44i ; 49 à 7-
d € cu T a er, v, rA DR nr IRSE P WO n gr 22 d 4
" mor, ue Syn S M GT EAR RITE, 4A qr tu 4h] i" con a4 *
VÀ — ME) $e NITE Ab. Ee] CC
— avos . 2," 4 b "Ed "EN * L um
C a , Lf ow, 7479) sap, IPC AP «rm, erp em ME miis MIA) el DELE : & 4 oi * *
Sr ar t eibi Jublbioibbi 7c ieiWel 1 io»
aurov oW Qu ^ VERFU Pura Wal Arolw ys bullcakpy i qyibe writ te Lc eme
T
r3 Y
22
M
NA
3
—
Yi du S MJ 1 $i H2con
eer Làgacevy Bw» s ——— Ke y s birra 4 4
uer tame Pen DI n pa mnm eis a Tim;
mi prp nutri m m rre ws rura nv Vrbb iu S m wpa cago
ZLiber oc oefinirionibus. cum tractatu de gradibus medicinarem conſtantini.
Liber oe clemcnris. Jiaticum vfaacquod conftantínus bí attribuit.
7 iber dietarũ vniuerſaliuʒ:cum cõmẽto petríbifpant, — Z'íberococulísconftantint. —
7! (ber dietarum particularium:cum comento eiufdem, Liber de ftomacoo conftanrint.
?
7! iber oc v:ínís cum commento eiuſdem. Liber vírturum oe fimplici medicina conſtantini.
Liber oc febꝛibus. Compendium megatechni Galeni a conſtantino com^
Pantechni decem libꝛi theoꝛices: et decem pꝛactices: potitum,
Cumtaouis ⁊ reberroꝛo omnium operum
ccuefionum 2 comentis conrentarumiz «s.
^ —
ndun L$i6. D^ aar
x, Soy dela Libreria ^
3 del Coleg.o e
de la Coiceoxxion ;
V deAkala
x
Antonius de toledo medicine doctoꝛ pꝛeſtantiſſimo regie ſalutis moderato:i domino
— Franciſco dales:pꝛeceptoꝛi honoꝛandiſſimo:Salutem.
Qufideráti mibi magnifice ac generofe doctoꝛ:quanam arte grauec exoſum iſtud ocium:quo noſtrates huc⸗
viui — — valerem : cid maxime cum ignauum coꝛrumpãt oda coꝛpus:
e
ti confilío)inuideri qᷓ inuidere. Nam inuidiam quod habet non folet cffe diu. Diccbat em nuídia inon
inuenere ty:ánizmaíus tormentũ cdi igítur( vt paucis pftringam ) pcc domini yſaac opera crate ferme cᷣſtunpta ct
coꝛroſa calcbosrapbis lítterartjs toꝛmulis fi que per eximium doctoꝛem m Andream turmum pco
munus tue dicare reuerétie nó oubitauí:cii pprer ipfius oígnitatem.ná magnos magna decent:tum ꝓpter viſceralem
quem erga patrem meum ( oum aura frueretur etberca )p:etetulifti amozemzquem poft cíus obitum in me reuiuiſcere
¶ Simphorianus Tamperius illuftriffimi pꝛincipis domini ducis Rothoꝛingie t Barri cc.p:i
— medícus:clariflimo viro Andree turino oc pifaa pbo ac medico meritiſſimo.
adeo ferueti indcfeflogs aio deſudare: po i yfaac operibus cmendádis : ab eo certe tpe meipſum et
rudem: to:pídum:atqs aulicis curíalíti mifertjs( vt nauis faburra ) affluẽtem:accuſaui:tue virtutis obſer⸗
Pꝛimum p5m : qui oc ocfinitioníbus conſcripſit. Alterum medícum ; quí plura ín medícina opera nobis tradidit: pꝛe⸗
ſertim Pantechni opus: quod effe ab yſaac compofitum teftíscft liber febꝛium fine dubio Uc aſcriptus:in quo par^
techni inuenerit: non miretur. IRarm liber qui cóptemétum medicine — eſt:non Halyabbati attribuẽdus erat:
vt placuit Stephano pbie diſcipulo friuolis róníbus moto:ſed ipfi yſaac:vt Raſi vifus eft (ub yſaac título plura addu»
lem in medicina virum curare vt ederetur. Debet tibi tota medicoꝝ ſchola:totũq; genus hominum:quoꝝ alten vſui z
honoꝛi:alteri vſui maximo bocopus futuri erit.Ego itaq; quas poſſuʒ ⁊ debeo gratias ago. £t vt ad alia optima⁊ pfi
cua opera edenda ſequaris:oꝛo atq; obſecro. Bene vale noſtri memoꝛ:qui ⁊ nos ⁊ noftra omnía tuo oícauim? arbitrio.
f£: bibliotbeca noftra Zotbo:ings vltima Jultj.anno.Oꝛcccccxv.
¶ £laríffimos pbos ac medicos Jo.roſatum floxentinum:atqs Jo.franciſcum genarium bur
gi fancti ſepulchꝛi ciuem:pꝛeceptoꝛes fuos, Zindreas rurinus piíaenfis: Salutat,
VPerepꝛecium me feciſſe arbitro: fi (tudiofis atq5 doctis celebꝛem ín medícina virum: inter arabes facile
NI pzincipem yſaac:e tenebzis in lucem oare curauerim. Nam quanti eum fecerít antiquitas:argumento funt
Zbefucs:ferapio atq; rafiszquoz volumina cíus tcftímonio plena ſunt. Placuit infuper "(»anteconi opus
4A ub vfascnrulo ponere : cum spud omnes líquido compertum fit id conftantini furtum eſſe: et eundem
SLonftantinum ooctríne vfaac manífefte emulum, Cui communi hominum confenfui : fuffragatur qð ipfce
met y(3ac ín fuo oc febꝛibus citat ſe in Pãtechni. Rafis quoq incontínétis operezplura fub yfaac auctoꝛitate adduritz
que in pantecbní facile reperies. Addidimus multa £onftátíni opufcula:verentes c ílla furta eſſe:vt oe viatico manife
ſte patet. Ham fi mefuen legeris ipfius yfaac remedia adducentem: plura ecz in víatico comperice, i£ ompendium
Megatechni placuit apponere:nó quia opus yfaac:fed qꝛ vtile ⁊ pꝛoſicuum:⁊ quía aucto: tranfferens perbíbetur con
ſtantinus.Oꝛamus itaq; ftudíofos omncs: vt bec volumina ſepius reuoluant:⁊ fi que inaenerínt mendofa( que tamen
mínimí valoꝛis putamus veniam oent ob codíces tum mendis plenos:tum caríofos. Vos vero mei pz ꝛes colen
diſſimi ob eum quí vobis innatus eft affectum:bonis litteris:⁊ veftre virtutis excellentíam ipſum yfaac fub pꝛeſidio ve
(tro capiatis:⁊ mefolíto amoꝛe diligatis. Æx Xugduno.iitij.kalen.decembꝛis.anno.O.ccccexv.
Liber diffinitionum.
¶ Celeberrimi et omnium: tum feniozum:
tum recentíozum medicorum conſenſu viri
cruditiffimi ac iſraclite Salomonis ira
bie regis filij adoptiui: pꝛeclariſſima opcra:
humano quidem generi valde neceffaria; et
abartis medice pꝛofeſſoꝛibus maxime deſi
deranda:incipiunt.
¶ T Incipit liber diffinitionum yſaac.
Vu
dicis
xv ures coꝛũ qui anti
quoꝛũ libꝛos inſpexerũt:⁊ co:um viderũt
diuerñtates in otffimtionib?rerü:cítimas
uerũt ulud eſſe per oiuerfas ipfozii inten»
&y ciones. 3Reucra ita eft:eerum 1pfi conati
—— 9 P
m A
-- —aa cim ot
rationi t cogitationũ ipſoꝝ⁊ deſcripſerũt ed oefcriptióib?
trib? Cina eaꝝ cft deriuata ex noic fuo: ſcða eft affumpta
S'o.fj.
€x pietate ſua:⁊ tertia € accepta er fcia ín alio ex opatóe
ſus ¶ Deichtio aũt deriuata er noic fuo € cp pD:a € amoa
fapiztic: poc icẽ ratioanat er noic pbi. 3 bus em cópofi
tus eft ex pbuos ⁊ fopbia. t or lingua greca philos.i.ama⸗
—— — Cñq; ita ſit:manifeſtum eft ep intentio
biloiopbi cft amatoz ſapiẽtie: ⁊ cus intétio pbi cft amatoz
apienne:tiic intctio pbie eft amo: ſapiẽtie. T xocfcr.c rio
autem pbilofopbie ex ppzictate eus efti poilofopbia eft
affimilatio operib? creatozis aioxofi ⁊ fublimrs fm virtu»
t£ bumanitatis. ££tíntério quide fermonis mei fcs affimi»
latio operib? crcatozis cft peeptio ventaris reri.f, ventas
€osgnitiol$ earn: operatio eius que cóueniens veritati:et
intẽtio fermonis me. f. pcepnoveritatie rerü:eft perceptio
iparn ex caufis earũ naturatib?Qttuo::d funt cà naturalis:
teft Pm ouos modos. f.aut ſpiritualis aut co:pozalis. Spi
ritualis quid£ eft ficut oiuería gna in ſpecies fuas fubiecra
formis ipfarus cõpletiuis fpintualitatis carii:fia:t animal
qð eft genus bois ⁊ equi c reliquarũ fpedern fubicet foo»
mi$ cari »fhiruriuis eſſentie ipuis, ¶ f£ aufa aurem mate
rialis co:po:ea cft ficut argenti qð cft materia denarij can
nuli c ubiectii foꝛmis earus. fimiliter aurum eft materia
dꝛachme auri. f.« annuli ſubiectũ foꝛmis ipfaz. ¶ $o:ma»
lis aüt caufa eft m duos modos.alía nàgg cft fpintualis:c
alia co:pea. ££t fozma quidé fpiritualis ett ficut foꝛma ſub⸗
ftantiais exiſtẽs inne in conſtitutiõe eſſentie fpedei-ficut
rarionabilitas exñs ín vno in ↄſtitutiõe centiebominís; ct
binibilítas exiſtẽs i vno in »ftitutióe eflennie eq. ¶ Cauſa
aũt cfficieng cft fm ouos modos.f.aut ſpũalis autco:pea.
Spiritualis cft ficut vᷣtus vel o:bicularis celeftis: quà o:dí
niit creato: gloꝛioſus ⁊ ſublim is innatura:t ipfam in na»
tura €a cómenfurauir fup imp:effiones que ſimt in mundo
míno:e :co gnationie € co:uptióís 7 augmentu⁊ ve
tuftatís ⁊ laníratis ⁊ egritudinie 7 reliquara Operationus
naturahiü, Caufa aute efficiẽs coꝛporea cft ficut ars artifi»
as faactis annulũ:⁊ fozma picture foꝛmate in aere copus
fab:;icatozía oom?. ¶ TEt fimiliter cá finauseftém duos
modos.fpiritualis ⁊coꝛpoꝛalis. Coꝛpoꝛea aute eft ficurfoz
ma oomus ⁊ cõplementũ ci? qð eft neceſſariũ ad boc vt in
ta 2abitetur c ea fit tutamé:c fo:maannali vtin eo fiat an»
nulatus z figillet᷑ in ca. i£ aufavo fpirítualis.f.finalis eftfi»
cut annexio aie aim cozpozezvt bomíní appareant verita»
tcs rerü ſpiritualiũ:vt oifcernat inter bonn ⁊ malit clauda
bilia z ülaudabilia:c faciat qð erpedit &tatier iuftíaa c re
ctitudine ⁊ fanctíficanóe creato:ís ⁊ pſalmodia laude z con
fcfionc onationis cius: alienatiõe ab operarionib?beftía
libus et fo:dibus: vt p boc amplificetvt perueniat ad retri
butionẽ creatoꝛis gloꝛioſi et bndicti:qui eft cótinuario aum
aníma alta:⁊ illuminatio fplédozís intelligẽtie 7 pulcbzítu»
do fapíztie ⁊ lumen euis. 5 ergo puenerit d boc: fiet ſpi
ritualis:c cõtinuabitur fplédo-í creatoer virtute creatoꝛis
fine medio:c fiet laudás ⁊ pfalles creatoꝛi femp i ppetuit,
Allud erso erit paradífus ipfius:cretributioeius:c ſupꝛe⸗
ma bonitas:⁊ fublímiítas ínregra: ⁊ pulcbzítudo ei? perfe»
cta. ppter hoc dixit plato: pbüofopbia ett tediũ ⁊ cura
c ftudius ⁊ foli moꝛtis. Inquit yfaac: bec oefcriptio
eft magna:c longe ꝓfunditatis:⁊ (ublimis mrentionís:fas
piens nãq; voluit aum dixit:ſolicitudo mo:tís:intelligere
folícirudine aim mo:rificarióe oefideno:ü alta anmmalũ et
voluptati beſtialiũ:qm̃ in mo:nficatióe ipſoꝛũ:⁊ euafionc
ab eis érefugiii maximũ: ⁊ danras alra: applicatio ad cu
ram veritatis 7 ín viuíficatióe deſiderio:ũ « voluptati bes
ſtialium.⁊ ín vigoꝛatiõe ipſoꝛum eft ꝙ retrabitintellectua»
les ab eo qð opoꝛtet oe veritatibꝰ oet: c obedientia eius:⁊
mundicia cíus : et ínfeparabilitatione ozationum ín boꝛis
fuis conftítutis: et fermo quidem pbilofopbi fisníficat il»
lud:⁊ intellectus teftífica£ eius ſanitatẽ. Inquit em̃:deꝰ bs
pzecepta inrellectualía: que oftendunt qui ex creatura fua
funt boni:per quos voluit intelligi ppbetas ⁊ nũcios ⁊ do
ꝛes veridicos perducẽtes creaturã fiiam ad veritatẽ:pꝛe
cipientes iuſticiã ⁊ rectitudinẽ ⁊ onẽ rerum er licen⸗
tia:⁊ cõſecutiõe boni optimi ⁊ honeſti:⁊ ſeparatione a ma»
calũnia ⁊ iniuſticia ⁊ acceptione rerum abſq; ros
a
Liber
fai ergo nó ferũt quc pᷣcepta rationabilia afferũt: q deus
ocmóftrauit bonis qui iunc er creatura ſua c ſacerdotibus
docẽtibꝰ:⁊ pfeuerauerint ín voluptate fua: caltinta: c at»
rogátía:cmalíaa ſui opis:ſoꝛdidabũt eñ peccara fua coin⸗
quinatõiibꝰ ſuis:⁊ deprimẽt c grauabũt ipm: ꝓbibebũt
ipm ab accemone ad relatione veritatis: ⁊ applicatiõe ſplẽ
s en intelligente: pulcburudínis fapictic: t remanebit
cõpꝛehenſus fub oꝛbẽ i fine lege reſolutus reſolutio⸗
uibus o:bís ín flàma crucíatus, Ila ergo erunt gebẽna ct
ignis ⁊ cruciatus ipius:d p:cpauit deꝰpeſſimis ⁊ rebellib?
Coiflentitib? a pꝛeceptis intelligẽtie. ¶ «bie deſcriptio
cr faétía fua eft:q pbia eft cognitio bois uijpᷣius: vel eft
cognitio futjpfius ab boic; t boc cft etiã - pfunditatis
4 lublimis intelligentie: bó em cũ fat feipfum vera cogni
tione fiue cũ ſpñalitate € coꝛpoꝛeitate fua: tunc fam cons
:ebendir (dam totius: vel (ciam ſube fpitalis t coꝛpoꝛec.·
Pon bolc eĩ aggregata funt fuba ⁊ accidés, t fuba quide eft
buc ſubſtãtic: quaz vna eft ſpũalis ficut anima 7 intelligẽ
tia: c alrera cft coꝛpoꝛea ficut co:p? lógi larii pfundri, set
accidés fitr eft fm ouos modos.alíud em̃ cft ſpũale: ⁊ alið
co:po:eti. &5pilale atit eft ficut patiétia: c fcia:c relíqua ac
cidẽtia fpu.alia exiſtẽtia ín aĩa. Et coꝛpoꝛeũ quide eft ficut
albedo: ⁊ nigredo:⁊ rubedo: t citnitas: fpiffitudozc rari
tas:⁊ reliqua accidẽtia exiſtẽtia in — bocergoita
fit: manifeſtũ e(t cp cil bó ſcit /cips cũ ſpũalitate ⁊ coꝛpoꝛei⸗
tatc ſua:tũc iam cõpꝛehẽdit ícias tot? zc ſcit fubam ſpũalẽ
4 ſubam copozalé. c fic fubam pꝛimã creatà cx virtute crea
toꝛis abfi medio appꝛopꝛiatã lubiecniól oiuerfitatis: c ita
fcit accidẽs pꝛimũ generale diuiſiuũ in quãtitatẽ:⁊ qualíta
tcm c relatione. c fcit reliqua acadétía.t.copofita er cópoft
tione fube cii accidétibus tribus fimplicibus. Cũ crgo bó
oia illa cóp:ebéditi am tũc cóp:ebédirfdiam toti?; t mercé
vocari pbs. Lii $ p :enímus ad deſcriptiões pbie tres:tũc
ſeq̃ mur illad loquédo oe qditate fapiétic.lDico d qp ſapiẽ
tia deſcribit᷑ duabꝰdeſcriptiõibꝰ:quaꝝ vna cftaflumpta er
ꝓpꝛietate ſua:⁊ ſecũda eit (ampra ez operatióib?fuis. d?
aüt de driptio cz ꝓpꝛietate:eſt fapicria eftVitae fcie rerit
piimarü:tempiremarü:ppetuay. Partes aũt pᷣmas ſempi
ternas vult pceptõem reri étiquaz natura fic ſpẽs: q ſunt
poſtreme gnationis ⁊ cõplementũ eiꝰ:⁊ genera à (unt eis
ſuperioꝛa:⁊ genera generũ: donec illud peraeniat ad gen?
pꝛimũ Pm Pirate creatũ t virtute creatozis fine medio, yo»
cidẽtia $o funt gñata vſq; ad infiniti. sna aure oar ſpebꝰ
fuis c indiuiduis nomina coíffinitiones fuas:c eo eft vnm
quodq; indiuiduoꝝ (d qð m eft: c illud (deo ꝙ vnũquod⸗
qp índiuiduoz nolatur ſuba: q: 1pm per fe criftit ſubiectũ
biuerírati:t noiat coꝛpus: qim ipᷣm eſt longũ latii ⁊ pfuns
dũ:⁊ notat auginétabile di elonganione extremitatũ dya⸗
tmetroz tpius poft ppínquítaté: t noia£ viuũ:qꝛ ipm mo»
bilc fenfibile permutabile in locis: notatur hõ:qm̃ eft aĩal
ratíonale moꝛtale. am igit manifcfti eft ⁊ noti ꝙ indiui⸗
duareapíüt noia ſpecierũ fua: ⁊ oiffinitioes earũ: c redo
piunt genera iparum:7 genera generũ iparum: ⁊ oíffnitio
ncs ipoy:c ꝓpterea ꝙ recipiũt ca: facra ẽ vnũquodq; coz
€riftes cox q̊ð eft: fcs ventas. Diffinitio atit veritas vel
falfitatío eft ꝙ no eft aliqd: aut narratio reí abſq; co qð eft
&[ Sapicntic atit oefcriptio er opatione fua eft qp ſapiẽtia
eit cópletiua virtutis intellecrualiszfm exitũ cius qð eft in
Duab?cctremitatib? 5tradictióis de vero ⁊ falſo: vt oundat
ei? extremitates (c; verũ c falſum ſimul in materijs tribꝰ:
à ſunt materia neceſſitatis vel inuẽtiõis:⁊ materia poſſibi
liratís:z materia ꝓbationis. Conditio em̃ contradictionis
vcl in contractione: cft y fermo diſputantis contradicit
fermoní oifputantis : et erpellít (pfum : et euanefcere fa»
cit poſtqᷓᷓ octo conditíones contradiícto: cppleuit.uarum
vna eft: vt firnomen quod ponit diſputatoꝛ:ipſum illud
quod contradicto: erpellit, Secunda eft vt fit adiectum fis
milítudo quá oifputato: occurrere facit: illa eadé fimilítus
do quã dicto: crpellit.Tertia eftvtnó fit nome ſubiectũ €
adiectũ p:edicatum vtriſq; ppofitíonibus fimuler nomini
bus fimilibus vcl ambiguis:neq; er fimilibus adiectiuis
que funt ia. Quarta cft vtfit tempus quod vtreq; contras
dicríóes ponüt vni tẽpus.Quinta cft vt ſit pars qui diſpu
tato: ponit:ipſa vcl eadem pare quam contradicto: cr?
pellir. Sexta eft vt fit cozrclatio ad vna ⁊ candé rcm. xocptt
ma eſt vt aggregẽtur fimulaut potentia aut actu. Octaua
vt cónemant fimul frm bas cõditiones: quarũ pꝛemiſimus
rememoꝛationem:neq; diſſentiant niñ p:edícte negaticnis
caufa cp eft non.ius declaratio eſt:ꝙ cũ oifputato: ponit
cp feru? dei eft faiba:c dicit 2tradícto: (opbar non eft ſcri⸗
ba:ambo funt ponentes non cõtradictoꝛes:⁊ fimiliter cum
oífputato: oícit feruus ocí eft artitex: « dicit contradictozz
ſeruus dei non eft carperaríus. ambo funt ponétes nó conr
tradicentes: c ſimul currit rócinatío in nominibꝰ cõibus.
diſputatoꝛ cr cii otcit cante comedit ouem; 7 3óicto: orat
caníe nó comedit ouem: vult canẽ audacem. f.filucftremz
alius canc depictũ ex crezambo nõ ↄtradicũt.⁊ fimiliter cũ
oicit oppofitoz: oci feru? eft doꝛmiẽs: « vult ſomnũ natura
lé: ⁊dicit 2dictoz: feru? dei nó o0:mit: ⁊ vult (omnii accidẽ
tal£ ficut obliuionẽ⁊ fomníctare:c parue inteligétiez pꝛu
dẽtie:nõ 2dícür.c filr eft Pmo itépoze: cii eri oppofitoz oí»
cit abdala fuit peregrínus: ⁊ vult ín anno picfenti; c dicit
otradictos:abdala nó fuit peregrínus:cvult cp ín anno pꝛe
teríto:non cótradicuntzt fimiliter fermo in relatione:fi cm
oppofiro; oatmel fanat egritudines: ⁊ vult egritudines
pblegmatncas: c oícit Sátctoz: mel nó curat:⁊ vult egritu⸗
dines cholericas: nó contradicuur. « fimiliter cft ſermo ín
parte:ná fi oppofito: oígerit: cecus non vidct: vult vifum
Oculi: dixerit 2tradictoz: cecus videt:⁊ vult vifum cozdis
fió cõtradicunt:⁊ ſimuliter eft cótradicrío ín potẽtia ⁊ actuz
ei em oppofito: dicit abdala € icriba: vult potétiaz4 dicit
contradicto: abdal nó cft fcriba: 7 vult fcríbam actu : non
otradicüt. Jam ergo manifeſtũ cft ⁊ clarũ ex eis que pꝛemi
finus cerpofuimus:q ſapientia eft cõpletiua virtutis ins
tellectualie ſᷣm exitũ eius qð eft cr duabus extremitatibꝰ
ↄtradictionis oc vero ⁊ falfo ſimul.Et poſtqᷓ iam perueni⸗
inue £m illud qð explanare volumus oc quidditate pbie
t fapientie:tüicaffequemur illud oc quíddírate intelligen⸗
tic fubiecte eis ſmul:cũ nó fit pbus Ti fapiens non intel
lectualís. 3inát pbs:in intelligentia eft ſpecialitas rerum.ꝑ
quod voluit intelligi ꝙ ſpecialitas rerum fempiternarumz
⁊ perpetuarum fit femper apud eam pzefens.s£ üqp vult fci
. rcalíquam caufarum ; redirad — abſq; cognitione:
⁊conſideratione:⁊ illud quidẽ cõſiderat᷑ ex tẽſtimonio. In
uenimus cm artifice ín arte fua pꝛudentem ⁊ ingenioſum:
cum vult aliquid ez ca operari:r̃dit ad tcípfum: ct ínues
nit illud apud fejp:efens:c fatipfinn er ca quam ínter ma
giftros fciroifferentía maniteſta: propterea qp intelligẽtia
fcit ea que fcit abfqs cognítione er confideratione : pꝛo⸗
pterea qꝛ inuenit effentía fuam femp ita ꝙ nõ alterat:neq;
befitat:neqs cófequit ipm additio:neq; diminutio:neq; ali
quaoifpo&noni artíficis:aut pꝛudentis artc ípfa ppteríd
qð cofcquif ipam oe befitarióe t obliuione ⁊ 2trarictatib?
tn coꝛdibus ín folicitudinib? rerum. Diuiditur aiit eẽntia
⁊ indiget cogitatione 7 confideratíone: perfcrutatíone: c
deſcriptione ante appl.cationem fuí ad ocfidenum cet vos
luntatem ſuam. ¶ M fi quis cõtradixerit nobis in indiui
duis rerum fimilitudíne illius:et dixerit: quarenon dixiſti
in indiuiduis etiam que ſunt pꝛeſentia apud intelligen⸗
tiam:et cum vult ſcire aliquid er eis:redit ad eſſentiã ſuã:
et (cit illud ex ea. Dicemꝰ ei:oppoſuiſti falfo: et ratiocina⸗
tus eft quod non ratiocinaſti.equaſti em̃ ſpecies ſempiter⸗
nas perpetuas: quas non fequitur permutatio:neq; alte»
ratio:neqs augmentum: neq diminutio:neq; generatioz
neqs co:xruptio im indiuiduis remouíbilibus cautibus
paulatim — conſequitur femper oc augmẽ
to: ⁊ dim :etgeneratíone: et coꝛruptione aſſidue.
Et manifeftum cft quídem ꝙ illud quod confequif augmẽ
tum:c oíiminurio: 7 generatio 7 coꝛruptio:non app:cbene
dit numerus:neq; contínet ipfum cogitatio:neq; compzes
bendit illud fcientia.er co autem quod taliter eſt:intelligẽ
tia ml app:cbendit niñ quod eft pzefens: quod vero íam
p:eteríjt: autfuturum e; atur: fcientia no appzebéditz
[5 qð ſcia appꝛebẽdit:nõ cft ſcitũ neq intellectü: c ppter 5
diffinitionum.
vartãt pbilofopbi intelligentiã tribus modis. Ano coz eft
intellígétia que femp eft actu: c ca cui? pmifim? memoꝛia:
⁊ diximꝰ ꝙ fpecialítas rerũ cft apud eà pnis c femp.s£z fcoo
eft intelligétia q eft maia potétia afi exitũ ci? ad actm. ais
fit:egredit qð ín ipfa cft oc potétia ad effectum: « fir faes,
Species autem tertia deſcripta eft per íntelligetíam fcóam
⁊ cft affimilata fenfui citata injnt copzebenfione rerum ex
fenfu.ai em virt? fenfibüis phtat ree fenfibilrerzimpzimit
fo:mas rez i ia q eft in anrenozi pre cerebꝛi⁊ ppata
fia pduat ad atam rõnalẽ: cũq; ſcit aĩa nmilitudíne : cipia
ctiáree vna cii intétíóe fpilali: ⁊ ppter poc ocfcribit p
bác ſpeciẽ intelligẽtic p intelusenniá ſcðõam: qipſa inapit a
fenfu: afcendit ſenſum paulatim ⁊ gradatim ⁊ oꝛdinatim
quouſq; ꝑueniat ad intelligẽtiã que egredi: deinde aia de
potẽtia ad effectũ. Inqͥt pbs:aia € fubftána cõplẽs coꝛpus
naturale qð hz vitã in potẽtia.⁊ dixit plato:aĩa cft ſubſtatia
i.t piftà wnione 2tínuat coꝛpoꝛibꝰ:⁊ agir in eis. In⸗
quit yfaac:fo:fità alijs eftímar ꝙ ínter vᷣba duoꝝ fit diuerſi
t38:n08 atit faciem? ipm fcire deſcriptionẽ illiꝰ: ppterea ꝙ
plato íntellerit ín oefcriptióe fua qua deſcripſit aia5 er pꝛin
cipio mot? ei? in míriojoperis eius:dixit enum ꝙ aia in pꝛin
cipio mot? fui enit co:pi o;bís: t ꝑuenit ad co:pus ⁊ agir in
co:illud ió qm o:do oꝛbis eft medi? inrcr oꝛdinẽ aic c oꝛdi⸗
nem co:pís:7 medíatione fua inter duos oxdineszcópletur
o:dinatio aie cũ cozpozíb?.motu nãq; o;bís generant mate
ric quattuoꝛ:q̃ funt cleméta coꝛpoꝝ. P be atit cii alam de⸗
ſcripſit:eiꝰ intẽtio fiit er copleméto mot? fui: pfectóc opc
rie tui.oicir em ꝙ afa eft ſubſtãtia cópi£s cozp? naturale qo
bs vitá ín potẽtia. Docuit q̊ nos ꝙ co:pa anteqᷓ aĩa cis cóti
nuet: funt hñtia vità potétia. c poſtqᷓ ata ad ca puenit: co»
plet pficit cavíua actu. Inq̃t yfaac.in fermone nfo.t.funt
co:pa in initioviua potéria:oetae ingrediun£ ad actũ.nõ tñ
eft differẽtia:neq; ſeparatio:neq; ſpaciũ tepozs:qm res nó
remouent᷑ ab eo Pm qp ozdinainr ea creato: fublímis: pprer
qð interpᷣtatio co:pea nó põt eis eſſentiari ab intétioiD? Ipt
ritualib?:nífi cii fcparationib? « cõtinuatiõe:vt eis obutet
intelligẽtia q eft in cozpozib? copulanis cii receprióc. Et for
fitan aids eſtimat cp intẽtio ſᷣmonis.ſ.ꝙ aia vní£ co:pozi p
illã vnitionẽ atab?puenit ad coꝛꝑa:⁊ agit ĩ eis: z ꝙ ipa idu»
cat coꝛꝑa:⁊ ingred at᷑ coꝛpa.egrediat ab eis. Nos voila?
deſtructiões faciem? ipm ſcire p ea cp plato Pm loci fuus ín
ſapiẽtia:⁊ oꝛdinẽ fuü in pbia:nõ fuit cp lateret cosruptio pu.
tus ſermonis:ſed ipfe locut?fermone coꝛꝑeo:in quo intetio
eft fpialia.sConrínustio em̃ alaꝝ cũ coꝛpõꝛibꝰ:nõ eft nifi vt
fup ca infundat oe ſplẽdoꝛe c lumine fuo fup mundii: ⁊ fa»
ar eum ſplendidũ luminofum qué vir? penetrat:c ſic inter
ſplẽdoꝛẽ folie ⁊ ſplendoꝛẽ aie c lumé coz cft ornría in ataz
ppterea ꝙ fpi£do: folis eft co:pulétus:quevitus appbedir
in fuo fübiecto qð eft aer:⁊ fplédo: aie eft ſpña is: que non
appicbéditnifi inteiligẽtia ſempiterne fenfibiliter. Jã igit
manífeftü eft ꝙ cónnuatio aĩaꝝ ci —— nó eft introit⸗
ipfarü in cis:neqs exit? ipſarũ ab eis.Cũq; ira fir: runc iã re
manet vt (ciam? qp aiarit oꝛdines tres funt. Anꝰ eoz eft oz
doaie rationalis: ſecũdus o:do cft aie beftíalis: tert? oꝛdo
eft aie vegetabilis, Sublimioꝛe ergo aiaz gradu c melioze
o:xdínata eft aia rõnalis:qm̃ ipfa eft in oséte intelligentie:⁊
€x vmbꝛa eiꝰ gnario cft. c ppter bocfact? eft bó rónalís: oí
fcernés c inquirẽs fufcepri ⁊ ſapiẽtie:ſeparãs ínter laudabí
lia⁊ vituꝑabilia:ĩmoꝛãs m bonítatib?:alienás fe a malis.
ꝓpter B fact? € remũerabilis: oànabilis:qm diſcernit inter
illud qð nó remüeraf:z p q9 dãnat᷑.⁊ ferio: qͥdẽ aia rónali
ín claritate c fublimirate o:dinis cft ai3 beftialís: qm ipa er
aiarónali gñata eſt:⁊ ppter boc etongaf a fplédoze intelli⸗
gentíe:t acqritvmbꝛã 7 teneb:3s: 7 pꝛiuat᷑ perſcrutatiõe ⁊
diſcretiõe:⁊ facta eft eſtimatiua fm verirate: ⁊ meditatiua
fm tráffumptionc. dicar em̃ oebíteer eo vbíeft veritas:
€ cr ppiíetate ei? funt fenfus ⁊ mot?: ⁊ pmuratio in locis:
t —— facte ſunt beſtie pꝛeſumptuoſe:multe audacie
ctoꝛiã querẽtes ⁊ pꝛincipatũ:ſicut leo acqᷣrit domimũ fup
alias beſtias abſq; inueſtigatiõe c diſcretiõe t cognitione
eius qð facit. Significat aüt ꝙ heſne (unt eſtimãtes c nó ot
ſcernẽtes id qð ín afino inuenit inuenim? em q cil ipfe vlti
S'o.ítj.
me fitir: fi ad aqui oucaF: t videat fozmá ſuã ín ca: autfo»
mà alterius:terret᷑ er ea c refugit:⁊ aqua t criftit eius vi»
tà t &? cõſtructio:⁊ cũ videt lconezíncedit ad eum:⁊ querit
ipfum: vadirad ipfum: c ipfum tn ínterfidit t paiteum: ⁊
p:opter bocnon cofcquuntur beftie retributione; neq; pe,
nam;qm non diſcernũt:neq; faüt illud q3 remuneraf l5 £a»
cantipfum: ⁊ mercant retributione ſibi:⁊ faciat contrarii
ípfius ⁊ diuerſum ab co; ⁊ mereant dãnationem fibi.illud
Quid£ ꝙ inueſtigatiõe pꝛiuata ⁊ diſcretio⁊ pceptioveritatũ
⁊ q̃ appꝛopꝛiata funt ai eſtimatiõe ⁊ mediarioe. Aĩa aute
Que ett deſideratiuacaliter vegetatiua)eſt inferioꝛ alijs in
ſublimatiõe c o:dine: c illud ideo eſt:qꝛ gñatio cius cft ex
vmbꝛa aĩe beſtialis:⁊ ppter bocobtenebzaf fplédo: eius a
fplendo:e müdo 7 puro: ingroffa£:t grauat᷑:⁊ pꝛiuata eft
enſu «motu ⁊ pmutatióein lods; c adheret loco fuo tere
re; facra eft fingtaris cũ ocfideno:t ioc: c nutrimé
to:t augméto: 7 oímínurióe t aptione floꝛũ:oleoꝛũ: ⁊ fa»
pon: odo:ii fm locũ.Et y puenim?ad qð volumꝰde
Qddirare fprialitatis alte sdinís ei?: tunc certioses fu.
mus ad fequendt id ranemozando qð cft verius: propin?
Quim ci im [pirituahtate c fublimitate fui o:dinis. ipfe em
eft ſublimioẽ ſubſtãtijs coꝛpoꝛeis:⁊ in oꝛdine fupto: eft eisz
⁊ cõſequẽs oꝛdinẽ aĩe:cũ non ſᷣmveritatẽ fir co:pus:f5 eius
materia:ipſe em in ozisóte ale vegetabilis ⁊ ipfi 53 ge
neratus eſt.c pprer boc fact? eft exitꝰ cius ex inuẽtione ad
inuztione, Colo aute cii dico ad inuentioné ad remanée:
femp tps qð non cõſequet᷑ additio:neqs diminutio:neq; re
motio:neq; finís:neqs ex:neq; ad. ££t volo cii dico ex inuen⸗
nonc in 3ià vegctabili:cii fit aia; 7 reliq fubftátie ſuꝑioꝛes
fpirituales abſq; alteratíóe ⁊remotiõe ab o:díne Pm ques
ipſarũ creato: oꝛdinauit eas. Ipſe igitur ppter bocnó funt
augmérandemegs oimínure ppter exitũ aus qð ab eo nas
fatur.iLo:poza aut£ affücta( aL's affecrayqualiratib? diuer⸗
fis cõtrarijs:ſicut elemẽta marerialía q̃ttuoꝛ.q̃ funt ignis:
aer:aqua:terra:alterant᷑ ⁊ minuuntur cius exitu qð ab eis
egredit:⁊ gñat᷑ ab eis ex co:pozib? aialii et plátis: coꝛrum
pñtur cmurant ad ea:qm̃ er eis gñant᷑ virtute celefti quá»
num eid vari al hr e in narura oꝛdinauit 7 0e»
ftinauit ca cũ ipfa fup actionẽ gñatiõis c — vt
illuc cõpleat᷑ müdus gñationis ⁊ coꝛruptiõis plendoxs
aũt ſabſtãtiarũ fupmarii f.aiaz tríü: funt nó alterari: neqy
augmẽtari:neq; diminui exitu. qð ab eis nafzif eſt exvmbꝛa
ars denda fpl£dozetpfarn in effentia ⁊ ſubſtãtialita⸗
tc ſua.Et manífeftn quíd£ eft ꝙ fplédo: oisfpledidi imn eſſen
tia c fubftatialitate ſua:eſt foꝛtiꝰ [pledidus 7 vebeméri?lu»
mandet eq plidosatepegetiils cioe
lubi ifeſtũ eft cp ſplẽdoꝛ aĩe vegetabilis € foꝛtioꝛ
eft ſplẽdidioꝛ ⁊ vehemẽtiꝰ lumé ſplẽdoꝛe oꝛbis gñati ab ei?
vmbꝛa.et ꝓpter boc fac? eft oꝛbis ſolidus: t acqſiuit vm»
bram:⁊ tegumentũ: ct groſſitiẽ:⁊ coꝛpulentiã: et appbene
dit eã fenfus viſus:nõ ali? tñ er fenfib?:qm duis ſit coꝛpu⸗
. lentus:tfi eft in figura ⁊ fptialitate fua ppinqu? ozdíni ani»
mariü fublmiii;c mouet motu cópleto ⁊ íntegro.d
eft mot? ref uid ime lót eft rmotib?: 4 pfectio: eft n
ab acrióe « alteratiõe. ⁊ ppter px nó »fequit ipm additio:
neqs oimimurio:negs ex:neq; ad: neqg pꝛincipiũ: finis.
et illud quidẽ eft ppter fimplicírate ei? quo mouet: c fpiri
tualitatẽ:⁊ fempiterníraté: prnanentià: € ppetuitaté eiꝰ:
cũ non fit c? Gnatio ex reb? oiuerfis.c fit vtpmu»
tetur redeat ad (llud ex quo generati cft: imo eft fizu cófi
ftens ppetuü c ſempiternũ.⁊ ppterboceffudit intelligẽtia
fup ipfum ex ſplẽdoꝛe fuo:z lumíne fapiétie füez ⁊ fubtilta»
uit ipſum:⁊ facri eft p illud intellec? rónalis: nó indigens
ſcrutatiõe:⁊ oífcretióe: c cognitiõe:⁊ »fideratióe: er co
snitióc dñij ſui creatoꝛis:⁊ ad ei neceſſariũ fit oe verirate ⁊
—— Seen dne nem qe eus: pſalmodia:⁊ "T
E petim cpatioc intcríecatióe: «
füblimauit ipfum creato: alosíofiffimus ⁊ esi e ao at»
tribuít eroꝛdinẽ a quo non remouet᷑: neq; finitur: nc qp ine
terſecat᷑: ⁊ deſtinauit ipm fup oífticnócs qtto: tpalce: t
fup pductione tꝑis:⁊ ánoz: 7 mẽſiũ:⁊ dieꝛꝝ: ⁊ hoꝛarũ: cfe
dtipm regnare fup contingẽtia d apparét in boc müdo de
41
Ziber
impieffionib?:t apparinióe ſectarũ: ⁊ mfüratíóe regni cu
. lufdá reaís.c að cofequit ipfum in ſpacio fuo oc foztuna c
. euentu;autreliquis;c diuerſis ab eis donec fintatur fecta
. eius ftm qp ocftínatü cft in fcientía creatoꝛis gloꝛioſi⁊ ſubli⸗
imis. t poft? perueuim? ad illud cuiꝰ ocdarationé qde oc
. o:dínib? aia; volum?:« applicatíóc cuiuſq; earii cii ilio qð
coucnit opationt eius ez co:po:íb?« paflioni ipfius et rece⸗
ptioni impꝛeſſiõi eius ⁊ appiopínquatióc oꝛbis cũ eo quod.
effudcritfüper ipm inrelligénia ez intellígetia c lumine fpí
ritualitate (ufficititzopo:tct vt inueniamꝰtñ differẽtiã inter
fubttantià coꝛpoꝛis t fubftantià aic. Dico ergo qp ſubſtatia
co:pozís gñatur er materijs oiuerfis affecris qualitatibus
ctrarijs.c ppter boc cófcquunt ipfum accidẽtia: ⁊ ingre»
dítur fub gnatione 7 co:ruptióc, ubftina vo aic nó eft ge
Rerata cz aliquozneqg pmuta£ ad aliud:neq; affiat aliqua.
qualitati. nà fi affecta rozctzimpoffibile eflct qn eẽt aut ca.
aut maut bu.autfic.q fi ect ca.cleuarc£ furfus vſq; ad ínft
nitũ. et fi ectfrigida oefcéderct inferi? in cẽtro. fi cflet hu
mida: nataret 4 manaret in qua:tuo: partib?. c fi e&t ficca:
fndurarc£ zcófolidarc£ « priuarctur motu oino. 3/3 (g:tur
manifeftii eft c notum ꝙ non cft affecta alíqua qualitatu; c
propter boc non conſequunt᷑ ipfam accidentia: neqy ingre?
ditur ſub generatione t coꝛruptione.
Onaencrunt antiqui qp fp.rit?cft co:pus ſubtile
Di i p:ocedés a coꝛde ín arterias ad totum co:pus: c
— acit ipᷣm babere vitã ⁊ anbelitũ per pulmonẽ:⁊
pulſum pꝑarterias:⁊ aſcẽdit furfum ad cerebrũ:
ENTUM € — ab eo in neruis ad totũ coꝛpus: faat
ip̃m babere fenfum c motũ. ¶ ſi interrogati fuerimus
oc differentia ínter fpiritii €.aia5. Dicenaũ cft qp ofntía eft
inter fpíritü t aiam ouob? modis. Vnus co: cft ꝙ ſpiritꝰ
eft ſubſtãtia cozpea quà coꝛpus circũdat ⁊ copzebedit c cõ⸗
tinet:⁊ aĩa cft ſubſtãtia fpíritualis circũdãs co:pus exteriꝰ
zcontínes ipſum ⁊ mouẽs ipfis. Secũdus cft modus:qm̃
fpírit? reſoluit cii refolutióc coꝛꝑis: ⁊ deſtruit᷑ eíus deſtru⸗
ctione.Aĩa cim figit ⁊ remanet poft ſeparationẽ eiꝰa coꝛꝑe:
tc? opatio: i coꝛpus tũnõ — ppterea qꝛ pꝛiuatũ
cft fpiritu acquirẽte ei vitã c ſenſum ⁊ motũ:cũq; puuatur
fenfu ⁊ motu ——— ⁊ nõ penetrat ín ipm actio
aĩe oĩno. ¶ /? ft interrogati fuerimꝰ de dr̃ntiainter vend
t arteriã:dicemꝰ qp vena cft cõpoſita ex tunica vna t cana?
li vno:in qua currit fanguis ab epate ad oia mẽbꝛa coꝛpis:
qm er ipfo eft oim mẽbꝛoꝛũ nutrimenti 7 virtue c cõſtitu⸗
tio.Arceria atit coponit ep ouab? tunicis € canalibꝰduobꝰ:
ín quoz vno penctrat ſpũs ad totũ coꝛpꝰ:⁊ acqrit ei vitá:c
gñat ínipfoanbelitü per pulmone: t pulfum p arterías vt
£cpellarp bocvapozes calidos a cozde:et attrabat cí acrem
ſubtilẽ. In canali Voalrero currít fanguís purus müdus a
fo:dib?:vt er co nutriat ſpiritꝰ vitalis:queadmodü nutri£
ignia erterÜer oleo. Cã aüt quarenon cft poffibíle vt ſpũs
⁊ fanguis icedát ín canali vno « curfu vno:eft ꝙ fpírit? fub»
tilitate fui currit in coꝛꝑpe ſubito: ficut currít fpledo: cádele
ín bomo fubito abíqs fpacío t&pozís. anguis croffitie ſua
« grauitate (ui tot? no currit nifi paulatim:ficut currit aq
in poꝛis terre t canalib? eius.⁊ fi fit (anguis groffio: aquaz
tardi? incedet.Si ergo ſpũs ⁊ (anguís incederent in canalí
vno ⁊ curfa vno:vinceret fanguis fpi: ⁊ pbíberet ipfum
nc curreret ín coꝛꝑpe ſubito:⁊ effet ín bocco:ruptio o:dinis
naturalis. Q[iBatura ei nome cõmune dictũ a creatura.⁊
biat oc oi bote qp bs naturá fibi ꝓpꝛiã: coicit oc chimis. ſ.
be humoꝛibꝰ quattuos:q funt (anguís et vtraq; cbolera et
pblegma: dicit de materijs q̃ttuoꝛ: q funt ignis: aer: ad:
terra.ctoícif etiã de celo:etoc virtute celeſtiquã oꝛdinauit
deꝰ glouoſus ſublimis in natura: c deſtinauit eã cii ipſa fu.
per impꝛeſſiones gñationis t coꝛruptiõis et augmẽti ⁊ oi»
minutionis ⁊ mot? et quíctis.ct ppter bocoíffinierüteam
antiqui er ꝓpꝛietate ipſiꝰ:⁊ dixerũt.Natura eft mot?a qe»
tc ⁊ quíce à motu. t pbs oiffimuit cà ex effentía: c dixit ꝙ
natura eftvirt? co:pca enftes in cozpozib? mediate celo in»
ter aiam ⁊coꝛpa.Et voluit cii dixitvirtus coꝛpea:virtutem
celeftc:qm dixit virt? coꝛpea non vírt? co:pozis. ret quídes
plato diffiniuit ocfc affumpta cx co:pe eius; dixit
ꝙ natura eft ſubſtũtia facis cũ artiſicio rerũ foꝛmataꝝ.æEt
optíme ín ea hippo.eſt fermo: que dixit oſtendẽs difteren⸗
tiam effc (nter aiam c narurá: c dixit. Natura eft pꝛinupiũ
monis vigoꝛãs co:pa: ? pꝛeparãs eis pᷣparatiões nutrime»
ẽs ab ipfo impedimenti Pmvírtute ⁊
fibia. Inqͥt yſaac:voluit boc animalẽ aiam: cum non fit
mouẽs neqp tentíes nifi ip
ognitiõis. Cognitio eft ícia fira non
reuocabilis.Q[ &»iffinitio ſentẽtie. nia cft credultas ali⸗
telligibilis la devi
aie raríonalís:z ꝓpter hoc factꝰ cft cis cogitãs rationalis,
¶ 3Diffinitio memos;
fuis.&[ &ffinitio ratiocínatióis. Satiocinatio cft faciens
caufam aurrere im cato, diffinierũt cá quidam diſcretio⸗
rco. Dirxerũt q ratiocinatio cft fermo in quo cóponuntur
res diuerſe: ⁊ prouenit cx eis vna vera neccflario, Inquit
yſaac:bec diftinitio non exiſtit p fezimo índiget alíquo quo
; *
fiar vera:impoſſibile cft em vt ꝓueniat vnares vera exre⸗
bue otuerfis:nifi cum explananóe ⁊ ſignificatiõe veritatis
cius: fic non crüt fnie equales,c oemóftratio non cófiftit
nifi vt curreret cá ui caufato: cũ non fit cá nifi ín cáto ín cau
fante;ratiocinatio cii firmat oſideratiõeʒverã:⁊ ofrigit cà,
«3D iftintio manifeftatióis £^anifcftatio eft quies intcl»
lectus cum firma£ argumératio cii oemóftratióc. (T Vit»
finitio demõſtratiõis. Demõſtratio cft ratiocinatio ira vt
non remoueaft ſubiectũ « pᷣaicatũ ⁊ ppofitío cuí medium
non cfr ¶ diffinitio veritaris, €leritae eft qp res eft. diffi
nicrunteá diſcretioꝛes: dixerũt er veritas eft fermo quem
firmat oemóftratio aut fenfibiliter aut intellectualiter. Sin»
quít yfaac:fermo ífte »fiftit ficut exiſtit diffinitio: qua vri£
ille qui fup eã affert diffinitionẽ dialectice 7 intentione pbf
lofoppíc:q: oíffíítío cft enundatiua nature ra ⁊ eflentic
eius. £tiermoquid£oicéris q veritas cft d enũciatiua eft
narurc ventatis c ci? effentic:qm ülud £m qp res cft: nócft
verítas:hifi p eft fcrmo veridieus. veritas eft id qð firmat
oermóftratio aut fenfibilíter aut íntellecrualiter. nó eft nifi
enücíatio qualiratíe ppinquãs veritati ⁊ intellectꝰ inſipiẽ⸗
tíum fermoneco:peo pᷣpinquo intellectibꝰipſoꝝ. ¶ offi
nitio falſitatis. Faiſitãs eſtꝙ nõ res eſt.et oiat falfitasmar
ratio reicum diũerſo qð eft ipfa t ipſiꝰ contractio. ¶ Dif⸗
finitio ven. Verũ eft affirmare ré rci:cui eft ſᷣm veritatẽ:aut
expellere rem a rea qua vere remouet᷑. ¶ Diffinitio falft,
Falſum eſtaffirmare rem re ab ca remouet᷑ vere: ⁊ remo
uere rẽ are à ci affirmat fm veritatẽ. [ iDiffinitionecefía
rij. IBeccfraniü qð impoſũbile eft remoucrí. (T Diffinitio
impoffibilis. Impoſmdbile eft cui? mpoffibilis cftínuentio,
¶ 32itfinítio mcoueníetie incóueniés eft duoꝝ Zꝛioꝛum
inre vna $m nomẽ vnũ:et fm fimilitudíne vnã c partẽ vnã
ín tpe vno ⁊ relation£ vná:fm q añ oſtẽdimꝰ in bocnoftro
lib:o. ¶ Diffnitio poſſibilis. Poſſibile o: Pm ouos mor
dos.aliud efr cft verũ:aliud eftfalfum. Verũ autem eft vt
exiftat ínter ouas ectremitates cotradíctióie: (n qua igno⸗
ratur que ipfius extremitas apparcat. illud autẽ qð nó eft
verii:ei: $m ouos modos.CInüi co eft poffibilezcui? exiſtẽ
tía nondii cft necefíaría peuldubio: ficuto:tus folio mane
ab oxiéte:ls eius nondii o:tus ſit:tñ oꝛiet cras peuldubío,
⁊ fcóm poſſibile qð verũ eſt vr exiſtat actu: c crit? eiꝰnõ eft
interius natura:ficut venatoꝛ regnãs ín ſucceſione ⁊ muni
£0; duxcxercitꝰ.yſaac.teſtiũco: quidem me vidiſſe ín egy⸗
Diffinitionum
pto huiuſmodi.dominabatur em eidẽ quidã ducu⸗ oc hls
tolonis d oícebaf fili? taix:⁊ magnificatti cfr cius ĩperiũ:et
relaxata cft memoꝛia eiꝰ:⁊ terruerat ipfius exercitũ: ⁊ erat
Du; exercitus eius quidã magiſter minutoꝛ nomine bidel.
¶ Aifmtio metis Eens cft potẽtia incedens in poſſibi
lio ct vtẽs ftute aiali. Illud ideo qm foꝛmas rerũ quas fa
cit nos inuenire fenfus in natura t materia eaꝝ: faat repe?
rire virtus animalis faptéter accõmodatas cc natura t ma»
teríaípiarum.« oicirur etiam mens oc virtute quiefcétc in
re quefita an fireiboc t boc t an non. (T Miffinitio cftima
tionis. £(timano cftvirtus incedés in umpoflibilib?,z dicit᷑
qp eftimatio ũt iudiciũ de re cx apparitione:nó eg co vbi cft
verítas.z pprer bec facte funt beſtie eſtimantes non medi
tantes nifi ilud oc eis $m accõmodationẽ c tráfumptione,
«[ z»itfinino fcafus. Senfus cft figiliatio impzeffionis fen
fariin ſentiente. Senfatii em ficut agens eratàdo ſentiẽteʒ:
4 mouendo ipfum ad cognofcendti cflentiam tuizficur über
mouet lectoꝛẽ excitãdo ipfus ad cognofcendü qð ĩ libzo cft
oc ſciẽtijs t ppofiris. t ñcut deſideratuʒ qð mouet « exci⸗
tat ipſus ad cauendi tibí ⁊ cõſiderandũ 1e an conſoletur cũ
co.⁊ boc etiã dicit ecõuerſo:⁊ cft vt fiat ſentiens loco agen
tis:⁊ fenfatum loco patiẽtis:ſed ad illud non inuenitur ves
ritas:in plurimo em buius fermonis fm bunc modum nó
inuenit paffio:zpzopterca qp muenitur ſᷣm veritates: fcd 5m
tranfüumptioneé:notc ramen non intẽtione.Ex boc eft cp hõ
dicitur fare creatoꝛẽ fublimé 7 gloꝛioſum:⁊ creatoꝛem non
£ofcquítur paffio aliquo modo:tmmo cft facto: ois facri: et
creatoꝛ omnís creati. £ dq creatoꝛẽ non fequarur omnis
paffio:non cft bomo ꝓpterea qp firípfum agens.Zictus ant
Oidt fm ouos modos:ſcilicet fpírítualis 7 co:pozeus. Spr
rirualis etiã oícitur fm ouos modos. alius cm cfr quẽ ages
non pertranfit:t non egreditur ab eo ad aliud. illc aũt que
agens non tranfit ; nó egredif ab coad aliud:eſt ficut costs
tatio bomínis:c cft cófiderario ín fe . far erm qp ipfum iuuat
ab co qð eí nocct: c ille quide que áfitagens : cgredif
gb co non ad alud:eſt ficutfenfatiin fennéte , Senſatũ em
tranfit actum ſuum:⁊ egreditur ab co ad ſentiẽtem.⁊ fimiz
liter actus ocfiderati ín oefiderante:c iiber in legente. Xt
nullus quidem hoꝛum acruum fm qué non tráfit agens ad
aliud:⁊ tráfit ad aliud:eft contrarius ſubiecto ſuo:neq; diſ⸗
€0:daus ab co fed eſt cóuentens cí: accidens ín ipfo.bomo
nãq; cogitãs c cõſiderans in co qð iuuat effentía5 fuam ab
€o quod ipfi nocet:non eft cõtrarius ſibijpſi:neq; diſcoꝛdas
& fezimo addíri ea per idqð ín ipfa impztmir.ct ſimiliter fen.
fatum non cft cõtrarium fenfaiz neqs diſcoꝛdans ab eo : fed
€ft ipfi conueniens: c in ipfo addens cum eo qð impꝛimit in
ípfo.c excitat ad cognoſcẽdũ ſe:⁊ qð vult ex ipfo. crus ait
coꝛpoꝛeus eft actus exiſtens ín cozpozibus motis in feipfis
⁊ mouétibus aĩalia:ſicut animal quod mouetur ín ſeipſo:⁊
mouetur motu ipfius molendíui mola.1 ficut aer: d mouet᷑
ín ſeipſo:⁊ ingreditur in velum nauís: 7 mouct (pfum mos
uendo illud: eius eft ſpecies altera cópofita : ficut bomo
qui mouctur t mouet remos nauis:c mouctur nauís mos
tu eoꝛũ fimuL ¶ Zoiffiníno cóucnictic. Cõueniẽtia eft in»
uentio oiuerfozum ín re vna:ſicut inuentio bominis € equí
« relíquo:um anímalíii in vno:t ipfoxum cõuenientia:⁊ res
ceptio nominis ipfius: diſcretionis fimul ab eis. ¶ Diffi
nito cõiunctionis. Cõiũctio eft ppzictas coꝛpoꝛum ad inui
cem. &[ Difñinitio cótactus.sEontacrus eft ↄiunctio ertre
mítatum in loco. ¶ XDiffiníno adherentie. entia cft
continuatio co:pozis alícuíus cum cozpoze altero. (T 3» if?
ſinitio dilectionis. Dilectio cft deſideriũ aiz ad iud quod
querít cum cópleméto cauſe cõiunctionis. KT diffinitio có
cupientic A Sanpicétia cft fupfluítas dilectiõis. ¶ Dif⸗
finitío voluptatis, Voluptas eft deſideriuʒ c inquifitio rct
deſiderate. Diffinitio códítionis t creationis. ££ reatio
eft efíentialítas entium ep non effe «4T Diffinitio cõditoꝛis
vel creatozís. f£ reato: ẽ faciens efíe« flentíaz non eſſe. Foꝛ⸗
fitan aliquis eſtimat ꝙ nó eſſe:eſt pꝛiuatio. Hos aute facie⸗
rw de fcire illius ocftructioné: ꝓpterea qp pꝛiuatio non
€ft níft poft inuentionẽ:ſicut res que iuemtur poftea pꝛiua⸗
tur ⁊ oicit pꝛiuatũ per boc cx boc: ficut bó qui fuit videns:
S'o.ftij.
deinde paſſus eftín vifu ſto:⁊ o'citur : flle pꝛiuatus eft vi
fu. firi.ilircr in omni quod cft inuentus 7 poftca pꝛiuatur:
dicitur peiuatũ eft boc ⁊ bcc. t neq; pétaliquisoe co quod
fuit muetũ:⁊ poftca pꝛiuatũ:dicere g fit pꝛiuatũ cr no efle
nó ens cr» nó pabet foꝛmã in mẽte ita vt oica£ pꝛiuatũ aut
mutatũ.¶ Xoiffinitio gencranóís.dSeneratio eft epit?coz
po:ce ſube ez pꝛiuatiõe ad inuctionẽ. Sñatio nãq; omnis
gnan naturalis ⁊ nature quidé non agũt aliGd er non eſſe:
ſed ipſe faciunt € generãt virtute celeſti:quẽ o:dinauit crea
I0; in eis.⁊ ocftinauit c3 actui gñationis 7 coxruptionis:fis
car gñatio ab cis coꝛpoꝛũ animali ⁊ plantarü ex elemẽtis
Quattuo:.act? ením ipfo. eft actio: ⁊ gñatio non condinioz
nec areatio:cum cõditoꝛ ⁊ arcato; vere ſit deus:cuius fama
ſublimis:⁊ cuius noia fancrihcata:cnó eft ocus pꝛeter ips:
neq; ado:iious nifi ipſe. ¶ Diſfinitio coꝛruptiõis. £o:us
ptio cft ingreſſus ex wuentionc ad pziuatione: ſicut reſc lu⸗
tio coꝛpoꝝ animali 7 plantarũ:⁊ coꝛruptio coz, c permu»
ratio eoꝛum ad elemẽta ez quib? ipfa funt gnata. (1 Diffi⸗
nitio augmẽti.Augmentũ cft elorgatio finiũ cozpozis poft
p:opinquitaté cozü. ¶ JDiffinitio muratióis.£^utatio eft
permuzario in locie cn interpofitióe c viftentioc. QT Xf
nitio tꝑis. Tẽpus cft ſpaciũ qð feparar motus celi.q[ if»
finirio eternitatis. Eternitas eft quod non fcparar morus,
¶ DDiff mitio perpetuitatis. Perpetuitas eft ſpaaũ non
ſcparatũ neq; interſectũ. ¶ ¶ Biminitio arbitrij. Arbitrum
eſt —— receptióis:t penetratiõis actus cũ voluntate.
¶ Aiffinitio triſticie. Triſticia eſt foliatudo ⁊ anguſtia pe
prer pꝛiuationẽ amati ⁊ fugam queñti.¶ Diffinitio rimo
ris. Timoꝛ eft cafus hoꝛribilis alicuius. ¶ Eim̃nitio crea»
turc.£ reatura cft gñatio rei ep re cum coꝛruptẽe fo:me ei?
€: Qua generat᷑:⁊ permutatióe cius ad fozmas alterã:ficut
exitus coꝛpis atalin« plárari er elemẽtis qttuo: cà coꝛru⸗
ptione fozne clementoz:t permutarióc eoꝛũ ad fo:mà ani
malum ⁊ plantarũ. ¶ &»itfinino arrifia).Arrifia eft ope
ratio toꝛme alicuiꝰ in materia aliqua pꝛeter coꝛruptionẽ fez
me materie:⁊ abſq; coꝛruptione foꝛme foꝛmati in materia
poft expletionẽ ab artifiao operatiõis eius:ſicut foꝛma an»
nuli ⁊ denarij in argento eft abſq; coꝛruptiõe argẽti:⁊ neq;
exitus ci? eſt a natura ⁊ eſſentia tua: c ne qp coꝛrũpit᷑ forma
anauli ⁊ oenarr) poſtꝙ artifex ca cõplet.Et fimiürerfo:ma
ozxbme c monilis: c reliquarũ foꝛmarũ in auro foꝛmataꝝ
eft pꝛeter coꝛruptionem auruneq; egredit᷑ ab eſſentia ſua:
⁊ natura:⁊ neq; coꝛrũpitur foꝛma ozacbme 2 reliquarũ foꝛ⸗
marii poft quietẽ operantis eas. Ditfinitio operatiõis
£ peratio eft in qua euaneſcit foꝛma operati: c cozrumpi£
poft quíet£ faciẽtis eam:ſicut ambulatio d euaneſcit ⁊ pzi
uat :c nó inuenit eius veſtigiũ poft quiete ambuláris.7 fi
miter locutio:qm̃ euaneſcit c interfecaf poft quietem lo
quétis JD» fi ꝓtradixerit nobís aliqs:z oirerit. quare dixi⸗
fti ꝙ foꝛma fermonís euaneſcit:⁊ nó inuenit ei? veſtigium
poft quiete loquentis:cti inuentamus qp omne qð eft dictũ
pofirü eft in pecrozib? audiẽtiũ:⁊ ſcriptũ:ĩ feript? Dicemꝰ
ci:bec tua fentenriavana eft. illud cm qð remonet ín pectoz
ribus audiẽtium:nõ eft nifi fozma narrationis narrate:nec
fozma locutiõis:qm̃ locutio interſecat pᷣmo:⁊ poft deſtruit
finit ⁊ abſcindit᷑: ⁊ nó audit᷑ poft quietem loquetis: ⁊ fimio
liter ambulatio abſcindit᷑ pꝛimo ⁊ fini£ z non aucítur poft
quietem ambuláris:z ppter bocambulás cii vebementer
farígatur:cedít 3mbulanoni: 7 quieſcit:⁊ inuenit reouicm
er ppuiquo. dfi foxma ambuláris effetfirs 7 máfiua poft
quictem ambulantis:effet fatígario fica ⁊ máfiua pott cníe
tem ambulantis.vífus vero teftificatureíus cõtrariũ. Pic
fin(ütur collectiones vſaac Iraelite media inoifcrípricnis
bus rerũ:⁊ diffinttionibus carum; differentia inter deſcri
a íi
príonem c diffinitionem.
Liber
VWber aggregatus er dictis pollofopbos, anri»
quoꝝ * —* fm ſnĩam ariſtotelis 4 bippo
i ——— quoꝝ aggregatione t appo⸗
EAaãrine ſolicitus fuit yſaac ſalomõis filius irae»
lta, Incipit tractatus.
ncipit puma pare( tres em̃ partes funt yb: oc
——— yfaacfilt) ſalomonis regis arabic,
sIlPilofopbus in ple/
V rifasfuis lidꝛis oiffiniuit elemen cfic rẽ
ex qua generatione pꝛia aliquid generat
c egiftir in generato potétia ct non actu.
Et pbs quidẽ oícédo rcm ex qua al:quid
SN sencratur:zvoluir intelligi rem cui fozma
; Vmodus quo ipfa eft:iepatur c pmura£
ad foꝛmã generati ex ea c ad euis efientiazficut terra cuius
terreitas icpaturz permutat ad lutofitares: c er lurofirare
ad rciteitate. ülad eft qm cũ tu. permiſces terrácus aqua
fit lutũ:aſſa igne fir tefta ⁊ later.t cil dixit generatione p:t
ma:voluit intelligi gencrationẽ pꝛimã € eoꝝ pꝛincipiũ.⁊ ti»
lud ideo:qm̃ res nt ex —— ex generatidibus ois
uerſis:quarũ res quedam rem auam: ct generatio
poft generationẽ:ita rfi qp res ille er qbus fiunt : nó tunt ei
€leméta:elementiü nãq; eft fm intentionem pbi iud aó qð
mẽte tu3 aſcẽdis excoꝛ:poꝛeitate mũda pure cópofinóis : €
reſoluis ipm cogitanóc tua : ⁊ cõſideratione adiliua qð cft
fimplídus ⁊ minus copofitü co. z:cinae ponts iliud ad id
qð eſt plus fimpler:c minus cópofitum:c affiduae illud vis
quequo puenas cogíratióc ruaz cõſideratiõe ad fimpliafo
ſimũ ſm derit atẽ: * mbi pzeceáit cr quo ipfum sencret t
far pptcr ipfum cópofttü. verbigratia.nam fi tu meditatꝰ
fueris in róne tua coꝛpus hũan m ia humanitate fua z per
fectione:z oc ipfo cognoueris:inuenies ipm cópofirüer me
b:is inftrumentalibus pzimo:qm ex eis cõpoꝛutur.Et illud
fam inuenio:qm̃ nemo ambígit quin co:pus hominis ſit fa»
ctñ cz cerebzo t coꝛde t epate 4 ex fimibib? mẽbꝛis íllis que
initrᷣm vt officiũ naturc hñt:quoꝝ vaüquodqg effidtq eft
ei naturale.neq; etiã oubitit quía hẽatetiã pedes ⁊ oculos
et reliq̃ cog quẽ ſunt inſtrumẽtuʒ ⁊ officiale hoĩs:vnoquo⸗
qp quoz asit qð ett cí naturale. Deĩde fi cogitaueris oc mé
biis ínftrumétalib? : inuenies ca cópofita cr mebiis filium
partit fist care ⁊ neruis t offib? c venis 7 fimflibus eis:
€x quibus bec mẽbꝛa inſtrumẽtalia cõponuntur. Poſtea fr
€ogitaueris oe mẽbꝛis ſimiliũ —— ea generata
ex ſpermate ex ſanguĩe:⁊ illud ideo:qm̃ ſperma cft coz mas
tena ⁊ pſoꝝ yle.ctanguís ín exterioꝛibꝰ eoꝛum tnatería: T
ipſoꝝ cibus in ĩterioꝛdꝰ fanguis : € vtraq; cbo'era t poles
gma eftípíoz materia ⁊ eoꝝ cibue, &t illud ideo:quoniam
vtraq; cbo.z pblegmaín fanguine vebütur ⁊exiſtũt ín ipo:
etillud quídé oemonftrabo ín finc huius intẽtionis fi deus
voluerit Deinde ſi cositaueris oe fpermare ez ian3zíne ct
vtraq; cbolera ⁊ pblesmatc-inuenies tpfa generata ez cibo
bois: c inuenies generatũ cibũ ez plantis t arboubue:4 ar
bo:ce t plantas gencratas ec elemẽtis quattuoꝛ: fcs terra:
aqua:igne:aere.Ex eis Yo que fignificat ülud eft: am tu no
inueni aliquã plantarũ z arboy : cuius generatio cópleat
abſc; terra ín qua cft eate cíloco vuluc aialibus: ⁊ humidi
tatcs ⁊ bumoꝛes quibus nutritur:exiſtũt ei loco fanguinis
«relíquog hũoꝝ aĩalibus.Et aer plans cà eft ei ſicut inſpi
ratio intra coꝛpus aĩalis extrinſecus:ex Qua materia eft ſpi
vít? vitalis:⁊ cibus ipius: calo: naturalis ĩterioꝝ eiꝰ:⁊ cas
lo: ſous exteríoz ipiue funt caliditas c innata alalibus.g fi
aliád eceís pꝛiuak:nõ cóple£ eius gñatio otno :f5 fi elemẽ⸗
t3 cófideratione tua cõſideras: mbil ea peedere inuenis:et
quo poffibile fit ipſa gñari nifi virtut£ oct gloꝛioñ⁊ exaltati
"Sipfa icf funt bma gñationũ naturaliũ ⁊ ſarũ pꝛincipiuʒ
fm veritatẽ cum non pᷣcedat gñatio pꝛioꝛ eis. f£r ppter boc
fimplicitaris nomé merẽtur:⁊ e?witentione Pmverirate:fi»
cut rieret copus bote nome cõpõnis ⁊ intẽtidis ei? fm ve
ritatẽ qũo eft poſtremũ gñationũ zipfarus finis: cum nibil
gñatur ex eo ad qUipm fit ſimplex. M fi aliqs eſtimaue
rit de hoĩe:ꝙ er co sraturbó qm fpma ſit ex hoie:⁊ bhõ gna
tur cx fpermate:erit eftim rio pec erronea. fperma naq; nó
fiter boic nifi $m ſemita natiuitatis vel oꝛiginis:⁊ nó $m ſe
mitã gñationis.Seneratio em fm tres cxutit modos:quo⸗
rum vn? cft creabilis:⁊ 3i? naturalis: auus artincialis. Et
ercabílis quid eft gñatio ec z d ſunt ex mhito: qui ꝓpꝛius
eſt opationi ofuíne gloꝛioſiſſimẽ.t naturalis quide efr ci?
cui? fo:na fepatur ⁊ refolui£ ⁊ prurat ex foꝛma fua ad fos
mácamis ⁊ offis ⁊ reliquoꝝ Et artificiali quide «fr $2c0^
nit foemã accidétalé extrancázita q nó fcparur ei? foꝛma na
turalís oc cius cffenría &m qu£ ipfus epítar ficat arsentũ:⁊
acquint foꝛmã anulizità qp nó (epatur fozma arcenn € c6
effentia.O*odus $o quofpma fit ec hoĩe:egredit ab bis ae
nerationib? tribꝰ. Patet etiá modus : nàq; quo iptum fit
earcaif a creabili. Treabius nãq; cft siano coz d funt ex
nipilo.Spma aiit nó cft ex nibilo:qrm ipm ez boĩe oꝛit. Oo
dusq quo ipm fit:nó cft Pm ſemitã naturalẽ:qm̃ griano na
turalis cft foꝛma cuius fcpatur 4 eſſentia ad foꝛma gñati ex
cocci? eſſentia.hõ fono eft inquã íra:qri ferust foꝛmã et
naturá fuá:ctfi ab eo oꝛiat fpma. /£ fi aliqs dixerit an non
giíatur fpma cz hoĩe gñatione naturali2]Dicemus ei: mos
dus quo fit ipm eft Prn ſemitã natiuizatis ficuc natibitatis
fructuñ ex arboꝛibꝰ:⁊ nó fm femità gfiationis : qm̃ gñatio
nó fit nifi ĩ coꝛrupt:õe ei?ex quo € generatũ.bõ $o cft abf
coꝛruptiõe:cũ fit ſpma ex co.Modꝰ qs quo tpm ſit:nõ eft
femítáarns ⁊ opis :qm are nó acqᷣrit rei nifi foꝛmã acciden
tale cx quaaccómed.£ ci nomé:bó 9o non acquirit fpmari
imá ex qua ci nome accómodat. sSperma icit nó eft era»
tum cr bote gristione artificiali· g ſperma nó eft facta ex bo
minenifi 6m femità natiuitatis. Jam & manífeftii cft ꝙ coz»
pus hñanũ poftremi eft gñationũ naturaliii finis earũ:⁊
tcrbocmerct nome copónío: eiꝰ intétíoné fm vitate.
fid gita fitztücnó eft oubífi quín media q funt inter coz»
pus hñanũ c cleméta:fünt cópofita c fimplicía $m fimilem
modii anime. Aũquoq; em eoꝝ eft fimpler cõpatiõe fua
2d (lud qð factũ cft ex co ⁊ cóc ofitüi cõpatõe fui ad illud ez
quo ipfum eft gratus: verbígfa.O^eb:a inftrumétalía fim»
plícia funt copatione füa ad cozp? facti ex eis: c compofita
pi redigi fua ad mẽbꝛa ſiliũ partiri: qr facra funt er eis. 7
1a partifi fifíü funt fimpliaa cópatione fut ad mẽbꝛa in
ftrumet.lia fctà cc eis:⁊ copofita cóparióe fui ad fperma et
ſanguinẽ ⁊ vtráqg cbo.c pblegma. t£rfpma « fanguis ⁊ ve
hiquí hũoꝛes funt fimplices cópatione fui ad cibi : ⁊ cibus
eft ſimplex cópatione fuí ad fperma ⁊ (anguine t reliquos
bñoꝛes:⁊ cópofitus copatíone fuí ad as et arbores:
et plante ⁊ arboꝛes ſunt ſimplices cõpatione ſin ad cibum:
t cõpoſite cõparatiõe fui ad elemẽta.Raemẽta fo ſunt ſim⸗
plicía fm veritatẽ:qm̃ nibil pᷣcedit ea er quo gñant mfi vir⸗
tus ofuína. e&t poft íam puenimus ad büclocünfi fermo
nte:tücreuertamur adillud qð pmifim? be cõſtructiõe fi»
gnificatiẽis:q; vtraq; cho.⁊ pbiegma vebũtur in ſanguinẽ
t cõſiſtunt in ipſo:⁊ ꝓpꝛie ín ſanguine qͥ efr invenis quiet:
quarũ oꝛigo eſt ab epᷣate. Dico gꝙ ſanguis duobꝰ modis
eft. CInoecz cft ſanguis purpureus: purus:mũdus:diſcre
tus ab vtraq; cbolera ⁊ pblegmate cõſiſtẽs in arterijs:qua
rumozígoeft 3 coꝛde:eiꝰ pinguedine fit cíb? caloꝛis innati:
ete? matería.s£t alío mó cft ſanguis cõmittusvtraq; cbo.
t bblegmate:cófiftés in venis quietis: quarũ fons ⁊ oꝛigo
€ft eparzer quo eft matería mẽbꝛoꝝ coꝛpis ⁊ ipfoz nutrimé
tum. Er eis afit j fiautficit cp vtraq; cbelera t polecma p»
mízta funt fanguíni invenis »fiftéti quietis: eft lllud qð in
uenímts fn ſanguine poſt egreſſum eius a vena: nos nãq;
ínucnim? cr co qp eft purus ſubtilis fubftátie fplédide oeclí
nans a colo:e fuo ad atrinitate fianas multitudine cbolere
citrinc t virtutc ipfi? in ſanguinẽ:⁊ inuenimꝰ er ipfo nigrũ
turbida ficnás multitudine cbo.níare.cinuentmus er to
alíqa fpiffum:er quo puemücfili albí ſubtiles fiamficites
multitudinẽ phlegmatis 4 eiꝰ virtute Quapꝛopter cũa coꝛ
poꝛe ex omnibus hñoꝛibus euacuare volumus ppter earíó
tudinem aliquã:aperimus venã ⁊ deducimus ex ea ſangui
nem quo ín (pfo funt hũoꝛes oẽs delati: ⁊ deducunt egreſ⸗
Elementoꝛum.
none efus? t aum a coꝛpoꝛe humoꝛem ſingularẽ euacuare c
educerc voluerim? ad medicina intẽdimꝰ ꝓpꝛietate cui/fit
illi humoꝛẽ cuaaiare, $ignificatio aiit p nii albi fübriiea
molles fanguinc 5fiftüc ſigaiacãates pblegma ; cft fermo
qué loaut? eff pbus in libꝛo 0c aĩalibꝰ tup quá ſignincatio⸗
nem (enfibüe »fi(tuntz« illud eft qm̃ dixit: ois (anguis in q
nó funtfili alb: fübnles fortaſſe no coagu.at ;q: pplegmatt
parit inipo cófiftit:z ꝓpterea firne [anguis cerui coaguie⸗
tur fosfitan;qm pari polegmatis ↄſiſtit ĩ ipſa natura: ⁊ foz
mtan pprer pocnó apparet fi albi in ipfo oĩno. C fi a
quía Itradixcrit nobis oc elemẽtis cii qualiratib/iuis;que
funttrigidítas ⁊ calicitas t ficatas ⁊ humiditas:⁊ eſtima⸗
uerit ꝙ elemẽta ſũt gñata er q̃litatibꝰ: qm̃ nó ĩuenimꝰ igne
nífi cauaũ ⁊ ſiccũ.neq; terrã nifi frigidã et ſiccã: neq; aquã
nifi frígi.c hu.gᷣ etiã ett ſigniñcatio ꝙ elemẽta func ex
quautatibꝰ: ⁊ ci ita ſit:tũc remouet᷑ ab eis nomẽ ſimptici
tis:⁊ eius intẽtio cft fm veritatẽ. C Micemꝰ ei ↄtraaixiſti
falfo ⁊ conſecutus es contradictione rua coꝛruptionem rri»
bus moiís. Unus coz eit y muitotiẽs declarauimꝰ⁊ dixi⸗
mus ꝙ res ex qua aiidd snatur gnationc naturali: refolui£
⁊ fcparur cíus cfíentia toꝛma:⁊ pmutatur ad foꝛmã gna»
ti exea.Qualitates aũt non funtita:qm nó feparátur a nas
gara ſua € eſſentia:cũ fanp cófiftanr acu in elemen, Et fe
ciidus eft:qm qà3 gnarur &iatione prima naturali: refoluit
X redit tota natura eius ad elementa fua t ad coz eſſentiã.
Elemẽtaðᷣo nó fantita:qmm nó ꝑmutãtur necreſoluũtur ad
qualitates ſimplices:cũ falſum fir inuenire qualitate nifi in
quali.Qualitas nãq; accidẽs eft: z quale eft fubftária: c acd
dens quidé ao ex:ifricnifi m ſubſtãtia.Et rerríus eft qm res
ex qua aliquid gñatur gnarione pita naturali ; cft ficirfong
Cnités antec gatione gñati cr ea: ſiue fis exiſtens fenfibilr:
cum fit co:pozea ficut embzio:qm ipfe foas exñs ante 6332
tionem aĩalis cr co:fiue fit intellectualis:cũ fit ſpũalis ſicut
materia pma ⁊ fozma. pꝛima qi ipte funt oue ſubſtãtie à
exiſtũt intellectui ante gnanoné gũatoꝝ ex eis 4c fi ages
eſtimauerit ꝙ foꝛma pzía fit accidẽs ⁊ nó ſubſtãtia: fac em?
ipſum ſine coꝛruptiõe ipfius ex hoĩe:hõ náqs er aĩa t *
cõponit᷑:⁊ coꝛpꝰeſt ci? materia ⁊ yle.⁊ ata ipfius eft ei^ foz
13 ⁊ eius fpés. Anima afit nó eft accidẽs: qm̃ eft ſubſtãtia
intellectu nor. 9: ánegaucririllud ⁊ dixerit qp eft acciaẽs
qm̃ ipfa fepat a coꝛꝑe:⁊ eftimauent ꝙ omne qð fepatur ab
aliquo fir acadce ín ipſo:cũ indiciũ accidẽtis fit fcpario ci?
a fuo ſubiecto:ĩmo nó fit accides nifi coꝛruptiõe fut poft fe»
pararioné a fuo fubiecto. nima aüt non ett íta: qm̃ ipfa eft
máfiua ⁊ remanẽs poft ſeꝑationẽ fuá a cozpe. dud vo tri»
bus modts figaificaf.quoz vnus cft ꝙ fi ata eſſet accidens
pertráfirer cozpus aĩalis ⁊ exiret ab co ficut egredit nigre»
do ethiopis ad ebenũ z picẽ.aĩa autẽ nõ eſt ita:qm̃ nó inue»
nitur nift in aĩali. Et ſcðs modus eft gp fi aĩa eſſet accidens:
aut effet ſepabile:aut inſeparabile: c quodcũq; illoꝝ eſſet:
opoꝛteret vt eilet ſucceſſoꝛ accides ad cá: c qmipa eſſet ſub
gñe vno: zcópzebéderet ipfum genus: c oíffininotpfius:ct.
caderent ambo ín pꝛedicamẽto vno. Nos pᷣo non inucnim?
animam it3:quontá nó inuenimus ſucceſſoꝛeʒ deſcendentẽ
ín coꝛpus poit ſeparationem ípfius ab co.'£t fi aliquis pꝛo⸗
tcruíat oicens ꝙ moꝛs fuccedicei : ⁊ eſtimauerit ꝙ fitcórra
ría cius;o:cemus eid fi moꝛs eflet cótrarium anime:aggre
garet vtrũq; ín pꝛedicamento vno füb diffinitiõe vna: ⁊ rc»
cipier nomẽ eius vnũ.aĩa aũt nõ eft ita:qm̃ ĩpſa eft ſubſtan⸗
tía cõplens coꝛpus naturale hñs vitã potéría.£^o:s vo eft
feparatíoaic a coꝛpoꝛe:q̊ moꝛs eft cõtrariũ inuentũ vcl exi⸗
ſtens aic ín coꝛpe:non cotrariii atc. Tertius aũt modus eft:
qm nos inuenimus oparíoné aie penetrante coꝛpus furi er
pertranſeuntẽ ipm ad res ab co elongatas.Eam nãq; mue
nimius cogitante cconfidzrantéz ratioanátes res extrinſe⸗
cas 3 co:pc fito:íra vt ipſarũ verítare cópzebendar ⁊ nó pꝛe
fentet eas.Cũq; ergo eíus pꝛeſentet operatio co:pus fuus
et caredíatur ab eo ad aliud quod longinquũ eft ⁊ remorit
2b eo pteter qp co:rüpatur : erit eíus fubftantia dignio: per
id accidéte ipfiua:etficnó erit eíus actio bonoꝛabilioꝛ fubs
ſtantia ipfius. Falſum $0 cft ꝙ fit actío bonoꝛabilioꝛ ſubſtã
tia agentis.actio nãq; ab agẽte apparct : nó agens ab actio
S'o.v.
ne:fed fubftantia eft füblimio: accidẽte:anima ergo cum eft
ſublimio opcranonc iua : cũq; operatio eius fir prrantiea
co:pus i7fius ita qp ipla nó cozrüpctur:tunc ipfa oignio: eft
per lud, Iſa ig tur cft mát.ua remanens pott icparanones
fuam a cozpoze. Jam ergo manifeftum ctt qp res er qua ge⸗
neratur gencratione naturalí:cít fons exiſtens ante genera
tionẽ generati ex ea Qualitates autẽ nó (unt ita: ipfe nàqs
penitus non reperiũtur ante generationẽ clemento;um.no
igitur ſunt tontes exiſtentes anteqᷓ fiatex eis generatum.
Jam igitur clarum cft ꝙ elemẽta nó funt gencrata er quali
tatibus etſi ſant ab eie inſeparabiles quaſi in ing cticntia
naturalíafunr ſimilia rífibilirari m bomine. iſibilitas em̃
etfi fit infeparabilis bomíni:quoniam. eft ius pzinapium.z
bomo tamẽ er ea nó eft generarus. "am igitur apparct ex
eio que diximus:⁊ quoꝛum appellanone pzcmifimuszq ele
menta funt pzima generationum fm veritate: ⁊ quoniam
funt fimplíaoza naturalibus pꝛopter fuos fontce t fuas c
fentíaa ia cópationefui ad alia: cr qp cospua bumanum eſt
poſtremũ generanonii Pm veritatem magis p:opzuum na⸗
taralíbus cópofinone per feipfum ⁊ eſſentia tua: non com»
paranone fui ad aliud. nam Q3 cft fimpier cõparatione fui
ad akquid: eft compofitü compararione lui a1 aliud qð cft
ſimplex comparatione fuí adíplum:c fimüirer quod eit cós
pofitum comparanone fui ad aliquid : eft fimpler compara
donc fuí ad aliad quod cft cópofirum comparatione fui ad.
ípfum:quéadmodum oftendimus t crpofuimus ibis que
unt media inter clementa c corpus bumanum: ⁊ diximus
cp ſunt ſimpucia c compofita fimul. Unumquodq; eim ecꝝ
comparatione ſui ad aliud ec quo ipſum eft generatum:eſt
cõpoſitum.⁊ p:opter illud nó eft poffibile vt aliquod ipſoꝛũ
fit elementũ co:pozis buman: fm veritatẽ ⁊ naturã:niſi Pr.
femitam accómodanonis tr anfumptionts, lies er ita fiat
fimplicia alío modo:ip(a funt copofira altero modo . i£um
giam manifeſtũ ſit ilud: tũc iaco p5 ꝙ eleméra ſunt eleme
£a coꝛpis hñani fam veritate; ai fint ſimpucoꝛa naturalibꝰ
et pꝛima generationũ natura iũ. ¶ T fi fuerit aliquis eſti
mans ꝙ ſperma fic clementi coꝛpoeis bumani fm veritatẽ
quia fperma eft elementi pꝛopinquũ:⁊elemẽta funr elem.
ta longinqua ppterea quia inter co:pus humanũ « fperu.a
nó funt t̃ mfi ouo oꝛdines mediozum: falics o:do mebzoz
fiiium parri: t o:do mcmb:o:uminftrumézalum : 7 in⸗
ter elementa t cozpus humanũ funr ozdines diuerñ et mul
ta media cómunia:tunc iperma eft elemẽtum coꝛꝑis huma⸗
ni ſm veritatẽ qm eft ppinquá:tüc dicatur ei ꝙ qui boc mo
do cõtradicit p ꝙᷓuis tit poſſibile nifi fm ſemitã accõmoda⸗
tionis c trãſumptionis: nó fm veritate c naturã. pbus crit
íam cit oírít ꝙ clementi er quo aldd generat gfiatione pzi
ma cenfht in grato potẽtia er eo eft nó acru.c iam ofteíus
fuit ꝙ voluit pez fermonem fuum generatꝛone prima : pꝛi⸗
mam generationum et ipſarum pꝛincipium Pm veritatemz
fc p ilii.anationé quá non p:ecedit gnatio à fit anteipam
fcd eft pi: oĩs gñationis poffe ſicut granũ qð eft gen? ofa
gñationis poffe. voluit per iliud fuii verbũ:ſcʒ eaftens in
generato et pfo: vt oifcernat ipíus abillo a quo fit aliquid:
ct noa eft er in ipſa:ſicut ſcriba a quo fant fa1pture t
non eríftens mn e15.7 f303cato: a quo fit oomus 7 eft extrin
fecus ab ca: c oicendo potentia non actu: voluit intelligi ne
fit res generata cc ea exiſtens cum fua foꝛma 7 eſſentia fua.
actu:fed feparetur etus foꝛma:et eſſentia permuret ad fo
miam generati ec ca: c fit foꝛma ípfius a qua fcparata eftín
ipſa:vt ſi ín potentis fua c poffibilitate ſua⁊ reſolui libera
rizredíread naturam (uam $m quá fait ante generatus er
ea ficut elementa . Quãuis enim piopzie foxme feparennir
et permutentur ad foꝛmas generatozum ex eis:tamen pote
ti3 poſſibilitatis ipfozus eft reſolui ⁊ liberan ⁊ redire ad ef?
fentiam fuam ⁊ naturam:ita vt cóuertatur calíditas innata
ad ignem naturale: zfpíritus ad aerem: z bumoꝛes ad aquá
⁊ partes terre àd terram. In bts ergo eft manifefta fianífis
catio cp elementa exiſtũt in omni generato er eis potẽtia.et
fi lud nó eſſet:nõ foꝛet poffibilitas ipfo:um exitus ad actũ
ꝓpter pbibinone erit? reí ad actü fi nó faerit ante in pote»
t3, Sperma $0 nó cftita s em fpermat] rcfolutioz pinutae
La 4
Libe
tio ad coꝛpus humanũ ex co generatum fit poſſibilis:tamẽ
cius cóucrfio c rcditus ipfius ad naturã luã ipoffioilis eft
oino;ci fpma nó fitín cozpebiano nifi ficut potus.vᷣbigr̃a.
£»cilis ⁊ acctí ⁊ radicum feminii ez qous confiftit ozaine
qpuis alteratio rit poſſibilis ad naturà tuá:c»uerfto ad mel
tamcn in cis non cft poſſibile: er adimuice occernantur ⁊ re
deatenüquodg coz ad naturá ſuãc effentiá luã:cũ natura.
fitin oxunclle potẽtia. Ja igit manifcftü eit ꝙ fpma nó eft
elemẽtũ coꝛpis hũani $m Viraté € naturáz;5 fm icmitã accõ
modanóís « rrálumptióis, (T 222 aus dixerit:ꝙ tu fecerꝭ
prráfirc ifpmate ꝙ fit eieméza coꝛꝑis büani $5 femitá accó
modationis ⁊ trãſumptiõis:q̃re nó fecit: illud tráfire ĩ 1a
guine c relída büo:ib? « ĩ mebꝛis ſimiliũ partiti: c nó poſui
ſti ea elemẽtacoꝛpis hũani fs accõmodationẽ ⁊ tráfümptio
nca. ¶ Micemꝰẽca qm fpma nó exiſtit ín coꝛꝑe hũano actu:
qꝛ ipᷣm € oerciicto: fuc fozme ⁊ eſſentie fuc: c egredif ab eis
ad ꝛmã gati cr co ⁊ ipfius eſſentiã.Oebꝛa aüt fimilius
partiũ nó runt ita: qm fpa exiſtũt in gñato er ipis femp actu
cum fuis feruária formas fuas : cfcpabiles ab efientia fua
c natura fua. fir (anguíe cvtraqs cbolera exiſtũt in coꝛꝑe
biüano acta.er bís 9o d fignificáriuud eft ꝙ nos inucnim?
fanguine cgredi cc hoĩe nuxu nantz alit abſq; cóuerfione
⁊ alteratióe:c inuenimꝰ vtráqg cpolerá z pblegma erireto
lutione vetri ⁊ vomitu. In hmõi ati ocdaracio bec eft:o fi
bó biberit medíaná ſolũt:uã:cuiꝰ ꝓpꝛietas fit alique hño⸗
Té euacuare:inuenis € medicinã cũ fuerit ſabtilis.ſ.debilis
opatióís educere pꝛimitꝰ fupfi uitatẽ q cft fibi ꝓpꝛia:tacile
ocinde quictect. 427 fi fuerit ostia: c remáferir virtus ei? in
co:pe poft euacuationẽ hñoꝛis:quẽ eft fib( ꝓpꝛiũ euacuarez
td.icct pott ipm bumoze d eũ iequi£ in leuit ate ⁊ ſubtilita⸗
tc. Iud tfi nó fiet nifi cũ orfficulearezqrb cũ ipa euacuet cüz
nó eft nifi ppter virtuttopaaonie medicine z laboꝛẽ ipi?:
nó ppterea qp fit eí ꝓpꝛiũ cuacuarc ipᷣm. fi poft iua res
màtent virtus medicine in coꝛpe:edùcet illum d fequi£ bu
moz fecüdum ín lcuitate 7 ſubtilitate:nõ gremouebit᷑ illõ
íta pueniat ad fpíffio: bao: : t difficilioꝛis morus: «ín
modís obediétie opationti medicine: euacuabit ipm offi
cuirate vebemẽtioꝛi:⁊ illo ouob?modts: quo vn?eft ꝙ me
díane nó eft ꝓpꝛiũ cuacuare illii bhũoꝛẽ:⁊ ꝙ ipᷣa nó euacuat
ipᷣm niſi foꝛtitudine (uc opatió:s t violẽtia fua ſupꝛa natu⸗
ram: et ſcðs eft difficultas elementum fiu motus hũoꝛis c
eroffitíes c longitudo obedictic fui ipfius. verbisfa. fi po
biberit medianá ci fübtilis faerit.f.ocbilis opationis cua
cuabit cho.rubeã p:imitus faale:qm euacuationcm pꝛimi⸗
tus facet pp:á:ocide quieſcet ⁊ ꝓpᷣe cũ fuerit tpe eftacis
pterea q neceſſariũ eft nature cuacuare cpo.ru.er coꝛꝑi⸗
bus ín eſtate:⁊ cófcruarcipfam (n e m byeme: cilud p»
pter fiftrudiné cho.ru.eſtatis cõplexioni 4 caluditati 4 ſicci⸗
tatíipfius. In hyeme o foꝛtitudinẽ tribuit c pror otuers
fitaté ipfius a cóplerione hyemis:⁊ q: refiftít frigicirati ct
büiditati ipſius. O fi medicina foꝛtis fuerit : ⁊ mãſiua fue⸗
rit virtus cius ín coꝛpe:poſtqᷓ euacuauerit cholerã ru, cu?
euacuatioeft ei? ppzia:cuacuabít poftipam pblegma ; qm
ipm eft cui? büoz poft fanguín£: c fanguis efti natura ae
na:pblegmainatura aque:fs aereft leuioz ad ⁊ fubtilio: ⁊
pter boceleua£ fupipama natat. ct l5 modus bícfit mee
icine euacuãdi — tf ci difficultate et pꝛecipue
gum faerit rps eſtatis: ⁊ illud erit ppter ouos modos. Cin?
to cft:q: medicine cii nó fit ꝓpꝛiũ euacuare alique hũoꝝ:
ocinde euacuar ipm:eductío eius nó fit nifi füpfluitate vir
tutís mcdiane cviolétia ei?füpza narurá:nó tfi $m ꝓpꝛieta
tcm opís medicine ⁊naturã eius.Et fecundus eft : qim nas
turc ꝓpꝛietas cft ocfendere ab vnoquoq; bumozum:c pio
bibere exituʒ eum a coꝛpoꝛe tẽpoꝛe diuerſo a natura bumoe
ris ⁊ cõplexione cius; ppterea qp opoꝛtetipᷣam refifterc cii
€o qð eieſt cotranum: piobiberob eíus impedimentum.
ap ergo ocfendit ab exitu pbleamatis:7 cóferuat ipfum
co:pibus tm eſtate:⁊ fitentus eius leuioꝛ ín hyeme pꝛo⸗
pterea quia neceffe eft ei refiftere calidítati ⁊ ſiccitati eſtatꝭ
fagiditate pplegmatis ⁊ büidirate ipfius. fimiliter ocfen
dít ab exitu cbo.ru. c »feruat eam in byeme: facit eíus exi
um facilioꝛẽ ín eſtate: ppterca q: neccfanum eft eí ín hye⸗
me ꝙ calefaciat t deſiccet:in eftate p frigidet t humectet:
⁊ fm ſimilitudinẽ buius opcranonis ab critu fanguinis in
autiino: pprerea q opo:tcrípfam refiftere fagidiran ⁊ fic
citati autũni. 3n vere auté fi fuerit naturale t quo qualia
fupza qualiratem son augmẽtatur:⁊ neceſſariũ nobís cia
cuarc omncs humoꝛes viriuter c ĩcipiamus euacuare cum
ipfo omnes humoꝛes funt oclati et cíus exitu egredíantur
1^ fitempus oeclinauerit ad naturam alicuius bumoziez
us plurimum noftre intentionis et noſtri ftudy ad
cuacuandum bumozem illum àd quem tempus occinat.
Sii ergo vrtas medicine remanterit in co:poze poft? cua»
cuaucrit pplegma:euacuabit poft ipium cbolcram nigram
Cum oifficulrace plurima:⁊ erir illo per ouos modos. Cinus
€o:um eft:quomá medícine non cft popzium educere cbo»
leram nigram:z neqs cdudit cam niti fuperftuitate virtuns
fuec Labo: fuo: t ſcõs cft grofíitudo cbolere nigre:⁊ elons
gatio obedientie ipfius ab operatione medicine iD? fi medi
ane fucrit pzopzium educere phlegma:⁊ fuenit ſubtilis: 16s
ocbilis operationis:euacuabir pb.egma pꝛimitꝰ facile:qm̃
pꝛopꝛium eft euacuare (pfum:poftea quiefcerc pꝛopꝛie aum
facrit tempus bycmis:pzopterea quía natura indiget pau»
citate pblegmatis ín cozpozíbus ín byemepzopter fimilitu
dinem fui complexioni cempozís: zquia fo:rirudinem et trí
biit.£ fi medicine virtus fuent fuperffuíras : c rcmaferit
virtus cius in co:pe:poftd ipfa euacuauerit pplegma:edu
cet poft ipfum cpolcram rubeam labozíofe; quonià medici⸗
ne non ett ꝓpuum cuacuare ípfam. s£tnon cducit cam nift
fuperfiuitatc virtutis fuc c laboze fuo : 7 quía cft fubrilioz
cbolera nígra. Siergo rcmanferit virtus mediane in corpo
rc : poft iliud ſciucet poſtqᷓ euacuauerit cboleram rubeam
euacuabit cboleram nígram difficultate plurima : quontas
medicine non eft pzopzium cuacuare ipfam . Si $0 mecid»
nc pꝛopꝛium fucrireuacuare choleraʒ nígrá: euacuabit cbo
leram nigram pꝛimo:qꝛ eft pꝛopꝛium. 4£^ fi virtus medici⸗
ne rcmanferit poft iilud ín coꝛpoꝛe:euacuabit cboleram rus
beam p:opter lcuiraté cius. si ergo pdurauerit virtus me
dicine i co:pozezeuacuabit pblegma poftremo. QT /2- fime
dicina fuerir compofita ex mcdiciuis euacuativis omn.um
bumo:um vaiuerſaliter:pꝛius euacaab.t cboleram rubea;
Quoníá ipfa cftleuio: bumo:ious 7 ſubtilioꝛ eis ⁊ velocio⸗
ris motus:quoniá ip(a fluít propter ſimlitucinem fuas nas
ture ignis:deinde poft illud pblegma pzopter fluzibiurate
ſuam ⁊ aqucitaté € fimilítudimem fuam nature aque: eĩ⸗
de poftremo cho.nigrã ppter fui groſſtucinẽ ⁊ grauitatẽ:
⁊ ſititudiuẽ nature terre. 4» fi remaſerit vᷣtus medicie poft
il ín coꝛpe:⁊ fuentipía tãte vircutisvt vincat naturam: c
euacuet ſanguinẽ: pbibebit iliud natura: puenict inter
eas luctamen 2 bellum:íta vt inde pueniat tincopís c tri
ſtitia.Si gillð pfeuerauerit:nó erit fiducia in natura quin
victa fir:z relínquatregnit: «pereat bó p:opinque ꝓpter⸗
€a qr natura ocfendit fanguínem fempcr: z non foluir eius
exitum:niñ medícina víncat eam füperfluirarevirturis fuez
quoniã fanguis eft cuftodia narure:c illud cft ppter dues
tnodos, inus fapozofitae cíus pprercíus ouiccdinemvel
fuauitatem ⁊ bonitatem guftus cius : ⁊ ppinquitate ipfi?
complerioni bomines . s£tfeciidus eft neceffiras qua babet
Oe coad nutriendum membꝛa c creandum coꝛpus. Ham fi
fanguís pꝛiuaretur: non inuenirct natura in altjs humoꝛi⸗
bus cius vicarium : pzopter bozribilitatem guſtus cius: 7
abomínationé ipfius: elongationé fuam a copleríone coz»
pozís humani:⁊ diuerſitatem eius ab ea natura. ctías illud
ideo:quoniã cbo.rubcea eft cali.⁊ ſic.acuta adurens. t cho.
nigra cft acetofa incifiua ⁊ oeficcatiua noctiua. Phlegma
$0 abominabile inſipidum ínfrigidans mollificatiuum:cui
non eſt guſtus neq; ſapoꝛoſitas:⁊ ppter hocvnicuiq; ipſo⸗
rum attribuit locum ꝓpꝛium in quo tpfum compꝛebendit:
⁊ ꝓbibet ipſum perambulare in coꝛpoꝛe:ne eat per mẽbꝛa:
et nocumẽtum eis faciat:⁊ impediat ea multitudine ſue di⸗
uerfitatís ab eis.Sanguis 9o q: in vltĩo eſt eq̃litatis coul»
cedínts ⁊ fuauitat!:recipit a natura: fact? € incedẽs cũ ea
ín toto coꝛpe. ¶ (7^ fi 4$ dixerit:an nó pᷣmiſſuʒ ẽ iã ex Pmo
nc tuo:hũdꝛes delati ſũt ĩ ſanguĩe:⁊ exiſtũt Eco ſꝑ:q̃re etiã
elementooum.,
tunc otrifti ꝙ ipñ nõ cõcedunt ci eo in toto coꝛpoꝛe: cum
&b co feparan nó ſunt. Dicemꝰ ei qmm humoꝛes qꝙᷓuis fint
feparabilce a fanguíne:rfi in co ꝙ fociárur ipi cr eis:nõ eft
Quántas $tutie d (anguis naturã alteret: ⁊ recedat cũ c?
fapozofitate. 3mmo er cís nó affoaaf ipfi nifi quáritas q
natura indigct pternaturas virtutum naturaliti:q ſunt
£n vnoquoqs mebꝛoꝛum virtutes naturales: virtue falicet
attractiua conrentiua digeſtiua c erpulfiua : ⁊ illud idco
qmvniüquodq; mebꝛoꝝ cozpis iadigẽtpᷣtute attractiua ca,
4 ficca.coucnicntc virtuti cbolere ru. d fibi bumicitate oc»
ficat: c eam ad ipm trahit: ficut ocficcat fol humiditatem
müdi cahditate ⁊ ſiccitate ſua:⁊ eleuat eam ⁊ aſcẽdere facit
ſurſum.t indiget etiã vᷣtute retẽtiua frigída 7 ſiccõueniẽ
te nature cbo. nt. qre trahit cibũ ⁊ ſeruat ipm donec in ipᷣo
perficiat virtus digeſtiua:ſimilis nature fanguinis oꝑatio
nem ſuã faciens caliditate ⁊ humiditate ſua:⁊ cõpleatur ⁊
perficiat ipius digeſtio.Et fimiliter eft ei neceſſaria virtus
lubꝛicans frigida ⁊ bumida: fimilis nature pblegmaris exe
pcllens fupfluitarem cibi ⁊ ſecernẽs eà ab ipo: c illud ideo
Qm burmiditas lubꝛicãs ⁊ lenit exitũ:⁊ frigiditas coadunat
⁊ ftringit ⁊ ꝓijcit füpfluitates ad exterioza ¶ 95 fiahgs
dixerit: cũ vᷣnñnqðq; mẽbꝛox coꝛpis bre q̃tuoꝛ indigeat vir
tutibus vt ci? actio cõpleat: ⁊ phaat digeſtio cibi ipiuszet
be virtutce nó perueniát ad vnüquodqs mẽbꝛoꝝ uifi p id
Q9 fauguini aflociat ⁊ admifcct ei vel reliquie bumo:zibus
er pauatatc bumoxz( aliter eoꝝ) cfi $tutes iftefint ex eis
Xinde ergo virtutes ifte ad co: peruemiir:cüru iam eſtima
ueris:q fanguis co:dis fit purus ⁊ müdus ⁊ nudus ab bu
mozibus:qui oírigif ei ab epate vt nutríatur coꝛpus cius
Immo nó intẽdimus nifi 5e ſangume ꝓcedente ex ipo fn
arterijs ad toti coꝛpus:qui eft vebicutii calozis innati:ex
quo cft eius matería ⁊ ipiusnutrimetii, 8 fanguíne ant q
eitrüfimitrit ab epato ad nutriẽdũ coꝛpꝰipᷣiꝰ:nõ funtbumo
rc8 fcparati, Na fi illud eẽt: indigeret coz t pꝛiuaret᷑ a na⸗
turalib?opatióib?, Cã aũt ppter quá fir ſanguis arreríaz.
«miüd?nud?7ab hũoꝛibꝰ⁊ ſoꝛdibꝰ:⁊ ꝙ ad coz nõ vadit
€r fanguienifi qð € meliꝰ z laudabiliꝰ: demũ diſcernit ipᷣm
⁊ accipit ad nutrimẽtũ fuí: c nutrimẽtũ calous ĩnati qð eft
in ipo meliꝰ:⁊ trãſmittit qð oc ipo ſuꝑeſt poft illud ad mé
bꝛa pectoꝛis ⁊ pulmonis c caput vt co nutriant᷑: qim abus
boz mẽbꝛoꝝ ett ez fupfluitate abi coꝛdis: ocínde cibat᷑ cũ
co quonutritur ez eo Q9 otíncr: Q3 cõueniẽs cft nature et
cõplexioni fue : poftca remanet reſiduũ ⁊ oifcernírípm ab
vtraq; colera t pplegmare c oibus ſoꝛdibꝰcoꝛꝑis:⁊ trãſ⸗
mittit ipᷣm inarterias vbi vepa£ eo calo; innatus: vt cx ei?
pinguedine co ꝙ nutrit « fpargi£ cii coin toto co:pe ſubi⸗
to abfqs téposc:ficut ferf lumen folis ín aere: 7 fpargif ín
mũdo fübito abſq; tpe:fs ficut cũ aer eft infidus € purusa
nebulís nubib?:eft lumé folis fpédidii c pure lumimofus:
filt fanguis arteríarii pcedes a coꝛde:cũ fit purus mũdus
oifcrerus ab bumozib? « fozdibus:cft ſplẽdoꝛ caliditatis in
pate purus mũdus clari luminis:qm nibil ei admifeef qð
ipᷣm turbidet:⁊ faciatipᷣm acqᷣrere vmbꝛã ⁊ tenebzas. Cũq;
taliter eft ci? radi? e(t pinealis: ⁊ aſcẽdit Pm angulũ acuti
⁊ €rísit ftatura bois. Aud $ofignifica£ ouobus modis.
Anus coz cft ſenſus:⁊ alter cft ratio.Ex fenfu quide quía
inuenimꝰcũ ignis accédi£ in olco puro:aut cera mũda:aut
líanis ficds: cft radi? pinealis: ⁊ aſcẽdit Pm angulũ acutũ.
Et cii accẽdit᷑ ínoleo turbído: aut ccra ſoꝛdida: aut lignis
humidis: acgrít vmbꝛã 7 tenebꝛas: ⁊ minoꝛat᷑ lume eiꝰ:et
aſcendit $m anguli expãſum. (£t cc rõne quidem:qm̃ tue»
nimus bois cum exiſtat:⁊ caliditate mnatá fo:té puram et
mũdã afcendétem $m anguli acutũ: ⁊ erit ergo ftaturabo
minís: cii ꝓcedit in etate ⁊ fenefcit: obtencbza£ lume calí
dítatis ĩnate: acquínt vmbꝛam ⁊ tenebꝛas:⁊ aſcendit Pm
angulũ expãſum:⁊ inclinat᷑ ſtatura bois: € quãto plus cali
eitatis innate auget vmbꝛa ⁊ vetuſtas:tãto plus auget fta
turc bois inclinatio: ita vt extinguat᷑ caliditas innata: dila
tetur ſtatura ⁊ cadat ad tcrram. «T ſi quis dixerit:qua⸗
rc negaftí c» inclinatio doꝛſi ſenis fir pꝛopter debilitatem
coꝛpoꝛis cius ab erectione:⁊ non fit pꝛopter groſſitiem ca»
loꝛis innati: c multitudmem vmbꝛe ⁊ tenebꝛarum ipfius,
niam eft otranus loco fuo naturali:⁊ eft exitusa
S o.vj.
Dicemus ci ꝙ ſi res effent conualeſcentes ab egritx dini⸗
busnon valentes ſtare pꝛopter debilitatem.et cum aliquis
eoꝛum ſuſtentatur ſuper atquo: erigit ſtaturã eius: ctfi ſit
cius inceſſus debilis pꝛopter debilitatem coꝛpoꝛis eiꝰ.Se⸗
nes autem non funt ita ; quía inuenimus eoꝛum aliqut nó
indigentem ſubſtentari fuper aliquid p:opter foꝛtitud⸗
nem co:pozis ſui:cuius tamen doꝛſum indinaturzcrigi va*
lens. (£t p:opter bác caufam incinaf (ratura animaliuʒ:et
non crigitur penitus : etfi fint cozus cozda durioꝛa ⁊ foꝛtio
rà df eoꝛum calo; innatus groffio:: « vmbꝛe plurium tes
nebzarum d calo: hominis:⁊ calo; eoꝛum pzopter boc afc£
dit ſm anguium fum et dilatatur ftatura ípfoxutm.
IT fi aliquis operit: quauter fanguis eriftens in ar?
terijs factus eft vebiculum calidiranis innate: cum narura
in arterrje ouas fecerir nuntcas; quarum vna fir via ſangui
nis:⁊ altera fit via fpiritus vitalis. Di permeam ví
tam (uro ꝙ natura tam feat illud: 7 fcdr fpirirui vitai curi
cam arteric vacuam: inorediturin ea ad totum co:pus: c
ci fit fpiritus vitalis cozpus fenfibile fimile eficntie acrisz
nonindiguit fubftantia deferẽte ípfum: fed cum caliditis
innata fit qualitas: fuit neceffaria materia oeferens ipfum
quap:opter facit natura fanguíné arteríarit vcbícuin ipi?
⁊ ex ipſo eius materia z ipfius nutrimẽtum. ¶ (Cc fi dixe⸗
rit: quare ergo factus eft exitus fanguinis fluru narium et
menftruo:um ín pluribus egritudin:bue laudabilis : et
nunaatíuus falutis:cii cius eritus apud naturam fit vate
ucrfalirer viruperabilis: quoniam i; eft cuſtoditiuus.
Dicemus ei quoniam cius exitus fuxu narium : vel mene
ſtruoꝛum:eſt eroperatione nature ; cum multipucatur fus
per eam:⁊ generat ipſam:⁊ debilitat eam:non propter ali»
Quid quia vincatipam : ⁊ faciat eam egredi ab ex violen⸗
terzmfi quía neceſſarium eft ei euacuare ipm £ter cís oue
figaificár illud:eft ꝙ nos inuenímus exitùm euis aum fue
ritin die cretico : fignificantem fostirudinem operarionis
nature:⁊ laudabilis: ⁊ nunciat falutem. r£r fi afruerit exi?
etus in oíe non creríco:z ppae in oie caritudinis ert tau
dabílis ⁊ nunciat timozem : quoníam fignificat ꝙ erítua
eus eftab acuiratefüperfluirans ⁊ pzauiratis egritudinis
⁊T non a regimine nature:⁊ er ipius ezdtatione, Ex cís vo
quz ſignucant cp eius exitus eft flugi narum ⁊ menſtruo⸗
rum eft ex operatione nature: et qp eius exitus non ab bis
loas:eft egrediẽs ab operatione nature eft: qꝛ inuenimus
eius ertum fluxu nariũ er menftruo:um ex lods per oue
natura conſueuit iplum euacuare fcmper fine oifficultatez
⁊ abſqʒ doloꝛe:⁊ abſq; caufa pzecedenre nifi neceſſtate ha⸗
rure vt ipᷣm educat. Ipfius aũt exitus cx altis locis abißis
eſt ex locis per quenon conſueuit natura ipf. m euacuare
nífi cũ oifficultare ⁊doloꝛe ⁊ caufis coetibus ipſum egre⸗
di:ita qp natura non indigeat. Cauſa autem ín hoc eſt ꝙ na
tura pꝛeparauit vnicuiq; fuperfluitan cozpozíe lccum pꝛo⸗
pitum per auiem cuacuẽt tpfüm extra. Ex cís eff quontam
ipfa pieparauit ſuperſtuitati digeſtionis pꝛime facre in
ftormacbo erítum per anum cum folurione ventris. Et po⸗
fuit ſuperfluitati digeſtionis fccüde facte in epate exitum
per fozxamen vrine fm ꝙ eft in virga, £t pofuit ſuperflui⸗
rati digeſtionis rertie facte ín requis mébzis exitum per
po:0s coꝛpoꝛis minimos vapose ⁊ ſudoꝛe t menſtruis et
bumíditatibus oculo:um et palati: ⁊ fo:dibus aunum:ct
falutain fputo femper z fuxu narium boza poft bozam ais
cius cft itas. £t uis generatio fanguinis fitopce
ratione bonitatis digeſtionis fecundce facte ín epate:tzm
eius augmeati in cozpoze: t multiplicatio invenis:non cft
nifi ez bonitate digeſtionis tertie face m membzis: quoe
niam eft ez fuperfluitate cibi ipſoꝛum cum non indicit coz
⁊ piopterbocfac? eft exitus fluxu narium ⁊ menftruo:um
melio: c laudabilioꝛ exitu eius folutione ventris t vꝛine:
quoníam erítus eiuſmodi uxuum 7 menfiruozum eft ab
operanóenaturc er locis quenatura iam parauir vtfuper
fluítas digeſtionis egrediatur ez eis. t eritus cius folus.
tione ventris ct vzina earcedinir ab operatione nature:quo.
: : locis qna
tura iam parauít ad boc vrfuperfluitatem digeſtiõis psi?
Liber
tme facte (n ſſomacho: c ſcðe facte (n epate euacuet per ea.
⁊ ppter hoc eius erit? ab his duobus cit calidus valde:qm
eit extra curfum naturalẽ:quẽadmodũ cft ezit? ab oze vos
mitu calidus. f. valde ⁊ pniciofus: qm eft cxtra curium na»
turalé, ¶ Qñ quis cõtradixerit nobis vel capto p í3 quod
birit bippo. ín lib:o appozifmoz:na toi dixit.ꝙ quib? exit?
fangainia als anle eft octeríoz: « p inferioꝛa laudabi
lío::t pp:ie cil eft niger. Dicemus ci qp orppo.non —*
rauit citi ſanguinis ſuperiꝰ cf eft fluxu nariũ:neq; laud.
uítipius exitũ inferrꝰ cn eft Auxu vẽtris ⁊ vꝛine.ĩmo nó ví
tuꝑauit ipm ſupꝛus nifi cũ cft cà tuſſi ceomitu: c laudauit
ipa inferius nifi cũ eft er venis emoꝛropdaꝝ.Ex bie oq
fignrficàr illud:eft id quod ipfc dicit:⁊ pᷣpꝛie cum eft mger
fanguis.emo:o fozte nó € niger nfi ci? ſupuat exitꝰ
€ ſubtiliet᷑:⁊ colct:c fiar laudabilis: exitꝰ ei? 30 eio fit di⸗
uerfus a locis naturalib? p que natura cuacaarc cófucuit,
icem? ci qi emo:rovdes nó funt oc mẽbꝛis naruratib?
q̃ narura pꝛeparauit ad poc vt fupfluitas coꝛpoꝛis p e3 cua
cuet:imo nó ſunt nifi loca accideralia: qb? narura ingenia?
uit cii eis indiget: vr ex cis diſrũpat venas c euacuet p cas
fanguine nigrü fpiflum grauem;cuíu9 ppictas eft deſcen
dere t rediread inferíoza: quéadmodii ingeniauit 7 rupit
ín capíte venas fübtilcs:p qe euacuet fanguine atríati fub
tilẽ:cuius ꝓpꝛietas eft afcédere fuper? natura. (T Si aüt
aliquís oigerit: cũ natura nó euacuet fanguine niti per loca.
quoꝝ ꝓpꝛietas cft vt ſupſi uitas digeſtionis tertie cuacuct
peace ergo nó euacuauit illũ p pozos curis; p quos cua
cuátur füpfluitates cii fudoze 7 vapozc: ci funt nifi oc fup
muitate oigeftionis tertie. Dicemus ci qm fuperfluirates
d egrediunt᷑ ſudoꝛe ⁊vapoꝛe:nõ funt nifi oc fupfiuttate nu.
triméti méb:02:d (am exiuit epvenis ⁊ ↄtinet m mébzis cit
óremanettup ca: cerpelíteá ab eis: C educit ipam p po
ros cutꝭ cüvapo:e t ſu doꝛe ppterea qp vicina € exterioꝛibꝰ
co:pis.iSásuis aiit augmetũ eft ex fupfluiratc ↄtẽta in ve
níà c cop:cpé(a ín (p.a. ⁊ nõ egredit ab eis ad mebꝛa:
mẽbꝛa recipiũt ipᷣm ppterca qp ipo faaata funt: € ppter
educic ipm natura ex venis ppter elógarióes fuí ab exterio
' ribus co:pibus.Q[ ſi ag s dixerit:cũ mediana apud tc
nõ cuacuet ez humoꝛibꝰ co:pis. pzimít? nifi tübrilioze eius
⁊ velocio:ís motꝰ:deinde ilii q ſequit᷑ ips ⁊ ſubtiutate t le
uitatc donec puéia ad ſpioꝛẽ fupfluitarà c difficiloꝛis
mot?:qre ergo nó euacuat fanguíné poft cbolerá ru.c aii
pblegma: ci fit leuio: c fübrilio: pblesmare multũ.Dice⸗
mus (am pꝛeſcis ín coq pe eit oe rfióibus bui?
queftionts. Cid m quo exiſtit ſufficientia 7 plenitudo ab ite
ratióc c émoníe ín ipo:t ↄſtituimꝰſuꝑ ipm oemóftratioes
manifeftas ex oefcriptióib? naturalib?. c diximꝰ naturanó
euacuat fanguíne folutiócvetris.t nõ euacuat fps etiã p lo
cos p ds euacuare ↄſueuit ipᷣm nífi mttiplicet fup ipmt ab
horrcat eii: c eijciat eũ a fezt educat ei apo ſe:quẽadmodũ
educit pater filifi eil (rafa£ cii ipo.fitcí tn magís dilectus re
liquis bumo:ibus : c ficci magis Dum € ppínquío: d
ipi. «T (D fi oícerit:qre ergo nó oimitti ꝙ cali friai.fic.
bumi.fint eleméta co:pis bumani fim vᷣitatẽ:cũ fint ſimpli
cioꝛes elemétie 7 remotioꝛes a cõceptione. Dicemus ed
fermo tu? cii dicis calt.frigi.ficci.ouimft.nó euacua£ ab vna
duaꝝ rerü:aut vr —— illud qualitates ipᷣas:aut coꝛ
deferẽtia qualitates. ſi volucris ꝑſermonẽ tuii quali:
tates ipᷣas: eft fermo manifeſte falſitatis: t apparẽtis va»
nitatis: qim qualitates funt accidẽtia oelata egentia ínfirio
ne fac efientie ocferétibus ipa. £teméta 9o funt fubftátíe
oeferentes opulente ín firione eſſentie ſue ab eo qð eſt de⸗
latii fup cae. ocferens vᷣo nobilius eft delato natura:quãtũ
deferens cft ſubſtãtia fica exiſtens: t delatũ eft accidẽs fco
parabíle, Subſtãtia crgo eft altioꝛ accidéte:c incõueniens
Quidé eft vt nobilius natura ptjcat exco qð cft vilius nas
tura:t ned, ignobiliꝰ fadt neqs oiminutü faat inte⸗
grum: qm̃ fi poflibile efict: illud in boie effet poffibile, nec
pa ex coq eft vili?eo 4 faceret qð £nobili?ipo:oonec
facerct rõnale imostale.t qͥdẽ D ẽ incóuenite manifefti?.cp
fi ill poffibilc vt facerct fibi fite ad bocvterpelleret puta
tione ⁊ finé a ſe:t ect poſterioꝛ ⁊ fostíoz; vifus aũt euanefee
re facit (15. QT. dixerit calí. fri fic. biidítas funt apð te
accũtia: t acadétía funtremouibilia abſq; remorióe fubie»
cti c comuptióe ipoz:qre 6 nó remouifti caliditate ab igne:
t rc nó feciſti nos inuenre ignẽ nó calidii: tcrrá nó necã:
aquá nó trigidã:aerẽ nó bumidil. gPicer?c: qmaceidetia
funt $m plures modos. sco cm qdà funt leuiavelociter re
mouibiua:ſic pallo: q eft ez timoꝛe:⁊ rubedo d € ex verecũ⸗
dia: eoꝝ q̃aã funt máfiua tarde mobilia: fic varietas octi
vain: ſamtas (ani; et coz ddá funt magis máfiua ⁊ fiio»
ra; ficut nfibilitas in poie: « coz funt alia magie m3fiua fi
cut cali Ligne: frigiditas in aqua. £13 crgo ck eis eft forti
ter feparabile ficut pallo:: à: diſpoñtio. q9 ex cis eft tar»
duis leparabile.fiait vanetas oculi varrj.ó: habitꝰ ⁊ qd eft
er cís mãſiuũ magis 4 firi ficut rífibilitas in bote: notatur
pꝛiũ:⁊ qð er eis máfiui c figi cmag[repit m omi -—
tirióc z omi tpe ficut calidíras ín (gneznotat naturale.
turale 9o eft $mouos modos. nà aliq cft qð exiſtit in eo
ín quo cft femp actu ficut calidiras:qm ipa femp inuenitur
in ípo actu: ppterea factus eftagens in coꝛpoꝛa nf apó
tactiũ.t alió qo eziftírieo ín d eft potetia: ficut caliditas ĩ
melle:c 5insibere c pipere.ípa nágp tactu c acru funt frigi»
danatura:4 ptáte funt calíáa vel potétia; ⁊ ppt b nó agũt
ín co:panfa p tactũ:qm̃ ipa nõ agunt mfi poft paffioné fua
& natura inter coꝛpus Texitũ eíus qð cft in eis ex potentia
ad acri. Signiñicatio aat ipius:q fi nos acccpim? sinsiber
— « cõtriuerimꝰ vnti ipᷣoꝝ: ⁊ poſuerimꝰ ipm fuper
(iid qo apparet oc co:pe exterius: no ageret in ipo auqd:
nifi murarcf ab bumíiditare cozpoz noftroz: ct refc
⁊ apperet qualitas eí? cii calidítate vapozis and ín nobís
appareret cius actio. 3n his ergo cft figníficatío maniicfta
qp ipanó agũt nifi patiatur. caliditas di cío eft potétía: nó
actu, Sam igit manifeítü ex cís d decaarauimꝰ:ꝙ druis cas
liditae in igne fit ſe ilís ab co:th cft ico naturali: nõ
ſubſtãtiaus.C /D- fi dixerit:q̃ eft ó orntia inter rem exiſten⸗
tem ín alio naturaliter; c illð qj» in ipo exiſtit ſubauter: Mi⸗
€emus ci qm eft res ci in alio naturaliter inucnif : inueni⸗
tur in aíquo ab ipo accídentalíter:ficut caliditas.nam cum
ipa fit in igne naturalis:poffibile eft ipam inueniri ín febꝛi
Girante: ferro candente: t aqua feruentí accidẽtaliter. Res
tod ín alíquo exiſtit fübaliter zactualiter: nullo modo in⸗
uenitur ín alío pin co ín quo eſt: neq; fübftantíaliter:negs
accidentaliter: neqs potentía : neq» actu: ficur eft receptio
mo:ns ín bomine 7 rónalitas. pc cum fint oue fubftantie
ín (po:nó eft poffibile cas inueniri ín alío ab (po: neq; ſuba
liter:neq; acctaliter.4T 4» fi qe ↄJdixerit inuẽtioe rõnali⸗
tatis i indíuiduis füp:cmis: t moꝛtis in aĩalibꝰ. Dicemus
ei ꝙ illud nó repif nifi ſeparatim:⁊ nüdp cõiũctim. 3n indi⸗
uiduis em̃ fupzemís in quib? inueni£ rónalitas: nullo mó
inuenit᷑ moꝛs: z ín relquis aĩalibꝰ à funt pꝛeter hoĩem: in
quibus ínuenif mo:s: nulla inuenit rónalitas. fn. hoĩe em̃
inuenit vtrunq; fimul. € ¶ O ñ aliquis ofrent. Nõne calidi
tas eſt cõſtitutiua eſſentie ignis cum ſit calidus oĩs ignis:
(re ergo nõ dixiſti qp cft ín ipo ſubalis. Dicemꝰ ei qf ſuba
le ín aliquo cft »ftituríuii eſſentie ipiis cii cóuerfioe vniut»
cuiuſq; ipᷣoꝝ füp cópart fuii: ficut cõuerſio diffinitiõis fup
oíffiniti t ccouerfo:calidítaríe aũt in gne nó eft íta. duis
enim ois ignis cft calídue: non tñ poffibile effe eft: vt dicas
calidü eft ignis:qm̃ quedá rcs funt calide:q̃ nõ funt ignis:
ficut eft bomo febꝛiens:ferrũ candeng:aqua feruens. gam
igif remouet᷑ caliditas a cõſtitutiõe effentie ignis: cil inue»
niatur in alijs ab eo. 7 ppter boc pbs non fecit eá ingredi
diffinitiõe ignis declaratiua nature ipᷣiꝰ. Diffinitio nãq;
ignis declaratiua nature eiꝰeſt hec:ignis eft coꝛpꝰ leue fub
tile luminoſum afcendens ſurſum. Jam igit manifeftii eft
⁊ clarũ ꝙ qualítates fünt accidẽtaliã naturalia delata ín ele
mentis: c ſumt ſube deferentes cas. € 22^ fioírent: d ergo
eftorntía inter rem eriftéte ín alío naturaliter: 7 illud qð in
tpo exíftit ꝓpꝛie. Dicemus ei qm naturalia hñt contraria
agentía adinuicẽ:⁊ patientia adínuice:ficut calíditas ignis
« ficditas ei?. c frigiditas aque ⁊ humiditas eus. vnadqg
em̃ ipaz agit ín coparem fuá:cpatit ab ea. £alídiras nágg
agit in frigiditate c patit ab cazficditas in bumíditatem: ⁊
elementooutt.
itur ab ea. Pꝛopꝛiũ $o non eftíta propter ea ꝝ non baz
et cõtrariũ qð in ipfum agat ta quo patiat: rífibilira. no
inueni£contrariti in ipfam age c à quo patiat «T Si aut?
bircnt ꝙ tritticia eft cotraria rifibilitati: € illud idco qim leti
cía agitipfam c remouct eá ⁊ patif ab ca c remouet ab ca,
Dicemus eíq triſticia non eft ↄtraria nifi gaudio c leticie:
t non eft 2traría rifibilitati:c iliud (dco qr leticia vel gau⸗
dium eft motus c curfus naturalis fanguinis c calditatio
ínnate:t fparfioipos ín co:pe cũinqetat᷑ ala t moucf ade
ipiendi illud quo gaudet indetat coclectaf, triftidia Yo
eft oftrictio:c eft quies ⁊ motus fanguinis ⁊ caliditatis in⸗
nate; ⁊ cius coftrictio eft cii ocponit inflatio aie. ppter tere
rcfactione ipfius:q: ipfam contriſtauit. Riſibilitas v0 non
eft ci cótraría:qm ipfa non eft nifi oif; ꝛoueniẽs ride
tí er gaudio c letíaa cũ confequi£ qo vulz. €] 22: fi dixerit
que eft ergo oífpofirio illa: Dicemꝰ eiꝙ eft tremo: c fonus
Ucertoꝛũ pecto:ís cũ feruet ſanguis c cleuat c —
lacertis pẽctoꝛis ꝓpter inquietates nature motu aic apu
delectationẽ ** cũ co qðfacit ipſam gaudere.Cuʒ ergo
ꝓuenit ille tremo: ín lacere pectozie: audit illetremo: c
cacbinnus ⁊ fonit?:triftícia ergo nó eft cotraría riſibilitati.
¶ TAð fi oírerít d cft differẽtia inter pz ín alio « acci»
dens infeparabilczais ambo fint infeparabila ín quo funr,
Dicemꝰ ei qm̃ ínter ea funt oífferetic rríii modoꝝ.Unꝰeoꝝ
ett ꝙ quis accidés fit infeparabile ab indiuiduo in quo eftz
non tñ in tota fpccie reperit in qua inuenit᷑: ⁊ cũ cftimarus
fueris ei? remotiócs: inuenies ei ſucceſſoꝛẽ:qui c ipfum có
tinentur ſub gne vno:z cõuenunt in pdicaméto vno ficut
íngredo ethiopis:q̃uis em rpa imfeparabilisetbiopt: tnino
toti ſpeciei bots cõuenit:⁊ cum eſtimaueris eius remotioz
nẽ:inuenies albedine fuccedere cí:et cótinent ipfe ouc fub
p:edícamento qualitatis: t cõiungunt᷑ fub gñe coloꝛis.Et
ecũdus eſt:qm̃ pꝛeter boc qp accidẽs nó inuenit in rota fpe
cie:pertranſit ſpeciẽ:⁊ egredít ab ea ad alíud ſicut varietas
oculos. Ipſa nãq; p:opter boc p nó inuemt᷑ in tota fpeciez
pertranfit bomine ⁊ credit ab eoad equi ⁊ afinum c
ſimilia. ¶ £ttertíus cft p uís accidẽs fit inſeparabile bo
míní:tfeft poffibile facere fimil£eiarte ⁊ ingenio ficut cft
fimíras, Is er ipfa fir ínfeparabitis bommi fimo:eft tñ bos
mini poffibíle facere fimüem ciín foꝛmis c ereplis facris ex
erc ⁊ ex argẽto t alijs. ppiícras anté non cft ita:qm̃ ipa re»
tur in tota fpecie aur porentía aut actu: ⁊ neqp tranfir a
pecie ad aliud:neq; eft poffibile bomini facere e ſimile in^
genio neqs artc nec aliter. &lerbi gratia. rífibiliras reperit
ín ſpecie hominũ tota:c nó pertranfit ipfas ad aliud:⁊ neq;
poflibile eft bomini facerc et fimile atíquo modo..ingenio
neqs artc:et ppter boc ppꝛietas exiſtit in eo cutus eft pzo2
prietas ficut cft oíffinítio cii oxffinitozípfa enim cõuertit cũ
€o cuíus ipfa eft pꝛopꝛietas ficur conuertit oiffinítio cil oif
fimto:oicis enim ois bomo cft rífibilis ⁊ ecóuerfo:ficut oí?
cis omnís bomo eft viuens rationale moꝛtale:⁊ econuerfo,
¶TO ſi oizerít cum accideo apud te ſeparatũ fit a pꝛopꝛie⸗
tate:qm̃ pꝛopꝛietas reperit ín tota ſpecie:accidẽs yo non:
ob quá rem igitur facta cft fcriptura propztetas bomini; en
nó reperiat in oi Dole ot tpe JD icemus ci íam pꝛemiſſuʒ eft
ec fermone noftro ꝙ ppzietae eft $5005 modos:aut actu:
aur potentía:que aüt eft porétía:aut eft ín quadá parte fpe
ciei abfq alía :3ut eft ín tota fpecie ín tempoꝛe vno abfq te
poze alío. &aufa aut£ illius eft: qm̃ ppzíetas m bomine eft
Pm trcs modos. Vnus coz eſt ex motunature ⁊ eius ope»
ratíone obuíante impꝛeſſionibꝰ aĩe.et fcós efter acríoe nas
turc obutáte impseffionib? naturarũ: et tertius cft er opes
ratione aie cum fenfibus obuíante occafionib? pꝛeparatis
apparétib? adueniẽtibus bomini extrinſecus.Að ergo fue
nt coit er operatióenaturc obuiáte impzeffionib? anime:
r«perit ín tota fpecie ⁊ ia omni tẽpoꝛe ficut riſibiutas.nam
cũ ipſa ex ínquíetudínevel infeftatióc nature motu ate pꝛo⸗
pter fapo:ofitate (uà cum eo ipfum letíficatzrepen£ in rota
fpecie ín omní tẽpoꝛe.qm̃ ímp:effionesate reperiunt in
tota fpecíc omní rpe.Q3 aut fuerit coz er operatióe natu
re obttáte imp:effionib? naturarit:nó eft poffibile inueniri
in hoꝛa inuentidis cópletionís 2uemtio gñatidi 1pfi?ficut
Fo.vij.
canicies apud ſenectutẽ:nã cum ipſa ſit ex operatiõe natu⸗
rc obuiante impzeffionib?naturaz:nó opʒ vt ipſa inueniat᷑
nifi in boza dñij phlegmatis m cópletione coꝛpis boĩs.Et
Qd cr ipfis fuent cx operatioenaturc aie ci fenfib? obuiás
te caufis adueniẽtibꝰ boi extrinſecus: indigcbit impᷣſoni⸗
bus fenfibilib?z ocferiptionib?ooctrinaz vt faciat ip5 egre
dioc potẽtia ad actũ.⁊ ppter bocnon eft poffibile inneniri
nifi in coq iam ercercirao eft illse umpffionib? fenfibilibus
⁊ deſcriptionibꝰ —— vt egrediat qd efti ipfo oc
tétía ⁊ acm ficut ſcriptura in bote. 1Rá cii ipa obuiet cau
extrinſecis cii ↄſuetudine fenfut ⁊ ocferiptionti ooctmnas
lium:nó eft poſſibile inuenin nifi cii ezceratio 7 (anitare in⸗
ftruméti.£à autẽ vocáie ad D eft otucrfitae pperamus bois
abſq; reliqs aialib?.bois eĩ füt ꝓpetates ouieríe obuisree
aic t naturis c fenfib? pparatie adneníennb? extrinſecus.
pꝛopꝛietas vo cuiuſq; animaliü obuiat nature fue ⁊ coples
riom fuc ti. Jã igif manifefti cft cz cis quoz pmifim? oe»
monftratíóes mamfcftas ex ocfcríptioib? apparttib?:c» qui
tates funt accidẽtia naturalia oclara in elemẽtis:⁊ qp elemẽ
ta nó funt gñata ex eis:⁊ poſtqᷓ ià clarũ eftilud:ficiam pa
tens cft cp clemeta funt ꝓpꝛia gnato oim naturali ꝓculdu
bio. ¶ Siaütvolueris p Pmoné rufi ai dicis calida fri.hu.
fic.co:pa deferẽtia bas Qutates:nó euacuabit᷑ fermotu? a
trib? modis.ſ.cũ aut velis coꝛpa in qb? qualitates ifte exi⸗
ftunt £m vlrimü fin£ paruítatis 7 debilitatis: aut cozpa 1m
quib? funt Pm vltimũ fint multitudmís ⁊ fo:titudinis: aut
corpoꝛa vbi funtPm diſpoſitionẽ media inter ouos fince
ouas extremitates. ¶ O fi ví Pm vltimũ fine puitatis €
ocbilitatis:nó erit poflibile cp er eís fiat gñatiovſſo mó: qm
oẽs virtutes diuerſe ⁊ oppofire aus cóponunt c pmtícen£
adinuicẽ agüt alic in alias:⁊ alterant ipfaz qutates: c mi»
nuunrur ab co in quo fuerüt cus eflent ſimpuces.Ex císvo
quc fignificat illud:eſt ꝙ fi hõ coníügerer ouas res: cuarü
vna eſſet in vltimo calidiratie: c altera in vltimo fricidita»
tis:inueniret qualitares ipſarũ iá dimnutas:⁊ fieret vni»
quodqg ipfo. f.calídi fncidii mín? 7 oebilíus eo q3 fiir cũ
efie ſimplet. Et fitr fi diũgeret acetũ vebemẽtis acetofira
tis; € mel vere dulcedinis:inueniret guſtũ ⁊ q̃litates ipſoꝝ
iã alteratas t diminutas ⁊ quãtitate in quafuerür cũ eent
ſimptices.Et fitr fi 95 cõmiſceat albedinẽ t nigredinẽ: c p»
miſcucrit eas:inueniet eas iã alteratas 7 oiminutas ab co
ín quo fuerũtin vitimi. sin his ergo manifefta eft ficnifica
tio ꝙ virtutesdiuerſe copofite cii cóponunfzmimint pᷣaꝝ
qualitates ⁊ debilitant᷑.cũq; ülud ita fitz rc manifeftü eſt:
ꝙ non eft pofíibile vt generet ez vltíma debilitate atiqd po
tentí habẽs.nã fi poffibile foꝛet illud:eſſet poffibile vt cc»
neraret in fine calíditatís ⁊ ín finc ficaratís alidd hñs calis
ditate: baute eft et gatione cõpꝛebẽſatn quát ad nos:ct
quãtũ ad nsturà: vel egredit᷑ a naturis. (E 4 fi vis £5 0i»
fpofiríone melãcholicã: tũc erũt elemẽta ppt poflibilirate
aireratibis. comcrfitar ĩ eis o —— medioz
ad media duarũ extremitatũ:⁊ nó ad aliá:aut medisnones
ipſoꝛũ ad ouas ertremitates ſᷣmveritatẽ.⁊ incóueniés qui»
dem eft ne elemẽta fint naturalia 2 naturis cõpꝛebẽſa: t ne
fdaea cótincat (T A» fi vis &mvlrimü fimemultirudmis c
foꝛtitudinis exiſtũt cozpa: cogit te rcs ad D vt dicas oc clc»
mentis:q nibil in quo qualítates itte exiſtũt $m nñnẽ toꝛtitu
dinis mfi elemẽta:qm̃ qualítates in eis funt fimplices. vn»
de purarũ naturarũ. In alfjs vo ſunt cõmixte cõpoſite:q̃rũ
alie i funt cõmixte alijs:⁊ cõmiſcent᷑ vnaquaq; cari alt: c
agit in cam ⁊ minuuntur ab ea fm q nuper declarauimus:
⁊ ex eis que ſignificãt illud: eft p non inuenis coꝛpus calie
dius igne:nec frigidius aqua:nec humidius aere:nec fici?
terra:qm̃ qualitates pure funt in eis ⁊nude:quia permifce
tur eis qð cas alteret: ⁊ neqp adinuicem cómifcentur ⁊ có»
ponuntur (pfarum virtutes ⁊ debilitantur.Et gloꝛioſi qui
dem bippocratis ín bacíntentione eft fermo im quo dixit p
tta coꝛpoꝛum noſtroꝛum fünt cali. fría fica. humidi.
per que voluit intelligi cozpoza: tn quibus qualírares ífte
funt £m finem fo:titudinis fcsignem 7 aerem aquam 4 ter^
ram. Ex eía$o que ficnificant illud:eſt ꝙ fi ipſe intẽderet p
ſermonẽ ſuũ calidũ fri.ficcum ⁊ humidum fermone abſolũ
Liber
to:opoꝛteret P elemẽta effent infinita:cum cali.fri.ficci bu⸗
miidiraribus non fit finís abfolute taliter generation:niſi
cam finiat ocus gtiofus c alrus. 3n bocergo fignificatio
manifcfta cp oprímus nó intendit dicẽdo cali frigi.ficci. bu.
tiifi cozpo:a in quibue qualírates iſte funt Pm finẽ yvltimum
fo:tírudinis c mulntudinis ipevo nó finit ta iter nift ín cle
mentis ſᷣm ꝙ oedarautmus c expofuím?, «| /7»^ fi a5 dixe
rit:qualiter ergo facta eftaqua im fine fngiaiuans: cum fen
fus teftífice£ diuerſum ab illo:qm̃ inuenimus pfilíus vebe⸗
mentius infrigidare cozpa nra dp aqua. ex ei d ſignificant
illud:eſt ꝙ inuenimꝰ febꝛiẽtẽ ci multiplicat eius calidiras
⁊ fo:tio: fit etus ſitis:bibẽtẽ multà aquá; c nó quiefat exꝰ
caliditas:neq; fedat ci? fitis: t bibit parũ pfili:⁊ m ipo ilio
fit:íedant vrregs. ¶ Dicemus cei qm aqua eft fimplex: et
—— nfa (unt cõpoſita:⁊ pſiliũ etiã eft cõpoſitũ.cõpoſi⸗
tii vo foꝛtius agit in cõpoſitũ d agit ſimplex ín cõpoſitũ: c
illð ideo qm ſimplex eft ſubtiliꝰ cópofito : ⁊ velocioꝛis reſo
lutionte: 15 cõpoſitũ eft groſſius remotius a reſolutione:
Tppter bocnó eſt poſſbile rem ſimplicẽ reſiſtere rei copo»
fitc:c vt eius victoꝛia ſit ad boc vt agat in cõpoſitũ: « pmu
tcc eam:eſſentiam ſuã:⁊ naturã ſuã:compoſite vᷣo pombile
eft refiftere rci cõpoſite fibi fii ꝓpter gromciem ſuã:⁊ ei?
victoꝛiã fup fibi ſimilẽ:itavt agar in ipatn:z permutet eam
ad naturá fu c eſſentiã:⁊ ppter boc facti cit pſiliũ vcbe»
meti? intrigidas d ad: ficut ad frígidio:narura (T /^ fi
oírerít qiio ergo facta eft aqua foꝛtius humectãs coꝛpoꝛa
tioftra dp aerzcum ipᷣe humidioꝛ qᷓ aqua natura fua? Dice⸗
tnus ei qm acr cft tubtufo: c longinquioꝛ a coꝛpulentia ꝓ⸗
bomoseneitare ignis ci qualitate agéte:maioze.f. cas
idírate, c aqua cft ſpiſſioꝛ € ppinquio: coꝛpulentie ppter
borgogencítatem terre cum qualitate agente : maio:e fes
frigidirate:c ppter hoc facta eftopanoipius inco:pibus
ípis fostioz opatióe aeris z plus impstm esq] 12? fi dixerit
imoaqua ⁊ aer funt finplíces: qm̃ ipfi ouo tunt elemẽta.
Dicemus ci qp fermooc clementis on funt elementa pe
r fermonctm oc cíe vñ fuit agenzia et impꝛimentia: qr
ermo oc eis vn funt cleméta: clt fimpler, qm etiã ipa funt
fimplicia nó fcnfu pcepta: neg; impꝛmẽtia.⁊ mo vri ſunt
agẽtia ⁊ impꝛimẽtia cít copofiD: qi. pa eria funt copofita
«tenfibilia: cii nos nó fegmur ca ſenſibilt: 7 patíamur ab
€is;t rccipiamus (poz impreſſionẽ:⁊ apparcat coz opatío
ín cozpibnoftriszinft poſtqᷓ alía cũ 4155 componiütur:t ad
inuicẽ cómifcétur, £zücs »fequit ca cópofitio : cft illud ez
eis qð ppinqu? frígidicati pl? cõpletũ: ⁊ fo:ti? impꝛimẽs
and ppinquitatẽ fuam ſpiſſitucuni terre: ⁊ qð ex eís eft
ginquius a frigiditate: cft ſubtiliꝰ ⁊ mimus coꝛpulẽtum
et debiliꝰ impꝛimẽs ppter ꝓpinqᷣtatẽ ſuã ſubtilitatiignis.
et ꝓpter hoc facta eñ aqua vebemétius impꝛimẽs ín coꝛpo
ribus noſtris qᷓ acr: ppter ꝓpinquitatẽ aque terreitati et
acrís igneirati. € /2" fi oiperit: qualiter ergo poffibile eft qp
eleméra ſint elemẽta coꝛpis humani:cũ clemeta fint ſimpli
cia: ⁊ coꝛpꝰ bois fit ↄꝓpoſitũ:⁊ qͥdẽ iam cũ dixiſti qp fimpler
non agit in cópofitum:c ꝙ agit cõpoſitũ in cõpoſitũ: tunc
dignius eſt vt non generet ex eo compoſitum. Dicemus
ci. Jam declarauimꝰ in eo quod pꝛeter̃t oe fermone nr̃o:
«p fimpler oignius cft clementarietate cp compofirum:qm
omne compofitum eft cum paupertate indigens eo ez quo
generet, Simplex eftoccultum opulentü non índigens ali
Quo ez quo generetur:niſi tute diuina gloꝛioſa ⁊ ublimi.
⁊ pꝛopter hoc non dicit᷑ cõpoſitũ ꝙ ſit elementũ ſᷣm verita⸗
tem:ſed $m trãſumptionẽ:cũ ſit in ſeipſo indigẽs ez quo ge
neretur: tpfum ergo ꝙᷓuis fit ſimplex cõparatione fui ad il»
lud quod er eo genera£:eft tñ in fcipfo copoſitũ: pſuʒ factũ
cft ex alio Rlementũ o ꝙᷓuis ſimplicius fit ꝓpꝛia ipſoꝛum
eſſentia:tñ cõpoſitũ non sencra£ cum eis:cũ fint in diſpoñ
tione ſimplicitatis ſue:ſed poft? componunt alíqua fpecie
cópofitionis:z ingrediunt᷑ alta eoꝛũ cũ alijs: « admiuicé có»
ponuntur. £c eis vo q teftificant ꝙ res cii cóponunt:agüt
oinerfo modo d agat cum fint fimplíces:eft cr medicinis ti
.race.qm eum ipſe cõponunt᷑ ⁊ permiſcẽtur:agũt in venis
oíuerfo modo dp fit ipfarii operatio ín eis: cum fint fimplis
ces ⁊ fingulares, et fimiliter ín calce arfenico inuenimus
operatione in abꝛaſione piloz:cii fint cõpoſita:quã nó fue»
nimus in eis:cum fint ſimplicia c fingularia.
¶ Incipit fecunda pare libꝛi clementoꝛum.
7 poſtqᷓ peruenimus iam ad locum ſermonis
noſtri: er ampliauimus ad illud quod volui»
(mug oc fermone pbi im eſſentia elemén: 4 oif»
tinitione tpfius occlaratiua nature eius; «con
ftítuimus fup lllud oemóftratióes manifcítas
TP PM
multo remotius abapp:ebenfione. nam fi pomo accipiat
bas medicinas 7 costi ſimile: ⁊ cõuertat eas vſq; in vitimã
Elementoꝛum.
tontritionẽ donec fiant ſicut puluis:deinde conetur diſcer⸗
here eas ſenſu viſus:nõ pcipiet nifi ficut ipſe deus:cũ fit coz
pus vnum Crcs vna. Jam igitur maniteſtum cft cp regula
parti que fuot minimẽ parzcs rei:⁊ carum perceptio; non
tunt fenfus viſus. IE fi quie dixerit: ego non utendo cà
oico partea in quas oiuidi£ cozpus diuiſione coꝛpoꝛali:neq;
partcs fubrilífimas cópofitas ex coꝛpoꝛibus diuerſis con»
tritís ficut puluis: imo non íntellígo cum oico partcs illas
ín quas diuiditur co;pus diuiſione naturali; et fimiliter ex
quibus cóponitur ficut diuiſio coꝛpoꝛis in fuperfiaes er lis
nea$ c lincarum ín puncta: ⁊ certificcE fuper iud fermone
democnti quoniã oemocrítus dixit p cozpus eft compoſitũ
ex (uperficiebug;et fuperfiaes compofite funt ez lineis; c lĩ
nec ex puncti: et attulit iconnenientía abzae oꝛdinatoꝛis
& focio:us eius:qui funt ocfperatiin hoc:quoniam ex oictis
ipfozum eft compofitum er partibus indiuifibilibus ; voles
pꝛedicta. CDicemus ei:qð autem narrafti oc fermone oc»
mocriti:ꝙ cum puncta componuntur:fit ex eís linca:cft fers
1o babens ouas intentiones:í55 vt dicatur ꝙ puncto ꝓ eo
continuatur eí contínuanione totíus cum toto: ant partie
cum parte.fi ergo dixerit ꝙ eius continuatio cum coeſt con
tinuatio cum totozcrunt ouo puncta:punctum vnum:cerit
ípfo:um locus:locus vnas:quonià totũ cuiuſq; ipſoꝛuʒ erit
totum aiterius:cum nulli ipoꝛum fit diuifio:neq; differen⸗
tia ínter ca: fimiliter et fm panc ſimilitudinem:ratiotinatio
ctíá puncto rerao et quarto: et que funt poft illud vfqs ad
infinitum, fi fucrit continuatio puncti cum puncto partc
ípfius cus parte iluus:ícquitur ipfam oiuifio ac peremptio:
ecremouebitur alteratio ab eis:cum punctum fit cuí pars
non eft, ([ 2o fi dixerit: ego non abfoluo i puncto totum
nec partemzcum nó babeat partem 3b icemtus ei: quoniara
(iud quod non babct totum:neq babet córínuatione:neqs
diſgregationẽ: cõtinuatio nãq; firPm ouos modos : icilícct
aut Pm femítam propinquitatis: aut fr fcmitam cõmixtio⸗
nis.Continuatio propinquitatis aut eſt ſicut contínnatio ſu
perticiei coꝛpoꝛis alicuius er ſuijpnus cum fuperfide alte
rius coꝛpoꝛis:aut eft Fm femitam vicinitatiezficur continua
tio olcí cum aqua; c oſſis in carne. Continuatio aurem có
mirtionís ficat continuatio omnium partíum coꝛpoꝛis ali»
cuius cum omníbus partibus coꝛpoꝛis alceríus Pm feritas
introitus ⁊ cómírtionis:ficut commírtio omnium partium
aque cum omnibus partibus víni oonec fiat co:pus ipſoꝛũ:
coꝛpus vnum: et locus co:um;locus vnusz crgo continuas
tío t diſgregatio non fiunt mfi aut toto:aut parte:fed quod
non baber rorum neq partem:non baber connnuationem:
neq; diſgregationẽ:⁊ q3 non babet cõtinuationẽ: neq, oif?
gregationé: non eft poffibile componí cum co qð nó babet
cõtinuationẽ:neq; oifaregationé: 7 fiat er eis aliquid quod
babeat continuanoné c diſgregationẽ. CM fi contradixe⸗
rít nobis peryle cuí non eft fozma:c dixerit qp yle nuda a foz
mà non babct continuatione neq; oífgregatione: € quando
recipit foꝛmã fit contínuabilís c diuiſibilis.Dicemus eí cõ⸗
tradixiſti duobus modis falſo:quoꝛum vnus eſt: quoniã cõ
tinuatio ⁊ diſgregatio cft qualitas conſequens quantitatẽ.
"Iam ⁊ continuatio € diſgregatio non euacuant᷑ quin fint
aut linea:aut ſuperficies:aut coꝛpus: aut locus; aut tẽpus:
aut numerus:aũt oꝛatio.Cum ergo fit per yle quantitas có
tínua 7 oifarcgatio:fir per cas continuabilis € diſgregabi⸗
lis:puncta autem non funt ita:quoniã rcs que ex cto pꝛoue
nítznon cft quantiras qua contínuetur ⁊ oíígregetu: € fiat
vt cóponatur cam alío 7 cozpulenta fint cum ea;aut ſeparẽ⸗
tur:aut interueniat inter ea aliquod puncta: igitur non eft
contínuá neq diſgregatũ:cum non fit ei quátitas: neqs ac»
rca, C^odus vo fecundus eft:quonià ctfi diuiſerimus tnter
flc « foꝛmã mente:non tamé poterimus feparare ínter cas
actu: cum ambe fint oc capitulo relatíótezquaum na oiffí
nitio non pꝛecedit alterá: quoníá lutum non eft nifi fo:me:
neq fo:ma nífi luti.Si ergo feparauerim?inter eae ipis exi
ín mete: eritillud Pm femitá folutionis ⁊ ligatõis:
non Pm ſemitã diuidendi t partiendi:quemadmodá fepara
uimus ínter líneam z punctum £m ſemitã ſoluendi c ligan⸗
dizmon fm ſemitã diuinonis ⁊ fepargtionis; cum fit diniſio
S'o.vttf
linee infpecta:t cópofitio ipfius ex ipſis:quonis puncta nà
babent oiuifionem; ⁊ cui non eft oímidium: non eft poflibé
le et continuetur ei cui non eft dimidiũ: c fiat ep eis aliquid
an fit oimenfio., £22 fi conccfícru illud ⁊ fecerit ipfum tranſũ
rc:oicemus ei faciplum ctiã perrranfire yt generetur €; eo
cui non eft cxiftentiazaliquid cui fit cpiftentia: ⁊ hoc eſt ma»
nifeftiozis erroꝛis. Si autem non fecerit illud pertranſire:⁊
dixerit cilind quod non babct eriftétias: eft pꝛiuatio: ⁊ pzi
uatio nipil eſt: ⁊ non eft poſſibile nib cótinnari cum nipilo
vt fir ex cie aliquid babens effe. Micemꝰ ci fimiliter:cui non
eft oiuifio vel dimenſio: in ipfo eft pauatio: cum ergo per⸗
tranfre feceris vt continuet abſq; otméfione:cum abfgp oí»
menſione fiar cr cis aliquid: cum fic dimenfio pertrafcar vt
continuetur abiq; effe aus abiq; effe: ⁊ flat ex eie cui fit effe,
dicens autem bomo refiftit mamfeftiffmo : cum erco ita
fit:tunciam manifeftü cft ꝙ non eft poſſibile pancrum cons
tinuari puncto alten vc fiat cp is unea. Sed nos dicimus:
q cum pᷣunctũ alteri puncto opponarur fm oimenfione ali»
Quam:oimenfio que eft ínter ca:cft longitudo: ⁊ longitudo
cum linea que eft pabens oimenfione vnã: facte funt ci one
extremitates c oue partes fc; pars ãterioꝛ:⁊ pars pofterio:z
⁊ punctü cft extremitas ince ab omni parte- Cun eparabile
cít ci:quonià ms infeparabuis eft finito: ⁊ illud ideo: quos
níam finis finiti finis: initũ cft finirum cr co. €lerbi cra»
tíazcam retaüfti fimtü nomine fuo: ⁊ non rerulifti ipfim cũ
fuo fine; zoipifti finem;runc iam, factũ eft in mente tua finis
tum cum finc continente ipſum: quoniã finitum ín finc con
renrum:cum fuis non fit aifi tinin:neqg fnitum mfi cum fí»
nc;ficut oirfinitío nó eit nífi oiffiníri: c oiffinirü nifi cũ diffi⸗
nitione;quando em̃ dicis bominé:iam figníficas vinum ra*
tionale ⁊ mortale nomine fuo: c quando dicis viuum ratios
nale mo:tale:tuncíam fignificae bominem oíffinitione fuas
Dif luitio ergonon eft auquíd abfq oíffinito ncminatumz
quoniam nomen fignificat ſummã rci ab(cg comp:ebenfice
ne t oeterminarióe:et oiffinirio fignificar erpofirionem m»
tentionis nominis rei: c oedarationé narure ipfius. Zã igi
tur manifcítum eft p cum puncta componuntur $m otmen.
fionem aliquam que ínzer ea eziftir: cft de dimẽſione inee:
cum ergo ita iliud fic: tunc oico ꝙ eim línez componuntur
adinuicem £m dimenſionem aliquam:illud qð cft inrcr oés
Quas lincas oc dimenſione: eit Latitudo: cc cum aggregane
tur longitudo ⁊ larirudo:confiftit ín natura fi icie:quo
níam ſuperficies cft longa ⁊ lata:et pꝛopter boc facte funt ei
Due Dumenfiones ⁊ oue extremitates:ſcilicet oue crtremira
tes longitudinis: er funr pare anteríozis ct pars pofteríos
ris:t oue extremitates latitudinis:que ſunt one partes: (di
licet dextra 7 finiftra £t nec quidem func cprremirates ſu
perficiei abomni parte 7 infeparabiues ei:ſicut oftendimus
in punctis:que funt extremitates líncarum ex omni parte,
f£c ?m Dancfimilirudinem oicitur in fuperfidiebus ꝙ aim
componuntur Pm oimenfione alíam: quod inter cas exiſtit
de dimenfione: eſt ditas:et cum aggregantur longi⸗
tudo ⁊ latitudo ⁊ pꝛofunditas:exiſtit natura coꝛpoꝛis: quo»
níam corpus eft latum:longum et pꝛofundũ: ⁊ propter boc
facte funt e oímenfiones tree ⁊ fcr partes:falicer oue paro
tes longitudinis:fcs anterio: ⁊ poſterioꝛꝛet oue partes lar»
tudínís ſcilicet dextra c finiftra:ct oue partes pzofunditae
tie:ícilicet furfum ⁊ deoꝛſum. Et fuperfidies quidem ſunt
extremitates coꝛpoꝛis ab omní partezquoníam ipfe funt ins
feparabiles:ficut oftendimus ín punctis: funr linearum:
Liber
be vt meditemur eie extremitatem firam poft remotionẽ
ípfius foꝛme. Jam igitur manifeftum cft ꝙ coꝛpus non di⸗
uiditur in co»pus:(5 reſoluitur ín fuas extremitates reſolu⸗
tione eſtimata:non veraci.Coꝛpus nó eft compoſitũ ex pũ⸗
ctis:quoniã fi eſſet poſſibile vt cõtinuaretur punctum pun⸗
cto alt:et fieret er eís non punctum:eſſet poſſibile etiamvt
continuaretur línea linee: etficret er eis non inea:et conti⸗
nuarctur faperficies cum fuperfiac: ct fieret er eie aliquid
tion faperfiaice.2 fi poffibile eſſet illud:opoꝛteret etiãvt coz
pus continuaret cozpozi; c fieret ez ei non coꝛpus:⁊ vifus
facit boc videri vanum. £x eis auté que fignificantilud:eft
(P finos ourerimus círculum cum circíno:et pofuerimus ef
Qquattuo; partes.f.o:ente:meridié occidentec ſeptẽtrionẽ:
deinde pdurerimus lineas a centro circuli ad circütferentía
cius a parte ozientis:poftea p:otrarerimus linca atiam con
tinuá linee prime a centro circuli ad circüferentías ipfius ex
pu occidẽtis:non inueniemus alíquid pꝛoueniẽs er oua
us lineis egrediẽs a natura línee quc eft lõgitudo tim; de⸗
inde fi redíerimus et otuíferímus tmm línea in dimidiã:nõ in
ueniemus aliquid duarũ ſectionũ remouern a natura lee;
et fimiliter fi fecerimus aliã fuperficies fecinte arculi;vide
mus ed vſq; ad circũtferentiã eiꝰa parte feptétriois; ocínde
fecerimus fuperficie alteram coniunctam fuperfiaei pꝛime
er línea ſecante circulũ in ydromera vſq; ad dircüferentíam
eius a parte merídíci znecaliquid inuenimus pꝛoueniẽs er
ouabus fuperficiebus à eft latirudo tm̃:et fimiliter fi redie
rimus t oisifcrmn? illã fuperfidie in ouo media:non inueni»
mas aliquid harũ diuiſionũ a narura ſuꝑfic ci esrefíus, 33a
igitur manifefzá eft c nott cp línea nó oiuídif nífi in líncas:
neq; cópouirur nífi ex lineis: 7 fimilíter fupficies nó diuidi⸗
tur nifi in fuperfidics:neqs cóponi£ nift erfüpfiaeb?: poft
igitur manifeſtũ cft illud:tunc iã &rmatü eft c cozpus ctiam
non oiuidi£ nifi in coꝛpoꝛa:neq; coponit nifi er coꝛpoꝛbus.
«L4» fi dixerit:ego nolui cd diti qp linee qñ cõiũgunt᷑ a par
tc anterioa ⁊ pofteríon adinuice:fiant ex eis fupficice: imo
non dixi nifi qñ continuant a parre oextra ⁊ finiitra. fimili
ter in fuperficicbus:non oiri cp quádo coniunguntur a par
te oextra cũ ſiniſtra:fiãt ex eie coꝛpoꝛa: immo nó dixi niſi qñ
continuantur a parte ſuperioꝛe. Dicemus ei cp in bac quide
fzientía apparct manífefta oeftructio eius. Et qm tu dixiſti
occuitatas líneas oꝛnamẽtis ſuperñcierũ:⁊ fuperficies o:na
mentis coꝛpoꝛũ pzopterea q tu poſuiſti corinnatione lincas
rumadinufcem à parte dextra et finiftra: que funt extremi
tates lantudinis:7 cti linee fuerit latitudo: fic fupficies, s£t
fimiliter potuifti continuatione fupficierus adinuicé a par»
c füperioze ⁊ inferioꝛe: que funtoue ertremítates pfundis
tatio: cum latitudini (uerit profunditas: fit coꝛpus:igitur
quare nó dixiſti c» fuperficies nifi qi contungunt cũ fuperfi
cicbus fibi fiimlibus:fit ſuperñcies:⁊ co:poza qn cóponunt
cũ co:pozibus fimilibus: fit coꝛpus:⁊ bic quidẽ fermo cft iu
ftus. Jam igitur manifeſtũ eft ⁊ notũ:ꝙ copus nó o(uidit
nifi in coꝛpoꝛa:neq; componitur nífi er cozpozib2, $Ec fimile
e(t iudiciũ in lineis ⁊ fuperficicb?, €[ /0^ ante latraftioe có
ueniẽtia ſeparatoꝛũ feci ín fententía pcr boc qð dicũt ꝙ coz
poz funt copofita ex partíbus indíuifibilibus:eft hoc mani
feſte oeftructíóis: pterea ꝙ partes quenó diuidunt᷑: non
cuacaant quín fint aut babétes oímenfioné z extremit atẽ:
aut ne fireis oimenfio: neqs ertremítas , O fi dixerit ꝙ eis
non eft dimenſio:tunc nõ eft poffibüís eoꝝ cõbi natio: neq;
ipſarũ cõpoſitio: qm partes nó occurrũt nifi dimẽſionibus
ſuis.Cũ igitur nó eft dimẽſio: nec extremitas:neq; eft ei có
tínuatio: neq; cõbinatio.vñ fi dicat qp cft cõtinuatio totius
cũ toto:illud ctiá erit incõueniens: nà cü dicis totus parus:
tunc ponis duas partes vnam: «locus earũ fitlocus vnusz
qm̃ totũ cuiuſq; eoꝛũ: eft totũ alteríus partis:cũ nullí earus
fit penitꝰ dimẽſio. q[ 4» fi dixerit qp cís funt dimẽſiões pa
hentes extremitates: cofequet eis ꝓpoꝛtio cotnéfio pcul
dubio:qm̃ cũ ipſarũ oiméfiones obuíát ⁊ continuant adio
uicem: queda coz fient cõtinuate: t quedã nó cotinuant t
comitant er et8 fectio ⁊ partitio neceffarío. Rx eís autẽ que
fignifizant qp omnis pars diuidit᷑:eſt cum agas ⁊ paras non
diuerſas: quéadmodum memoꝛatus cs; 7 ponís líneas li
neam vnã:deinde diuidis línea que aggregata cft er cis; in
ouo media:diuidit᷑ antem pare medía necctíario, (522 fi
dixerit:qᷓuis ego dixerim qp partes babent oumCftoncs: ra»
men illud eſt eoũ que non faciunt earũ (ecnoné neceſſariã.
Dicemus:non cuacuat oiméfio a trib? modís:fc; quin aut
fit longũ:aut latũ:aut pꝛofundũ.O fi fuerit longam.:erunt
oue extremitates.ſ.anterioꝛ ⁊ poſterioꝛ. anterioꝛ extrenu⸗
tas non eſt poſterioꝛ ꝓculdubio:⁊ ſic non erũt due extremi⸗
tates vna:⁊ cũ fuerint due extremitates:vna remouebirurz
dicimus ideoꝛ:et fi fuerit fimilíter latitudo:erũt ei oue e.tre
mitatce dertrat finiftrazc comitabitur ipfam qð comitatur
longitudine oc o(uerfitate extremitatũ.t fumlitcr fi fuerit
p:ofunditae:enit extremitas ſuperioꝛ c inferio:: € comitabi
tur ipfam etiá qð longitudo:latitudoqy oc diuerſitate exire
mítatà ipfari. cá (ta ergo fit illud;runc íam manifcfta eft ꝙ
parce obuiant cum oíméfionibue fuiszois aurcm oiméfio
oíiuiditzergo ois pare oundítur. am ergo manifeftü eft ex
p:opofitionibus neccffartjs:t coaclunonidus demoſtrati⸗
uis:q partcs oiuidunt:c qp cozpoza non cóponunt er parti
bus indíuifibilibus c ttmpartibiuib?:qm iudicii cuiuſc; par
cium coꝛpoꝛis:eſt iudici cuuiq; totius in noie 7 diſtuntide
fimulznegs inter ca eft differẽtia:niſi in quãtitate tm̃: Qm co
tum cft plus parte. q[ /^- fi oiperitzan libippo.piser facrit
ín hocvt oicerer epclemeta, coꝛpoꝛũ noftroz funr caida € frí
gidum:humidũ « ſiccũ:⁊ an Bal piger tuerit in Doc vcotce
ret q clementá eft mino: partit rci cuius eſt ipſum elem en
tum Dicemus ciergo voluit quide nobis oicere cfientiam
elementi.ſ.quid ipfum fitzz narrauit ipfum nobis cum oifti
nítione fua diſcernẽte ipfum:vlocclarace naturà cius. ii?ips
pocra.$o ín fermone fuo fimilat? eft »fuetudinipboz «ere
pofitionibus fuis. sr illud quide eft er deſcript:de pboz in
fui$ expoſitionibus:vt id faciant qð appareac ín fermomb?
fuisoiuerfum abeo qð eft ín eis occuliũ: vr magnificent fae
pientiar: nealiquís pꝛeſumat oc ca nifi qui er eis exercita⸗
tur in ca:ficut eſt illud qð fecit ibippo.in tib.apbo. vbt dixit:
€líta bꝛeuis:ars vᷣolõga.⁊ ꝓcedũt c co; cinco:pozanr fero
moncs fuos:qà apparens ett ín eis: ct qð eft ex eis ex parte
fenfus: c occultát eoꝝ fpiritualitaté;t qð ex cis eft ex parte
íntclligetic.s£rillud eff ppterouos modos. inus coz obo
feruatio eoz cft ín pullularióe intellectuũ diſtipuloꝝ 7 eger
citatio ipfoz ín ínquifitióc ingent):in pmifüone ꝓpoſitꝛonũ
neceffariarü:vt apparcát 2dufiones oemóftranue cũ noti⸗
cia fpiritualitatíe rerü ipfarü 7 pfcruratióe ⁊ ratiotinatiõe.
Et ſcðs eft cũ ſermo fuerit coꝛpoꝛeus ſumptꝰ a fencüzimpzio
mitur foꝛma ipfius in pbárafia velociter ꝓpter ꝓpinqᷣtateʒꝭ
pbátafic fenfu coꝛpoꝛẽo. Illud nãq; facii? eft infipierib?:c
cui? intellect? elógatur: Dpzerca q eft ꝓpinquiꝰei qð eft p»
fens: ita vt cii loqua£ toꝛma ci? :m intézionc illus c ín mẽte
que talíter eft ei mpzimzt:poflibie fiz monere ipfam a coz
poꝛeitate ad ſpiritualitatẽ cum furiuzadine € poiQuitire,
Et pbi quidem fermo habẽs ſimꝛlitudinẽ Duinelch qocar
rauit de platone:críftimauit qð ipfe dixit: Rõ moueas igne
cũ cultello.£t intẽtio quide platonis non fait:neq; conſecu
tio ſapientie eius vt pbiberet ab illa motiõe ignis com cul
tello:cum non intétío ca quide appareat oc hoc ſermõe:qm̃
in motiõe (gnis cũ cultello:nó eft adiũctus vltimitatis:neq;
erpulfio nocumenti:immo ipſe nion intẽdit ſermone ſuo:niũ
vterbibeat ne id reſpõdeatur inſipiẽtibus quo iraſcãtur.aſ⸗
ſimilat igitur ignem infipiéti : z cultellum ferro accepto có
mouéti iram. Dicit ergo ne moueas ignem cũ cultello.i.ne
refpondeas inſipienti aliquid qð ipfum írafa faciat: z confe
quatur te ez infipientía eius:qð fcquit te ex igne cómifiusz
cum moues⁊ infãmas ⁊ e1 ppinquas.Et antiqui quide nó
fecuti ſunt cum hac ſua operatióe nifi veſtigia intelligentie
in ſummo:⁊ aſſimilati ſunt operationi illius. fof nãq; inve
niunt:⁊ cum intelligentia volũt vt anime appareat aliouid
coxum que acquiſiuit a oco fuo gloꝛioſo ⁊ ſablimit t exattat
cam faperfo:mas fpirituales que funt ei. Reus ctm sio»
riofus ⁊ ſublimis vult qp aia apparearfup aoc quoc ipfe
facit cõtingere. 3n bocergo mũdo intelligécia cirrecisin
ter deũ excelſuʒ « aiam:ficut ;ppbete ⁊ expoñtiões ſunt me
dij inter oca excelſum c reliquos hoĩes.xũ ercovu:t intel
] lectaslig ratio
Elementoꝛum.
lectualis ratiovt appareat anime illud quod dedit illi oe?
exaltat cam fuper fozmas ⁊ fermoncs fpirituales qui funt
apud cam: fadt acquirere illas foꝛmas medias inter coz
po:alcs « fpirituales: vc recrificet infenfü cõmunivelociter
€um non impzirátur ín ípfo mifi coꝛpoꝛee foꝛme: z fimiles
barum p:opter victo:iam fenfus cozpozei fuper fenfum
commumem: « pzoptcr vicimtatem fenfus comunis quá
babet cur fenfit cozpozco:cum fit medíus inter ſenſuʒ vifi
bücm:fc co:poxcum € infoꝛmatum:qui eft in anterioꝛi par
tecerebii nominatum pbantafia: ⁊ ꝓpter bocnomínarur
fenfus cõmunis q: redpit a fcnfu cozpozco viſibiliũ coꝛpo⸗
reitatẽ rerũ: € it ci ca ad fenfum ſpũalẽ.ſ. fozmatü in
anteriori parte cerebꝛi. Hos aütnó oiam? ꝙ foꝛme quib?
intelligẽtia foꝛmas darificat ſpũales:ſint niñ foꝛme medic
ínter coꝛpoꝛeas c ſpũales:qm̃ tpe egreſſe funta ſititudini⸗
bus fozmarü coꝛpoꝛearũ:⁊ q̃ funt pꝛeſentes in vigilijs plu
rium tenebzarum c cozticum:q: funt fübtilio:es ⁊ plus fpi
rítuales z lumínofe:c ppter boc aſſimilauerũt eas anriquí
fo:mís celeſtibus.Ex cis adit d fignificar iud: eft cp videt
fm ipm i fomno ꝙ alas babeat quib? volet intcr celá t ter
rá:X qp fit apertũ:⁊ fit puocás cti vt loqua£ ci oc feipfo: ⁊
qp ipe incedat fup aquà maris t magnoz ſluminũ:⁊ qp aĩa⸗
lia fintrónabilia z loquátur. Signi ergo er boc in⸗
tétío barum foꝛmarũ « figurarü eft ínrétio fpialis fubrilis
egrediẽs ab intẽtione:nec eft diuerſa ab co qð eft pꝛeſens
ín vigilfs:qo fi itanó eſſet:nõ cfler eis intentio:neq; iter»
pzctatio:qm egreſſe effent ab eo qð cft inteligẽtia: res aũt
nó: qm̃ incendim? cas fignificátes veritatesreꝝ:⁊ caz intẽ
tióce ci tuerit ipᷣaꝝ interpꝛes natura reꝝ.ex cís qdé à figní
ficant (l.c iam manifefti cft ꝙ nos iuením? ppbas : cb?
adfit ſalꝰ:cũ voluerint diſcerni abbotb?:vtípoz apparcár
ꝓpꝛietates ín oiuinis foꝛmis fpáalib?: facereqs cae appa»
rere vt (ciátbotes ipoz bonitate; tipos exitũ ab inténone
vulgan ad fpüabtaté a£ à fir illud qð ipft apparcre faciunt
carcdiés ab intẽtiõe naturarü. £t ín bac quide ane cõue
nif qͥ libꝛos —— ꝑſeuerat:vt iudei rpiàni ⁊ oẽs
q ꝓppetiʒãto:ſitẽtur ꝙ fomniü eft vna partiũ ppbie.Cũq;
iam declaratũ fit illud t manifeſtũ: tũc iam firmatũ ꝙ cum
fenfus cõmunes fubtiiátur im fomno fup foꝛmas medias
ínter ſpũales z coꝛpoꝛeas:quibꝰ intellgẽtia danficauit foz
mas ſpũales:fit cx eis coꝛpoꝛeitas tm̃: cũ nó fir ín eis foꝛtu⸗
tudo vt faat ex cís nifi ipᷣarũ fimulacra ⁊ eaꝝ ſilitudines
pterea qz ꝓpinquꝰ eft fenfu coꝛpoꝛeo.ſ.ſenſu vifibili. poft
6 fait coꝛpoꝛeitatẽ eaꝝ oucct cà fup fozmanuü( afs fozma»
tii )qð € i áteriozí pre cerebꝛi fi pbarafias fo:mariuas( als
fo:maras )ptim?.f.pbárafia ſubtilioꝛ fenfü coL. c remotioꝛ
à fenfu co:pco.f.vifibili:c cũ foꝛmatũ fit recipit ẽt illð a fen
fu cõi: ouat ipm fup memoꝛiã:⁊ oeponit apó eã. qs exci
taf bó a fomno fuo:reqrit illae foꝛmas a memoziaz memo
ria reddit ciípax ocfcriptóes ⁊ cay íntentóce Pr ꝙ rcdpit
8 fo:matiuo: ita vt cũ bó recozdaf « cog:inquirit coz ſpũali
tatẽ a cogitatiõe.Cogitatidis em eft ꝑſcrutari ⁊ diſcernere
t ponere e nimirü oifcemit coꝛtices rei a medulla ipi?
pottd ergo diſcernit ípas c purificat reddit pam memoꝛie
t memozia quide recipit ed ⁊ cõpꝛehẽdit ipᷣam ſibivſq; quo
requíraf ab ca. fi g fuerit cogitatio illius bois ſpũalis pu⸗
ra luminof3 paucaz coꝛticũ ⁊ tenebꝛaꝝ ſupꝛa quà intellige
tía iam ínfluit ſplẽdoꝛẽ er lumĩe ſuo:fecit ipam fare ꝓpꝛie
tates ſuas:⁊ figuras ſuas:⁊ fermoncs ſpũales:⁊ fear cam
coueníre (up ꝓpꝛietates anímce ctiá ⁊ figuras ei? « ꝓpꝛie
tates vírtutri ci?: ⁊ diſcretionẽ figurará ci? ſpũaliũ vr a coz
po:cís oifcernát coꝛtices illaꝝ fozmariiz medullà fua oifcre
tione vᷣa:⁊ interpꝛetabit᷑ illud ſomniũ interpzetatóe in qua
nõ erit erroꝛ ¶ /D^ fi c1? cogitatio fucrit multarũ coꝛticũ:
et tenebꝛarũ fup quá intelligẽtia nõ etfüdir aliGd fui (plen
do:ís et luminis:neq; feat eá fcire ꝓpꝛietates ſuas: pzo»
purtanes aie: c$tutes cc neq; ſublimauit eã fup figuras
püales t 1: aĩales: cnó erit oífcrctio cíus t
co:ttab? illarũ foꝛmaꝝ a medulla fua d ci fimilate fuerür
diſcretide vera:qm ipe nó nouit fpitalítate eoz: ⁊ otfcernit
€8 a Co:poxeitate ipᷣarũ:Cũ res íra fuerit:⁊ fiet vt interpꝛe⸗
tc£ loꝛmas ſpũales: t fermóes fpüales cr partc coꝛpoꝛcita
Soft.
tis eoꝝcnõ cr partefpaalitatie iparum £m groſſiciẽ cogita
tionis — coꝛticũ:⁊ tenebꝛarũ ii pius fietvt
ipe interp:etef ſomniũ interpꝛetatõie cozrupti rimi
crro;is:imo i qua nó fit penit? recrificatio: tic pauperabif
⁊ €rit ci neceffarius recitare ſuũ ſomniũ interpzeti pꝛidẽti
⁊ ſuꝑ qué iam effudit intellígena oc ſplẽdo:e ⁊ lumine ſuo
t feat eũ nofcere figuras fozmaz:« fermones ſpũales:⁊ oí
ſcernere eas a coꝛpoꝛeis:qm̃ fi nó noueriríllud:nó ent ei ín
terp:ctatiorecta. Intelligẽtia qdẽ non ſequit bac fua opa
t:onc nifi veftigia creato:is loft : ⁊ affimilarur opationi
€? fm foꝛmationẽ ⁊ potẽtiã fua. rcato: náqs ghofus « fii
mus cũ mũdũ creare voluit:t facere vt fapiena apperct: ⁊
qð in ipa crat:eriret oe potẽtia ad actü:arcauit müdü ingee
mofe cnouírípm: nó cr alio: f er quo genuit ipm:neqp $5
exẽplũ:ſᷣm qð pᷣceſſerit:neq; ppter neceſũitatẽ Q indiguerit
vr iuuamẽtũ afferret: aut nocumẽtũ expelleret: aut exalta⸗
rcf obbocoeus nofter vebementer: ĩmo nõ fedt illud wifi
bonitate ⁊ largitate ſua.Et poſtqᷓ larg? fuit cũ boc: ⁊ fcat
vtapparcret fapictia t bonitas ipᷣiꝰ:voluit iuuamẽtũ crea
ture t feruoz fuo2:fs poftd ilo, vᷣoluit: nó fuir vᷣtute bcim
puenire ad vltamitates ipo:um:nifi fdrét ꝙ creato: oc cis
vellet ec id faceret: mereréf e1? mias ſᷣm obedictia quà ci
exbiberẽt.⁊ necs etiã fuit t poffibüirate eoꝝ puẽire ad voli
tate creato:is ipoz sfiofi ⁊ furcmí:nifi p doctoꝛes ⁊ nũcios
ab ip̃o ad cos miflos:d faceret eos fcirc Gd oe eis vellet:cũ
ſapiẽtis nó fit loqui oibus boib?, £0: nic cft aliquis in
quo aĩalis aia 1am vicit: ⁊ qdá coz eft in quo iam vicit aia
vegetabilis:⁊ dà ipᷣoꝝ eft in quo tam vicit aĩa rónalis cũ
rónalí:aut vegetabilis cum rónal. ££ eft eoꝝ alids in qno
exiſtit fingularis aĩa ronalie t irradíat (pam intelligẽtia cũ
boc ſplẽdoꝛe ⁊ lur te ſuo. AIlle ergo t quovincit aia 3ialis:€
ſtolidꝰ:vanꝰ:loquax:audax:querẽs victoꝛiã:ſanguims cffu
ſpꝛ:faciẽs d ꝓbibita ſunt: fiis aĩalibꝰ minoꝛibꝰ ſuis.Et in
qͥcũq; coz vincit aia deſideratiua vegetabuis:é triſtis:ſtul
tus:vilis:parue pꝛudẽtie: exoꝛatoꝛ:in deſiderijs malis:plu
nmt comeftióís 7 pot?ccoit? filis in natura fna vegetabili
bus./£r in quocũq; rpoz vincit ata rónalis:eft pꝛudẽs:⁊ oi
ſcretoꝛ ſpũalitatis rerü a coꝛpoꝛeitate fua: multe verecücie
exoꝛatoꝛ in veríitatib?:ct oecoz3tionib?: err ulſoꝛ feditatũ.
Et ir quocũq; coz vincit aia rónalis ai aiali:cóponunt mo
rcs e: c fic ppter illud qð in ipo cft oe vᷣtutibꝰ aie aĩalis
rónalis:fit pans: »ftás:otfaretozzincfito::»filiatoz: n5 au
dar ín reb? rernbilibus. ín ſummũ eft fale ⁊ poffibile er
in quocũq; ipozus vincit ai3 rónalís ci aia »efiderativa zfir
ppter illud qð in ipo eft oe virtute aie ocfideratiue:feftun?
t glo:iofus:plurmme comeftionis t potus: c exoꝛatoꝛ in de
fidertjs naturaubꝰ.Et ppter illud qð in ipᷣo eft oe$rute aie
rónalis: 2feruato: futjpi?:faciés in occulroc inboncftezim d
eria fingularis exiſtit aia rónalis:ct irradiat rpam intellicé
na ſuo ſplendoꝛe et lumíne:firfpüalis:oiuin?:mulre affi»
tiõis ſpũalitati angtoz fm vᷣtutẽ Dumanitatis. Regit ic:
creatoꝛ ſublimis c sHiofus illũ q taliter eft. fecit ipm ppbe
tare: € fecir apparere fip ipm mirabilia (na ſigna:⁊ dem õ
ſtrationes manifeftas; pofuit doctoꝛẽ « medũ inccr fe ct
creaturã fuam: ⁊ fecir fup ipm deſcẽdere ooctríná ſuã ves
ram et ppbiam natural rónalem.crín ipo qd£ (unt fermo
nes veri exiſtẽtes:ꝑ fe oiuítes: non egẽtes erpónc et intcr
pꝛetatiõe:⁊ (ermóes corpales ambigui: qb? neceſſaria cft
wterpzetatio? crpofitio:nó pprerca ꝙ arcato: głoſus fue
rít piger in ponẽdo fermone ſuũ totũ m ſcriptis ſuis vcrü
exiſtẽtẽ ꝑ ſe:ſʒ glioſus excelſus er creatura fia ſciuit diuer
fitatẽ ipoz intellectibꝰ coz ⁊ diſcretionibꝰ ín rõmbꝰeeꝝ:⁊
lectionibꝰip̃oꝝ.ex cis nãq; cft alids ftolid? cii mẽte c? nó
prráfirneg; iporóne infundit nift a3 fequit fenfus ⁊ rcf.iti
cat viſibitt Et cr eis eft pꝛudẽs ingfitoz:fublimar?fuptira
res reꝝ:diſcretoꝛ fpüalitatis reꝝ a co:poseitate ipari: « ex
eis ẽ babítudínís medie:cũ co qð cft inter ill oe medos q
Ínterptatio nó cõpꝛebẽdit. Poſuit & creato: gtioſus 4 fübli
mís alid fermonis fuí fpüalc integrũ: vt fit our et fianifie
Cato: babétib? pꝛudẽtiã et (aptam: quatín? eo puentár ad
fpüalirate ſermonis ſui:ambiguũ ftolidís mfipictib?z cui
nà eft (apictiavt impꝛimat phãtaſis ipos fpifiitudinc 100;
7 iber
poꝛeit ate ſua t ppinquitate ſenſui:cũ nó fimiliter in vᷣtuti
buscoz »fequit qð nõ eft:nífieis ppinquũ nat:⁊ ꝑnutet᷑
pᷣmo a coꝛpoꝛeitate pura ad ſpũalitatẽ paruã ꝓpinquã fen
ftb? eoꝛũ. Deinde etiã ex B ad illud qð cft pus ſpũale ida
⁊ ſublimet᷑ eis illud gaudiũ gradatim:donec ꝑueniat cum
cis ad ſpũalitatẽ integrã ſimplicẽ.⁊ ꝓpter hoc eset qui ex
boib? — ſunt:⁊ cuinõ € peepnio:neg oifcretio: co
€rozib? ⁊ ſapiẽtibꝰ imucfhgatozib? veritaté: vt reponãt oi
bomini 4 er cís eft. vninteliigat « papiat fm cp ppinquü
ctt fpitalirati: aut peeptiórzaut coꝛpoꝛeitati:⁊ mterpzc tetur
cam non firimpoflibite fcire ſpũalitatẽ dictionũ fptiabn in
libig: q liber nó rfidct nifi a parre vna. c affert ré cũ foꝛma
ua.ficrgo elógat a »fideràtc ín libzo fcietic dr: remanct
€i ignoꝛãtia fua vſq;quo pueniat ad tapíetez;q ertputicetet
«€ cii ſoꝛmis diuerſis:⁊ afferar interpratóes o.ucrias. Spec
ein p:ópp affertrem coꝛpoꝛeã fenfui ppinqua.fi g vider qp
fit ci facit: ⁊ ꝑcipiat eã pcedit:⁊ fi nõ: augmeẽtat coꝛpulẽ tia
⁊ſubleuat ipᷣn gradaum donec perueniat ad loci quẽ iam
noſcat:⁊ impꝛimat᷑ toꝛma ei? ĩ fuo fcnfu ⁊ reddit ⁊ exponit
illi paulatim donec reducat ſermões ad ſpũautate integrã.
Jam igit maniteſtũ ⁊ notũ ꝙ intelligenciajnó lequit opa
tionc (ua nift veſtigia creatoꝛis gloxiofi c fubiünis: t fimi»
lat a fm vᷣtutẽ fuà: ec ppter boc fequit etiã pbe veftigia
intelligẽtie ⁊ affanilat cis.Ex eis atit q0? fignificat er: ꝙ
riifio attert qð nó afferüt libꝛi: cft qð oc platóenarrat tefií
ficás vᷣitatẽ intclligétic. Dici el ꝙ cii appzopindfict obít?
platoaís:vocauit oüciípuios fuos ⁊ pcepit eis vt oftéderet
fapiétias fuzs.poftd goñder̃t ei:⁊ iau ꝙ nihil occrat cis
bc pꝛincipijs pDie: t vitatibꝰ ſapiẽtie:ĩmo Lim ipᷣam pecpe
rant:dixit cís. Sdbucremáterüt q̃dã apud nos q nó mcfu»
raſtis:⁊ eftimo qp nó nouiſtis ca, Tacucrũt igi: piter ꝑſoli⸗
cire cogitationis:deinde rcdierüt ad eũ: rogaucrür cü vt
doceret eos illud. dꝛxit ergo cís:cogitate 7 cófiderate t ve»
nite ad mc poſt.iij.dies:ad mc th nó rcdcatis mfi polt ve
niédilicérià impeirauert. Receſſerũt itaq; ab coz c poftip
redit triduũ:m̃iſerũt ad eum nũciũ pet tes lícéná cũdi ad
ipᷣm. Juit g̊ nũcius ad oſtiariũ:⁊ rogirauir rpm vt impetra⸗
ret ci'icentiá intrãdi:q̃ impetrauit ei.poſtqᷓ g ingreſſus cft
ad eũ:duertit faciẽ fua ad pᷣarietem:⁊ neq ꝓlecutꝰeſt obũ
dicit ei nũcus:diſcipuli tui ſalutãt te: t rogat tc vt oes cis
licẽtiã veniẽdi. Spe Vo retraxcfc ab eo:nec dedit ci rfümz
nũciꝰaũt ícóo nüciauit. Ipᷣe etiã nipil rñdit ei:deinde nũcia
uit tertio. Cõuerſus cad eũ trifti facic allocu cũ indigna⸗
tio t dixit:dic eis vrecniat. SReuerfus g nũcius ad eos nũ
ciauit eis qð oc co habuerat ⁊ fecit cos fcire ꝙ mftoti£s ite
rauit q̃ſtionẽ anteqᷓ riderct ei qo. t cum rñdit ei:rũait cũ
indignatiõe ⁊ facic triſti ſignificante irã.cõtriſtati igit funt
diſcipuli ⁊ iuerũt ad ipm vlrimá habẽtes anguſtiã:⁊ ꝑuene
rũt ad oſtiariũ:⁊ rogauerũt ipᷣm vt impetraret eis licẽtiã ín
trádi.3»oftd gintrauerunt ad eũ:aſſedit eis plato:⁊ reſpe
pit vultu placido ⁊ blãdo:⁊ gauiſus eft cũ eis: t interroga⸗
uit eos fup ppõne pog. Placuit geis qð appuit cis oe ipo
Et cõuerũ ad nũcũ:increpauerũt eũ: vituperátes factum
ci? Dixit aiit plato eis uid( ate nibil babet] vtrepꝛebẽ
datis nüciü vr̃n:qm̃ venit ad vos:2 terruit vos c nüaauit
vobis oiuerfum ab co qð vidimꝰde pr̃evr̃o. Dixit g eis:nõ
rcpoedat! ca ĩ bqð narrauit q; ipᷣe nõ narrauit nifi qð vidit
"b eft qð dixi vobis oe fapia deeſſe:totus em̃ fermo abvno
egredit᷑ cerít:s ipius foꝛme otuerfificátur. ei? & intẽtiões
oluerfificatur fm diuerũtatẽ foꝛmarũ ipᷣius. Inter fermo»
nẽ em̃ cũ egredit᷑ ſuauiter c leniter ⁊ vultu placido ⁊ a nd&
te:⁊ ipᷣm cũ egredit᷑ cũ ira c triſti vultu: lóga exiſtit orntía
⁊ ꝓpterhoc audiẽtia a magiſtro magie applicat intẽtioni
bũs rerũ ⁊ verítatib?: d» cõſideratio in libꝛis.liber ei non
affert rénifi cum foꝛma vna:⁊ rñdet er parte vna:magiſter
aſſerit foꝛmas plures:⁊ ridet er partib? diuerſis.
¶ Snapít tertia pars libzi elementoꝛum.
Ndiuerſtatibꝰãtiqrũ oc quãtitate elemétos,
qðvoluit oĩs ſecta coz c ín Idicẽdo ei q aliena.
M tus eft averitate: 7 oiuerfifica£ a rectificatióe
A inqt faac: oiuerfificati (ont antíqui ĩ quátita
Bal Lc elementoꝝ:⁊ otuerfitate gñaliter fm duos
modos, Sũt em̃ quidã cos q oicunt ꝙ funtplura.et quidã
qp efttin vati. Dicẽtes vero ep cft trm vni: oiuerfifican (unt
oiffentiüc crb £m tres modos.qdá em ipoz dicũt ꝙ cft vn
imobile ⁊ innnitum:quidá ꝙ cft imobiu fcd nnuũ:quidam
aürq cft mobile ⁊ finirü.£»ui aüt dicũt qp ciz ĩmobile ⁊ inn
mtü:cftimát ꝙ fit vᷣtꝰ creatoꝛis glozofi ⁊ ſubi.mis:qñ creas
toꝛ exaltatꝰ ⁊ anctiñcatꝰ t ĩmobilis c inhnit?.mor? cifi nó
euacuat᷑ à firaut ſubalis: aut accidẽtalis. Subalis vo eſt
ficut mor/ gñatiois c co:ruptióís.f5 accidẽtalis € m duos
modos.aut moin quátitare ficut motꝰaugmẽti v dinunu
tionis:aut motꝰ in qualitace; ficut alteratio c pmutano i
locís:a quo deus plurimü remot? eft. 3i aũt q dicũt qp cft
imobile: fed ñnitũ: eftunátqp fit fpes: q pes note € finire
apud creatozé noftri ⁊ nouatoxé eius fublimis cft fama,
:um o d dicũt q clemétü eft vnũ mobile:quidá funt q
dicũt qp eft íanía:(S cti infpiflat fit aer: t cii augmétaf eius
fpiffirudo fit aqua: ci finía£ in fpiffitudine fua grauat ct
ht terra Et ali) ipoxt unt d Oicüt qp eft aer ; et cũ fübritíat
⁊ raruicat:nt ignis:⁊ cũ iafpiffat ingroflat fir aquazc cum
fini£ in fpifütudine (ua: grauatur ⁊ ſit terra. Et alij ípozu
funt d oicütv eſt aqua; t cũ ſubtiuat ⁊ alleuiat firacr:gfi
augmétct c7 fübtiiitas ec rannec£:fit ignis: ci inſpiſſat
et raust fit terra Etqaã coz funr d oícür qp cft terra: ſʒ cũ
fabtiaat € currit: aqua; c ci augmétat cv? ſubtilitas ct
vndat:tit acr:ct cü finit et? ſubtilitas ctranficaf; tt ignis.
¶ 3i $o q oícür cleméta e£ plura:oiffentiür fim tres mo
Q03.alf cr coz dicũt q funttres: [5 eſtimãt pipa funt ma
tcría ⁊ Toma: € crcato: gáofus ⁊ lüblim:e £r ali) coꝛũ q oi
cũt q ipa funt tres:⁊ funt materia ⁊ fozma ⁊ motꝰ.Et jcá
eoꝛũ iunt q dicũt ꝙ funt q̃ttuoꝛ.⁊ funt ignis: a(:aerzterra,
$Ec ali eoz tuac q dicũt q funt fex, c iuntelemeta qitioꝛ.
cóuentétia t oíicozáátia.£r quida eoꝛũ funt q dicũt ꝙ co:tt
numer? oenar,us; qm ipe cft prectio numeri: ⁊ cẽpemeꝛũ
ipᷣꝰ. Inqͥt ytaac:eí q oc pac preruítate pterutt: ⁊ ſi demẽ
tü cenü:ceft ghano gfatoz e; eo:nõ euacuat Ipoz gnario
e; ípo jd ſit aut pprernaturà eleméti ⁊ eius cfícnná: aut
ppter facrose extra ipin.fi g ilud cft ppter naturá ⁊ eſſen⸗
nà ci?: nó € porlibile vt gñet er eo niti qO file eft nature ci?
X cõuemẽs ei: qf oio forma naturalis ſeruat natura fuam.
4 céntiá (uà in gñato qð fibi fie eſt:⁊ faciés ĩ ipo augmẽtũ
ficut caliditas. ínuenim? namqp ipam ſeruãtẽ naturá fuam
" 4faat ſuã:⁊ faacté fote qð eft cí fie: augmẽtũ in ipo fa»
cientẽ.Elemẽtũ $o nó ctt ira ínuenim?em ipm rclinqre na
turà fuá:c cffentia (uà: c ꝑmutari ad natura gnati ex co.cü
gillð ita ſit:tũc gñatio gnarozü er eleméro nó € pprer naru
Trà vel eſſentiã ci?: imo ppter facroxé extra ípm: Tasẽtẽ in
ipᷣm. Elemẽtũ igi nó cit vnd. £t oprím? qae liPippo. iam
2dirít ci d oirit p elemẽtũ € vnũ artifiaofc:« dixit fi eleme
tü eẽtvnũ:bõ nó ooleret:neqp pateret᷑:⁊ fi paterct nóopoz
terctvt cer oi?paffio fp nifi mna:necvt ePfanano ⁊ rcductio
adoifpofitioné pzíma:cficr nifi regimine vio ct medicina.
vna. Inqͥt faac ppterea qp ooloz nó efr nifi fcnfus rci aiat
naturalis cũ exitu a natura ⁊ centía fua: ad id qð diuerſum
eft ab ca c ſibi Sad: tücfi elemẽtũ eſtvnũ:non ent ĩ coꝛꝑibꝰ
Giiat] ex co Zuetas:neq; dilcoꝛdia:neq; pmuratio oc oifpo
finonc ad oifpónem a qua ꝓueniat doloꝛ.⁊ fir nó opo:tet
vt fit paffio:qm cü nó fiücilleres d ad inuicẽ opponũtur:⁊
agãt ad ĩnuicẽ:⁊ panáf ad iuic£: no opoꝛtet eucnire paffio
n£.t fi paffio accicit pptercás nouas coꝛpi extrinſecꝰ aduc
métes:nó opostet vt fitr paſſio firmifi vna fp: qr ↄꝛiũ vni?
reí vnü &,t fir nó o5 vt fit ſanatio⁊ fanitae nifi medicina €
requníne vno. [Hos aũt nó inuenim? illud ita, inuenim? ef
boim pati paffiócs plurimas:⁊ pmutari ad rcs diuerſas⁊
"Dxías:ficut caliditas zfri.z hu.⁊ fic.c iuenm?ei?fananone
4 fanitat£ criftere medicinis oiuerfisit 2:08. Jã a£ mant
feſtũ eſt ꝙ coꝛpꝰ bois ẽ gñatũ er reb? diuerſis coppofttis.
ſcz cali.frí.c pu.« ſic. cũ ipm nó alteret᷑ nifi eis:et nõ pn-ure
tur niſi ad eas:neq; fane£ ex nc nifi cũ eie &milib?.pó
igit᷑ cópofit? cft ex elemẽtis: cũ elemẽta nó fint abiq; (lta
te: velipaenticiata q̃litatibꝰ ſuis:neq; q̃litates ahigd abtqs
elemétis noiate noib? ipoum. ££ emn igne iam oicis: iam
enücias caliditate: t qn dicis caliditate ⁊ fic.enuncias igne
Elementoꝛum.
cum do fit calidum * ficcũ natur 1t — —
ci coꝛpꝰ humanũ fit cópofitü er ciem tuos:
sdpchee: Mind nó cft ex ei9. Dicemus ci qp illud eft
qm ípa funt in co:pe hũano copoftta cómixta,c fimpler quí
dem nutrit cópofiti.ncq agit ín ipſo:ſicut nutrit cõpoſitũ
7 agit in ipo. illud quide ft pptzrea qp fimilat ein copo
fitione:t qr cũ nos afferim? coꝛꝑi alid cõpoñitũ er eis:eſt
quafi nos afferam? ei pa cade: cui cópofitü er cis nó fit er»
traipm.etfi nos multotiens vtamur eis:cum fint fimplicia
fm femíta iuuamétiznó fm femitá nutmmért, potamus cm
aquã frigidà affiduc aut infrigidantt caliditate acadétales
tnéb:ía c vapoꝛẽ:⁊ ad humectãdũ cibũ ad D vt ci? via c cur
fus fiantfacilce in coꝛpe.Et attrabimꝰ aere affidue pptere
£a:q:índigem? eo in one vapoꝝ a co:de: in nutriẽ
doa co:de fpiritii vítal£ z tẽperãdo ipᷣm.Et calefacim? nos
ad ignẽvt ctpellam?frigus a nobís.£t balncamus nos aq
calída ad leméda cozpa nfa 7 bumcctáda ipa. (£t inuenimꝰ
quedã aĩalia d nutriuntur ex terra folümó: ppterea ꝙ ipfa
var] acto unes iere tcp p d tc nó
fiat ſentiẽs appꝛebẽdẽs doloꝛẽ t oclectarioné:nifi qꝛ ille eft
pofit? ex clemétie diuerſarũ naturaz:quare vnaqueq; co
Q9 fibi delectat᷑ finilaf ⁊ ↄuenit:⁊ refugit: t oolet cr co qð
ett fibí diuerſum c Zꝛiũ.q̃re 6 nó ſunt arboꝛes t plárc etiã
fitr:ai ipe fint 2polite cr o(uerfis elemẽtis. Dicemꝰ ei:qum
fenfus € Pm tres modos.ip: em ẽ naturalis: ⁊ aĩalis:⁊ in⸗
tcilectualís.£r ſenlus qde abſolutꝰẽ ſenſus rei abſolute crt
doloꝛe exitꝰa natura ⁊ eſſentia fua ad diuerſum fm ꝙ ipᷣa €
⁊ Xii eius.Et delectatio quidẽ abfoluta eft fenfus rei abſo
lute:cũ dilectione eius qð ↄtingit nature c eẽntie eiꝰ. Si á
ſentiens fuerit naturale:eiꝰ fenfus erit naturalis:⁊ fi fucrit
aülís:erít ei/ſenſus aĩalis.⁊ fi fucrit intellectualis:eiꝰ fen»
fus erit intellectualis. Et fentus quídem naturalis eft quí
cft pp: arbo:b?« plátis, 7 qm ipa funt naturalia: ppter
boc ſentiũt fenfa naturali? fi nature c copleziói fuc 2u€
ní£8 € cr nutrimẽto:⁊ oclectan£ co: zreapiticipm aſſidue.
Si 9o o(uerfus ſibi:⁊ refugiür ab ipo co cp diuerſum Ca na
tura c ↄplexiõe ipoz: c erpellüt ipm a (e. Significatio aũt
flli?eft qp iparccipuit ads oulces: oclecrant ad pingui:ter
rac aere téperato 7 caliditarze leui: 7 refugiũt ab aqs nitro
fis aluminofisc ſulppureis:⁊ terra calefagta ⁊ aerc lupfiue
calíditatis ⁊ frigiditarie. £r cí arit d fignificát illud : eft p
vidcm?oe augmetocfrucnficarióe ipſarũ ín terra pingui: c
aqua ould : z acre cõmẽſurato: ⁊ exiccatiõe penuria
nutriméti ecrenuarione: c fructuofizate ín terra:⁊ aquis c
aere diuerſis ab alijs. "Jam igit manifeftü eft cp arbozes et
plante duis nó fentíant ſenſu animali: tf fentitit fenfu na»
turalí:z delectant᷑ eo qð cft cís cõueniẽs ex nutriméto:c re
fugiunt ab co qð ab eis oíuerfum eft. « illud quidẽ fignifi
catur cx mẽbꝛis nfis . Inuenimus em̃ ipfa delectãtia co qð
cõuenit cóplerioni ipfoz: t recipe ipm ad ſc:etſi nó ſentiãt
illud:⁊ refugere ab co qð ab efe diuerſuʒ eft: cerpellere ips
2 fc:etfi nó fentit illnd fenfu aiali.(T 2» fi cõtradixerit no
bís p cleméta ipa: « dixerit:qͥd 6 oids oc elemẽtis:ſunt ipᷣa
ſentiẽtia:aut nó fentictía:düter ergo cft poffibilevt fiar (en
ticis er nó fenticte?yDicemus ci;nos nó dicimus q fenfus
ínfit cozpib? gratis cr elemétis:z cófequaf q3nos interro
$38: imo er fermóe nfo nó eft manifcftü nífi cp fenfus ineft
siabus trib?.f.aie vegetabili: aĩali: ⁊ rõnali. £t vegetabili
Qd£íncft fenfus naturalis: quo ſentit i nutrímétozaugme
to ſuo.Et animali ineft cum ſenſu naturali fenfus anima»
lis quo fentír doloꝛẽ cozpozeus: ⁊ mouet volũtarie.Et rónt
ineft ci fenfu naturali ⁊ (enfu aiali:íntellectualis fenfus : q̃
eft interp:etatio: et diſcretio: ⁊ pferutatio:c ſolutio ⁊ liga⸗
tio t cognitio rerum fm veritatẽ Ex eis afit q̃ fignificantil
lud:eſt qp inuením?a coꝛpibꝰcũ ab ete ſeparent᷑ aie:remouc
ri ſenſum. enfus icitur incft aiali:nó co:pib?.ata nó eft ge
Derata ec clemétís:tmo er creatiõe c nouatíone: c ppter b
funt fscta veaetabilía ppterea qp ín eís nó eft niífi ala vege»
tabilis trm:pntía fenfum naturalz folmodo:ficut nutrimée
tí eius quo fiuntfo:tía ⁊ máfiua: c copletur motus natu»
ralís.f. aumenti. (n'aialíbus $o cii fit cũ aia oefideratiua
aia alalis:agsregãt ineio cá nutrimétoz augméto ⁊ motu
tonifi figurat. &rgentum em̃ nó eftremotü:neg;
So.t.
dee d Ee e - vifusandit?
t Suft?: à funt eis nboicaüt cac ẽ cũ duabꝰ
e an peer : in ipo di auirant
to c fenfu cozpeo fcnfus ſpũalis:
⁊ ppter bocfac? eft cui cà predipif pbibe£ r
t oànabilis. 42 fi dixerit:ego nó oico qp elemẽtũ L5 fit vnũ:
fit mobüe 7 paffibüe:qm er fermonemceo eft ꝙ cft vnũ tif
mobile « nó patiens: Dicemus ci ꝙ verb boc eft manifez
ſtioꝛis co:ruptionis d pꝛimũ.: ⁊ illð cít ppterouos modos
inus coy qð oemóftraum? nup:c oipumug qp doloꝛ cft p*
mutatio rei naturalis ad nó naturalẽ:⁊ ois. ꝑmutatio dua⸗
bus indiget rebus:agẽte t paticte:vt fiter agéte actus : ct
€; patiẽte fenfus cii doloꝛe.Si $0 pꝛiuat vna duarũ rerum
fc; fenfus ⁊ pafíio:nó erit oolo: penitꝰ. 3llud aüt fignificaf
ex cozpibus celeſtibꝰ: c co:pibus mineralib? , s£o:pa nágy
celeſtia fentiétia funtzied nó funt patiẽtia:neq; permutabi
lía a natura t eñencia fua: t ppter bocno ool£t. £o:pa vᷣo
mineralia patiunt᷑: f5 nó noſcũt paffioné quap:opter nó oo
lent. Nece ſariũ igit eft ꝙ fequat vt nó fiat doloꝛ nifi fenfu
« paſſione fimul.£^odus aür fenfus eſt:ꝙſi elementü eſſet
ĩmodbile:nõ eſſet potétíalis gñatio gñatoꝝex eo. Berꝰnãq;
fm tres modos epifür:fm qp dedarauimꝰan: aut creabilis
aut naturalis:aut artiũcialis.Si 6 dicis cp € fm ſemitã crea
biis « nouatiSia: iermo manifefte deſtructisis. Sñabilis
fm mau m T
&rgo ülud ira ſit:tũc iam remoucf gñatio gnati ex elemẽto
fic&m ſemitã criminatidis t notationis . Si aür oicis qp eft
$m ſemitã artis opis:cft illud ctiá deſtruẽdũ cz puab? prie
bus:quarü vna cít ex pte factoꝛis:⁊ altera ex pte acrióis in
re persoluiie sete i cas pte facrozis ett ppter i15
declarauimꝰ mulronés oc fermone pbi: c cófnruim? oe
monftranones naturales:q elementi eziftir in gñato ex eo
potẽtia t nó 3ctu:fctó: arnfdialis nó exiſtit ez co neq; pote
tia : neq; actu. Scripto: em nó exiſtit ĩ ſctura necp poténa
neq; acu. £t carpetarius nó exiſtit in carpẽtaria neq; potes
tiameq; actu. it ci? quid oeftrucrio er pte action i feípaz
cft p actiofit $m ouos modos:aut Pm femità opatióís: aug
$m femirá artis. Factio uide opatiua eft qua euanefar: ⁊
fmi£ ai quiete fadztis ipfam: ficut fermo d eft interfecatus
ai quiete loquetis. 7 fir 3bulano d fi finr cii quictefacien»
tis ipam:ficut fermo q finitur 7 interrfeca£ cum quiete ams
bulãtis.Et actio quide artiſicialis eft cuiꝰfo:ma fit máfina:
t pfeuerar poft quicté faciens ipam:ficut foꝛma ãnuli i ar»
gẽto. Spa nãq; ꝑmanet:⁊ figif poft finc opis arríficis faciẽ
tie ipam. Jam igif manifeſtũ cft qp actio artificialis eft ade
uct?fo:me ertrance i fonte exiſtẽte nó co:upto neq; altera
altera»
epic Lar gd ꝓuenit ereo ànuD. Elemẽtũ aüt
nó eft ita: qim refolui£ c aireraf ⁊ fepara£ ei? foꝛna: ⁊ per
mutat᷑ ad foꝛmã gñati ez co. á nó eft gñatio ghatoz er cle
mto Pm ſemitã artꝭ: neq; fm femitá oꝑis.Oð fi direris qð
eft 6m ſemitã actiõis naturalis:⁊ nó eft elemẽtũ mobile:nó
opo:t5 vt fit elemétü:qm gũatio naturalis nó fit nifi motu
⁊ pmutatioez exitu eiꝰqð eft ín eleméto oe potẽtia ad actũ
ficut mo embzíonis :c pmutarío (pi?: t eru? ei? qð eft ín
ipo de foꝛma aĩali oe potétia ad acri: c epit? nucleoꝝ: 7 pe
mutatio (píus ad arboꝛẽ: etfi nó euaneſcunt naruralia: qrfi
actionaruraz nó eft nífi pndpíum mot? ⁊ quietis. cü Gre»
mouet mop ⁊ quies:⁊ anferunf naturalía 7 euanefat na»
tura.vifus aát teftíficatur otuerfum ab boc: qm naturalía
funt p:efentía cop: £^ fi dixerit:ego nó volo cfi oí
£o ꝙ clementü eft vnũ ĩmobile:niñ potétid creatoꝛis gfiofi
⁊ (ublímís:qrfi potétía creatozis au? fublimis eft famamó
eft mobüis aliquo modoz mot?: cii mot? fm ꝙ ocdaraui»
mus ct diximus dq impoflibie eft quin mot? fit aut in fua
ficut mot? grianóis c coꝛruptiõis:aut i quãtitate ficur mo
—
Liber
rationis ⁊ ꝑmutatidis in locis.Motꝰ aũt nó cõſcquit᷑ crea
toꝛẽ gtiofus c ſublimẽ. Potẽtia igit creatoꝛis eft ĩmobilis
⁊ eleinẽtũ eft ĩmobile.Bicemꝰ ei:iam pꝛeterijt oc nobis cx
rñſione ad hoc in quo ſufficiẽtia exiſtit: c puenün? adipm
cũ demõſtrationibꝰ maniteſtis:⁊ oftendim? qp elemẽtũ eft
cuiꝰ fozma ſeparat pmutat ad foꝛmã gñati:⁊ exiſtit in ge
nerato ex ipa potctia ⁊ nõ actu.⁊ ſubleuat creatoꝛ gliofus
Texcelſus ob boc plurimũ:qm̃ alteratio 7 coꝛruptio nó cõ⸗
ſequũtur ipm: eir ĩpᷣi ſublimi c too nó fit fozma a qua pe
mutc£ et tiguret᷑ a ia: neq; a qb? remoucat: ct ꝑmutet᷑ ad
diuerſam ab eis: ncqp stioto ⁊ excelſo fit potẽtiã rali rerũ
nifi ſñ ſcmitã nouatiois ⁊ creatiõis c impseflióis: qm im⸗
pꝛeſſio eiꝰbũdicti ⁊exaltati exiſtit i opib?tuis. Jam 1gf pts
€ potétia gtioſi creatoꝛis ⁊ ſublimis nó e elemetũ: qm ipa
creat res: c nouat cas er nibilo. € £i aüt q oícit ꝙ elemétü
€ft vnü initi: fpém infinira indudens:dꝛ qp nó pot eſſe qn
fit ſpẽs aurindundua:aut nó indiuidua. $i $ipa cft indiui
daa ⁊ eft finita: (unt indiuidua vnde fiunt:etià ipfa ſinita.⁊
fiipanon cft indinidua:c cft elemétum: nó funr indiuídua
intrãtia in oiffinitione clementozum:qm ipa funt fpecies: c
fps € elemétü. dam 6 cuancfcit ꝙ elemétum vnum fpccie
tt:er plurimum indiuiduis: qm̃ induidua egretfa funt ab
elementis. &[ (O2 (i oicerít : quia non dico qp ſpecies cft in»
diuidua ex parce qua ipfa eft ſumma ct vniuerfalitas ipfo»
tum :cnon eft ca apud otuífionem ípozum ⁊ feparationem
ficut oicím? ocnan? eft fumma vnitatü ⁊ vníueríalitas ipa
rü:t cft nó ipc apud feparatóem ⁊ diuiſionẽ ipaz.aDicem?
ei:cũ á fpes funr vmueríahtas ipoz: ⁊ fumma indiuiduoꝝ
⁊ ín feipa funt finíta ⁊ cõpꝛebẽſa ĩ ida:c nó fic fpes aliqd
nifi vniuerfaliras indiuiduoꝝ.⁊ fifr indíutdua ci fint infini
t3 vniuerfalitate fua ipfa ſpẽs: erfintin feipfis infinita: et
n5 cóp:ebé(3: erít ⁊ fpes tufinta ⁊ nó cõpꝛcbẽſa:cũ non fit
ín fümmanifi z vmuerfalitas ipo:um, dt fi illud cõceditur
erit vnaqueq; fpecies zvniueríaliras indiuiduoꝛum fimta.
⁊ infinita fimul. c bocquídem cft manifcftius incõueniẽs.
M[ ſ dixerit: ego nó dici ꝙ indiuidua fint mfinita mft
pter poſſibilitatem affidue additionis ín eís. icem? ef.
id S dices Oc eís quoz crit? ad gnatióem futur? eft affi
dac:autintrát ín fpem recípictia nome zoiffininóem eius
aut funtectraipam:facies opo:tercvtfintindíuidua q non
intrãt í fpem: tüc cuanefat vt oib? indiuiduis (pes. Et fi
dixeris ec eo qp ca quoz erit? ad gñatiõeʒ futur? € oe bís d
nõdũ exierũt:intrãt in — recipiẽtia nome ⁊ diffinitõem
ci?:facies neceflaría pctlibibtate additiõis in ſpẽm ſemp:⁊
erít infinita: c bee dde crír ofuerfitas ab eo qð dicũt dialẽcti
a. 4L ſi cõuerterit q̃ſtionẽ ad nos: z dixerit:⁊ nó dicũt
dialectici ꝙ ſpẽs uir ipaa — intellectit
⁊ indiuídua nó ↄpꝛehẽſa c nó fata apð intellectü:7 ppter
bocnó foliari fucrüt pbi pfcrutari oc eis. Dicemꝰ ei qp qn
pbs oícit q ſpẽs funt cõpꝛebẽſe coiffiníteapud intellectũ:
tion innuit nifi ad oiffinitiócs cõpꝛebẽdẽtes cas declarati
uasnaturc carü reꝑtas in vnoquoq; indiuiduoz ipoz. Et
nó fuitintentio ad boc qp fpés fit fons exiſtens ex quo fiant
indiuidua: (5 vnadg fpes € opzebefa z nota apð intellectü
diffinitiõe ſua enũciatiua naturá Vas Sindiuidua $0 funt
ignoꝛata ⁊ no ↄpᷣẽſa ppter poffibilitate additidis ín eis
⁊q̃ ex eis egrediunt᷑ ad gñationẽ:ex eis recipiũt nomẽ ſpẽi
ſue ⁊ diffinitionẽ c: nó Pr qp ea er eis excũt ad gñationẽ
er cis ĩ ſpẽ: c q̃ nõ execũt:minuũt deſpẽ.ſpẽs nãq; eft antiq̃
⁊ cõfiſtit ci? eẽntia: c diffinitio enũciatiua naturc ei? spud
intellectũ. Jam 6 »fiftür demõſtratões:ꝙ ſpẽs nó funt cle
mẽtũ:qm clemẽtũ eft fons »fiftes:c refoluit z fepaf ci?fo:
ma t natura:z putat ad foꝛmã gnati ex coc narurá ipo,
ſpẽs $o nó rehnat naturá c eentía fua: qm eft cópzebefiua
indiuiduoz fuoz:fp dãs eis nomẽ c diffinitiõeʒ tud. 4T (o
aũt oicüt cp elemẽtũ eft vnũ finitiimobile: 7 eſtimant cp fit
ignis tm̃: aut aer trf: aut ad trmzaut terras tm̃:ſiliter eft coz,
fermo manifcfte deſtructionis nã fi coꝛpa hoĩm e£nt gnata
er igne tii:buarent neruit offa:c cartilagines: c d ſunt eis
fiia: ppter pbibitoes gnatíóís illoꝝ er igne ppter leuítaté
4 ſubtilitatẽ fuá:cpuarent etiá (anquis t ———
phlegma⁊ nõ eẽt poffiblevt eis eét?t?oígeftiua c tciẽtiua
neq; expulſuua:qm̃ᷣtꝰ digeſti.ẽ ca.⁊ hu.⁊ retẽtiua fri.⁊ ſic.
⁊expulñua fric hu.Et de big d pbibet:évt fit sano illoꝝ
er natura fingulan ca.⁊ fic. ¶ Et 6 fi coꝛpa aial cent gna
ta ey terra tm̃:puarẽt fanguis ⁊ reli hũoꝛes:⁊ cpolera rue
bea.⁊ fi illó cét poflibile puaren£ ctia vᷣtꝰattractiua:⁊ dige
ftiua: c erplfiua pp pbibitóes gñatidis illoꝝ cr natura fri.
⁊ ſic. Et ñ cent co:pa aialiá gñata er acre timzpuarent offaz
neruicartilagines: nó ect poflibile vt i eis cct vᷣtꝰattracti
uazautretétiuazauterplfiua pp ,pbibirióes gnatiois ipᷣoꝝ
ex ad natura hũida ⁊ rara.Et ft cozpa cent gnata ex aq tmz-
piiuarentur nerunt oſſa:et reliqua membꝛa oura et fostia
etnon effet poffibilevtin cis effect virtus attractiua: necyes
tentia; —— ppter pbibítónem gñationis illoz
€r aq:⁊ pp curíus:c adfitate e14 fri. bul» fi dixerit:ego
nõ Dico q co:pa fist bata ez ene ahatise abo em
ꝙ qñ ignis ifpiflat:fit aerzc qn ausmẽtat᷑ fpiflitudo cÜ:fit
aq:⁊ qn fini i fpiflitudic fua: fit terra.s£ü á pmutaf ad que
tates Qttuo: ghant ex co Lil exu pstoel smear emi
moocftrui£ ouob? mõis. Unꝰ e »fefl.o tua: cozpa gñant
ex materijs q̃ttuoꝛ.Et ſcðs €: qm i fermone ruo.I. igni cũ
inſpiſſat: fit aerzeft ꝙ faatneceffant vt fit eí paſſio: ⁊ cũ ſit
paſſio indiget neceſſario agẽte t mouẽte vt cxeat de rarita
te fua naturali ad fpiffitudiné accídétalé ⁊ extraneã: 7 ita
in B etiã ẽ ꝙ remouctab eleméto nomen vn?; qm mouẽs ⁊
moti nó funt vnũ. 3n ↄdicẽdo (llis qͥ dicũt ꝙ elemẽta funt
paucioꝛa vel plura, Alij dixerũt cp funt ouo: et funt creatoꝛ
gtioſus:⁊ materia ⁊ alf) eri dixerũt qp funttría: c funt mae
tería ⁊ foꝛma t motꝰ.⁊ alíj dixerũt ep funt ſex:mater e.iij.⁊
oueniétía: c diſcoꝛdia.Alij funt q dixer̃t qp ipa funt fima de
nartj:q: ipecft 5plementü numeri ⁊ pfectioei?.£uí aũt di⸗
xer̃t qp ipa funt duo:⁊ funt creato: fublimis 7 ghofis «ma
teria.⁊ qu otrert ep funt tría: ⁊ funt materia t foꝛma t mot?
píccut? ẽ erroꝛ cos pp noia, ipi Po noiant pnapía elemcns
ta. Drntia aüc ínter pneípía t elemcta ẽ:ꝙ alteráf elemẽta
⁊ reſoluũt᷑ ⁊ fcparát ipoz forme: pmutàt ad foꝛmã grati
€r eis:⁊ exiſtũt ín gato ex eis potétia, pncipía aür nó funt
íta:qm ipᷣavolũt ptcs facti ex eis:⁊ neq; eft poffibile vc fint
cleméta ang ↄponãt᷑:⁊ fiát materie: recipiant q̃utates:
fiát poft bec cleméta.&T (£o o d dixerũt ꝙ funt ſex:⁊ efti
mauerũt qp funt elementa q̃ttuoꝛ:⁊ cóucnittia c otfco:díaz
fermo cft manifeſti erroꝛis duobꝰ modís, Unꝰ modus eſt:
$ cõueniẽtia c oífco:día funt diſpõnes 2ucniétis c diſcoꝛ⸗
is:ſʒ diſpõnes funt accidẽtia:⁊ factü cft qp accidẽs ſepa⸗
rabile ſit:elemẽtũ ſube máfiue. Et eiꝰ d dixit ꝙ ipᷣa ſunt ſũ
ma denarij:qm̃ oenan? € — numeri:ſermo ẽ mani
feſte deſtructiõis ouob?modis. Unꝰeoꝝ eſt:qm̃ denariꝰnõ
eft fumma nũeri frm vᷣitatẽ:qꝛ qᷓuis eft cõplemẽtũ numero
rũ:tñ oplemẽtũ eft cẽtenarioꝝ:⁊ mille millenarioꝝ.Si dixe
rit ꝙ denariꝰ nõ eſt pꝛincipiũ decẽnoꝝ nift qꝛ eſt oenar: ſʒ
qm ipᷣe eſt vnus decẽnoꝝ:ſicut vn? qui eft vnꝰ: qꝛ cft vnus
ita vnoꝝ:⁊ er eis q ſigniſicãt illud:eſt p nos ĩuenimꝰboĩeʒ
ei incipit ab vno:⁊ multiplicat ipᷣm:aſcẽdere femp oonec p
ueniat ad decẽ:deinde ſtatimq; voluerit vt numeret decen
nos:incipieta oecem: ⁊ faciet ipe vnum cis: cr afcendit ex
illo ad centum. Dicemus ei:ex fermone tuo afferat reſpon
fio fuper te.dixiſti em̃ ꝙ quádo bomo incipit ab yno nume»
rare;afcedít (urfum vfag pueníat ad decẽ:deinde índpít nu
merare.r. vfqs ad nonaginta: ocínde a nonaginta vías ad.
tiógéta. Mõ igit᷑ nũeri cóplemetü ocnarp imo pꝛincipiũ oe
cénoz:ipe iait € cóparatióc fui advnos.elemétü nó eft coz.
qr ipe cft cóplemétü vnoz: c cópatióc fui ad occénos. eft
elemetü em coz:qm ipe pimus oecénoz. 3 pc icif eft ele
mẽtũ: ⁊ nõ eſt clemetüfilr.c boc quide manifefti? figni
t notionis t ocftrucrióis. £^odus vo fcóe eft qm elemẽtũ
fm ꝙ declarauumꝰ ſermõe pbi:eft pꝛimũ grationt $m víta
tẽ:cũ nibil p:ecedat ípm er quo (pm gñat᷑: oenarius vo eft
gnat er vnig: cũ nó fit nífi muitiplicatiovniꝰdecẽ vicíb?.d
vni füntei? caufa mareríalie: t multiplicatio vni? decẽ vícf
bus eft cíus foꝛma cípius cõplemẽtũ. Sam ergo rcmouef
ab clemétarietate ꝓculdubio.
¶ Exrplicit liber elementoꝛum vſaac.
Dietarum vniuerſalium.
¶ £ommentarum fingularc ooctiffimi viri
petri pífpaniolim pótincie marim Zopanis
vicefimí umífuper libsum oictarum vniuerſa
hum Iſaac: Incipit.
A -tota medicinc verfarur intentio: fani
Icace bitã per fimi admmniftratiocm
Xn PS confcruang; c amiffam per cotrana cius
ilb, L4 V
aecod v
y 5; «i / tũ ſeaucẽs.Oulta opa ad iftam intentio
NC aed nci adimpledáab anriquís medicinc pa
trib/funt edica. nter que fcia dietarũ ab yfaac ad regime
co:pozis humani vtiliſſima eft tradita: cui ĩcie infiftentes;
ad cius ingreffus cuidentià quinq; pponimus enodare,
E qnem eft oe neccflirate faetic medicinalis. Secidum
cit oc ipfius oiftinctionc. Tertium oc neceffirate faentie
oictarum. Quartum oc caufis ipfius, Quintum, ai pare
ti medicine ſupponatur. —
&[ £írca pmi igit fic peedimus. Sicut tefta£ Auicẽ. coz
poa aĩata debili coagulatióc funt coagulata:⁊ mazime in»
ter US aialiti:co:p? humanũ. Nã coponif ex ouplia pꝛin
cípio.f.er vtroq; ſpermate:viri ⁊ mulicris:cuiꝰ vnũ magis
babet locii factozís: ⁊ alterũ magie materie: ⁊ cx fanguine
menftruo. Iſte aũt (übe funt fluide c liquide: qpuío in pn^
cipio maioꝛẽ fostían£ liquiditatẽ:⁊ p digeſtione coagulant
t ↄſtant in figura: — — tñ ad —
né c duriciẽ coꝛpoꝝ co. z:co:pus humanũ pueri. fic
em̃ maiffolubíe ↄſtaret:ſed pprer debilem coagulanione
natum eft ↄtinuẽ diſſolui ⁊ euquari:⁊ ideo a caufis inten? ,
⁊ exterius occurentibꝰↄtinuã pan oiffolurióem:in quam
marime calo: interío: ipfum reſoluit.⁊ ſiłiter calo: exterioꝛ
continentis:⁊ multe caufe naturales cinnaturalee concur
runtad ipius permutationem: que ipm ad continuã paſſio
nem ⁊ mote perducũt.de quibus in ſcripto fuperius Auic.
dicik. S£ ergo corpus humanũ eft permutabue nó ſeruãs
cá:quàa pꝛincpio 5trabit cóftitutione Pm zDaLin tegni.in
dicet arte coferuáte (pm ⁊ regente: bec eft medicina.
¶ ica fecundum ꝓcedimus fic Oiſtinguũtur opera me
diane Pm neceflitate coꝛpoꝛis humani: f5 coꝛpus humanũ
fubiacet duplici índigenne.(.conferuanoni fanitatis: ⁊ cu⸗
rationi cgritudinis:c ideo funt oue partes medicine, Una
eft cõſeruatiua ſanitatis in lanis: alia curatiua egrirudinis
in egris.hoe aũt expeimit᷑ per diffinitionẽ medicine affigna
tá ab Auicẽ. in pzín, Eſt crm medicina qua diſpoſitiones bu
maní co:pozís cognofcun£ a parte illa qua fanatur: € a fani
tate remouet: vt babíta famtas conferueturzc amifía recu
perc£. KT Eonferuatiua ar famtatis tripliciter cófidera£
vel oíftinguí£ Pꝛimo modo róne ftat? coꝛpoꝛis bu.c diſpõ
nũ ipíus circa q pcedír: ſcðo róne eoz ec qbus pcedit:tere
tio rónc modi pcedendií, (T Toꝛpus aüt ſanũ:cui compe
tit fanitatis cófcruatio:eft fep modis: quoz quida ad alios
reducuntur. Pꝛimum eft coꝛpus ſanũ fimpliciter ín melioꝛi
fo:marum exiſtens:⁊ huic deſeruit pare conferuatiua abſo
lute per fimilia pꝛocedens.Secũdum eſt lapſum parũ duni
nutũ a fano ſimpliciter.⁊ buic deſeruit pars dupiex.ſcilicet
conſeruatiua per fimilia: vel ↄtraria remiſſa.ſᷣn Pali.ꝓce⸗
dens.z meliozatiuavt ad ftatum fimpliciter ſanũ reducat:
pcedens per contraría in codem gradu eleuata, Tertiü cft
egrotatiuü $m iDali.a ug caufis nociuis leuibus nas
tum oc facili patí.c buicoeferuit pare cõſeruatiua c pzefer
uatiua ipm ín fanitate cõſeruãs: t pzeferuatíua ipm medio
cinalis a lapfu: ⁊ futurá egritudine Pacteruans Dna eft
neutrü cóualefcétie, quodab egritudine cõſurgens: faníta
tcm ſub debili confirmatione ingredit.c buic deſeruit pꝛe⸗
ſeruatiua ipius oebilitatem p itorum reftaurationg
cõfoꝛtans.⁊ cõſeruatiua ipᷣm in laritudíne fanítatis confer?
uans:⁊ —— — ne in pꝛiſtinã egritudinem vel aliam:
poter (ui fragilitatẽ incidat Quintũ eft neutrũ decidentie
qð a ſanitate recedẽs egritudinẽ fub debili ↄfirmatiõe ins
gredit:⁊ buic deſeruit fanítatís »feruatiua:neutralítat! eu
ratiua:⁊ne egritudine incidat p(cruatiua Scrtü eft neutrũ
Fo.xj.
debilitatis:qð ad neutrũ decidẽtie ⁊ 2ualefcene reducitur
⁊ boc attédit fm ↄſtitutionẽ in pueris; fenib?: tragilibus:
⁊ in fanitateinftabilibus. 7 buic ocfcruít pare cófcruatiua
melioꝛatiua pzeferuatiua refumptiua:fa diuerſas neceſſi⸗
tates:qᷓuis vna fola ci reſpondeat.Hec autem pare conſer
uatiua fanitarie ratione eozum ex quibus peedir. recipit of
uifionem fm numeri. vj. rerü nónaturahum.d fm Auicẽ.
funt caufe cffectüie fanitatis: c conſeruatiue:q̃ dpuirs de coz
poꝛis cóftiturione nó funt: impofíibüe eft rh ipm egredi ab
eis in vita, lDc funt aer; dicta: eperatium:; inanitio: reple
no cbmóí. Hec igit pars $m ipozum regime; t admimftra
tione Diucrfiticat $m moda p L. ¶ Diſtinguit᷑ bec
pare dupliciter. Nam queda pars cófiderar pas res: t ipas
rumnaturae ⁊ effectus: altera confiderazipfarum exbibi⸗
nonem, Sed vtraq; ouuditur dupuciter. Rã queda pare
cõſiderat iparum naturas:et earum adminſtrationẽ moco
vniuerſaliꝭ nó applicãdo intẽtionẽ ad particularia.Quedã
confiderat has res:et ipᷣrum adminiſtrationem modo par
ticulari.⁊ vtroq; modo ipfas: carum resimen cozpoa Pm.
oẽs fui modos. qnas per fimilia: qñq; per contraria pꝛoce⸗
dendo admíniftrane. Pars autem fccunda. f.curanua cgrí
tudinis:oiuifionem rcapit fimiliter tribus modis. Pꝛun.o
rõne indigẽtie coꝛpoꝛis circa quà ꝓcedit:ſecundo rone coz,
ex quibus tertio ratione modi ꝓcedendi. Pꝛimo
iaif modo oíftinguit fm indigentiam cozpozis:ipfum autẽ
triplia fubiacet paffionif. conrínuo nuxiu:⁊ lont
membzoz humiditatũ: bumoz 7 ſpirituũ:⁊ calozis narura
lis. c buic incõmodo ridet ocbira reftauranio pnutrimétü
Secũdum incómodum cft coꝛruptio humoꝛum:⁊ alioꝛum:
⁊ buicrefpódet expulũo.Tertiũ eft membꝛoꝛum cozrupno
et deſtitutio a regunine nature, T buic refpondet coꝛrectio
cius. vcl eoꝛum memnbꝛoꝛum per operationem manualem
rcmotio, s£ridco $m Suicc.res meaicaminis er vna trium
rerũ complc£, Gina eft modus regendi per nutrietia. Alia
eft med;anarum erbíbino. Xertía eft operatio manuaus,
¶ Sacentia igitur curatiua egrítudinis continet tcs par»
t3. Prꝛima cft oc regimine coꝛpoꝛis egn p dietã.⁊ pec có»
peutíanis 7 egrís:fed fanis per fimilia:egnis per contraria
adapraf. Soa cft oc modo pcededi drca inarũ exbi⸗
bitionem. Tertia cft oc manuali operatione:que dicitur coi
phlebotomiam. dicit BSaLꝙ fi fanguis abundat aut
omncs bumo:ce fm quantitatem:aut intra vaſa:compctit
pblebotomía. £rceflui autem qualitans: refpondet altera.
tio per contraría pꝛocedens. ¶ sSed alteratio eft duplex.
quedam enim eft utatio faciens ceffare inem
manente fubftantia: t bec malas remouer qualitates.⁊ tüc
burmo: comuptus a natura conuertirur ⁊ fit membzum:vel
pars membꝛi.Alia cft pꝛeparatio ad erpulfionem: et pꝛoce⸗
dit infrígidando:calefadedo:2 fm alías qualitares ad cons
manum permautando:fübtile ingroſſando:groſſum ſubtiuã
do:vifcofum — gab natura coroztata: triplid
motu vtens:fc5 motu o(uifionis:erpulfionis:ct vt materi
a co:pose educar. i£um autem peccatum fit in ſubſtantia:
fit cíus corruptio ficut putrefacno : cum íam ad naturam
non poffint bumo:es rcdire: vt 43 membꝛa cóuertantur: fi
cut paret per exemplum Sabł .in vino perfecre cozrupto.z et
refpondet euacuatio.de qua dicit Sał cp eft a coꝛpoꝛe rota
liter educens fubftantia, &xcóm aute Sal. ⁊ Ipaltín teni:
in bumozum cozruptione ficut in febzeztria funt neceffaría:
falicet alteratio marerie per digeſtionem.ſecũdum eft eius
euacuatío que eft caufa moꝛbi.tertium eft alteratio male
oifcrafic.que poft materie febꝛis erpulfionem relinquitur:
quía ante fit flurus in coꝛpoꝛe ſuperfluus: mundiíficatios
ni3 modus reftnctiuus ci reípondet, Secundo modo o
b it
.Züber
ttinguitur hec pars per ea er quibus pꝛocedit.hec autem
funi ſprupialteratuu: c atas virtutes Dabentes: ⁊ medida
ne laranuezque oifferenter operantur compszimendo:lenifi
cando:liquefaciendo:c a tora fpecie operando: $m sSal.in
libꝛo oc timpiici medicina: c muira funt alia vaftrumenta:
que pec para míniftratzco qp 6m Bał.natura eft omnium
- eperarrir: medicus vero míniftrat, Tertio módo orftin
guitur bec pare ouplicitcr.nam ouas cótinet partc 8. Pꝛi⸗
ma autem cóftácrar naturas 7 vírrutes medicinarum.Se⸗
cunda autem antidora oiuerfis caufis egritudinum cõpe⸗
tentia: « fimplici medianarni virtutes. Zltcra aũt vᷣtutes
compofitarum:cutus operafunt multa: ſcilicet Srutes fim
plicum ducernere pondcra ⁊ gradus: 7 modos cónciendi
tradere ⁊ relíqua buiufmodi que ſuper anridorarium iunt
dicenda. Atraq; autem duplet eft. Una eft generalis: que
tradit noticiam virtutum medicinarum ſimplicium in gene
raü:ficut itla q mlibzo oe fimplici medicina traditur a Bat.
Alia eit: quc tradit carum nonciam in fpeciali: ficur multi
libꝛi oc fpecialibus medicinis fimplicib7, ¶ $:cóm eundz
modum oíuidit illa que cft oc cópofins mcdcinis. C Illa
aũt pare que cft oc modo fimpliciter cótinct duas partes,
"Via eit gencralis: ficut iu megategui a Wał.tradita. Ala
parcícularis:caufas: « figna; c mozbos particulariter conft
derans:⁊ eis particularia ecbibés antíaota.ct bec traditur
ín oiucrfis libris antiquoxum « moderno;um. ¶ Sitaili⸗
ter pars illa quc eft oc manuali operatiõe:ſtilicet chirurgia
oiftingi£. Iimo fm neceflitatem cozpozís: « parri eiꝰ:
cr Pm operationes illus faentic. quedam enim pars ope
ratur arca fracmram oſſis. quedam circa pücruram ncruí,
quedam arca plagam ⁊ vicus, quedam Pm fimplicee folus
tiones continuitaris:zquedam circa cópofitas, opera enm
eius tünt fm que p:ocedit: vnire:conſolidare:ſuperſiua 1€
fecare: diminutum regencrare; dilatare:ducere: et ñmilia.
Secundo modo diuiditur in ratione cozum er quibus pꝛo⸗
cedit.⁊ hec ſunt anndota diuerſa:ſicutvnguẽta:emplaſtra:
⁊ manualia inſtrumẽta:et ſimilia. Zertio modo diuerſinica
turratióe modi fuc traditionis:quia quedam eft vniuerſa⸗
ls:quedam particularis:et erríuig generis quedam antis.
dota fimplicia:t quedam compofica docet pzeparare: ques
dam oíuería antidota oocct ofuerfis pafliontb/applicare, -
¶ Circa tertiũ fic peedunus. gocrermínanda cit neceffi
£35 buius faentie.ito:pus igitur bumanum continuc refo ,
lationi ſubiacet facte ab interioꝛ: 7 exterioꝛi calozc. t ideo
ei reſpondet continaa reftauratio, bec aurem fir per nutri»
mentum: quod eft fimile in potentia ín pzincpio: et in ftne
fimile actu. Ram fm Mal. nutritio eft perfecta aſſimilatio
nutrientis cum autrito: fed nutrimentum trahitur a terre
naſcentibus: et animalibus: que remota ſunt a natura bu»
mana. lHam ficut dicit Auicẽ. in libꝛo fuo oc anima:vita de⸗
betur coꝛpoꝛibus pꝛopter diſtantiam a contrarictate, ficut
1mplicita contranetate vitã non participant velut elemeta
ín quibus cft maxima contrarictas reperta: fed coꝛpoꝛa
ſuperioꝛa:cum ab ipſa maríme oíftant:pzeapue ⁊ pzimo vf
t2m participant. vnde dicuntur cauſa omnis víte Pm pbmz
ſz in mixtis nó cftreceffus a cõtrarietate omnino cũ fint ex
contrarijs compofita, IBatura eoꝛum cft ſᷣm cófractionem
contrario:um:z equalitatem:⁊ reductione ad medium.qð
medíum nulii extremoꝛum cft contranum.cidco equalitas
complexionis diſponit ad receflum a cótranictate: receſſus
aurem a contrarietate diſponit ad vítam: et ideo viuentia
coꝛpoꝛa maxime contrario:um equalitatem participant:
fed interipfa maxime co:pus humanum cf cquale: t a con
trarictate oíftans.nam fua complerio nobílio:: et equalios
€ft:ad nobiiiffimam vitam oífponens, vnde oicit ZLuice, ee
Zilgasel: ꝙ um cóplerio cuis eft puleberríima: apparatur
co:pus eius ad receptionem aníme rationalis. cozpus igi
bumanum marímeoíftat ab elementis:⁊ ídeo cís non nu»
triturztum ppter eoꝛum fimpliatatem: tum ppteroiftans
tiã: ⁊ terre naſcẽtia:⁊ alia oíftárab ipfo:neqs ad cíus equas
litatem perueniunt. et ideo fi pernutrimenrum deperdita
ab ipfo reftzurantur marime indigent tranfmuratione: vt
ad eius ſimilitudinem: ⁊ equalirate inducantur, fed neceſ⸗
faríum cft pcr ípfosum nutritionem eius deperditum re
. ftaurare:t cipium eis nutríatur:ct oeperditum rcftaurcé
maxime laboꝛanaũ cft circa ipſoꝛum electionem; vr cozpo»
"com ria el.gantur ; et diſconuenientia abijcantur:
et bec ðiſcretio babetur per bane fcientiam docentem que
ciboꝛum natura:quíbus cõuenit co;poztbus;cr quas actioe
ncs faatin cis Eſt aucem oupler nẽceſſitas in bac ſcientia
ina conſeruatio ſanitatis cum dieta competẽti.Alia eft ex
pulfiocaufc egritudinis: d cftfupfluitares aggregatas in
CO1pozc crpeilerc.&jude oicit yſaac ín pꝛincipio buius. fco
tic;q lind quod coegit antiquos oifpurarc oc naturis cibo
rum: fuit itudum ſamtatũ cuftodiendarum : ⁊ egrítudina
curandarum.« ad bocftudium ouc caufe concurrunt. Una
eſt nutrinenti coucnientis erbibitio: ad oeperditozum re?
ftaurationem, Alia fuperfiuiratü c, rum ⁊ nociua
rum crpuifio, Unde in pac ſcientia intenditur oc dieta:not.
ſolũ fm gp cft tn ratione nucrimenti;fed fm ꝙ cfrín ratione
. medicine. Hà in ratione nutrimẽti reftaurat ocperdita per
ſimilitudinẽ:in ratiõe aür medícine alterat mo:bü: caufam
, moibí: c accidẽs per cótrarícraté remouens.dicit er Balł.
ín libꝛo oc ſimpuci mcáicínazqp oe ppzietate cibi eft vt au»
gmentet:et nutriat ſubſtãtiã noftri co;pozis. oc ꝓpꝛietateẽ
vero medicine eft:vt alteret naturas noftras. ide eft igik
medicina fm femiram actionis: € cibus fm ſemitam pafiio
nis. Nam medicine eft agere:cibi vero pati. Sub dieta igit
ín bac iaentia comp:zebenditur cibus aptus rationc nu»
trimenti: et rationẽ medicine.
¶ urca quartum agendum cft oc caufis huius ſcientie.
Sunt aurem quartuo; cauſe ejus: falicet efficiens:materia
lis:finaiiszerfozmalis. Cauſa autem cfficíens cft ípe yſaac
arabs: natione fudeus: vir iſraelita:pꝛofeſſione bancicicn?
tiam ín arabico fermone tradens. f£ aufa cffiaene rrafferés
€t diſponens eft x£óftantínue montis caffianenfis mona
pus. iCaufa autem matcrialís eft oíeta, IHam circa ipfam
vertatur intentio denne, Sicut autem dicit pbilofopbus
ín libꝛo poftcríog: vnius ſcientie enum cft ſubiectum. cuius
partcs « paflioncs pcr fc confiderat.Subiectum huiꝰ fcio
fie eft dieta. Paſſiones vcro que oc ipfa queruntur: funt
oifpofirionce: propzictates: vírtutes:cr operationes: t im»
pieffiones quas faat in co:poze pumano. Ram ficut oicit
Bab .in libio oc fimplici medicina: omnía terrenafcentíaz t
anímalía oupliciter confiderantur. Uno modo fm fuas na
turas:⁊ ficad pbilofopbum fpecrat nacuralis ipfosum con
fiderario, Alio modo per afpcctum ad copus bumanumz
fm ꝙ ipſum immutãt:et ímmutarionem ab ipfo recipumt.
Et ſic coꝛum confideratio ad medicum fpecrat, £^cdia au»
rem per que ífte pꝛopꝛietates probantur; ⁊ diſponuntur:
vel diſcernũtur circa dictam:ſunt diſpoſitiones eius natus
rales: ficut í3po::odoz: compofitio: 7 confimiles: octermt?
nantur m bac ſcientia diuerſitates diete: ct penes oifpofi»
tiones recipientium, IBam fm Iſaac vtreq; oifpofinones
conferuande funt, &Caufa aurcm finalís cft confcruatio fas
nitatis:⁊ reductio eius a (ratu egntudims:ad fzatum fani»
—— effectus diete diſſmiles:⁊ contrarios.
à autem foꝛmalis ín modo pꝛocedendi conſiſtit.Sed
modus p:ocedenáí ín quattuoꝛ artenditur.pzimurm eft cc»
nus doctrine oꝛdinarie. fecundum vía procedendi, rernm
pꝛoceſſus inueſtigationis.quartum eft partíum fcient;c ot
ftínctío: et o:dínatio, Sunrautem ficura Bał.habetur in
tegui: tria genera ooctrínc oꝛdinarie: falicet refolutiuumz
eopofitiuum: et diffinitiuum: vel oiffinitionio diſſolutiuũ.
« £onftantinus ín pantegni.additgenus ocfcripriuum:ct
diuiſtuum. Hec ſcientia quandoq modo cópofitiuo:quan
doq; refolutiio pioccdit.piíncipalis tamen fuus modus cft
compofitiuus coc componendo ⁊ integrando totam ſciẽ⸗
tíam oretarum er fuis partibus p:ocedit. Via autcm per
quam pzocedit: eft via imẽti:⁊ vía rationis. 7 bcc vía
per illam fulcitur. ende otat yfaac: cp epperimenta fi fuis
careant rationibus: inígnozantiam 7 ocfipicntiam cadunt
Et via eppenmenti magis fenfibiles impzeffiones confidc»
fat. Via autem róníe caufas:cteffcctus maais a fenfu ele⸗
uatos fpeculatur, Pꝛoceſſus autem circa inueſtigationem
Dietarum vnluerſalium.
intẽtoꝝ eſt.v.generũ. Pimus cft ditfinitiuꝰ ⁊ oeferiptiu?,
fecundus diuiſiuus. — ratiocinatiuus probando et
impꝛobando p:occdens. quartus eft eccimplaris. quintus
cft narranuus,et $m omues bos modos procedit ín Diner»
fis loas: &m q fuc competunt intennoni € materiefermos
nis Modus autem p:occdendi circa partes ſcientie talia
eft. Iſta enim ſcientia continct duas partes, Pꝛima cft oc
dietis vníuerfalibus intítulata;agens de icta Pro modum.
vniuerfalcm. Secunda oc dietis particularibus íntitulataz
agens $m modum n:ad pan dietas
fermonem applicando. £r pꝛedictis autẽ patet titulus li»
b:í. dieitur enim liber dietarũ: ⁊ quátum ad pꝛimam par»
tem liber oíctarum vniuerfalium:quátum ad fecunda liber
particularium. ¶ Scientía autem dietarum vni
uemuum viginti cõtinet capitula: Pm diſtinctionem aucto
ris:ſicut ín veteribus codicibus reperitur. In pꝛimo capi»
tulo aſſignatur quc neceflitas diſpoſitionis nature cibo»
rum fuitapudantiquos. Secũdo affianatur quomodo ín
ucftigatióc ínucníatur vniuſcuiuſq; cibi natura. In tertio
agitur oc abís eligendis fm rationem. Tonſimilis eft diui
fio cetero:zum capitulo:um : ficut patet per auctoꝛẽ. Nos
antem cum ad fübftantíam fcientie acceflerimus: oiftínctis
doqs pzactice omífim: ficut ín peobermo: ín vltimo capi
lo: cum oc regimento erpoxié per oíctum in pís partibus.
tium ípfius oiftinctiócs affignabimus:c fingularum inten.
tionem exponemus:⁊ fub (umma p:ocedemus. Bam circa.
ipfam modus eft leuiffimus: t planíffimus.vnde ín co ari
ftotet afpera fpíneta diſcurrere non cogemur:⁊ ídeo folum
quod obſcurum cft reícrabimug:manifefta aurem in terns
lectoꝛis induſtrie relinquentes (als relinquemus )
li lod in pꝛimis cocgír antíquoe me:
) Wiicos oifputare oc naturis aboz ct
potuũ:ſtudiũ fuirz inueſtigatio coz
] gfanícarum cuftediédarum vel caram
didarum carímdinam . Huic autem
ttudio oue caufe fuerunt. neceffaé
ríc. Ana in nutriendis coꝛpoꝛibus: qua regantur:
⁊ teſtaurentur:⁊ confoꝛtentur:que ab ipſo caloꝛe ín
tcioꝛi naturali:⁊ aereo exterioꝛi diſſoluũtur. Ande
fuit neceſſe ſupplere deſideratiuam virtutem:cum di
bis eiſdem congruis. Altera quoq; vt expcllãtur in
conuenientia:que complexionibus coꝛpoꝛum funt
cõtraria.Cum enim diſſoluta omníno fibi fimilibus
nequeant reparari: pꝛeſertim cum non reperiantur
ectoto ſimilia naturis: quía cibaria non omníno co:
po:ibus buranis funt fimilia, pare cnim quedam
Co:po:tbus bumanís affimüatur.7 bec ín fanguinem
mutata pztue: poftea tranfducirur írt membꝛã cozum
autritiua c aſſimilatiua. Pars afit altcra id cft fec
f»
Fo.rij.
cibiexpellitur a coꝛpoꝛibus natura:q: eft ſuperflua:
cit nutritiua.Cũq; nature bumanc incquales
fint in caloꝛe:frigiditate:humiditate:⁊ ſiccitate: vir?
— ——— onc: —— ⁊ prinio ufca
enim fanguis dominak:alijs a:tingulie fingu?
la.fcu pblcama pꝛincipat᷑:alijs poꝛi cuti funt fpifi
in diſſolutiõe duri:alijs rarí cito diſſoluti:alijs cia
mẽbꝛa fana:alije qued infirma. f£ um enim inquam
omnía adco funt diuerſa:cõpulit nosrarío ipfas di⸗
nerſoꝛum cibariozum cognofcere naturas; et ſingu⸗
lis poffimus carcfingula fuis naturis conuenientia.
fants fcilicct fimilia; extra vero naruram pofitis:
diſſimilia. " .
Ee Uffdenter patuit er predicti: drca quid eft
ase intentio in pac faentia; quoniam arca dietam
s feuis oifpofitiones 7 p:xopzictarce mquirun⸗
(C Icurín ipft. autcm ad pancfaennam fa^
D — acditeo: | — ipins
affignemus: vt fingularü intentio manifeftius innoteicat.
Loan tiri ulia mp in duas partcs. lam
io cirea cognitionem diete duplex cft, Vna vni⸗
uerfalís in qua non ? fermoad aliquam dietam
: np d towing ar
rum p:opzictates pꝛocedit.Alia eft particularis qua appli
catur fermo ad particularem dietam:eius inquirens natu»
fam, In pima cíns igwur parte continente libsum vnum:
Qui de dietis vniuerfalibus: oetermínatur de
dieta ſᷣm viam vniuerſalem. In ſecunda continente vnum
libzum qui intitulatur oc dietis particula Octermina
tur oc dieta Pm viam particularem, 7 dla pars índpit ibt,
in pꝛimo libzo fignificanonem generis
rum. autem pꝛima:m qua determiatur de dieta fr
Quas partes. In quarum pꝛima o:dínarur pzobemuum: iu
inucfti narurc diete:circa
míalis oiuiditur:n quatruo: partcs, "3n quarum pꝛima 3f»
ceffitas inuem 3
atis eii "üt co:pouim re
ciptentium.' 3n fecunda falícet i bac Intentio vero anti»
Quoz.oaf modus fm qué — farus cõſeruat᷑: ⁊ infir
mis redditur:quia ppter boc eſt inueſtigatio diete: 7 quia
bocfit per Dictam:illud autem per medicinam :affiquat oto
uerfitatem intentionis circa actionem oiete et medíane,
SSꝛima autem pars diuiditur in duas. In quarum pzima
tãgit aucto; cauſam inueſtigationis nature diete: f exbibi
tio diete diuerſiñcat ſm diuerñtatẽ diſpoñtionum coꝛpo⸗
rum redpientium: ideo in ſecunda ſcilicet in bac: intentio
vero medicoꝛum ct perfectio acrionís cozum c. affignat
b fi)
hane diuerſitatẽ.pꝛima autem pare fpectat ad p:efentem
fpccutationem. £ft igitur intencio buius partis affignare
caufam neceſſitatis arca inueſtigationem narure diete. Di
uiditur autcm bcc pars in duas partes. In quarum pꝛima
aſſignat neccfütatem inueſtigationis nature diete: que eft
conferuatio fanitatis in fanís: 7 cius rcdcitio ín infirmíg.
In fccunda aflignar ouas caufas que concurrunt ad pꝛedi
cca. Prima autem pare maner indíuila. Scamda autem
biuiditur in duas. 3n quarum pꝛima affignat ouas caufas
piedíctae ; quarum vna eft reftaurario oeperdin : altera
eft expulſio ſuperfluitatum.Quia vᷣo diuerſincantur coꝛpo⸗
ra:ad quoꝛum diuerſitatem ſequitur diuerſitas diete:ideo
ín fcóa partc tãgit pꝛedictã diuerſitatẽ:⁊ concludit eg (lla fe
compulfum ad tradirionem fcientie diete arca cius inuefti
garioncm. Pꝛima autem pare oiuiditur in tres: in quarü
pꝛima affignarur pzima caufa: que eſt reſtauratio deperdi⸗
ti per dietam. 3n iecunda affignatur caufa fecunda que eft
fuperfluitarum erpuifio. In terria tangit neceffitatem ile
larum caufaruma marime piíme ¶ Sunt igit᷑ ín pꝛeſentile
cione partes quinq;. 3n quarum pꝛima affignarneceffita»
tem drca inucftigaaoncm narurc diete. * ſecunda ſcili⸗
cet ín hac. Huic aũt ſtudio oue fuerũt caufe neceſſarie.ſub
iungit duas caufas ad illã neceſſitatẽ cõcurrẽtes: ⁊ pꝛimaʒ
affignatín tectu illo: Una t nutriẽtibꝰ⁊c. 3n tertia.ſaun bac
Altera q; vt cxpellant᷑ incóueniétia. aflignat caufas ſccũdã
In quarta ſcilicet ín bac.Cũ er diſſoluta omnino fimilib?
Rcqueant reparari cc.rangit necefliratem illarum cauſarũ:
et maxime pzíme, In quinta tabat ín hac. Cunq; nature
bumane equales fint c£, affignat neceſſitatem oiuerfita»
tis diete pꝛopter oíuerfita:em coꝛpoꝛum recipientium: ct
- condudit cz illa ſe compulſum ad tracírionem ſcientie oc
Dicta.lPccantem cft diuiſio buius partis,
¶Tcirca pꝛimam partem fic pꝛocedit:⁊ dicit p (tudium cít
ca cuftoaiendam fantratem ín fanis: ct curandam cgritus
dinem ia infirmis : fuit caufa mouens antiquos inucftí
garc oenaturalibus complerionibus ⁊ pzopaetaríbus cís
bozum ct . £irca fccundam partem fic pꝛocedit
dicens: t buic ftudio due caute funt neceſſarie. Una eft cir»
ca nutrimẽtum coꝛpo:ꝛum:vt oepcrdíta reftaurentur: quía
íparefoluuntur continuc a calose intrinſeco ⁊ extrinfeco: c
ídeo egét rcgímíne circa humoꝛes laudabiles generados.
reftaurationem quárum ad membꝛa.cõfoꝛtationem quát
ad fpiritus € calozem. Sed inclus cft vr regimen refpons
deat exhibitiom diete Prn com tes conditiones.reftauü
ratio quãtum ad oeperdita reftítuenda: confo:tatío quãtũ
ad calozem fpirírum c virtutem. £Circa rertíá parte aflignat
aliam caufam dicens: ꝙ alía caufa eft erpulfio ſuperfluita⸗
tum: que funt contrarie et nociue nature; coꝛpoꝛũ. ⁊pꝛima
caufa refpondet conferuationi ſanitatis:ſecunda curationf
€aritudínis.Sirca quartam partem dicit ꝙ pꝛedicte cauſe
ſunt neceſſarie ⁊ mapme pꝛima: eo qp deperdita a coꝛpoꝛi⸗
bus nõ inueniunt ſimilia: quibus omnino poffint reſtaura
ri:quia non poffunt cibiomnino fimiles inueniri eis.
ꝓpter boc quedam pare conuertitur ín membꝛa ⁊ cis aſſi⸗
milatur: quedam que eft impura c cedit ín ſuperfluitates
a natura erpellandas cum coꝛpus non nutríant.£ irca quin
tam partcm ouo intendit. pzímo affignat oiucrfiratem coz»
pom oícens: q naturc co:pozum funt o(uerfe ín comple»
rione:in fo:zrudine: oebilirate vírtutís:c in rarírate:7 ín
fpiffttudine po:xo:um. Ham in quibufdam abüdat fanguis
purus:i alijs cholera:in alijs polegma: ín alijs melácbolía
"*Srerum algs íneftrarítas poꝛoꝝ:vt in illis ato abus diſſol
maturzaliie fpíffitutto ín quib? cibus tarde oiffoluitur. Ite⸗
rü in quibufdam fünt omnía membza falua:in quibufdatn
vero egra 7 oebilía:ín alij autem quedam fo:tia: qucdam
debilia. ¶ Secundo autem aim dicit: Cumq; hec inquam
funt adco diuerſa cc. concludit ex pꝛedictis fe compulfum
ad traditionem buíus ſcientie dicẽs: qp cum tanta fit ín coz»
po:zibus o(uerfitas: cópulít nos rario tradere noticiam nas
turarii cboꝛum:⁊ oare fingulis cóuenientes. fanis fimiles
ad conferuandum:egrís cibos contrarios ct medicinas ad
penrmutandum, Sententia autem eft hec.Ex pꝛedictis aus
' £bíno:patct per Ariſtote
Liber
tem ſex tales eliciuntur rationes. Prima:omnis conſerua⸗
. tio ſanitatis im fanis c cius reddino ín egris: pcedit per in»
ueftigationem diete: fed tota intentio mediane eft confere
uatio fanitatis 10 fani: € ciu$ redditio im egris: ergo tota
intentio mcdicin: pecdit per ínucftigarionem diete.⁊ opos
tet vr dieta fit fim;is:vel contraria ficut mediana, 2lia rae
tio. mnía e3 a quibus fit continua refolutio ab vrrog; ca»
loꝛe: cgent continua reftauratione : fcd coꝛpoꝛa bumana
funt butufmodi : ergo egent contínua reftauranone, -
Alia ratio. Qmnía co:poza ín quibus fit nociusꝛum ag»
grecgatio : egent crpultione ipfozum. Alia:omnis reftau»
ratio ocperditozum fit per ſimilia:ſed noninuentuntur die⸗
tc omnino imies co:zpozibus pumants:ergo egentelectio
tic vt fimiles cugantut. Alia: ex ilis que non omnino funt ſi
milia:partim — oiffirmüa a coꝛpoꝛibus:ad boc
vcaffimilentur c cft eraliqua pare in corpus conuer⸗
tatur:⁊ aliqua in (uperfiua redigatur: fe diete tunt huiuſ⸗
modí: e: go neceſſe eft vt ex illia qdã pars in coꝛpoꝛa cõuer
tatur: altera ín ſuperſua redigatur. zilia:circa ca que funt
caufe regente cr conferuantes co:poza umana im fanis
tatc coníeruáda in fanís: et reddenda infirmis:in quibus
fm oíuerfiratem coꝛpoꝛum recipientium magna cft diuer⸗
fitas : compellit ratio fcicntíam tradere: fcd diete ſunt
buíufmodi: ergo circa oictam compellit rano artem tras
dere. ¶ Notandum ꝙ ftudíum reto:quetur ad vebe⸗
mentem axpucatiõem: ad diete cogmtionem, inueftigario
- ad oiígentem euis ínquifitionem: c effectuü ipfius diſpo⸗
fitioné fm víam rationte 4 experimenti: vel oicitur per ens
diadim ftudiofa inueſtigatio. m iterum ꝙ fup
plenooefidcratiuc virtutis non reto:quetur lolum ad ape
titiuam ftomacbi:immo omni memb:o:um Que —
ii inanitionem artrabunt, Hec autem cft intentio huius
artis.
MT Bd enidentiam preaictorum quinq; pꝛincipaliter funt
imquirenda. Pꝛimũ eft oc reſolutione facta in cozpoze bus
mano 3 calo:c naturali interioꝛi. Secundum eft oe re»
- tardarione tftíue reſolutionis. Tertiũ eft oc reiolitione fa
cta a caloꝛe exterioꝛi.Quartũ oc neceflitate nurr méri buic
refotutioni. Quintum eft quod eft magie ncceffarium: an
aerzan cibus. ¶ &irca primum fic poocedimus. Queritur
virum calo: nottri coꝛpoꝛis refoluat et confumat humidita
tem fubftátialem.t£t videtur cp non. Pꝛima ratio talia cft
Nulla ree vel qualitas que o:dínatur ad conferuanonem
coꝛpoꝛis et regimen humiditatis fübftantitalis ipfam coz
rumpfítcrconfümit: fcd c3loz naturalis ozdinatur ad cono
feruandum et regendum corpus bumanum et humidita⸗
tem fübftantialem:ergojpfam non confumít nec reſoluit.
Diccntem qp vita ftar per cas
idum et bumídum. Ande calo: eft piíncípium virc: qui
tonferuatur (n humiditate fübftanríali. Dicit enam yſaac
ín libzo febꝛium: ꝙ calo: naturalis conferuatco:pus bue
moꝛes t regit:ſed calo: ínnaturalis coꝛrumpit 4 putrefacit
etin humoꝛibus ebullitionem et putrefactionem inducir,
SSecunda ratio eft bec; IBibil per naruram agit ad futipiua
cófumptionem crefolutíonem: fed calo: naturalis interioꝛ
conferuatur in humiditate naturali:quía in ipfa fundarurz
etipfa refotuta calo: extinguitur: ⁊ fic ad ípfius bumídira»
tis confumptionem ct refolutionem fequitur confumptio
caloꝛis naturalis:quare calo: naruralíe nó confumit ülam
bumiídítatem ſubſtãtialẽ. Tertia ratio eft hec. Mulla diſpo⸗
fitíc qua recedente eoꝛpus conſumitur: et qua manente có
feruatur: eft caufa coꝛruptionis fubftannalis bumidiratis
vel coꝛpoꝛis:ſed calo: naturalis eft buiuſmodi: ergo nó eft
caufa confumptionís fubftantíalis humiditatis.Omoꝛ pa
tctzquia dicit yfaac ꝙ quando calo: naturalis manet ín coz
poꝛe non putrefcit: quando feparatur putrelcit: et exicca⸗
tur: etad vltimum íncineratur ficut dicit pbus. Quarta ra
tío talís eft oifferunt calo: ignis ⁊ calo: celeftis: quia caloz
ignis operatur ad confumptionem animalíum : calo; aus
tcm celeſtis ad generationem:fed calo: naturalis non affi
milatur caloꝛi 15neo fcd calozi celcftí: ergo aim calo: celee
ftis non conſumatnec reſoluat: ſimiliter neccalos natura?
Dietarum vniuerſalium.
"Ae reſoluet nec conſumet. ¶ Ad oppoſitum ſunt rationes
quarum pꝛima talis eſt. Deit Bat in libꝛo complexionũ ꝙ
creati fümus invito limofitaris z humuditatis.nec ceſſat
calo: noftri cozpo:ís quoufqs totii ocpafcat: ⁊ runc aduenit
mo:s que vmcuíqs indiuiduo ocft:nata eft per narurà, Si⸗
milícer ziriftotcan ib:o oe moꝛte ⁊ vita:ꝙ caloꝛ digeſtiuus
in coꝛpoꝛe refoluir humoꝛes ⁊ oepafcit ficut ignis ligna re»
foluít c cofumir.£uice. fimiliter dicit ꝙ calo: naturalis aſſt⸗
mílatur igni c lampadi:fed ín Lampade cft triplex bumtdi»
tas. Srima cft oleum circunftans quo nutritur ignis. Se⸗
cunda eft qua imbibitur lichnus. Zertía cft qua üganf par
tes licpni:icd ignis in lampade primo conſumit pꝛimã bus
míditatem:feeiido ſecunda:tertio tertiam: ergo cum fimili
ter agar caloz naturalis in bumiditate ſubſtantiali:cõſumit
ipſam.Secunda ratio eft bec: quedas funt oífpofitiones in
co:poze que babent virtute actiuam co:üpendo materias
ín quibus ſunt:ſicut dicit yſaac:⁊ Auicẽ.ſicut febꝛis: eroe
illis eſt caloꝛ noſtri coꝛpoꝛis: ergo cum caloꝛ noſtri coꝛpoꝛis
ſit actiuus: t continue agat in humiditatẽ ſubſtantialeʒ in
qua fundatur:ergo ipfam reſoluit:quod cõcedimus. Unde
continue refoliiit humiditatem ſubſtantialem:⁊ conſumit.
Nec dico ficut quidã dicũt ꝙ duplex eft caloꝛQuidam radi
calis qui cft ín omnibus mẽbꝛis:⁊ bic non reſoluit humidi⸗
tatem:coctalí pꝛocedunt ratíóce ante oppofirii. Zllius cft
€1lo: qui p:ocedít ep membꝛis pꝛincipalibus ficut a code ⁊
pate: t oe ifto dicunt ꝙ rcloluit. Nos tame ojamus ꝙ ca»
To: naturalís radícalis refoluítzc fimiliter influens, (T zid
pꝛimã ratione cícendus qp tn caloze eft oupler natura, &it
p quá co:pus viuificat:⁊ ficnon agítznec cozrüpit: et per
ftà babet obuíare nocumentis coꝛpoꝛis ficut venenís.zllia
eft $m quà babet natur calozis elemétaris:fm ꝙ deſcribit᷑
fubftázia calída ⁊ humida:⁊ ficagit « humiditatẽ ipfam re
folucndo c co:rüpendo. ld ſcðas rationẽ dicendũ q» oupli»
citer cft loqui oc actione caloꝛis:per fe fcs:t boc modo nibil
ꝛrũpit feipfus. ſecũdo modo per accidẽs:⁊ boc modo coz
rumpit fcipfum. Inde calo: naturalíe refoluendo humidi⸗
tatem fabftantíalem ⁊ confumendo feipfum cofumit; ficut
patet ín ígne z olco in lampade. Sid rertia5 dicendũ ꝙ actio
calo:ía oupler eft:quedam eft conferuatio fübiecti fui: « fie
ípfum non co:rüpit.fcaida cft refolutio matencin qua eftz
Quia fua actio nà cft ociofa: t quanti ad boc cõtinue depa⸗
ſcit confumít Dumiditaté ſubſtantialẽ. Ad quartam dicen
dum qp calo: naturalis aſſimilat᷑ caloꝛ celeſti illo modo quo
rnaturam per quam cozpus viuificat-quía bocnon re
it ncc conſumit.Alio tamen modo nó fibi pꝛopoꝛtionan
tur:fed cíus ercedens bumiditatem conſumit. ;
«[ Secundo querif a quo caloze fiar buiufmodi refolutíoz
vtrum a caloꝛe qui confequíf complenoné radicale: quí eft
inſitus omnibus mébzís: aur a caloze fundato ſupꝛa cóple»
gioncm fluenté a coꝛde 7 ab altjs membꝛis pzíncipalib?, Et
oftenditur qp fiat rcfolutio a caloze pꝛocedente a cõplexione
influente.« cft ratío talis.Omne illud folum reſoliut bum
diratem noftrí co:pozís Q5 illam excellit et (lli pꝛeualet fm
actionem ⁊ virtutẽ:ſed calo: ínfluens a cozde t ab ale me
b:ís pꝛincipalibus folum excellit humiditatẽ ſubſtãtialẽ: et
non calo: radi:calís: ergo calo; qut confequítur compleríos
nem infiuentem:folum refoluitz 7 confumt ſubſtantialẽ bu.
miditatem.Maioꝛ patet.dicit Bat. in libꝛo oe malícía coms
plexionis diuerſe:ad hocvt agens agat ſupꝛa aliud:opoꝛtet
qp fit magne quantitatis ⁊ virtutis reſpectu illius. ibi
p Conſtanti in libꝛo graduũ:qꝙꝙ complerio radicas
eſt temperata:⁊ non eft in gradu:ſed cõplexio ſuens eft
in ſecundo gradu:⁊ eleuatur ſupꝛa illam:⁊ ideo illam coꝛrũ
pit. Secunda ratio cft bec: caloz ilius ſouus complexionis
refoluit bumiditates noftri coꝛpoꝛis:cui complerioni debe⸗
tur actio:ſed folí influentí ocbetur actio : qꝛ radicalís mas
netfira ⁊ quieta:⁊ non mouet neq mouetur:erso folis ca»
loꝛ qui fequítur complerione influenté: refoluit humidita⸗
tem. a ad oppofiti funt quinq; ratiões. Pꝛima talis eft:
dicit Haly. ꝙ cuiliber memb:o eft pꝛopeia virtue infira qua
conuernt nutrimentũ z agit in ipſum.⁊ dicit.H.q bec vire
' ditarem ipfam
. hus: alia cft
. So.títj.
tus eft pꝛopꝛꝛa complexio mem bꝛi vcl virtus operans per
ipfam: ergo neceſſe cft vt complexio alicuius membꝛi pzo»
pza conuc;tat nutrimentũ:ſed buiufmodt cõplexio cft cali
diras membꝛi:qꝛ ſouus calidi eft conuerfio: ergo calo: pzoe
pius ⁊ vünficus cuilibet membzo agit in nutrimẽtũ ⁊ ipin
conuertit:ſed remoto nutrimento calo: agit in fuum fubie
ctum:fed poſſibile eft etnutnimentü remouca£: ergo radi»
cile coꝛrumpet:⁊ confumet bumiditatem fübftanrialem im
Qua radicatur. Secunda rario cft bec omnis conuerftona
trimenti eft a cao:ced clos qui fuir a cozde t ab alijs ine
bꝛis:eſt comunis ad omnia membꝛa:⁊ non appzopziat nu»
trimentum membzís: ergo neceſſe cft vt fir calo; p:opzius
infitus cuilibet memb:zo:qut conuertat nutrimentü fm crie
gennam membzozus: quía non omnía f&bza funt aufdem
complerióis:fed puiufmods calo; eft radicalia: ergo huiuſ⸗
modi conuertet nutrimentũ:ſed calo: conuerrens nutrimé
tum ilie idem depaſcit bumíditaté membzozu5:croo 2b ilo
— pw p:edicra refolutio. Tertia ratio eft bec: —
ctt agẽs in paruo tẽpoꝛe:tantũ poteft oebile:n ma
** — — fo:tie:fed calo: racicalis
quí eft in omib? membꝛis eft oebilis: ergo ficut calo: fiués
in paruo tempo:c poteft conſumere:conuertere bumiditae
tem noftri cozpozís: c calo: radicals in magno rempo:ze: po
teritergo fieri huiuſmodi refolutio a caloze confequente có
plerione fizas. Quarta ratio bec cft:calo: qui cófcquitur có
n£ inftuent£ a coꝛde:operatur ad conferuationé ficuc
alíug:fed a quo eft conferuatío:ab eodẽ eft cozruptio 1 con
ſumptio aim excedit:⁊ fubiectam humiditatẽ oepafar:fed
ab illo caloze eft conferuatio: ergo 7 cófumptio ⁊ refolutio,
Quinta ratio eítbectper conſumptionẽ bumidiratis ſubſtã
tíalís fequitur extinctio in caloze:ted ad extinctionẽ caloꝛis
fequitur mo:s.£50:s autem naturalis baber oꝛtũ 3b omni
bus membzíts:fed ille tdem calo: quí extínguitur: conſumut
illam humiditatẽ ad cuius refolutione fequírur extinctio il»
lius caloꝛis:ſed ille eft calo: radicalis:nam cus fir media ad
fufceptioné vite 7 conferuatione eius:ideo eft per fuam exe
tincrionem caufa moztis:quare calo: radicalie refoluit bu»
míairarem ſubſtantialẽ coꝛpoꝛis. ¶ Solutio dicunꝰ ꝙ ous
eſt complexio:quedaʒ radicalis cft z figa: ⁊ ſᷣm quofaá
illius calo: non eft pꝛincipium refolunonis, Eſt autem alia
fluens a membzis pꝛincipalibus:⁊ calo: illius agitin Dumis
doluendo. Nos aurem aliter oicanus: qp
ab vtro«5 caloze bumiditas fubftantilis reiolnitur. Fam
vterq; in bumidirate fundatur: 7 ca ſuſtentatur:⁊ ipſam có
tinue depaſcit. ¶ 3d primam rationẽ in contrarium dicen
dum d oupler cft reſolutio:quedaʒ foꝛtis ⁊ ſenñbilis: ⁊ bu.
iuſmodi fit a caloꝛe coꝛdis ⁊ alioꝛum membꝛoꝛum pꝛincipa/
latina t occulta: c huiuſmodi fira caloꝛe ms
Bebcrur calx maturali radicali fut ponrimo principio ee
naturali radicali imo pꝛincipio ez
immediato ac pꝛopꝛio.Alij vᷣo caloꝛi debetur tanc excitan⸗
ti t agenti ⁊ regenti ⁊ diſponenti radicalem.
¶ RPoſtea queritur vtrum buíufmodi reſolutio poffit fie«
nin co:poze temperato. €t viderur ꝙ non. Ad bocenim qp
aliquod agens agatin aliquam mareriam ipfam refolucne
do: opo:tet ꝙ fit maioꝛis vírrutis: ⁊ cp pꝛeualeat ⁊ babear
bominíum füper (lud fübicctum: fed in coꝛoꝛe tempera»
to calo: pꝛopoꝛtionatur 7 adequatur humiditati:nec ipfam
excellit: ergo in cozpoze temperato non eft pofíibilis predi
ctà confumptio, Secunda rario eft bec refoluno fit a calo⸗
re ppter debilẽ nexum ⁊ excellentiã qualitatũ:ſed in cozpo
retéperato cft fo:tiflimus nexus:ergo non eft pofiibilis rc»
ſolutio in * a caloꝛe. 8d oppoſitũ ſunt rõnes:quaꝝ pꝛi⸗
ma ralis eſt. In omni coꝛpe in auo eft rriitus ad moꝛtes p
ꝓceſſuʒ etatiuũ neceffe eft effc paictá reſolutionẽ:qꝛ ofum»
ptío bumíditatis pcedit per pꝛoceſſum etatüzted cozpus t£
peratum non poteft cuítarc quin ad moztem naturalem vc
níat: ergo neceſſe eft vt in ipo fit pꝛedicta refolutio. Seam
daratio ad ídcs tais eft. mnis cito: naturalis qui natus
€ft agere in nutrímentüzremoto nurrimento asit in bumi⸗
ditatem ſubſtantꝛalẽ: (cd ín coꝛpoꝛe temperato —
IT A we , P NN , 9$ "na
Zibet
ee nutrimenti auferatur: ergo calo; fimulaget ín bumi:i⸗
tatem fübttantíale ipfam conſumẽdo:qð cocedim?. Dein⸗
dc dicimus qp ín coꝛpoꝛe téperaro eft poffibitie pꝛedicta re»
folutio: c etiam agendo ín nutrimentũ: necefle eft ipfum in
banc bumiditatẽ fimul agere cum in ipfa fuftentetur: ⁊ cae
lo; asit in pumiditaté ſubſtantialẽ per fe: ⁊ fm ꝙ excitatur
ab als vt acadétibus anime:⁊ ab extrinſecis permuratios
nibus vcl medicine vel alíquo alio. ([ &drationes autẽ in
contrarii: ⁊ pꝛimo ad paumam dicendũ ꝙ duís qualitates
fint in pꝛopoꝛtiõe:tamen qð regit excellit ⁊ pꝛeualet illi qo
regitur:ſed caloꝛ naturalis eſt regens coꝛpus temperatum
t hᷣumiditatẽ ⁊ pꝛeualendo ipfam conſumit.Ad fecundam
dicendũ ꝙ duplex cft nexus:quidã qui eft ín cõcurſu cõtra⸗
riarum qualit atũ equaliter:ex quibus reſurgit tẽperamen⸗
tum: fic eft fo:tis in coꝛpoꝛe temperato nexus. eft ⁊ alius
ncrus fo:tis:quí confiftit in foꝛti coagulatione: fic ín ipfo
tton eft fo:tío nerus:imo ocbílis:c boc modo poteft co:rüs
pi coiffolui:c aim poft oíffolubilis eft ppter calozíe regen
fnis actione continuam: c pzopter excitationẽ à caufis cons
currentibus intrinfccis t extrinſecis.
— —— u$: t querunt quate
tuo: Pꝛimũ eſt: vtrũ pmóí refolutio poffit pꝛohiberi. Se⸗
cundũm eft dato ꝙ non poffit :vtrum poffit retar
i. Tertiũ eft cum mo:s naturalío in bmór naruralis pu»
sniditatis confumptióc cófiftat: vtrü poffit retardari mo:
naturalis, Quartũ eft vtrus iliud quod ocperdi£ a coꝛpoꝛe
—— fic pꝛocedimus:queritur vtrum reſolu⸗
irca pzimum nus: r |
tio huiuſmodi poffit pꝛohiberi.Etvidetur ꝙ ficzcalo: enim
naturalis quando babet nutrimentum fibi pꝛopoꝛtionale:
agitin tpfum. erpibetur enim nutrimentum vt caloz natu»
rali ad ipfum conuertat᷑:ne humiditatẽ naturalem conſu⸗
mat: ſicut oleum in ne ignis conſumat
idi ubftantialem lichni. nam actio eias fuper nus
trimentum ercufar confumptioné humiditatis:ſed i
Ve cft erbibere nutrimentü continuum; continue caloz (ae
tíffacere fm pꝛopoꝛtionalẽ ablatione: ergo poffibile eft vt
buíufinodi refolutio probibeatur. ([ Ad oppofitü eft bec
ratio:mo:s naturalis fundatur ín bac refolutionc: ergo fi
bmói rcfolutio pót ꝓhiberi ⁊ remouceri:gᷓ ct moꝛs natura
lis:(5 moꝛs naturalis nó pót,pbiberí;ergo nec pdicta rcfolut
tío. ( Ad bocoicendü ꝙ — pꝛrobibe
ri ꝙ”̃uis poffit retardari. ¶ 8d rationẽ dicendũ qp poffibüe
eſt nutrimentũ crbibcri:fed nó propter boc etiam pꝛobibe
tur:q: calo: naturalís agít in vtroq;: fed quando non inue»
nit nutrunentü p:opoztionale: »uertit fe totaliter fupza bu
miditatem ipfam: ipfam citius conſumit: fed quando pa»
betnutrimentü p:opostionale fibi: non tamẽ ipſam confu»
mít:ficut manifeſte poteft videri ín lampade: in qua lucer⸗
naagene in oleum fimul incendírlicbnum euradberct: fcd
oleo confumpto ad licpnü totaliter conuertitur confümen
dum:cduís oleum non ocfidat: tamen fi mulranea actio⸗
ne licbnum ín oetermínato t£po:c totum confümit: ad cu»
ius actionis fimilitudíné calo: naturalis ín pumíditaté fub
ſtantialem t nutrimentalz agere indicatur.
¶ &ircafcaindi fic procedimus:quentur vtri bmói refo
Lutio poffit retardari/£t videtur qp bos ms ratióc: qj
puma ralís eſt. Dicit Auicẽ.caplo oe o are medi
cine non eft ars quenos feauros a mo:te facíat: nec d vnũ⸗
quodq corpus ad vltimãvite longitudinẽ perducat:fed oc
duabus rebus ſecuritatẽ pꝛebet:ſcʒ conferuat co:pus a pus
trefactiome humoꝛũ:⁊ operatur ne cíto bumíditas naturas
hs confümatur.7 fic patct qp hmõi refolutio poteft retarda»
ri. Secunda ratio eft bcc: omne qð babct caufam acceleras
t:onis:remota caufa illa babet caufam rerardatióis: fed có
fumptio bumidítatis poteft per caulas intrinſecas ⁊ extun
ſccas accelerarí:ergo p can(as cótrarías pót rctardari.T ere
ríaratio eft hec:caloꝛ ocficít d tcr: vel q: in fc eft debi⸗
lis:vel qz humiditas que eft pabulũ ſui:conſumit᷑:ſed poffi
vile eft inuenireres que calozem foznficent naturale: ⁊ etíá
inuenire caufas quc conferuant bumiditaté: ne cito confu»
ta atur pumiditas:ergo poſſibile eftvt ífta rcfolutio retarde
tur. Mino: patet per Sab. ín libꝛo 5e fimpliícimcdícins: oi»
centem qp — augent calozem naturalẽ ſᷣm quantitate:
tquedam fm quahtat£; 7 quedam vtrogg. ct fimiliter ſunt
quedam que pur conferuant augent: t fünt quee
dam que bumiditaté aquofam:que fm. Auicẽ.caloꝛem na»
turalem fua qualítate contraría:c fie quãtitatis multitudi
ne extinguit:educunt a coꝛpoꝛe:⁊ his ommbus cõcurrenti⸗
bus caloꝛ magis continuatur:⁊ humiditas tardius reſolui
tur: ⁊ exemplů cft Pm Bal. dicentẽ qp cibus augmentat calo
rem quantitatiue:⁊ medicina calida qualitatiue. Item ap⸗
io puellarũ adventrem confoꝛtat quantitatiũue caloꝛẽ.
itio nutrimenti pꝛopoꝛtionalis retardat conſum
pᷣtionis ſubſtantialis conſumptionẽ:ſicut additio olcíretar
dat ín extinctionẽ (emis: ⁊ lícpnt confumptíoncs:
« trippere purmídirarís aquofitaté purgat. ([ Ad oppofitii
funt oue ratíócs:quarum pꝛima cft hec:moꝛs naturale fco
ri. Ad ratione — n oid:q noncft ín»
tio humiditatis:⁊ cíus conſumptio a caloze, SSccundus cft
velocitas vel tardítas huiuſmodi refolutionis, Dicunꝰ cr»
go q (lla rcfolutío non poteft cuitari que cft naturalis: vel
a naturao:dinata:? fic pcedít ratío:fed via refolutionis: €
cius veloatas poteft retardarí. zd illud dicendũ ꝙ ouplid
ter eft loqui de refolutione. CIno modo vt eft ínnaturalís:
ncc cft &m curfum nature o:dínata, Vel cft loquí oc ipſa in
reſpectu ad iſtas refolutiocs que fiuntab accidentib? exte⸗
río:ibus:vtab aere exterioꝛi:⁊ ſic hmõi refolutío eft natura
líg:t non poteft retardari:qꝛ natura nullo oꝛdinatur ad con
* versi e peccdóntis ueritur vtrü
tq r vtrũ moꝛs natus
Kerner rami ad bocpofíunt addua rationes pze
ꝓbleumatis: ⁊ iõ ad boc adducim? ouas rões:quarũ
— — Pꝛima cft extinctio caloꝛis facra ab
dicit S :ima etas cft calí 1
— calida c humida ppter acceſſio⸗
ban Ad ration in contrariũ
dicendũ ꝙ termínus ín natura oupler cft, Unus quí debet
fpecici: oc quo dicimꝰ ꝙ tãtũ oebct bomo durare: c ífte nó
põt differri. Alius quí oebef indiuiduo: ⁊ ifte poteft differ⸗
n:q: nó eſt determinatus per naturã:ĩmo ficut cõplexio fug
poteft varíarí:fimüiter terminus mo:tís.
¶ MAurca quartum fic pꝛoceditur:⁊ queritur: etrum deper
arme poflit — Ma e fic:ouabus ratíonib?:
uarum pzíma eft hec:qð per fe oeperditur:per fe reftaura
tur:ſed qð refoluitur oeperdítur: ergo quod refoluitur poe
teft reftaurari: eo qp nutrímentü ad boc o:dinatur:etocpcr
ditum rcftaureturzergo fubftantíalis bumiditas poteft rc»
ftaurarí, Sccüda rarío eftbec; illa bumiditas reftauraturz
cutus calo; nutrímentü ad fii fimilitudine conuertit:ſed ca
z»ietarum vniuerſalium.
los naturale conuertit nutrimentũ ad ſimilitudinẽ bumici
tatía fubftantialis:crgo bumicitas ſudſtantialis porcft res
ftaurar(.&[. 3d oppolitü cft bec ratio:nibil QU generatur er
p:imo fpermate:fi amitra£ pót reftanrari: f5 bumiditas na.
turatíe Dabetur er pzimo fpermatezergo fi 2eperdatur non
potcft reſtaurari. Ad boc oiccadü:q burniditas fi ubftantíae
lis non poteft rc(taurari. ([ Ad ratione oicendü qp oupler
- eftbumiditas. Queda; natrimentalis:que babetur ex nu⸗
trímento: « bcc poteft reſtaurari. Alia eſt bumíditas ſper⸗
matíca:z becnon poteft reſtaurari. Unde eft loqui oe nutri
tnento dupuciter Uuo modo cam calo: agit in ipfum vt oe
perditum reſtauret:⁊ fic non. poteft rcítaurare humiditatẽ
fubftantíalézled nutrimétal£. Alo modo calo: agirin ipm:
non vtreftaurct:fcd vt probibear refolutione; t retardet.⁊
perbocpaterfolutío ad fecundum. — —
¶ Airca tertius pꝛincipale ſic pꝛocedimus:⁊ queritur cum
nducatur nocumentũ ec reſolutione cahdizaris: vtrum ſi⸗
militer poſſit induci nocumentũ ex reſolutione frigidiraris:
⁊ videtur ꝙ ſic:quoniã calo: extinguitur a frigioitate: ergo
^ ficut caloꝛ reſoluendo inducit nocumentũ: ita frigiditas ex⸗
tinguendo inducit aocumentü: vel quare non? secunda ra.
tio eft bec. Dicit Auicẽ. venena catída inrerftaunr refolnen
do:figída 9o fpínitas ⁊ calozem congelando:fed ſicut res
interoꝛes mducunt nocumentus: fimiliter exterioꝛes: ita
acr per fuam frigiditatem potentínducere nocumenrum,
«|. 3doppofitü cft hec ratio:qð fo:nficar calo:e5 noftri coz
poꝛis:non operatur ad reſolutionẽ:ſedtrigiditas cft bmõi:
€rgo non operatur ad reſolutionẽ. Minoꝛ patet pcr Auicẽ.
Dicit em̃ q bomines in regionibus frigidis caloꝛem babet. —
fortem:in calidis $0 econuerſo. ¶ Solutio ad boc dicendũ
q frigiditas nõ refoluít ficut caiditas pꝛopter tres cauſas.
Pꝛima eſt:q; ín acre nó cft frigiditas tantũ intefazficur cas
Nitas.Eſt cm aer naturaliter calidus ⁊ non :rigidus. Se⸗
cunda cauſa cft: qz frígíditas non penetrat ad cozpus ficit
caliditas:cuius fignum eft qp calíditas tua fimüinudine con
g1udens refagit ad exterioꝛain eſtate.ad ſecundũ oicendũ
«p non cft finie de frigiatrate interioꝛi € exterioꝛi:qꝛ trigidi
tas interioꝛ ummediate obuiar calo:i:⁊ ipfum extinguit: fié
cat ptz in venenis frigidis: fed exterioꝛ boc non potett face
re:q nõ pót penetrare ad ĩterioꝛa ꝓpter poꝛoꝛũ clauſionẽ.
KT Secunddo queritur circa boc: quare hinõt reſolutio non
poteft ficri ín alijs rebus ſicut ín lapidibus ⁊ metalüs z Du
iufmcdi. £c dicendũ q boc cft pzopter ouas caufas, Una
eſt diſpoſitio cópofitionis:q: funt toꝛti coagulatione coagu
lira Secunda ctt foꝛtitudo calozis in animali:qꝛ cota natus
r3 oꝛdinatur ad opera:⁊ boc pzopter caliditate naturalem.
¶ TTertio queritur vtrus aer — ne corpus bu
manum conſumatur:⁊ vidctur qp fic: duabus rationibus.
Pꝛima eſt:qꝛ potlibile eft acrem inducere ad temperamen —
tum:ficur quádo ramívírides ſternuntur ín domoꝛaer infrí
gidatur:⁊ non nocet. Secunda ratio eft bec foꝛtius cft ctfi
cereaerem vr non infrigidet; d? ipfum cfficerene reſoluat:
'fcd poffibile eft vt efficiaturne int̃igidet:ergo poffibile eft
ipſum efficere ne refoluar:quod eft ralfum ⁊ inconueniens:
qꝛ fic coꝛpus eflet impaflibile, ¶ Solutio ad bocoicendus
ꝙ nó cit poffibile illud:q: puis aer ínfrigidet:femper rame
caliditas occulta reſoluit:⁊ p boc paterfolutio ad pꝛimã ra
tione: q: ꝙᷓuis calidítas manifefra rerardcturzocculta tamẽ
—— reſoluit.per ídem patet ſolutio ad ſecuncũ.
«Eure quartum pꝛincipale fic pꝛocedimus: 7 queritur:
vtrum poflit inuemri cibus equalis nature noſtricoꝛpoꝛis:
X vidctur ꝙ fic: q: cibaria cum dicuntur equalía c tempera
ta:non orcuntur equalía nifi reſpectu coꝛpoꝛis: fcd quedas
, cibaria dicuntur equalía ⁊ téperara: ficur caro pulloꝛum:et
buiufmodi ergo poflibile eft inuenire cibum equalem na»
, ture noftri coꝛpoꝛis. ¶ Sid oppofitum funt tres rationes.
"Spsima eft ralis:impoffibile eft ouo indurídua affociari vel
coniungi: ergo terrenafcentia: t aĩal nó poffunt coniungi:
ncc vnirt. S5ecunda ratio cft bec: nibil quod eft ín pꝛincipio
, contrarii: c m fine fimilezeft equale nature noftri coꝛpoꝛis:
fcd abus cft buiufmodifm Ariftote.erao nullus dibus cft
omtino ſimilis. Tertia ratío eft bcc; nip qð diſtat $m com
Fo.riiij.
plexionem equalitatis a natura bumana in complexione et
compofitióe 7 Ipecie:eftomnino cquale nature humane:
fed omms abus cit buiufmodi: crgo nullus cibus eft ciro
fiis nature noftrí co:pozis: qð cócedimus. GT id ratio»
nem in cõtrariũ dicendũ q cquale oiat ouob? modis. lut
Qq: omnino fimile: t ficnullus abus cft equalis. Secundo
modo:q: non faat impꝛeſſionẽ manifeftas in coꝛpoꝛe: t boc
modo quedam cibaria oicuntur equalia:ſicut caro pullo.
«Secundo quenri£ vtrü caro huma.nutriat:cũ nutrimen⸗
tum pcedarper fimilia: t videtur ꝙ fic qz dicit pfaac qp boo
monon nutritur ab elementis: quonii multü oiftar ab eis?
ergoilla caro que maxime vicina eft nature humane: mario
me nutriet:ſed bec cítbumanazergo caro bumana multus
nutrit. Secunda ratio eft hec:ex fimilibus p:ocedit nutri»
mentum: vnde er equali nutrimento equalis pzocedir com
lexio:ſed complexio humana marime téperata eft t equa»
is: ergo indiget cibo temperato z equali: ⁊ hec eſt caro bus
mana:quod conceficrunt quidam. los ramen oidmus ꝙ
cft peffiminutrimenti pꝛopter ouas caufas. Cla eſt paſſi⸗
biutas fue ſubſtantie.Alia nimia vnctuofitas.vnde ficur c3
ro per exiſtentiam anime pzeualet ín c0:poze:ita poft receſ⸗
fum anime caro remanet viliſſima ⁊ feridiffuma: ⁊ per boc
patctfolutio ad rationem: quoniá fi fit temperata: boc pa»
bet ab anima cum crifrir in coꝛpoꝛe.
CLLectio ſecanda..
¶ Intentio vero medicoꝛum:⁊ perfectio actionis
coꝛum regimentũ eſt:⁊ augmentum naturaliũ com^
plexionum:temperamentum in qualitatibus carum
cum ſimilitudinibꝰciboꝛũ:⁊ redditio carádem cõple
xionum temperamentũ exeuntium:cum diſſimilitu⸗
dine earum:⁊ minoꝛatione malarum complexionuʒ.
Aerbi graria. Quibus ſanguis dominatur clarus ⁊
munditicatus:cibaria tẽperata in qualitate ⁊ quan⸗
titate damus:vt materia generatiua ſanguinis ſub⸗
ſtantie aſſimiletur: z reliquũ a coꝛpoꝛe expellatur.
Quioꝰ $o cholera dominatur feu pplegma: danda
funt cibaria cõplexionibus cox ⁊ naturis contraria
quc mutẽt ⁊ muniant complexionem malam fuper?
abundantẽ:⁊ reducant ad temperamenti medica
tatẽem.Aerbi gratia. Si cholera rubea dominatur:
damus cibaria refrigeratiua male complexionis hu
mectatíua, S5í æᷣo pꝛincipatur pplegma:damus cale
factoꝛia ⁊ deſiccatiua. Si cbolcra nigra: calefacien⸗
tia ⁊ humectatiua damus.Sed ramé quãtitatẽ qua
litatis dandoꝛũ cibarioꝛum opoꝛtet oppoſitam eſſe
quantitati qualitatũ malarum complexionuʒ domi⸗
nantium:non excedentẽ modum carum:nec ſubnſtẽ⸗
tem infra. S5í enim complexio extra temperamentũ
caloꝛis quafi gradus vnius ſit:dietamꝰ frigidis:que
a temperamento vnum gradum exierint. Idem in
ceteris qualitatibꝰ ⁊ graduum ponderibus conſide
rabitur: vt aus temperamentũ exierint:gradibus fie
bi congruis ad temperamenta reducantur medíocri
tatis. Ialam ergo cft intelligi inrer onarus comple
xionum extremitates intemperatas: vriam cffe me⸗
diocẽ temperatã. Inter ouo quoq; cibaria intem⸗
perare oppofita: enum cffc mediocre temperatum.
Temperatis complexionibus dbaria téperata:
⁊ omni mala qualirate carentia: ncceffe eft vr dẽtur.
Odalis So cõplexionibꝰ « intépcratis ſubſtantia⸗
licer vcl accidetalíter: cibaria téperata 4 fibi diſſimi
lia vari vtile eſt:cũ male üle cõplexiões melioꝛes red
dẽde lint ⁊ tẽperatioꝛes. EIOmnes vᷣo mutatiões
Ziber
rcbus contrari oppofitis ficri neceffe cft. Omne
crgo temperamentus ouobus modis cft, Cnm na
rurale ⁊ vniuerſale:alterũ accidentale ⁊ particulare,
Ciniucrfale cít £m curfum naturale : « intcr ceteras
mediocres extremitates:vt medium fic inter caloꝛẽ⁊
frigiditatem:ficatarcs ⁊ humiditatẽ:lenitatẽ « aſpe
rítatem: « ſimilia. Patticulare quidem tẽperamen⸗
tum cit ad cõparationẽ omniũ coöplexionũ quc cxtra
natura funt. cindc oícitur tẽperatũ quantũ ad ca ad
quoꝛũ reddendũ ct tépcramenci. erbi gratia. Sot
quis cbolerícus eft cuius cóplcciont calíditas ⁊ ficct
tas oomínctur; uic téperamento cibariũ eft inuti⸗
le calidum ⁊ ficcum: et vtile eft quod cft frígidum ⁊
bumidum:repugnãs ⁊ refrigcrane calozem acciden
talem: ⁊ bumectans ficcitate ad mediocitatẽ: « ad
temperamentũ cum reduccne. Z éperatenta igi
cibarioꝛum ouobus modís dici:palam cft intellíat.
Aut cnim conueniens cft c aſſimilãs fane cõplexio⸗
nt vr angmentatí fit fuí: aut contrarí ⁊ oppofirum
ei caius complecio cxiuit temperamentũ:vt reuocet
ad mediocritatẽ. Hunc autem modum íntelligimus
ín etate tempoꝛibus: regionibus: artificíalibus con
fuctudínibus, Nullus cnim phiſycus ambigit tem⸗
atum cibum alterum effe iuucnum qᷓ ſenioꝛum.
pn vcre vero alterum effe dp in autáno. In hyeme
alterum dp in cítate. 3n regione feptentrionalt ali
&p ín auſtrali. 3n ccercitantibus quoq; ⁊ laboꝛanti⸗
bus auum q in quiete ⁊ ſilentio vinentibus, Labo⸗
rantes enim z crercitantes expetunt cibum groſſio
rem: ad digerendum durioꝛem:atq; diſſoluendũ tar
dioꝛẽ Quctis ⁊ filentib? ecoucrfo dãdus ſubtilioꝛ:
ad digerendũ velocioꝛ:⁊ diſſolutioni facilioꝛ.
pꝛecedenti aſſignauit aucto: neceſſitatẽ mice
d iiie n rure D:cte:c oftzdirg oiucrfitas oicte pꝛoce
dit $m oiuerfitaté diſpoſitionũ coꝛpoꝛũ rccipientiti;pecaus
tcm pars oíuiditur in dues. 3n quarum pama aflignat oí»
uerfiratem expibinonis diete a parte cóplerionis coꝛpoꝛus
recipientiũ ín oifpofitione quattuo: qualitatas conſiſtẽtis.
n fccunda ſcʒ in pac: 3dé críá in coꝛpoꝛibus witelligimus
in oppilationé poꝛoꝛũ ⁊ raritatẽ co:tidem.affignat diuer⸗
ñtatem erbibitionis diete a parte cõplexionis coꝛpoꝛum re
cipientium reſpectu cõpoſitionis ipſoꝛum ín raritate ⁊ oen
fitate poꝛoꝛum contiſtentis. Pꝛima aurem partiuʒ
ſpectat ad pꝛeſentem [peculation£. Dauoit᷑ autẽ pec pars
in duas partes: ín quarum pꝛima aſſignat diuerſitatẽ exbi⸗
bitionis diete cõplexionis effentíalte coꝛpoꝛũ. In ſecunda
affignat diuerſitateʒ eius a partc cóplerionís accidentalis
€r etatibus:regionibus:« tẽpoꝛibus:⁊ altjs rcbus acciden
talibus cxtrinfecis caufate3pzima aute5 pars oiuíditur in
duas: in quarum pꝛima tangit gencralem íntentíoné círca
erbibitioncm diete. In fecunda applicat oiuerfiratem eius
ad diuerſitatẽ complerionis coz recipientiũ. Pꝛima
autem pars remanet induuiſa. Secunda diuiditur ín duas:
in quarum pꝛima dat modum regendi complexionẽ tempe
ratam per dietam. In ſecũda oat modum regendi comple»
tiorem egredienté temperamentü per oictam. a aus
tem remanet idiuiſa.Secunda aute duiiditur in €
quarum pꝛima oocet attendere qualitatẽ diete circa cóp
ionem inequalẽ:que cft per contrarii pꝛocedẽs. 3n fecun»
da oocct attendere eius quantítate: que per contrariüi cle»
uarum in eodé gradu aum cõplexione pꝛocedit. Pꝛima ma
nctindiuifa, Secunda diuidit m ouas. 3n quarü puma o0
eet atrendere pꝛedictã quantitatẽ in gradu diete. In fccum»
da oſtendit qp ficut ínter duas cõtrarias complexiones coꝛ⸗
poꝛum incqualcs eft dieta medía: c tẽp dietã tempe
ratis:diſtemperatã diſtemperatis cõplexionibus adaptar.
Pꝛima autcm pare manet indiuiſa.Secundavᷣo oiuiditur
ín ouas. In quarũ pꝛima pꝛedictas cõplexiones diſtinguit
in coꝛpoꝛbus ⁊ dietis: t tingulis dietas adaptar. Sn lecun
da dutinguit cõplexionẽ temperatã in coꝛpoꝛbus ⁊ dietis:
cum eis maximẽ attendatur.Sunt igitur m pꝛeſenti æctio⸗
ne partcs ſeptem. In quarum pꝛima affignar vnincríalem
intentíoné arca oicram vel crbibitíonéoiere. In fecüda ſcz
ín bac. (uibus oomínatur ianguís clarus 7 müdificats,
dietã tiperate complecionis adaptat. 3n zerría icus in pacz
£uubus 9o cpolcra oomiüsatur.oictas oifttperate com pics
rionig adaptat. 3n quarta fc; in pac, s5cd fn dlirans quà»
ticatem.oocct attendere quantitarem cicuationis gradus
diete circa compleriong oiftemperarà. 3n quinta fcilicct in
bac. Palam ergo ett intelligi uter ouarum complepionum
ertreinitates , oftendit inter complexiones cozposum inc
quales: fimiliter oictarum aliquá efie cquaiem: c «quale
equali:⁊ inequali inequalé refponaere, 3n ſexta ſcʒ n bac.
QQnnc ergo temperamentus duobus modis cft.oiftiaguit
tempcramentá in cóplepionibus co:pozns ⁊ dietarum. In
feprima fc5ín bac, ilPancauté modá in etate intelligi ?N*
poubus cc.affignat o(uerfitates exbibitionis oictc à parze
complerionis accidentalis cozpo:ti a rebus cgarinfecto cau
fatc.becautem cft ouiifio buíus partis. ¶ Proceſſus aüc
ralís eſt: inquit yſaac:intentio medicoꝛũ im theoꝛcavel pzas
cica docente operationẽ.⁊ pertectio operationis vel actio»
nis ín pꝛactica operante eft in duobus cõtiſtens. Pꝛimum
eſt conſeruatio diſpoſitionis naturalis coꝛpoꝛis: contoꝛta
tio caloꝛis naturalis c ſpiritus:per dietam vniuerſaleʒ ⁊ fi
milem.Secundũ eſt reductio coꝛpoꝛũ lapſoꝛum ad latitudi
nem ſanitatis cum dieta contraria malam diſcraſiam redu⸗
cente. ¶ Xirca ſcðam partem fic pꝛocedimmus:dicẽdo qp
cum ín coꝛpoꝛibus abundat fanguis clarus pꝛopter venari
t epatis clanit:t£ vel puritate: t mundus pzopter virtutes
fplenís attrabentem melãcholiam:⁊ fcllis cpolerá: renum
aquofitate mzndíficant.t: tunc compctit oicra temperata
munda t cqualis fangnnis generatiua: vtaffimilentur coz
poi: t ſuperſluitas refidua expellatur. ¶ Circa terrià par»
tem dicit: ꝙ cum cbolera vel melãcholia in coꝛpoꝛibus do⸗
minatur: contraría dieta eft exbibenda: vt malam comple»
xionem alterct; ⁊ ad equalitaté perducat. Nam cholericis
frígida c bumída cópetunt: pplẽgmaticis et ficca 4 calida:
melácbolicie calida t bumída dieta per cótranti competit.
Circa quartá partes dicit ꝙ ops vt dieta 5:ia eligatur in
codé gradu cü cóplerioneznec vltra: nec citra »fiftat:vt fi có
— caliditate eleuetur in pzimo gradu: dieta cõtraria
codem grada frigida exbibeatur:et ſimiliter opoꝛtet in»
telligi ín altjs qualitatibus ⁊ gradibus: fic opoꝛtet per cà
traría ín codem gradu cleuata compleriones ad temperas
mentum reduci. ¶ irca quintá $0 affignar inrer inequa
les cópleriones co:poxi c oictarü effc aliquã equalẽ.dicit
ígitur qp cum fint có jones coꝛpoꝛum íinequales: mani
feftum cft ꝙ mter ouas inequalcs cft equalis aliqua:zfimilí»
liter ínter ouo cibaria inequalía:eft aliquod equale: ? tem;
peratis complerionibus:tempcerata cibaria competunt:di⸗
ftéperatis $0 oíftéperata: vt ed ipfa ad tempcramentü re»
ducantur: fed quedá funt diſtẽperata naturaliter a pzímis
componentibus:quedam vᷣo acadentatiter per moꝛdinatũ
rcawnen. Hoc autem fic probarur: omnes em̃ permuta»
tiones fiunt per cótrana:fed ín cóplerionib?oiftemperatis
fiunt neceffario permutationes vt reducátur:ergo ipfe mus
tantur per contraría:fcd mutantur per oíctá:ergo er cís có
petit Dicta contraria:⁊ non equalis:neq; ſimilis. ¶ ££ írca
fertam partem diſtinguit temperamentũ pꝛimo in coꝛpoꝛi
bus oícena: qp omne temperamentũ coꝛpoꝛum eft duplex.
inum vníuerfale ⁊ naturale:alterum accidentale t fpeciae
le. Uniuerſale aurem qð eft abfolute inter omncs comples
riones. c dicitur vniuerfale:q: abfolute fuper omnes equas
litates: cum co nes om̃es in ipfo equalícer cócurrantz
dicitur vniuerſale: qꝛ corpus in ipfo $m ftatum melioꝛẽ nas
tura. &pecíale c accidẽtale eſt:in quo non eft cqualítas f.m
pliciter:ſed in fuo genere folum, c oíarur ſpeciale: quia ctt
Dietarum vniuerſalium.
'eaxfatit in ſua ſpecie:accidentale vᷣo qꝛ babct lapſum a ſta⸗
tu melios nature:⁊ fm tale cholerꝛcus dicitur temperatus
ín fuo genere:⁊ fimiliter oc alijs: illud multa: baber lari
rudinein. ¶ Deinde amgnat bicoupler temperamentum
in abis: dicens ꝙ ſimiliter eſt in cibis duplex temperamen⸗
tum:⁊ ſic patet qꝙ diſtẽperatis cõplexionibus Pm pꝛim ũ re»
peramentum competit dieta tẽperata abfolute: fcd tempe
ratis Pm fcóm: non omnimo: fed quodámodo contraria: vt
melio:entur:ficut babetur ex tegní Bal. Circa ſeptimã
partes dicit ꝙ fir ofucrfificatur diete exbibitio a parte cta»
tum:rempo:d: c regionum: arnficialid confuerudirid:boc
autem patct inducedo: q: alius dibus compctit ruuenibus
d fenibus: q: fabrilis.alius ín byeme: q: grofius calidus:
auus in cftate: q: ſubtilis frigidus: c ficoc alijs tꝑibꝰ.aliꝰ
ín regione feptétrionali:q: calidus 7 groſſus: alíus in als
fm carum otuerfitaté: alíus competit quíefcennbus: quia
fubrilis:alíus erereitantibus: q: sroffus.pzopter debil ta⸗
cem calozis ⁊ multá repletione in quieſcẽtibus:pꝛopter có»
traria ín laborantibus: propter poꝛoꝛum raritatem.Hec
autem cft intentio buíus partis. 207
Q[ 33 erpofitioné littere ouo funt notanda. Pꝛimum eft
ep intentio medíco:G retozquetur ad theoꝛicam ⁊ pzacticam
modum operandi oocentís:perfectio actionis eoꝛũ ad. pzaé
€ticam:adopus applicatur. Sccundá cft cognitio vcl regi»
mentum ín cozpozibus fanís alíquantulü lapfis oupler.fae
nt$ quanti ad ĩpſoꝝ conferuatione:lapfis quanti ad ipſoꝝ
melioꝛationẽ:reditio cgrís per contrarium pꝛocedẽs.inſpi⸗
ciatur autẽ tegni Bal ⁊cõmentũ:⁊ fcriptü fuper locũ iſtũ.
«T irc partcm iftam quartuo: queruntur. Pꝛimum eft
virum equalís complerio:quam tangit ín lvrrerazfit ín rerũ
natura. Scðm cftoato ꝙ fit: vtrum poffit conferuari. Ter⸗
nium oc complerione oiftemperata: vtrum debeat confers
uariper fimília vel contraria Quartum eſt:de comparatios
nc oictc ad illa quenutríunt cozpus ficut acrem 7 cibum,
(ura pꝛimũ fic pꝛocedimus:⁊ queriturzvtrum equalis
cópierio fit in rcrum natura: ceidctur ꝙ fic:per feptem ra⸗
tiones. Pꝛima eft hec:omne illud ad quod medícus inten»
dítreducercomncs cópleviones lapías eftvel potcft cffe in
rer naturazaliterem opus media ⁊ cius intentio eſſet fru
ftra:fed 6m i: Dat medícus intendit reducere omncs cóples
iones ad temperatá « cqualem:ergo equalis complexio:⁊
tẽperata eft in rerü natura, Secunda ratio bec eft: in quoe
eund genere inequaliũ z incompletaꝝ:eſt ponere aliquod.
€quale c cópletü:fPm au? acceffum ⁊ recefíus oenominent
eq̃lia:hoc patct ín moꝛalibus c naturalib?:ergo neceffe ett
in genere complexionũ inequalíum ponere complerionem
€qualem: fm cuíus acceflum ⁊ recefium om̃es complexio⸗
nes oícanf equales vel inequales. Tertía ratio bec eſt Di⸗
cit Bat. ínlibzo comple.ímp:obando opiniones quo:idam
quí ponebat compleriones calidam ⁊ humidã effe manme
nobilẽ z equalem. Pꝛimo fic: cóplerio equalis non habet
contrariri:fcd cóplerío calida ⁊ bu.babetcontrariti: q: ope
ponitur coplcrioni frigide ⁊ ſicce:ergo cóplerio calida tbt,
nó ct cqualís: f$ cóplerio equalis 7 t€perara nulli inducit
lapfus: fed cóplerío ca.⁊ hu.cũ mmis excedit iduat lapfus:
ergo non cft cqualís:fed natura inrendit cõplexionẽ cqua⸗
lcm q̃ non cft ca. ct pu.nec eft frígida c ficca: cficocalijs:
crgo necefle eft effe aliquam complerione: que fit ſupꝛa ilo
las.bec auteʒ cft cóplerio edtío: & necefle cft effe cõplexionẽ
equalem.Quarta ratio cft bec. Dicit Auicẽ. in libzo fuo oe
anima qp ín — viuentibus mixtis eſt ponere aliqð
equale qð reſultet er cõtrarijs:⁊ nulli cft contrariuʒ: fed in
£o:po:ebumano fünt cópleríonce3zic:frm cp ſunt in diuer⸗
fis mébzis: er quib? cõplexiõibꝰ refultat vna cóplerio: que
€t füpia om̃es per receſſum ab omni cótrarietate: ergo cii
becfitequalia:neceffe eft in co:po:e pumano complerione
efic cqualem. Quíntaratío Deceft: in ommbus que acine
uicem cómífeentur:in quocunqs aenere eozum eft ponere
me aiũ per confractióes extremogil:ergo aum ín co:pozíbus
mixtis fint crtrema ⁊ mífcibilia: ergo in cozpozibus mirtis
cft ponere medíusPm viam cómittionis: fcd íllud mcdium
eft cqualís complego qug ez concurfu ertremosus refultat;
S'o.tv.
ergoin coꝛpoꝛibus mirtis eft poncre ccmplerioncm equa
lem. Setxtã ratio cft beczin quocunq; gne eft poncre abun:
dantiam c oefectuszin ecdcm eft poncre medin iter abun
dantiam ⁊ ocfectum fm víam nature:q: ex cẽfractiõe abu»
cantie ⁊ ocfectus refülrat mcéíi ꝓpoꝛtionale:ergo cum in
generc complexionũ contingat ponere abundantia ⁊ dete⸗
crum:ergo eft zonerc medium:fed illud mediũ nó eftnifi
coplerio equalis:ergo neceffe eft ponere cõplexionẽ equa?
lem ín co:pozibus mixtis. Septima ratio cft bec: fiaut par
betur in libꝛo 0c snanonc. OMictio eft miſcibiliũ alteratarũ
vniozin mírtioncvo non reſoluũtur omninofpeace mifcibt
lhum:q: tunccffet generatio t non commixtio:ſed excellctꝛe
frangütur:vtoicit.rin fecüdo cc gencratione :quia eoꝛum
excellentie corrũpuntur acinuices. £t medi qð reſultat ex
big: eft mcdíus indifferens abvtroqg extremoꝛum:quia nó
€ft aliquod contrarioꝛũ:ſed in eie in quibus eft alrcratio et
refractio excellentiarum poffibilis cft equalitas que cõſiſtit
in medio:ergo cum becfic i miſcibilibus: poffibile eft vt oc»
ucniatur ad cqualitaté ín miſcibilibus t mirtionibus:i5 ad
€qualé cómirtione fequitur equaliras cóplenonis : ergo in
miſcibilibus eft equalitas cóplerionis: qz $m £tuice. coples
río cft cffectus cr cõmixtione:⁊ Pm boccqualis cópterio eft
effectus derelictus ex mirnone eleméto:um cquali:ergo ex
mixtione clementoꝛũ equali poſſibile efr complexionẽ equa
lem reſultare.⁊ ſic erit ponere in rerum natura complexio⸗
ncm equalem. ¶ cd oppofitum ſunt due rationes: quat ũ
pꝛima eft hec:ſicut habetur in libzo oe generatione. In mi?
kto femper cft pꝛedominium alicuius elementi.et in co nen
equaliras mifabüium:ergo impoflibile cft fr viam nature
miſcibilia mifceri fm equalitates: ergo equaus cóplepo ró
eft poffibilis : cum fit cffecrus equalis mixiionis. Secun⸗
da cft hec.dicit Ariſto.in.iitj.metheoꝛoꝝ. Omnia co:pa quc
generantur arca mediũ habent dominiũ terre ⁊ aque.Poc
idcm babetur in libꝛo oe generatione ín ſcðo tractatu. Iteʒ
coꝛpoꝛa mifcibilia non conftant in oercrminata figura : fcd
folum ouo elementa contrabuntur ad detern inatam figue
ram ficut aqua t terTa:ergo illoꝛum ouosum fotum babent
dommiũ cozpoza mizta generata circa medium:ergo in eis
non eft equalitas mictionis:ergo nec equalitas cõplexic nis
que cam fequírur. Solutio ad boc oícendus c in rcbus mi»
ttis eft pofíibilío equalitas cóplerionis ⁊ mixtionis.que cá
fequarur.2 fic eft im rerus natura. ( ed facndü ꝙ duplet
cft equalitas.Quedaʒ ín quátirate- d dicitur equaliras pó»
derie que eft equalitas ín virtute: fm exigentiaʒ indiuicui
⁊ fpeaei in melioꝛi fozmarum ftatu ⁊ conferuatione natue
re:⁊ bec dicitur equalitae quoad iuſticiã: fm ꝙ natura dat
vnicuiq; qð fuum cft : $m ꝙ in genere ſuo ei melioꝛi moco
competit, Scd equalitas ad podus eft duplex:quedã que
atrendíturin quátitatibus fm quam vnumquodq otarur
effe rantà.i.rante magnitudinis:⁊ becimpoffibilis eft in re
rum natura:in coꝛpoꝛibꝰ aĩatis 7 in inanimatie: quía opo:
tet vt elementa debilioꝛis actionis ín maíox fint quãtitate
et elementa maioꝛis actionis ſint in minoꝛi. Alter enim i
la que ſunt maioꝛis actionis excellerent illa q̃ ſunt minoꝛis
actionis.vnde ignis excelleret in virtute omma alia.⁊ coz»
rumperet: et in fuam naturam conuerteret: ⁊ ſic non eſſct
mixtio:ſed generatio.£ft autem alia equalitas quo ad pẽ⸗
dus ratione virtutum t cqualítatum:fm quá dicitur vrũ⸗
quoda cquale effe:nó quatum cft in magnitudine: f5 quio
tum poteft: et iſta equalitas in qualitaribus: ⁊ virtutibus
co:um eft virtus omníum qualitatum : quercfrangütur in
mirto. € tantum poteft vna quárus ⁊ altera: bec eftroffie
bilis (n rebus mictísmmanimarus Pm curfumnaturc: quís
raro inucníatur , "3n rcbus $o animati non eftpoffibilis,
Dicitur tamen ꝙ vita ín ipfis tcr per calidum ⁊ bumidum
fm oominius, Equalitas $o quoad iuſticiam cft poffibiis
ín omnibus rebus: z maríme in rebus anímatis:fimn q vni
cuiq; ocdit natura exiſtentiam mclíozem m generc fuo 7 ex
&mem.Ibec aüt eq̃litas multã:⁊ oiuerfam bs latitudinẽ:⁊
non eft vnifo:mís in omnibus viuentibus:ſimo oiserfificat
fm sfa ⁊ (pts viuẽtiũ: c $m diuerſas coplecices generum
⁊ ſpecicrũ ⁊ induiiduoꝝ ficut poftea patebit. (LÀd rẽnc⸗
Ziber
pꝛimam ín contrarium dicendũ ꝙ pꝛedominiũ alícufus eft
Ouplez:fo:maliter.f. vel materialiter: ín mixto 9o eft pꝛedo
miniü terre ⁊ aque materialiter. fozmaliter vero eft (bi pꝛe⸗
dnium ignís ct acris ín aliquibus:et ex vtroq; pꝛedominio
reſultat tépenes: t equalitas có : quoad dlitates
elemétoz. Ad ratione fcóas oícendus ꝙ ín cozpozib? gñatis
circa medíum:aqua terra funt in pꝛedomunio:ſed boc pꝛe
dominiũ eft fm quantitate € materiã ſolis. Poſſunt aitẽ
donunari (gnis c aer ſᷣm foꝛmam ⁊ qualitates: pzour eſt in
ipfis pꝛedominiũ $m ſoꝛmam c qualítates: i alijs Yo Pm
materíam 7 quantitate poteft effe ín mírto equalítas coms
plecionia fm concurſum qualítarü refulrans er pꝛopoꝛtio⸗
nc mifcibilum:z bocnon — nípfum mírrum cono
ſtet ín debita quantitate ⁊ figura: fm exigentiam terre t
aque oorminantium:quantitatem c materialiter.⁊ ſic patet
ſolutio iſtius queſtionis.
¶ Tirca ſecundũ pꝛincipale fic ꝓcedimus: t circa hoc duo
queruntur. Pꝛimuü eft vtrum complerío equalis poffit con
feruari per naturam. Scóm eft vtrum bec complexio mart
me conferueturzaut maxime fit cozruptibilis a caufis 3:15.
¶ irca pꝛimũ fic procedímus t queritur: vtrum equalis
cóplerío poffit conleruarí per naturam: etoftendítur cp fic
perouas ratiões.pꝛima tale eſt. Natura nibil facit fruftra;
excellens eft cozrüpens:ficut babetur in
lib:o oc fenfu « fenfato:fed bec cóplerío ab omni intrinſeca
rc ⁊ extrinſeca ercellif:aim ípfa fit equalis: comes alie res
funtínequales refpectu tergoormrtes rcs coꝛrũpent
Ípfam:ergo impoffibile eft tpfam conferuari. Secunda ra»
tio eft bec:accidétii quedam inducunt caliditate: quedam
frigiditate: c bec non poffunt euitarí: nec etiã actiones coz
po:ales t ammales poffint euitari: cum coꝛpus fit propter
operationes;fed bec omnía addunt ín oíftempcrantíá com
pierionis : ergo hmõi complerio noti poterít conferuari
Tertia ratio pec eft:nullum cozpus virens poteft fine nutri
mento conferuari:q: refoluítur continue a caloze interíozic
exterioꝛi: et indiget continua. reftauratione oc. íti: fed
nutrimentü ín pꝛincipio diſſimũe cftzín finc $o fimile: ergo
in pzindpío co:pus permutat.Quarta ratio talis eſt:a rebꝰ
non naruralíb? impoffibile eft coꝛpus egredí in vítazad boc
vt diu viuat:ſicut ab aere:cibo cc, fed compleriones illaruʒ
funt excellentes ⁊ diſtẽperate refpectu buíus cõplexionis
equalis:ergo ipſam cozrumpent: t ad diſtemperantiã per»
ducent:crao hinõi complerto per naturá conferuarinó po⸗
teft:ergo. Ad bocoícendus q bec cõplexio poteft cõſeruari
pernaturam. ¶ Adrationes atitem in contrariũ dicendũ
p ſua equalitas permutatur ſᷣm actualem exiſtentiam:⁊ có
ſeruatur fm eſſentialem.
A urea ſecundũ huius queſtionis fic —— que⸗
ritur: vtrum hec complexio maxime cõſeruetur: an maxime
fit vincibilis ab egris caufis: « oſtenditur ꝙ maxime egris
cauſis reñiſtat p — —— Tunt talis — Dicit Ba.
fn teaní.co:pus ſanũ fim qð hz partes operã
tc5; 4 qð caufis ertrifccís egris potefi foxtiter refiere pec
complerio cft ílla ín qua confiftit co:pus fanus fimpliciter:
ergo bec complexio fortiter caufis egris reſiſtit: ergo mari
me bec complexio põt cófcruari. (T Ad oppofiti funtoue
rationes. Pꝛima talis cftzmedíus fecilíus patítur ab extre⸗
mío d$ extrema abinuicẽ propter maioꝛem fimüitudine qua
babet cum ipfo:ergo aum bec cóplerio fit medta per equa»
litatem:inter om̃es alias facilius patietur d alíqua alía: er»
go mínus potcft conferuari d alia cõplexio oíftemperata,
Secunda ratio eft hec:cõplexio ab omníb?ercellitur:corfie
qð a pluribus velomnibus egcellitur: facinus tranfinutas
tur ⁊ frequẽtius cum ab omnibus alijs excellatur:ergo foz2
nus € frequentíus trabetur ad diſtemperantiã: ergo mi⸗
nus omnibus altje conferuatur. ¶ £r bís igitur concludi
tur q er quo coꝛpus ſaniſſimũ confiftít ín bac complerione
beccom; oc faalilcditur a caufis egris:fed co:pus qð
mazime leditur a caufie egrís:flcut dicit BGat.⁊ llpa.cft coꝛ⸗
pus egerrimũ: ergo tc. fid hoc dicendũ cp bec cõplexio cós
petit coꝛpoꝛi faníflimo : cnata cft maríme effugere coꝛru⸗
ptioncs carari caufarum. ¶ Aid rationem dicendũ qp ous
ewe epis niet onse co:pose in quo eft.
no modo a parte excellentiarũ caufarum contrariarus:et
fic maxime nata c(t permutarí:c ad oíftemperantiam duci.
&lío modo cófideratur ratione fue equalitatis 7 foztie ne»
xus contrarioꝛũ: ⁊ fo:títudínis vírtutís que ipfam confcre
uat: ſic maxime caufis ledentibus rcfiftir.
¶ &irca tertium pꝛincipale fic p:xocedímus: ? queritur oe
regimine coꝛpoꝛũ lapfoz naturatt: c loq̃mur gra exẽpl oe
€bolerico.etrum poffit regi t conferuari per fimüía: vel per
betínucftigarí: qualia à coꝛpoꝛe oeperdunf: feda coꝛpoꝛe
leríco:cbolerica oeperdunt:ergo cboleríca ocbét reſtau
rari:fed reftauratío non eftnífi pcr firmlía: ergo confimilia
tnilia
milia:ſed cozpus cboleríd eft diſtemperatũ q: m
nde gradu:c boc
nõ dico vt co:pus fit temperatü:fed vt ↄſeruet᷑ ín ftatu cpo
lericozum:in genere o caufe permutatíuo oebent erbíbee
ri cótraría:contranii em̃ per contraríü permutat᷑:⁊ reducit᷑
ad tẽperamentũ. Dicimꝰ ergo ꝙ tale coꝛpꝰpõt regi q̃ttuoꝛ
modis.CIno mõ ad hocvt in fuí natura ↄſeruet᷑:⁊ bocmó p
fiia, Zllio mó vt ad tẽperantiã reducatur vel melioꝛem foz
Dietarum vniuerſalium.
manis: boe modo regitur per D:ía.Zertio modo regiÉ: vt
non in ipfo induca£ febsís cpolcrica: ⁊ boc modo rcsitur p
partis filia: « partim oiilitia: ficut p illa q funt frigida citra
sradü illá ín qua eft egntudo. Quarto mó regit co;pus vt
nonfiat pplegmaticus; c boc modoregitur p frigida remit
fa ficut p cabida t ficca. ¶ Ad ratione pꝛima in 5: dicẽdũ
qam dicit Sat ꝙ corpori répcrato teperata oebent exbi⸗
beri hoc inteliigit in genere caufe ↄſeruatiuo:cũ vo dicit ꝙ
diſtẽperatis oíftépcrara ⁊c.boc intelligit in gfic cãe ꝑmuta⸗
tiuo Bicimus crgo q in gñe cauſe cóferuatiuo filia debẽt
offerri de bocgenercloquimurbic.oealioautemnon.
Ad Mam rarionem dicendũ ꝙ ín gñe cãe cõſeruatiuo fimi
líanon erbent᷑: vt craſis intendat: natura furiat: fed vt
perditi a co:poze per fimile reſtauret᷑. ad terti oicedü ep
€oplerío tcperata cft duplex. Gina téperata abfolute ⁊ fim»
liciter: bec eft in melioꝛi foꝛmarũ.Alia vo eft téperata in
uo gric:fm ꝙ dicumus ꝙ iſte cpolerícus cft teperatiffimus
fn genere cholericoꝝ. Dicimꝰergo ꝙ coꝛpus cholencũ pcr»
fecte exercée fuas operatiocs temperat eft in fuo gne:pcr
—— r3 ad coꝛpus melioꝛis fozmarus dicitur efte
lapfum c oíftemperatum. ' br
Eia quart pꝛincipale fic pꝛocedimus: ⁊ querit: ín
rcaimento ſanitatis quid fit magis neccffarium:vtrum acr
$t cibus: vidctur ꝙ aer: quia radir vite confiftít ín caloze
naturali, Caloꝛ vero naturalis babet fundamentum in co:
de:aquo eft vita tang? ab infinente : ergo illud quod facit
inacincad regimen caloꝛis naturalis:maxime facit ad regi
men vite: fed aer eft hmdi cum ꝓpibeat extinctionẽ etufdé
ergo acr maríme neceſſarius ett. Scða rano cft bec: omne
illud qð natura bumana magis inceſſanter c frequẽtius re
quírít:quo fi pꝛiuetur:coꝛrũpiturvita:maxime necefíarium
eſt ad regimẽ virezfed aer eft hmõi:ergo maxime neccffari?
ad regimẽ vite.Tertia ratio bec eſtꝛ:oꝛs naturalis accidit
pꝛopter 2fumpróes ſubſtãtialis humiditatis factã a caloꝛe
naturali:ſed bec conſumptio non pceditzuíft q: caloꝛ exha⸗
lat:ergo illud qð ĩmediate infigidat caloꝛẽ: vt humiditas
ſubſtãtialis cõſcruet:maxime exigitur ad viram: fed acr cft
butufmodi:ergo marine erígif ad vita. (Ad oppoſitũ cft
becratiozilló marime operat ad regimẽ ⁊caloꝛẽ naturale:
⁊ ſpiritus q9 in mẽbꝛis integrírates reſtaurat:ſed cibus cft
bmóí:cü conuerti£ in membꝛũvel naturá mẽbꝛi:ergo dibus
€ft maxime neceflariue ad regimẽ vite, Scda ratio eft bec:
cõſeruatio vite confiftit in coferuationc caloꝛis naruralís €
fpüs:fed calo: naturalis « ſpũs gñant᷑ er cibo:⁊ nutriunt:
ficat dicit Auicẽna:ergo cibus ad conferuationé vite eft nco
ceſſarius. Ad hoc dicimus ꝙ inter oia que tendüt ad cõſer⸗
uationẽ vite:aer eft maxime neceſſarius. Ad rationes in có
trarium dicendũ:⁊ pmo ad pꝛimã:ꝙ fundamentũ vite cft
duplex:quoddã piorimü:ficurtemperamenti calozís natu.
ralis. aliud remotus; c illud eft ín mẽbꝛis ⁊ bumiditanbus
membꝛoꝛũ. Dicimus ergo q cibus reftaurando ocperdírit
ſubuenit fundamẽto remoto exiſtẽti in mẽbꝛis:⁊ bumozib?
eoꝛum:aer Yo ſubuenit fundamẽto ꝓximo:q; ſubuenit calo
ri naturali ne extinguat᷑. Ad fcóam ratíoné dicendũ p que⸗
dam operãtur ad conſeruationẽ calo:ts naturalis ipfum re
ftaurando:c boc modo cibus cõſeruat caloꝛẽ narurale. alio
mmodo ipfum regendo z p:obibendo ab extinctione:et hoc
modo acr o r ad confcruatione vite: non ſoluʒ pbi»
bet extinctionẽ:ſed etiã reſolutionẽ:qꝛ ipfum caloꝛẽ natura
lem temperando pꝛohibet reſolutionem.
¶ Sc3o queritur circa hoc:quid plus noceat an malus ci»
bus an malus aer:⁊ vidc£ cp malus — eſt in
coꝛde:ergo qð immediatius co: attigit fuo nocumẽto:⁊ nu
trimento magis iuuat c nocet: fed aer immediatius attin⸗
Sit c0: dibus:ergo fuo nocumento magís nocet cibus,
Scda ratio efttalís:ab illo qð finc tráfinuratióe petit co: t
calo:£naturale:maíus nocumentũ pꝛocedit dp ab illo:qð cii
tranfmutanione petit co; 7 calozé naturalẽ:cibus $o cũ traf
mutatione petítco:: ergo mains nocumentü pcedit ab ace
remalo d ibo malo. aid oppofirü funt ouc rónes. ^s:i»
ma talis eftzabilio qð maioꝛẽ mo: facit ín cozpoze: ⁊ anus
impꝛeſſio foꝛtioꝛ eſt:maius nocumentũ pzoccdit; fcd abus
Fo.xvj.
etbmói reſpectu aeris:ergo cibis marius nocumentũ facit
€p aer. Secũda rano bcc eſt:ab illo magis p:occdit pocume
tum QJ marine natum eft oucrt ad naturá membzoziü:fed
, abus ett bu.Gi:crgo à abo maíus nocumentum venit p ab
aere.ergo⁊c.Ad bocoicücü ꝙ malida acrís magie nocet qᷓ
malicia abt, Zdranones aür dicendũ y ouobus modis ett
loqui oc nocumẽto aerís ⁊ cibi, "$»:imo modo abfolute: ct
bocmodonocinentü aeris maius eft.Gccundo modo fin
ꝙ non concurrũt equal concurſu: ⁊ bocmodo nocumentũ
abi maius eſt:qꝛ maicꝛem moꝛam ⁊ maio:ẽ unpꝛeſſionem
fadt ín coꝛpoꝛe d? aer.
¶ Terno quentur circa boc qð magis erigif a cozpoze: ⁊
loquamur in téperato: an cibus: an potue.ct videtur q de
bus:q:omne iud quod p:obibet rcſolutionẽ humicitatis
fubítantials factã a caloze naturali magis erigitur 3 natus
rabumana:fed abus fadr boc non porus:ergo cibus ma
gie cft necefíarius dp potus. Secũda ratio cft bec:dicit Ra
fis ꝙ 3quanon nutrit nec reſtaurat oeperdirus: fed dicit qp
cibus penetrat per tonum cozpuezabus crgo opcratur ad
reftauratione deperditoꝝ:⁊ omne tale magis requiritur 3
natura:ergocibus magis requiritur a natura. f£ ontrarium
vero dicit Coſtantinus in pantegnizoicens cp natura requí
nttría.pzmo aercm.fcoo potum.rertio cibum: poni erc»
plum ín cuntea carcere; in fufpenfts per colum:quare po
tus pꝛimo requiritur a natura:ied qð pᷣimo appetit magis
requiritur ad cõſeruationẽ illius: ergo potus masis requi
r.tür d abus. Scainda ratio talis cft: iliud magis appent
a natura:in cuius ocfiderio magís affigitur:fcd natura bu
mara magis affligitur ín ocfiderío potus d cibi: ergo mas
gis requínt potum d? potum:quod cõcedimus: € caufa bu
ius eft: q:oetideriüer potu eft popter actione cios natu
ralis p:opter humiditatẽ ſubitantialẽ cozpozis:c i6 reqrit
aliqᷣd qð exce lentiã calozis ei? miriget cuiufr.cai eit po,
¶ Xirca quintum pancipale ficprocedimus : ct qucrune
tur quedam communia, Et pꝛimo quenrur oe eleuatione
eradus.vtrum fc cozpo:t calido ín quarto gradu ocbeant
offerri fngida in codem sradu.etvidetur ꝙ ficbacrationez
cit complerioné cozpozis bumani eleuari c inten»
di in cuarto gradu:ñcut parer in fcbzib? acutis cholericis:
fed coꝛpoꝛi diſtẽperato diſtemperamẽto fenfibili contraria
exbibenda funtin codem gradu fm omnes auctoꝛes: ergo
coꝛpoꝛi hu.calido in quarto gradu debent exbiberi frigida
in eodcm gradu.Secunda ratio ris eſt:emne quod redu»
atur ad temperamentũ opoꝛtet vt per contrariü reducatur
eleuatum ín codem eradu:fiaut vult i:Datín regni.ergo cus
co:pus bu.eleuet in caliditate ín quarto gradu: necef.e cft
vt reducaturad temperamentü per frigida in codem grae
du.Ad oppofitü eft bec ratío:ea que funtfrigida in quarro
gradu funt mostifera:fiait opium iuſquiamus:⁊ cófimiliaz
ſz nibil qð cozpus moznficar eft exhbibendũ: ergo frigida in
Quarto gradu nullo modo funr erbibeda. (T Solutio dicẽ
dum ꝙ drea boc duplex eft intentio, "$3»ama ꝙ frigida in
eodem gradu debent exbiberi: fcd non fimul vel per vnam
medicina fed viciſſiʒ: vt vnavice dent᷑ frigidai (cào gradu:
ocide frigida i code graduzítavt qð nó pórfacere ppterne
ceſſitatẽ virtutis téperct ppter multuudinẽ.Scða uatẽtio
cft quà nos ponimꝰ:ꝙ frigida in eode gracu debent exbi⸗
beri:nec oidmus ficut quidam dicentes qp illa ſunplicia nõ
Ocbent crbiberi: fed per aamittionẽ alicuius rei caude bes
nc poffuat. gd rationem in contrarii dicendũ qp ín coꝛpoꝛe
ouo funt confideranda; mala (c oífcrafia ⁊ tenoz virtutis €
calo: naturalis 7 ſpiritus. Dicimꝰ erao ꝙ pamo contrana
in codz gradu debent exbiberi:quantũ rh ad tenoses virtus
tís:non damus frigida ín quarto gradu:q; timemus oe ex⸗
tínctione calozíe naturalis ⁊ fpiritus.
¶ 5:330 queritur quare vnmur cibis calidis in quarto
gradu t non frígidís in codem. ad boc oicendü ꝙ vica ftat
per calídum ⁊ bumidi:fcà frigidd contrariatur vite:z ma»
xime frigidum ín quarto gradu:calidti $o non:⁊ pptcr boc
vtimur calidis ín quarto gradu: cnon frigidis.
¶ Tertio qnt are ddas plante ín qrto gradu frigide ſicut
opüi ⁊ pſitia viuũt:cũ fngidiras in jrto sraáu fit 2a vite,
Liber
Taadpocedicendũ q bmói frigida confideranf dupliciter.
modo ín ſe.ſ. fm fui naturã:⁊ fic habẽt ín fe ca.z humi.
fufficiés ad vitam. ilio modo confidcrantur per compara»
tionem ad co:pus huma.⁊ ſic frigida in quarto gradi funt
ínimica nature bu. c vite, &[ Tonſequenter auté quent oe
Dicta exercitantiũ.ſ.vtrũ ocbcátregi groffa oicta: an ſubtu
li:⁊ vide£ ꝙ (ubtili hacratione. 3In exercitãtibꝰ rcfolui£ vir
tus t fpírítus c calo: naturalís:fed iftis ocfectie ⁊ refolus
tis non cópetit nift fübtilis oícta: ergo exercitãtibꝰ cõpetit
fubtilis dieta t nó groffa. Sca ratio talus cft: groſſa dieta
non cópetit nífi qni calo: naturalis 7 fpiritus ſoꝛtis eft ínlos
co oecoctióis:fed in exeratantibꝰcaloꝛ naturalís retrabit a
loco oecoctióis ad erteríoza, ende minoꝛat᷑: ⁊ fit oebilis. ct
tuncnó * groſſa dieta:ſed fübrilis. erao nec in exerci⸗
petit groſſa dieta:ſed fübrilis. «L Adoppofiti
ít auctozítas vſaac dicẽtis qereratatib?copetit grofía oíe
ta;t caufa bui? cft triplex. Pꝛima eft oepditio c refolutio
€o:pis: t foꝛtitudo calozie naturalis, zilía € epercitatio ⁊ foz
titudo caloꝛis naturalis. Tertia cft nimia pozo:ti aptío.quí»
bus oc caufis coꝛpus indiget ncecflario multo sroffo nu
trimento qð cócedim?.( Ad róne iu contrariũ oicendus ꝙ
exercitii eft multipler: quoddã tẽperatũ:⁊ tale excitat ca»
lo:em naturalc:z reddit foꝛtẽ in loco decoctionis:⁊ in qual
bet parte coꝛpoꝛis:⁊ tunc co:pus indiget aroffo nutrimen⸗
to. —— diera t 69: tale oefcctat virtutes: €
tanc cozpus indiget fubrili nutrimẽto.Tertiũ eft mediocre:
z bm bocindíget mediocri nutrimento, (T IBorandü tfi
crercitiũ non oebet erbiberi dibus immediate: caufa
—— tũc caloꝛ naturalis multꝰeſt extra ⁊ paucꝰ intra:
fed cũ coꝛpus quieuerit poft exercitiũ per dimidiaʒ hoꝛam
diei:reuocat᷑ calo: naturalis ad interioꝛa:⁊ fit foꝛtis in loco
decoctionis:⁊ tunc debet exbiberi cidus.
¶ $30 queritur:qualis dieta cõpetat exereitãti exercitio
siali ficut illie qui ſtudẽt:⁊ víde£ p grofía.quátomaío: rc
ſolutio facta efta co:pe t extinctio caloꝛis: táto groflio: có»
petit dieta:ſed in ſtudẽtibus ifta ouo concurrüt:crgoin cis
€ópctit groſſa dieta.Scda ratio talis eſt:exercitiũ ate fozti?
eft cozpozale:ficut aic operatiócs fo:tio:ce funt dp coꝛpo
ni$:fcdin exercitio co:pozali groſſa dieta copctit:ergo mul»
to foꝛtius ín aĩali. &d oppofitii cft auctoꝛitas yſaac dicẽtis
ꝙ ácfcentib? nó ocbet oari groſſa oíeta, Scdã ró bec eſt:la
boantib? ocbetoari groſſa oícta:q: exbalatio fupfiuítatü
fitín cís per fudoze:cii poꝛi fint largizín quicfcennb? Yo nó
eft bmõi erbalatío: ergo uon competit in cís groſſa dieta.
Zertía ró eft bec. dicit pDs in.vj.de naturalib?:q: vna vírt?
retrabit alíá a fuis operationib?.vnde fi viget aialis virtus
debilitat᷑ naturalís:fed qii virtus narurake debilis eft:com
pent ſubtilis dieta:ergo exercitãtibus exercitio aiali cópes
tít dieta ſubtilis:qð cõcedimus. IAd rationẽ autẽ in con
trariũ reſpõdemus:ꝙ tria in talib7 int conſiderãda. Pꝛi⸗
mum eft refolutío facta a caloꝛe ⁊ pꝛofunditate cogitatio⸗
Rum: qꝛ aĩalis ſpiritus 7 calozs naturalis. confumit cm z
Ocbilita£ calo: naturalis: 7 boc modo indiget reftauratióe:
« multitudine abi. sScóm eft ocbilitas virtutis naturalis: t
bocmodo índiset pauca ⁊ fubtili oieta: fed q: refolutio fit
1139:73:10 tali coꝛpoꝛi offeri 05 cibus fübtilis: c fiequeter et
paucusad boc vt foꝛtiñcetur:⁊ reftaurc£ illa virtus debili⸗
tata. Tertiũ eft cft ibi remanẽtia ſuperfluitatũ:⁊ poc moz
doindiget cibo fubtili ⁊ pauco.
¶ Poſtea querit oc oieta ratione tẽpoꝛis: ⁊ querif quas
lis dieta ocbeat exbiberi cozpozi hu.in eſtate:an ſubtilis:an
groſa:⁊ ꝙ groſſa videtur. Dicit vſaac:ꝙ habentibꝰ poꝛos
raros:⁊ aptos cõpetit abus groſſus:ſed in eſtate poꝛi funt
aperti crarí ꝓptercaloꝛẽ aeris continẽtis:ergo in eſtate có
petit groſſus abus t non fübtilis, Scða ratio bec eft : ma⸗
quc oeperditiom ⁊ reſolutioni multa ⁊ magna ocbet refpó
dere rcítauratio:fed in eftate multisoe caufis eft magna oe
perditio:q; tunc multũ refoluif oe calo:e naturali ⁊ fpiritu:
⁊ virtutc:erao ín eſtate coꝛpus bu.multo 7 groſſo indiget
nutrimẽto. ¶ sid oppofitii eft bíppo.q oícit.vetres hpeme
⁊ vere «c. ppter boc in bpeme multus ⁊ sroffus cibus có»
petit:q: foꝛtioꝛ eft caloꝛ naturalis, crgo ín eftatc cum fit tẽ⸗
us contrariũ S:ius cibus debet exbiberi buíufinodífo ci⸗
* eft ibus ſubtilis:ergo cibus ſubtilis debet exhiberi ín
eſtate:⁊ non groſſus:qð cõcedimus.¶ Ad pꝛima aute; ra⸗
tionem in contrariũ dicendum ꝙ apertio poꝛoꝝ eft duplex:
quedas naturalis:⁊ cauſatur a fo:tinidine: «n bac cõpetit
cibus groffus: coc tali intelligit yſaac.Alia 9o eft accidéras
lis que caufatur ppter calose extẽrioꝛe:⁊ bec accidit ín eſta
te:⁊ ín bac cópetit dibus fubrüis « nó groſſus:eo ꝙ virt?na
turalis multũ eft ocfecra ín eſtate ppter refolutione fpirie
tus t calozíe naturalis vñ non pót digeri cibus groilus: ct
oc pacnon intelligit yfaac ¶ Ad fcoam ratione dicendũ dq»
in eſtate multa fit ocpditio in coꝛpoꝛe: ⁊ buius caufa cfr ou
plex vttriplex. Pꝛimã eft detectio ⁊ ocbilitas caloꝛis:⁊ puic
reſpödet abus fubtilis ⁊ paucus.Scda caufa eft nimia reto
lutto 3 coꝛpoꝛe:⁊ buic refpodet multa reftauratio per abus
fubtiem 7 paucii:c frequéter ezpibitü. Gn non fequi£ fi re
folutio c deꝑditio eft multa:ꝙ —— ſit groſſus
ad fi rcftauratione: qz boc (de racít cibus ſubtilis frequen
ter ccbibitus in parua quátitate, Tertía caufa eft fo:tis ca
loꝛ accidẽtalis acquifitus per caloꝛẽ aeris exterio:is: ⁊ boc
modo indiget cibo frigido ⁊ humido.
¶ TWonſequẽter queritur oe regimine coꝛpoꝛis lapſi a coꝛ⸗
etẽperato:vtrũ debeat cóferuar per oiflimilia extra: c
fitta íntra:c boceft querere vtrũ illa opiniofit vcra: ct
ofteudif q nó multis rationib?:p:tma ralis cft. Dicit Wal.
ín lib.coplc.qp omnc qð denominat᷑ per impꝛeſſionẽ facram
ín co:po:e:cahdii vel frigidü ocnominaf $m potential vír»
tutem:⁊ non fm actualem.ideo dicit £:Dat.in tegni.ꝙ debe⸗
mus inſpicere potentialẽ virtutẽ ⁊ non actuale; ficut patet
ín pipere qð ponimus calidũ:qᷓ uis actualr ſit frigidũ:ergo
fimiliter erit in cibarijs altjs: qp per illud qð babentin pos
tentia operabunt᷑:⁊ ficníbil faciet virtus actualis.Secũda
tatio talis eſt:illud quod eft cómune oĩbus:nulli —
tur:ſed omni cibo:in qualibet regione cõmune eft vr ſit ũ⸗
müle in potẽtia intra:⁊ diſſimile extra: ergo nulli debet ap⸗
— ——— fic nihil eft oíctu cp debeat cófcraari per cibaria
oiflumilia extra:⁊ funilia intra:imo ſemper ſᷣm potentialem
virtute ocbér iudicari. Zertía ratio €ft hec:dicit Auicẽna.c.
Oc eis que prouenit ec eo qð comedit᷑ «bibiE: qp cib? tria
faat ín coꝛpoꝛe. Pꝛimo ocperditii reftaurar p uarurá per
quat eft abus. s»c5o caloꝛem naturale augmentat:augen
do fanguine. Zertio alterat co:pus p qualtaté que ſibi re⸗
manfir:quefoztío: erat qualitate noftri coꝛpoꝛis: t boc cft
potentiale virtute: quare ota querecipintur ín coꝛpoꝛe
fi frigida funt ín potẽtia:infrigidabũt co:pus.fi cal.dazcate
faciet: t ficnibil facitactualísvirtus. Quarta ratio eft becz
dicit £Salintegníp genus confcruanur contrariũ cft ge⸗
neri permutatíuo.permutatiui cm tágit malas diſcrañas.
cõſeruatiuũ 9o conferuat: fed in permutatio pꝛocedimus
per cótraría non extra:ſed intra.Quinta ratio eft bcc. Cintis
quodq; co q cft in potétia denominatur ín actu:fcd ficut oí
cit Auicẽ.triplex eft porétía: quedà ꝓpinqua:⁊ in iſta ſe bs
veneni refpectu co:pís: qz non egct nifi fola obuiarióe. £t
eſt alía potétiaremora:c i ifta ponim?abfi refpectu cozpis,
p:opterca qꝛ mulrís indiget trá(mutatióib? ad boc vtín na
turam noftri coꝛpoꝛis tranfmutef cus alia porentia medíaz
tínbacponímus mediciná que imn utat cozpus:ficur vcl
nenum:⁊ imutatura co:pose ficut cibus:fed tumvenenum
& mediana non oenominaft ab illo qð eft m eis actu: fcd ab
illo qð — ——— fimiliter abusboiceturoperan:z
⁊ oenomínabi£ abeo qð eft ín potétía. Sexta ratio ralis cft
ín gñe caufe conferuanuo vrímur fimilib?: fcd cibus nó nu
trit nifi cum inducit ſpeciẽ aliena: « boc modo operaf ato⸗
ta fpecie:babetemin potétia fpeaem confimile membꝛis:
per ſpeciem tñactualẽ non nutrit;:fed per potétiale: quare
per illam potentiale affimlatur mumbꝛis: qð concedimus,
¶ edad oppofitii oucítur ralis rarío: illa que competit
co:po: lapfo à meliozí foꝛmaꝝ non oebent oio effe diſſimi
lia:q; fic reducerent ipſum ad maioꝛeʒ oífcrafiam:nec oĩno
fimilia:q: ficnon permutarent : debent ergo cffc partím fis
milia:t parnm contraria:fed boc non poteft eſſe in codcm
tẽpoꝛe:quare opostet ꝙ extra fint oiffimilia; intra v0 fita.
¶ TSolutio
Dietarum vniuerſalium.
Solutio dicẽdum tio illa nulla eft, vnde debẽt
&T perolo fimilia — ——— cibus ſit ille:deb etde
nomünaríab eo quod babet ín potzría. Ad rationẽ in con
trarium pts foluno per dimnctionẽ (llá fuperius pofità fc;
qp copus cbolericii.iij). modis poteft regi: ficur ibi fuit ex⸗
planãtũ.⁊ ideo hic omittimus.
¶ Tertia lectio.
¶ Idem eria coꝛpoꝛibus intelligim? fm oppila⸗
tionem poꝛoꝛũ:⁊ raritate costi, £51 enim poꝛi coꝛꝑis
fint rarizz fumoſitatis facilc diſſolutiui: cibi in quà
titate funt multi dãdi:in qualitate xvᷣo groſſi ⁊ viſco
fi:vr pꝛe multitudine fui impleãtur rari poꝛi: ⁊ viſco
(itat c tardetur diſſolutio cibi, Si enim cibus par
uus tit ⁊ ſubtilis:poꝛi vᷣo largi atqs rari: non incerti
fumus quin plurimi diſſoluantur:⁊ pcr pozos vclo
citer egrediãtur:⁊ ita mẽbꝛa nutrimẽto depauperẽ
tur.Si autẽ cibi multi funt ⁊ groffi:z implentur ra⸗
rí pozí-« diſſoluũtur tarde: neq a coꝛpoꝛibus care?
diantur niii quí a natura expelli cogũtur. S5í $o coz
po fint oppilata:⁊ nó oíflolutiua:ct ↄſuetudie cis
pamus cibũ in quãtitate paruũ:ſubtilẽ in qualitate,
f£ibus cním multus groffus ín poꝛoꝛũ oppilatiót^
bus ín co:pozibus coadunatur:⁊ ct tertíc digeſtiõis
membꝛoꝝ fuperfluitaribus tàta generatur materia:
vt nõ fecuri timus quín inde diuturni moꝛbi gencre
tur:z maxime neruoꝛũ doloꝛes ⁊ articuloꝝ.Si autẽ
fir ſubtilis cibꝰ:cito oc ſtrictis poꝛis egreditur:meqs
remanet in coꝛpoꝛibus:niſi quãtũ in nutriendis me
bꝛis a natura expetitur:⁊ coꝛꝑpa ín ſanitatis ſue funt
ftatu cõſtituta. Tonſtat ergo antiquos medicos oc
natura ciboꝛũ oífputantes: fic intendẽtes vr cibi ra
lcs effent:qualis fubftarüa (lla que oe coꝛpoꝛibus oif
foluícur indc nó ranrá intelligere naturas ciboꝛuʒ
ín ſanitate pᷣſtãda « cuftodicda fufficit:niti eric coz
poz capiẽtiũ ca naturas intellexcris. Naturis cim ci
boꝛũ ſolũ perfecte intellectis; coꝛpoꝛũ 9o ſuſcipiẽtiũ
neglectis:nihil pꝛoficit illũ pꝛius exquiſiſſe in cõplẽ⸗
da intentiõe cuſtodiẽde ſanitatis ín ſanis:⁊ redden⸗
dc infirmis.Coꝛpoꝛa ením multi funr ſibi diuerſa ín
cóplerióez cópotitione, Cinde etiã Pm coz diuerſita
tcs canda funt cíbaría diuerſa. Compulit crgo nos
neceſſitas ad coꝛpoꝛũ otucrfirates exquirẽdas: vr in
telligamꝰ qualia ſint rara ⁊ larga:qualia ſint oppila
ta ⁊ ſtricta. Complexiones quoq; cuiuſiibet coꝛpo⸗
ris ſunt exquirende totiꝰ: ⁊ mẽbꝛoꝝ ſinguloꝝ ſingu
le:ũue mẽbꝛoꝝ ſingulũ ſit ñm qð erpedir: fucrir:fiuc
nõ fuerit:cũ aliquado totũ coꝛpus calidius inuenia⸗
tur; folus vᷣo ſtomachus frigidus:et ecõuerſo.ſic z
de ceteris mẽbꝛis intelligendum eſt.
¶ Poſtqᷓ; aſſignauit diuerſitatem exbibitionis diete ⁊ a
parte complexidis coꝛpoꝛũ recipiẽtiũ:tn bac partc aſſignat
eius diuerſtatẽ a pee copofitionís ipfoz. Sunt aut£ oue
partes ín p:efenti lectionezin quarü pꝛima affignat oíucrfi
tatem diete. In ſcða oſtẽdit vel codudit neceflitate inuefti
gationis nature diete. Pꝛima aũt diuiditur m duas: ín qua
fà pzma aflignat oíuerfitaté oíete a parte cópofitionis ra.
Te. 3n fcóa a parte ſpiſſe.Scða arit principalis diuiditur ín
duas partcs. 3n quarũ piíma cócludit neceffitaté inueſti⸗
Sationis naturc diete. In ſcða:q; cà bui? eft oiuerfitas coz
po:ii:affignat ipfam n tertía:q: acbuc Jcimit binerfitas
memb:oz:ipfam affignat. Sunt igitur ín pꝛeſenti lectione
partes quinq;. 3n qua; pꝛuna affignat diuerſitatẽ diete a
Fo.xvij.
parte rare cõpoſitionis coꝛpoꝛis. In ſcðᷣa.ſ.in bac: Si vero
oꝛpora fint oppilataz nó diſſolutiua.aſſignat ci? diuerfita
tc a parte fpific copofirióis, 3n rertia.f.in hac:Coſtat ergo
antiquos oe natura ciboꝛũ diſputaſſe.concudit neceſſitatẽ
inueſtigatiõis nature dboz. 3n quarta.f.in bac: £ opa em
funz multũ diuerſa m cõplexione.gratia huius aflignat coz
poꝛũ diuerſitatẽ. 3n quinta.f. in hac:Cõplexiones igit au
iuſubet coꝛpoꝛis funt mquiréde.aflgnar owerfitate oifpo
ſitionũ memb:;oz q̃ debet inquiri drca inueſtigationẽ nari
re diete. ¶ ¶ Pꝛoceſſus aũt talis eſt: dicit fimiliter ꝙ diuerſa
tur diete exbibirio a parte cõpoſitionis coꝛpoꝛũ:qꝛ coꝛpoꝛa
raros poꝛos babétia abis multis viſcoſis indigẽt:vt oiu po
ris immozent: c erillis mẽbꝛa perfecte nutriant: q: pauci
fubtiles cto exhalãt:vt mẽbꝛa nutrimento viduata rema»
neant. ¶ £ircafcóam parte dicit ꝙ cozpoza ſoldoꝛũ pozo
rü paucis abís ſubtilibus egent: vt cito reſoluantur:quia
grofíi multi multũ immoꝛantur:⁊ groſſos gencrãt humo
res:ex quib? diuturne generant egritudines. ¶ xLurca ter
tiá partt fic pꝛocedit dicens cp paret ex pꝛedictꝛs antiquos
inquifiuiſſe oc natura ciboꝝ ppter coꝛpoꝛa:vt quale diſſol
uitur ab cistale reftaurc£:ende opo:tet vrbabeaf coꝛpoꝝ
noticia in regimeto eoꝝ per oictá: « nó fol? oiete: q: habi⸗
ta perfecta noticia diete:⁊ nó — mbil ꝓficit diete no
tida in operatione pzedicra. ¶ furca quarta parre dicit ꝙ
caufa buius cftzq: coꝛpoꝛa multã babér oiuerfiraté in com»
plerione ⁊ cópofitione: c fm coz diuerũtatẽ dieta oiucría
tur: idco ró cogit nos ad boc: vt ad habẽdũ diete noticiã
ofuerfitares coꝛpoꝛũ in coplerione « cópofirionc perquireo
mus. QT 3irca quinrá part fic procedit dicens:ꝙ cóplerío
nes coꝛpoꝛũ debẽt inquiri: c etiá mẽbꝛoꝝ:cũ multã babeát
diuerſitatẽ: qꝛ aliqũ totũ coꝛpus eft calidũ: ⁊ tamẽ ftomas
chus eft frigidus: fimiliter cft oc alijs membꝛis: t ficops
otuerfari oietá fm diuerſitatẽ mẽbꝛoꝝ C coꝛpous.⁊ fic ter
mínatur intentio buius partis,
¶ TAd euidentiã autẽ pꝛedictoꝛũ fepté intẽdimus oetermis
nare. Primũ eft oe neceſſitate pozo2um , Scðm eft à dicta
competat babentíbus pozos fpifios .Zernum eſt que die
rà competat co:pozibus (triae c fpiffe cópofitionis. Quar⸗
— ett que dieta competat ín iuuentute. Quintum eſt
trun um cꝛpoꝛe contingat ponere poꝛos longitudinalcs
€ latirudínales.SSertü eft que coꝛpoꝛa fint lõgicꝛis virezan
re RENE MI NM NB EstnEef YI
talia ont reftaurari:dlia funt oepdita ficutvult yfaac in (£2,
€ sLírca primam fic imus : ⁊ querirur vtrum poꝛ
fint necefiart: c videt cp fic per multas ratiões. Pꝛima ta⸗
lis eſt:dicit pbs fn lib.oe vegetabilibus:ꝙ in pláns funrpo
ri fiue pozofitas neceffaría: per quá reapiàt nurrimenrum
Qc penetrationé ad fingulas partee:ergo aum ín co:pe pu
mano bmóí receptionutrimenti ⁊ penetrario ad fingulas
artes fit neccffana:manifeftü eftzp in coꝛpoꝛe bumano po
ri funt neceſſarij. Poc ide 5tirma£ per pbm in.itj. metbᷣoꝝ.
dicentẽ ꝙ queda funt tenfibilía ficut ila q̃ hñt po:os diſtẽ
ſos:⁊ alia frangibilia ficut vitra:que no babet poꝛos diſten
fos. Idẽ dicit pba cp coꝛpoꝛarigabilia ⁊ imbibilia funt que
babent pozos apertos ad bumiditarís receptioné:fs in coz
po:ebumano eft iliud: ergo ín coꝛpoꝛe büano funt pozi rie»
ecffartj. Site etiã m tegni dicit Bat.ꝙ qr alrerant mebza
ec bumiditate cõtenta ín regionibus membzog. frin pois,
£r oib? igif bis cócludif q neceffe eft pozos ce ĩ om̃i coꝛpe
viuẽte.Scða ratio hec eſt.vnũquodq; viuẽs babet vías na
trimenti nutrimẽto delegato ad ſingulas partes membꝛi:
ergo neceſſe eſt m coꝛpoꝛẽ effe vías per quas bmõi nutrimẽ
tum ad fingulas partes deleget᷑:ſed hmõi vie a neruo funt
yt poꝛi:ergo in omni coꝛpoꝛe viuenre cft neccffe pozos cfle,
Tertía ratio bec eft: Superfluírates que ez nutruncnto
relinquunt᷑ opsa mébzís euaaiari: fed bmói euacuatio cft
fiue fit p pozos:ficut dicit yfaacinvzinis:ergo in omi co:pe
viuẽte neceſſe eſt pozos - uartaratnocftbec: 9
demus cõcauitates in omnibus membꝛis: p quasnutrimé
ri tráfit ficut venas: ergo in tertia otcftióc opoetebit effe
aliquas cocauírates c bmói funt pozi: á — omni
coꝛpoꝛe viuente poꝛos eſſe.Quinto rario bec eft. o£ coꝛpus
€
Liber
quod fm ↄtinctiã aeris in fuis cõcauitatibꝰ infpiffat ⁊ tu⸗
meicit ⁊ augmẽtat᷑ c decreſcit naturauter vel accidẽtaliter
necefíario habet poꝛos: fcd oẽ cozpus viuẽs bmói eft: Gin
orfii coꝛpe vitiéte necefTario funt pozt, Scrta ró bec eft: vi»
dem? ſudoꝛẽ exire c eliquare cx mébzís : ⁊ boc nófit nifi p
poꝛos:gᷣ in om̃i cozpeviuete erüt poꝛi.Septia ró beceftzoe
€0:p? qð cft cõtextũ ex pnb? ppostionalib? fitis ſecũ »pofi
tis cft hᷣabẽs pozos oiftincros inter fila:fs ore co:p? viuẽs
eft bmóí:ergo ín om̃i coꝛpoꝛe viuente necefíario funt po:f.
¶ Ad oppotitü funtouc rõnes. Pꝛima ralis eſt:ſi pozi funt
in coꝛꝑe:ergo Qrónefuntin vnà pte:eadẽ róne in quübet:fs
fi po:t funt in qualibet ptc;fictotü coꝛpꝰ nó eft nifi posi: t5
boc cft falfus ⁊ incóueniés: ergo po: non funt ín cope. Ad
tale incõucniẽs oucit £iniftoteles in ſcðo oe gencratióe : re
p:obás opinioné ponẽtiũ pozos: afferens pozos non cfic:
nec actione p cos ficri. Secida ró bec eſt.coꝛpus ↄtinuũ eft
ín cu;? parnb? nó (ant concauitates:ergo ft in q̃lbbet parte
co:posis fant poꝛi: ille crát diſcõtinue: f$ concauita»
rco iftenó func nifi pouzf5 incõueniẽs eft illas ptes efle ois
fcónmuas:ergo nó crit poflibile pozos eſſe ín coꝛpoꝛe. So⸗
lutío ad bocoicendü ꝙ poꝛi funt neceſſarij in om̃i coꝛpe vio
uente: ↄcedimꝰ oce rones ad bocinductas. Ad rõnẽ ou»
ctã in cótrariü:oícim? ꝙ ín co:pe funt tria. Pꝛimũ cft pres
que 2ponun£:c ifte manétintegre: t nó fünribi post, $9cca
dum eft ↄpoſitio priis: 7 in Dac cópofitione ponim? pozos
eſſe: ſicut inter filus c nlü: ⁊ boc modo 2tingit ín páno po»
nere iſtã 2cauitare. Similiter cft in ꝑtiũ copofinonc. Zero
tíus cft poroꝝ concauias. £id aliud Q9 dicit Ariſtoteles dici
«m? ꝙ Ariſto. nó negat pozos efíc:15 dicit actionẽ p pozos
non poffe fierí:q: ipe referebat actione ad Qlirares pumas:
nos do referim? actione ad poꝛos tandp ad illos p quos ftt
actio. vn (unt ibt tra, virt? actiua:⁊ illud fup qð fit ficuc rer
minus. tertium eftülud pqofitilaacto, —
€ Circa ſcõm fic pꝛocedimus:⁊ querit qualis dieta compe
£atbabénbus po:0s raros: videtur cp fubtüis tribus ra»
tioib?. SSꝛima ralis eſt. In eſtate poꝛi co:pis funtapti pꝛo
pter caloꝛẽ aeris:ergo fi poꝛos raros babetib? ↄpetit arof
fà oicta:in cftate cópeteret groſſa dieta: (5 bocno eft vez:
immo fubtilis pauca:ergo habẽtibus pozos raros t aptos
-€ópenit ſubtilis dieta ⁊ non groſſa.Scða ró bec eft: femine
babét poꝛos raros:funt em̃ rare 2pofttionis;f5 babétib?po
f08 raros cópent groffa dieta:g mulieríb? competit grof?
a:fed bocnon cft verusimmo rubtilis:ergo babetibus po
ros rarosnon compctit grofía o:eta:(mmo ſubtilis.Tertia
rõ Dec cft.co:pus habẽs po:oe raros dupliciter patif oetrf
menti. Pꝛimo q: calo: naturalte erbalatab co. Scðo quia
frigus penetrat ipſuzvſqʒ ad pfundus c sprint
tali coꝛpi nõ 2pctit grofla oícta f5 fubtilis:ergo co:pib? b.
'bétib? pozos raros captos nó 2pctít groffa oieta : fs fübri
lio. Ad oppofitii funt qrtuor rõnes. Pꝛima talis eft: binõi
co:pís pozís aptís nutrimẽtũ fubtüe cito oiffolui£. vñ coz
pus nó cófo:t3£ nec ocpditus reftaura: fs p cibaría groſſa
Que mẽbꝛis imozárur:fit »fo:tatio ín mébzis: € d re⸗
ſtauratio:ſed ea d vᷣtutes coꝛpoꝛis cõtoꝛtãt c oepditum re
fraurát;cópctüt:ergo ars groffa cibaria íllud 2ferát coꝛpo
ribabenti pozos raros 7 nó fubtilia: videtur cp huiuſmodi
co:pozi babéti pozos raros:groſſa⁊ nó fübnlis cópetat oíe
ta xd ró talis eft: rarítas poꝛoꝝ fequi£ foꝛtitudinẽ calo»
ris natural: c buic cópetit groſſus cibꝰ &m yfaac: q: hmõi
cib? ppoꝛtionat fozti actioni caloꝛis natura ⁊nõ ab? fub
tilis:ergo dibus aroffus cópetít coꝛpi rare cópofitióís 7 nó
fubnlís. Zertía rõ hec eſt:in quocunq; coꝛpe maria fit dep⸗
ditio ⁊ inanitio p caloꝛẽ naturalẽ:⁊ ei maxima refpondet re
ſtauratio:ſʒ ín cõꝛpoꝛibus rare cõpoſitionis naturaliter ca
lo: naturalis maximã facit reſolutionẽ ⁊ inanitionẽ:ergo ei
maxima reſpõdet reftaurario: f5 hec reſtauratio non fit nifi
percíbos multos « groffos:erao in corpib? raris oↄpetit d
bus groffus ⁊ dicta groffac nó ſubtilis.Quarta ré cft bec.
Similis ẽ peeflus círca ↄplexionẽ ineq̃lẽ crantaté pozoz:
qꝛ vtrunq; pceditp otrana: fsfrigide 2plerioni diſtẽpera⸗
te 2petunt Dtraría:ergo fimiliter poꝛisaꝑt:s ín coꝛpoꝛe bu
tano 2petunt cibaria grofía 7 multa: vt oppilct ⁊ claudãt
po:ost in eis biu ↄmoꝛent᷑.qð cóccdim?. 8d pmá rõnẽ ĩ c6
trarius dicẽdum ꝙ duplex eft po:oz rantas. Quedã crm eft
quc fequit foꝛtitudinẽ calozis naturat c eft natura c puic
groſſa dieta ↄpetit:⁊ de ifta intẽdimꝰ.Auia ẽ rarítas d caa.
fa£ a caloꝛe accidẽtali ſicut ex caloꝛe eſtatꝭ:⁊ oc iſta etia obij
cit:⁊ de iſta raritate nó intendimꝰ bic. Ad ſcðam ronẽ dicẽ⸗
dum ꝙ raritas coꝛpoꝛis cft duplex.Quedã eſt d ſequit᷑ foꝛ⸗
titudinem caloꝛis naturalis t Duiccompetir grofia dieta:⁊
ocbacintendímus bic.llia cft d ſequit ocbilem nerus coz?
poꝛis vel coagulatione: c bec eft in mulieribꝰ:⁊ puic ↄpetit
fubtilís dieta: ⁊ de iſta bene arguit: fed oc (ftanon logmur
bíc.zidco nó valet rõ.Ad tertia róné oicedus qp eft qdá rari»
tas fiue aptio poꝛoꝝ que caufa£ ex fo:titudine coloꝛis nao
turalis: « p bácnon exbalat: (5 cuentat ⁊ vigoꝛat calo; riae
ruralis. fa cft d ab ertrinfeco b pᷣncipiuʒ:ſicut acaloꝛe ae
rísineftate:c pbácaptioné pozoz defectat virt? 7 exba⸗
lat calo: naturalis: oc bacobtjdf: ſde tali nó intelligitur
bíc:fed oc prima ax cópctit groffa dieta.
¶ Xirca terniü fic peedum? zz qn£ d dieta cópetat coꝛpoꝛi
bue ftricte ⁊ fpiffc — — oſtendik ꝙ groſſa bacró»
nc. cum poꝛi coꝛꝑis funt ſtricti naturalis caloꝛ interius cõ⸗ꝰ
feruat:qn vᷣo funtapti c ampu calo: naturalis exbalat c oc
bilitat: ficin pabentib? pozos ſtrictos caloznaturalís vis
gct ín ftomacpo vbi eft locus decoctionis:ſʒ buic foztí calo
ri abus groffusc fo:tís cópent:pabentibus g pone ocíos
⁊ ftríctos grofía dieta ↄpetit.Ad oppofitü € qð dicit yſaac
ín httera.f.qp fi abí groſſi dent᷑ hmi coꝛpibꝰ:cibi illicoadu
nan£ c cõculcant ⁊ fiunt materia mosbüfed talis cibus nul
Jo modo ↄpetit hmõi —— cibꝰ groſſus habentibꝰ
poꝛos ftrictosnó »petir:fs ſubtilis:ſicut dicit auctoꝛ: qð có
cedimꝰ.Ad rõnẽ in ↄtrariũ dicenduʒ: ꝙ oppilatio fiuc ftri
ctura poss eft duplex.Quedã q caufatur à frigiditate erte
rio: ficut p5 ín pyeme: c huic cópent groſſa oíeta: t de iſta
bencobüat:z oe bac non intelligit bic auc . Alia eft natura
Me Q caufa ppter ocfectus ⁊ ocbilítate caloꝛis naturalis: c
buic cõpetit fubtilis oíeta: qꝛ iſta non opat ad foꝛtitudinẽ
caloꝛis naturalísfs ad debilitatẽ. árif drca B q̃ ſit
caufa oiuerfitatís diete circa rantatem ⁊ dẽſitatem poꝛoꝝ.
Ad boc oicendus ꝙ rarítas poꝛoꝝ accídéralis fequit calos
ret accidentalem exterioꝛẽ: d pozos aperiens ⁊ dilatãs rcs
foluítfpis ⁊ caloꝛẽ naturalem c virtutem ocbüiratnon
tentem oegererecibos groffos; t ppter boccicópetit fub
tilis dieta. Raritas fo naturalís feqtur fo:tírudínem calo
rísnaturalís:c ideo ei ↄpetũt groſſe oícte:q: calo: narura»
lis digerens valde eft foztis.econuerfo $0 ftrictura pozosus.
naturalis fequí£ oebílitatem calozíe naturalis non potétis
po:os oilatare: t ídeo cí 2pctit oícta ſubtilis znon groſſa:
Quía calo: naturalis cũ fitocfectus non pót cam degerere.
— fo ſiue ſtrictura poꝛoꝝ accidentalis fegtur fri»
8i
litate erteriozem q daudens poꝛos coꝛpoꝛis caloꝛẽ natu
rale faat redire ad locũ oíceftionís . ende calo: naturalis
— — cõsregat᷑ ⁊ vigoꝛat᷑:⁊ ppter boc cõpetit ei die
a.
¶ TXirca quartũ fic peedímue:c jri£ vtrá ín etate iuuétu
tis compctat fubnlís dieta:⁊ vídef ꝙ ficbac ratione. Dicit
ial qp fimile eft oe etate: tpe: ⁊ rcgione: fed im tꝑe calido
fubtilis oícta cópetit: ergo fimiliter 7 ín etate iuuẽtutis cũ
fit calida multü ſubtilis oieta competit Sca ró beceft: in
ctate iuuẽtutꝭ opofitio eftealde rara.vñ calo:cgbatat:f5 qñ
calo:naturalís exbalat:ſubtilis dieta cõpetit ⁊ nó groſſa
ergo ín etateliuuẽtutis ſubtilis dieta cõpetit ⁊ nõ groſſa:
¶ 3d oppoñtũ cft B ró. i etate adoleicẽtie ⁊ iuuẽtutꝭ calo,
naturalis cft fo:tís c magnus ficut dicit Batł.⁊ ali) aucto:
res:fs forti caloꝛi naturalí cibus groflus o5 oart fm yfaac,
gin tate iuuẽtutis abus srotffus copctít : £03 coccdim?.:
Ad pꝛimã rõnẽ in cõtrariũ dicẽdũ cp nó cft ſimile oc caloze
etatis: tꝑis:⁊ regiõis: q: calo: eftaríat regiõis acadéralis
eft: extrinfecus adueniẽs coꝛpi poꝛos eiꝰdilatat:⁊ reſoluit
caloꝛẽ naturalẽ:⁊ ideo coꝛpi ín eſtate vcl calidiſſima regiõe
exiſtẽti nó cõpetit nifi ſubtilis dieta:caloꝛ vᷣo etatis natura»
lis eſt:⁊ qꝛcaloꝛ naturalis ín etate iuuẽtutis foꝛtis eſt:ideo
"ei 2petítabus groſſus.Ad ſcðm pt; ſolutio per pᷣaicta:qm̃
Dietarum vniuerſalinm.
rarítás poꝛoꝝin fuucntute eft naturalis:et ſequitur toꝛtitu
diné — naturaliszalia Yo accidéralis:et de iſta obtci£,
«[ Sco q̃rit circa B;quá qurate ſeqtur poꝛoꝝ raritas:et
ondi£ ꝙ caliditate hacrõne:raritas fcqtur illã Qlitate cui?
pꝛiũ cft aꝑire c oilatare poꝛos:raritas em ꝑaptioes ⁊ di⸗
poꝛoꝝ cauſat:qꝛcaliditatꝭ € aꝑire t dilatare:gra⸗
ritas ſeqtur caliditate rág fu cãm⁊ deſitas oxum.f.trisi
dítaté. Scda rõ talis c.oilatatio poꝛoꝝ crarítae caufanf p
motũ acetro p circüferentia:fs mot?calidi € hmõi:⁊ motus
frigidi ecõuerio.g raritas: t dilatatio poꝛoꝝ caufant a cali»
do: oéfitas: c ↄitrictio ipᷣoꝝ a frigido ¶ sid oppoſitũ eft
bec ró.fpiffitudo foꝛtis feqtur fo:té ↄ catenationẽ coꝛpoꝛũ:
raritas o ocbilé:f5 fo:tís 2catenatio fatur foꝛtẽ calozem,
fo:tis er effectus afo:tí cá ꝓducit᷑:ergo ocfitas pozoz feq
tur caliditate; rarítae p 2uii frigiditate. Tertia ró b cft:
oicit pbs ꝙ 2comizat rarü leni: c dẽſum ſpiſſo: fed cà lenis
eft caliditas:⁊ ſpiſſi frigiditas:ficut bF ín rto metboz:er»
go rarũ caufaf a calido:c ſpiſſum a frigido. ¶ 3d B oicen
dii ꝙ oupler eft raritas.Quedã cft à caufaf $m ertenfioné
⁊ dilatatiões ptit: bec ſeqͥtur foꝛtẽ caliditatẽ.Alia € cau
fat a debili coagulatione ꝑtiũ:⁊ b fequi£ caloz£ remiſſum.
Alia € que caufaf a toꝛti calidirate ĩnata:⁊ D feqtur fo:tem
cõplexionẽ.Quarta cft d caufatur ex ocfcctu nutrimẽti:et
bfeqtur inanitionẽ vt t maalentis , ilr dẽſttas vel ſpimũ
tudo. (Queda eft d caufat p viã oígeftíóís: vt ps ín syrbo:
t fcqtur caliditatz. Zilía eft q caufaf p erbalatione calidi et
fo:ti 2fertione ptid: vt pʒ in ferro bebeno:t hec ſeqᷣtur frí
giditate immediate: « caliditatẽ mediate tanqᷓ cám remo
tà, Lertía eft d caufat ex fupabundária nutrimẽti:⁊ becfeq
tur oppilatioem zdaufione pozoz: ficut ps in pinguibꝰ.⁊
fic patet folutio ad obiectum.
Circa qutü fic pcedimꝰ:⁊ q̃rit᷑:cũ fint poꝛilongitudina
les t latitudinales: vtrũ ↄtingat vtrũq; genꝰ poꝛoꝝ pone⸗
rc in coꝛpe.⁊ oñdit᷑ ꝙ ſic:neceſitas pozo e& pzoprer pene
tratione nutrimetí ⁊ calozís natural c ſpũs ad ota mebꝛa:
f5 qua róne penetratnutrimentii p po:os lõgitudinales:ea
Ge róne p lantudinalee: ergo vtrũq; genus poioz tingit
ponere in co:pe. Sca ró D eſt.oẽ co:p? ↄtextum crfilís et
er ptibus ppo:rionalibus filis recipit oifpoem poꝛoꝝ td ín
longü d in latũ:ſ̊ coꝛpꝰ büanü eft bmór:ó coꝛpꝰ büanü bs
po:os lõgitudinales 4 lanitudínales (T Bd oppofitü ẽ bec
ro.natura ſcindibilitatis c frãgidilitatis cófiftírin poꝛis:⁊
iõ co:p? hñs po:os oífponif ad fcindibilitare c fráaibiliras
tc: Gco:p? hũanũ ect diſpoſitũ ad frãgibilitatẽ c ſcindibili⸗
tatẽ.qð nó € verũ. Solo dicẽdũ q ↄtigit vtrũq; sen? po
roꝝ eẽ ĩ co:pe.lógitudiales tri maioꝛes funt. c ↄſiſtũt ĩ fitu
pui: lattudiales vᷣo ꝑui üt. Ad rõnẽ ín Iuũ dicẽdũ.ꝙ coz»
p? 3: c£ obedi£s fcidibilirari ouob?móis:aut q: oino caret
pozís:aut q: ptes oírupte intercipiũt ĩ medio: ⁊ ſunt ibi lo
gafiia ⁊ multa: ppter qð reſiſtit diuiſioni:⁊ iõ nó valet illa
-Obíectio. ¶ Sc9o q̃rit drca D vtri ibus veníat p vtrofc
po:6.2 vr qp fic. Irurrimeti ouo facitzreftaurat em
tũ:⁊ pbibetrefolutióescalosis natural: f5 p vtroſq; poꝛos
' firocpditio ⁊ refolutío a caloꝛe naturalí:á p vtrofig poꝛos
tranfit nutrímenrii. Sca rõ talís eſt: augmentũ feqtur nu
trvnentii:ó in q̃cũq; preeft ponere augmentũ:⁊ nutrimen
tũ:ſʒ augmentũ fit in omi pte:⁊ ín lani ⁊ in longũ: q ⁊ nu»
trimentũ fitt fict in oĩ ꝑte:q nutrimẽtũ trãſit p vtroſq; po
ros. Tertia rõ talis eft: dicit uicem lib.ſuo oe aia: qp aus
gmẽtũ nó eft q̃cũq; additio:ſʒ additio fm oẽm pte: ⁊ mari»
me ſßzim lõgũ:vñ ppꝛie pinguedo nó facit augmẽtũ:ſed nu»
trimentũ pceditp eafdem venas p quas augmentũ:ergo
cir augmentũ fiat&m oẽs ptee. t maxime ín longi ficut oi»
cit Auicẽ. ergo nutrimenti filr, Cõtrariũ dicũt ponétes ꝙ
ſpiritꝰ ad mẽbꝛa trãſeũt — —* lõgitudinales Mutrimen
tũ vᷣo ꝑ poꝛos latítudí ales tráfit. pcedít em nutrimentü
pvenas:q tráfuerfc fiũt.⁊ fcóo Beds poꝛos lógítudiales.
€. Soto dicẽdũ qv pdicta' pofitío fala ẽ· dicimus ersoq» p
vtrofcs pozos tráfit nutrimenti. ¶ aa róneoicédü q ves
ne nõ trãſeũt (ot fm lati:5 etia &mlongd-fiait ps (n vena
que orit ab epate:d oíterfimode furculat « ramificatur vt
poꝛi bauriant hũiditatẽ ab pmóf vena tà ín latũ in lógd.
*
ppter hocneceſſe € in viuẽtibꝰ e£ pozos.
pter quid coꝛpꝰ hũ anũ minꝰeſt pllofum ⁊ debius cópofirio
Fo.xviij
t ficp vtraſq; venas tráfit nutrimentũ. (Tertio qrif circa
bococ ꝓceſſu ſpũs p poꝛos:⁊ q̃rit vtrü ſpũs indigeat pce
ris:ꝑquos penetrat ad mẽbꝛa ficut nutrimẽẽtũ.Soto oicen
dü c nó inciget po:is:f5 irradianóc foli ficut ps in lumine
traſeũte p vitri.€j- otandũ gꝙ oupler eft penetrabili
tas cui opponit reutentia.Quedã eft q ꝓcedit p vià irras
dianóis; 4 iftirdet ſubm receptit.í.co:p? rráfpens veloia
pbanü:ficut psin fole tráfcürc p cozpus diaphanũ: ſicut p
vitrũ ⁊ cryftalli. ia eft penctrabiuras p viá fübintratice
nis: ⁊ buic ridet fubm perfozatü c pozotus:ficur ps ĩ aqua
traſeũte p panũ.pᷣme penctrationi refiftiropadtas vel obe
ſcuritas: cõe Yo loliditas. Dicimꝰ $q amm tpüs naturã lu
cis babeát fm Auicẽ.irradiatiõe foi penetrát t non p pc»
ros:⁊ via (ue penerratióis € neru?:q eft pps narura iuadie
tati$ t olapbancitat!. IWutrunétü vᷣo cũ babeat naturá fo
liai c dẽñ:ꝑ pozofirates ficut p venas d funr poꝛoſe.
(ira icttũ fic pcedim?:c qri£ qui funtlonexozíe vitez
3a hñtes poꝛos raros: an ſpiſſos.⁊ oftedi£ ꝙ bres poꝛos
raros min? viuãt. 3n hñtibꝰ pozos raros facli? ezpirat ca»
loꝛ naturalis:⁊ faciuꝰ penetrat fr.sus adinterioza. Itẽ ou.
plreztiguif calo: naturalis Uno mó p fozté crufflarione:
ficut p5 in cãdela cũ exuffia£: ficut dicit Halp.tio mó p ad
uentü hñidi aquofi ipm ertinguéris: vf cauſat mozs.x»ed
iſte caufe extinctiõis calozis naruraus funt mas in hñtibꝰ
pozos raros:6 tales funt bꝛeuioꝛis vite:q; bntes pozos f pif
fos. S5coaró pec eft. icit Auicen.ꝙ cozpa aiara faciliozs
funt refolunóis;c cín? refoluürur pprer raritate pozoz in
illis:vñ an? moꝛtẽ incurrũt:ergo bntes pozos raros auus
Íncurrüt moꝛtẽ dp hñtes ſpiſſos. ¶ Sd oppofitü cft pec rõ.
£50:$ aducnít aut qꝛ calo: naturalis ezbalatzaut qꝛ ↄculca
tur cnó euéta£:vel q: extinguit᷑ ab bumidírare aquofa: f$
qn calo: daufus eft ⁊ nó euenrat:cin? aduenit moꝛs: ficur
p»in fuffocattzc ín gne cá nó refpirarzergo quãto calozna
uralíe magie 2culca£ ⁊ min? euctarurzdiri?aduenit moꝛs:
15 in bririb? pozos ſpiſſos calo: naturaus macie ↄculcatur
min? euẽtat᷑:g in illis citPaduenit mozs. Scða rõ bec eft,
vidt uice. pingues cii? mozíun£.c etíà IPippo.i appo.
qꝛ 6310; naruralís nó libere diſcurrit in eis ppt daufionem
meati:fs ín hñtibꝰpoꝛos fpiflos:boc magis € dp in phrib?
poꝛos raros:ergo diri? moziunf d bntes pozos raros. Ter
tia rõ Dec ẽ:quãto calo: naruralís debilioꝛ e:táro moꝛs cin?
aduenit:f5 in hñtibꝰ pozos fpiflos p natur debũioꝛ eft ca»
lo: naturalis:q; fi cét toꝛtis oilararet pozos: ergo fostio: €
in hñtibꝰ pozos raros.raritas ergo naturaliter fedtur foz;
titudine calozis:ó bfites pozos fpiflos dir?moziun£ d bf
te$ pozos raros. £a uarra ró bec €, Moꝛs eft oupler. Que⸗
dà q caufatur p 2fumptóem bumídi fubalis: ficurin bnt
bus magnũ calo:c:acaptenb? puà c ſubtilẽ dietã. 2lha cau.
fatur ppt ocfecrü vᷣtut:⁊ ezticríoes caloꝛis naturat ab bu
mido aquofo:fieur pʒ in femb?. 2ccidzralis 9o caufaf ez pu
trefactióc bo:f5 qni posi funt fpiffi humoꝛes »culcátur c
putrefiũt:cũ nó euẽtantur:nec oepuretur. 3n bñtibꝰ vero
po:os raros ecóuerfo eſt:qꝛ ocpurátur c euetanturzjre ba
bẽtes pozos ſpiſſos ci? rmoziüturzqó Xxedím?. &d rónes
aũt in 2:ius oce dd. cp cozpa rara naturaliter »fiderárur ou
ptr. Ano mó a pte fue các interíozis:4 fic raritas (eqrur foz
titudinẽ vᷣtut calozis naturalis ⁊ fo:xté oífpóné mébzoz;:z
—— rara magis refiftüt cãis moins iP coꝛpa ſpiſ⸗
ſa:⁊ diu ↄſeruãtur ín vita.Alio mõ »fiderátur er pte caufe
exterioꝛis q̃ eft diſpõ aeris ↄtinẽtis nos.⁊ bocoupti: quia
aut acr eft diſpoſitus fm frigiditatẽ: ant fm calidirare. Sí
$mo mõ:diutiꝰ viuunt coꝛpa rara p fpifía:q: calo: naturae
lís ⁊ vᷣtus fo:tíoxes funt ín eís. Si fcdo mó:min?»feruátur
in vita:q; calo: naturalis exbalat:⁊ ſpũs 9 pl? ocfectá£
— exterioꝛẽ i britib? poꝛos raros d? ſpiſos.⁊ B mà
ine magis poffunt »feruari:q: fpiffio:es babét poꝛos.
¶ 90 queritur circa boc: dre pozí fmt i viuetib?. £t oi
cendü eft ꝙ ad boc ay nutrimẽtũ 2uertatur t nutriat ocbet
penetrare ad mẽbꝛa:ſed boc nó fit nifi medíárib? pozis: et
¶Tertio qri£ p»
nis qᷓ bꝛuta aĩalia. ⁊ vf 3:id:q» pili naſcunt᷑ cx fupertluitare
€ 1)
Liber
nutrimẽti:⁊ maio: eft fupfinitas nutrimẽti in bumano coz
poꝛe d in aitjs:ergo plus deberet c(ic piloſum.Ad bocoice
aũ fni pbm « Cõitã.qꝙ actus mag; viget ín boie dp in alijs
aialibus:q: magis rcapit impꝛeſſiones ſenſibiliũ:⁊ magis
oifccrmt Pm tactum:f$ pᷣili impedusnt tactũ: q: erafperant
mebꝛa:⁊ tact? 05 pre leniratem ⁊ mollitiẽ: ⁊ ppt boc cutis
i humano cozpe eft ienio: 7 mollío: ⁊ mas] rine pilis cp in
altjs aĩaubus.Ad róem dicendũ d natura »uertit fupftl uis
tates que debẽt exbalare in pilos in b:utis aialibus: « bcc
. eftróne tiais.f.ad cooperimentü ⁊ ocfenfiont ipoz ab exte
rioubus nocumẽtis.hoc aũt nó fuir neceſſe in hoĩe:q: bó p
foicrtiam 7 artẽ fibi qrít cooꝑimẽiũ ⁊ defenſionẽ. uar
to queritur arc DocQ magis appetár abum:an hñtes po
ros raros:anbntes pozos ſpiſſos.⁊ vf q» habẽtes pozos ra
ros pD appctár:q: in quol; co:pe reftauratio reípódet oe
peraitiora crefoluriomzfsin bnrib? pozos raros maio: eft
deperditio t rcíolutio d» in bnnb?fpifios:ergo maío: 05 cé
rettaurano:cpoc p cíbü:quare hñtẽs pozos raros pDappe
tunt cibũ.Scda ró bec cft. Dicit yfaacin üb.febzíum: qp cá
immediata appcti? cft inanitio. 3t€ vacuitas cft caufa ar»
tractióis:crgo cũ maio: fit vacurtas ín bnrib? po:os raros
«p in hñtibꝰ ſpiſſos:maioꝛ debet c£ attractio: ⁊ fic maioꝛ eio
biappetitus.(. Ad oppofitü cft pec rõ. Poꝛoꝝ raritas feq
tur calidizatézo£fitas frigiditatẽ:ſʒ calidiras minuit appe⸗
titü:frigiaitas ipᷣm Jfo:tatzergo bites po:os dẽſos magis
appetüz cibum c hñtes raros. SSolutio dicẽdũ cp bites po
ros raros magie sppetunt.Zid róem ín 5:8 oicendi qp no
eft fife oc appetitu ttomacbi: 7 appetitu alioz, mébzo;um,
Appetitꝰ em̃ ftom aci cóponit ez appenru fenfibilí c naru
rali. Vñ cá ppue ftomacbus appetit:ſentit fuá inanitionẽ:
⁊ illa inanizio ꝓpꝛie vígct perfrigidü:q: runc ptes euis coz
rugant « cóftringunt.sppetítus Yo alioz mẽbꝛoꝛũ eft tm̃
naturalis.attrahũt efi naturaliter cibũ mebꝛa: ⁊ bmóí at»
tracrío viget p calidũ.Eſt rn notandá qp bites ftomacbum
frigidü: tardius appetũt:qᷓ babétes cadi. $55 illi qui bnt
frigidũ ftomacbus tardius fatían£:ill aũt quipnz caidum
velocius appetũt ⁊ citius ſatiantur. J
¶ Tirca.vᷣij.d vltimũ ſic ꝓcedimꝰ:⁊ q̃rit vtrũ talia debẽt
reſtaurari:qualia funt depᷣerdita:⁊ videtur ꝙ nó: quonaz
calida reſoliũtur a mẽbꝛis calidis diſtemperatis cbolericiz
ergo cholerica debent eis dari:cuiꝰ ðiũ dixit ſuꝑius vfaac
fcs ꝙ tempata rempatis;c diſtemmperatis Zꝛia funt offeren
da.Scda ró talis eft. Dicit Hali cp copus lapfum a melio
fi foꝛmarũ o5 regí p 2zia citra gradũ.Solo ad boc dicendũ.
ꝙ co:p? o5 regi duplr.Aut in vía cóferuationis:4 ficp fitiaz
£ bocmó intelligit y faac. Aut in vía permutatióis redus
ctionis.⁊ fic p 511a: bocmó intelierit fupius: ⁊ ita nó eft
fibi 5:9. £t p hoc notãdũ eft ꝙ Qttuo: modis pót resi cox
pus oíftemperatü ficut dictũ eft ſuꝑiꝰ ín prima lecnóc.
¶ Lectio quara.
€ Intentio vero antiquoꝝ ín cuſtodienda ſanitate
ín ſanis: ⁊ reddẽda infirmis: cadẽ fuit niſi in dietis.
In ſanitate SE ae infirmis boc intendunt. i.
ſemꝑ cffc reddẽda p 3xíti- (iue oe plenítudínc inaniẽ
do ⁊ ccóuerfo.fiuc oc caloze refrigerando. c ccóucr
fo: fic ín ceteris. In dieta So non filr. 3n dieta em̃
intendunt file eſſe 2ucnibile tempare cõplexioni:
Zꝛium vᷣo cõplexioni:q̃ vltra natura fuerit. Itẽ intẽ
dunt bii ⁊ ꝑfecte vt cibaria pꝛimũ ín ſtomacho:de⸗
indc ín epate cent digeſtibilia:vt d oc bís: ad cetera
mẽbꝛa puentuntzad penetrandum fint facilioza:c có
uenibilia fingulo mẽbꝛoꝝ cópleriontcito ds tradu
cibilia ín affimilarióc vniuſcuiuſq; mẽbꝛi. Oẽ em̃ có
uenibile nutrit:⁊ augmẽtat.Contraria em̃ coꝛrum⸗
punt z deſtruũt. Gir qualiſcunq; ab? cuíuflíbs aia»
lis cft :fus:aut nunq ab co comedit:aut cum nulla
oliccratioe comedit fi cogat. vñ Gal. dlifcungs cib?
cuiuſſibet aĩalis:ſeu hoĩs:ſcu arboris:ũ fibi cft cõue
nibilis: augmẽtatiuus ⁊ nutribũis:aliquã neceſſe
cft babere cum affinitatẽ:⁊ amicabilitate cum ſuſci
piẽte.vᷣbi gratia:dulcis ad naturis arboz berba?
rüaffimdatiua.fcná « osdcum equoꝝ « atinoz affi
milatiua.Caro cruda conum; panis ꝑfecte coctꝰ ct
caro:bumanc affibarur cõplexioni. n « ellcboꝛum
vídcm? effe cibum coturnicũ.iuſquiamũ:paſſerum.
oꝛobuʒ:boum finc aliquo nocumẽto coz. pauldubio
auté bec oĩbꝰ botb? funt nociua. pprcr boc aurcm
quofdam inuenimꝰ boies cibos bri digeretes. altis
ptimis indigcftibilce. q9 conſequit᷑:qꝛ cibꝰille natu
rc fufcipictis amicatur:aut cx qbuſſibʒ ftomacbt ac
cidẽtibꝰ cíbum non pptcr bonitate fui digerere ad
iuuãtibus: fs ex al&j occafione loco cõpeteti dicẽda.
¶ Xũ iam oſtẽdit neceſſitatẽ inueſtigatidis nature oicte. c
oftédiroiuerfitate exbibitiõis eiꝰpenes diuerſitate oitpoft
tionũ coꝛpoꝝ ſuſcipientiũ. Sn bac ptc aſignat diierſitatẽ
intẽtiõis medicoꝝ arca oꝛdinationẽ diete ⁊ medicine.Hec
autẽ ps ſpectat ad pñtem lectionẽ. Diuicit aũt in qna p»
tes. In quarũ pma oñdit quõ ꝓcedit intentio medici arca
dietã:⁊ quõ circa medicinã:qꝛ arca medicinã cft intẽtio Vra
formis:circa dietã diffoꝛmis. In (coa. fn bac In ſamtate
pꝛeſtãda infirmis ⁊c.oſtendit quõ circa ſanitatẽ reddenda
p medicinã € vna intẽtio. 3n tertia.f.i pac. In dieta vᷣo no
filt.oftedit quo eff diuerſa intentio arca 2fcruationem fae
mtatís p oieta. 3n q̃rta.ſ.an hac. Iterũ intendũt vr abaría
bnc Deere tc.oftendít quõ pcedir íntétío arca dietã ppa»
randá. 3n dnta.f.ín hac.Om̃e crm cõuenibile nutrit mẽbꝛa.
oñdit qr ois ab?nutrit ſilitudine ⁊ cõueniẽtia cũ co:pe. bec
autẽ eftoínifio bui pre. (T Pꝛoceſſus talis cft. Bicit ꝙ
intẽtio medicoz circa ſanitatẽ reddedá mfirmis: ⁊ ꝓſerus⸗
dam ín ſanis differt: q: arca ſanitatẽ reddẽdã vna vía feme
erzarca fanírate ↄſeruãda cft diuerſa.Quidã auté libꝛi ba
ẽt negationẽ:⁊ cft vítii expoſitoꝝ:⁊ mouetur ppter pocz
Qr o:eta ꝓcedit p fimilezmedícina p 2xim.bocaüt nó cons
co:dat menti aucto:ís, (T Xirca ſedãm vo pté oftédit quó
intẽtio arca ſanitatẽ reddédam eft vna:dicens ꝙ vna cft co
q femp ꝓcedit p S:uumzcog p medidináque eft egritudi⸗
ni 2:12: C cám cius remouendã. ¶ S írca vᷣo tertiã oftendit
quõ intẽtio eft diuerſa circa »feruationem fanitatis: dicẽs
q in dieta nõ pcedir filr:q: qñq; per ſimile:qñc; p 3zitia:
coꝛꝑe exiſtẽte in cóplerióe tépara fimilia comperürzin oífte
perata 2xia. «T furca quartà ptt oftédit que cibaría debẽt
exbiberi: dicẽs ꝙ talia ocbet erbiberivt ptecte digerãtur in
ſtomacho:⁊ deinde ín epate:⁊ deinde facile penetrent ad
oia mẽbꝛa nutrienda:⁊ cito ↄu in ipᷣoꝛũ naturs:⁊ eis
affimilétur €T Xirca jntá $o ptem sra bui? oftédit cp cis
abus nutrit p ſui fifitudine t 2uenietíam dicens:ꝙ cá eftz
Qt o£ ↄuenibile nutrit mẽbꝛa:⁊ auget:(5 S:ium coꝛrũpit:er
go ad bocvtab? nurríatzos vt firfitis ⁊ 2uenibilis. Dein⸗
de pbarbocoicés q ois cibus 3:iíus aĩali:aut nõ comedío
tur:aut cũ nulla delectatiõe comeditur. Deinde mducir ad
hoc auct᷑ Ba. dicẽtis.ꝙ oto cibus aĩalis vel arboꝛis ↄueni⸗
ens ei nutrit ⁊ auget:⁊ iõ bs aliquã ↄuenientiã. Deinde p
bat boc p experimẽta: q: dulcis aqua nutrit plãtas.fenum
⁊ oꝛdeũ equos:caro cruda leones:caro coctaboies:cllebos
rus coturnicesdiuis boi noceat: ^djufquíam? paſſeres:⁊ eft
femen eaffilaginis frigidũ ⁊ ſiccũ ⁊ interficit boics.o:xob? q
femen eft q à: neſſe nutrit boues. Iterũ quidà botes quof?
dà cibos cíto digerũt:⁊ alíos tarde:« alios adurunt ppter
diuerſitatẽ ftomacbí.z oe bocoicef in fequetib?. C TH oran
dii ꝙ in pmo fermone legitur negatio fic. Intẽtio antiquo
rà cc.nó fuit eadẽ.quãtũ ad medicinã p quá faritze reddi£
nifii.p:cterá i oitta.bec nó eft oino cad£ nifi róne diete:⁊
aucto: crponit boc dicẽs. In fanitate «c. Intẽdit ꝙ in red
ditionc fanitatis pcedí£ p 3:ía ftm cãs ccritudinis:4 fic in»
tentio nó eft eadem. In dieta $o cc.bec intẽtio circa oicri
eft cade quãtũ ad nutrimẽtũ p fife ꝓcedẽs:h̊ affirmatio vc
rius legitur ficat erpofitum cft. z fic patct intentio partis
Dietarum vniuerſalium.
hemialis. "
E rua ptem iſtã qttuo: funt índrenda. Pꝛimũ eft vtrum
incécio medicosti circa oicrá fit eadem ficut cft circa medici
ná cade. Scóm quó ead res p naturá abi c natura medi
cine ⁊ veneni, Zertíü cft quo quídá cibꝰ cuídá cóplcriói cft
Zuenies c cuidá nó. Quartũ cft qo ab? nutriat: vtri a to
tifpedc:cddfittotafpésincibopquámumiat —
i irca pmi fic pecdim?; c oftédit qp in dieta fit cade in»
tertio medicoum cnó oiuerfa: t ín medicina 3x. SRario
talis eft.JDisfcrür cibus ⁊ medicina: qz oicta pecdit p fifi
tudínéco q cib? o:dinaf ad nutriendü, Gin dicit doa. cp nu.
tritio cft pfecta aflimilatio nutriẽtis cũ autríro:f medicina
peeait p Sium:qm̃ alterat cõplexionẽ:⁊ cám egritudinis
7 mo:büi remouct. S5 circa ülud qà p fifitudine ꝓcedit:eſt
mazime vnifozmie inmẽtio:ſʒ circa illud qð ꝓcedit p 2ziumz
eft marimc difformis c oíueríazqm Scium ett omeriumzer
gocirca dietã íntétto 95 efle vna c eadẽ:curca medicinã 5zi3
⁊ oiuerta.Scóaró heceſt.de ꝓpꝛietate cibi eft vcl diete:vt
augmentet calo:é nutríar co:p?:t oc — mediane
eit vc altcret coꝛpꝰ:ſʒ maxime illo eft orro:me quod aiterat
naturá nfi coꝛpis.illud aüt waxime fic qð nutrit ⁊ qð ofer
uatnarurae nr̃as:ſ̊ intẽtio medía ſeqᷣtur intẽtiões rerü:ó
circa dietã 05 eſſe vnifoꝛmis intẽtio ⁊ eadẽ:ſʒ arca medic»
nam difformis ⁊ diuerſa. Tertia rõ tali eſt. Dicit. B.ſuper
apho.ꝙ intentio circa nutrimentũ vna fola cft q̃ cft 2ferua
tio $tutís:fs intétío medicine eft duplex:qꝛ eft vt alterct có
plerioné ⁊ cám mozbí ⁊ moꝛbũ auferat:⁊ oíuerfifica medi
cina f5oíueríos hũoꝛes c diuerſitatẽ cóplepioni:ó intẽtio
circa dietam 05 cfíe vna c vnifoꝛmis:⁊ circa medicinã ↄʒꝛia.
Quarta rõ talis c.qñq; dieta bs naturã cibi:⁊ ſic nutrit ⁊ cõ
nertit᷑:qñq; naturã medicine:⁊ fic alterat ⁊ 2cía£ cõplexio⸗
ni:f; 6m ꝙ ps naturã abi p ſite ꝓcedit:qm̃ non eft intentio
nifi p fitiradinc.fi vero a'zerct poc eft inquãtũ mcdícina ⁊
non inquátii cib?:fed ficur att auctoz ín textu:qñq; dat᷑ die
ta fiis: t boc eft qn coꝛpꝰ cft rempatü: qnqs 2zia qn cóple»
rio cít oiffimilis « oiftépata fiue innaruralis:;fs boc non bs
rónc diete: fed róne medicine: ó oiuerfitas intẽtionis 05 re
fcrri ad medicins:⁊ nó ad dietã. TAd oppoſitũ funtoue
rõnes. Pꝛima tale cflzinterio medicine eft remouere egri
tudinẽ cim egntudinis:fS bmói íntétio cft p 5:ium:crgo
íntentio medicine eft vna:quía femper ꝓcedit p 2:3. Sed
intétio cibi cft —— nutrimẽtũ eſt ad bocvr ↄſeruet
cõplexionẽ:ſʒ duplex eft cõplexio.quedã eft naturalis ⁊ tẽ⸗
perata:⁊ bec ↄſeruat᷑ p ſitia:alia cõplexio eft innaturalis la
pfa.banc autẽ intẽdimus reducere ad melioꝛẽ:⁊ hoc mõ
cedit dieta p ↄtrariũ:ergo qñq; oam? dietã fitem: qñq; 2zí
am: ergo intẽtio circa dietam eft diuerſa.Scda rõ hecẽ.die
t medicina dꝛuerſiñcant fm — exigẽtiã: f; qn coꝛpꝰ
exiſtit in innaturali diſpõne:tũc dat᷑ medicina 3:3: vt "o
la£ ilã oífpó ínnaturalís:f$ nutrimentũ eft ad co:p? »fer»
uandũ. coꝛpꝰ $0 eft duplex:qðdã eft tẽpatũ qð cóotcruaf p
fitia:quoddá vero lapſum qð melioꝛ:at᷑ ⁊ reducit᷑ p oictam
ↄtrariã:gᷣ circa dietã eft intẽtio diuerſa:circa $o medicinam
eft vna. ¶ Solo dicendũ cp circa boc cft multiplex intẽtio.
"Prima cft qm arca dietã cf? intẽtio vna ⁊ eadẽ q: ꝓcedit p
Alia:ſʒ arca mediciná cft diuerſa:qm̃ ꝓcedit p 3:3:t con?
traria funt diuerſa: ⁊ iſti legunt litteram fm negationem,
¶ Sca poſitio € qp intẽtio diete ẽ vaa ꝓpterea:q; intẽdit
vnũ.ſ.ↄſcruationẽ virtutis c 2fo:carione:f intẽtio medici
eſt diuerſa:qm̃ intendit remouere egritudinẽ ⁊ cám egritu
dínís. ¶ Tertia ẽ quá nos ponimꝰ ſꝙ drca medicinaʒ cft
vna intẽtio:qꝛ femp ít p Zꝛiũ. Intẽtio vero diete € ot
uería:qrm qc per fitezqnqs p ↄtrariũ pcedítficutoicrum
cftoppou£do ¶ sid pꝛimã ron in ↄtrariũ oícendü qp cir»
dietã ⁊ medicinã ouo funt attẽdenãa. Pꝛimũ eft ea a d»
bus pcedũt cibus 7 medicina cũ ꝓcedat p ↄtrariũ:⁊ nõ ín
dietã:qꝛ pcedit p fimile. Scðʒ eft mod? c intétio peededi:
1 fic eft otuerfitas ín dieta:qꝛ qn coꝛpꝰ eft tempatri: intetio
t mod? pcededí 2 adm;iftrádi dietã eft p fitta: qn $o cft la»
pfim:mod? 4 íntétio pcedédí ín oicta eft p otraríd oíetas:
fcd mod? pcedédi ín medicina (emp eft vn?: qr p ↄtran⸗
um. Ad ſcðm oicendá q oiuerfificat ab? « medicing $m oí
S'o.ttt
uerfirate c exigentiã cóplerionü:fed oupler eft copicrio:d
dam eft naturalis 7 tépata: c puc cópeutofetafifiuzádam
eft innaturalís:c buic cõpetit oicta ↄᷣtraria:vt ipᷣam redu»
cat;fed dieta nó ferr. p p fitía pꝓcedit:⁊ iõ diueriã intẽtio dr
ca dietã:⁊ cadé circa medicina. id terni oiceóü ꝙ dieta co
fideratur dupłr. Uno mó a pre illa qua ↄſeruat fanitatcm:
⁊ ficeft femp vnifoꝛmis « eadẽ intẽtio arc ipam.z boc mõ
intelligit, $b, Alio mó »fideraf a pte ilia qua reducir ab in
naruralioifpóne ad tẽpamentũ:⁊ bocmó eft oiuerfa inten
tio arca dietã $m diuerſas oifcrafias.Zid qrrum oicendü qp
Ditta vno mó ps intctioné cibi ſolũ:alio mo intenrioné cibi
⁊ medicine. oiera Yo acdpif ab yſaac nõ ſolũ fm qp bs intés
tionem dbí:fs$m ꝙ b5 cidi mcdiane:t ió diete oebcf oi»
uerſitas 7 bs oiuerfam intétioné:(5 medicine debet᷑ vna in
tẽtio. ¶ coo q̃rit drca boc ppt qd natura fuftinet multi
tudine medicinaꝝ:⁊ nó mulꝛtucunẽ àboz: « videt qp mas
gis deberet fuftinere multitudine cibi:qꝛ ab? eft fitís natu
re:medicina $0 ↄtraria:⁊ inimica£ narure:f5natura magie
fuftiner multitudinem q̃ eſt amicabilis: d? que cít inimicas
bilis:ergo magie ſuſtinere 05 mu.riru&inem; Kio: d medic»
nc, Scða ró talis eſt:multitudo medicinarü oat ꝓpter di⸗
uerías oífcrafias:f5 qn mẽbꝛũ »fiftirin naturali oifpóne foe
lü attrabít qð eft fibi file: Gn yo exiſtit in innarurali zttrabit
cõtrariũ vt p ipm erpellatur mala diicraſia: (5 multa co:;pa
funt ↄtraria: ⁊ mẽbꝛa mfra 7 diuerſa:vt os: ⁊ caro: ⁊ 2fina
Que diuerſo nurriméto indigent:ergo ficut mẽbꝛa otuerfa
ppter oínerfas oifcrafias attrabüt medicinas diuerſas vt
remoueatur cgrítudo: fitr mẽbꝛa diuerſa oebet attrabe⸗
rc oiucrfanutrimcta ppter ipoz diuerũtatẽ. IIAd oppo
fitum eft qð oicit Auicẽ.ꝙ nibil oereri? eft P piura cibaria
in cade menta tumcrezz mẽſaʒ plógare:ergo natura nó fu
ſtinet multitudinẽ abi:quis futtincar multitudine medíds
ne. ¶ Soto ad hoc dicendũ cy nutrimenti inducit nature
ppter multitudinẽ « diuerſitatẽ cibi:⁊ n6 medicine Unde
nó € fic oc dicta t medicina:qm̃ natura opat differẽter ar
ca medicinã ⁊ cibũ:qꝛ narura crcacibũ opaf atrerádoz traf
mutãdo mulris tráimutarionib?: t q: multitudo (impedir
bmóí tráfmutatione: ppter boc multitudo cibi srauat na»
turà. Zirca vᷣo medicinã oꝑatur natura ipam ezcitádo « có
mouẽdo:⁊ q: medicina psin fe virtutẽ acríuá:ió natura nó
labozacin multitudine medicinczf5 pon? ppter eoꝛum fub
tilitatẽ.Ad aliud dicendũ ꝙ ez eodẽ cbilo vel cibo gñantur
ots bumo:es c hũiditates ⁊ ptes. ꝓpoꝛtionales cib? mes
bꝛis. €i vnũqðq; mẽbꝛũ attrabit oe nutrunẽto qð eft fibf
ꝓpoꝛtionale:⁊ ppter D indiget natura diuerſitate abizfed
ená grauat᷑. errio q̃rit drca B a3 dicit Zuzic f. qp intẽtio
medicine femp € p ↄtrariũ:⁊ viderur ꝙ Bnon fit vez. q̃dã
eii funt medidne qopanf a rota fpe: zifte dicunt᷑ opari p
fititudine:fiaitoicit Sa.g mediana nõ femp opat p Sii
£3cóa rõ talis eſt:mẽbꝛa »fo:ran£ p fibt fitía:t5 mebzoz aus
rarío ꝑuaturã cft p fita ficuc ofoꝛtatio (poz::f5 »foztatio ꝑ
cedit p filia:ó nó cis medicina opat p3:um. 83 oppor
tũ ẽ qð dicit Ba.ꝙ curatio vnü D5 modü.c b pbarzq: ome
immoderatũ bs redud ad moderatü p imoderatü fibi 3zíü,
¶ Soto ad B dicẽdũ.qm̃ vna eft intẽtio circa medicinã:qm̃
p 23i.2d pmi dicendũ q ddà medicine opan£ p f firudi»
né-f5 inillte eft oupler opatio.pma attricriua quà at-rabit
hũoꝛẽ:⁊ bec eft p ititudinẽ.ſcða eft euacuare attractũ z ec
pellere: bopatío ꝓcedit p Scri. 3d aliud dicendũ q arca
cofo:tationé méb:0z Ocbiltá oupler eft intétio.Ema cft mé
bꝛoꝝ 2fo:tario:c D fit p ſile.Scda cft qp mébza d funr debi⸗
lía »fozten£:c b fit p 3i. (Luarto drit crca B ppter dd
cic ↄſeruãtes pcedũt p fitia:các vo efficientes p 5zia:c vf
xiũ:qm̃ cie cõſeruatiue ſunt ppo:tionales effidicntit?: g
ficut efficiẽtes p Zꝛia ꝓcedũt: uta vt ṽ conſeruẽtes p ↄꝛia.
¶ Soto ad b dicẽdũ qp cãe effiattcs inducũt (anitare egrir
tudine remouendo:f5 remotio eft p otrariü: ⁊ iõ cfficictes
peadüt p 5:íü:fs cãe ↄſeruãtes ſanitatẽ ín narura cuftodiz
unt.Baüt cft per ſite. eld rone 9o oicendü ꝙ dd3 cft(anítas
pᷣma:ad banc aüt recupandà n6 vocat medicꝰ:qꝛ ifta femp
manet: f5 ad impedimeta ei? remouenda: ⁊ fm banc quot
funt »fcruátes ſanitatẽ:tot funt cffidctes, Eſt ali» (anitas
e ij
Liber
que hrĩ ⁊ 2fcquit poft egritudinẽ: ⁊ quãtũ ad bác tion ſunt
ccdé các cficietes c 2icruáreotanitate:fs alic ⁊ alie.
¶ Erca ſcðm pᷣncipale fic ꝓccdimꝰ:⁊ qrit quó eade reg
babeat naturá a5 mediane:t videtur qr bit impoffibi»
lc:q: ꝓpꝛietas cibi cít patiz pocras medicine eft agere cal
tcrarc cop? nm:ſʒ in eode noinacho nó cft virt? acnua c
vire? pamua:g cadé dieta nó pót hre naturã abí « medias
tic. Scda ró raus eſt:qñq; opatur medicina 3 tota ſpẽ:⁊ fir
qñq; ab? nutrit 3 tota ſpẽ:g fi cadéres bfetnatura cibi et
medicinczeadé rcs bferouplice totà fpem q9 cl incõueniẽs:
Q:vni? vna C eri vir?:fiue tota fpes. 4L £d oppofitü cft qo
idt Auicẽ. (ay cft dà db? Q eft ab? tm̃: aliꝰ cft qͥ eft cibus
z medicina, ad 8 dicendũ cp ineadé re eft natura cibi ⁊ me⸗
Gicinc.Zd róné dicendũ qnin cibo duplex cft virt?.£ucdas
em eſt matcriaus: c quãtũ ad hãc hʒ natura cibi; qm mares
rie cft pati.Alia virt / fosmaiis:t q: fozme eft agere: quátus
adbácbs virtute medicine, Vel dicendũ p p vtráqy virtue
t£ cft cib? ín pozétiazf5 differẽter:qm̃ natura cibi cfr m pote
tia remota: iõ eget muitis rráfinutatióib? ad D vt firme
bꝛũ vel ps mébzi.natura fo medicinc eft in potentia ꝓpin
Qua:4 iõnõ eget tor altcrátioib?:f5 nacura veneni cft in po
tétia ppindfitma:c ioindigetfola obuiationcad boc vt in
coꝛpꝰnoſtrũ agat. Ad alíud dꝛcendũ cp in rc duplex cft fpes,
Qucdã em cft p qui res cft id qð cft: c ifta cft pnapiti cfTen
i:« bec eft vna. Scha eft p quà res o:dinat ad agendum ⁊
opandá:c beccit pᷣncipiũ opatioís:t bec eft oupler. didam
cii cfe actiua: p Ddc air medicina a tota fpccic.alía € paſſi
t3; ⁊ bec rfidet cibo C 9c9o Gri circa B vtrü venenũ x me
dicina poffint nutrire: ondit qp nõ.qð nutrit afüilst natus
re. vi autritio cft pfecta aſſimilatio nutriẽtis cũ nutrito: fs
venenü « medicina ĩmutãt ⁊ 2otcur naturc hũane: g non
pñt nutrire Scda ro calís c. Nibil ducit ad actü uifi q pus
erat m potẽtia ín ipo: ſy iu veneno nó cft potetia nutranen
ti:ánó pót duci ad act nutrimẽti:exgo vencnü nó nutrit,
£óranii oicít Auicẽ. fp napellus qnas numt ficut narrat
oc q̃dã puella q nutrita fuit exveneno:ita vt qͥcũq; tãgeret
vel oſcularet cà ſtatim interficeret: 6 venenum t mediana
pñt nutrire.Scða rõ talis c.dicit ez alibi Auicẽ. qp medici⸗
à nõ dz dari ſtomacho inanito: ⁊cã eſt:qꝛ natura ꝓpter fa
mé validã attrahit medicinã ad fuí nutrimẽtum:⁊ 2ucrtíg
ip̃am ad naturá fut, t£ nec ſtomacho multũ repleto 05 ex⸗
bibcri medicina:qm̃ natura ci ↄuertit ad nutrimentü non
agcret in ipam. ots ergo cy pᷣdictis ꝙ medicina t veneni
poſſunt hr̃e virtũtẽ nutrimẽti. Qj. Solo ad boc dicendũ ꝙ
rcs vencnoſa c mediana pñt nutrire, 2d rõnẽ dicẽdũ q ín
veneno cít diꝛplex natura. Quedã cft lates ⁊ ín potentia rc
mota:⁊ quãtũ ad banc naturã dioi hʒ:qm̃ narura cft fostís,
Alia cft cfrin potẽtia pnma: z quát ad hãc bs naturáve
nentfiigi£ natura puaisatabtjcit ĩſtã:⁊ ↄuertit ad fc qð € fi
bi ppozzionalc.zid aud dicendũ qp fitr eft ín medicina ct
in veneno, ad qoem aüt poſſet rmderi ⁊ dicẽdũ q per oiucr
ſas virrurce ctt db? ⁊ medicina ⁊ veneni p filitudinem.fm
em̃ qp cft ín potẽtia remota:eſt cibꝰ.ſʒ vo qp &in potétía me
Giazcft medicina.ſᷣm vero ꝙ cit in porentia ꝓxima:eſtvene
nü.& Tertio q̃rit cũ iufquiam? nutriat paficrce: ppter qd
nónutritboics.c vr 2xü:qimiufquiam? eft frisidifiim?: fs
coꝛ bois p? cft calidũ d? coz paflerís : G pl? bs refifterc iuf»
quíamo:ergo p? b5 nutrire boics d paflerem.£ld hoc dicẽ
dũ q iufquiam? nutrit pafícrce z nõ bolcs: c cá bui?eft fm
Ba.venenũ eim nó interfiat nifi petat co: (cd ín paſſerbꝰ
vene fünt firicte: vri multü in eis ĩmoꝛat᷑ ⁊ nõ petit coz: ted
pitusoucrtit in nutrimentũ:ſ ín bote vene funt late:⁊ iõ
cito petit cox: c interficit, $55 aliam rationem pomt Auicẽ.
dieit em̃ ꝙ iufquiam? nutrit paſſeres a tora fpé ⁊ nõ hoĩeʒ.
¶ Quarto q̃rit circa B.vtrü paſſeres comeſti nutriti vence
noꝛ⁊ ſitt ala aĩalia venenis nutrita:nutriãt coꝛpꝰ hũanũ:⁊
vr cp ſic veneno ſicut dicit Ba. mẽbꝛa alterãt fs exigentiom
hũiditatũ receptarũ ín futs ſpõgioſitatibꝰ:gd mẽbꝛa paſſeꝝ
cõuertũtur ad naturã iuſquiami:ergo paſſeres erunt vene
na reſpectu nri cozpis ficut iufquíam?:ó nó nutrient. Sca
rõ talis cft cib?oat ftomzebo ꝓpꝛiã naturã:⁊ boc intelligit᷑
perfrcquétem yfumzq: trabir c puertit ipm ad fui natura;
feificut eft óc ftomacbo:fillr eft be altja mẽbꝛis: g venena
cocta trabüt mẽbꝛa d cr ipis nutriunt ad fui naria. Xcro
tia rõ talis &,víaacponit diuerſitates aĩaliũ penc& nutrictt
tia. vf que nütriütur oulcib? funt dulcia: t ri co€ aiijs: cxgo
q̃ nutriũt veneno funt vencnoſa:g̊ nó nutritiz ac trariũ vi
dem?:qin aialia q̃ nutriũtur venenis benc nutrit. 5603
rótalís cft:ab? patit᷑:⁊ iõ Ducrtiturin ſubᷣam mebꝛoꝝ: icd
mẽbꝛa paflcrü funt ppo:tonalía nature banc; 6 bfiaitri
unc cozp? hũanũ.¶ Sotoad boc dicencũ c? paficree qa
dá malitiá 2bunta iuſquiamoꝛ:⁊ fit alia atalia 3 venenas q
bus nutriũtur:verũtũ nó funt vencnofa fic tuiqam7:7 io
nutrire alid mó pofiunt:fs tñ frequce vfus ipᷣcꝝ pofict itcr
Fícere.necé fic oc fcmia d nutrícbat fcrpénio? ⁊ oe paficri
b?; q: femĩa nutricbaf ex dbonó fibi ꝓpoꝛtionaii: ⁊iõ foto
tactu intcrficiebar:fs paſſeres nutriunt abo fue nature ꝓ⸗
po:ionalziónonficinterfaunt. — 5 — :
¶ De cognitione ciboꝛum.Cap.ij. Lcctio.v.
— EOnueniũt ii hoc antiqͥ ꝙ cognitio nature
cboꝝ:duobꝰ mõis fit:exꝑime tis Vcl rout
bꝰ.Mulli cii dubiũ Qs exꝑimẽto ſciãtur vc
locitas digcrendi fcu tarditas. bonitas q5 cibi ic
malignitas. ti ſtomacho ↄncniat vcl uo : lue ſolubi
lis vctris ſit ſeu nõ. Sʒ uis cxꝑimentis pec fciaiz
tur:nõ fuis rii carẽt rõnibꝰ.alioqͥn ii dubiũ ⁊ ài in⸗
ſpientiam coni caderent.
¶ Terminata ptc ꝓherniali:in qua aſũgnauit neceſſitatẽ
inueſtigationis nature diete:⁊ tetigit ea q̊ arcaipam inte»
dunt᷑. In bac pre ꝓſeqᷣtur traditóer bui ſcĩe. Aecipit au
tẽ hec ſcĩa diuiſioñẽ in duas ꝑtes. 3n quaꝝ Ema determĩiat
oc natura diete mõ gñali in ſcda à libꝛũ oc dietis ꝑticula⸗
ribꝰ ↄtinet:determĩat de natura ci? mó fpali 5: aũt ꝑs
que de dieta gñali mõ determĩat:diuidit᷑ in duas ptesz 3n
quaꝝ pꝛĩa determĩat inueſtigatõem nature diete ⁊ oierft
tates erꝰ. In feda. f.i hac. egimẽta fanitart t cuftodia ſiu
quattuo: modis.determũat regime co:pts bnani pcr oꝛdi⸗
nationẽ diete. Hã rect? ẽ oꝛdo vt cõplete notias pabira cir
ca dietã ⁊ diuerſitatem oꝑationũ ei? ad coꝛpꝰ hũanũ ci? exi
hibitio ⁊ recta admĩſtratiõe oꝛdinet᷑. Pꝛima aũt ps diuidi
tur in duas. 3n quaz pma aſſũgnat duplicẽ víá Pro quá cire
€i bictc inueſtigationẽ ꝓcedẽdũ eft.f via exꝑimẽti ⁊ ronis
In ſcða.ſin bac. Libor actíones fiue paffionce. pfegtur
oc inucftigarioe naturc diete fin vtrãq; viã.pᷣma atit pars
fpectat ad phtem ſpeculatõcm.Eit igi£ mtério buf? ꝑtis aſ
fignarc pdictá duplicẽ viã:ſᷣm quá ꝓcedẽdũ eft m bac ſcĩa.
¶ Diuifio X» (uidirur adt bec pe in tree priculas. 3n qua
rii pma diſtinguit pdíctas vias. 3n fcóa.t-in bac; IBulif eif
dubiũ eft qn exꝑimẽto ſaant᷑ zc.manifeftar viã erpimenti,
In tertia.ſin bac. S5 ti fi expimẽtis bectciáturzno rb fuis
carcur róníb? oftédít vr3 egpün£ti rónib? e£ »tirmandam,
Pꝛoceſſus a&t talis c. Dicit pꝛimo q apo antids oucfunt
vie cognoſcẽdi oietá. f. via exꝑimenti:⁊ vía ronis. Sjcóo ma
nifeftat via exꝑimẽti dicẽs.ꝙ certũ eft ꝙ oifpónes aboz in
bonitate ⁊ malicia oigeftibilitare ⁊ indigeftibistate experi
métocognofcütur.zertio oñdit »finnatione exꝑimẽti per
rõnes dicẽs:ꝙ cá rce fdunf ꝑexꝑimẽta:nõ tñ ronibus ca»
rétfuío £29 ſic pba£:oia q carctrenib? in dubiũ ⁊ ín igno
rantiã cadunt: 4 cii ſciũtur nó carent rónib?:15 res fatep er
perimẽtũ funt bmói:ó cii ſciunt p exꝑimẽta nó carcat rónf
bus.2 ficps q neceffe € crpímcto ⁊ roib? rulciri.bec aũt eſt
intctio bui ptis.Q sCírca iſtã q̃ttuoꝛ funt ínárenda,
Pꝛimũ eft oc dña ínter via expimẽti t viá rónís. Scðʒ cft
de víaerpimeti in ſe.Tertiũ eft oc via rõnis:⁊ oe ↄꝑatione
vni? ad alterũ.Quartũ coemedtja p d ꝓcedit᷑ in vtraq;.
€ sLírca pmi fic pcedimꝰ:⁊ qntur vtrü vía expimẽti:⁊
via ront differant: ⁊ vf qa» nó ouab? rónib?. pma talis eft,
Oẽs ille vie à pcedüt circa ide ſuðm:⁊ ad ide applicátur:z
per cade medis:c p eaſdẽ paffiones ꝓbãt de eodẽ ſubo:nõ
oiffcrüt.»aio: ps per ſe. Minoꝛr età ps pboc cp vtraqs via
per dictã applicatã ad co:p? hũanũ ꝓcedit. Item eafdem
paſſioes ꝓbant vt cõplexiões eaſdẽ vel otueríag; ⁊ oc code
Dietarum vniuerſalium.
fübiccto:t per eadẽ media:qm̃ p ſapoꝛes. Scða rà bec cft,
vie cogno — füíad virtutes aic à
0? 4Xcdüt: (5 vía expermeti c rónie ꝓaunta rone. cre
penintia ei nó fua carer róne:ficut oicif ín IF. iar cná
ia. in pucipio megateg.q ficat exꝑimẽtũ fine rone ocbile
eftzità ró nó icto fibi e puneto:⁊ ita ab eadem vᷣtute pce
düt:doebét c£ cadé materia. (L Ad oppofitum cft að icit
y 3ac:g oiuidütur cr oppofito. Sca ró Dec eO Covie qua
fü vna € certio: altera oifferür-f5 pdicte vic funr pmót: qm
via ronis cft certio: Pm naturá; via exꝑimẽti eft certio: quo
ad noa: c $m fenfum: g nõ funt cadem vic. Tertia ró talis
eít.ine (lló q3 o:dínat ad cogaitione alteri? ecrti? eft co;
neceft idé i ipo. vta eii notio: E termio: neceft eade cum
ípo:f5 p viá rónis br expiméti. pus cm qrun?róne: poftca
ezpimur:ó via róntsnó cft eade cii vía ccꝑimẽti. ¶ Soto
bicedü ꝙ arcaD cft multipler intétio. uma €g via ecpi«
méti itp effectus:via Vo rónis ꝑcãs.Scda intétio cft
qp oitferüt in Doc via exꝑimẽti cft inductiuazvia ronis fyl
logiftica. Tertia intétio €:qp vtraq; pcedit p effect?: fed ou
pier cft effectꝰ quidá em̃ cit interioz « impᷣſſus in cozp? bu
inanũ: aliꝰ eft ecterio: VUia ó erpimen —— inte
rioꝛes:vt ſi piper caletfacu:g medicina calida. €ha aũt rõnis
peffectꝰexterioꝛes:vt piper c acuti fapori:6 piper ẽ calidũ.
Quarta pofito ẽ q» via exꝑ mẽti ,peedir p effect? ĩmedia⸗
to9:viarónis pcr effect? mediatos. Ios aüroíam? ꝙ ifte
vic differũc qaruptr.pma ofia € a pte coz que »fiderár:et
via expimẽti »fiderat impᷣſſiões relictas in cozpe bano: vr
boc caicfaat;ó eft calidi. &lía Vo rónis ↄſiderat pꝛopꝛieta⸗
tcs d ducũt in Das tmpfliócs: vt boc eft acuti fapozis: 6 eft
calidi. sscóa oria eft a pte eoꝝ p q ꝓcedũt.vñ via exꝑimeẽti
nullo mó »fiderat càs:15 vta ronis cãs ofiderar pacipia,
Zertía ofía eft a ptc vᷣtutũ qb? ocferuitit:q: via exꝑimenti
ſenſui ocfcruir:(5 vía rónio intellectui.Quarta ofia cft à p»
te modi ꝓcedẽdi:qꝛ vía exꝑimẽti nó eft argumẽtatiua:ſecd
via rationis eft argumenrariua.
€ Xirca (c5 c ꝓcedimꝰ:⁊ qrit oc vía erpimeti vtrü fit oc
arte c ín arte;an pᷣcedat arte: vf qp fioe arte,ois via à cft
ad pꝛincipia cognoſcẽdi d funt añ artẽ:eſt añ artẽ: f$ vta eg
perimẽti eſt pmói:q: dicit pBe qp vía erpimeti é viaad pꝛĩici
pia:g nó cit oe artc f5 añ artẽ.Scðda ro ralis eſt: oĩs via per
quá pcedit círca cognitioné coz oc qous eft ícia añ ↄſtitu⸗
tioae fce cft an fciam:fed cognitio oĩum coz pꝛius bf p vi
am erpimenti dp oc illis »(tirua£ icia:ficur habet᷑ in lib.po
fterioz.f.qp ex pluribꝰ renfib? fit vna memoxa cc. 6 vía ex⸗
perimẽti non eft oe (dia f; an fciam. Tertia ró ralis eft: ficut
virtutes oꝛdinant᷑ adinuicẽ:ſic oꝛdinãtur vic pecdétes ab
illievirtutibus:fed pꝛius cadütres in fenfü dp ia intellectu:
⁊ vía exꝑimẽti fumi£ a vía ſenſtiua:via rõnis a vía intelle⸗
€«rma:fs ĩcut in appoefióc fenfus pcedir intellectũ: fiIr via
exꝑimẽti pcedítincellectum:4 fic pcedit (cias q p intellect
bF.4[ Ad oppoñtũ funt ouc rõnes.pꝛima ralis cft.ois vía
p quã intelligũtur cad funt oe fuba (cie:eft vía d eft ps fcie
tie:f5 erpíimentum eft hmõug eft ps ſcie.Scða ró talis cft,
oi3 vía que regula£ p fciam eft via que eftfubm: vel 2feqo
tur (d am:fs via expimẽti eft bmót: 6 via exꝑimẽti vł eſt oe
artc: vel poft artẽ. TSolo ad hoc dicẽdũ qp exꝑimẽtum eft
triplex.Quedã eft vía exꝑimẽti q̃ eft vía ad cognofcendum
fciam:oe qua agit ín libꝛo pofteríoz: c D vía pcedít oẽm ar
tẽ t íciam. allí eft j eft vianotificádi ea q in fdaingrüturz
de qua agit yſaac:⁊ P eſt in ſcĩa:⁊ pe ſcientie.Et cft alia m
quá doctrinã cum fcia dʒ applicari ad — bec feqtur ſciẽ
tiã. Scðo qrit vtrü vía exꝑimẽti fit fidei factiua: vel rõci⸗
natiua:vłſyllogiſtica:⁊ vide£ ꝙ fic. Oĩs via p quà pbanf
paffióes o€ ſuboẽ rócinatiua:(vía exꝑimẽti cft bmóí:ó eft
rócínatiua C 3d oppofitü € rõ tas Ois vía cogſcitiua co
gnofat cás paffioni ⁊ de ſubiectis pban£:f$ bec nó »fides
rat nífi (mpflioes factas in coꝛpe:q̊ nó eft rõcinatiua.Scða
talis ẽ.in oi vta cognoſcitiua cadit mediũ ínter extrema:
fcd ín vía expimẽti ide cognoſcit᷑ per feipm:vt calíditas pi
peris p ſuã virtute: G n6 ẽ rõcinatiua. Tertia ró talis &. vía
expinét nó erit fenfus:fs die ps ĩ lib.oe aia: p fenfus nó
cofert alidd:nec? alid collatio facta ín fenfuzergonó € roci
S 'o.tt.
natiua nec fidei factiua.Quarta ró talis eft.cóicam?ci bꝛu⸗
tis in via exꝑimẽti:ſʒ in bꝛutis in via .xpimeti n cft rocina
tio:g necfitr in nob quãtũ ad hãc viã erirrocinatio.4] o
litio ad hoc dicendũ ꝙ nó eſt rócinanua ficut quida oicür
fed tri inia eft vía rónis vL rónalis, dd rón£ dicendũ vp in
experimẽto eft oupler ꝓceſſus. Pꝛimus fc; ⁊ pic peeait re
gulariter p fciam ⁊ doctrinã:⁊ boc mó pót cflc roanatiua,
Aliꝰẽ d nó pecdit —— doctruã:⁊ b mó nó c hmõi
via ſyuogutica. ¶ Tertio qrit vtrũ viaerpiméti firi bꝛutꝭ
⁊ videtur ꝙ nó.q; cũ intentio virtutũ rerũ: ⁊ earũ effectuũ
ineſt tm̃ nature humane:qᷓ in via exꝑimẽti cognitio effectu
um rerũ ſolũ ineſt nature hũane:nõ ergo ineft bzut?. (ad
oppofitü eftró ralis. 3n boic accipitur czpiumentum a oꝛu⸗
tis: ncut ps per £óftan.oicenté ín pates.qᷓ experimẽta Das
bent a bꝛutis.Serpẽs em ficutipe oiar;cü obcecap fuerit
in cauernis terre tpe byemis ꝓpter bñnciũ tpis crit: ⁊cuʒ
comederit feniculũ reaipat vñum.Scda ró bec cft: qͥbulcũ
qpineft cautela naturalis ad fugiendü noduü:z ad ſequen
dũ iuuamẽtũ ineft via — bꝛutis ineft bmói cau
tcla.v agnus ficut dicit Auic.naturałt fugit luꝑũ: gre ui
incft vía cxperunẽti. ¶ Soluno ad boc oicéáti cp via expe⸗
riméti eft in bꝛutis:⁊ in nobis:f5 oiffercter: qm̃ in illis eft a
natura:in nob:$$0 eft ab acquifitióczt ab arre ofirmara ra,
none. &[ Quarto querif vtrũ vía exꝑimẽti infit boi a natu
ra: vel ab acquifinóe: ficut oictü cft in via exꝑimẽti:cẽ itas
ineſt b:uns;ícd vía exꝑimenti ineſt bꝛutis a natura;ergo fi
militer ineſt nobie a natura, &xcóa ró talis c.via erpimen &
vía ín fciam:fed ficut dicit agasel: vía m fcias ineſt bol à na»
tura:ó vía expimẽti ineft boi a natura, (| 3d oppofitü eft
rótalis. qð babe part ⁊ acdfinone artis non eſt a
natura:fcd via crperimeti cft bmói:ó via experimenti ron
ineſt a natura bol. 55oto oicencü qvia experimẽti ineft
boi a natura. id rónem in 2:um Oicendü ꝙ m experimẽto
funt tria.pꝛimũ cft virt? expienda:⁊ hec eſt à natura. (cóm
cit: mod? a Ltertiti eft inucftigario rerü ſᷣ viã erperi
méti: ⁊ bmoiinueftigario bF per applicarióem a4 opus: ct
becnó funt a natura. C Qu into q̃rit vtrũ via rõnis infit dꝛu
tis:⁊ videtur cp ſic:q; dicit Auic.ꝙ virtꝰ ſenñtiua quedam
appꝛehẽdit rõnes pᷣmas:vt coloꝛes:⁊ iguras. Alia eft à ap
———— vel mauciã eiꝰ: cbe prn fcóc inrenócs
⁊ occulte ſenſui ⁊ vie expunẽti:g̊ aliqua eft via. (up: ⸗
rimẽtũ:q̃ appbendit bmói iíntentiones.Dec ides tn eff
via rónis:erao via ronis ineft bꝛutis. ¶ 3d oppofirum eft
ró talis. Dicit uicin lib.fuo oc aia cp m nullo é via rõnis:
in quo non eft ró:ó ín cis nó eft vía rSnis. Ad boc dicendũ
eq» non cft in eis via rõnis:ſed alíquíd Loco rónís ficur virtꝰ
eftímatiua: c becnó eft fepata a vía ezperuméti ín eis:in no
bis wero illa virtus eft fepata ⁊ oiftincta a vía experimenti.
¶ Ad ront at ín Sxium dicendũ q cft quedam ró que oc
ſeruit ate íntellectiue:z bec eft f; 113: € nó efrín bꝛu⸗
tío. 3llia eft rõ que ocferuit aie ſenſitiue: t bec fm Auic. cft
eſtimatuua fiue $us eftímanua:c bec eft cõmunis nobis ⁊
bꝛutis. Sexto querif quõ differt via experimẽti affigna
ta a pboĩ lib.poſterioꝝ:a vía — affignata in medi
dna. 84d bocoicendü ꝙ eft quedá vía erperiméti que noti»
ficat ca que ín ſciẽtia inqrun£:t bec eft medicina. 3lia ẽ via
unetí que notificar pꝛincipia er bus fcietia cóficitur:
bcc cóis ad oẽs fcias: t becaffignatur ab Arift. in líbzo
pofteríoz. ¶ Septimo q̃ritur circa bocquó oíffertvía erpe
rímeti perítoz:a via erperímenti ruſticoꝝ. &d bocoicencü
ꝙ eſt qðdã mentũ quod eft cognitio ſenſibiliũ impᷣſ⸗
fionum que it in co;pozibusa reb? extra non reguíans
aróne.c boceft ín rutticis. Aliud eft experimẽtum quod di⸗
fcernít ímpffióes a reb?« regulaf a róne:ct B eft ín peritis.
¶ Kírca tertii principale ſic peedímus: t querif Que via
fit certiozzan via éri:an vía rónís.c oftendif ꝙ vía
ronis bacrónc.ornis vía que pcedit per cauſas ⁊ pꝛincibia
ccrtio: cft illaque pcedit per effect? : ficut babetur a pBo:
fed víarónis pꝛocẽdit per cás ⁊ pꝛincipia rei:via veroerpe
riméetíper cffecrus-ficut ſuꝑius eft oftenfum: ergo vía ras
tíonís certio: eft eía experimeti. Scda ratio beceft.omnis
vía que eft caufa certiũcatiõis alteriug certio: cft ipa: f; via
c ig
Liber
rationis certificat viam experimenti:q: erperimenta nó ca
rent rónibus fuis: c vani et erperimetus qð róne non ful»
citur:ergo via rónis certio: eft vía experimẽti.ad oppofiti
eft ratio ralis. via erperimetinó tratcendit fenfum: fed qó
ꝓpinquũ eft ſenſui eft certius nobis:ergo via cxperimenti
certio: eit viaranonis, Scða ro talis eft, Senfus nó falli£
ficut oicit pbs in lib.de aníma: f5ró aliqn fallitur c intelle⸗
ctus:ergo cũ via i fit fm ſenſus:⁊ via rõnis Pm
intelicctus;certio: cft vía expimẽti vía rónte, Tertia ró bec
eſt:experiẽtia facit arté:ficur o:cit phᷣs. ⁊ om̃e tale certius;
ergo vía experimẽti certioꝛ eft vía rõnis.Quarta ró ralís €,
Dicit pbe in tertío ppyſicoꝝ.ꝙ intellectu nó femp cft arc»
dendũ:qꝛ acdpit íllud qO nó cft in natura ficut ínfimtü: fed
fcnfus femp accipit fimtü ⁊ manifeftü: ⁊ ome tale € certi:
ergo cũ via experumẽti a ſenſu accipiat᷑ certioz erit. Solu
tio ad D dicẽdũ qp via rónis € certíoz: qz vniuerfalíoz ⁊ certi
ficás vià crperimenti. Bd rõnes in cótraríü dicendũ qp pios
ceſſus mea circa oíetam eft duplex.Quidã eft círcaumpf
fioncs quas derelinquit ín coꝛꝑe:⁊ fic vía imẽti certi
0: eſt.Alius eft quí »fiftit drca caufas i ioni: fic via
rationis certio; eft,
A eirca quartũ fic pcedimus:⁊ qucritur cũ fapo: fit me»
dii ín víarónis ⁊ ezperiméti:quó oiífferenter, Ad hoc dicẽ⸗
dum q apo: 2fideratur oupliciter.€]no modo a parte illa
qua faat impzefliones fenfuf:c fic cadit in via expᷣerimẽti.
Alio mo cófideratur put notificar coplexionẽ fubiectí cut?
€ft:c fic caditin vía ronis. EScdo quent quarc fapoz ma»
gis (irmct ſpẽm nutrimenti odo; , Zid boc dicendũ ꝙ in
rc fapida ouo funt.f.natura ſapoꝛis € acumẽ:⁊ a ptc acumí
níe cft via õnis:a ptevero impffionis quá relinquit ín coz»
poꝛe eft vía experimẽti:⁊ — B ↄNnrmat ſpẽm ople
rionis:q: immediate cauſat a cõplexione:odoꝛ vcro non:⁊
táco nó firmat fuam ſpẽm. ¶ Tertio quenf quare odoꝛ cft
mediũ ín vía rónís ⁊ non ín via erperímenti, 3d boc oícens
dũ qp fenfue nó appꝛehẽdit cõplexionẽ —— impſ⸗
fioné quaʒ odo: derelinquit in ipᷣo:ſed fola ratio illà cóp
rioné app:ebedit; « ppter bocodo: eft medíum ín vía rós
nío:t non in vía ezperincti. ¶ Quarto qrítur quot condí
tiócs crigütur ad vià experimẽti. Solitio oicéd&
E aorlaebeer ir rn tere prp oↄplexionali
eſtvt acapíés illã babeat moꝛbũ ad qu£ ſpecialiter bs
afpectum. Tertia eft vt per fe exbibeatur. Quartaeft vt in
eodem gradu fit oppofita mo:bo, Quinta cft vt non trn fe»
meleam erpíamur:t5 multotiens.Sexta eft vt in coꝛꝑe de⸗
bito vttn co:pe bois: non aſini ipam exꝑiamur.
Lectio fecta,
¶ Ciboꝛum ergo actiones vel paffioncs ín cozpib?
tribus móís diuerſant. Cin? cr diuer fis cboꝝ qua»
litatibꝰ ín nacura. Alter ex fimplicitatib?z eoꝝ com
pofitioib?, Z crt? ex accipiẽtiũ diuerſitatibꝰ « quo
accipiant /£und erri cibũ qͥbuſdã inuenimꝰ fepe có
—— vcro non:qͤbuſdã vo ſtipticũ: alijs
ſolutiuũ. vn Ariſto.qð ⁊.S.ofirmat:qͥdã inquit
carnẽ vaccinã:⁊ ſimilia groſſa ⁊ ad digerẽdũ tarda:
bii digerunt ⁊ citiꝰq galline pulloꝝ fine
laudabiliũ pifcium.S5ilr nos videmꝰ md qͥbuſdam
laudabile:⁊ ↄuenibile ĩfirmãtibꝰ⁊ illo ſolutionẽ eis
faccrc: c ita ſanitatẽ gñare atq; cuſtodire. Alij vᷣo
otrarío faciens oícentib?fibi cffc ftipriciiz nocitiuũ
vtpote infirmitatis gñatiuum. Lentes d5 7 caules
non oĩbꝰ ſtiptica ſunt:ſed — aliqñ 2:ía. Cii
non abfolute oc quolibet eft vicendum: nocitiuum
eũ c£ fiue iuuatiuũ: ſolubilẽ fen ftipticii: amicum fto
macho feu inimicũ: niſi pꝛiꝰ trib? modis inueſtiget᷑.
Anꝰ vt nature — co:poti:cibü illũ ſuſcipien
tiũ:cõplexiões fiuc cõpoſitões coz. Secũdus diuer
ſitates t nature ciboꝝ:ſimplicitates ds vt cõpoſitio
nes coz. Z crti?^quó cibꝰ ille tit mutabilis ín ſuſcipiẽ
te. Quibꝰ fufficienter in is quod qucrim? fa
cile inueniri poteft.quare cib? alijs conueniat: alijs
55* affi — fcilicet menti
m affignata eft oupler vía:feilicet via experi t
rationts;per quam nature oíete noticia ꝓcedit. 3n pac aus
tem pte pfequirur oc inucftigatióe oícte Pm viam vtrágs.
3Rcapit autem hec ſcientia — —— apii. c
quarum pꝛuma agit oc inueſtigatione diete ! general
fm víam vtramq;: tradene canones generales circa oicte
notidam. In fecunda fcilicet w pac. : ut
buo oiuíduntur.agit oc ipfa modo fpeciali: applicans noti
ciam diete ad fpcdalia gencra diete: ficut ad terrenafcene
tia: ipfo:um ptes:⁊ ad animalia ⁊ ipſoꝛũ partcs: c fupcre
fluírates:non tamen ocfcendít ad genera pricularía diſtin
cta:ficut ín negocio oíctarum particularium. Pꝛima ante
pare otuídítur ín duas. In quarum pzíma jpecdit eirca nos
ticam oícte fm viã ; i. In ſecũda ſin bac. i£óple
to quomodo virtutes cibarioꝛum fm experimentum inue⸗
ſtigentur.pꝛoſequitur oe ipfa fm viam rationis. Pꝛima au
rem pare diuiditur ín duas. In quarum pꝛima tangit mos
dos Pm quos diuerſatur oícta. In fecunda fcilicct in Dac,
paffióce quátü ad veros cibos tribus modis oíucrfantur,
bümo a parte complerionis ciboꝛũ. Secũdo a parre
tatit copofitionis:q: quidá cft ſimplex in quo líquoz
⁊ fubftátía funt cíufde cffectus:ficut caro pullo:um. qui
oↄſtipat.⁊ ĩducit ift.c Sa.quoꝝ vterq; hocaſſerit:⁊
pꝛimo ín corne ſicut in bonína:que quibuf
dam eit vtilis t 1
betur certus iudicium diete:⁊ pꝛimo concludit boc dicens.
cũ p:edíctíe modis diuerſatur dieta:non poffumus fu»
— abo ve potu: qp ſit bonus vcl malus: no»
ciuus vel iuuatiuus: folubilis vcl ſtipticus:niſi babeatur
confideratio modorum bozum: 7 affignat tres modos fm
alium ozdínem dicens.ꝙ pꝛimus modue eft: vt complerío»
nce t compofitioncs coꝛpoꝛum recipiẽtiũ confideren£, Se
cüdus eft vt abo: otuerfitates fn copofitionib? ⁊ ſimplici
tatibus cóplerionib? ipo:ti cófiderentur.Tertíus eft qo
cibus in natura noftri is cóuertatur. His autes per
coipozíe
fecte inueſtigatis poffumus certificarí circa notíciam dicte:
t cios opericiont io ;
pa. €T Circa partem iftam tría funt inquirenda, Primum
—
dá eft vtri diuems ptibusrefpondcàt « bíuerfe virtutco,
deron ocqeibukion ——
Dietarũ vniuerſalium.
pofitio MR foma mírti:d nó eft cópofitio in dabo nec
tnedicina. Zertiaratio ralis eft. Dicit yfaac in lib.de eleme
tis: elemẽta funt ín mixto: funt etiã miſcibilia non actu
fed potentia:fed ab co qð eft ín potentia nó eliaunf opera
tíones:fed ab co qð cft actu:ó res cópofita nó babet multi
tudiné cõplexionũ a multitudine partiti: fed ab co Q3 eft fu
pꝛa partcs:ergo exilis parnbus nó refultat nifi vni: et fic
nõ habebit nifi vnã cóplertone:ó nó eft cibus cópofirusvel
medícina. Quarta ratio talis eft:quedá opatio taco»
pleríóc:quedá avírtute cófequéte fpém: ergo fi res aliqua
babcat plures operatiões: aut boc eríta copleríone aut a
tota fpecic.fi boc babeat a cóplerionc: fed q̃bet operatio
ab aliqua virtute:quelibet virtus a ſubſtãtia vel
cöplexione:g̊ fi re$ vna habeat plurcs operatióes:ót plu⸗
rcs cõplexiones:qꝛ vnius coplertonís vna eft operatio. Itẽ
nó funt plurcs operatióce a tota ſpecie: q: ín vᷣnaquaq; re
eft enatota ſpecies: qꝛ res eft íi qUeft: fíergo plures opcs
rationes egrcdíentes ab ila fpecie:ergo plurce fpecies: qð
eft incóueniens:crgo nó pót cfle aliqua medicina cópofita
vcl cíb?cópofitue.( Sidoppofirü funt tres rationes:quaꝝ
pes bec eſt. Dicunt auctoꝛes qp ín multis rebus ⁊ mixtis
untoíuerfe virtutes ⁊ operanoncs ficuti multís reb? có
pofitis. ccüda ratio Seeker pA e earedif ab aliqua vᷣtu
tc ⁊ virtus vel a qualitate vel a fubftátía egreditur: fed vi»
demus ré eandéb res operatióce:ergo neceffe eft
(babeat aut fubftátias:ant plures cóplerioncs:ó
fit aiquís cib? fimpler vel medíana:z víde£ ꝙ nó. 2n quo
libet mírto funt plures ſubſtãtie mifcibiles:fed —* eſt ſub
ftti finc virtute necs virtue fine opere: din quolibet mig
Fo.xxj.
liter illa que nũt a natura habebũt diuerſ⸗ ationes z
ergo neceſſe cft cibũ vel medicinã eſſc —
qð dicũt.ſ.ꝙ quedã medicina q com»
tlarat:fed cbolericos cõſtipat:⁊ boc
poꝛũ recipictiü. doidm?ergo qp — fimpler eft d
ratur per i 4 có
opariones in diuerſis pionibus:fiait patet ín mel
arm eee mee
terii eris quos vri cti potentu-nelquoam
alterá eft ín potentia:alterũ actu: f$ ín mírto fimt partes:
ex partibus fit mixtũ:ergo buiufinodi partes funt in
tia:ſed ab illis d funtin —— nõ egrediun
tur:doperatío egredicf ab co qd ibí actu: hoc aũt cft có»
pleno vltíma vel tota fpecics:ergo ab vna cópleríóevel fpe
Gic neceffe eft egredi plures operationes . fid oppofiti eft
Q6 dicit Auicẽ. ꝙ boc nó eft poffibile ꝙ cũ fint oiuerfe virtu
tes:ꝙ fint ín eadem complerione fed fintín oíuerfis. tem
operatíóes a virtutibus:virtutcs a fubftátgs egrediuntur
ergofi in cadem parte fint contrane lones:ergoz có
E CONNU € ADIMMEE ———
—— sever yd upie serios leri unt quartuoz
fundan£ ín oíuerfis ſubſtãtijs. Pꝛima virtus eft
fubftantia calída aromaríca: c erpanditurin fuperfide, Sc»
etbeceft magis fubtilis , Quarta eft ftiptica frigida ct fic»
ca. £r pꝛedictis ergo patet cp non eftpofliblle diuerſas ope
ratíones 3b eadem parte ; Tertia ratio talis eft . ow
dt Haly ín commento ſupꝛa tegní . c vniuſcuiuſq; mẽbꝛi
cft via pꝛopꝛia vírtus:que eft pꝛopꝛia complerio membz:í
nd Quam opatur 7 attrabít nutrimcentum:7 conuertit ad
naturá:óín vna fubftátianó fünt plures cóplerióes : d
necs virtutes: q: vut cõplexioni vna refpódet $t?.
4r - dicendũ q ab? n5 ðꝛ 2pofit? q: b diuer⸗
:f5 ð cópofitus a diuerſis partibꝰin qͥdus
€ »
b VLiber —
ſunt diuerſe opatiões t vᷣtutes. Adaliud diccdũ ꝙvno mõ
dꝛ medícuna copofita qꝛ plures hʒ opanócs: t ficapud me
dici nó dꝛ cópofita: q: femp babet vnam pzincipalem: etfi
plurcs pabeat ep cófequenn. $5 à: mediana copofita q ex
oiuerfis virtutibus 2ponit;t bec cft oupler. quedá cft po
pier diuerſitatẽ partiũ: quedá 90 ppter diuerſitatẽ —
xionũ:quaꝝ vna facit alia latere: vt eft in aqua calida: ficut
oicit Bał. in lib. de fimplid medicina.c fico; medicina copo
fità ppter oiuerías vᷣtutes. Ad aliud dicendũ vy partes fm
fc pabet plurcs virtutes 7 plures cõplexiões:ſᷣm ᷣo ꝙ funt
ín migto habẽt vná naturã cómuné, ¶ caido qri£ ppter
quid dà cibi ↄpoſiti fint; quídá n6: c quida ſunt in qbus
liquo: eft eiuſdẽ virtutis cũ ſubſtãtia: in quibufdá babent
cotrariasvirtuteg:vt ps in caulib?:quoz ſubſtãtia eft ftípti
Ca:uquo: eft laxatiuus:⁊ vide£ ʒꝛiũ:q; qð deſcindit᷑ ab ali]
attefta£ ei a quo oeſcindit᷑:ſʒ liquo: oefcindi£ a fubftátia: &
fi ſubſtantia cft ftiptica t ſuccus.Scða ró bec eft:ota nutriü
tur cibo oino fimtü in actu:qꝛ Fm £Dal.nutritio eft perfecta.
aſſimilatio nutrientia cü nutrito:ó neceſſe eſt vt fübftanna
caulis nutriat oino ex Dumiditate fibi ſiłi:ſʒ ex illa humidi⸗
tate fit íuccus: g oĩno eft fibi fimilis: fi ſubſtãtia eft ſtipti⸗
cat fuccus. Zertia ratio ralis eſt:ſi plãta eft falfa p naturam
atrrabit fibi ſimile a quo nurrif: á ci caulis fübftária fir ftí
pica: ligré qué artrabír necefle cft eſſe ſtipticũ: nó ó líquoz
caulis erit laratiuus. Ad oppofirü eft qð oícit auctoz.f. cp lí
quozeft laxatiuus:ſubſtãtia thpnca. Solutio ad boc dicẽdũ
fm quoſdã ꝙ cà bui? cft oupler. vna cft a parte Ptutís plã
te:aua eft a partc ſubſtãtie q cft ín pláta. goicit icif ꝙ funt
quedã plante q̃ habẽt virtutẽ actiuãtoꝛtẽ:⁊ mult attrabüt
humiditatẽ:⁊ tunt debilis cõuerſiõis:⁊ remanctilla humi⸗
diras ín poꝛis plãte.talis em eft caulis: cũ em radix eius fit
fo:tis fo:titcr attrabit humiditatẽ:que cũ debiliter fir 2uer
fa ⁊ oigefta:fivwtute cóuerfiua debili recipit acumé et falfe
dinẽ per quá laxat.Aliter 90 dicit Auicẽ.ꝙ boc eft pprer oí
uerías fubftánas à funt ín pmór pláta, £ft em̃ qda fubftan
tía d eft ſubtilis:rõne fui acuminis mo:zdícat inteftínaz pũ⸗
git: bec folii exit ín iure, Alia fubftária ſtiptica groffa q rc
manct; bec cóftipat. zd rónes ín 5:íii oicendt qp alíqd de
fandif ab aliquo ouplícíter.vno modo ficut pare ci?:t bog
modo eiufdé nature cft cũ íllo.alio modo ocfcindit aliqd ab
alioficut cótentü:c B modo qð oefcindif ab alio nó eft eiuſ
dé nature cũ illo:f«d liquo: a fubttáría caulis ocfeindit ficut
cõtẽtũ:⁊ nó ficut pars: t ppter boc nó eft eiufdé nature cũ
caule. &lel aliter dicendũ iP liquo: ꝑ qué caulis laxat refoluí
tura ſubſtãtia ſubtili d eft ín fupfiac caulis:⁊ buic atte ſtat
€ nó ſubſtãtie groſſe terreftri q̃ obtufa eft ⁊ ftiptica. vin be»
ne dicit Auicẽ.ꝙ quáto plus lauant caules tátomasis funt
ftiptia:q: ato fubftária fubrilis reſoluit᷑. 8d aliud o cendi
q ficut eft oupler fubftátia in caule: fimiliter eft —— vir
rus ⁊opatio € duplex líquo: , ££ft em̃ liquoꝛ vnus ſubtilis
c acutus: er quo nutrit (ubtilis fubft áría q cft in fupfiae,
Alius groflus terreftris:er quo nutri£ ſubſtãtia caulis groſ
fa cc terreftríe: ⁊ pꝛimus affimiüatur fubrili ſubſtãtie ín vir
tute:ct fecundus groſſe.
€ Xirca terti pui —— qrif quare raphanꝰ
digerit ⁊ nó digerik: vidct ꝛiũ: virtus p qua cibus reae
pit impꝛeſſionẽ eſt paffiua: (5 virt? p quà digerit eft actíua
fed mbilbabet ouo: nó eft verá ꝙ rapban? 7c. 8d D oic
dũ qm̃ inrapbano eft quedã fubftátía calida fubtilis:c per
bácoigeftione cófoztat ⁊ oigerit : babet etiã quãdã fubfta
ti groffamz viſcoſam:⁊ quãtũ ad bác nó oigerit ([ coo
querif a quo babet boc abus q quofdá muat: dbufdá noz
cet:vtrũ boc babeat a parre cóplerionis:vela tota ſpece:⁊
vide£ qp nó babeat a cópleríoe.nà multi cibí funt ciufdé có
pleríóte:ficut caro bouina⁊ caro eaccínac capꝛina:ſʒ Gdam
à Quibufdá comedi£ ab altjs nó:ó bocnó bs cóplerióe cũ
quibufdánoceat quoſdã iuuet:ó boc cft abalid ——
oↄplexionẽ:hoc aũt nó cft nifi ſpẽs: 6 a tota ſpẽ.Scða ró ad
idẽ tal eft. Dicit £DaL.i lib. opleriontizqp mẽbꝛa attrabüt nu
trimẽtũ a tota fpe: fs mẽbꝛa nó attrabüitnutrimétü nifi qo
eft fic qñ funt in naturali diſpoſitõe:g fir ops cp in cibo eft
aliq fitirudo p quá mẽbꝛa ipm attrabüt: c ipfo nutriant: fs
alii n5 belectant mẽbꝛa: ned nocet mẽbꝛis nifi fin d» ipfa.
nutriüt:ó boc erít a tota fpc ⁊ nõ a cõplexiõe. Zcrtia ro tas
lis cft.ró medicine eft agere ⁊ abi pati; (5 mediciná quedas
mẽbꝛa reſpiciũt a tota fpé t quafdà egritudines:g fifrin a»
bo fm naturà paffiuá neceſſe cvt habeãt aſpectũ ad mẽbꝛa
nutriéda a tota pec nó a 2pleríóc, Ad oppofitü cfr hec rõ
cibus oelecratvcl nocet p illud qð nutrit £ oꝑat:ſʒ dicit aui
cẽ.ꝙ cibꝰ nutnt a materia operat:g p b nocet mebr] vł de
lectat:ánó a tota ſpẽ.Scða ró ad boc talis cft.p illud nocct
4 iuuat p QU Ds cóuerti ad mebz3:f5 tota ſpes corüpit ⁊ nó
remanet;ó iuuamẽtũ ⁊ nocumẽtũ nó attédi£ a tota fpe. So
lutio ad boc dicendũ ꝙ qͥbuſdã eft aligs cib? »ucnies a tora
fpe c cóplerióe: t dbufdá nocet Dicẽuũ g qp cib/tría oꝑat᷑.
"umi cft ꝙ tráfmutaf a natura nfi coꝛpis ⁊ fpolíatur fua
fpé: ficaib?nutnt a materi. c ficiduit ſpẽʒ mẽbꝛi.Scð⸗ eft
q p dltate d eíremanfit q̃ foꝛtioꝛ erat qualitate noftri coꝛ⸗
dis ĩmutat:⁊ fic fua jlítateopa£. zertíi eft ꝙ fpés quam
5tn potétía ducit᷑ ad actũ:⁊ ficnutrita rota ſpẽ: ⁊ p b prs
oto ad pmi. ld alíud dicẽdũ ꝙ tora fpés cft duplex.⁊ fimi
líter ↄpiexio:q̃dã em̃ eft d eft ĩ cibo actu p quà panís bs fpc
a£ panis 7 caro carnis:⁊ bec fpolía£z p haccibꝰ nónutrit,
Eſt alia ſpẽs q eft ín potẽtia d oucif ad acti: p bác cib?cft
funile ⁊ nutrit: c quofdà iuuat « qͥbuſdã nocct. vir cà pua£
cib? pma fpé remanet matería abi in patiẽdo opaf ad ſuſce
pos fpei ⁊ cópleriois p quas affimilanf mẽbꝛo vcl mem
ꝛis:⁊ ppter boc oícit Auicẽ.ꝙ cibus opa£ ⁊ nutrit. Per b
ptsfolutio ad aliud : q: panís nó nutrirp ill ſpẽm q̃ cft pas
nis ⁊ bec fpolía£ a cozpe:fs nutrit p illã fpem qua eft cibus
fa — D pte reducit m dbo oc potctía ad actum,
¶De natura humanoꝝ coꝛpoꝛũ.Capi.iij.
Lectio.vij.
MOnium humanoꝝ coꝛpoꝛũ natura tripli
citer eſt diuiſa:vel ex compoſitione: vel ex
cõplexione:vel ex accidẽtibus q̃ extra na⸗
- turã aliquãdo patíf ftomacbus. Ex ↄpoñ
tío duplr. In oi efi coꝛꝑe duo furcula diuidunt᷑ cc
fellis oꝛe. vnũ matus altero: alter vᷣo mín? altero.
Maius naturaliter ⁊ in pluribus ad inteſtina diri⸗
gitur. vii ⁊ malta cholera a felle deſcendentia ín ca
zotjciunt: que ncceffiras expetit vt quícád ec feci 2
u$ ciboz adunat : ccpellaur ab inteſtinis cbolera
mosdéte inteftinoy fubftanriavr ad eijciendas feces
fc moueãt.Minus ad os ftomacbi vcnít: cui mode⸗
rate cbolerà inijcit ibus adínuct in digerẽdis cibis
ftomacbus:z Gcád groſſe humiditatis ibidẽ coaduz
naf mundificet᷑. Pec aũt ín boibus aliquãdo diuer⸗
fant: vc minus ad inteſtina veniat poꝛtãs cís paruã
cholerã. vii actio cholerã deficiat in inteſtinis: ⁊ oo
minc? ín illis phlegma⁊ ingroſſetur⁊ inalbãs quod
digerik « feces egredi velociter pbibeant᷑: ⁊ tẽpoꝛe
excũdi diſcoꝛdent.vnde ⁊ plurimi incidũt ín paſſio⸗
nes colícas: que er groſſo pplegmate naſcunt᷑: ⁊ ab⸗
undant ín inteſtinis lumbꝛici aſcarides ⁊ fimilia.
€ Maius aũt ín ſtomachoveniẽs multã ſibi inficit
cholere quãtitatẽ:vt hãc habẽtes ciboꝝ fübtilitiz ve
locit digerẽdoꝝ patiant᷑ in ſtomacho coꝛruptiões:⁊
groffa dure digerẽdavelocit᷑ zpfecte digerant᷑ Groſ
fue em̃ cib? repugnat multis choleribꝰ:⁊ 5 ca induz
raf cinobedíce efficit:vt caloꝛis naturalis actiócs in
co oplean£:vii « pfecte digerit᷑ Z cuis vᷣo cb? z ſub
tilis ppter inſtabilitatẽ « velocitaré nó pot 5 repuz
gnare multo» cholerũ quãtitati:⁊ idcirco ín illã mu
taf ilico: ⁊ cbolerib? iftis affimilaf eifqs vnit ende
quid medícoz cõplexionẽ cpoleríci:ctti pelegmari
Dietarũ vniuerſalium.
ca ſit arbitrant᷑:ꝛ poſſbũe cft et cõplexio eoꝛum fit
egmatica:⁊ multa oc cholcraꝝ quãtitate ĩ ftoma
cho adunat᷑ ꝑmaius furculũ 2 felle ad cs ftomacbivc
nics. Itẽ pom̃bile cft vt cõplexio coꝛꝑis fit cholerica
⁊ calidiilima:c à in tomacbo caaunaut᷑: cbotcríca
fint paucx;q: oe a felle veniẽs ſtrictũ cft ⁊ paruũ.ca
loꝛis eii copiccióis coꝛꝑis cà eſt mulrítudo cholere
ín ſtomacho ſanguini comixte.q̃ p reti? coꝛpoꝛis mẽ
bꝛa diuiſa cít:z multitudinis cholcre in ſtomacho cà
cft lazgiras ois maioꝛis in ftomacbo a felle venien⸗
tis: c paucitacis cholcre ĩ ſtemacho c3 cfr anguſtia
oꝛis minoꝛis 5a ſtomacho a cilc venictis. Aliqñ vo
os largũ cit cholera ſanguini ↄmixta:q̃ 9o p cozp?
diuidunt᷑ ſunt pirua.. vñ ad ſtomachũ currẽtia ſunt
muita ⁊ cõplexiõis eſſentia parua:tñ cholerica. £ft
aliqñ cholera ſanguini cõmirta multa:⁊ os a felleve
nico ftri elt; ⁊ quod cholericũ ad ſtomachũ vcn:
parui vide c coplexio cboleríca c£ ⁊ calidimma
fed ftomacbo oifíimilis.
Aífignatis modis Pm ——— — ín dieta.
a hac parte ꝓſequit oc inueſtigatiõe diete 9m viã experi
A oc pei euin eiꝰpenes oictos modos. Ontifio goi
uidit aüt hec pars in ouas pcs. 3In dri pina determinat oc
oiuerficate diete a parc: oifpofirion cozpoz recipiẽtiũ. In
ſcða.ſ.an hac: Diuerſtas ciboꝝ cr naturís (pfozus.octermie
hat de diuerſitate diete a prc fuc nature. SPꝛima pars diui
difin duas. In dri pma tangit tres modos: penes quos
diuerſat᷑ dieta 2 ptc coꝛpoꝝ recipꝛẽtiũ. da I:84. Lin bac.f£c
ↄpoſitiõe ouptr. pfequit oe ouicrfirate oícte $m ios to»
dos. Pꝛima aüt cit incuuſa.Scða Voín tree oiuiditur. In
qrü pma aſignat ouerátaté diete a pte opofitórs coꝛpoꝝ.
In ſcða.ſ.ĩ hac. Diuerſitas coꝛpoꝛispᷣm natura affignat ci?
diuerſitatẽ a pte ↄplexiõis coꝛpoꝝ. In tertia.ſ. ín hac.Cibꝰ
coꝛrũpit᷑ aſſinat ei?oíucrfiraté a pre accidẽtiũ: d cxtra na
turã patit ſtomachus. Pꝛima aũt pars cim pma prz capi
fpectat ad piente fpeculationc. sSüt igit ĩ pᷣſenti tcránc ouc
partea, 3a qrà pma afüignat illos tres modos. In feda pꝛi⸗
miüípfoz ꝓequit᷑.Scða pars diuidit᷑ i ouas ptes. 3n qua
rii piíma atfign at naturale cópofirion? co:poz d ín furcuuis
a loculo fcllís ad ftomacbii cad inreftina delegatis »fiftit,
3n ſcða.ſã hac. Hec aũt align i boib? oiucrfificant . affigr
diuerſitatẽ ipſoꝝ in coꝛpibꝰ p quã actio diete ofuerfa£. ^im
tertia.f ín bac vfi dd coz cholericã.amignat diuerſitatẽ in.
cõplexione toti? coꝛꝑis pencs officíü furculoz: in qua firoe
ceptio circa iudiciũ Splexionis. Sicigit᷑ funt q̃ttuoꝛ ptee in
pꝛeſenti lectione. ¶ Eirca pꝛimã & nte affignat diuerñtatẽ
corpoꝝ dicẽs: qp triptr diuerſat oifpofitio corpos. primo à
parte ↄplexiõis:ſcðo a pre copofirióis : tertio a ptc accídés
tii ſtomacho aduententium ra oícte oꝛdinationẽ GT irs
£x (coa parte affigaat ofuerfitaté »pofirióís d ín pdictis
furculis cõñiitit.dicẽs q bec eft diuerſitas ín »pofitióc q:a
ciſti fellis ouo furcula oetegant: ⁊ maiis ad inteſtina dele⸗
gat po:tis cíe cboleri:vt p fpfam fupflua müdificen£: z p
c? incitationẽ inteſtina excitãta fupfiua expellãt.Minꝰaũt
ad infenꝰ os ſtomachi mãdat᷑ ad fundi cholerã postáevt p
eã digeſtio co:o:tef ⁊ lüpflua mũdent᷑. Circa tertiã par»
tzaffignat diuerſitatẽ boꝝ furculoz Pm ꝙ mín? ad nreſte⸗
fia: maíus ad ſtomachũ delegat᷑ dicẽs:ꝙ in dbufdaboibus
ũgecidit: vt mín? ad ínteítina:t maíus ad Nomachũ oce
lega£ Un in taub?aroffc « mite feces i inteftinis coadunie
tur cr illis oíuerfe generant earitudines:ficutílla quc cft.
oppilatio maet inteſtini: ⁊ vermes lõgi.ſ.lũbꝛici ⁊ Lari. (eu
curbitini. Scdo dicit oe ftomacbo ꝙ ci ad ftomacbum ma⸗
ius delegak:magnus fit calo: ín ftoimacbo: vt cibi fubtiles
adurant:aroffa afit oíqcrant 4E inca cuarta parté oſten⸗
ait ꝙ ouerfat oífoofitio co:pís penes officíü pdíctos furcu
Ios: cin illa pte jttue: mrédir, quó complexio coꝛpoꝛis ape
paret cholerica cũ fit phlegmatica oíccug: q qñq; hõ phle⸗
Fo.xrij.
gmaticꝰſᷣm totũ coꝛpꝰ: appetcpolericus ppter maius fur
Qui mutta cholera ad ſtomachũ portãs.Sxcoo ohd:t qe qno
qoc dic Sud pprer multas cpoieram totíus coꝛpoꝛis cr
haucitate ci in (rcmacpo.Zerao affignat cám mitituoinis
cholere toti? cozpis € ftomacbi « pauatat] vtriuſq; dicẽs ꝙ
cà mttitudinis cpolere toti?co:pis € mlatudo cboiere cü'fa
guine p torü co:p/oiffuf's. cà vᷣo bolerice cõplexidis ſtoma⸗
chi c largitas furculi ꝓpt᷑ quágntta copia cbolerc aa ips dele
gat Quarto oſtẽdit qp er hurrei oiucrfirate accidit oiucrfi»
tas in pirudine toti? co:por?z ſtomachi dicẽs:ꝙ qrag cbole
ra cũ fanguie diffuſa eft pauca: ⁊ furculti ad ſtom achũ oclz
gàtü magni cii dinulza fluit cpolera; tunc totà haoitudo
ph egmatica apparet: ftomacbo align accidit unm: fic
appar-tbabitudo coz pis ↄtraria ſtomacho:⁊ fic pzrcrinté
rio buius partis.
¶ Mircã partc iftá tria inquirunt᷑ Seimum eft oc neceſſi⸗
tace furcuti delegati a cin fedis, $Pcóm cft oc oꝛcine cot
fpofitióc furaii ᷣmõi.Tertiũ cft oc diſpoſitione ftcimacpi,
¶ Cica pmü fic poecdi£; c ünt sefurcio ocl: gato ad vite
ftina: c vide£ qpnüllá vtilitatẽ erbibcat inteſtinis: q; in re
ſtinis viget vᷣdꝰ expuiñua ꝑfrigaũ ⁊ hũcũ:nñcut dicit Joã.
zauicẽ.ꝑ calicü min? c frigidü in plus:gcũ cbolera far cali
dap cholerã novigezyDerpulfiua:ó furculũ p qð ad inteſti
na delegatcholerã:nullã vtilitatẽ fert nteſtinis.Scða rõ
talis eſt: ad expulſionẽ reqᷣrit᷑ lubeicatio inteſtinoꝝ⁊ nolis
catio fecii:f5 pplegma lubricat ⁊ mollificat: cholera vᷣo deſic
cat:ó facit pbiegma ad expuiſionẽ: ⁊ cbolera :mpcait.Ter⸗
tia rõ ralis eft. eidem? qp in ſebꝛibꝰ cbolericis ocbilis cftviz
tus expulſiua:⁊ cã huiꝰ cft qm colera d oelega£ adintcfti
na ocficcat feces c indureſcit:g̊ cholera non ad;uuat ad ex
ẽ:g̊ nulla eſt vtilitas furcuii octegati ad inteſtina:q;
p ipfum cholera oelegat. Ac oppofitü funt rõnes pꝛima t3
lis eſt:oĩs humoꝛ püígés ⁊ mozoicás inteſtina ⁊ exatans ad
expulſionẽ valet ad cofo:tariou£ virtutis expu ſiue ín inte⸗
ftínía:(5 cbolera eft hmõi:gvalet ad ezpulfione Sca ro rat
€ft:ois büo: excoꝛiãs 7 müdificàs izcftina valer ad expuno
né cholera cfz hmõi.vñ meliuuat erpulfionczq: conuertit
ad ge"? cboterici:ó cholera iuuat erpulfione Tertia ró tas
lis cft. Dicit Sat. in cómento fupza regimẽ acurog:q mel
iuuat expulſiuã:⁊ cá bui cft:q: cõuertit ad scn? cholencũ
⁊ inoucc vetre mo:dicat inteftína: gcholera iuuat ad ep
pulfione.Auarta ró taF eft. Dicit sDat.in 2méro fiip apbo,
fup apbozífin illũ.Qubuſcũq; iuuenibꝰ cziftenb verres
ficci cc.cp babétesvérrcs cóftipatos in iuuẽtute:bñt nuxiłi
lee in fenecrute:2 ecõuerſo: t càbui? eft: q: iniuuẽtute co
lera oclegat ad inteftinaz moꝛdicat ⁊ excitat az nuxũ:g coo
lera iuuat erputfiua, Solo ad boc dicendũ:ꝙ cbolzra izuat
—— róncs ín Zꝛiũ dicendũ ꝙ virt? czpuifiua 2foz
tat fcr modis. "»:ímo mó p lubzicationé iiteftinoz ⁊ fccüz
«ficiuuat a cibis hũidis. Scðo mo iuuat᷑ a cibis cópumen
tib?feces:vt vter cõpꝛeſſus cffundit aquá:« fic iuuaf p põ
Tica: vt p pira c cófilia:q: bmói larár 2pzimedo. Tertio mõ
4uuat a reb? calefaciẽtibꝰ:⁊ fictuua£ a rebꝰ calidiſſ. mis. en
enfoꝛbiũ fic»fozratzq: laxat liqfaciẽdo ⁊ diuidẽdo crcffum
pblegma.Quarto mõ iuuat᷑ a reb? lenictibꝰ feces: ⁊ ficus
uaf a violis ⁊ pꝛunis 7 cófimilib? Quinto mó iuuat arcb?
müdificátibusfeces:t ficíuuaf a melle.Serro mó arcbus
excitantibꝰ c moꝛdicãtibꝰ ínteftins ad ezpulfionem . c bis
duobꝰ modisvltimis tuua£ erpulfio p cbolerá-z ficfoluun
"tur ouo pᷣma.Ad tertiũ oíceda q cpolera ẽduplex.q̃dã ẽ in
naturalis:⁊ bec ocficcat ⁊ vꝛit feces.alia énaruraus nf pa
rata: cbec moꝛdicat inteſtina 7 pungit ⁊ müdificarea a feci
bus ⁊ D nó oeficcatfeces: Geaſdẽ diuidit e fübtilistzz eas
rcádit aptasad expulfione 4r Sco dn£ de furculo oelega
road ttomacbum: ct querícur vtri appetiríua iuuetur vel
digeſtiua vel oẽs virtutes que ſunt in ttoriacbo vatacrías
liter: ⁊ oftendif cp per cboleram iuuetur appctitiua : quia
virtus appentiua ftomacbi cft p:opterinanitioncm toma
chi c alioz mẽbꝛoꝝ:ſ̊ cbolcra rónc fue caliditat? ↄ ſumit et
inanit ftomacbü:fs oẽ tale appetitiuã adiuuatzd coot. fos
tat appetitiuã.Scða ro ral é Dicit Tõſt.⁊ &uic. ate appe
titiua ſtomachi ↄpoſita ẽ ex (cufibili c narara!í:fs finc calo
Liber
re nibil cft fentire: ficut dicit pBo:ó cbolcra ratiõe fue cali?
ditas excitat feníus:f qn fenfiriua excitat᷑: appetitiua có
ſoꝛtat᷑: g cpolcra cõtoꝛtat appetitiuã.⁊ huius cá cft: q: cotoꝛ
tat $cuzé tenfibile ex d cópomf appetitiua. ¶ &idoppofi
tüé qð oic ióaCan tegni.g fto u$ frigaus bon?ctt ap.
petere: t male digerere: caudus 9o bon? oígerere ⁊ mai
appetere:ó humoꝛ q eft calidus cófo:tat digeſtiuã:⁊ impe⸗
dit appetitiuã: f5 cpolera é hmõi:g̊ nocet ftuti appetitiue.
Scda rõ tabs cft Nibil qð viftedit pres ⁊ dilatat ftomacbü
iuuatappetitiua: «cà cft qꝛ refoluit ⁊ mouet cibũ sd omes
partes ſtomachi:⁊ ita ſſomachus ſentiens ſuã repletioncs
nibil appetit:ſed cholera exiſtẽs in ſtomacho bec oia oꝑat᷑:
£rgo nocet appetitiue:lʒ iuuet digeſtiuã. Tertia ro bec eft.
Simile ct oc reb? exterioꝛibꝰ ⁊ interíozib?: f$ calida eppibt
ta appetitũ ocfectár:frigida o appetitũ cõfoꝛtãt ⁊ excuãt:
vt vua acerba ⁊ ſilia:g̊ cholera cũ fit calida appetitũ nó con
fo:tat, oto ad boc dicendũ:ꝙ appetitíua p choletã no có»
fo:ta£:(5 9t? digeſtiua. ¶ Ad rónce in 2:1 dicendũ: qp ap
pei? viget p inanitione:q: fiat oicit Auicẽ.hec eſt imme»
diara cauĩa appetitꝰ ⁊ attractionis ipfius abt : cbelera ron
inanít.facit cm duo. Unũ ꝙ fadt ad cõſũptionẽ dboz: « fic
appetitiuá vidct adíugare, Scðm eft ꝙ oilatat t diſtẽdit ci
bos p ſtomachũ « replct ipfus phãtaſtica replerióc: c ficum
pedit appetitiuã:vñ plus nocet q? iuuat. 8d fcóm o:ccndus
qp virt? appctitiua ftomacbí cópofita eft: f$ fenfus nó faat
ad apperirü:fcd faat ad pcc qp fentíaf inanir.o:(5 poti? im»
pedirinanítioné:z ꝓpter boc non adiuuat appetitiuam.
¶ Tertio drit pprcr d3 in choleric viget apper.2cot?« nó
appetit? dbi. Itẽ dr.£ drcfrigidiras aduiuat appetitü fto
machi 3bcuào villos ipfius ⁊ coꝛrugãdo: ad coitũ $onon
adiuuat 3bendo virgà vel matrice-f5 eytendendo t dilatan
do.Ad hoc dicendũ q appetítiua cibí viget pinanitionem
ftomacbi « alioꝝ mẽbꝛoꝝ.vñ fentiens fua inanitionẽ appe⸗
nr i:frigidü 9oinanit t coadunarptcs ſtomachi tà
bi:calidũ vo oilatat ⁊ diſtendit cibũ p ftomacbü:idco ftoma
«bus nó «cé gera An cioe idu o qii d nó calidi
Sed ad appetitũ coít?Qtruo: reqrunt᷑. Pꝛimũ cft foit? ima
gin tio, Scðz cft mala cõplexio ſtimlãs. Terri € vetofitas
virgã crigéo Quartũ cft multa repletío: ⁊ ad oĩa ifta adiu⸗
uar caloz: t iõ calo: adiuuat appetitũ coít?:f5 frigidü nocet,
É psfolutzo ad fcóm:q: appetitiua coitꝰviget p extẽſionẽ
Lud in viro. 3n matricc o viget p attractione;q: calidũ ad
boc iuuat. pzopter boccalidus iuuat appetuũ coitus: per
bocfoluitur ad tertium; z
«T Tirca tertiũ pꝛincip ale I fic: q: q̃rit᷑ de neceſſitate
furculioeleganiad ciſtim fellis:⁊ q̃rit ppter qd maius natu
raliter delegat ad inteſtina:minus ad ſtomachũ:⁊ vidct có
trariũ. 3n ſtomacho vigẽt oẽs virtutes vniuerſaliter: vt ap
pctinuaz digeſtiua retẽtiua t expulſiua:⁊ in inteſtinis vna
eft$Pcrpulfiua:f5 vᷣtꝰ digeſtiua ⁊ expulſiua iuuant᷑ p cbole
rá:á mato: eſt vicinitas cholere in ſtomacho d i inteſtinis:
ergo maio: pars cholere 05 delegari ad ſtomachũ d» ad inre
fnna:á maius furculũ 05 ad ftomacbü oclegarí: mín? ad in»
teſtina. minꝰ ppter nimiá neceffitate, Scða rõ ralís € : bma
digeſtio viget in ftomacbo: f$ in pma oígeftióe terrenafcés
cõuertit:g toꝛti acéte indiget ad B vt 2uerta£ : foꝛti indi⸗
get caloꝛe:ſ̊ cbolera p calozé ſſomachũ »fo:ratz digeſtionẽ
curat: maío: eſt neceſſitas cbolere in (tomacbo d in inte
€. Soto ad Boícédü]q mín? furculũ ad ftomadoüoclegaf:
vndquis cbolera ad
Quis cm ſit mẽbꝛũ frigidũ:tũ bs caloꝛẽ veniẽtẽ ab aliis mes
bꝛis drcüftátib?: vr a coꝛqe:epate:⁊ felle: fplene: ídco fto»
macbus nõ indiget cbolera in táta quátitate ad oígerédus
fed inteftína funt valde frigida t nó babét ab aliis caloꝛẽ:
quia valdc oíftant ab illís: t idco egẽt cbolera ín marmía
quãtitate ad expellendũ. Ad róné dicendũ ꝙ digeſtiua cít
poſſbilis in ftomacbo c nó expulſiua:⁊ bs ſtomachus calo⸗
ré ab alijs mẽbꝛis ſibi veniente: t 16 nó eget cbolera ín tãta
quãtitate. Ad aliud dicendũ ev dPnís terrenaſcẽs ſit indiſpo
ñtũ:tm̃ ſufficit calo: d delegat᷑ ab alijs mẽbꝛis abſq; magna
quãtitate cpolere ¶ S90 Qrif q̃re nõ mittatur rᷣircula a
ſplene ad lteſtina:vt melãcholia delegata ad ea cófo:tetín
eis vᷣtutẽ rerétiuá:cad ſtomachũ cfi melãcholia p lui ſiccita
tcm cẽfoꝛtet retentiuã p fui frigidirate appetitiuã.ad boc
dieẽdũ cp ipl£ nó bs furculá notabilẽ:nec etiã illó eft necefle
qꝛ ftomacpus oc tui natura cft frigidus 7 os ei? neruoſum:
« idco in (c p5 ppter qð appetit:f5 bf ad ſtomachũ ⁊ inteſti
na tráitmitnt quedá pare melãcholie ad cõfoꝛtadũ virtute
retentiuam 7 appetitiuá per quafdam venas meferaicas .
¶rertio drif quarc ppicgma non babeat ꝓpꝛiũ babitacu
lum ficut colera vel melacbolia. id poc oicendum ꝙ pble
gmavíá ps cà fanguine; ⁊ cũ co diſcurrit ad fingula mem»
b:a coꝛpis:⁊ ci (anguis ocficit a nutnendo natura uertit
ad pblegma: coucrtitipfus in fanguine: t er eo loco fané
guis nutriat mctmbza:c ppter boc natura nð fccit ppꝛium
Tcceptaailipblegmati:15 oíffundit p tecũ co:p? qm nutri
tio cft pola mébza co:pis: nó aũt eſt ficoe colera t melan
cbolia;c ꝓpter boc badet pꝛopꝛia receptacula. ¶ Cuarto
q̃nt᷑ cũ fplzn fit cá rilus müdificádo ſanguinẽ a melãch olia.
f eds cpolcra attracta a afti fellis⁊ müdificara a fanguine
adt ad mitigationẽ ire ; ⁊ itaꝙ faciat aial mãſuetũ:vñ fib
nó fadat nec fplen cá rífus.s£ótrariti vo dicit vuigus p büc
$fus.sSplen ridere faatcosit amare íecur. Zid b dicendũ ꝙ
aliud eft officit aftis fellis: alíud ſplenis: q: ſplẽ fanguine
müdificar:z melacholiã in fc redudirz wn natura gautfa exci
tat ad rífus. In aft 9o felis non recludit cbolera foli: fed
etiã ibi ebullit: vn inflámanzozost fanguíne: ſpũs eratat
ad irã ⁊ nõ ad mitigationẽ ire. De caufis vᷣiuũ dicẽdũ ꝙ "
petitus cft duplex:cibi ⁊ coitꝰ.pꝛimꝰ vígctin ftomacbo. fe
cũdus aütab epatc bs oꝛtũ. Ite iecur eft ín aialib?loco epa
tí9:c iõ amo: eft in iſtis:qꝛ epar eft pꝛincipiũ amoꝛis coit/:
pulmo $oq; facit ad voce cft cà vocis. fplen $o ppter mũ
dificaríone (ang.:is a melãcholia cà eft rifus.ciftis fellis pzo
p ebullitioné cbolcre in ipat ínflámatione ſanguĩs ĩ coz
ẽ cãire.¶ Quinto q̃rit drecgeftío auiũviuẽtiũ oc rapína
eſt alba:in altjs auibꝰnõ.Ad B dicẽdũ:ꝙ in auibꝰ oe rapina
tota cholera delegat᷑ ꝑ maius furcutii ad ſtomachum: cio
in eis eſt foꝛtiſſima digeſtiua ⁊ foꝛtis appetitꝰ.vñ ccmecüt
carnes calídas: « illas oigerüt: ad inteſtina Yo parti vcl nis
bil tráfinitti£ oc cholera:⁊ iõ in cís egcftiócs nó citrinant᷑:
fsremanét albe ppt frigiditate ĩteſtinoꝝ. In alijs vᷣo auib?
eft ecõuerſo:qꝛ pari oc cbolera mittit ad ſte machũ: « ma»
fo: pars cbolere mítti£ ad ĩteſtina:⁊ ppter Bi císadurun£
eacftíóes cfunt nigrevl'citmme. Sexto drif rein dbuf
dá aialib? bona fir digeſtio:lʒ in fromacbo ipfoz parü firoe
cholera:ſicut psin colübie d nó babér fel ín cpate:fs in inte
ftinis.vn fterc? habẽt nigrũ 7 calidü valde. vn 8m sbaL. que
dàioom?fuít 5bufta ppterftercus colũbinũ:⁊ cũ ita foztes
bñt oiscftíuá ꝙ ctíà tapides oigerüt. ad Boícedü q ftoma
cbus colübe calidus efta fua pma creatióe . vh natura ſub⸗
trarít ei cholerã:qꝛ oc fc fufficit ad oiccftione ⁊ trãſmuta⸗
tione. sd intefhina $0 oelegat fel: vt ddi cófoztarct vᷣtus ex
pulfiua qꝛ in eis eft oc ftomacbo p naturá. (| $Seprio queri
tur dre ín qbuſdã aialib? fel fuat in loco oebito: vrín «allí
n3an qbuſdã $o nóvrín colüba: t ad B prs foI'o p pꝛecicta.
¶ ira tertiũ pᷣncipale ficpcedim?.z qnt ᷣmo oe creatio
tióc ſtomachi ⁊ ptiũ eiꝰ: ánf d dre ftomacbus a ſua pꝛima
creatiõe fuit frig de cópleríonte cum im eo vigeat digeſtio
que p calidá ⁊ hũidũ celebꝛat.ad b dicẽcũ ꝙrecipit terre⸗
naſcẽtiã ourá : ⁊ iõ creatꝰ € fub dura ⁊ 2pacta t melácboli
ca ſubſtãtia:vt eís refiftarne ledat᷑. Itẽ frigide eft ↄplexio⸗
nis:⁊ fube ↄpacte:vt poft recepticne calo ips fozti? reti
neat ⁊ fortiꝰ operet᷑ ad digeſtionẽ. Sco drit drcos fto»
macbí ẽ frigidü:fund? $o calidus. Ad Boicedü q appetit?
q̃ eſt ĩ oꝛe ſtomachi viget p fricidü ⁊ ſiccũ: t 6 0s ftemacbi
cft ficici ⁊ ſiccũ:fundus fo ftomacbí ín d viget digeſtio p
calídü ⁊ bũidũ bs calo:£a vicinis mébzis fibi firppofiris. z
iõ eft calid?c quodámó a fc bs caloꝛẽ:qꝛ carnoſus cf Ter
tío qrit qmóa fplene redipiat ftomacbus caloꝛẽ:cũ fplen fit
frigidũ mẽdꝛũ. Hoc ſoluit Auic.dicẽs q ftemacbus b5 calo
rẽ duobꝰ modis. Vno mõ a parte pulmonis circũſtãtꝭ iptus
Sccundo a fecibus ſangumis q̃s attrahit ſplen: d cbolerís
ce funt actualiter p caliditate quam attrabunt a fanguine,
Dietarũ vniuerſalium.
diuerſitate coꝛpoꝛis cxtra naturã.Capi.iiij.
udi ¶ Lectio. viij.
uerſitas cospie extra naturãvel cõplexio
p Vacctouplcc Eomibuida cii calo cóplcrio
| —* onatur naturalis: fiuc accidentalis.
nS | "x oríida Po oplctioib? frigitudo natuya
lis (iue accidẽtalis dñatur. £55 Gb? calo: dñatur cie
bs fabtilis ad ſtomachũ coz veniẽs:a ftomacbi ca
loꝛe eijcit ad ftomacbi ſuꝑioꝛa cà fue leuitatis:⁊ per
manet (bi natãs circa ꝑtẽ ſſomachi neruoſam longc
a loco coctiõis remota. Locus em̃ coctiõis ín ftoma
cbo le? camofas inferioꝛvicinãs calozi epatis: fcl
lis. Cũ crgo cib? (lle aliquãdiu in ſuꝑioꝛi loco pma?
net i ttomacbo calcfit : c cbullít ppter fumũ ad ipm
ab inferioꝛi preafcendenté: z mutafin gen? choleri
aic incẽdẽs gencrat ín oꝛe ftomacbí mozfur3 dolo⸗
ris: fitim foꝛtẽ ⁊ fumofam ructationẽ.Cũ aũt hmõi
natura babétib? ad ſtomachũ veniat cibꝰ groſſus ⁊
ad digerẽdũ durꝰ:groſſitie ſuar caloꝛi deſcẽ
dẽs grauitate fua ad inferiosaz à cit in loco coctío
nís ſtomachi:cõtoꝛtãs ĩ co coctionẽ caloꝛis narural
vt digerat frm ỹᷓ oppoꝛtunũ fuerit. 2? fifrigitudo
coꝛpoꝛũ dñet᷑ cõplexiõibꝰ:eoꝝ cb? veniẽs ín ſtoma
chũ duobꝰ modis coꝛrũpit᷑. Aut einm cr viſcoſitate
phlegnatis: büidírare lubꝛicat:⁊ añqᷓ digerat oc
ſcẽdit ad ĩteſtina q̃ (i hũoꝛibꝰmũda inueniat:velocit
exire cft neceſſe:⁊ nó qͥeſcat.Si aũt i inteſtinis quof
da hũoꝛes phlegmaticos inuenerit:ĩmoꝛans i eis ad
digerẽdũ indurcfcit mutãs fe z coꝛrũpẽs: gñans toz
turc doloꝛẽ c ínflatíoné:c rugittũ ín inteſtinis:aut
cit in ftomacbo ppter defectionẽ calor: coque
tis:⁊ mutat᷑ tacredíné putosé gencrás inflãmatio
nẽ:⁊ rugitũ acetoſuʒ c purerem eructatíoné.Zefi pa
ro: ructatiõi ofict : matcría a mclácbolía ſignificat᷑.
2»? fi acredo:pblegima pzincipat.bec erri toib?^oiuer
ſank: ſz fpcs fant otuerfe pblegmatís.€| Phblegma
cii quinq; modis oiuídi£. (Eft em finc poꝛe:⁊ bec
naturalis eft fpecícs hĩtãs ín oib?venís diuidẽda to
ti coꝛpoꝛi pptcr fuí vicinitatẽ ad naturã fanguínis.
Ande z natura aliqñ opat illud pblegma ín coꝛpo⸗
re nutrimẽti c3: ꝓpter neceffirares fibi imínéres cũ
coꝛpꝰ fanguníc minoꝛat. Juuat᷑ aũt cr boc pblegma
tc coꝛpus vr trãſqlutiat facilius: t vr arrículi z con
catenatiões facitPcómoucariE:z dibus toto coꝛpe ci
to lubꝛicet:⁊ ecpelléda expellantur. ¶ Eſt 7 altcra
[p&s pblegmatis d dulcedini attinet caloꝛem ſignifi
cie naturalẽ ⁊ nó excedẽtẽ ſcõʒ gradũ pblegmati oo
minãtem:digerẽtẽ quoq; ⁊ mutantem in dulcedinẽ.
| £ft tertũ ſalſugini attinẽs nitroſitati fignifícis
nimiũ caloꝛẽ dominãtẽ pblegmari: z muris iliud in
ſalſuginẽ c nítrofitaté. vii bcc fpes pblegmatica ge
neratiua eft ſitis potide aj: ciboz minoꝛãs appc
tir. ¶ Eſt ⁊ quarta prínens acrcdíni z cbolerc ni⸗
Grc vicina-frístditate nimiã pblegmarí dominantẽ
ſignificãs ercoquédo ipfi pblegmatiobuians : ⁊ in
ad edinẽ illud mutãs:⁊ idco bcc fpecice pblegmatí
G3 3ppctiti aq eft minoꝛatiua ⁊ cibí augmétantiua.
¶ Eſt c quinta fpes d coquominaf vítrea d albovi
tio eft aſſimulatiua: oc qua oifpurare non expetit
S'o.ttiij.
-— o o e,
⁊ citrina mínozis eft calozis c ſiccitatis d naturalis
; cã eoꝝ ẽ hũiditas phlegmatica cbolere mira. S55
tñ citrina vcl gocea foꝛtio: ett caloꝛe dp vitellina.
Zinctura ciii ei? fignificat qꝛ hũiditas fc ei ↄmiſcẽs
ſubtilis fuir ⁊ pua.vri ⁊ calo: cõſoꝛtat:⁊ liquoꝛ ſubti
liak. Pꝛaſſina aũt ⁊ eruginofa calidioꝛes ⁊ ſiccioꝛes
funt naturalibꝰ.Cã em̃ ca: extraneꝰ cft calox:á aum
inueniat cboleram a ſtomacho deſcendẽtẽ: incendit
eã ⁊ cõburit.vñ c vtraq; peſſima z molcfrifima:
rñ crusincfa pcio : € comuptibilio:, vnde vcíociz
eT it moztificar.
€ 281 ſignata oiucrfiratc oietea pte ↄpoſitiẽis coꝛpoꝝ res
dpatiizaffignat e? diuerũtatẽ a pte 2plenóis ipfoz. Hec
aũt pars fj TEN ad pñtẽ lecrioné. £»iuifio. goiidit 3üt b
in qna; ptes. 3n quaz pina diſtiguit ouplic£ ↄplexionẽ coz
poz:caidá.f.c frigida, In ſcõa. ſin bac: $5 qb? calo: oniat
fubritad ſtomachũ vemẽs. affignar oiuerfitaté »iere a pre
calíde —— terna.f.i bac: cp fifrigirudoonef cui
libet» aſſignat ci? oínerfitaté 3 pte ↄplexiẽis fri
gide:$5 q: vtuſq; ↄplexõis oiuerfiras cauíat ex pridpano
ne büorr frígidi(cs polegmat?z calide.f.cboleredeoi rta
fc ibac: Phlegma cm diuidit qnas modis. affignarciftin
cione fpez — in qnta.f.in bac. Silr z cbolera ru
bea multiptr diudit᷑. aflignar diſtinctionẽ cbolere rubee;
Bꝛoceſſus raLcft. Inqt yfaac. 2plerio coꝛpis oínerfa£: qz
qdã eft calída a onio:ád3 adit frísida Cs irca fcóam préoc
terminat oc calída oices. cp cũ coplerio ftemacbi eft cslica
cib? fubrit —— t nó deſcẽdit ad fundũ in d viget dige
ſtio Q € carnoſus ⁊ calidꝰ ppter caloꝛẽ epatſ c fei: t manet
in oꝛe ſtomachi:⁊ p caloꝛẽ fundi 2ucrtit i fumüc choleram:
pictura t doleꝛe in ftomaebo gfians. fib? aũt gronus cus
caloiírefiftat Ziũ opat. CCirca rerti3to pté octcrmiat oe
opleríoe frigida oíces : cp ct ftomacb? &frigic?: cb? in ipo
ouptr co:üpi£. Pꝛĩo qꝛ lubzicat ⁊ oefcédir ad ínteftina: fi
ipa vacua ínueruar erit p fcceffm:fi Yo plena grofiisbüo»
nb? cis inuiſcat oluerfas generat paffiócs.SScoo qiarg
remanet ín ftomacbo crudus ínflaríonem 4 rucitá facit: et
ín acetofiraté fetoꝛẽpᷣtit᷑: ⁊ acetofitas i ructu blegman:fe
to:X putredo melicbolie atteſtat᷑: ⁊ B puezit$s owerfitate
fperü pblesmat! eirca q̃rtã ptéróne bui?fpés pbleama
tis oiftisuit: c ín lla pce (unt fer pres. In pma ponit ᷣmã
fpém pblegimat! d ẽ polegma üifipidü In ſcða —* ett
pblegma oulce. In terna terná à e falfus. In Qrta q̃rtã qð
eit acetofus. in nra aſſignat neceiſitatẽ phlegmat nate
ral In ſexta qᷣntã fpém affignzt d eft pbleemavitrcü:zoia
plana funt d oíat , ( sEirca dntà pte fpes cbolerc afftgnar
c inilla partc funt oue partcs. 3n quaz; pᷣma aſſignat cbos
lerã naturalẽ dicẽs op vna fpés cholere naturas cft: « p5ti
. Zibet
fi in aſtis fellis ſicut i fplene melácbolia, In ſcða tãgit cho
leri ínnaturale« magie gitat in ftomacbo: t becbs Qttuos
fpes. Pꝛima eſtvitellina: ſcða eft citrina:tertia eft pꝛamna:
ad fimütudine ſucci poꝛn: vel pzaffi) quod eft marrubiũ als
bi colo:é biis:quarta eft eruginofa fils crugint erís, b atit
oía plana lunt p textũ c poés libꝛos medicine &irca par
tẽ iſtã fer iaquirun£ Pumũ eſt vtrũ folus fanguis nutriat
mẽbꝛa:an alt) hũoꝛes cti eo.Scðm eft; oe varietate c multi
tudine humoꝝ.Tertiũ cftvtrübumo:es fimul generent an
ſucceſſiue.Quartũ oc trãſmutatiõe hũoꝝ. Quinqs ſpeciali⸗
ter de phlegmate acetoſo.Sextũ oc 2nurtióe hũoꝝ.
¶ urca pᷣmũ fic ꝓcedit᷑:⁊ qrif vtrũ fofanguis nutriat:⁊
vf ꝙ nõ: (5 etiã alg büo:es dug rónib?, Pꝛima tałẽ.oẽ qð
nutrit᷑ nutrimẽto fibi fifi nutrit:cũ nutritio nibil aliud fit dp
fecta affimilato nutriẽtꝭ ai nutrito. Itẽ oídt baly in cõ.
up tegni.q vnũquodq; membꝛũ atrrabítoe nutrimẽto qo
fue nature cft fite: fibi ↄpetiteſʒ mẽbꝛa ĩ cozpebüano funt
diuerſa: g nutriunt diuerſis nutrímétis : ó c oiuerfis hũo⸗
rib?:vt méb:a melácbolica melácboliat fic oc alijs.nõ gmẽ
bꝛa ſolo fanguine nutriunt᷑. Scða ró bec eſt:q̃lia oepdunt
a mẽbris talia debẽt reftaurarí:fs a mẽbꝛis cholericis chole
rica depdũt᷑ ⁊ ſic de alíjs:ó p cholerica dñt reſtaurari: z me
lãchouca p melãcholica⁊ fic oc alijs:ſʒ p illðreſtaurant᷑ ⁊ nu
triũt᷑:g no oi3 mẽbꝛa folo ſanguie nutriun£. Si aũtdicat qp
aly biiozcs nó nutriũt nifi ci admiſcent᷑ ſanguini: g̊ fir nec
ſanguis fine alijs büozib? nutríct.Zertia ró eft talis: ep bur
mob? generant mẽbꝛa:⁊ hũoꝛes er terrenafcérib?: terre
nafcétía ex elemeti. Itẽ libet bumo: ꝓpoꝛtionat᷑ alicui ele
mentoz:vt pblegma ad: fico alijs. Itẽ fingula mebza in
fuí cõſtitutiõe bhñt dñium alicui? eleméti:t er eis generant
mediũ ti qð cft fperma:f$ cóftítutío ꝓpoꝛtionalis eft re»
aurationi:G mẽbꝛũ in qͥ dñat melácbolia neceſſe eft nutri
riz reftauran :meláàcbolico hũoꝛe.⁊ fic qðubet mẽbꝛũ nutric
tur abbüo: d bsonius in fur cõſtitutiõe.Quartarõ bec eft
et eiſdẽ fit res ⁊ nutrit : ficut otat pbs ĩ b.de gñatiõe:ſʒ ec
oibus bũoꝛibꝰ fiit ola méb23: ergo ex oi? büosib? nutriti
tur nó ácr folo ſanguĩe.Quinta ró D eft. Dicit Pab.ꝙ qðli
bct mẽbꝛũ patit egritudinẽ cr (upftuitare »fifí büozi er d
nutri£.vn ficut oat nerui nutriunt bũoꝛibꝰ groff.s melã⸗
cbolías:fi ó patiũt egrítudince officit curatidis er groflis
büozb?:fic fpafmü: paralvfimc cõſimiles: nó 6 oia mẽbꝛa
folo fanguie nutriunt᷑ ¶ Adoppoſitũ funt fer rõnes. Pꝛi⸗
ma talis eſt.Solũ ille po: nunt d ad boc et nutriat necefíe
eftípíus ſpoliari alijs hũoꝛibꝰ:ſʒ fanguis eft bmõi ficutvult
yYſaac in vanis dicẽs qp fanguís nó nutrit nífi pz? müdifice
tur pblegmate 2 vtriſq; cboleris :ergo foD ſanguis nutrit,
a ro D eſt: vita ſtat p calidi ⁊ hũdũ:ſʒ p eade cóferuaf
res c nutri£:f5 folus fanguis eft calídusc büidus:ergo per
folii ſanquinẽ »ferua£ resc vita ín aiali : Ger. folo fanguie
nurri£. Tertia ró eft hec calidii t humidũ ſolũ fitoígeftio
⁊ nutritio: f5 fol? fanguis cft cali3us ⁊ büidue:ergo p foli
fanguíné fiet nutritio. Quarta r6 bec eft. Dicat vfaac cp ní
bil nutrítnifi oulcezt nó intelligit oclectabile:fs bris oulces
diné:f5 inter oẽs hũoꝛes fanguis eft oulcis: qð ps: q: pblee
gma eft ifpídü: colera amara : melácbolia pótia ſapoꝛis:
ergo fotus fanguis nutrit. Quinta ró beceft: oia mẽbꝛa ba
bet aliqð cóe fG vità q̃ eft natura cõis m cis: ⁊ buícos ride
rc coe nutrimẽtũ qð nutriat:( B nó eft nifi bnmos calídust
bumidus:erao folus bumo: q eft calidust büidus cõis eft
ad nutrimétü:f$ ſoꝰ fanguís cft hmõi:ergo ſoꝰꝰ fanguis có
munis eft ad nutrimetü:á ſolꝰ fanguis nutrit. Serra ró po
teft cffe aucto. yfaac q dicit folus fanguis nutrítzcü fit fo
lus oulcis.( Soto ad b dicẽdũ:ꝙ circa boc buplereft inten
tio. Pꝛima eft quá qͥdã ponunt.ſ.ꝙ ſolꝰſanguis nutnt. alli
To dicũt p oẽs bũoꝛes nurríüit p 2ucrfion£ ipoz in ſangui
nẽ. Scða eft quá nos ponm?.f.qp oẽs hũoꝛes nutriti; f$ ri
fanguis cũ marie fit amic? nature marie nutrit:nec altj büo
rca funt — H vnuſqſq; eoꝝ eft duplex.
quidã erf eft neceſſariꝰ:⁊ qͥdã iuuatiuꝰ.⁊ neceſſariꝰ duplex
quidã em diſcurrit cũ ſanguĩe ad ois mẽbꝛa nutriẽda:⁊ ali?
eſt ez quo nutrit᷑ receptaculũ ín d recõditur:ne cholera diſ⸗
currat ci ſanguĩe ad oĩa mẽbꝛa:⁊ ipa inſiciat: ⁊ ex pte ipſiꝰ
cholere tutri£ ciſtis felle? ibi delegak ad ſtomachũ c ín»
tcítina; filr et oc melancbolia . 3uuatíuus aütbtioz fitr
cftoupler:ddá em̃ mittit᷑ ad ftomacbü ⁊ inteftina ad cotoꝛ⸗
tandá 9tuté appeniuá fic melácpolia:t »fo:ádi tute of
geſtiuã in ficut cholera: ⁊ vᷣtutẽ iuá in inte
ftínis ali? cft qͥ iuuat ſangiunẽ penetrare ad mẽbꝛa ípfum
müdificádo ficut pplegma liqdũ ⁊ cpolera , sus igit dixit
vfaacq folus fanguis nutrit; inrellerit ſub fanguine alios
hũoꝛes inquátà funt neceffart)c iuuatiui.CAd pꝛimã róné
in Zꝛiũ dicẽdũ q ſanguis fpolat alijs hũoꝛibꝰ:icʒ quárá ad
oifpofitíócs accidétalcs:fic cft bo:ribilitas d eftin eís añ có
uerfioné: ⁊ nó quátus ad effentíales d remanet ín eis poft
2uerfioné ficut cft deiectatiovel ſititudo. CAd fcóam róne
dicẽdũ cp calidü ⁊ hũidũ &m viã illãidẽ cft qO vmfozme : qz
p vnifo miratẽ nutricis cü numto ſtat coferuat vta: vcl
pótoíd ꝙ cat. bumió.ouplt oir: vel abfolute veli gne pz
imo móeftverü q» (anguís eft ca. c bũið.⁊ hᷣmõ nó ponim?
qvita ftat p cal. c büidii:fs ponim? ꝙ vita ftat p cat c bũidũ
in gñe. Et p D p5 (oto ad tertiã rone, 15 em̃ nutritio hat p ca
lio. c Dumidá: ofaerfifica£ tñ per calidü c bumidũ pmói Pim
oiucrfitaté mẽbꝛoꝝ.Auud em bumidi t calidi mẽbꝛi cbole
rici: ⁊ membꝛi melancbolta :ficoc alijs. Unde q9liber mẽ
bꝛũ nó er quolibet calidoz hũido nutrtt᷑: f$ ez calido ⁊ hũi
dofibi filfib?.G[ Ad atiud oicédücp in nutrimero funt quat
tuoꝛ. Pꝛimũ etr oclectatio qua infert ín guftu aĩali: ⁊ b mó
oxedédi eſt ꝙ oc qð nutrít p fimilitudiné nutrit: ſcðm cft
oplerío filis:terti cft 2plerio ocbilis : quarrü cftfintudo
fi iftis trib? modis muita nutriüt fine dulcedine:res
eif amariffima nutritzpót cim fieri affimilatio nutríentis cũ
nutrito: t adbmói affimilatione nó 05 qp fit actu in ſapoꝛe.
¶ Tirca fcóm fic pzocedímus : c queri£ vtrum vnus bus
mo: folus fufficiar ad nutriendũ:⁊ videt qp ficp pdíctas rõ⸗
ncs. Pꝛima talis eft:in gñatiõe vnũ eft agens pzund regu
lans ftcut inftrumenti ficut calo; naturalis: vna materia
ſuſtinẽs actíone ficut maſſa pnfanaría:fs exvno agéte ⁊vna
materia vn? effectue refültat:ó ex caloze naturali agéte 2 il
la maſſa vn? caufabif bumoz« nó plures , Scða ró talís cft
ficut pláta nutri£ ⁊ ptes plãte fimilt nutriunt: fitr aĩal et
aialis:anima em vegetabilis eft pᷣncipiũ nutriendi
invtroqg:fs plátanutri£ vna q̃dã bumiditate aquofa: crgo
⁊ aíal vno brioze põt nutriri:nõ ergo muln hũoꝛes funt ne
ccffartj. 4T 3d oppofitü funt due rationes. a talis cft
humoꝛes ſunt ꝓpter ↄſeruationẽ vite ⁊reſtaurationem de
perditi:ſʒ mẽbꝛa a qo? fit deꝑaitio ſunt diuerſe cõplexiõis:
Quarc diuerſis indigẽt ad fui ↄſeruationẽ ⁊ reſtaurationẽ.
hoc aũt nõ cõtingit nifi p hũoꝛes:ergo neceſſe eft plures ct
diuerſos hũoꝛes efle adnutriẽdũ coꝛpꝰ.Scda ró talis eſt:ſi
cut caloꝛ exterioꝛ ex vna materia gñat diuerſas ſubſtãtias:
t pz in muſto in quo p caloꝛẽ exterioꝛẽ generat ſpuma fer
vnctuoſitas ⁊ vinũ: fifr cft oc caloꝛe interioꝛi:q: er vna mas
tería gũant᷑ diuerſa.vnũ qð refpóder fpume ficutcbolera.z
aliud qð rndetadfitatificur pblegma: ⁊ alíud qð rndet vu
ctuoſitati ficut nguis: c q̃rtũ qð refpondet fea ficut me»
licbolía:q: necefle eft qp exvna maſſa q eſt in — ſe bz
ad (plura: ct diuerſos humoꝛes generar.qð excedimus.
Ad pes róné ín cõtrariũ dicendũ cp l5 calo: ages fit vnus
fm fc: nó tfi vnifoxmiter fe bs : qzfi fit remiflus gnat pbles
gma:fi teperat?fanguine:fi excedat generat cbolerá:c quá
dà groffam « terreftre ſnbſtãtiã fi fit adurẽs. &5itrls mates
ría z maffa fit vna fm ſe:nõ tfi ꝑtes cíus funt vnifoꝛmes:q:
quádá pt£ b5 ligdà inoſam er q giat pblegma:quádas vn:
ctuofas er q gñat ſanguis:quãdã fubnl? acutam er q gha£
cbolcra:t quádá groſã ex q̃gñat᷑ melécbolià Ad fcóas ros
né oicédi qp nó eft fife oc plãt⁊ oe aialib?: qm ín plátis par
tes funz vnifoꝛmes:⁊ iõ vna büiditare nutri£. In aialib?,
funt'pres diffoꝛmes:⁊ íó er plurib?pumiditatib?nutriunt,
¶ irc tertium fic pcedimus.⁊ queri£ vtri ots bumos
rce fimul generent᷑ vel fucceffiue. videt q» generentur fuc
ceſſſue ouab? rõnibꝰ. Pꝛima tal'eftzin vía gñatiõis pꝛiꝰ cft
incõpletũ P »pletü:f5 polegma incõpletũ eft refpectu fan»
guio:& pꝛiꝰẽ ei?ariatio dp fanguis:ó humoꝛes generant᷑ fuc
ceſſiue.Scda rõ € talis accipi a tbeopbilo dicẽte i vꝛinis:
Dietarum vniuerlalium.
legma pi? fit fanguie:fs o£ qd cft pi? alreronó fimul
eed t. purnozes nó fimul gencranf E füccetliue,
«Laid oppofirá lunt tres rónes, 3P:ma talis c:oẽ agte q3
fi oi(ponit matená £m qualibet ptéfui : fimul ꝓaucit plu
rc9 effect? ab ea:fi illa marena fit pofíibilis ad ipos:fcd ca
lo; naturat oífponit mafia cbilíi epate:fm quaubet pré fu
c fimul: illa maffa poffibilis eft ad plures cffcct?: ergo ca»
lo:naturalís er ea fimul pduat oẽs pumoses. S3cóa ró ra
lís cft:natura fiue virt? naturalís ofuídit fimul maſſam pti
fanariá p vcnas cpatis:fPm ꝓpꝛias mineras:c calo: natura
lie fimui agit ín quálibet pte ilius maffe; ergo qua rónc ca
lo:naturalis generat vnà humoꝛẽ er vna pte illi? eade ro
ne ꝓducit ali ez alia pte:⁊ fic necefle eft ote hamoꝛes fi
mut generari. Lertia ró talis eftzoc ases vni ⁊ ide nó inten
fus nego remiſſus: qð fimulc ín code tpe agit in materia vni
cà fimul pducit plurcs effect? ab ca fi piures inrendat:f ca
lo: naturalis cft pmóí refpecru illi?maffe:ó fit abea
piures effect? « plures humoꝛes.⁊ bocide vulr Babłin lib.
oplerioni: ↄtrariũ tf dicũt qd. Id boc dicẽdũ xp ocs hũo
ree Pm iDat fimul generáturzq: natura nó pz? intẽdit vnũ
qᷓ alterũ. 8d rõnes in ↄtrariũ dicẽdũ qv gñatio humoꝝ eft
duplex. Una eſt $m quá vn? bumo: generat᷑ er altero:⁊ fic
nõ fimul geueran£, Alia cft frm quá oẽs fimul er cade maf?
fa generant fub fius vltimis otfpofitionibus: t bocmodo
oca humoꝛes fimul generan « ficíntelleríit zDal, ⁊ pumo
modo theophilus:⁊ fic nó eft cótranetas.
€ Xirca q̃rtũ ſic pcedimꝰ:⁊ qrit vtri cpolera uertat i fa»
guinẽ ad E vr nutríat mẽbꝛa fic poffibile € oc pblegmate: c
oñdit ꝙ fic.pofiibile ẽ hũoꝛes alterarí poíctà vł᷑ medicinã⁊
redire ad aliã naturã:vt ſi alis fit choſericꝰ fict phlegmati
cus per dietã phlegma inducete:ó eft poſſibile cholerã ſpo⸗
làn fuo acumine:⁊ fui nimia caliditate p dietã ⁊ redire ad
narurá fanguinís vcl pblegmatis. Scða ró talis eft:fie eft
oc vino c oc humoꝛibꝰ: f$ ficut oicit Dal. fup apbo.vínum
uõ oĩno coꝛruptũ pot reduci ad naturalitare: f5 qn eft oĩno
co:ruptii non põt reduci: ó fitr eft oc cholera: á cũ cbolera
naturalis nó fit oino extra resume naturezpótredud ad pu
moꝛẽ maxime naturale:fs pumo: maxime naturalis eft fan»
guis:g̊ põt reducí ad fangaíne . Zertía ró ralis eft: mag? eft
offibile humoꝛẽ naturale reduci ad narural£ dp innatura⸗
ad naturale: (5 humoꝛ innaturalis p alterantia reducit
ad naturale: Gcboleranaturalis maximᷣe poterit reduci ad
burmo: d eft marímenaturalis:fs hmõi eft fanguis: pore
rit reduci ad ſanguinẽ Quarta rõ talíseft.&itr paranf pu
moꝛes ínter fe z cleméta:bumo:cs er fili) funt elemẽtoꝝ:ñ
cut dicit Wal. f — DS — ⁊ — eſt genera⸗
tío: g cin humoꝛibꝰ mutua cft gnatío: ⁊ ſic ex ſanguine ge
dh cbolera t ecouerfo: ergo poffibile eft ã redire
ín naturã fanguis. Sd oppoſitũ cft auctoꝛitas Tõſtãtini in
pãtegni ín ca.oc hũo:ibꝰ:qͥ dicit ꝙ fanguís nó pot couertiin
pblegma:nec cbolera ín fanguíneznec melácbolía ín chole⸗
Fà.f5 ecouerfo : c cá bu? eft ficut ipᷣe dicit ꝙ cocti non pót
incrudari:fs crudi potoccod. ZId hoc dicẽdũ q 2uerfio bu
moz ẽ duplex. Quedã em̃ cft p vlterioꝛẽ oecoctione: t fim
bácvià phlegma ouerti£ ín ſanguinẽ:⁊ fanguisin cbolerác
nó ecouerfo.Zilia eft fm quà cótingít bumose pꝛiuari a ſuis
qualítatib?: ⁊ qð potẽtia eft ín ipooe fanguine redudif ad
actũ in naturá fanguínís:c Pm hãcviã cbolera pót rcdire ad.
natura ſanguins:⁊ bocmó nó intelligit cóftan.fs pmo mõ
tp Dfoluat rónes . ¶ coo q̃rit᷑ circa D:vtrü bumoz adf
tis nutriat: c dicẽdũ qr nó ppze qm aquofitas multü diſtat
a mẽbꝛis « multi accedít ad naturá elemétoz : fed tfi iuuat
humoꝛes ⁊ cõmiſcet᷑ eis:⁊ reddír cos habiles vt penctrent
ad membꝛa nutrienda.
QT rci dntü fic ꝓceaimꝰ:⁊ q̃rit᷑ vtrũ phlegma acetoſum
veni — — et videtur ꝙ ——
Aia caliditas ⁊ frigiditas interioꝛ pꝛopoꝛtionant᷑ caloꝛ
trigiaitati erterio:i : fed videmus actum generari per
ebullítíonem caloris in füccis (n pumiditatibus.ficut pa^
ín vinorergo fimiliter per cbullítiong pblegmatis ín ftoma
cbo pblegina fictacetofim. Scda ró talis eft.oícit Buít .cp
qq fanguis oulcis aceſcit ín ftomgcpo p ebullicioné: fitr
S'o-ttííij.
pblegma:f ebullitio femp fit per calozc: ó pblesma aceto
fum p ſui ebailinoné caufat a aliditate. Zerria ró talis eft.
cett aucr.yfaacin lib.febꝛiũ oicenris ꝙ phlegma acctoius
qnq giat ex frigiditate: qñq; er calidirate, £Anarta ratio
taus cft, Omnepblegma acetoſum eft cozrupt ⁊ putrefa
ctũ:ſʒ oto putrefactio fir mediante caloze:á ome acetofum
gñabit mediãte caloze, 8d oppoſitũ cft auct. faac dicẽt.
ꝙ pblegma acetofus fignificat intéía5 frigiditate: q: cauſat
& nimia frigiditate. (| Solo.ad boc oiczdü cp drca boc ous
plex eſt intetio. Pꝛima ꝙ pblegma acetofu m nullo mó cau.
faf a caloꝛe cà fi frigidü valde: z nulli Zꝛum fit cáfui 5:8.
Scðda eſt quã nos ponim?:(c; ꝙ qñq; gñatur acetofitas à
caliditate:qũq; a frigiditate. Ad róem in 2: dicẽdũ cp ou.
plereft cá acctofiratis.queda cft cà remota: 7 fic caloꝛ cà eft
acctofiratis:faciedo ebullitionẽ in hũo:ibus.eſt alia cà prf
ma: ficfnigidias € cã accrofiraris:q: p ebaLiriore qua fa
Git calo: induat frigiditas in ftomacbo:ficut p5in vino. £3
lo: em piui cbul'irioné diſſoluit ptes ſubtiles ⁊ acutas vr»
ni:que ſunt calide qbus erbalat! remanét pres aquofe que
funt frigide: c fic vitĩo introducit᷑ ibi fngiditas d ẽ in pote»
tía: q̃ cũ vnit pnb? viniredditípas acetoſas. 5coo q̃rit
circa hoc:vtrũ adfitas immediate ſequit frigiditatẽ vel c3
ditatc. Ad hoc dicẽdũ ꝙ aquofitas gñatur multis modi,
€ino mó a ftomacbi frigicitate:fiait in remb? ⁊ in hñtibus
digeſtionẽ debilẽ. Scðo caufa£ ppt nimiá repletꝛonẽ:⁊ fic
pót caufari iboib? hñtibꝰ ftomacbü cboleriai ppter nimia
repletionẽ impediente digeſtionẽ.Tertio mó ppter ſtrictu
rà c ſiccitatẽ ſtomachi:vñ ftomacb?ctfi fit calid?nó tfi mul
tam dbi pót recipe quánrate,c inde gnat adfiras. Quarto
mó gnat ppt raritate poꝛoꝝ.vñ penetrat frg? ad. ínterioe
raco:pís: € ocbilitat calo:es: c ín adfitas:acctofitas,
(Quito mó caufa£ ꝓpt᷑ nimiá refolutione büidi íubftáriahs
factá a caloꝛe:⁊ inde exeũt hũoꝛes:ſicut ad vł (aliua pos: ⁊
cft fite in ignis viridib? ad igne appofins a qb? ent fumꝰ:
t ifto mó mel acefát i ftomacbo cholerico:⁊ P5 b acetofiras
ſeqt caliduate ¶C Tertio q̃rit circa D quó res dulcis acefcit
in ſtomacho:⁊ vr ʒꝛtiũ:qꝛ acetoſum audis ẽ reſpectu dul:
«nacura ꝓcedit ĩ ſtowacho fm vlterioꝛẽ occoctióest nó P5
incrucatióes: fic vf qrres oulds nó fiat acetofa ín ftoma»
cbo:f5res acetoſa fiar dulcis.ad B dicẽdũ cp duptr gñat᷑ ſa⸗
po: vel pio: in cozpe. vno mõ p vlterioꝛẽ decoctionem:⁊ fic
res oulas nó fit 3cctofa ín ftomacbo. alio mó p coꝛruptio⸗
nẽ vt exbalationẽ ptíti fübrili fiue p ſpoliatioñẽ fue ꝓpꝛie
coplerióts:7 fic oulce fit acetofum in ftomacbo,
xLirca ſextũ fic pcedit᷑:⁊ qrit qre pplegma magis cómi»
fceat cbolere c faciatyná ſpe pblegmat! q̃ eft pblegma fal
fam:cp cá alijs hũoꝛibꝰ.⁊ vr cp D nó fit vez:q: pplegma ma
8j 3:íat cbolere dp alt) büiozi:ó cboleremin? 05 2mifceri.2:f
us o dicũt aucto:es. Solo ad B oicedü dp ↄmittio ex 5:55
magſ notabilis €: fivo file ↄmiſceat ſitĩnõ p5 2mirtio. Ste
phlegma nó ↄmiſcet melicbolie ppt eroffitié ⁊viſcoſitatẽ
vtriuſq; · Sc3o q̃rit᷑ drca boc quarc jdà büozes natura
lcs prit recepraculü fit epar. "3nnaturales $0 nó bñt ꝓpꝛiũ
receptaculü fibt oeputatü. Solo oícédüc cá bui? qm büo
rca naturales ſunt fub regimĩe nature.c16 natura depura
uít eis mẽbꝛũ fit epar. 3nnaturales vᷣo nõ füt (ub regimie
'nature:necnatura itédit eos ↄßuare.Sʒ tüc rit q̃re natu
ra nõ fecit receptaculũ pblegmati fé cbolere: c melàcboliez
z fanguiní. 2d boicedmu: qp natura incarcerauit melãcho
Lá ⁊ cpolerá:quia nó íta ppostionárur ad nutrumẽtũ fict
pblegma:? q: fünt boꝛribiles nature:fed pblegma neccfía
id eft: vt in PEDE cóuertatur z mebea nutriat : cideo
diſcurrit cũ fanguine per venas ad oẽs partcs coꝛporis nu.
triẽdas:⁊ idco natura nó fecit pblegmarí -Dpsifireceptacu
lũ: ſanguus $0 cum fit amícus nature nó íncarceratur in ve
nis:ſed libere diſcurrit ad oce partes cozpis vt eas nutriat
⁊ coferuct. (T Cllrimo querif quare pumozesinnaturales
magis eenerent ín ſtomacho. d bocoiceóa q ftemacous
eft ſentina oĩm ſupertluitatum coꝛpoꝛis ⁊ bumox. vi our
£:ibafius ín cõmento fup apbo. qp ftomacbus fe bs ín co:
poe ad recipiendũ oẽs fuperfiuítares co:pozis:fiaitfe bs
cloaca in ciuitate ad recipiendi oẽs feces: 7 ideo bumozes
Liber
in ſtomacho cõmixtelillis ſuperfiuitatibus coꝛruptis maxĩe
coꝛrumpuntur ⁊ hunt innaturales.
€ Mona lecto. POS
¶ /£ibus vo co:rüpit in ftomacbo cr accidẽtibꝰ q̃
extra nacurá patit ſtomachus ouob? modis. Ziligrt
cii manet cib iĩ ftomacbo d ĩ digeſtiõe mediat᷑ pꝛiuſ
qᷓ diuidat᷑: digeratur ⁊ euacuctur. Aliquãdo fcos
dbus ſuſcipitur pꝛioꝛe ſubtilioꝛ:vel equalis pꝛio⸗
ri ꝓꝛioꝛe ergo iam decocto c a ftomacbo deſcenden
te deponit tecti fcóm cibũ:⁊ neceſſario arudiffümus.
Hic aüt cá ita cudus ad epar deueniat: eparq; in
cadẽ cuditate ad cetera membꝛa coꝛpoꝛis dimittat
non, certi ſumus quin poft longum tempus hy⸗
dropifis ct bepofarca gencrentur . Unde neceſ⸗
fc cft nó fumi abü nifi ftomacbo müdificato pꝛioꝛibꝰ
cibis « rebus alijs.Sccũdo cibus coꝛrũpitur: 7 cuʒ
cíbus accipitur ab initio groffus;z ad digerendum
tardus. Poſt autẽ fubit ſubtilioꝛ z oigcfüoi facilioz
qui ec fut leuitate cito digeſtus: ⁊ cxire incipiens:
a grauioꝛi pꝛohibetur egredi. Remanens crgo ibt
aliquãtulũ mutatur ín fůmoſitatẽ: 7 gcn? cholericũ
quip? ſtomachus naturaliter cft calidus; vcl in ace⸗
totitc z putredine:quibus ftomacbus cit frigidus .
Cindcopoxtet a cibis leuioꝛibus incipi:⁊ ad digerẽ
di facilio:ibus. Poſtea vᷣo groſſioꝛibus « tardioꝛi⸗
ribus dietare:vt cá deſcendat ſubtilis digera ur:et
nõ offendat a quo retineatur. Repꝛebendimur ta^
mé a ſophiſtis Quare inquiunt ncgatti cii incipiat
a fubtili cibo ⁊ leuioꝛi: poft autẽ fi groſſioꝛ ſuccedat
cibá groffio:é nõdũ egredi:ſicut antc aſſeruiſti de d
bo mediato in digeſtione:cui fi ſuperucnerit vel co
fubtiliozvcl cqualís fibi ambo inſimul diffundũtur.
Refpondendi eft bís falfum oppoſuiſſe. Hos enim
ibi pofüím? ſi cibo pꝛioꝛe fit fubriliozvcl pꝛioꝛi equa
lís ín ſubtilitate:pꝛioꝛe oígcfto exeũte:neceſſe eft al⸗
teri caredtex fui ſubtilitate ⁊ lubꝛicitate. Groſſum
$o cibum leuioꝛẽ ſequẽtẽ ⁊ co digeſto pꝛioꝛẽ expulſi
ua vᷣtus d ín ſtomacho eſt:exire compellit:qui repu
quat cc groſſitie fua que nó fuc actioni obediat quo
ad digeſtionẽ expleat:⁊ lubzícus mellif qs fiat:quem
tác cadem virtus expulſiua expelli adiuuat.
¶ Zermínata oiucrfirate oícte a parte cólerionís ⁊ cõpo⸗
fitionis coꝛpoꝝ recipientiũ: aflignat oiuerfitate eius a par»
te accidentii que extra natura patít ftomacbus. iDec aute
pars fpectat ad pꝛeſentẽ lectione T Diuiſio. Diuidit aũt
becpars in tres partes. In quarü pztma oftendít quomo»
do cibus in ſtomacho co:rüpi£ poft acceptionẽ dbi: in quo
poft (cmidigeftü crudus accipit. 3n fcóa fc5 in hac. Secun⸗
do coꝛrũpitur cibus Tcũ cib if ab initio groſſus.oſtẽ
dit quomodo per acceptionẽ groſſi ín pꝛincipio: t ſubtilis
m fine cibus coꝛrũpit. In tertía:fcs ín bac. SRepzebedimur
tamcn a fopbíftíg.mouct oubitatíonem arca pzedicra ⁊ ip⸗
fam foluít.G[ Airca pꝛimã partt ouo ꝓponit. Pꝛimo oat
ꝛimũ modii coꝛruptiõis cibi ínftomacbo dicẽs ꝙ ouobus
modis dbue ín ftoimacbo coꝛrumpit᷑ er accidentibus córra
naturã. Pꝛimo qꝛ accipi£ cib?pzím? q̃uſcũq; c in medía ci?
digeſtiõe ali? accipit᷑:⁊ tũc pmi labit᷑ ad epar cà fit coctus
⁊ fecü fert fcóm crudũ:⁊ índeopptlatioóes generãtur:⁊ ara.
ues mo:br:ficut aſcutes d eft fpcebydropifis er adfitate có
tenta in vẽtre ꝓueniẽs:⁊ byfpofarca q̃ cft alia fpes er tma»
tería inter cute ⁊ carné extra cotta. Secüdo pat modii o:di
nandi cibii dicẽs:ꝙ ꝓpue nó debet fequés abus acapí nift
ftotnacpoa pꝛioꝛe expedito. ¶ Surca ſcðam parte ouo pio
ponit. Primo bat ſcðᷣm modii coꝛruptiõis abiin ftomacpe
picis qp fcóo co:üpit cibus in ftomacpo cum groffus pzis
mo accipit: ocinde ſubtilis obftaculit inuenies nó pot erf
re fupnarat;z m fumum ; c in malas qualitates coucrtif,
Scdo dat modd o:dínis abí tra pᷣdicta coꝛruptionẽ dices
q iõ de pꝛimꝰ cibus ligdus ſubtilis accipi: vt cito digeſtus
ocfcédat:z groffus nó inueniat obſtaculũ:vt ad funda in q
vigetoigeftio:ocfctdat ⁊ ꝑfecte oigerat. &[ sirca tertiam
parté pedit drca qͥſtionẽ:⁊ primo mouct cà oICes. C ſophi
ite rcpoédiit nos.nã ſicut nũc diximꝰ cibo ſubeili primo ac^
ccpto ⁊ groſſo ſequẽte ſubtilẽ deſcẽdere c nó grofium feci
trapcre:fed nomachũ primo erpedire : vt groſſus obftacu.
lü n5 (naeniar im oefcetu Quent ergo quare fimiliter non.
cft ín bis ficut ín cibo medíate digeſto taudo:vt ficut femi
coctus fecii trabit cibái erudi: fimiliter ſubtilis groffus. na
femicocto fübtilis:t crudo groffus amimilat. Sccũdovo fol
uit qſtionẽ dicẽs:ꝙ fatfa eft oppofitio. iRam oictum cft pzi»
mo: cá poft bà ſemicoctũ lequa£ vel cquc fübnlis : vel
ampli? aut min?;lubzicaf cũ ipᷣo facta eiꝰ coctioc exvi mate
rie:f5 ci fabrilis p: accipi£:cito oigeft?ocfcédit: c groffus
ſequẽs retinet᷑ a natura: c vir? erpulfiua nó expelut ipm
Quoufqs ci? oigeftio cõplcat: ⁊ poftdP. cft mollis 7 digeſtus
aurilio ccpulfiuc erpellrur.bec eft intentio buius partis.
€ Xirca pteíftà quq; funtindréda. Pꝛimũ eft de o:dínario
ne ciboz. Scom eft oc cotrarictate auctoꝝ area o:dinatio»
né ciboz. Zertiti eft oc ozdínatióe potus ad cibũ.Quartum
be multirudíne ciboꝛũ ofuerfoz in cadem mefa.£Quintà eft
vtrü replctio nímia pl? nocear poft inanitionẽ᷑ d ecõtrario.
Sextũ pót cflc oc rpe accipiẽdi dietã.
«[ Eirca pᷣmũ fic peedi£:c ondi£ ꝙ groſſa cibaría ont pz
acapít p.v.róncs. Pꝛima talis eſt.Dicit uic. c yfaacqp d»
bí fabrües m ftomacbo calído multum fiuc naturaliter fiue
accidéraliter adurunt oe facili: « oc facili 2ucrtum£ ín gen?
cbolericü. cà pui? eft:q: nó poflunt refiftere calozi: f5 infe
tio: pars i calidioz cft dp ſuperioꝛ:ergo fi cibt ſubti
lcs p:íus affuman£ d groſſi:citius coucrtunt in gen?cbole
ricũ d fi pot. grofíos affumant: boc aüt cft incõueniẽs na»
turc:q: ?m D oc facili faceret febies cbolericas:ergo neceſ
fc cftin comeftione cibaría groſſa pꝛius accipi.Scða rario
talís eſt.materie groffe « indifpofite ouo funt ncccfíana ad
bocyt oígeratur.f.moza ⁊ foꝛtẽ agens: t pecouo db? groſ⸗
fus rejritneceflario:ergo cũ in uinferioꝛi pte ſtomachi fit foz
tio: c3lo: digerẽs naturalis d ín fupío: : neceffe eft cibum
groſſum ad boc ꝙ digerat᷑:vt cõuertat imcdíate ad fundi
ftomacbí:bocaüt nõ pót effc nífi pzi? ecbibca£: ergo necef
fe eft cibii groſſuʒ pᷣcedere abum fübnie. Tertia ró talis eft
ftomacbo exiſtẽte multum calído naturaliter vel accídetali
ter pᷣcipiũt auctoꝛes dari frígida: ficut funt fructus frigidi:
⁊ etiã aqua frigida:vt calo: vebemées in fundo poflit tẽpe⸗
rari:f5 abí groſſi funt frigidi:ficut caro bouína ⁊ cófimtlí
ergo prius ont deſcẽdere ad fundi ftomacbi vbi magn? vi⸗
get caloꝛ j cibi ſubtiles:ſʒ bocinon põt effe niſi cybibcan£
p 1:6 abaría groffa orit pᷣcedere ſũbtilia.Quarta ratio ta
eft: agẽs ⁊ matería debẽt ꝓpoꝛtionari:vt ſi agẽs cft foꝛ
te materia dz cffe toꝛtis c grofía: ⁊ fi agẽs eft debile mare»
ría 05 eſſe fubtilis t ocbilis. er oebíta erri ꝓpoꝛtione agens
cii patiéte refultat oebítus effectus : fed calo: agẽs i nfun»
do ſtomachi eft fo:tío: ⁊ fuperi? oebilioz: ergo dibus grof»
fus fo:tís 55 effc in fundo ftomacbi:c ſubtilis fuperi?:fs B
nó pót effe nifi cib? groſſus pcedat ſubtilẽ:ergo neceffe eft
cibi groffüm peedere fübtile . Quarta ró talis cft : fi cibus
fubtilis po:dine£:cibus groſſus fupuenies cópzimit ipfum
4 facit ipm exire a ftomacbo indígeftü:bocant mali eft Pm
naturam : ergo ſubtilis abus nó o5 pꝛeoꝛdinari groſſo ín
m£fa:f$ potíus ecotrarío, Q[ Sd oppofitti funt tres róncs,
Pꝛima taus eſt. Dicit em sat. ico. fup apbo.q ficut (gnis
ꝓpter multitudinẽ lignoz crtínguít: vcl quia ſunt foꝛtia er
«rofía ad couertendum: vel quía funt viridia, (militer ca
i0: naturalíe extiguif vcl quía cibi sroffi: velqꝛ multi. Itẽ
calo: naturalis in pzincipto cft ocbilis . vri cibaria groſſa ei
nó cõueniũt nífi pꝛius cofo:te£ per cibii ſubtilẽ: quia extin
gucretur a grofii; et fic videtur ꝙ fubtilis cíbue femper
debet pzing
Dietarum vniuerſalium.
debet pꝛi ipi õ groſſus.Scðarõ talis eſt.Dicit yfaac
qi — accipiat:cibus ſubtilis ſupaaue⸗
ni&e cito digerit cà fit facilis digeſtionis. no ꝑmutut egr ^
dí poter cibü groffios. vn couertitt sen? epoleric Lbnnb?
ftómadpi calidi: vcl in accrofitatem vel putreainẽ in pabe
tib? ſtomachũ frigidũ:hoc aũt multũ nocet nature; 6 abus
5; pzeozdínan fübtüli:fed ecouerfo.Zertia ró ta
eroffus nó 05 pzeozdin PS Aes Difnaléfist
lia eftzc € aucto. Siuice. Raf. C SEoftà. c joDcs pifpatéfie E
eptaalcrádrioicir: abaria fübtilia pzíus ocbét o:dinan.
SGoto.oicédii qp 2troucrfia Einter aucto, foD em ferap,
pápitq groffus db? $mo accipiat: ⁊ poftca ſubtius. Hos
&üt oícim?:q fm q3 oco fere auctoxco fupponüt:ep fubrilia
p: oebét oarí:q: dito oigerunt: c ocfcendüt, c dro ftoma
chus expedit fc ab illis: C nó: impediüc cibaria grofía:qm a
to ad locá oígeftiois ocfczdrit.vn poffum?oicerevniucríatr
c cibup écripler. Pꝛiĩa € ne natura ipediat i fua opatóe:
« vt cito fc expediat a digeſtiõe cibi ſubtilis. Scða eſt ne ci
bus ſudtius co:üpat vt cito digeſtꝰ ato esredía£ a ſtoma⸗
cho. Tertia cft vt calo: naturalis ↄfoꝛtet p cibü ſubtilẽ:⁊ no
vígo:ct ad chũ greffum digerẽdũ. (C Ad roncs ifimul fic
poffet folui cp calo: ſtomachi ouplt »fidera£. €àno mó put
eft excedẽs valde téperametü in latitudine ſanitatis:⁊ rüc
neq afi negs poft 2petüt abaría ſubtilia: ĩmo femp groſſa.
filio mà »fiderat pur cófiftít ín fuo tẽperamẽto ⁊ fic tria
funt »fiderida. q»:imü cft ꝓpoꝛtio cibi ad fo:ntudine calo
ría ⁊ vtutís . c ficcibaria grofía ont pzi? accipi ppter foꝛtẽ
calo: ín fundo ſtomachi.⁊ h̊mõ intellerit ſerapiõ.Scð⸗ cft
prírtio dbi cũ cibo vłcõꝑatio vni? ad alteri: c fic ſubtitcõ
petit pmo:q;: cito oeícédir c nó impedit ne ad locii digeſtio
nís groffus deſcẽdat.Tertiũ eſtvtilitas abí ad coꝛpꝰ:ſᷣm qð
pᷣſtat iuuamẽtũ vEnocumeti:c boc mó ſubtilis 05 pᷣcedere
⁊ groffus o5 feq. c ficitellercit auicẽ. Raf. c yfaacA[ coo
querit circa boc cibaria debeãt pcederc ín calida cóplerio
ne:⁊ d infrígida.c oftédi£ ꝙ grofía debeãt pᷣcedere i cauda
cõplexione:⁊ ſubtilia m frígida. Dicit Auicẽ.ꝙ in ftomacpo
igneo cibaria srofía bi couertü£ 7 ſubtilia adurun£. Et cá
bui?€ q: cíbaria grom̃ fo:tís funt reſiſtẽtie: ⁊ ppoꝛtionant
fo:tíffimo calo: naturali.fubrilia 9o cito adurütur c couer⸗
tuntad igneũ caloꝛẽ:⁊ fic abaría groſſa magis ↄpetũt buic
cõplexioni dp fabtüía:fs qð magis cópetit pzi?05 erbiberi: á
cib?aroffus ín calida cõplexione pzi? 05 ecbiben dp fubtilis,
c p oppofitii arguí£:u frigida cóplexióc.q: ↄꝛioꝝ nc funt
cauſe.Scða ró talis eſt: digeſtiua ftomacbi frigida non por
fup oíigeftiócs cibi groſſi:qꝛ ome mẽbꝛũ fupfl ue infrigidatũ
derectas bs opationes: ficut dicit Bal. in có. fup apbo. f5
fo:tís digeſtiua ſtomachi — eft (up abü groſſum dige⸗
rédii: q: ppo:tiona£ ci : fed qð alicuí ppoztiona£:piíus ei
cõuenit d q3 ei nó ꝓpoꝛtionat᷑:g̊ abus groffus pii? 05 oarí
ftomacbo calide cõplexionis d ſubtilis ftomacbo frigide co
plerionís ecõuerſo.¶ 2d oppofitü funt ouc roncs. Pꝛĩia
talís eſt: magno appenitui magn? ⁊ grofíus dibus cõpetit:
foꝛti em̃ agẽti fo:te patíes o5 refpódere.f3im cís q funtfrigi
de cóplerionís magn? cft appetit? ficut oícir sDaL.in tegni.
t loquit ocappenicunaturali.ó eí pꝛius cópetít cibus grof
ſus:⁊ deinde fubtilis: ⁊ ecóuerfoín cís q funt calide cóples
plexionis cũ in eis fit paruus appetit?. &c3a ró talis eſt.in
ftomacbo frigido $t? oígeftina ẽ frigida.vñ magis indiget
cófoctatóe: f5 ĩ fundo bmoi ftomacbí calo: naturalis matoz
eſt: d magis viget qᷓ ino:xc ftomacbi.z marie cófo:xrat: ficut
dicit yfaac.c qð eft tale pꝛius 05 ecbiberi. ó ín frigida cóple
rione cibus groffus 05 erbiberi. ad boc dicẽdũ qp in ſtom̃a⸗
cho calido ficut cbolerico naturalí cibꝰ groſſus 05 pᷣcedere:
c ſubtilis ſubſequi:⁊ ecõuerſo i ftomacbofrigído.t buic po
fitioni videt Auicẽ.oſentire.Ad pꝛimã rorem ín ðiũ dicen
did ꝙ ĩ ftomazbo frigido calo: naturalíe i pᷣncipio ſopitꝰeſt.
T appctit? cft magn? ppter inanítióes méb:t. vri quãtũ eft
Dc appetitu cibi:magnꝰ « sroffus o5 pꝛius exbiberi cib?:fs
&to extinguit caloꝛẽ naturalẽxũ fitocbilis c fopit?in hmõi
ftomacbo.boc aũt fummope cauẽdũ eft: t ideo cibus ſubti
lis dz pꝛece dere vt excitet caloꝛẽ naturalé ⁊ cófo:tet:2 fitpo
tẽs füpza cibũ grotſuʒ digercaũ. In ftomacbo $o calído: q:
fo:tis eft c calo; naturalis fostis;(deo cib? femp o5 pᷣcedere
S'o.ttv.
groſſus:⁊ ſubtilis ſubſequi:ltcet appetit? nó fit tant? in pᷣn
uꝑio:cibꝰ em̃ magis rñdet caloꝛi c virtuti d appetitui. Ad
fcOam rõem dicẽdũ cp licer caloꝛ naturalis fit fortioꝛ in fun⸗
do ftomacbi reſpectũ partis ſuꝑioꝛis: ife teft debilis in
oparatóe ad cbũ grofíus: d fi pi?bmói ftomacbo oc£zmul
tu grauaret natura, c ft abus ſubtilis fupueniret grauarct
natura ouplicí grauatiõe: q: nó eẽt potes fupza vnũ:nec ſu
pꝛa alterũ:̊ ab7fubtilis cũ fit facilis digeſtidis ⁊ facilis co
ucrfióis ei cõpetit: nó ali?. 7 iõ fol? 55 € exbiberi: 15 rf fi
&b?groflus (ubtilis funt adminiftràdibmói ftóacbo:fub
tilis 05 femp pcedere vt caloꝛẽ nazural£ exatetz c cófo:tet.
ita vt poffit pz? cibi groflus oigerere ⁊ traſmutare. ¶ Ter
tío qrit᷑ drcà boc q cibaria debet pilus oari in regione cali»
da cin frigida, t videt qp ín calida groffus cib? pus cópe
rit: q: fite eft oe resione 7 coplenióe:f5 in cõplexione calida
ftomacbi groſſus cibꝰ copetit pꝛius:dqᷣ fir in regione calida
sroffus cibus ↄpetit puus t ad oppofitü eft Decró.in fto
macbo habẽte caloze ro:te cbaria srofía 2petützf5 in regio
nc ca'ica ficut dicit Auicẽ.hoĩes ocbilz bñt rure digeſtiuã
t oẽs Vrutes funr ocbiles.vn funt pufilanimes ec apn ad
ſtudiũ:g ci in ſtomacho hñte debilẽ vᷣtutẽ:cibaria ſubtilia
cõpetant c nó groſſa:g in regione calida ſubtilia cibaria có
petũt.ecõuerſo in frigida.Q[ Solutio ad bocoicendü ꝙ in
vtraq; regiõe ſubtilia cibaria pꝛiꝰdñt dari:tñ fi groſſus det
min? nocumẽtũ videt᷑ in regide frigida ꝙᷓ ĩ calxda:q: hoĩes
in md — — ⁊caloꝛẽ naturalẽ brit foꝛtẽ. Ad rõnẽ
dicẽdũ qp no eft file oc regione ⁊ cõplexione:qꝛ cõplexio con
toꝛtat vᷣtutẽ digeſtiuã:ſs »plerio calida regióís oebilirar eã.
¶ Quarto dnt drca boc errü vnctuoſa debẽt pus exbibe⸗
ri.Coftédit qp ſic hac rõne.dicit Sat. ĩ cómento fup apbo.cp
ín fo:ti appetitu canino vnctuofa pzius funr oia: Hin 5n»
cipio comeftióía appetit? foꝛtis eft c nimis excitaxꝰ: ergo
ín pncipio vnctuoſa debẽt dari:⁊ nó poft, Scða ró ralis eft
illud qð caloꝛẽ naturalẽ ↄooꝛtat pus eft erbibedü:fs vnctuo
fa funt hmõi:eoꝙ cito eõuertũtur ad caloꝛẽ:ergo vncuofa
pus funt exbibẽda.Ad oppofitü eft ró ralis.fivnctuofa pua.
oen: aut ſequit ali? db? aut nó.fi nó tc ftomacbus replet
pbáraftica repletione.⁊ fic mẽbꝛa remanet inanita: q; nibil
aut parũ illis tráfmiti£ b aũt nimis nocʒ.Si 9o (equif ali?
cib? au- eft fübrilis aur groſſus.Si fubtilis rüc vnctuoſa fa
ciũt ipᷣm eleuari c ſuꝑnatare:⁊ ficputrefiet: ci nó oefcédat
ad loai coctióis.D aũt fitr młtũ noc. Si $0 ab?fir srofíus:
tc fadt ipm lubzicare ci fir grauis: ⁊ exire a ftomacbo indi
geſtũ.om̃e aũt qi talia opat mullo mó 55 preo:dínari: cá á
vnctuoſa fint bmóí; nó oft pzi? exbiberi.Scða ró talis Es
nibil qð in regunie fanitat? faftidíü afiat: ẽ pꝛeoꝛdinãdũ: 5
vncuiofa funt hmõi: dicit y(33c: nó g debẽt picoxdinari nec
etiã poft aliũ ibi debẽt accipi:qꝛ senerár naufeá z vomitũ
qð cocedim?. (T TAd rónes in Stiũ dicẽdũ ꝙ ín exbibirione
dbíouo funtofideráda. VUnũ eft fedarío appetit?.c fm boc
gulofis p:ius funt vnctuofaoffereda, Scóm eft regime fao
nitaris cõſeruatio coꝛpis in Ptute ⁊ vigoꝛe. t boc mó vn»
cruofa no dñt pzi? exbiberi: nec etiã poften?. "té apperi?
eft oupler.vn?eft naturalis: 7 buic nó »petürvnctuofa.ali?
cft innaturalis ⁊ buic cõpetũt 7 prius debẽt ecbiberiantelli
git ibat. quí eft cann? appetir?: oe alio n6. Itẽ calo: eftou
plex.quidã eft naturalis: iſtũ nó cõfoꝛtãtvnctuoſa:nec ad
ipm couertütur. ili? innaturalís: ciftü confo:t3t z ad ipm
cõuertũtur. Rotãdũ tfi ꝙ fi vétré larare voluerit:oebet oa
rc vnctuoſa cü berbis lacatiuis: ficuteft pinguedo poꝛcina
malua ⁊ mercurialis fine ahiquo alio dbo fübfequente: vel
p:ecedentein eadem menfa,
¶ irca ſecũdũ fic peedím?: « dri£ oe Zietate auctoꝝ ín
o:díne ciboz .Serapton er z »ftáti.ponüt ꝙ grofía pi?oc
bet accipi c fubtilia feq. 3105. hiſpalẽſis i epa mifíamaano
alerádro:oidit cp cibaria fubtilia prius oebet erbiberi, "Jté
dicit Rab. ꝙ caufa coꝛruptionis ciboz eft pi? accipe crofía
cibaria ⁊ deinde fübtilis, re oícit Auicẽ ꝙꝓ sroffus db? afi
ſubtilẽ nõ 95 accipi: fed fi alijs comedat vni: nó comedat
reliquũ in eade mẽſa. Itẽ oicunt magiftri qp ft cibus fit fub»
tilis ⁊ mafticabilis:p:ius oebent accipi-ficut fünt peuna: fis
ais; c bmói, Si $0 fint cibaria fo:bilia debent fubfequi: z
o
Z bet
grofía p:ius accipí:fs boc ↄtra auctoꝛes:qͥ dicũt ꝙ iura car»
niũ pius ocbét accipi t poftea cares. lios aũt voletes có
cozdare aucto;es 7 magiftros;oícim qp Loícra Qctuo; funt
ofideráda. Pꝛimũ eft teno; ftomacbi ⁊ vᷣtꝰ. Secũdũ cft fa?
alís vel oíffíalis exitus dbi a ftomacbo. Tertíü eft regimen
⁊ 2feruatio ſanitat.Quartũ € idétitae t oiuerfitas ciboz,
Dicimꝰ d ꝙ fi eno: ?tutis fit toꝛtis:⁊ calo: naturalis fitrz
tic cibus arofíus 05 pꝛecedere ⁊ ſubtilis fubfequi. « B mó
intelligit Cõſtãtinꝰ c Serapio. Sí vo Vtus fit ocbilis: c ca
lo: naturalis fitr:ecóuerío ocbét oꝛdinari:⁊ boc mó intelli
git 3obes hiſpalẽſis.Si vo eit? vniꝰcibi a ftomacbo fit (a
cilis t alterius oifficilie :fübtilís cibus 05 pꝛius acdpí: 7 fic
intelligit Ra. Si 9o ↄſeruet᷑ regime 2fcruatio faníratis
tũc nõ o5 dari nífi emus folus cib?in debita quárirate: 7 fic
intelligit Auicẽ. Si 9o dbi fint oíuerfi generis:vt fruc? nó
ftipna ⁊ carnes:tũc fruct? debẽt poederevtfi: vue:⁊ pꝛu
na:⁊ carnes fübfeq.t ſic intelligũt magiſtri ↄñitr.Sivᷣo cibi
fint eiufdem generis vt caro pullina ⁊ bouína:tüc cft ↄſide
rãda ?rus ſtomachi ⁊ ſic opoꝛtet oꝛdinare ficur pꝛedictũ cft
¶ Secũdo querit circa hoc:vtrũ ſubtilia maſticabilia vel
fo:bilia debẽt pꝛius accipi d cibaria groſſa.⁊ videt᷑ c» ſoꝛbi
lia bac rõe.dicit yſↄac:ꝙ cibaria ſoꝛbilia pꝛiꝰſunt odda q̃ fto
machũ mũdãt vt cibꝰgroſſus fupnatzs lupueniés ſtõachũ
nõ inueniat imüdá:fcd cibꝰ fubtilie ſoꝛbilis eft pmói: ficut
b:odium: gan abii sroffum ĩmediate 05 ozdínan. $9c0a rõ
talis cft.oicit 3Raf. qr vnü oe rebus qo maxime cozrumpit
digeſtionẽ cft accipere pꝛius eibũ groffum:óille cibus q mt
ns accedit ad grofliaé pꝛius 05 accipi: f5 abus ſubtilis vel
ſorbilis cft bmmói refpectu cibi fubtilis maſticabius: 6 prius
05 exbiberi d maſticabilis. ¶ ad oppofitü € Cõſtã.qᷣ dicit
«p mafticabilia ſubtilia vt ficus:pꝛuna:⁊ »filía debẽt pꝛece⸗
derc. cd boc dicẽdũ qp (ubtitia ſoꝛbilia pꝛiꝰſunt oanda ante
groſſa dbaria d fubtilia mafticabilía. £43 auct.»ftá. dicendũ
q£onftanti.non dicit ꝙ mafticabilia priusozdinanda funt
fubtilibus in róne qua mafticabilia funt fubtilia : quia frm.
boc fo:bília iubtiloꝛia funtzf5 boc dicit in ratione qua, mafti
cabilia funt ficut fructus. P Y
«irc tertii pꝛincipale fic peedim?: c drí£ vtrũ vinũ oe
beat crbiberí poft cibũ vel an. z videt qp añ pac rónc. illud
ptus o5 exbiberi qð calozt naturali ppostionat € augmen
tat ipin nutrit t cófo:tar: fed vinũ cit hmõi.vñ oicit yfaac
qp ocbétvn pbleboromatí ín pꝛima oic[vino multo; pauco
cibo:vt fanguis reftauref:ergo vinü copeht afi comeſtionẽ
Scða ratio talis cft.illa ocbét pꝛius ecbiberiza quib?ftoma
chus facilius fe expedit:ſʒ hmõi funt liquida q funt facilis
penctratióis d 3 mẽbꝛis faciliꝰ attrabürur:f; vinti eft bmói
qii pprer oelecrationé attrabíf a mẽbꝛis: ergo an cibũ o5
erbiberi vind, Tertia ró talís eft.afacilionb? c Q minus re?
plent eft incboanaü:ficut dicit Hippo.q facilius cft repleri
potu:d cibo: ergo pot? antc cibũ copctit. ([ Ad oppofitü
eſt qð dicit Batꝙ vinü nó 05 exbiberi ieiuno ftomacbo:co
qð cerebꝛũ pcutít c vᷣtutẽ ocfcctatzfed nibil rale 05 ani cibũ
€rbiberi:erao vinũ ani cibi nó cõpetit.Scda ró ralís eft. vis
ni exbibet in róne pot?:f5 pot?ad boc exbibet᷑vt dicit Job.
vtcibũ p toti co:p? poꝛtet:⁊ ips penetrare faciat ad mẽbꝛa
ergo poft abii 05 esbiberi vinũ ⁊ nó añ:qð cócedim? 4| d
róné dicẽdũ ꝙ in víno funt ouo oꝑa. Pꝛimũ cft cófoztatio
caloꝛis 2 fic multi cõpetit.Secũdũ eſt:q; cerebzü replzt: c
neruos ꝑcutit:⁊ vᷣtutẽ oebílitat. t ſic maius nocumetü in»
ducit d iuuamẽtũ. Tertiũ poffet e£ repletio ftomacbí pbás
taſtica: t bocmó non cõpetit vini. Zid fcóam rónt dicendũ
(p ↄſtãti.nõ intelligit boc oe potu:f$ oc liquído cibo. Itẽ ad
illud qð dicit Hiſpa.dicẽdũ qp I5 vinũ cófcster calo:ẽ.⁊ facile
fit repleri vino:quia ti nocumentũ ci?q8 oat ftomacbo ie⸗
iuno p:epóderat iuuaméto ci?:Q ín ieiuno (temacbo nullo
mõ dʒ exbiberi. Et tertia rõ foluif p pꝛedicta. ¶ Secundo
queritur circa boc: vtrum vinim debeat acdpi ĩmediate
poft abü:vcllonae poftzz víde£ cp nõ oebear oarí in ipa co
cftionc. Rihil qð impedit digeſtionẽ cibi 05 dari imediate
poft abü ⁊ multomaars nó05 oan in ipa comeftíone: q: oc
po:taret cibũ indiceftü ad mẽbꝛa: 5 vinũ boc mó exhibitũ
impedit oígeftióes fm luic£.ergoyide£ qp nullo mó debeat
darl in ipa comeftione. Scða rõ talís eft.fi aqua frigida vel
tcpída pona£ iaquabullicte ceſſat ebullitio: c impedit car
niii 0ecoctio:fs pot?yiní fir opa£ circa occoctione cibi ĩ ſto
macho:⁊ nulli rale 05 dari in comceftióc: qz incrudaretcibũ
ergo vínü nó 05 oan ín comeftióc.Zerría ró talio cfr, [iibi
quod facit parres cibi oiítarc a partib? ſtomachi vbi viget
digeſtio:ẽ crbibédü in comeítióe:q; co;üperct cũ nó etlct
in loco decoctionis:ſʒ vinii exhibitũ in comeſtiõe poc facit
fm uicẽ. d vinü nó cft czbibed in comcftióe. Quarta ró
talis cft.oc deterioꝛibꝰrebꝰ eft trabere cibü grofium ad me
bza ficut dicit 3Ra£.(5 vini ſumptũ ĩ comeſtioc faac —
trahere ad mẽbꝛa t penetrare.hᷣoc aũt magnũ nocumen
vidc£:ergo vinũ in — nullo mõ dz cahiben.Ouinta
rõ talis eſt.dicit Auicẽ. ꝙ fi auge comedat cidos ſuipectos
nó 05 imedíate bibere bonũ vini (5 malũ. t cã pui eft: Qi
bonüvini cii mẽbris amícabile attrahit ab illia: c fccum de
poꝛtat malũ cibũ ⁊ indigeſtũ.⁊ hoc eſt peius: fi bmol vini
in comeftióe accipiat: ergo vinũ in comeftióe nó 05 exbibe⸗
ri. ¶ 4d oppofitá eítró talis.Om̃e qð ↄtoꝛtat ca oꝛeẽ natu
ralé;cfacirad ofo:tarionc caloꝛis naturalis cõpetit in acce⸗
ptione cibi:ſ̊ vinũ eft hmõi.bicit erm yſaac:ꝙ vínü maxime
Sbꝛtat caiorẽ naruralé ⁊ digeſtionẽ:g̊ copctit i acceptióe ci
bi. Scóa ró ralís eft:qó in fame oepdif o5 rcftauranzf5 deꝑ
dítót mẽbꝛoꝝ ridet cío?; c ocpdurói ſpũs ⁊ caloꝛis m̃det po
tus vint Itẽ duplex cft appetit?. &la? cft reſpectu cibi i fas
me, Auꝰ eft reſpectu pot? in fiti:5 in cade com̃eſtiõe cft apo
petit?vtriufqs:6 qua róne ſatiſtacimꝰ fami p multü cibũ:de
bem? fatiffacere fiti p mult pot tcomettióc. (1 Solutio
ad hoc dicẽdũ Pm Auicẽ.ꝙ n0 95 dan por? vim in ipa come
ftioc:fs lógc poft comeſtionẽ.i.poſt pim oig:fiione.ficut
dicũt qdà. Ros aüt oicim? qp in exbibitiõe vini ouo 2fidera
tur iind cft regimẽtũ (anitatis. ⁊ 6m bocnó 05 vinü ex⸗
bíberi ín comcftióe, Secũdũ c(t fanfractio appetit? vᷣtutis
⁊ ſpũs reftauratio: 7 calozís naturalís »fo:ratío. « 6m boc
etit vinũ í — cibi. ⁊ pᷣmã via tenẽt auctoꝛes.⁊ fm.
cedũt pᷣme roͤnes. Hos aũt tenem?fcóasvía cũvulgo.
[[ Tertio qríf arca b:vtrũ aqua magis cõpetat ĩ acceptiõe
cibi d vinũ:⁊videt᷑ ꝙ nó hac rone.Cunũ ſumptũ i comeſtiõc
impedit digeſtionẽ ſicut dictũ eft: ⁊ pprerbocnó cõpetit ĩ
comeſtiõe: f5 aqua multomagſ impedir digeſtionẽ:q: min?
ↄpetit in comcftióc d vinũ.Scda ro ralis eft. Ibipil qóabü
íncrudat ⁊ reddit cópactü € inepti ad digerendũ 05 exbibe
ri in comeſtiõe:ſʒ aqua ẽ hmõi:ſicut dicũt oẽs auct. gaqua
nullo mó dʒ exhiberiĩ comeſtiõe. ¶ Ad oppofitii cft auct.
Auicẽ.dicẽtꝭ ꝙ in medía comeftióc abi vinũ nó 05 exhiberi
f; ad in parua quãtitate:⁊ nó ad ſatietatẽ:g ad mac! pʒ acci
i ín comeftióc dp vini. Ad bocoícéd v pot?fumit ouptr.
1no mó vt »fo:tet digeſtiõeʒ vcl caloꝛẽ naturale. fic por?
vini magis 05 exbiberi d» pot? ad. tío mó fumif porus re⸗
fpectu ſitis fedáde.c fm boc pot? ad poti? 05 exbiberi: qz
plus fedat finm dp vinũ:ſicut ofat Auicẽ.
¶ irc qrtü pᷣncipale —— q̃rit ppter gd multi
tudo diuerſoꝝ ciboz ín eadé menfa nocct cozpi bumano.vi
dct em 5:iü.qm mẽbꝛa coꝛꝑis funt diuerſa:g oíuerfis ciba
rijs oebét nutririzó mulntudo diuerſoꝝ ciboꝝ nó nocebit ĩ
cadé mẽſa co:pí bumano.3:iü o dicit Auicẽ.ſ.ꝙ mtis nos
cet.c cá bui? eft oupler Pm Auicẽ. Pꝛima eft q: natura nó
pót fe expedire a multítudíne ciboꝝ.Scða q: vnꝰcibꝰdiuer
fus cozrüpit aliii. t ió abi owierfi nó oüt ecbiberi icadé me
—— q — 35 — q̃ttuoꝛ ſunt q̃ coꝛrũ
pũt cibos ín ſtomacho. Pꝛimũ eft acceptio multoꝝ ciboꝝ ⁊
diuerſoꝝ ín eadẽ mẽſa. Scðm ẽqñ bd Grotius Dd acad
⁊ deinde ſubtilis Zertíü:acceptio b:odt) c mult? micis pa
nis. Quartũ eſt:lõga moza ín méfa £c qntü pot eſſe longa
oiftánia ínter acceptióem ciboꝝ. ¶ gd rón£in Sii dicẽdũ
q in vno cibo multi dbi ⁊ diuerñ funt inipoteria, 7 ídeo nas
tnra nonrequirit mulntudincm dbo:um fed vnum folum,
¶ Scdo q̃rit drcaboc vtri meli?fit accipe magnü p:ádiü
ep cena, c oridit ꝙ nó. 3n tpe illo cibꝰdʒ ſumi ĩ maioꝛ quãti
tate ín d calo: naturalis maio: eft « foꝛtioꝛ ín loco coctionis
f5 itpe cene caloznaturalís ẽ bmói: q: calo: reuocaf pprcr
ſomnũ ad loci oecocnóis: 6 ín cena maio: 05 fumi db? d? iu
Dietarum vniuerſalium.
Adio.Scða rõ talis eſt:foꝛtioꝛ eft exercitus ↄgregatus cp
diſperſus $m Auicẽ. hin tpe cenc calo: naturalis cógregat
inloco coctiome: oíipgit m tẽpoꝛe pzádr) ad eterioza coz
poter vigiliae: calo: naturalis fo:no: eft in rpe ce;
nc dim tpe pꝛãdij: gin tpe cene maio: abus o5acapt. Zer⸗
tia ratio ralis eftzfomnus eft ĩmobilitatio virtutũ ſenſibiliũ
cii intéfione naturalíi: fed intẽio vᷣtutũ ⁊ oꝑationũ ipſarũ
eft ꝓpter toritudinẽ c vigoꝛẽ caloꝛis naturalis:fs qn vᷣtus
naturalís fo:to: eft « magis intenſa: ci maio: ibus cope
tit:f5 in tepore cene: vel parti poft cenã fit ſomnus:⁊ virtus
naturalis fo:tio: efficitur P ín tẽpoꝛe pꝛãaij:s rpe cene ma»
io: cibus o5 accipi 4 tpe prandij. ¶ zd oppofitus eft talis
rà:oiat yfaacq maio: cibus t foztio: cõpetit exercitãtibus
d queſcẽtibꝰ. c caufa buf? eft: qz in eperatáribus calo; na»
turalía excitatꝰ c intẽſus eft. In quícfcéribus vero fopitus
c remiffus:f$ ín tpe pꝛãdij fitit opatíones c exercitia ⁊ in re
poꝛe cene eft oino quics:g in tpe pꝛãdij cibꝰdʒ accipi maioꝛ
ð in tpc cene. Scdarõ talis eñ:nihil qð fepius mducit ſuf⸗
focationẽ m ſomno:cõpetit in cena:ſʒ mult? cibus ⁊ magn?
fümpt? m cena inducit in fomno füffocatione ficur patct in
pinguib?:ó mult? cíb? ⁊ magn?nullo mó copetit ín cena:f$
masís ín pꝛãdio.Ad boc dicẽdũ ficut dicit Coſtã.melioꝛ cc»
na d pꝛadiũ:qꝛ fo:tío: calo: naturalis 7 ad loci oígeftionis
retrabi£ ín cena z nó ín pzádio : ín cena tf nocct q; inducit
grauediné capitis ⁊ obſcuritatẽ oculoz. —
«KL Circa quintũ ſic pcedimꝰ:⁊ q̃rit vtrũ nimia pl?
noceat poit inanitionẽ d? ecõuerſo: ⁊ oſtẽdit ꝙ indifferẽter
vtraq; nocet:caloꝛ emm naturalis dupliciter extinguit᷑. Uno
modo ꝓpter nimiã repletionẽ cibi.Scðo ppter detectũ ci?
fs ficutin nimia repletione extinguit calo: naturalis ppter
cidi multirudíne:fir extinguit᷑ ꝓpter nimiã inanitioũẽ:g q
rõne nocet nimia repletio poft iñanitionẽ: eadẽ róne nocet
nimia ĩanitio poft repletionẽ.Scða rõ talis €: dicit Hippo.
ín apbozif.cg repletío advltimũ deducta fallas eft ⁊ molefta
fir euacuatio ad vltimũ facta fallar eftzc fic videt ꝙ vtraq;
indifferẽter nocet. Zertía ratio ralis eft: ois mutatio fubito
* ofa.
tà funt multi ocbilía: ergo mín? ſuſtinẽt repietione d poft
repletioné inanitionẽ. Quarta ratio ralís eftzín fame oiurur
na appetitꝰ eft magnus ⁊ calo; naturalis oclílis, vri mẽbꝛa
ínanita fi fiat replctio multũ attrahũt: ⁊ parü oigerunt: g̊
cũ nutrímétü fit índigeftü m cíe multas gar egntudines
In repictione vero fi fames vel inanitio ſat non tñ tot? fir
recefíus nutríméaa mẽbꝛis:cũ vᷣtus nutrimẽtiin eís fit foz
tis:qᷓ atí eft attracrío nurrímenti (n fame: ideo magis eft
perículü in repletione fubito facta poft inanitionẽ d» econs
uerfo: qð cócedimus:l5 vtraq; fit mala fi fit vltímara. ad ró
nem m Sum dicẽdũ ꝙ finc dubiovtraq; nocct:f ínamtióe
facta poft repletioné vᷣtus paulatim oeticít:q: membza ad
buc (ant foztía. In repietíócvo fübíto facta poft inamtionẽ
$rus ſubito ocfíat ppter ertinctionẽ c fuffocatione calezís
—— — c ió repletio poft inanitionẽ fubito
i m y econuerſo:
tet ſolutio ad queſita. TT —
¶De diuerſitate ciboꝝ ⁊ eoꝝ naturis. Cap̃.v.
Fo.xrvj.
¶ Lcctio decima.
dJuemtas cboz ec naturis eoꝝ duobꝰ fit
d S móis.natura ci ſimpler aut ↄpoſita.Sim
42 A plicc intẽdo natura fue fubftatic : « fui li⸗
quoꝛis ín cocrióc apparété vna. copofita
dione funt nature 3xíe; z oppolite.i.vr natura ſub⸗
ſtãtie oppofite repugnet liquoꝛis fuí nature. Soím^
plex ſapoꝛẽ fue rubftarie ſilem bs fui liquoꝛis 1 coctio
ne apparẽtꝭ.Sũt atit ſapoꝛes.viij.dulcis:vnctuoſus
falfus:amar?:acutuszacctofus:poriais: ⁊ abuſiue fi
ne ſapoꝛe. Dulcis:ſi purcoulcis fucrit om̃i carte ma
cula acumie ſiueviſcoſitatis:⁊ fapozolioz otbus alijs
cibis hũane nature erit:qꝛ uaturalr faguint vicinioꝛ
müdificàs ⁊ áfi lauãs nocumẽtũ als infttm gut? c
fenfus:vétré tépatc bócccis fine laboze nature. Cin
« actio e? tépara ẽ digeſtiõe a ftomacbovcl ab ĩteſti
nis cgeftioc naturalrc eẽntialr.penetrat aũtvenas
nó ecnatura ſua:ſʒ accidéralr. Si em mẽbꝛa cozpis
dulcoꝛẽ nó cupierint:⁊ fibi inira traxerint: natura
dulcoꝛis ct neceſſitate appetit íntcítina mouere:⁊ fe
ftinare egredi er colatioe « lorura fua. f£ ü crgo mẽ⸗
bza femp tibi alliciãt qo ĩ nutrimẽtũ accipiũt:maiꝰ €
nutrimẽtũ cim fapoz alíoz. OQ» fi ſubſtãtia fua coti
cta fit ⁊ ſolida:maioꝛ erit mẽbꝛis confoꝛtatio fua: qz
ín eis plus mozat: ⁊ tardiꝰ diſſoluit᷑. Si aür cũ dul⸗
coꝛe ſuo viſcoſitatẽ bs: ficur oacrelí velociter ex ſtõa
cho exit ꝓpterea qz cũ lotura fua adeft fibt lubꝛicitaſ
qð aũt indc advenas penetrar dure⁊ tarde neceſſe e
digerat᷑ ppter viſcoſitatẽ ⁊ groſſitatẽ ſuã. vñ c fepe
itat oppilatio poꝛoꝛum ⁊ epatis ⁊ ſplenis:⁊ muta
tio ĩ putredinẽ⁊ coꝛruptionẽ fit:gñat᷑ inde diuturna
febꝛis ⁊ cetere cõmixtiões dulcedinis cõpoſite ex pa
fta ⁊ oleo ⁊ melle fiue frita ín oleozticur sipulez a
ſpelle ſũt ⁊ ſilia.Qui dulcoꝛes naruralr für ticci ficur
mel apũ:hñt acutã vᷣtutẽ ab aĩalibꝰ illo gñantibꝰ fr
bi pᷣſtitã. vñ ⁊ lauatiuũ ⁊ mũdiñcatiuũ c groſſe ⁊ vt
ſcoſe hũiditatꝭ fit colamẽtũ.iõq; fi vires paras veni
ad expellẽdas feces ab ĩterioꝛibꝰ ad exterioꝛa ĩuenẽ
rit:⁊ imbecilles ad pꝛeparãdos cibos ad cctera me
bꝛa coꝛꝑis adíuuat expłſiuãvᷣtutẽ t ccpellédis fecib?
ülis:fitqs ci foꝛtis ad diſſolutionẽvẽtris.Si aũtvᷣtu
t£ vẽtris pparata ad dãdos cíbos méb:is ínucnerit
⁊ imbecillẽ ad crpellendas feces ab interioꝛibꝰ fuís
acumie fui ozavenaz apít pfoꝛãsvſq; ad cibũ:vt ad
iuuet penetrare ipm oeficcafas büidiraré fecü 7; pbi
bene ocfctfum. vñ fir ciad coftiparionem ventris,
Mel crgooiuerfas bs ín boib?acrióes:q: t quibuf?
dà ſalubꝛe:⁊ ſanitatis cuſtoditiuũ: quíbufdà »o fti
ꝑticũ:⁊ moꝛboꝝ gñatiuũ.Qui atit cibo fütvncruo
fi vtamvadale tilia: pp:iii brit vt fuperi?innarent
ficut oleũ. Cõmirti adit ibi ĩ cure ebullitõis íngrot
fant eos 3beres digerẽdo. f£ qs cibi digeri incpiãt
7 villos ftomacbi amvadale fua vnctuoſitate emol⸗
leſcãt cibos lubzicit:z velocirer eliminãt. Sʒ di cibi
illiad venas deueniũt:eas inflãt ⁊ iaroffant 2trabé
tcs deſideriũ nc aliqͥd appetãt.cibi aũt (alti puá brit
vᷣtutẽ penetrãdi ad venas moꝛſiuã 7 ĩciſiuã ĩteſtino⸗
rũ:moꝛſu inpellẽtes vr d cõtinẽt expellãt velociter,
Añ Gal.cibaria inquit ſaiſa nitrofa pptíctarcg
)
Ziber
Vit iſtas:paruitatẽ penetradí ad venas ⁊ velocitate
creũdi ad inteftina. S55 tñ nitrofa ad becagéda funt
fo:tío:3 ouab?oc ciis; vel ex ſalſedine fua 7 inc'fione
ircftína mozdérib? ad expellẽdũ vcloci?:c q: hoꝛribi
licas ſapoꝛis « inimicitie fufcipiétis co:pis paruíffi/
mũ fibi inde attrabür nutrimctü ; vñ cc multitudine
fua i inteſtinis remanet grauãtia⁊ vt ciro expellãt co
gẽtia.Sʒ cibi oulces nó idẽ funt facientes. Mẽbꝛa
em̃ cc oelecratióc fua eos attrabũt fibi plurimi in
inteſtinis remanct índe parü. vri leuiꝰ rcrüt neg ve
lociter expellũt.vñ SaL. iPulcedo ínquít puas facit
feces:ſalutudo 9o multas. Intẽdit qꝛ oc falfitudine
faa multa coadunatur ín inteſtinis:cũ penctiret parũ
indc venas ad nutriẽda coꝛpis mẽbꝛa.Cibi amari iu
dicitur ficut « falfi in oĩbꝰ actiõibꝰ ſuis:ſed rf min?
ſtomacho cx põticitate fua fant nociui.Acuta neceſ⸗
fe eft fint incifiua ficut ⁊ laxatiua.vñ ⁊ Gal. inquit,
Que cibaría acuta ſunt⁊ nitroſavᷣtutibꝰſuis funt ín
cifiua pprer qð ⁊ lacaríua vẽtrẽ.ſ.cũ impetu fuo nó
fui volüratc foluétía. 3dcogs co:píb? non fm cibos
tifi:fs fr medicina opan&acuta m naruralr qp nitro
fafuntfo:tío:a. — ¶ Deacetoſiate cibi. £ ap.vj.
ff etofi cidi viribꝰ fuis funt inciſtui finc ca^
£3 Bhiicfactióe: 5 tñ actio fua eft binaria.Si em
(ftomacoo vel t inteftinis humiditatẽ grof
fam acctotitas cibo inuencerit:incidit eã⁊
deponit. Sibovẽtrẽ ſiccũ ⁊ finc humiditate reꝑerit
paulatim:deſiccat feces ⁊ conſtipatvẽtrẽ c no ſoluit
t£ hec actio fua fit naturatr hoc facit:cũ acetoſitas
ſua ſimplex ſine admixtiõe cuiuſſibet rei eſt:cõmixta
em̃ viſcoſitati ficat oxiphenitia ⁊ pꝛuna femp erũt la
xatiua. ¶ De ponticitate cibi. f£ap.vtj.
IIbi $o põtici naturalx ſũt ſtiptici: humidi
atl ingroſſatiui: c deſiccatiui: (de faciẽtes
à eset viri qo calefacit coꝛijs pparãdis.vñ ſubti
lirer dietare volétib? funt nociui: ppꝛietas
co? eft cõfoꝛtare ſtomachũ:neq; dimittere cibũ a fe
c ita nacuraír vẽtrẽ conſtipãt:aliqñ tn laxatiui funt
accidétalíter. Accepti em̃ ati aliũ cibi ocfcédétes ad
infcri?os ftomacbi ofoꝛtãt c indureſcunt: neq; pmit
tüt ccíre cibũ:ſicq; fit c3 ad ↄſtipandũ.Q fi accipiã
tur poft cibá: ĩnatãt ſuperioꝛi ftomacbo expꝛimẽtes
ci ficut toꝛcular quodlibet fibi appoſitũ:eijciũt intꝰ
babita velociter.vñ oiffoluif véter.maríme fi toma
chi ſubſtãtia ín tenẽdis cibís fit defecta:⁊ anterioꝛa
cibaria fuerint ſubtilia:ſicut berba fenugreci ⁊ filia
cocta cii obſomogoꝛo ⁊ oleo adaptata.bec cranrcri?
ascepta poft põtica adiuuãt z ſolonẽ v&ris confoꝛ⸗
tãt.vñ Gal derhetoꝛe quodã dicit:ſepeanurmurãti
ſibi q: cii mãducaret põtica ſicut pira mala coctana
fofone ſoluit ſibi foꝛtiſſimavẽtrem. O audiẽs ad id
experimẽter aĩaduertit:⁊ rationẽ excogitauit ĩuitãs
cit fcmel ad pꝛãdiũ et videret quo tpe ⁊ quãtũ acci⸗
peret illð ſtipticũ pcipics ne dd mutarct ocaffucta
dieta.neq; ipᷣc fecit. Cũ atit ad balnei aſſuetũ acce⸗
d aque frigide. ocínde berbà fenu⸗
grecí comedit ficut quídem cõſueuit aii pꝛãdiũ.poſt
aũt bibír parũ oulcis vini:ſicq; comedit molacbíam
clícam cũ obfomogo;o olco ⁊ pauco vino Deinceps
vᷣo accepit pull colũbinũ:⁊ gallinaceũ:⁊ carnẽ pes
ciam: bís bibẽs vinum. pott accepit mala ſtiptica:
vii valde diſſolui cepit:⁊ foꝛtiter magnũ faciens fibi
ridiculũ de medico hoc aũt aſpicẽsvt altera die ſccũ
comederet rogauit.idqð gaudẽs feeit, Exiẽs aũt a
balneo ficut coſueuerat appoſuit ſibi mala atq; pira
iubẽsvt illa comederet pꝛima.⁊ ita fecit:ſicq; poftca
comedit ficut pꝛius conſueuit.Qð cũ ita feciſſet nom
folum ſolutione caruít: fed etiam ventrem conſtipa⸗
tiſſimum babuit, Admiratus ergo fuit interrogans
vnde iſtud contingerct./Dabaurem fibi inquit: aum
cibaria acciperes ftípricaz groſſa:poſtea que vẽtris
mollitia funt;bec oftiparionis fuit caufa. Itẽ Dal
oc quodã iuuene accipictc ſcamoneã die ddà c etiã
poſt. v. hoꝛas ad diſſoluẽdũ inducias. Deinde mur⸗
murabat oc ſtomacho:ex inflatione vẽtris doloꝛ vlij
nat? cft acutꝰadeo vt ſuccurrerẽ ei qp mibi inciperet
acdamare.f£go miſeriã ſuã ↄſiderãs pꝛecepi vt ma⸗
laatq5 pira acciperet acetoſa atq; ftípríca, 409 cum
expleffct nímía fuccedétcfolutione quicuit.Pũc att
iuuenẽ rhetoꝛi illi pꝛeſentaui:⁊ qũo paſſus foꝛet reci
taui. Dixi crgo rhetoꝛi:ſic tibi otínget fl poft cibum
ſtipticũ comederis. f£ aufa aũt bec C ocfectío ſtoma⸗
chi ín retinẽdis cibis.Cuiꝰ fupcríosa cũ parti pꝛemã
tur:ↄtẽta facile reijciãtur. Reſpõdit rhetoꝛ. Bene
dixiſti ſic ſtomachũ meũ foꝛe defectũ. Vnñ c ſtipticũ
poft cibũ non comedo níti cũ ſtomachus ad vomitũ
moueat.Si em̃ poft pꝛandiũ mollia comcdero ficut
imolacbía maluam cii obfomogo:o 2 oleo:citiꝰ fubfe
quct vomitꝰ Rñdit fDal.recte conſuluiſti. Res cr
mollis q̃cũc; intra ſſomachũ mouet:ſtipticũ ↄtinet
⁊ ſtomachũ ↄfoꝛtat. Cri cũ plurimũ i ſtomacho abũ
dat cholera ru.acetofa: pꝛecipimꝰ comedere ſtiptica
ſtomachi cõfoꝛtatiua:⁊ ab inferioꝛibus abundantia
illã emittentia. ¶ De cibis ſine ſapoꝛe.Capᷣ.viij.
Ez bí vero fine fapo:e abufiue ficut cucurbi
T «Sitac filia velociter penetrant venas:ſed ti
ad vẽtris cóftipatiocs fiue folutiones funt
medioces cii nec acumen babeàt neq; fal
ſuginẽ vnde faciant folutioné: ned, ftipriciratévnde
ftiptíca ficret. vri fi xᷣtutẽ vẽtris preparatam ad pe
nctrádum cibum inuenerit in membzis: mouetur cu
curbita cum cibo ꝓpter ſui facilitatẽ ⁊ liquiditatem
⁊ velocitatem fuc mobiliratis. C» fi virtusvẽtris ad
ccpellédas feces interius pꝛeparata fuerit:lubꝛicat
feces:ñitq; ſolutionis caufa. Si aũt ocfecrus fucrit
vt cibi neq; penetrare poffint: neqs feces emitti ab
inferioꝛibus:innatat ftomacbo ⁊ mutat᷑ ín coꝛruptio
nem:gener ans rugitũ. Hec aũt eft ꝓpꝛietas ⁊ actio
fua cà ſimplices fuerint non ſapoꝛoũ nullo alio ſapo
re fibi cõmitto.Si erri copofiri fuerint vífcotis ficut
crifolocanc:malue: molocbíe: acqnírunt ᷣtutẽ lubꝛi
catem ⁊ ftomacbum mollíctem. Unde z beccibaría
facilíus excunt dp atia nó fapozofa pprer humidita⸗
tem ſuam ⁊viſcoñtatẽ.maxime fi poft accepra ambu
lent fafcipieres ca per loca oedíuia aur arenoſa:aut
ulucrca. Cñ motu eri exeunt veloci? dp fi quieſcãt
igerũtur quoqs qͥeſcẽdo meli? dp fi ambulct./£ibí
vero hãc naturã babétcs ſunt dulce vinũ:moꝛa:pꝛu⸗
Dietarum vniuerſalium.
na:cochima:perſica fi (int dulcia. Item meloncs:ſed
tamen alterius ꝓpietatis ſunt:quam no babet illa
cum fint ojurcrici pprer paruam fut colationem vel
caloxé:faposotiozcs funt omnibus cibaris alijs omi
carentes amarírudinc c acumíne, ride c cutce mur
dificitur indc lotc.ll2ec tñ oia nõ ſapoꝛoſa:neq; odo
rifera in pparulo quafi oulcía z vifcofazinter itipti⸗
ca « folubülia funr medioccia:ſicut diximus oc melo⸗
nibus:fic cri3 oc cucurbita: fimiülce em funt fuc actio
nce:vr fi ftomacbum pꝛeparatum inueniant ad pe?
netrandos cibos intra venas cito diſſoluantur: ⁊ vt
ad bec facienda ftomacbus adiuuetur folubilibus,
£v fi venter pzeparatus fit in fccíbus eijciendis: lu^
bꝛicant cas cito diſſoluendo. vnde fübfequi folutio
vétrís. £v fi ad vtrũq; vẽter tit defectꝰ:innatãt moꝛã
tc8:« in corruptione mutatur. Ande ad foluendum
ventrem bec acceprurí marería videant fi fir ſubti⸗
lis:feces liquide. st cim materia groſſa:⁊ feces oure
fucrint:acctofa melius eidenf compcterc. neg folü
acetofa:fs fal(az acuta z amara. vri /Dal.actioce ace
tofoz ín fubcilíandís groffis bhumoꝛibꝰ actioib? acu.
toz vicinant᷑. Differũt tñ:qꝛ acura ſubtiliãt ⁊ calefa
ciũt:acetoſa ſubtiliãt⁊ refrigerãt.Opoꝛtʒ crgo dari
acuta cum materia groſſa fit ⁊ frígida: acctofa. cum
fubrilis fir z calida.quozum onlcozt fi parum aceto?
fi cõmiſcetur musumvocatur.musozum autem. Lime
lonum actiones tnter laratíua z ftíprica mediocres
ſunt. Sed ri ín bis ꝓpꝛia eft vétotitas ⁊ inflatio pP
d ceteris que videntur eſſe inſapoꝛoſa ppter dñatio
nem aquoſe humiditatis cozum. poft bec vnctuoſa
funt ventotitarem z inflationem faciẽtia Muʒa ve
rológe bis diuerſa ꝓpter paruas humiditates fuas
⁊ mediocritates ínter humida ⁊ ficca, -
«Long affignauit yfaac diuerſitatẽ diete a pte diuerſi
tatis cõpoſitiõis recipiẽtiũ:⁊ a parte accidentiũ q 2
Gar] patit ftomacpus: dn bac Nc ufi gnat —
diete a pte nature ſue:ſ̊ $m pꝛimã duaꝝ diuerſitatũ pcedit
⁊ ſᷣm ſcõam pꝛimo ꝓceſſit. Diuiſio.Cũ autẽ pꝛĩa oíurfio fit
trimẽbꝛis: recipit hec pars diuiſionẽ (n tres pres. In qua⸗
rii pꝛima affignat diuerſitatẽ diete a pte coplerionis ſimpli
cis. 3n fc9a.f.im bac. £àrn aũt dbi er ouob? oppofirís funt
cópofiti cc. afíignar diuerſitatẽ eius apre copofirioís eiꝰ.
n tertía.f.in bac: Oel aũt qbuſdã bonũ.aſſisnat ei? diuer
itatẽ a ptc cópofitióte diuerſe quà facit in diuerſis coꝛpibꝰ
fm recipiẽtiũ diuerũtatẽ. Pꝛĩa arit pars ſpectat ad pꝛeſen⸗
té ſpeculationẽ Diuidit᷑ aut hec Mo ínouas partes:i qua
rũ pꝛima aſſignat diuerſitatẽ gñalẽ ciboꝝ Pm fimplicitate t
ↄpoñtionẽ. 3n ſcða.ſ.ã hac:Oulcis fi pure dulcis fuerit cC,
Q: p ſapoꝝ actiões fit diuerſitatis ciboꝝ noticia: erequit ín.
ſcða ocfinguloz ſapoꝝ opationibꝰ. Pꝛima aũt diuidit᷑ im
duasꝑtes. 3n quaꝝ pꝛima diuidit cibũ p ſimplicẽ c copoft
rum, In fcoa.f.ín bac: &unt cnim ſapores octo c£, diſtin⸗
guit ſpes fapoz fimplici cibo rñdẽtes.Scða pars pꝛincipa⸗
lis diuidit᷑ m nou£ vel octo ptes $m naturã fapoz. 3n qr
pma asít oc actiõibꝰ dulcis. In ſcða.ſ.i hac:Qui ar ciboꝝ
funtvnctuofi fic amygdale ⁊c̃.agit oc actiõibꝰvnctuoſi. 3n.
tertía.f.i hac:Cibi aũt falfi$rute hñt paruá ⁊c̃.agit oc actio
nib? ſalũ. In quarta.f^in bac: fibi aman iudicátur ficut fal
fi.agít oc actíonib? amari. 3n nta.f. in bac: Acuta necene
eft vt fint íncifiua 4C.agit oc act:õibus acuti. in ſexta.ſ.in
hac: Acetoſi cibi agit oc actíóib? acetofi. n. vij.f. E bacc &i
bí?o põtici naturatr funt ftíptici ⁊c̃.agit oc acríofb?pótici.
In octaua pte.f.in bac: Sríptic/ córínet ⁊ ftomacbü cófo:»
tat «C, agit de actidibꝰ ſtiptici: f5 6m virtutẽ nó cft pars di⸗
S'o.ttvtj.
ſtincta oc ftiptico:immo ad ponticum ín bac vía reduatur:
oifferens ab ipfo folaremifitone: fed illa pare cõtinuatur
pontico : et íáco non funt nífi octo partes.ied in pac: Cibi
Vo fincfapoze abufiue «€, agit oe actióib? ifrpidi. fubdiui
fioncs aür partiti in fpátib?locis aflignabütur. Põt aũt oi»
uífio ficaffignari; vt bec pe oc actionib? ſapoꝝ in duas diuu
da£ pres. In quarũ pzima agit oc actiõibꝰ ſapoꝝ
oiuition£ caliditaris. 3n fca. f. in Dac: Acetoñ cibi viribus
fuis funtinafiui cC. acit oe actionib? ſapoꝝ quib? onatur
frigiditas." Pꝛĩa aür pe 2tinet qͥnq; ꝑtes:ſᷣm numerü qͥnq;
fapoz.pma cft oc duſci.ſcða eft oc enctuofo.tertia de falfo,
Quarta de amaro.qͥnta de acuto:⁊ ptes affignate funt. s£ir
Cà pꝛimã dicit qp oiuerfitas ciboz: a ptefue nature duplex
eft.eft e fimpler ⁊ compofita, fumpier cũ liquoꝛ in abo et
fuba funt eiuidem effectꝰ.cõpoſita ai 2:7: fea. fimplia cibo
fimpler refpondet fapoz.£irca fcóam ptem affignat fapoz
fpés:à funt nouẽ.ſ.dulcis:vnctuoſus:⁊ alg. f5ipe dimittit
nipticũ ipm ad põticũ reducẽs. De dulci.Cõlequẽter ꝓſcq
tur oc actióib?finguloz ſapoꝝ:⁊ pmo oe dulci.Hec aur ps
q̃ eft oc dulci oíuidit in ouas ptes. 3n quaz pꝛima agit de
actionib?oulas fimplicis. In fcoa.f.m hac:Si atit cum dul
cose vifcofitate ⁊c̃.agit oe acnombus oulds ai alio cómizn
De oulci igif fimplia oíat ꝙ magis nutrir:müdificatzlenit
guftum:ventré bumectat.« boc vel accideralirereel natura
líter. Accidẽtaliter cii a mẽbꝛis nó artrabit: ⁊ ircftina penc
trat: c excolando larat.s£flennaliter cũ a mebzís c6 magna
auiditate trabitur:4 fic qᷓuis groffum firmulrum penetrat
magie aürnurnt ci bear naturã srofíam ꝓpter maiozem
mo:á. Deinde agit 0c oula copofito. lPccaüt pars diuidit᷑
ín duas. 3n quarü prima agit oc dulci cõmixt vifcofirati,
In ſcða.ſin bac £i aũt oulcozes naruralrer funt fica cc
ãgit oc oulci cõmixto acumini. Diar igit ꝙ cü oulcevifcofo
admifcct: vrin oactyL. c oximelle: et melle ⁊ paftis digeſtis
tarde digerit᷑: ftóacbü lubzicat:pozos oppilat:⁊ diutumas
inducit cantudines. De oulci aüt acumini cómirto ficut de
meliz dicit ꝙ müdíricar: ⁊ fi venrrem paranum erpuifioni
inuermit ezpulfiuà iuuat.Si aũt eppulfiuá inuenit defectam
⁊attractiuã membꝛoꝝ fozrem: facit abos penetrare z vcn.
trem conſtipat: t ideo mel in diuerſis oifferenter oꝑat. e
vnctuofo, Zirca vnctuoſum fic pcedit oicens: ꝙ fupernas
tatftomacbo ⁊ alíos cibos eleuat: ⁊ oigefhonem impedit
villos ſtomachi remollitzocfectat appetitũ. De ſalſo.Circa
falfum ouo tãgit. Pꝛimo dicit ꝙ virtutẽ bʒ inciſiuã ⁊ pene
tratiuã c inteſtinoꝝ motiuã ad expellẽdũ. Secũdo cũ dicit
ibaria inqᷣt ſalſa c nitroſa 7€. amgnat opationem oulas
⁊ falfi $m Balb dicens:ꝙ vtrunq; babet virtutẽ penetrandi
⁊ exeundi ab inteſtinis:ſed differẽter: quía ſalſum fozn? eft
ín hoc:⁊ ĩ hoc dupłr natura operat, Gino modo ppter vir?
tute feci ínafiua. lio mó pprer fuí hoꝛribiltatẽ Dulce ve
ro ppter multà acnone a membꝛis:⁊ paucas feces in mteftí
nís:Quibus ipa pari gñantur De amaro, £ (rca amari oi»
atq bs eandé virtute cfi ffo: fed t ppter ponticirarem
admixtã minus ftomacbo nocct. De acuto. f'irca acutũ oí
cit ꝙ acutum eft indfiuus laratiui. vñ &m sat. acutá ec
falfum larant t incidũt:ſed foztius eft acucü: vri nó 95 accípt
fm vfum abí:(5 medicine. De acetoſo.Acetoſi viribus fuis
funt incífiui ⁊c.tractat oe acnóibus ſapoꝝ babénü ofuum
caliditatis.agit oe acrionibus ſapoꝝ baberi onium frícidi
tatis. Hec aüt pars diuidit᷑ ín tres: $m numeri triũ ſapoꝝ
frígidoz: nam ftipticus ad ponrícum reducitur. Pꝛimã aũt
eft oc actióibus acetofi.s£irca acetofum pꝛimo agit oe fim»
plici dicẽs:ꝙ babetvturem incifiuã cũ frigiditate: fi feces
— inuenit cas diſſoluendo laxat: fi aũt nõ: ventrẽ de⸗
iccando conftipat. Scðo agit oc cópofito dicẽs qp cõmixtũ
vifcofo lubꝛicando femp lacat- ficat pater ín paunie: tima
rindis:qui funt fruct? 3b vltramarinis parrib?ad nos trãſ⸗
míffi:conquafiarí bumozes calidos purgãtes. De pontico.
irca partem d eft oe pontico funt oue partes. 3n quarum
p:iima tangit acríone pontici d eft coftipare per (c. ^3n ſcðᷣa
ſcʒ ín bac:Aliquãdo ená funt laxatiui c£. tangit actione ei?
per accidẽs q eft lagare, Dicit igit᷑ cp ponticũ cóftipatz fto
VMESELOUNERUNSHUNHDIU: CiND M IPIS UM
Liber
tiem dietã volentibus, Circa ſcðem partcm due ſunt ptes
In quarũ pꝛima oſtẽdit qGolazat. $n ſcða.ſ.in hac:nde
Bat de rhetoꝛe qͥdã dicit ⁊c.ↄfrmat intẽtionẽ luã p experi
mẽta:dicit igit ꝙ cum poſt cibos accipt:⁊ maxime poftlíq
dos laxat cõpumẽdo: ticut cum accipit poft fenugrecũ: vel
poft oxomogarũ:qð ẽ cõdimẽtũ fardelloz er pipere olco ⁊
31]3 ↄectũ. iaũt ciꝰaccipit᷑ coꝛrugãdo ↄſtipat. Deinde
duo inducit experimẽta. IStimũ eft oc rhetoꝛeẽ a Mat.inui⸗
tato:qui accipiens pontica cõſtipatꝰ eft; t hec poſt acapics
laxatus eſt. Scðm oe iuuene qͥ ſcamoneã accipiens ion po
tẽs laxari: p põticaliberatꝰ eſt:⁊ ad rhetoꝛẽ ductꝰ:⁊ rhetoꝛ
conceſſit qp ibiprica laxant poft dbi: can conftíipant, vnde
reítringunt voritü os ftomacbi cófo:tàdo: ⁊feces t cibos
inferius deponendo:mollia vcro ipm puocant (tomacbim
defectando. De ftíprico. S irca ſtipticũ dicit: qv ftomacbum
contoꝛtãt:vnde acctof3 ct pontica data ftomacburn confoz
tat ctccce expellunt. Notadum aũt qp bicnó cft oíftinctio
Oc ſtiptico cũ ad ponticũ reducaturzfed cónmuaf cum actio
nibus poríci.oe quib?funr verba p:edícta rbeto:is 7 Bat.
ín qͥbus contincf ꝙ res mollís ſtomachũ ocfecrat c vomitũ
ꝓuocat:potica c ſtiptica ipin cõtoꝛtat ⁊ vomitũ re(tringüt
De inſipido.Lirca determinationẽ inſipidi qnas tunt ptes
In q̃rũ p:ia tãgit actiões inſipidi ſfimplicis. Sin ſcõa.ſ.i pac:
Si em compofiti fucrint er vircofis ⁊c.tangit actiones infis
pidi adimirti. In terzía.f. in bac: Zh non ola ſapoꝛoſa neq;
in pparulo odoꝛifera.oñdit qũo ſimplex nifi pidiit admixtũ
bsindifcréter virtutem conſtipandi c laganói fm diuerſas
diſpofitiones rccipientium. In quarta.f. iri Dac : Cinde ad
diñoluẽdũ ventré.tágít modi exbibẽdi « accpiedi inſipidũ
€ acetofum £m diuerſas naturas co:pís. 3n qnta.f. ín bac
Quoꝝ dulcoꝛ parũ accrofis cómifect ⁊c̃ tangit acrioné fa»
poꝛis ez multis cõmixti.irca — partẽ dicit ꝙ iſipidũ
veloater penetrat:tamen índitferens eft ad laxandũ ⁊ con⸗
gipadum:quia fi parata inuenit inteſtina ad expellendum
ip̃a iuuat lubꝛicando.Si autem non: non laxat cum nó ba.
beat virtutem moꝛdicandi ipſa. Tirca fecundam partem
dicit ꝙ inſipidũ viſcoſitati admmtü magis lacet lubzicando
ficut criſolocãna:vł herbe dicte acmiplices:malue:molocbie
ſcʒ hoꝛtẽſes.maximẽe aũt laxat in motu:⁊ tales etiã ſunt dul
ces:ſicutvinũ. ⁊ fructꝰ dicti cochima ⁊ melones: d tamen
habent alteram virtutem cum fint diureticia c abſterſiua.
Tura tertiam partem dicit ꝙ inſipidũ nó habẽs acumẽ eft
indifferens ad laxãdũ ⁊ cõſtipadũ fm qp inuen:t vetré para
tum «ipm iuuat: cPim q nó t tunc nocct: ín malos couer
fí£ mo:bos cii malos et groffos humoꝛes inuenit. f£írca
quartam parcem dicit ꝙ fi materia bumoz fit groſſa cõpe⸗
funr acctofa acuta; faliazirígide autem competunt falíaz
acuta.Xirca qᷣntã parte oícit qp (llo in quo fapoz dulcis ci
acctofo cómifcet musti dicitur:ſicut pavet i pzunía femíma
turis:⁊ boc eſt mediũ inter ftípríci c larariud: fed cir dul⸗
cedo abundat:inflationé gencrat: t fimul cum inſipiditas
ꝓpter aquofitatis abundãtiã:cum afit viſcoſum abundar:
macimcinflationé facit.Ouzũ aür oíffert ab alijs:⁊ ad boc
operatur purum ppter temperamétit incer humiditatẽ et
ficcítaté:c in his omnibus multa perfe patencin textu. Cũ
autem nouẽ diſtinguant᷑ ſapoꝛes:de finguloz opationib?
oifferendum eft pcr fingulos Pm o:dincm oifcurredo. z pꝛi
ino a dulcis ſapoꝛis operationibus incboaudiü eft. SSecüdo
oe vnctuoſo. Zcrtio oc amaro:Quarto oc acuto.Quinto oc
ſalſo. Sexto oc acctofo. SScptio oc infipído.O cano oc po?
tico. hono eft oc ftiptico octerminadu. Scóm bic em oꝛdi
ncm pcedit vſaac ín ipoz opatiomb? 3D:euiter aüt €
dum eft z pauca mcdia ad vtrãq; parte induceda: vt fine ra
tionü (one veritas oedaretur, Cũ autcm fit duplex
o f. fimpler c atijs ſapoꝛibus cõmixta:ideo oe fimplí
ci pmo inquirẽdũ eft.feciido oe cómirta. ¶ Circa ſimplicẽ
dulcedinẽ pꝛincipaliter.v.inquiruntur. Primũ eft vtru dul
ce nutrimẽtum multi nutriat an parri. Scðm eft vtrũ mule
tum nutriat naturaliter:an accidentaliter. Tertiũ eft vtrum
omncs fapo:es Pm fuzs fpecies nurriant: an folum nu»
trant pnaturá quá pfit a partíapatíóc oulcedínis. Quar
tũ cft qGoyn?fapo: acquirat bonitatẽ p cõmixtionẽ cà alijs
Quinto queritur 6e operationib? oulde t via medicine.
¶ irca pamum vero proceditur boc modo; quent vtrit
ouice multumnutríat: c oftendtur ꝙ fic. s£omplcrío enum
bumana nutntur per fimile:fed oulce maxime cft fimile có
plerioni bumanezficut teftatur yſaac:⁊ bocin tẽperantia €
gradus eleuatione: quía vtraq; eft in medio fecundi gra?
dus: ergo oulci maxime nutrit coplerío bumana, Secũda
ratio eft taliszficut teftarur yfaacin piinapto buius ſciẽtie
füb auctoritate Sał quicunq; ab?cutuflibet atalís fiue ar
bo:ís cft fibi cóueníenszaugmenratiuus € nutritiuus otc
vnd ficut ante pꝛedixerat:cibus ille folii nutrit aial in cut?
acccptióc aĩal oclectaturzin oppofito vero oppofitü contin
git:ticut aũt teftat yíaac. oulce maríme infert bomini de⸗
lectatíonem: affurilatur aquetepidc reſpectu tactus fn
fuí temperantia:ergooulcc maxime nutrit.Certia ratio ta»
lis eft iliud marimenutrit fm cui? acceſſum c reccflum ma
10:em vel minoꝛẽ omnía alia magie vel minus nutriunt: fs
dulce eft pmói-ficut vult yſaac dĩcẽs p quilibet fapo: quà»
tü babet oc oulci tanti nutrit: ergo dulce maxime nutrir.
Ad oppoñtum eftbecratio: cópierío bumana fm Coſtan.
eft inter veram temperantiam 7 pꝛimũ gradum: fed oulce
eftiteaido gradu cauditatis:g ipam excellt:⁊ iterũ calidü
additi cpoleríco:femper addit in calicutatẽ: ergo cuʒ cóple
rio pumana fluens fit ia ſecũdo gradu: oulce addet in eius
caliditatem: c alíam firam excellet: nullũ aũt tale multum
nutrit: imo addit ín cófumptione humidi: ergo dulce non
maxime nutrit.Scda raro bec eft:ficur teftatur pbus in fes
cundo oc aia: nutrimẽtũ cft omnino paſſiuũ. c Bab . in pn»
cipio oe fimplia medicina Dide tefta: pons differẽtiã nu»
rriméti ⁊ medicine ſᷣm viam actionis t paffionis: oulce Yo
non eftomnmo paſſiuũ:qꝛ habet caliditatem actiuã alíquo
modo eleuatá:ergo oulcc nó maxime nutrit: imo plus nus
trirct infipidii aii fit mag! patiuri, Ad b dicẽdũ ꝙ ;nter oia
ſapoꝛoꝛa marime nutrit oulce pprer affinitate cum cõple⸗
rione humana in temperantia £ ppteroelectationem quá
infert omnibus memb:ís (n guftu. S pꝛimã aũt rõnẽ dicẽ
dum d oupler eft cõplexio.radicalis fiue ita:c ñuens.Fi⸗
xa autem £m Cõſtã.eſt interveram tẽperantiã ⁊ pꝛimũ sra
dum:⁊ reſpectu eius non affignarur gradus in tapozibus,
Fluẽs adit eſt in medio ſecũdi gradus: ⁊ reſpectu ipᷣius af
figaantur gradus.quicquid aũt contingat de graqu: oulce
— cõplexionẽ no coꝛrũpit: f$ pam eleuat ad maioꝛis ca
ꝛis foꝛtitudinẽ.caloꝛ em̃ im cõplexione bumana vltra illũ
gradum 55 extendi p nutrimẽtũ. Item cõplexionẽ huma⸗
nam ⁊ maximã fluẽtem neceſſe eff cõtinue deperditionem
pati 5* oiffolutióem factam a caloꝛe interiozi ⁊ exterio
ri:etficnon femper manet ín eadem et equali calídítate e£
bumiditate.ad pancautem deperditionem reftauridam of
fertur ei nutrimenti: ficoulce nó addit in caliditate cóple
rionis fluentis:fed ipfam oeperdítam reftaurar. Ad ſecũdã
tónem dicẽdũñ qp nutrimérum eft paffiuá: c oulce oe facili
pati£ a calo:e noftri coꝛpoꝛis:ꝓpter ſymbolũ qð babet ci
ipo.1 iterũ confo:tatípm quodámodo debilitatũ ⁊ augmẽ
tat ſubſtãtiã coꝛpoꝛis nutriti:qð eft oc cibi ꝓpꝛietate: ficut
tcfta£ Bał. qð nó faciunt alfj fapozcs in tanta quátítatc: z
qᷓuis e Dulce ín fua caliditate:tamẽ eft paffiuuim cum
p:edíctía codítionibus:que obferuátur ín cibo refpecru coo
plecionis humane. ¶ $xooquenf arci boc vtrũ maxime
oulce marime nutriat: z vídef ꝙ fic. 9: oulce fimpliciternu
tmt: ficut teftatur yſaac:ergo mazime dulce maxime nutrit
Alia ratio eft talís:quato aliquid dulcius eſt:tanto cft tẽpe
ratius: ⁊ oclectabile fanü fenfum babenti : t táto fimilius
bumane complerioni temperate:zome aüt tale marime nuo
trít:ergo quáto eft oulaus:tanro magis nutrit. Zid oppofi»
tü cftillud qð dicit Auicẽ.ꝙ noa eft necefíe:cp marime dul⸗
cia nutriat maxime. Itẽ ad oppofitü eft lud qð videm? in
ʒuccara:q̃ b5 purã ouicedíne 7 maximã:⁊ tũ minime nutrit
Itẽ ofat yfaac ꝙ oulcedo pmirtavifcofitati maxime nutrit
fed íllud qð ſiceſt permixtũ nó eſt maxime purũ:neq; mare
me exiſtens in genere illo: ergo hecd onóeft maxime
dulcedo:g illud qð maxime oulce eſt:nõ maxime nutrit.Ad
hoc dicẽdũ ꝙ ficut qͥbuſdã placet:dulce nó p fe nutrit:q; nu
Dietarum vniuerſalium.
trimẽtũ nó nutrit p dulcedinẽ. Uñ dulcedo nó eft cà nut
méni:q: fic multa purcoulcia nutrirét ficut succara € 2ftfia
f; nutruméni nutri p fud fubftánác fpém:« p alías oifpoft
tiones ppo:tionalcs co:pon nutritdo. oulcedo aũt eft vna
illa: otipónii: c fic róncs nó pcedüt.Allio aũt mo oicédà eft
qp in nutrímeto func quattuo:. cóplerio/f. cófiftes i ppox
nóe qttuo: qualitati .fcóm cft copofino confiftée in raria
te c ocfitare pritizc confitib?oifponib7.c tern eft fapo: có
fcques cóplccione: ficut effect c oifpofirio ipᷣus: t criam
odo; q eft a cópicrione remotioꝛ: € min facce ad nutrimẽ
ti:q: ad folá cognitione d cft alóge. c rri eft fpes tora: p
quánutrit Pm £luicc Dicẽdũ igit ꝙ quárü cft à pre ſapoꝛis
cófequéns cõplexionẽ infcreris ociectarione « triſticia fen»
füizmagime cii oífpofitio ad maxime nutriẽdũ fapo:ppter
fuioclectationé ⁊ ꝓpoꝛtionẽ € amicabilitate cii narura bu»
mana: fi oẽs alie coditióes 2currát nutrimẽti: oulce ma»
Gis nutrit.quátü atit ad caufas alias: ⁊ oíípofitiócs nó eft
neceſſe dulce marime nutríre:c ficfoluuntur vtreqs roncs.
¶ Zertio ári£ róc huiꝰ ppter dd succarac mel « qdà fruct?
cü finr duices nó nutriat marie: cü fint maxime dulcia. Ad
hoc dicẽdũ q boc eft q; pur hñt oulcediné:ctfi habeãt ad?
mixtá:nó bht cà admirtá códitióib?q ad nutrimẽtũ magis
cõcurrunt: ficut pt5ín succara: d purá bs oulcedine; c idco
plus valet ín via medicine d in via cibi.Oel vᷣo bs oulcedis
né comirtà acinním: qð nó fac ad mtũ nutrimẽtũ.opʒ aũt
babere oulcía alías oifpóncs:vr habeãt aliquatulà pingue
dimé: vr ptz in carnibꝰ. ⁊ diſpoſitio eft ad boc vtoctaali in
fanguiae cõuertãtur⁊ imébas affilent:ipa cõtoꝛtant.⁊ etiã
2fidcráde funt cóplerióes reapictiü d tunt oiuerie; vt q̃dã
oulcia quoſdã nutriũt:⁊ quofdam alia.
¶ irca fcóm ꝓcedit B mõ:⁊ dnt vtrũ dulce mtũ nutriat
naturalr vel accidératr: aut vtroq; mõ. Dicunt᷑ aũt multũ
nutrire naturatr:q̃ ato ĩ ſanguiẽ cõuertunt᷑ ſicut pulla gal
linacei. Multum aũt nutrire accidẽtaliter oicunt: q̃ quis
tardc in fanguine cõuertãtur ci ꝓpter fuí groſſitiẽ multũ
mozárur ín méozis: cipis multũ dat nutrimetü p lõgã moz
rà: c nó cito ab ipis dioluũt᷑: c ira ipa młtũ »fo:tár. videt
igit ꝙ dulce muitũ nutriat vtroq; mõ. Illud em qð eft ſite
maríne cõplexioni humane c ſañguini qᷣ ipᷣa nutrit᷑:cito in
fanguíne couertit᷑:⁊ cito ei aſſimilat᷑: t ome rale multũ nu⸗
trit haturalr: g dulce nutrit naturalr. Itẽ dulce fundat in
groſſa ſuba ficut ponũt oẽs aucto.om̃e aũt tale multũ imo
rat mẽbꝛis ⁊ nõ cirooiffoluit ab eis:⁊ ficípa multũ confoz
tat:⁊ ſic multũ nutriet accidétalíter:ó dulce multum nutrit
accidẽtaliter: g multũ nutrit vtroqs mõ.Alia ró eft ad hoc:
qꝛ ſicut teſtat Yſaac: dulce ꝓpter ſuã amicabilitatẽ ⁊ dele⸗
ctationẽ ato a fingulis attrabif mẽbꝛis: q: mẽbꝛa ipm ma⸗
rime appetũt:om̃e aũt tale de facili cóuertit ín ſanguinẽ:et
cito meinbeirecipit foꝛmã:⁊ naturalt multũ nutrit:g dulce
naturatr multũ nutrit.i.tm̃ cũ tũdet᷑ ĩ natura groſſa multũ
ĩmoꝛat᷑ ín mẽbꝛis:⁊ multũ ipᷣa oↄfoꝛtat:⁊ ſic multũ nutrit ac
cidẽtaliter.Tertia ró ad poc ralis eſt:ſicut teſtat yſaac:dul
ce paucas hz feces, 7 fic quafi totũ veleiꝰ pars cedit ĩ nutri
meti ppter ſui puríraté:ó cíto c ec facili cõuertit ad fozmá
fanguis laudabilis.⁊ iteꝝ multũ oat nutrimẽtũ: ⁊multũ có
roꝛtat mẽbꝛa:⁊ iterũ ꝓpter fui groſſitiẽ ⁊ amicabilitatẽ mul
tũ retinet᷑ a ẽbꝛis.oc aũt tale multi nutrit naturattz accũ
tałr:g dulce vtroq; mõ multũ nutrit.ad oppoſitũ ẽ hec rõ:
ilið QS eft groſſe fube ficur vult yſaac:tardẽ cõuertit᷑ in ſan
guíne: c ficparü nutrit naturałr:ſʒ poftip ↄuerſum eft mul
ti ĩmoꝛat᷑ in mẽbꝛis:⁊ nó cíto ab eís oífloun£ :c ficmulrum
nutrít accidétalt:fed oulce eft hmõi:cũ funde£ in groſſa fub
ftátía:G oulcc parũ nutrit naturaliterzmulrü atit accidẽtałr
Alia rõ bec ẽ:ſ oulce multü nutriretvtroqs mõ:mel ⁊ ʒucca
Tacmin fructꝰmłtũ dulces multũ nutrirẽtvtroq; mõ:cuiꝰ
iũ videmꝰꝑ experiẽtiã.aAd b aũt dicũt quidã ꝙ dulce mul
tü nutrit accidẽtatr:parũ aütnaturatt ꝓpter groſſitiẽ fu6e
IHosaüt oicimus qp oulce vtrocs mó nutrit mulrü quanti
erísit ſapoꝛis oífpofitio:marie tñ vtroq; mó mttũ nutrit:ñ
alic cõueniãt diſpoñtiões:qꝛ ppter ſuã purítate multũ (an
guinẽ gñat:⁊ ppter fuí couenictià ⁊ ſtitudinẽ di fanguine
cũ in ipi? fozmátráfducat: ⁊ ppter ſui facllem coagulano
S'o.rtvttj.
nẽ dito recipit foꝛmã mẽbꝛi:⁊ ppter fuí amicabilitat cũ mé
b:s multũ ab cie artrabit :c multũ ab cís retinet: ⁊ ꝓpter
groffitiem fue ſube mulri in eis imoza£;vt non ato ab eis
diſſoluat. Ideo multum faturat: cum multũ atrraba£ reti»
neat cin m̃ebris imosc£. vn mulrü mẽbꝛa »foztar:4 fic vtro
q; mõ multũ numt.f.naruratr « acadétatr.c cóceáede funt
rónes inducte ad bác parte. Ad pꝛimã aũt róné in Sꝛiũ dice⸗
dü ꝙ ðꝛ aliqͥd multũ nutrire oucb? móis: accũtałr.ſ.t natu
ratr. accidetatraürouptr. Vno mõ à: alidd nutrire mult
accidétatr ppterfube groſſitiẽ: Pm quái mébzis lõgã faat
moꝛã.⁊ fic caro bouina mulrü nutrit accidétatr, Alio mo ðꝛ
aliqd multü nutrire accidentatr ppter nimiá attracrione ee
retetione z cõfoꝛtatiõem mẽbꝛis ppter ſuã amicabilitatẽ:⁊
vtroq; iſtoꝝ modoꝝ multũ numt dulce acadentalx:cũ eim
fundet ín groſſa ſuba: ⁊ iterũ a mẽbꝛis ꝓpter ſuã amicabi⸗
itatẽ multũ attrabit ⁊ retinet᷑. Haturat᷑r aũt o: mItü nutri
re duobꝰ mõis. Uno mõ ꝓpter fue ſube ſubtilitatẽ:⁊ fic ca
ro pullinacea multũ nutrit naturatr: c q̃ls caro facilis dige
ſtidis. Alio aũt mõ 9: aliqͥd multũ nutrire naturałt ꝓpter
aliasdiſpõnes.ſ.ꝓpter puritate fecũ⁊ puritatẽ fue ſube:vt
ct ipᷣo multꝰ⁊ pur/fanguis gñet᷑:⁊ ꝓpter naturalẽ 2nenie
t:⁊ ſititudinẽ ai hũana cõplexiõe € cti ſanguĩe: ꝓpter qð
oe facili i ſanguinẽ c naturalẽ cõplexionẽ tráfduat c ppter
amicabilitaté ai bumana natura i filirudínec téperamero
&ficoulce multũ nutrit naturałr: cii oes alias cõditiones
béat refpectu humane cóplerióís, vn eft eiuſdẽ cõplexiõis
aiipa t cü fanguie ⁊ in code gradu:vñ eft m fili téperame
to cii ipa. Scoa pᷣo rõ ſoluit per pzedícra,
«irc tertiũ ᷣo pcedit bocmó:c qn£ vtrũ oie fapo: nu
triar p fuá ſpes:an ſolũ nutriar p parricipariont oulcedinis
4 videtur qp perfolam oulcedínis parriaparione. Dicit em̃
vſaac:ꝙ ſapoꝛres bo:ribiles nó nutriür alid mõ:qꝛ recedüt
à dulci: vñ nó nutriũt nifi cũ ould cóponant: c figni pui? €
ꝙ annquí machinati funt facerc cõmixtiões t aite ſapoꝛidꝰ
vtín ipis fiat rcperametiü:vt poffint nutrire:c ſicoẽs (apos
ree p foli?oulecdinis pnéípatióesnutnür. lPoc etiã ↄfirma
tur p obm dicẽtẽ i ib.oe fenfu c fenfaro.q oia aialia nutriũ
tur Ou:d ⁊ digeſto.Scða road b E: c ẽ talis. nibil nutrit nifi
p ſititudinẽ quá babet cũ coꝛꝑe hũano:⁊ eũ ipi? cópierione
⁊ fáguie:f5 nulDiapo: b5 cõueniẽtiã cũ ipo nifi oulcisc oca
p oulcis pticipationé:ó iolꝰdulc ſapoꝛ nutrit ⁊ oẽs p dulcꝭ
ptíciparione Zertía ró eft bec. illud qð nutrit redit ad fans
Suis ↄplexionẽ:ſic aucto: teſtat᷑ ĩ pᷣnci.dietaꝝ vtium i fine
pbemi).ois cibꝰqᷣ fine delectatõe accipit᷑ ab atali:aut nõ nu
trít ips:aut cũ magna oífficultate nutrit ipᷣm:gᷣ fol? fanguis
fapozis — — f5 talis fol ẽ dulcꝭ ⁊ alt) ꝑ duicꝭ
ꝑticipationẽ:g ſolꝰdule ſapoꝛ nutrit:⁊ alij p dulcis pᷣticipa
—— — ello qo nutrit redit ad inguie itidpa
tione ⁊ 2plerione c naturá fáguis: fsnull?fapo: b5 natura
fáguis nifi oulas:fic ſuꝑrꝰdictũ eſt:g ois fapo: nutriés ẽ p
naturá oulds,.zidoppofirü?o inducũt be róncs.fm uice,
qölz hz 5plerione ⁊ vᷣtutẽ mẽbꝛi fm quá nó coícar cü alio.
Hoẽ qo nutrit fiti nutrit:ó c qdà mẽbꝛa fint fanguinea: jy
dámelancbolica:qdà cboleríca:ddà pblesmarica: dà mé»
bꝛa oíuerfis ſapoꝛibꝰ ad diuerſas prinenb? cóplerioes nu»
triũtur:⁊ fic nó oĩa mẽbꝛa ould nurríü£:neg oia fanguic fg
etiã alijs ſapoꝛibꝰ.Hec aür rõ fic »firmat:q: ex eiſdẽ fum?z
nutrimur: cá igit Pm tbeopbilà: t oẽs auct, aial fir ex.aitj.
büozib?er ülís q̃ttuoꝛ nutrit: c nó folo ſanguine.⁊ boc etiã
firmat p SuicE.i cap.oebüonb? aſſerẽtẽ oẽs hũoꝛes mẽ⸗
bz nutrire:ó eode mó € i fapozíb? ꝙ o&s nutriütfm tma
sis t minꝰ:⁊ nó folii oulcis d ſanguini mulrüvicinat. Scða
róbec &:cib?nutrit cũ delectabilis € aiali recipiẽti fi£ tefta£
yíaac f$ qbufdá nó fol dulce &oelecrabile:fs etiã alij fapo
rcs c etui multomagis:ó n$ ſolũ oulds ſapoꝛ nutrit:f5 al8.
Tertiaro bec ponit yfaacoulcedine cómirtà multũ nutri
re c papue cõmixtã viſcoſitati. Iterũ videmꝰ dulcedinẽ vm
ctuoſitate ptiapate magis nutrire fic ps i carnibꝰ. Itẽ vide
mus i fructibꝰ Qbufda maturatis pfecte mino:ẽ e£ delecta
rione dp ĩ illis q¶ bñt añ pfectá maturatione mírtiong fapoz,
fc; ſapoꝛẽ cópofitü er oulc ⁊ acetofo c infipido:fic psi pzus
nis c multis alíjs, Iterũ oicit Auicẽ.ꝙ tori re nutriete $m
ou)
Liber
medicos ẽ aliꝗ̃ dulcedo: nõ tñ oʒ vt oc dulciꝰ fit nutribiliꝰ:
neq; qð ſuaurꝰ ẽ nutribiuꝰſit:⁊ nutrimẽtũ indiget alis ↄai
peccat illa rõ. Uno mõ qm nó foU tanguís nutrit:qᷓuis ma
pine nutríat: c plꝰabũdet ĩ co:pe:f; etià ceteri pumozcs fm
¶ MÆirca q̃ttũ peedit Binó: rif pmo qũo va? tàpo: acqᷣrit
bonítaté p cómirtioné cii 41a. vidc£ aũt oppoſitũ:qꝛ fapoz
finmatfuà foem fié vulc y(3acó p admírtione eã non mura
bit: alterá affumct. 8d oppotitu cft qð dicit pDe m lib.de
fenfu c ſenſato:ꝙ miſcẽt fapo:es fi£ z coloꝛes:ſ̊ cr colozib?
oluerfis refultat v; colo: medi? à nullꝰeſt eztremoz f oí
uerfus fpe a fizgulia:Gc fitr miſcent᷑ adinuicẽ:⁊ p cómirtio
nẽ acdrüt nous ſpẽʒ. Micẽdũ eft ad B qp ſapoꝛes p cõmittio
nẽ ai dulci adiuicé acqrũt bonitatẽ fapozts ⁊ alid ↄſequũt
ſpẽʒ:⁊ i toro ↄmixto p ↄmixtiõeʒ ſapoꝝ ꝓpoꝛtionalis intro
af cr dimit refultás repzeffis ercciléttjs extremoꝝ ad
inuicẽ: ⁊ p oulc! bonitatẽ dfi refultas € delectabilis.⁊ € file
iclemétis mifcibilib? ⁊ ĩ cõſitibꝰ.Ad rone aüroicedü € qp fa
poꝛ ðꝛ firmare ſuã (pem: nó q: nó eiꝰſpẽs ꝑmutabilis fitzfs
qꝛ fed£ cõplexionẽ co:pís ocferétis arreftás narure eiꝰ: ſic
ſignũ certü t rmi cd qrit qo ſapoꝛ oulds fir cá nu
triméti:c qüo nutrimẽtũ p oulce nutrue dicat. Nutrimẽtũ
ei nutrita rota fpe-fic vult Suíc£.(5 p cõmixtionẽ cü dulci
« tráfinutationé t ipᷣm nõ mura£ (pes nutrimẽti:g̊ neq oul
cz €tota cá uutrimeti v? (pés:ó poulce nó nutrit nutrimẽtũ
Ad oppofitü aũt £illà qð teftat y(à et oicedü q p 2mírtío
nẽ c p trãmutatiõeʒ illó qð oulce e i nutriméto tráfit oc
tétia ad actũ:⁊ fic poulee reddif nutrunẽtũ delectabile fen
ſui:⁊ mẽbꝛis oib? 7 magie ab ipisattrabi£: f; dulce nó ẽ cá
nutrumẽti:neq; ci? ſpẽs tota:fs eft diſpoſitio ipᷣiꝰ:ꝑ qud ma
gis oelectat naturá: p quà magis t min? nutnt p oclecta
rion nature t couentetiam ci cóplerione bumana,
¶ £íra qntà pcedif B mó: qnf qüooulc ĩ vía medicine
oiffoluit hũoꝛes aroffos ⁊ müdificat:videf em oppoſitũ:qꝛ
oulce fũdat᷑ i groſſa fua: potiꝰhũo:es groſſos augmétat
d offfoluit. ua ró£ talis. Dicit ei yſaac:ꝙ dulce q̃at oppi
Istióes: f3 nullũ tale groſſos aufert büo:es: cũ oppilatioes
gñenk er aroffis bdo: bꝰ:g̊ dulce nó aufertaroflos hůoꝛes
Ad oppoũtũ eftílló qd dicit yſaac:dulce injc $m mediana
hũores bíffoluit ⁊ müdifiest. 1d B dicẽdũ cp ĩ dulci funt Qt
tuo; pmi eit groſſities fue ſube.ſecũdũ eft vᷣtꝰ ſubtiliatiua
p naturá caloxs.terti Po molatiua p naturà püiditans:fié
nit yfaac.drtü cft V? müdificatiua 7 externua fic 1pe te
ftat roli aũt fue vindt p alias codirioncs: g qpuis TO*
ncgroffiaei posce ingroſſet tñ róne aliarũ ↄditionũ ii
ne puritatꝭ fube: cũ paucas obtineat teces:bũo:es sroſſos
oifloluit ⁊ mũditicat. Sciẽdũ aũt qp Auicẽ.ponit qualdà ꝓ⸗
pꝛietates cões dulci c vnctuolo:ꝙ dulce ⁊ vnctuoius facit
dilationẽ Lingua: c leníficatione ⁊ auferũt imp:cffione có2
cclatióis facri pa ficut a frigiditate a pórico vt ftiprico fa
:€: leníficát lingue aſpitatẽ finc reſolutiõe factatipa. fs
ti enctuofus b opat finc epccfíu calcfactíóis manifcficzoul
ce vo cũ maioat cafefactióe manifefta: ⁊ i6 pP digent ouice
nífi fit fuaue q: b inó abſtergit groflitudiné poft ipa aptat
4 leníficat cá: c remoucri facit cá : c remouec impedimetu
2gclatióie ei?'abfqs meifióe t feparióc ↄtinuitatis:⁊ obuia
tiõe laboꝛioſa:neq; calefacit cale actiõe noctua; tino delecta
bili ficut eft delectatio ad tepide cũ effundit iupza co:pus.
"9er pzedicta aũt folui£ iliud qð folet queri qiio dulcedo
Qai res indurcr c q̃ſda mollincet:cũ pc oꝑatiões fint 2uc,
iicedü em ꝙ mollia indurat ficut vuit yizacp fua calicuta
té cóotümedo fupfluá coz büidiraté ⁊ gr. fl.ne coz fubrilid
do:moilificádo aütoura eoꝝ our:aé tua humiditate diſſol⸗
uédo ⁊ téperádo.mulrcvoalic opatiócsc ꝓpꝛietates dulce
dinis in via experiẽtie oígnofcürur, .
¶ De oparionib? aüt vnctuoſ ſapoꝛis poftea ingqrécii cft
fub 2pédio trãſeũdo:circa js injrunt qones tres. Pꝛima
eft vtrũ ſapoꝛ vnctuoſus pU nutriat oĩbꝛs alijs t et ã dulci
nutrimẽto naturali.Scðà € vtrũ nutriat pnurrimeto acci⸗
dérali.Zertía eft vtrũ multũ fatict ⁊ magis dp dulcis.
¶ irca pꝛimã qõnẽ ꝓcedit᷑ D mó: vídct ꝙ cib?vnctuofus
nutnatmarime: q: marime nutrit qð cõplexiõi hũane maxi
me affimila£:c maríme eft amicũ bumane nature:⁊ qð cito
ín calo:é couertí£ naturalé: ⁊ qð cóucrfum multi i mẽbꝛis
ĩmoꝛat᷑ ⁊ incoꝛpoꝛat᷑ ípa cófo:tis. Iſte em func diſpõnes p
salíjd multünutrir ⁊ accũtałr ⁊ naturatr:f5 Gb? vnctuo⸗
u$ eft bmói:fit ps cofiderádo ci? diſpõnes oẽs ⁊ fua cóple
rion: cib? vnctuoſus maxime nutrit. &cóa ró eft hec:ca⸗
lo: ei naturalis fi tefta£ yfaac nutrit vnctuoſitate ſaguĩs
á qð maricvnctuofitari vicinaf marie nutrit caloꝛẽ natura
ic:o£ aütenctuofus maxie aſſimilat ſanguim:cũ fir calidũ ⁊
humidũ:⁊ cõſeruãs caloꝛẽ natu alẽ:⁊ ipᷣm augés:ó vnctuo
fus cibꝰ marie nurrit, £d oppoſitũ € aict᷑.yſa.Aua aũt rõ
ad hoc inducit᷑ talis.nihil qð oe fui natura ctfusit locũ dige
fticis:neq; parat ad digeſtionẽ t ↄuerſionẽ eft marie nutri
mẽtũ.nih emnatrít nifi digeſtũ: h̊ynctuoſus ab?efr bmót
: fin yfaacfupnatat ftomacbo:nccovemt ad locũ inferioꝛẽ
q ẽ loꝰ digeſtidis:⁊ ſic ſuã impedit digeſtionẽ:⁊ cid alio
ciboꝝ:ipᷣos lubꝛicãdo arid digeſtiõeʒ recipiãt:g̊ db?vnctuo
fus nó maxime cft nutritiuꝰ. d D dicẽdũ ꝙ di»? vncruofus
min?nutrit $ oulds: mag! rfi ceterís nurrir quãtũ cft rõne
fapo:is:fi aũt min? alijs a dulci nutriat:nõ eft rónc ſapoꝛis
fsrónc alíag diſpõnũ ⁊ ↄditionũ.Cauſe atit impediẽtes na
turalé érutem nutriẽdi ín ciboencmuofo funt ouc:ds ponit
faac.qni pꝛima eſt:qꝛ cib? vnctuofus impedit ——
tripIr.&lno mói ftomacbo ſuꝑnatãdo c nó patiat᷑ deſcen⸗
dere ad locũ digeſtiõis.Scðo mó lubꝛicãdovillos ſtomachi
qui per fut irrigidationẽ cibũ retinẽt. Tertio mõ lubꝛicando
alíos cibos anteqᷓ digerant᷑ ⁊ faciendo ipᷣos indigeſtos ad
epar ⁊ cetera mẽbꝛa delegari.de ſuꝑnatatione vᷣd pʒ ĩ oleo
⁊Tbutyꝛro ín patella ⁊ cõſimilibus pinguibus.Alia caufa eſt:
qꝛ facit phant aſticam repletionem ín ſtomacho ⁊ ín mẽbꝛis
alijs ⁊ oppilando ipaínipis phantaſticã generãt repletionẽ
Alio modo remolliẽdo villos ſtomachi: quí quãdo non irri»
gidant᷑:ĩmo laxant᷑ non viget appetit?cibi:ficut cum virga
nonirrígidaturnonvíget appetitus coitus. s£ft autem alia
caufa impedíene virtutem multum nutriendi accidéralter
⁊ bec eft: quia non eft faciie coagulationís: q: cft facilis
elíiquarioms ⁊ diſſolutionis a membzís. Zid pꝛimam aurem
ration£ dicendũ ꝙ cibus vnctuofus plus nat? cft cozpus re
ficere d oẽs alij cibi:pter dulcẽ d oimodas b5 diſpoſitiones
Dietarum vniuerſalium.
B ve maxime nutriat:ſed vnctuoſus bs impedimẽtũ ĩ vir
E multi nutnédi naturatr c accídctaliter pter càs pdi»
cao: ció miri? nutrit oulcizmagis vo ceteris. zd fcóas rone
oic£dá c» vnctuofitas eft oupler.£2nedá cft caufata p vi ot
geſtiõis c ſubtiliatiõis itus facte in aĩali: p vii atiifanios
iiS nature fanguinis c reliquoz mẽbroꝝ:⁊ tali vncruofita
tc fanguínis tépate ⁊ amicabilis nature nutrit᷑ calo; natu»
ralís. 2a $o q caufa£ in co:pib?erterío:ib?p opatioce er»
tcrío:co:ficur psía piguedimib? aialíti q cft o rar qur
calozt natural nó cedes (n digeſtionẽ neg; 2ucrfione: neqs
affilatiócs c ratnó € illa q nutrit calo: nifi p 2uerfióes i relie
quà. Q['sLirca fcoam dftioné pcedi£ B mó: qrif vtrü db?
vncnuofus magis nutriat naturalran magis accadẽtaliter:
⁊ vidct ꝙ inagis naturaliter:q; ficut tefta£ yſaac:ciboꝛum
quicã funt mollis copofitióis;qdà aũt ourc.qvo funt mol»
Lis cõpoſitiõis:facilis funt digeſtiõis ai ato ín fanguine co»
uertant:ſed oés ralesabí magis nutriũt natural (p accidẽ
liter:eo ꝙ cito 2uertunt:« tf ppter fuí mollitie droa mem
bris oífloluunt:fed cibꝰ vactuofus eft mollis ⁊ oebilis cos
pofitíois: dto m fo:má fanguínis trãſducit᷑:⁊ ficmult nu.
trít naturalt:c facile a mẽbꝛis diſſoluit᷑: «fic parü nutrit ac
cidẽtatr.Alia ró ad B ralis ẽ:illoð młtũ nutrit naturafr qo 0€
facili pati£ a calo:c nfi co:pis: t cito ad ipm cóuertif ppter
cõuenientiã cii eo:⁊ ppter facilítate oíflolutiois: fed abus
vnctuoſus cft bmóin Tult enim yfaacfub aucto.£oat. d vn?
ctuofa excitãt caloꝛẽ ignis: ciro t ipm »uertüt fit pstoleo
« pice:ergo cibusvnctuofus multü nutriet naruratr: c aüt
cítoa mẽbꝛis diſſoluat᷑ parü nutrit accidẽtaliter.Ad oppoft
tum cft bec ratio:illuã emi pari nutrit naturalrz m ultü acci
dentaliter qð eft difficius digeſtionis c cóuerfionis: poft?
aut digeſtũ eft multi in mebzo imoza£ ppter fui groſũtiẽ
c aliquantulá vifcofitaté: fed cibus encruofue cft hmõi:ſi⸗
-
cat babef cx vᷣbis víaacá cibus enctuofus magisnutrit ac
cidétaliter p naturatr. aiia ró ad B ralíe eft;ficut vult yfaac
labozátib?z ereratátíb?:c ĩ eis d robur querür coꝛꝑis ma»
gis ꝙᷓ cuſtodiã fanítat/:oàda funt ca d funt dure digeſtiõis:
que.f.parü nutriüt naturalíterzz d oigefta nimiã facit mo
ram ín mẽbꝛis:q̃.ſꝓarũ nutriũt naturalr ⁊ multũ accidẽta⸗
liter:ſed vſaac pᷣcipit vnctuoſum cibũ c viſcoſum ralib?erbi
beri:g̊ vnctuoſus cibus multũ nutrit accidẽtaliter ⁊ parum
naturate. Adhoc dicẽdũ ꝙ db? vnctuoſus magis nutrit na⸗
turaliter ⁊ accidẽtaliter alijs quantũ eſt de ratione ſapoꝛis:
minꝰaũt vtroq; mõ nutrit d oulds, IRutrit autẽ magis ac
cidentaliter qᷓ natura!r ppter fui viſcoſitatẽ t moꝛã quã in
mébzis facit:⁊ ꝓpter numã repletionẽ quá in ipſis —
vt nimũ dicat impinguare:habẽtia em groſſitiẽ fubftantie
multã c repletionẽ gñantia multũ accidẽtatr nutriũt:⁊ pa⸗
rum naturaliter.zd rónes autẽ 3;ías dicẽdũ eft p al:qͥd ðꝛ
parü nutrire vcl multũ dupłr:aut naturałr aut accidẽtatr:
multi aũt aczídératr Lrefpectunutrit cb? vnctuoſus IB a2
turalíter aür parü nutrirc ẽ triplr. Ino mó ppter fube ou
ritiẽ c parri ci?: c ſiccarnes bouine ⁊ ↄſiłes para nutriũt
naturalr. líoinó PET oppofità oifpofitione repugnãtẽ
naturali ⁊ ficfrígida ficut multi fruc? bzrbe gnantes bu
moꝛes pblegmaticos nó tráfductos ín foꝛmã fáguinis pari
nutriũt:⁊ $m boc vnctuofus ab? nó 3: parti naturalr nutrí
rc. iio mó aliód parũ naturatr nutrit:q: duis babeat con
ueniẽtiã cũ cato:e naturali ⁊ etiã mollis fit cõpoſitiõis ? fa»
cilia ↄuerũdis:tñ, ftomacbo fupnatat ín ei? pte fupimaz no
pant deſcẽſuʒ ad parte inferioꝛẽ:vt ín (pfa cóplete digerat:
tbocmo cibus vnctuofus eft oífficilis oígefttóis t conuers
fionís:7 fic pari nutrit naturalitercü tarde affimile£:t con
— Lus peri — ⁊ —— ſic ſoluũ
Sie rõnes.hec aute diſtinctio ex vᷣbis yfaacpót extrabi.
¶ ira tertiã queſtionẽ ꝓcedit᷑ boc "imi: —
pter quã caufam cibus vnctuoſus multũ ſaturat:videt᷑ em
oppofitü:cii cb? vnctuoſus cito cõſumat᷑ a caloꝛe ficut cito
plumi£ ab epate« pir ⁊ »fitía ab (gne: íterü cũ natura ips
fn mult! boib? multũ appetat. zd B oicendii ꝙ mttũ ppter
trcs cãs ſatiat. Una C:qrvillos ftomacpíremollit c$turé ap
petitiuã detectat. Scða ẽ:q: magná« grau facitrepletioné
ín ſtomacho ⁊ ĩ alijs mẽbꝛis:vñ etiã appetit? ocbilitaf ma⸗
S'o.ttít.
gnã ſentiẽs repletióes ín mébr].Tcrtía € qp p caloꝛẽ diſſolud
tur coilatan£ ptes ftomacbi: € eleuát p ebullitione phata
ſticã faaes repletioné extéfioné ficut p ĩ butyro t olco q
ín pua quátitatz i patella pofira magna in a faciat ex⸗
tenfione c repletioné: c code mó ẽ oc abo vnctuofo i cope
büano. ¶ Sco queri£ ppter quà cám dulcis cib? mulrus
faturat.vide£ em̃ oppofiti:q: quáto alidd delectabiliꝰẽ na
ture;táto natura ipm pl? appetit: c ráto in oefiderio eiꝰ tar
dius faftici£ ⁊ ab eo rardi? oefiftitz (5 oulce c pmói: Gnatu»
riergaipm maric pdícto mó fe bs:f5 tale parü ſatiat:g ab9-
dulc parü fatiat. Ad oppofiti cít aucto. yfaac. Ad B oictdis
q dinerũt in cà nimie ſaturitatis abus vnctuofus c ouldsz
qꝛ cibꝰvnctuoſus eft caufa (atuntatis nimie $5 pdictos mo
dos.bulds vo ppter ouas cás. Gina cft:q; ficut vult vfaac:
cft marimá oelcctatione inferés nature: iõ cogif appeti?
naturali$ ad acceptione ci?i maríma quátitate: vri multã re
pictioné pfit ex ipſo:⁊ io multũ faruran£ ex eo.Scða ci eftz
aroftities fue fubftátie pprer quá nimiã facit repietione ct
appehti ſedat.vñ vnctuofus cibꝰnimiũ faturat i pua quart
tatc appetitũ defectãdo:dulcis voi magna quáritate acce»
ptus appetit fedádo 7 ↄfoꝛtãdo.¶ ertio qnit q ſatietas
citi? aufer£:an illa dex vnctuoſo puenit:an illa d ex dulci: c
vide£ qpilla der oulci: q: oulccfatiat ppt magnã fui quãti
tatẽ acceptá:c iteꝝ vcra faat repletiócs nó pbátafhcá: 7 ire
rum ——— grofía ſuba 4 tarde oífloluif a membzis: c
mttũ iᷓ a ↄfoꝛtat z appetitui ſatiſcacit: fatíetas Po vncruoft
op (ito 5 odiríocs:f5 fatictas pmo mó ocfiait: farictas
fcóo mó cíto:ó ſatietas pueniẽs er oulcí dbo tardi? remo»
uetur d pueniẽs exvnctuoſo.Hoc aũt firmat bac róne:fio
cut ef é oc cibo:⁊ potu:fs ficut dacit pfaac: vini groſſũ oul
ce tarde ĩebꝛiat: ſ̊ poftdp inebꝛiat er ipfo ꝓueniẽs tarde oif?
folui£:d codz mà eft a pre faturitat pueniét! ex cibo oulci
groſſe — cibꝰdulcis tarde ſaturat:⁊ poſtqᷓ ſaturat mul
tum manet ſaturatio eius:cibꝰ vo vnctuoſus cõpetẽte mõ
fe hz. 8d oppoſitũ cft hec rõ:qꝛ quãto aliqs ab? & mas oe»
lectabüis:táro natura magis appetit ipm ⁊ tãto ar? fugit
€i? delectatiõis becillitas vtftaris natura ipm deſideret:et
ei? (3tic*as pari duret:cibꝰ $o oppofito mó febs reſpectu
cótrarie ↄ ditiõis:ſʒ cibꝰ oulcis b mó fe bs refpecruvnctucft
é oulcis faturatio citPrecedit ⁊ ẽ bzeuio: refpectuvnceruofi,
Ad b dicẽdũ ꝙ ſatiatio alícui?abi młtꝭ oe caufis ari?vLrar
di? recedit. Uno mó pp nimiã repletõeʒ ⁊ attractionẽ a mẽ
bꝛis:q̃ cũ delect abilẽ abi i magna quánrate attrahãt młtã
Sbütreplctioné:c iõ cito faturant:Q: mẽbꝛoꝝ nimia manet
repletio ⁊ inanítio tardat᷑: ió fariario facta i tali abo nimi
inimoꝛat᷑.Alia cá eft ppter groſſitiẽ ⁊ fotiditate ſube q̃ nõ
cito diſſoluit a mẽbrꝭ. Alia cá e vera repletio:nõ pbárafticaz
cü em̃ fi Pa repletio tarde recedit: t fir tarde venit fames:
cũ aütin pbáraftíca cíto rezedar c dito ſubit fames, c 1ft7 tri
b? modis fatiatío d caufaf a cibivnetuofi acceptóe min?ou.
rat.aAlia cá ẽ q̃ ep dulcꝭ repletíóe multũ durat.Alia cá € ocfe
ctus appetit caufar? a mmía ibeallitate facra a dioo remol
líétevíllos ftomacbi ⁊ vᷣtutẽ oefectáte. &lía cá eft 'pbáraftica
repletio fine oS pneu qaia v iftas tres càsvnctuoft
dbi fatiatío młtũ ouratzf5 ppter b diſtinguẽdũ eft ꝙ ſatia⸗
tio pueníés a oula quãtũ ad ourationé moméranea ẽ ⁊ par
ua:quantũ atit ad diuturnã lõga C: q: młtũ durat:ſ ſatiatio
pꝓueniẽs ab vnctuoſo in momẽto paruo magna eſt:ſʒ nó po
teft per lõgam moꝛã durare:cum er pbantaftica pꝛoueniat
repletiõe:q̃ ato recedit. ¶ Quarto qnif quo quedã vnctuo
fa ficut amypgdale exbibent in febꝛibꝰ.⁊ iſta Domirtam?:q:
fufficiéter um dictis ꝑticularibꝰ ín capᷣ. de amgyda eſt diſcuſ⸗
ſa. ¶ Scdo querit circa hoc quẽ huᷣmorẽ generẽt vnctuoſa
an ſanguineũ an phlegmaticũ: c vidct ꝙ ſanguineũ: quili⸗
bet cibus talẽ bumoze generat:cum quo poteſtatiuã habet
ſimilitudinẽ cõplexiõe:ſed vnctuoſa habent poteſtatiuã ſi⸗
mũitudinẽ cuʒ ſanguine:ergo ſanguineũ humoꝛẽ generãt.
Ad oppoſitũ eft aucto. Raſ.dicentis cp vnctuoſum abboꝛ⸗
ret ingenium ⁊ intellectus:⁊ phlegma generat:qð concedis
mus.Ad ratione (n contrariũ dicendũ qp duo ſunt confiderá
da circa vnctuoſum. Pꝛimũ eft fimiitudo cõplexionis cus
fanguine, Scðm ẽ impedimẽtũ digeſtidis ——
y
Liber
fue groſſitie ⁊ fai lubꝛicatiõe ⁊ fupnatatione in ſtomacho:⁊
iſto modo vltimo dʒ gñare illũ humoꝛẽ:qui cauſat᷑ ex impe⸗
dimento digeſtionis:⁊iſte eft pplegma:ó ꝓpꝛie gnat phle⸗
gma, Pꝛimo tfi modo à: gencrare humoꝛẽ ſanguineũ vel
cholericum:q; ilo modo natum cft aito couerti.
¶ Xirca terni pꝛincipale fic ꝓcedimus: ⁊ querit oc falfo
taposc:vtrüi babeat virtute penctratiua ad mẽbꝛa: z vidct
ꝙ ficzpenetratio oebet calído « habẽti ſubtilẽ ſubſtãtiã vel
mediocres: fed (3lfa funt hmõi:ſunt em calida ⁊ fundan£ in
mediocri fubftaría: 6 fal(a babet virtutẽ penetrãdi.Scðdara
tío hec eſt:omne quod babet vᷣtutẽ diuidẽdi partcs grof?
fas viſcoſas babetvirtutẽ penetrãdi:ſed falfa tunt bmói:fi
cut pt5 fifal pona£ cũ albumine oui tũc diſſoluetvel ſubtilia
bit ptes e. Zertia ratio bec cítzvidem? qp carnes falfant in
fupficíe: c inueniunt falfe in pfundo:boc aüt nó potuit eſſe
niti fal penctrafíct ad ꝓfundũ:ergo neceſſe eft falfa bre vir
tutem penctrádí.zid oppofitü cft illud qð oícit yfaacin lr̃a:
fcs ꝙ falfa nullavł paucã habẽt virtutẽ penetrãdi ad mẽbꝛa.
Ad hoc dicendũ eſt ꝙ difficultas penetrãdi eft triplex. Pꝛi⸗
ma eſt a parte obtuſiõis q̃litatis ſicut in aqua frigida.Scda
cauſat᷑ a groſſitie ſubſtãtie ficut eft ín opio:⁊ fitr in dulcibꝰ.
Zertia caufat ab bozribilitate ſapoꝛis:⁊ ralis oífficulras pe
netratõis eft in falfis:qz hñt in fe naturá bozribilicatie fapo
rís:c io no attrapit a mẽbꝛis necips venit ad mẽbꝛa: ⁊ ídeo
non poni£ virt? penetratiua ín falfts.d file qð ponit oc fa
le dicẽdũ ꝙ falfedo cft triplex.Quedã ern caufat ꝑ admixtio
nem phlegmatis cá humoꝛe adufto melácbolíco ficuc pt; in
fcníb?q pzius fuerũt nimís cholerici.Scðo mó caufaft ſalſe
do p exbalatione calidi ⁊ introductíóes frigidi in parnb?rer
rcftrib? ficut pts ín cinerc.Zertio modo caufat p actione fo
lis ſupꝛa bumidũ terre cõmixtũ ficut patet in fale C nitro:et
quíbufda plãtis in qb? orat terret Pm materia ⁊ clemétus
fm virtute; ifto tertio modo intelligit bic vfaacoc falfis.
&[ 30 querit circa hoc qũo falfa habẽtvirtutẽ laxandi:⁊
p Quá viã iuuãt vᷣtutẽ expulſiuã:q; vᷣtꝰexpulſiuaviget p fri
gidũ cbüidus:f5 falfa funt Sꝛia:qꝛ funt calida ficca: g ma»
$15 impedititvirtuté ezpulfiuá d iuuẽt.Scða ró bec eft: qn
egeftio eft ficca ⁊ virtus debilis:tũc cõpetunt bumectatiaz
fed falfa nó funt hmõi: ergo vírtutí expulſiue non cópetüt.
id oppofitii eft bec ratío:in dyfterib?apponit falvel nitrü
vt virtus expulſiua iuuet᷑:⁊ feces facilius egrediant᷑. Scða
ratio beceft: omne qð excitat virtute ad erpulfioné fecum
íuuatipfam: falía em̃ ſunt hmõi:excitãt em virtute moꝛdi⸗
cando inteftinazergo falfa iunátipfam. Zld boc ofcendus ꝙ
virtus expulfiua multis modis (uua. Glno mó per relaxa⸗
tione vctris ⁊ bumoz ⁊ ſic iuuat᷑ perbumectátía. Scðo mo
- dopercópzeffione inteſtinoꝝ:⁊ fic iuuat p pontíca, Zertío
modo p mũdiñcationẽ:⁊ fic per dulcia.Quarto per moꝛdi⸗
catione inteftinoz ⁊ inciſionẽ fecũ. Quinto per bo:nbilítate
ppter q3 íd q3 ezbíbet nó retíne£ m mẽbꝛis: fed ip5 abboz
rent ⁊ expellũt a ſe:⁊ iftis tríb? modis vltimis falífatuuant
virtutẽ crpulfiua. &d rationẽ in ↄtrariũ oícendü qp actio fal
fi eft jdrupler. "3bzima eft calefacere, Scda eft ocficcare: c
per Dee actiócs falfanon iuuat virtute erpulfiua. Tertia eft
incidere feces. Quarta eft moꝛdicare inteſtina:⁊ p bas actio
nes iuuat falía virtute expulſiuã:⁊ primo modo ꝓcedũt ra
tionce:tertio modo non,
¶ Wirca Ups estudio modo:⁊ querif ocoperationi
bus fapozís amari:querit ergo quomodo amara confoztát
ftomacbiü: c oftéditur ꝙ nó bacratioe:vir? ftomacbi cõpo⸗
nitur ec vírtute fenfibíli ⁊ naturali ficut dicit Haly:ſed ama.
ranocit virtuti fenfibili:ficur p guftü pts t eã ledüt:ó ama»
raledütvirtuté ſtomachi:cũ cõponat᷑ ex fenfibili ⁊ naturalí:
fcd nibil qð leditvirtute ftomacbi ↄfoꝛtat ftomaebü: Gama
rano ↄfoꝛtãt ſtomachũ.Scðda ró becé:nibil qð abboꝛret na
tura ↄfoꝛtat naturác mẽbꝛũ ín quo eſt:ſed natura regitiua
cozpís abbo:ret amara:qð pts p fenfus guftus:ó amara no
confoztát naturá nec ftomacbü:cum oefcedátad ſtomachũ.
Zdoppofitii cft becró:pótica iuuãt « ↄfoꝛtãt ſtomachũ:qꝛ
partes ei? coadunát « infrigidãt:ſʒ amara (unt pmóí: ficut
dicit yſaac:g amara confoꝛtãt tomacba. ld B dicendũ qp ín
amaro fütittria: ſapoꝛ:cõplexio:⁊ põticitas.⁊ quátii ad pzí
museaabbosret natura ſtomachi « non ↄfoꝛtãt:⁊ fic pcedit
ratio:quantũ vᷣo ad alía ouo confoztát ſtomachũ:⁊ magis p
ponticitatẽ fuá:q: partcs ſtomachi lagatas copzimüt ⁊ rede
diit toꝛtes cas coadunãdo.¶ Sed tunc querit ſcðo vtrü po
tica confo:tét ſtomachũ:⁊videt᷑ ꝙ nõ:qꝛ ſtomachus eſt mul
tum neruofus c acetofa multũ nocet neruis ꝓpter ſuã fri?
giditatc:fed pótica funt frigida cficca ficut acctoſa:ergono
cent ſtomacho:ergo nó 2fo:tant ſtomachũ. Scðda ratio bec
eftznibil q3 ocbílitat calozé naturalẽ c digeſtioneʒ impedit
confo:tat ftomacbiü nifi calo: naturalts 7 digeſtioviget:ſed
pótícacii fint frigida debilitãt caloꝛẽ naturalẽ:cũ fintgrofle
fabftátie impedit digeſtionẽ:ergo nó confo:tár ſtomachũ
Sid oppofiti eft aucto. vñac dicẽtis:ꝙ pónca contoꝛtãt fto
macbü c indurát. Ad bocoícendi ꝙ meinbꝛũ cófoztat qngs
imodis. Seimo mó per reftauratíone oepditi:c fic per abũ
« pori sScóo modo per retentionẽ fpirituszc fic p aromati
cà ficut per croci. Zertío per alteratione: ⁊ fic per caliaũ et
frígídi.£uarto per ocpuratione ſuperftuitatũ: ⁊ fic p mee
dicinã laxatiuã. Quinto per conftrictione partiũ mebri rela
xati ⁊ haurarionẽ piaro: ⁊ boc vitimo modo pótica confoꝛ
tant ftomacbü. ad rationcs in contrariũ dicendũ ꝙ in pon?
tico tria fanr.f;cóplcrio:fubftantía fiue cõpoſitio:⁊ ſapoꝛ.⁊
quanti ad cóplerionénozent ftomacbo:fed quantũ ad alia
ouo ponticum ⁊ ſtipticũ confoztant ſtomachũ.
«Li quintũ pcedím? pocmó:tquent oc operation?
bus acun ſapoꝛis:⁊ querit per quá vía acura laxant ficut pi
per allia ⁊ »fimilía:cvide£ cp nó habeãt virtutẽ larádiznibil
Q9 babet virtute ſubtilẽ cófumedi z reſiduũ ingrofiandi ba
bet virtute larandi. laratio cim fitperbumiditate: fed acu⸗
ta cii fint valde calida funt hmõi:ergo non babet virtutc ia
randi. cóaratio bec eſt:expulſiua viser per frigidũ ⁊ bu»
midum: ficut oicit Joanit:ergo acuta cũ ſint calida ⁊ ſic⸗
ca impediütvírtute expulſiuã:ſed nibil cale habet virtutem
lapandi:ergo acuta non babet vírtute larandí. Zertia ratio
beceftzacuta calefaciũt mẽbꝛa 4 inſãmant⁊ ocficcátzà rota
bumiditate c ficcitare coz trahũt ⁊ cófumunt fubtile: c fic
refidui ingroffat :z fic funt ocficiétia a vi erpulfióisc vir?
crpulfiua oebilíta£:fed nullii tale babet virtutc laradi-imo
poti? cóftringédi:ergo acutanó babét vírtuté laxandi. Ad
oppofitii eft aucto.yíaac oícentís:q acuta incidũt groſſos
humoꝛes phlegmaticos.Scða ró bec eſt:oẽ qð babet virtu
tcm diuidẽdi t ſubtiliãdi groſſos humoꝛes ⁊ frigidos bsvir
tutem laxandi:qꝛ facit cos habiles ad erpulfione: fed acuta
ſunt hmõi ficut vult yſaac:ergo habẽt virtutẽ laxadi: qð có
cedím?, 8d ratiões dicẽdũ ꝙ ín acutis multiplex eft actio.
Pꝛima eft calefacere, Secunda eſt inammare. Tertia eſt
deſiccare. Quarta incidere vel diuidere. Quinta eft diuiſa
ſubtiliare ⁊ ca reſoluere.Sexta eft moꝛdicare inteſtina ⁊vir
tutem excitare:⁊ quantũ ad tres pꝛimas actiones acuta nõ
habẽt virtutẽ laxandi:⁊ fic pcedũt ratiões: acuta vᷣo habẽt
virtutẽ larádi quãtuʒ ad alias ↄſequẽtes:ſed nó quodlibet
Co:pus:ficut cft coꝛpus cholericũ:ſed coꝛpus repleti rof?
fis t frigidíe humoꝛibꝰ ficut eft pblegma vitreũ:⁊ ſic intel⸗
licit yſaac. Scðo querit circa boc vrrü acuta. snenr cho⸗
leram nigrà eel rubeã:⁊ oftedirur ꝙ femp generet cbolera
rubeã bacrationc. lla à de fuí natura bumo:cs inflàámant
t incendüt maríme generat humoꝛẽ calidü acuti ⁊ cbolert
cum:c ppter boc pbibent ín febꝛibꝰ calidis:ſed acuta funt
bmot:ficut pts in pipere:ergo maríme generãt humoꝛẽ cbo
lericum. Scda ratio bec eſt:oẽ fimile maxime gñat ſuũ ſite:
fed acuta maxime aſilant᷑ cbolere: à maxime gñant chole⸗
ram. Tertia ró hec eſt:dicit Auicẽ.cap̃. de bumoꝛibꝰ: ꝙ cho⸗
lera ñt ex humoꝛibꝰ acutis ⁊ igneis t foꝛti calozc.bumo:z$o
frigicꝰ fiter groſſis cibis ⁊ debili caloꝛe:q̊ cfi melãcholia fit
bumo: frigidꝰ nó gñabit᷑ ex acutis ⁊ igneis hũoꝛibꝰ: f$ cho
lera ſolũ. Ad oppoſitũ eft aucto. Raß.dicẽtis qp acuta mu»
tant ſanguinẽ in choleram rubeam:deinde per aduſtionem
ín choleram nigram. fld boc dicendum ꝙ duplex eft actio
acuti, Cina eft inflammare c fübtiliare piímo: et fm banc
2cuta generant cboicram. Et eíus fecunda actio eft confu»
mere t refoluere fübtile: quo refoluto manet sroffus adus
(tum:etfm hoc acuta generantmelancbolíam:ct fic intelli⸗
z»ictarum vniuerſalium. S'o.ttt.
git Raß. (C Zertio querit circa poc quare acut⸗ nó babct
virtutéconieruádi rce a putrcfacrioc: t oftéditur ꝙ fic; au.
fa putrcfactióis cft pimiditas fm Bal. vndc conferuano a
putrefactióe eft per ca d conſumũt € deſiccãt illa bumidita
tem:fed ín ob? acrionib? vel effecrib?:d a cauditate caufan
tar: maio: pabet virtute acuta P amara ⁊ ſalſa:ergo marie
me cõſeruabũt a putrefactice:cũ magis deſiecẽt ⁊ 2iumat
bumiditat 9 falla camara. Scóa ratio beccftzamara ficut
myrrba:c faifaficur falzcoferuát reo a putrefacaóc p viru.
tem cálídirasis:p quá cófumtt c ocficcàt pumiditaté d eft
caufa materíalis putredínis: f$ acuta funt maiois virtutis
d myrrpa ⁊ falfazerso masis coferuabüt a putrefactione,
A oppofirü cft pec ratiozoícit Bat. in lib.coplerionti qp fal
fum c amari cóleruátres a putrcfactioczacuta vocosrum
üt: q: aciũt partes oiftarc poft ↄſumptionẽ pumidiraris:
it3qp partim vertunf in puluerem, Ad bocoícendü eft qp ad
bocq res cóferuct a putrefactióe tria requirunt. Pꝛim ũ
eft oiffolutio fiue refotutio büidítaris fupfiue q eft cá mare
nalís putrefactõis.Scðʒ cít 2fumptio humiditatis eiuſdẽ.
Tertiũ cft caauño poꝛoꝝ ⁊ partiũ adunatio:q̃ cauſat᷑ a poti
atate rci cõſeruãtis: ⁊ iftc tres cauſe ſunt in fale c myrrba:
⁊ ppterboccoaferuát res a putretactiõe. In acutis Yo nó
funtoue prime: ⁊ iõ nó poffunt ree ↄſeruare a putr. factoez
q: ocficit in eis cà potifíima cófcruádi: t quarta caufa »fere
uádi eft cóglunnatio ⁊ adpereétia partiti: ⁊ bec cft in melle.
¶ [ Quarto querit circa bocquare queda acuta nó babent
virtute puocádi fitim:c oftedi£ c» fic bac raríóe:fitis caufa
tur ez infi:ámarióe ⁊ deſiccatiõe oꝛis ftomacbi ⁊ ↄſumptiõe
humiditatis mẽbꝛoꝝ:ſed oẽ acutũ deſiccat:⁊ inflamat c có
fiumitbüiditates o:í8 ſtomachi ⁊ alioꝝ mẽbꝛoꝛũ. Hec enim
ſunt de ꝓpꝛietate acuti cuiuflibet: g oẽ acutũ oeficcat c pe
uocat ſitim.Scða ratio bec eſt:cepẽ funt oc gne acutoꝛũ: ⁊
minoꝛis ſunt caliditatis: ⁊ plus habẽt humiditatis d finm
repᷣmũt d allía : fed cepe ꝓuocãt ſitim ſicut pt ꝑexperime
tum: g allta cá finr magis calída ⁊ habẽtia min? huinidita-
tís:multofozti?cautabüt fitím.£ld oppofitii eft aucto. oat,
ín tegni in cap.oc colyrica paffione oícetis : ꝙ allí n5 puo
cant fitumzimo auterüt:qð cócedím?. sid ratides in 5:18 di⸗
cédü ꝙ in allijs eft oupler narura. Gina eft caliditatts ⁊ fice
tatis:⁊ fm bác prit puocare fins. lla cft virt? refotuédíbu
moꝛes ín büiditate z nó cõſumẽdi cà: c ficp actione allioꝛũ
caufat quedã bumídíras er groffis bumozbus:Q memb:a
írro:at4 os ſtomachi:⁊ nó conſumit᷑: q: actio illoz allioꝛus⸗
non eft — reſolutiua ficut piper:cepe:⁊ bmotz
c pꝛopterea allia nõ generãt fitim ſicut alia acuta: ſed hoc
intellige in coꝛpoꝛibus phlegmaticis:⁊ non melãcholicis.
¶ irca ſextũ oc oꝑatioibꝰacetoſi ſapoꝛis:q̃rit vtrũ acetũ
plus infngidet d» faccus vue acerbe.ſ.agreſta c hmõivł ecõ
uerfo:coftédif qp agreſta plus ínfrígiderzoc illud qð eft pu
rum a qualitate impediẽtẽ frigidirate magis eft frigidum ⁊
plus infrigidar d qð nó eft hmõi:ſed agrefta eft plus ſepa⸗
rata a qualitate q̃ frigiditate impedit: qii a calídirate q fri⸗
giditate vr effectü frigiditatis impedir: jp acetũ: ergo agre
fta mag; infrígidat qᷓ acetũ.Maio: pts p ſe.Minoꝛ pbat p
sBaLin li.be fimplici medicina: vbi oit qp acetü babetvirtu.
tem calcfaciedí: agrefta $o nõ:⁊ fic agrefta magis feparat
a calidítate dp acetũ.Scðda ratio bec eft: ome íllud q3 empla
ftratur ad infrigidatiõeʒ co:pis ⁊ mẽbꝛi:maioꝛẽ babetvirtu.
tem infrigidádi ꝙᷓ qð nõ:ſed 3Raf.papit fien emplaſtrũ oc
agrefta füpza mẽbꝛũ calefactii ⁊ nó oc acctozó per effectus
tauctozítate vidct qp agrefta plus infrigidet qp aceti. Ter⸗
tia ratio beceft:trigida q funt fundata in grofía fubftanría
maioꝛis fant infrigidationis dp frigida à fundant in ſubtili
fubftantia. vn dicit Bał ꝙ plus infrigidat pſilũ aqua ꝓ⸗
pter groſſitiẽ fue ſubſtãtie:ſed agreftafnigida eft c fundat
in groffa fubftária:acetri ín ſubtili: ergo agrefta multoma⸗
gis infrígidabit d» acetũ.ãd oppofitii eft bec ratío:acetofus
perfüinaturà mfrigidat:ergo magis acetofum magis wfri
gidabit:ſed acctá eft magis acctofum d» agrefta: ergo mae
gis infrigidat i» agrefta, Scðaratio hec eſt: dicit Auicen. ꝙ
in accro eft caliaitas: bet facit ad matose infrigidationes:
4s facit (pm penetrare ad mesa t pfundani in illis;fed ome
talcplus i/rigidat qᷓ qð n6 cft hmõi:ergo acctü cü fit hinõt
pius infrigidar d? agreſta. 3d hocdicenaũ ꝙ aliquid infrigi
dat plua alio dupliciter. Uno modo q: virtus infrigicanos
n:$ etus magis vigct in exterioꝛibus c non pꝛofundatur:⁊
fic agrefta magis wfrigidardp acerum. Aio modo qꝛvirtus
&? penetratiua eft magis apentiua € íncifiua: ⁊ magis pto
fundatur in mébzis:c fic acetü masis infrigidat dp agrcttaz
và voꝛctes coꝛpus infrigidare exteri? vtant᷑ agreſta:volen⸗
tco infrigidare inzeri? vtan£ aceto ín cõfectionibꝰ pm pᷣc⸗
praaucoz.& Soo querit circa hoc:vtrũ aectofum repzi»
mar cbo.ru.neuz pt; in aceto: videf qp nõ:oẽ ilud qð eft ma.
10:is ficcitans dp fnaidizatis magis oeficcat ⁊ magis facit
ad efie cbolere c? ad cius repꝛeſſionẽ:q: cholera caida eft ⁊
fizca:fed aceti eft bmótzq: frigidũ cft in ſcðo gradu:nccũ in.
tertio:ergo magis facit ad effe cholere:cũ ficaras nórepu»
gact ficcitan:d ad e? repᷣſionẽ:cũ caliditas cholere muiü
repugaetfrigiditari aceti.Scda ratio bec eft: lud að eft oe
fui nacura ſubtiliatiuũ c deficcatiuũ ſubtilẽ gñat humoꝛẽ 7
cboieríci. fimile em gnat fife c augmztarzt5 acetũ cft bmõi⸗
crgo giat humoꝛẽ cholericũ:ſed qð alteri gñat nõ repmiE
ipſum:ergo acetũ nó repꝛimit cholerã rubea. id oppontus
eſt aucto, 3Raf. qui dicit qp acetoſuʒ cholerã rubea repᷣmit.
Scða ratio bcceft: dicit yſaac ín dietis particularibus ꝙ
acetü cbolerá multá repzimit. Ad ratiões im contrariũ dicen
dum ꝙ oupler eft cholera.Quedã em eft groſſa: ⁊ hanc re⸗
primi acetũ ipfam ubtiliando:et de bac ntelligit yíaacc
"sRaf. alia eft ſubtilis t huiccõferũt tamarindi ⁊ pzuna ace
tofa d babétvirtuté íngroflandi ⁊ non acetũ.lel atiter dꝛcẽ
dum dq duieacetü fit magis ſiccũ d fngicdü:m acrio c ves
locío: eft $m frigiditate d eft qualitas acriua: dp Pro virtute
que eſt qualitas paffiua: c 16 magis repzimit cho.ru.qᷓ fa»
ciat ad cius gñnationẽ:vel ei? effe: c ideo cófert cuilibet cho
lere temperamentü excedẽti. ¶ Zertio querit per quá vi$
acetoſum extinguat finm; z oftéditur ꝙ boc nó poffit eſſe.
Sitis cauſat ex vebemeti deſiccatiõe bumíditaris meb:oz
⁊ ꝓpꝛer hoc firis eft appetitꝰ humidi: fed acerũ nimis deſic
catftcur pts p cius effzct: coe tale gñat ſitim magis d ex»
tinguit eã:ergo acetũ magis generar fitis dp ertinguar. $c»
cunda rario bec cftzome (lud qð cófumitbumidirace d ſitiʒ
ꝛimit ⁊ fedat gnat firim:fed acetũ ↄſumit humicutatẽ:q̃
eft cauſa ſedatiua ſitis:ergo gñat fitim:nõ ergo fitim ſedat.
Ad oppoſitũ cft aucto.B.dicẽtis cp acetũ ſedat ſitim: oiar
tñ in lib.oe fimplici med:cinazo ſitis cauſat᷑ a caliditate vel
ñccitate:ſed acẽtũ calidũ eft ⁊ ſiccum:ergo gñat ſitim ex fut
ſiccitate:nõ ergo fitim ſedat.ad hoc dicendũ cp ín acero tri?
ler eft actio, UVna cft cõſumere ⁊ deficcare. Alia ſubtiliare:
incidere t diuidere. Tertia ett infrigidare c alterare, z quá»
rum ad pꝛimã senerar fitim fi ꝓlixa fuerit eius actio:quan⸗
tum vᷣo ad alias duas ſedat ſitim ⁊ ſubtiliat humoꝛẽ p qu£
mẽbꝛa irroꝛãt᷑:⁊ mẽbꝛa ĩtrigidat a fua ꝓppꝛietate:⁊ hec duo
funt caufa fedarióis ſitis:⁊ quantũ ad banc viã acetũ ſedat
ſitim. ¶ Quarto quen circa hoc:quare acetoſa magis no
ccnt neruis d alia:⁊videt᷑ ꝙ põtica magis nocẽt ets ip alia:
acetũ nocet neruis ppter ſuã frigiditatẽ: fed põtica magis
funtfrigida dp acetofazfizut vult yfaac ⁊ SRaP. ergo magis
debẽt eis nocere dp aceti. zd oppofitü cft aucto Hippo.⁊
yfaac q dicũt qp acetuʒ magis nocet neruis. Sca ratio bec
ett:oicit Auicẽ. ꝙ caufa quare aceti marie nocet neruís eft
oupler. ina cft qꝛ facit materiã ꝓfundari in neruis. Sca
eft q: cito cõuertit cam m acczofitate:c i5 acerü marimeno
cet paralyticis:q9 cõcedimꝰ.Ad ratiões in contrarii oicene
dum ꝙ nerui edunt dupliciter. Uo mó ppter vebementẽ
infrigidatíonec feparationz ſubſtãtie eoꝝ:⁊ fic eis maxime
nocet acetü ficut auctozes volũt. ¶ Quinto queritur drca
bocquomodoacetü confert tuſũ:⁊ videt᷑ ꝙ nonznibü quod.
exafpcrat membꝛa fpírítualia confert tuffi: quia ome quod
exaſperat caufat punctionẽ:ſed acetum cft buiuímodi ficuc
patet per cius effectũ:ergo acerumnon confert tum.Secũ⸗
da ratio bec eſt: membꝛa fpíritualía funt valde neruofa ct
offuofa:fed cuilibet talí acctum multũ nocetzergo cũ tuſſis
exiſtat in mẽbꝛis ſpiritualibꝰ:ei nullo modo cõfert actum,
Zertia ratio bec eftztuffis cauſat᷑ ex frigiditate ⁊ ſiccitate:̊
Liber
om̃e tale augmẽtat fuii ſimile:ergo cà acctũ ſit frigidũ ⁊ fice
cũ magis augmẽtabit tumm ⁊ cauias eiꝰ:c xi ↄterat ipam
ſedado.Ad oppoſitũ eft aucto.yſaac dicẽtis qp acc tüvaier có
tratuffim:q: er groffis bumoub? « pbicgmatias gnat sd
boc ofcendum ꝙ acerum non valct contra qualibet tuſſim:
fed cótra illã que ex materia grofíazvifcofa gñat:q; illã ma
teriã inadit c onudir ſubtiliat ⁊ habilẽ racit ad erpelicnadz
& per. boc foluuntur rationes. E
Oirca feptimü proceditur boc modo: querit de opera⸗
tionibus fapo:te pótia:quent ergo vtrü potica habestvir
tutem laxandi: ⁊ vᷣjidet qp n; virtus retẽtiua contoztat per
frigidũ ⁊ ficat: c expulſiua per cõtrariũ:ſed illud qð 2foztat
vnã virtute impedit alterá:ergo põtica impediüt virtute la
patíuam:ergo nó laxãt.Scða rano bec eft nibil exutẽs vnd
⁊ idẽ cft caufa oppofitoz:fed pótica mẽbꝛa contrabũt:ergo
hadẽt virtute cõtrabẽdi:ergo nó babet virtute laxxandi.d
oppofitü eft aucto.yíaac dicẽtꝭ qp põtica ficut pira poit abit
larát taii cibũ accepta cõſtipat.ad D dicẽdũ q^ in pótico ou
plex eſt natura. Una p quá mẽbꝛa otrabüt: ⁊ p iftá nó iarát
neq iuuátvirtuté expulñua.Alia cftip quà meoza cõpꝛimũt
4 cottringüt:c per bác iuuat virtutẽ ecpulfiua c fic laxat:vñ
quedã larant leni£do: vt maia c viola:quedã mozdicando
vt (alfa ⁊ acuta:queda artrabédo vt fcamonea:quedá lique
faciendo-t eufo:biũ:queda compzimendo vt tamarindi:⁊
oia põtica. ¶ coo — circa hoc:vtrũ põtica laxant ſua
põoderoñtate:⁊ videt᷑ qp ſic:cibus groſſus põderoſus adue⸗
niens ſupꝛa cibum liquidũ laxat ⁊ racit rpm oeicéderczergo
põtica cdi fint põderoſa magis larát fua põderoſitate dp fua
potidtate.s£ontrariü vídet qꝛ yſaac fat mentione oc pon
ticitate ⁊ non oe põderoſitate.Ad hoc dicendũ ꝙ pótica la⸗
xant dupliciter. Uno mõ coꝛrugado ⁊ ↄtoꝛquedo paires fto
machi ⁊ itcftinoz: c hoc habẽt a fua põticitate. Alio mõ de⸗
ſiccã ao t cópzimedo:tbocbabét a fua póderofirate. c yíaac
cõpꝛehẽdit vni fub altero: iõ nó faat mentione oc pondc
rofitate.( Tertio querit circa hoc:per quà víá lagant m yro
balaní: aut per fu ponticitatẽ:aut p fuá gümofitate: q: oẽ
laratiuü laxat piliud quo ablato non laxat nifi valde debili⸗
ter:fedremota gũmoſitate a myraboł.non larant nífiealde
debiliter: ficut oicunt aucto.fed in myrobał.maxime requi»
rítur ⁊ eligit gũmoſitas ficut dicũt oce aucto.ad larandus:
ergo maxime larát per gũmoſitatẽ.Scda ratio bec eft; ois
gümofitas lenificat t lenificádo laxat mifi impediat: ó myro
bat. cum fint gümofi lazant Lenificádo: qð ett cótra oes au»
ctoꝛes dicẽtes ꝙ myrobał.ſunt oe gñe eoz d laxant cõpꝛi⸗
mendo ⁊ nó leniẽdo.Ad boc dicendũ qp in laxatiõe cauſata
amyrobaL.ouo funt ↄſiderãda. Pꝛimũ eft natura attrabe
dí:t $m hoc myrobat larát per gümofitate: sümofitas erit
virtute habet attrabédi. &xcóm eft natura cõpumendi ⁊ ex⸗
pellendi:c $m boc myroballarant per (uam ponticitatẽ.
¶ irca octauũ pcedit poc modo: «querit oe operatio»
nibus ipfipidi:querif ergo qiio quedá infipidavt cucurbita
atripler c cófilia valẽt in febzib? acutis: ⁊ vi3ct qp nó:ca d
funt facilis cóuerfióis oc facili 2uertunt ad humoꝛes ínna
turales: c nullũ taie valet in febꝛibꝰ acutís: q: augmentat
caritudinc:fed cucurbita ⁊ cófimilía funt bmót: qz funt fub
tilis ſubſtãtie q cft valde paffibilis z couertibüis.ergo non
cõpetit ín febꝛibꝰ.Scda rõ bec eſt:pᷣcipiũt auctoxcs qp ín fes
b:ibus nó betur aqua pura: 7 fi octur debet dari in magna
quátirate:ficut dicit SRaf.c cü ingroflantib?ipfam ficut cũ
míca panis: vt reſiſtat caloꝛi febꝛili:ſed min?refiftit tale infi
pídus d aqua:ergo mín? debet oarí in febꝛibꝰ acutis d ad:
cum fübftátia eíus fit facillime conuerfionís « minime refi
ftentic.Ad oppofitü eft qð oicüt oẽs auctozes:pzecipiüt emi
bari cucurbítà kucumere: z »filía in febꝛibꝰ calidis acutis:
q3 cócedím?. (C Ad ratiões ín contrarii dicendũ q ín cucur
bíta c in cõſimitibꝰ oupler eft natura. &lna eft faalítas con
uerfionis que attendit a parte fübftátie fiue cópofitióis: c
quantü ad bancnon valent ín feb:ib? acutis. Aua eft natu»
ra cõtrarietatis Que attẽdit᷑ a parte cõplexionis p quà ma»
lam oífcrafi3 remouẽt:⁊ quanti ad boc valent 7 oanf ín fc»
b:ib?acutis:c pꝛimo mó pcedüt ratí6es: fcóo $omó non,
¶ Sco quent circa boc: ppter quid piſces nó oan£ in fce
bꝛibus acutis: tyidc£ ꝙ debeãt barí:q: piſces funt frigidi ⁊
bumidi: c febzis cft moꝛbus calidus ficcus: ↄꝛia ↄtrarijs
curan£:ergo piſces cõpetunt in febzib?.$5cóa ratíobec cftz
cucurbita cft facilis 2ucrfionis : ti oat in febzib? rónc fue
cõplexionis:ergo fitt pifces I5 fint faalís »uerfionío: pht
tii dari ratiõe coplepionis. Zid oppofitü eft qp oẽs aucrozcs
pꝛohibẽt pifces expiben in febzibus acutis, Scða ratio bec
eítmibil qð oc facili putrefcit in ftomacbo debet erpiberiin
febzibus:q: augmétat materiã putrida ipfius febꝛis:ſed pf
ſces funt hmõi ficut vulrvíaac:ergo non ocbent dari in te⸗
bꝛibus acutis:qð ↄcedimus.Ad ratíócs in contrariu dicen
dum ꝙ ín piſcibus triplex eft natura. Una per quã cito funt
ín pblegma mutabiles.Scda cft faciliras patiedi ⁊ couerte
di ad pumoses innaturales:p quá ocfacili couertunt in coz
ruptioné.Zertía eft cõplexio p quà cótrariant feb: tquan
tum ad boc tm̃ debent᷑ pifces oarí in febꝛibus: fcd alia ouo
pꝛeualẽt:q̃ maxime funt cauẽda:⁊ ꝓpter b pifces ín febzib?
maríme (unt cauẽdi ne 2uertan£ ad caloꝛẽ ĩnaturalẽ febꝛis.
¶ Z'cctío vndecima. mec»
¶ Aui autẽ cibi ccouob? oppoſitis funt copofiti:
vr ſubſtãtia fira liquoꝛi fuo fir cõtrarita.veluti ſi vir⸗
tus ſubſtãtie ci? terreſtris eſſet c ſtiptica:liquoꝛ aa
tus ⁊ ſubtiliatiuꝰ:vtpote videt᷑ in lẽtibꝰ:caulibꝰ:ter
renaſcẽtibus:⁊ ſimiliter in quibuſdã volatilibꝰ vt in
gallis ⁊ anſeribus ⁊ anatibꝰ:quoꝝ amboꝛũ ſubſtã⸗
tic eft virtus ſtiptica:⁊ ad digerendũ oura. 3uravbi
€octa fützacuta funt ⁊ (ubriliatiua ⁊ ad oígcrédü vc
locia. ciii fi hec cũ iuribꝰ fuís accipiant᷑ inſimul:iu⸗
ra ſui acumine ⁊ ſubtilitate querũt exie:ſed ſubſtã⸗
tic ille obuiãtes illis:ex fut duritia reſiſtũt. Vñ in il⸗
lis quedã generant᷑ repugnãtia que maximoꝝ dolo
rum: to:turc; inflarionis vẽtoſitatis funr cauſe:iure
ibi clauſo boc faciéte. O fi virtus vctris ad deponẽ
dum pᷣparata ſit:⁊ iura cõfoꝛtãt:⁊ ſubſtãtias vincen
tía deſcendũtvelociꝰ:ſic quoq; qeſcũt infirmi.Sivᷣo
virtus vẽtris apparata fir cõſtipationi:confoꝛtãtur
ſubſtãtie ⁊ vincẽtes iuſcula augmẽtatis doloꝛibꝰdiu
cõſtipate mozan? ſubſtãtie. Joq; lẽtes ín qbuſdã la^
xatiue:in qͥbuſdãvᷣo cõſtipatiue ⁊ melãcholice. Cibi
n vᷣtutẽ vẽtris pᷣparatã ſolutioni inuenit: adiuuat
illã ⁊ cito ſoluit᷑ vẽter:vbĩ vo aliter econuerſo.Acce⸗
pturus ergo hoꝛũ aliqͥd qͥlibet coquat antc: ⁊ pꝛioꝛi
aqua ꝓiecta:altera coquat᷑ aqua:vt ius a fno acumi⸗
ne perdito in aliud tranſducatur eſſe:⁊ ſic cõſtipatio
nõ ſua careat vtilitate.
¶ De melle.Cap̃ ix.
^l autc in quibuſdã bonũ laratiuuʒ cft ⁊
ſanitatis cuſtoditiuuʒ: in alijs vᷣo nor filz
ſcd por? cõſtipatiuũ:⁊ moꝛboꝛũ gñatiuũ
— couenice cft cm naturis ſuſcipientiũ v! có
trariũ. Oĩs em̃ cibi narura augmẽtat fuam fimilíru
dínem ⁊ confoꝛtat:diſſimilitudinẽ *o minuit: ammo
deſtruit. Mel aür ín fua natura calidũ cft ⁊ ſiccũ.ca
loxcm crgo « ficcirate ſuſcipiẽtis calidi ⁊ ſicci:neceſ⸗
fe cft augmẽtet vt ſuã cóplcat actíonc: frígiditarem
igit᷑t hu ecõuerſo minuet.Cholera aür ru.calída eft
t ſic. Si ergo cholericꝰ mel comedat:neceſſe cft mcd
faciat ĩ eo qð ſuũ eſt:ofoꝛtat em ⁊ augmẽtat cho.Si
ergo calo: ⁊ ſiccitas cholerico dñent᷑ mel ſuſceptum
vtrũq; augmentãs (n cho.ru.trãſducit᷑ eiq; vnitur:
ſicq; fec deſiccatur:⁊ venter conftipaturzuifi ín inte⸗
ſtinis inuencrit aliquam motionẽ quà mel acumine
Dietarum vni
fuo moꝛdẽs excoꝛiet cà: ita foluríóievel accidẽtalis
fic caufazque cc vulneratis fit inteftínis, Statt mel
phlegmaticus accipiat:cuius cópleriói frigiditas t
bumi.oficf:calefit ppter mellis cõplexionẽ:⁊ ſuꝑflui
tas oeficcaf bumiditaris.SȒcqo natura eine ad me-
díocriítaté temperaméti reuocat: caufa fit pꝛeſtan⸗
de fanítatís, macíme fiin ftomacbo humiditatem
adunati ímenerit:q: cá lauat: « inteftína mũdifi-
coadunatã inuenerit:q die norte
cat:ca moués ad ciboꝝ feces expellẽdas:adiuuãs vir
tutem: ccpulfiua ad vétris folurionc. cin JBal. £ um
quid3 oco:c ftomacbi murmuraret: itẽdit phlegma
coadunatá ín oꝛe ſtomachi:pᷣcepit ſibi ſiclã.i. bletam
faracenícam c poꝛros coq̃re eliros ⁊ cum finapi mà
ducare.qà fecítzz incidcrüt acumínib^fais pbleama
ocponétce nimías feces ad iferíoza:illegs Qeutt:ergo
poft paucos dies farurauit fevfas ad faſtidiũ oc ciba
rije acutis: ⁊ i ftomacoo moꝛſurã fenfit.arbitra^atit
bec accidéría bii pꝛioꝛibꝰcuratis a galł.ſilia máduca
uit ⁊ (icla di finapí ficut antea fpe curãdi accidentia
fubfequétia: z pccfuít cà in cõfoꝛtãda c augmérada
ardẽti moꝛſura ftomacbi. 3(»alam ergo cft intelligi
fila (imílib? afostar( ⁊ augmétart.oiffitias o eõꝛiõ.
¶ Pertractata diuerſitate diete a parte ſue naturc € fim
pliciratis:oc diuerũtate diete a parte cópofttióis c funplidi
tatis octermiat: t ocide aggredit parte illà in q̃ oetermiat
Oc Ouierfitate oícte p ꝓpoꝛtionẽ ad recipientiũ coꝛpoꝝ nas
turam penes epemplum in mele:⁊ bc oue partes fpecrant
ad phitc lectione, XDiuifio. Pꝛima aũt pars ofuídit ín trcs.
In quarũ pꝛima affignat ciboz otuerfitate p fimpliatate ⁊
' &5oofitione. In ſcða. ſan bac: €inrfi bec c virib? fuis acci»
piani, afiignar cópofitoz actiócs Sin rertia.f. in hac:Acce⸗
ptis áquodliber bou cc'affignat modü accipiendi ipfos.
[irc pimáparté dicit ꝙ abi cópofiti (unt quoꝝ liquoz
€it oxic virtutis ubſtãtie:ſicut lenres:caules ⁊ qda volati⸗
lía:c ficut gallus vctus quo ſubſtãtia cõſtipat ⁊ ius larat,
s£irca fcóam partem oícit: ꝙ fi pec ai iun? fuis accipiank
virtute cxpulfiua onante 2fo:ta£ (urís virtus 7 venire la⸗
kat.Si ant virtꝰ erpulfina fit ocbilis accidit 2:i3:c doloꝛes
t rugit?t moꝛbi sencrantz ppter liquoꝛis 7 fubftarie repu.
gnãtiã.CEirca tertiã partc dicit ꝙ oebet quodlibet boz acc
pi ad ↄſtipandũ p perfectá coctionẽ 7 3quaz renouationé:
ta quib? rotus acumé relinquit Dabesvirtute laxãdi:⁊ fic fit
ftipticü rcfidud. ET ofeqnter aggredit alterá parte. Mel
auté quibuſdã boni 7c. 3In bac igi parte octermiat diuer
ſitatẽ diete a parte ꝓpottiõis ad co:pus recipiẽs pones cre
plusín melle co ꝙ ipᷣm penes oíuerfa co:pamaric ofuerfa£,
Quidã aütoiunt qꝙᷣ mel ocfcédat inter cibos cópofitos:eo
q bs natura cz dulci⁊ accto cópofità gP(uifio.Zoiuidif bec
parsíngngs Lasers quaz pzíma octermiat gñalẽ diuer
fitaté mellis Pm ouierfita*t cozpoz. In ſcða.ſ.in hac:Om̃is
em̃cibꝰ augmétat fui ſititudinẽ zcoftedit qm f5fuá cõple⸗
rione quedá coꝛpa ledit:quedã iuuat:⁊ ſpeciatr oftédirqüo
ledit calida. In tertia.ſ.in bac: Si $0 mel phplegmaticus ac»
cipíat.oftédit qũo muatfrigida. In jrta.f.inbac: €In Bat.
cũ —— oco: ſtomachi ——— —— inten⸗
tionem ſuã per experimentum. In qnra.f.in hac: Palã g
eft intelligi cc. cócludit gñaliter ꝙ ſiłe auget fie: Ee oi
minuit Sci T TÆirca pꝛimã parte oſtẽdit diuerſam actione
mellis dicẽs ꝙ quofdá iuuat:qͥſdã ledit:fm oiuerfas ipfozü
cópleríoné.£rca. fcóam parte oftendit poc dicẽs: qp cã hu⸗
ius cft:q: cibus. fitis cõplexionẽ fitem auget: íó cũ a cbole
rico melaccípit cholerã auget cus fit calídus « ſiccũ: ⁊ feces
Ocficcádo »ftipat:tii accidetalr larar.f-mozdicádo ĩteſtina.
terram parte oñdit qo pblegmaticos iuuat dicens
o —— acceptũ ei? cõplexionẽ alterãdo reducit c
abfcidit phlegma ⁊ inteftina müdificat ⁊ laxadi datvirtutẽ.
Cuca quartà parte cófirmat intentionẽ ꝑerperimentũ oi2
uerſalium.
cens ꝙ $m Bat.cuidã cẽquerenti oc repletiõe oꝛis ſtoma
machi ec phlegmate cata funt incifiua:c polegma eft eu·F
Fo.xxxj.
cuatũ:⁊ fanus fact? eſt:deinde Doc accepit c egritudinẽ in?
currit credẽs fecurarizci th non effet paffio oce pplegmate
ficut ⁊ pzima. &irca quintá parte concludes oicit qp ez bis
ptfilia fimilib? augeri ⁊ 3:t3 Sꝛijs diminui.Sũma autc to
tius ín Dacratióe ↄñſtit.Oĩs cibue filis auget t oifteperat
fimile cõplexioneʒ ⁊ diſſimilẽ alterat ⁊ reducit: fed mel cít
calide ⁊ ficce cóplexion:s:e ſitem cõplexionẽ.ſ.cholericã au
get coiftépat: ⁊ cotrana.t. pblegmanca aiterat ⁊ recuatz
4 fitr oe jubet alio cibo: t fic actio cibi penes naturas coꝛ⸗
po: recipienti diuerſat᷑. Sic aũt cóplct bec pars d eft ce
vía experimẽti. ¶ £irca partẽ iſtã ouo funtingréda. cin. ü
€ft oc actiõibꝰ cboꝝ cõpoſitoꝝ.Scðꝛʒ eft oc adtibib?mcellis.
€[ Xirca piímü ficpeedim?:t pamo queri vtrũ natura di
uidat inter partes aboz cógofitoz:ad boc vt operent ſuas
opanóce ficut inter partes camomilie ⁊ oici; z condit ꝙ ſic.
In oib? iliis in quib? p narurá cít cópofinio: (n. 015? iis p
naturá eft refoluno:q; o€ cõpoſitũ ſicut oicirpDe:eft refolu
bile in ila ex quib? cõponit᷑ per naturã:ſed in dois cõpoſitꝭ
eft cópofino p naturã:gᷣ in iiis cft poffibiis refolutio p nz?
turá fiue parnü fepatio:ergo natura porfepare partes ca —
momille 7 oleí. xóa rõ bec eft;facili? cft rẽ diſſoluere p cós
ponere:q; plura redrurt ad copofinoné d ad refolunonez
ergoi illared a natura eft copofita:facilio: € reſolutio q có
pofino:ó cũ cópofitio ibi fit poflibias p natur multofoꝛtiꝰ
feparatio:ergo natura põt ſeꝑare partes camemilie ⁊ olei.
Zertia ratio pec eſt:quãto res aliqua plus accedit ad ſimpli
citate: táto otfficílio: cft ín ea refolutio. Itẽ ca q̃ funtinizta
pꝛima cõmixtione mín? pñt ſeparari:ſed in aqua partes ter
f paaione caloꝛis: aqua vᷣo
"SP"
nere: boc cm ves
rum nó cftín eifde:fed ín oiuerfis: vt in íllis ín quib? eft nc
pus oebilís facilioꝛ eft refolutiozfed in íllis in q02 eft nexus
fo:tís vt ín aqua cvíno fi cõmiſceant᷑:nõ cft faciliꝰreſoluere
4 cóponere,d tertium dicẽdũ ꝙ non eftfite oe aqua ⁊ cas
momilla ⁊ olco: qm̃ aqua etfi fit cp ꝛima cópofitióe
ſunt tñ s terreſtres cõmixte Feed s er cft ocbilis
cõmixtio:⁊ io calo: pót pres feparezf5ín camomilla ⁊ oleo
€ft foꝛtis nexꝰ⁊ cõmixtio:⁊ io calo: nó pot feparare partes.
¶ Scðo q̃rit᷑ drca hoc:vtrũ ín oleo fit maríma partiũ fepa
tio. c oftédif ꝙ ſic:qꝛ in reb? mollib? c liddís magis os fieri
ſeparatio partiũ qᷓ in reb?folidis ⁊ ourís:fed pres olet funt
hinõi:g magis 05 fteri ſeꝑatio partiti in oleo dp in reb? altjs
Scðda rõ bec eſt:in illo in quo cómirtío cus rebꝰalijs eft oíffi
cilis cft poffibilis feparatio:fed oleũ non pót cómifceri cum
aqua:ergo fadlis eft ſeparatio ín parnbus olei. s£ótranum
dicit Auicẽ.ꝙ.ſ.in oleo 7 camomilla funtpartcs nó potéres
feparari, zid bocotcendi ꝙ in illis nó poreft fieri teparatio
partium:et caufa buíus eft duplex. Sꝛima eft foꝛtiſſimus
nerus. Scda p viſcoſitatẽ q facit partes adberere:vñ ró pꝛi
ma iã foluta cft:q; liqͥditas nó eft cà fepatióis:f5 fo:tis ner?
vł debilis.Ad aliud dicẽdũ q duplex ẽ cõmixtio ĩ oleo:q̃daz⸗
ber
eft ppia:c beceft foris c nó cft poflibilis ſepatio in parti
Dus €i?, Ali cft extranca ⁊ beceitoebilis: Zio cu; alijs nõ
pót cóponi. ¶ Tertio quen£ vtrum in compofitie ab arte
vrín medíana fit vna comigtio zita qp er illa cõmuxtiõe reful
tcr quedá ſpecies ficuteft in copofitis a natura; c ondif qp
fic. cóplerio eft diſpoſitio ad tora fpcac:fed ín medicinis có
pofitis fit cófcctio ↄꝛꝛiaꝝ c oiuerfaz cõplexionũ:⁊ er illie ve
iultat quedã cóplerio nó cft aliqua illarü: fitr reſultabit
ſpecies quedas d fequi cõplexionẽ q̃ eft diuerſaa ſpeciebꝰ
fingularü partium:ergo ficut in cõpoſitis a natura reſultat
quedã fpecies tota:fitr ín medicinis cõpoſitis ab artc: das
tota ſpes reſultabit ex cõmixtiõe illaz partiũ. Scda rõ bec
eſt: dicit ſerapiõ cp in tyꝛiaca poft cõpoñtionẽ pꝛimam reſul
tat queda ſpẽs d cft diuerſa a (pecie quoꝛũlibet alioꝝ. Tere
tia rõ pofíctacapiab Auicẽ.q̃ dicit hoc idẽ in cap.oc oftitu»
tionib? medicinẽ:⁊ fic pts ex his qp reſultat queas fpes i me
dicinis copofitis ab arte. ¶ 3d oppofiti. oifferüt actio na
ture:c actio artis:qꝛ actio nature oat foꝛmã fpecifici c fube
ſtantialẽ:ſed actio artía nó oat foꝛmã fpecificá neq; fubftan
tialẽ:ergo nó eft poffibile vt in medicinis cópofitis p artifio
cium refultet fozma fubtátialis:fed folum accidentalis, Ad
bocoicendi ꝙ quidà ponüt ꝙ ín medícina cõpoſita p artift
cium nó fitfozma fpccifica. Nos vo dicimꝰ qp in (llis eft foꝛ⸗
ma fpecifica d reſultat ex cõpoſitiõe partium cómirtionc,
«3d rationc oícendü q m medidinis cópofitis oupler cft
comictio. Pꝛima.ſq̃ fit p artẽ cratione: z ex bac fequit fe»
cũda d fit a natura p 2fractione qualítatü fimpliciti medici
naru: t ex pac cauũt fo:ma cõis fpecifica oíuerfa a foꝛmis
fingularib? ez qb? reſultat m effc; ficare oat foꝛmã ſpeci⸗
ficam tand cà ꝓpꝛia oifpones ⁊ o:dinás fimplices medici⸗
na$ ad fo:má ulaã. ¶ Quarto queri£ circa hoc:vtrũ medid
nc cópofite operen£ a tota ſpecie q rcfultat er cís: q cómiz
Écen£ ab arte: aut operent p virtutealicuDpartis:c oftédit
quoperan£ a tota fpecie: qubet fub(tantia ad boc nata eft vt
er illa cliciaf aliqua ꝓpꝛia opatio-IRulla em̃ fubftátia ocios
fa ficut oicit pbs:fcd fozma q eft tota ſpẽs reí eft fubftátia:
ergo tota medicina copofita ꝑfoꝛmã q cft tota fpes operat
Scda ró pec eſt:foꝛma fubalis tria facit.f.oat eſſe:ſeparat:⁊
oiftinguít: c cft pꝛincipiũ opatióis:ficut oicit Zllgascl ⁊ Aui
££na fupza.rj.rmetapbyfice: g foꝛma d cft totaſpẽs medici
ne cópofite cft pꝛincipiũ opatióís.Zertía rõ pec eftzab eodẽ
eftopatio rci c eſſe:vtvult pbe:fed fo:ma q eft tota ſi
medicine oat effe — q: medicina eft MS i
gne medicine:q̊ a tota ſpecie erit opatio ín medicina. copo
ta Quarta rõ heceſt:⁊ pót acdpía 3Raf.c Auicẽ. qui dicũt
ꝙ tyriaca non operat gfa tyri ⁊ cinamomi vel alicuius qà
fitin — fi?:fed p virtutẽ foꝛme cõis q̃ eft tota fpe
cies refultàs er illis. €[ Ad oppofitum cft becratio. Nihil
inquo fit oꝑatꝛo p virtute parti c diſtinctionẽ earũ a natu
ra opera a tota fpecie, c cà bui? eſt:qꝛ natura diſtinguit ín»
ter medícínas:fed ín medicina cópofita eft hmõi:g no oꝑat᷑
atota fpecie medídna compofita. zd boc oícendum qp me»
diana cópofita opa£ ratióc toti? foꝛme: c nó ratióc alicui?
partiũ. ¶ A4 ranone in 2:i6 dicendũ ꝙ oupler eftopatio:
Quedá cft rone toti?: c bec € gñalis ⁊ cóís:c talis oꝑatio eft
ín tyziaca vt fic griatr liberet a veneno. Ilia eft rone partis:
« becrefpicit fpecíale mẽbꝛũ: vel bumoꝛẽ ſpecialẽ:ſicut pts
in fcamonea:f5 oc bac nó loqͥmur bic:(5 oe ꝓpꝛia. Quín
to quent —— in Mte Cin DOM A BUNTE
opatio a partc cópofiti rónc partiũ:⁊ videt ꝙ bocnon pof?
fit eſſe. Nibil qð in altero »fiftít potétía t nó actu eft pꝛinci
piumopatióis Lipfozois cr opatio alicui? eft p fozmá actu
exiſtẽtẽ in ipfo:fed partes in mixto p naturá ⁊ medicina có»
pofitam ab artc funt ín potétia t nó actu. Oiſcibilia em in
mitto funt ín potẽtia 7 nó tn actu: ergo mirtü vel cópofitus
nó opera£ p virtute alicui? partis etiſtẽtis m ipfo. Adop
pofitü eft aucto.Auicẽ.q̃ dicit ꝙ ín oib? bís fir opatio a par
tib?oiuerfis:c natura nti coꝛpis refpicit cae ⁊ oíftiguít. Se
cunda ró bec cft Dicit £oftáti.in lib. ſuo de elementis qp ín
quolibet mẽbꝛo cópofito cft ali pare d pumo ⁊ p fe opa£:
alie fibi deſeruiũt ficut ps in muſculo t octo:ergo fitr i co»
poñtis ab artc eft aliq pare d pridipaliter operatur, Tertia
ratío.faribif in li de celo t mũdo:ꝙ oc qð mouet᷑ ⁊ operat
naturà mouct ⁊ operat fm pᷣdominiũ alicaiꝰ exiſtẽtꝭ in
——* in grani — abartcalíqua
pars ofic£ Pm virtute € eft ipas operari ín eis:qð ↄce
dimus. 4T Sd rationẽ in ↄtrariũ dicẽdũ d quedã partes m
toto cópofito funtt potẽtia:ita p nullo mó actu; pmól no
babent operationé in ipfo ⁊ fünt pure materiales: jda;*o
funtin mirto nó foli in potétía:fed (n refpectu ad aliquem
acti: tales prit opatione ín ſuo toto: ficur prs ín ryziaca et
—— AL SSerio querit quare natura nfi corpis feparat
inter partes medicine pi cor eei nõ inter partcs cu
DSat in cóméto fup apbozifimos ꝙ incõueniẽs cftvna oic of
uerías medicinas accipere.c cá huiꝰ eſt:qꝛ aut ſcða medici⸗
na eft fitís pꝛioꝛi:aut otuería;aut 3:ía, Sí o(uerfa ⁊ Scía tũ⸗
cx opcratioc 3:ía fict agitatio humoꝝ c rugit? tn vetre: zb
malà.fi fit filis tãe mmis larat:c inducit ocbílítate: c B fiti
mald:óá medídne multe ⁊cõpoſite nullo mó debẽt exbiberi.
(d oppofitü eft qð aucto.oictit p medicinc diuerſe c cõ
poſite c iuuãt ⁊ Dus cotpí büano:fi purgatione indíget:
qð ↄ cedimꝰ.¶ zid ratione ín 3:8 dicendũ qp aliter opera
natura ín medicina: alitcr in cibo:q; m medicina intẽdit oi
uidere partes diuerſas d in ea cóponunt: cipfas míttirad
diuerſa mébzazvt ab eis remoucatmo:bü: vel marerías pae
ratam ad mo:bü:c16 medícina copofita non nocct. 3n abo
$o intẽdit natura aſſilare c nutrire zeníre nutrimentũ ipis
tnébzis:fs fi cibus cópofit?ocf »fundcf oíacftíoc aſſitatio:
t (dco cibus cópofit? nocctzmedicina$o cópofita nó. Stt l5
nó ſit bonũ vna oic dare duas medicinae laratíuas:oamus
tii electuaríü dulce ad remouẽdũ malitiã medicine. ( cta
uo queri£ circabocqüo p nimiã decoctionẽ qͥdã abi ftípricf
tate; acjrát « nó larationc. videt cim 3:iü: q: quáto magís
alid oigerun£ ⁊ decoquunt᷑:tãto coz deſcẽſus cft faciliozet
magis obediẽs nature:⁊ íta abus quãto magis oecoquifz
táto magis laxat.¶ Ad oppofiti cft aucto.yíaac d dicit ín
lfaq abus pnitiá oecoctioné acrit ftiptiditate. ¶ 2d 5
dicendũ eft p quedá fo:títer oecocra coftipát: ⁊ cã bui? eftz
q:tota vírt? acuminis d cft in eis cà lacádt mãdat᷑ bꝛodio €
manet ín eis ſtipticitas ſola vt pt; in caule. ld rationcín
cõtrariũ dicẽdũ ꝙ quedá remolliunf p decoctionẽ ficut car
nes po:cinc anetine 7 cófifes:quedam induran£ ficut ouaz
queda funt in qb? fübtile erbalat ficut ole ⁊ mel:quedá ín
quibꝰacumẽ refolui£ «máda£ bꝛodio:⁊ pꝛimo mó oecoctio
operaf ad lapatione: t alijs trib? mocis ad conftrpatione,
Nono quen£ drca boc ppter qd foli caulis crudus ats
trabít fani£ apoftematis:coctü o nõ.ad bocoicendum ꝙ
ín caule vel in folío cíus oupler eft ſubſtãtia. Una ſubtilis:
acuta ignea:p quá fit attractio: ⁊ becerbalat in aqua pocs
coctionẽ.Alia eft terreſtris ⁊ ſtiptica p qua indurat « conſti
pat: z bec remanet ín ipfo poft oecoctione: ⁊ ppter B folii
erudüipfi? caulis attrabit:qꝛ tic ín conatura acuminis res
manc; f$ cũ occodt exbalat:⁊ fic amittitvirtutẽ attrabédi,
« Tecimo q̃rit circa boc dre qdá pláte ín vetuftate acqui
runt calíditate z acume ai in iuuẽtute fint frigide? hũide ꝑ
natura ficut pts in lactuca.Et rstio bui? eft q: ín fenectute
fit amara:⁊ omne amari calidi. lidetur auté q calo: in pꝛi
ma etate vel ín ruuentute fo:tio: fit dp in fenío: ergo lactuca
calídio: eft vcl debet eſſe per naturam ín iuuentute d ín ve
tuftate. T Cindecimo querif cu; o£ genus lactis fitoulce:
quarc lac in lactuca eft amara in fencctute; cum em̃ lactuca
Dietarum vniuerſalium.
in fuanouitate: eft (nfipidum: ín ſenectute Vo fit xmard,
pides — queiif quare lac ficus (n pꝛincipio eff
* — tc o conſumit (lla hũꝛdi
aoo q̃ reſcindit calozézin fencctu —— folis: cacdrit
et ficcítas per quá fit conftípatio: plus abundatin ſenectu⸗
tc d in iuucntute:ergo bꝛodimu gallí noui plus eft laratíuü
q fubftantia succare ppo:tioné hʒ ⁊ eqlítate in caliditate t
bumídítatein quadà purítate: cideo nó oíffoluit fed oíu có
trant partes ipfi?:z oomínan£ eides:c io nó diu feruat ca.
e» $o pres babet vífcofas: t p vifcofitaré coadunat par?
tcs coz. Q ci cómífcétur necfintt ca reſoluere:⁊ io oiu cõſer⸗
uãtur ca q̃ er melle ↄñciunt᷑. liter dicũt alij:ꝙ 5uccara eft
ficca m (übftátíals fit bumida ín cõplexione. Mel do humi⸗
dum ín fübftátía L5 fit ſiccũ in coplerionc: fed ficcitas in fub
ftantia cũ oebilí calo:e repugnat putrcfactiói. ll» iiditas Po
ín fübftátía cii foꝛti calo:e vel oebil orantis eft caufa putre
factíóis: sucara fm fc diutiꝰ conferuat d» mel.cõmixta vo
alijs tmn? cóferua£ d mel: ſicut modo ſuperiꝰ patuit.
¶ Scbdo querit circa hoc:q̃re ilud qð ſubtilius eft ⁊ puri?
perit fundi in meile: in oleo etiã ⁊ invino ecõuerſo illad q3
puríus:ftat ín medío, ¶ aa boc dicendũ ꝙ in melle ona£
natura terre:in oleo vᷣo aeris:in víno auteʒ natura media:⁊
ideo qð purus eſt in melle petit centrũ:⁊ impurũ ſuperna⸗
tat:qð vᷣo m oleo eft purũ aſcẽdit ⁊ ſuꝑnatat:fex Po deſcen⸗
dit:vinũ vᷣo mediũ cft inter bec:⁊ bs quattuoꝛ ſubſtantias.
Pꝛima eſt terreſtris feculẽta:⁊ B eft ín fundo.Scða cft ſpu
moſa. Tertia eft aquofa: ⁊ iſte due funt in ſummo:quidã tri
dicũt ꝙ fpumofa eft in fundo.Quarta eft pura vinoſa:⁊ bcc
cfrín medio:q: partím babetnaturá terre: partimlaeris.
«T Tercio cvltimo querif p quá viã —— —
dctur em̃ cõtrariũ:qꝛ qð dẽ facili cõuertit ín gen? cholericũ
non cõpetit ptyfias: qꝛ calefacit ⁊ Pſumit:ſed mel eft bmõi
ficut dicit yſaac: g¶ mel nó competit ptyſicis. Scða ratio bec
eftznibi quod attinet caliditati 7 ficcitati eccedéti competit
pM mel * — fici in — qu eroe
€ nó copetit ptyficís, oppofitii cft aucto. $q
dicit ꝙ mel — ptyficis. c cá huiꝰeſt q: müdificat ſaniẽ
viceratióíe pulmonis à eft caufa ptyſis: ⁊ iõ ptyficís debet
€rbiberi. (T 31d ranóes ín Zꝛiũ oicendü ꝙ mel tría opera.
ꝑꝛimũ eft calefacere. fcóm eft ocficcare ⁊ cófumere « munát
ficarc.tertíii cft inuiſcare:⁊ cofoudarc. t quanti ad pzímum
non cópetit ptyſicis: nec eis debet bari . quantus fo ad alía
duo eis cõpetit « cft valde vtile:⁊ ficintelligit Raſis.
Fo.rrrij.
¶ De cibis fmrationc.f£ap.r. ¶ Lcctio.xij.
—— Xplcto qũo virtutes cibarioꝝ fm cxꝑimẽ⸗
(Y: rn —— *— fm rationcʒ eligenda
ſunt: dicere ↄſequitur. Mõ etii ĩtctio nr̃a fo
Alis experimentis os ꝑfici.Cibaria crgo fm
rõneʒ ſecernunt᷑ nũc tribꝰ modis.ex ſapoꝛe vcl odoꝛe
vclet eſſentijs:⁊ coz cópofitionib? vt cõplexionibꝰ.
Cõplexiões vcl cópofizixe intelligo folidirare:rari
tatẽ:leuitatẽ:grauitatẽ.Eſſentias:q̊litates chimoꝝ
ab eisgenitoæ:viſcoſoꝝ:ſubtiliũ:leniũ:groſſoꝝ:vclo
citer fcu tarde digerẽdoꝝ.Oẽ autẽ cibariũ duobus
modis diuidit:aũt em̃ ſenſui € paſſiuuʒ:aut nibil fcu
fui illatiuuʒ. Nibil erri inferẽs dupłr dinidit: anc cm
coꝛpus cópofitii-ficur albugo out ⁊ ſitia:aut ſimplex
ficut aj c cetera cleméta. Q2 (i coꝛpꝰt cõpoſicũ eal
tatẽ ambaꝝvirtutũ ſignificat faciẽtiũ: q funr caliciz
⁊ frigidũ.vñ c ipa albugo mediocritatẽ b5 quandã:
fs tii parũ frigiditati attinct. Paſſionẽ infcrẽtes dli
tatce o(uerfc funt:f5 groffirudine líquozis ſubſtãtic
⁊ rei ſubtilitatẽ ⁊ eiuſdẽ m i cm̃ liquo⸗
res ſubſtãtie terreſtres fint ⁊ groſſi natura rei ficca
eft ⁊ oeficcatína:c res /lla o: frigida ⁊ ficca ficut tu⸗
tía: ematites:ceruſa ⁊ ſilia.Si atit liquoꝛes ſubtiles
fint ⁊ aerei:natura reivnctuoſa crit intcr qualitates
q̃ttuoꝛ medíocresficut oleá qð vocat omfacinti.O» fi
liqᷣres itcr ſubtile ⁊ groffus riedioares ſunt:fiet eria
rcs intcr ftrigcre c mollefcere medicerís: ⁊ pocabi᷑
frigidac hũida ficut albugo oui⁊ recẽs cafe?. zlion
ctũ otucrfant fim motũ futi ín quoꝛũlibet extremita
tc.S5í eri fitvicinio: groſſitudini:res viſcoſa 7 tavarí
ua ⁊ lenitiua erit ficut dꝛagagantũ ⁊amidũ.Si ſub⸗
tilitati attinuerit: res mollitiua crit ficut ccra liqda
«caro pinguis. Nullãvᷣo paſſionẽ guſtui inferẽtes fi
funt ſimplices:nil erga fcfus ſũt operãtes cá finc ſim
plíccs.fefus erri cõpoſiti.Simpliciaꝝᷣo nó faciũt i có
pofiti:q3 cõpoſita ĩ copofitt.ZDis ei acrio naturalis
nõ opat niñ in bísq:z fi'írudics funt i ptãtevt casar
trabat i actá ; neq; patit᷑ niñ fitr. i. nó recipit nifi ds
bs ipa in ptãte q̃litates.Simplerx atit ſapoꝛ:neq; po
teſtate:neq; actu por effe ín cõpoſitis:⁊ idcirco negs
fcus cá recipit:neq; i cá mutat᷑:ſicut mutat circa có
pofita q ſibi ſũt filia. Cir pfillfi plus refrigerat ⁊ cc
tínguit fitis qp ad: etti ad fit naturalr frígidío: qᷓ pft
lium:qꝛ fimplec cag. Jõq; áríd pbi ocoxdant q: cic
mẽta nó nutriũt coꝛpus:neq; mẽbꝛis aſſilant᷑ aliẽ b?
nífi cũ mediocritate terrenaſcẽtiũ ⁊ fancuínis, f£lc^
méta em ꝓpter vicinitatẽ fuí ad terrenaſcẽtia aſſimi
lan£ ⁊ mutant ín ca. Naſcẽtia So er affinitate fuí ad
fanguíne affifan? ⁊ mutant in cum, Sanguis ait q:
mébzis aialiũ aſſilat vicinat: ⁊ i ca mutat.cc ipo cm
ofoꝛtãt « rcgunt./£ oftat ergo qꝛ ela a nutrimér! coz
poz funt remora cá (int fimplícia non fapo:ofa.vri ⁊
oẽm reciptàt ſapoꝛẽ ĩ cis appꝛopꝛiãtẽ:ũcuti cole:
nó bñtia oẽʒ coloꝛẽ ſũt recipiẽtia:⁊ iõ cvſtollopdos
q videm?colo:é nõ bs. Ligua crgo ſapoꝛẽ nó bs:que
fi haberet:nullũ aliũ recipet.Sapoꝛ ciii fü? alii reci
piẽdo repugnaret:neq; fap cá aliũ recipet nífi cũ ex⸗
tranc^ips viccret. £ cftanf boc Gb?cbelera ru dñat᷑
Sentíant igi omne (aposé amaritudini vicinantẽ:
Liber
quibus phlegma ſalſum pꝛincipatur: omnis ſuus ſa
po: ſalſedinivicinat Ideoq; aqua omnẽ recipit ſapo
rem:omnẽq; coloꝛem:nullũ tame dans coloꝛẽ vel ſa⸗
poꝛem:ſed potius aufert vtrũq; aum oominat ſuſci⸗
pientibus:q; diſſoluit cõpoſitiones coz; reducit in
nñmplicitatẽ Hone em̃ vides aqua cõmixtã dulcedi⸗
ni minoꝛare dulcoꝛẽ fud; ⁊ ſi boꝛribili miſceas ſapoꝛi
ficut ſalſedini acredíni acumini: nõne eũ debilitat et
minuit? Mõ ergo elemẽta funt ſenſui paſſionẽ inferẽ
tia: cá fenfus (int cõpoſiti ⁊ ipſa ſimplicia. ¶ Iaſ⸗
fionem ſenſui funt inferẽtes duobꝰ modís; aut enim
delectatiõcʒ faciũt:aut quãdã hoꝛribilitatẽ. Delecta
tionem inferũt cuʒ molli tamẽ virtute humectatiua:
mollíríua: colatina: mũdificatiua nocitiuoꝛum ſemſui
groſſoꝝ humoꝛũ.ſ.frigiditate congelatoꝛum: ficut ín
dulcedine videmus müdíficante: mollifícate: lauate
quoq; afpcritaté línguc:poft oulcediné 9o ſuccedit
vnctuoſitas. ende fenfam z guſtũ eidem? delectan⸗
tcm in dulcoꝛibus:⁊ in eis acquícfcente ficut tactus
acquiefcit téperate tepidirati aque proptcr ſimilitu
dinem fui ad calos£ humanc copleriois. coplcerio em̃
burtiana calída cft reperate « bumida, Dulcedo er2
qo téperatc calída eſt:⁊ téperate bumida. ZDiiiía
ergo facientia delectationẽ tactui ⁊ guſtui tépcrare
funt calída büída oulcedo aüt ca.et bu. eft t€pate,
¶ Inferentes auté hoꝛroꝛẽ operantur cum virtute
fenfus percuffiua iũcturarũ co:pozís feparatiua.bec
auteʒ coꝛpoꝛis faciũt cozrugationc: aut fumma diſſo
lutionẽ.adunatio em̃ modus excedẽs lingue adunãs
partcs ⁊ incõculcãs altera alteri adeo vt ſeparet iun
cturas:c diſſoluat ligaméra, ende Gal. Siccitas in⸗
quit ſi in quarto gradu ſit actionẽ ſuam:actioni acu⸗
minis aſſimilat. (L separatio eft cum vírtute inciſi
ua oíffoluente iuncturas ⁊ feparante. fit autem bcc
actio ouobus modis:aut em̃ fcparatz calefacitzficut
acumen:amaritudo:ſalſimen:aut feparat fine calefa
ctione ficut acctofitag.
€ 35 pꝛemiſſis círca diete inueſtigationẽ Pm viam experi
menti pᷣceſſit: in bacparte circa ipfam £m vía rationis pece
dere intẽdit. ¶ Diuifio. Recipit aute bec pars diuiſioneʒ
ín duas partcs. In quarũ pꝛima diuerſitatẽ ciboꝛũ snalem
aſſignat: penes diuerſas cõditiones: iuxta quas pcedit Pm
viam ranonís. In ſcða.ſ.in bac: Omne autẽ cibariũ tribus
modis diuidit᷑ pfequí£ oe diete diuerſitate Pr pᷣdictas co
Capra ated e AR Pe RR
n zuma an o c 35, In
[enr dm bac "i odoxádis dbarijs ce nie cius Qe
uerfitate a parte odoꝛis. 3n tertia.ſ.in hac:Cibaria ⁊c.aſſi⸗
guat cíus diuerſitatẽ a parte cópofirióis in rarítate c fpifii
tudine ⁊ mollitíc z ouritie conſiſtentẽ. 3n quarta.f.in bac:
Diuerſitas cibario:i im ſubſtãtijs t rutrmetís ⁊c.aſſignat
eius diuerſitatẽ a ſubſtãtie in groſſitie c ſubtilitate c
ſimilibus diſpoſitionibꝰ confiftete. ^ aute pꝛima diui⸗
ditur in ouas. 3n quarũ pꝛima diuidit ea que in coꝛpoꝛe no
ftro recipiun£:perca que paffione inferunt; per ca d non.
In fecunda p:ofequés ocinferennb? paffionezaffignat ow
uerfitaté (apoz 7 cotum actíócs: per quos bec coꝛpus m»
mutant. bec pus incipit bíc:£ibanoz ergo ofucrfant fa»
— ꝓpter ſuarũ complexionũ diuerſtatẽ ⁊c. Pꝛima aüt
partiũ ſpectat ad pꝛeſentẽ ſpeculationẽ. Sunt igit᷑ in
pꝛeſentilectione partes due. In quarum pꝛima aſſignat of
uerſitatem ciboꝛũ fm diuerſas coditiones ipſoꝛũ. In ſecũ.
da demonſtrat diſtinctionẽ receptoꝝ m coꝛpoꝛe per inferen
tia paſſionẽ c von inferẽtia. Pꝛima autem pars diuidit᷑ ín
duas. In quarũ pꝛima pꝛoponit intentionẽ t oꝛdinẽ ad pꝛe
dicta. In ſeda ſcʒ in bac: S£ibaria ergo $m rationcm ⁊c.aſſi⸗
gnat p:edíctá oiuerfiraté generale diete. Scða Yo pinapa
lie oiuidif in fer. 3n quaz puma affignar piuifioné recepto
rum ze: per inferétta « non inferentía pafiiones. 3n
ſedinda.ſ.in bac: IBibilinferens paſſionẽ oupliciter «coi»
uidit non iferentia paſſionẽ per ftmplicía ⁊ compofita. 3n
tertía.f.in pac: 422 fi coꝛpus ftt compoſitũ.pꝛoſcquitur oc
inferétibus paflioné cõpoſitis. 3n quarta.ſan bac: Paſſio
nem inferentiũ qualítares otucrfe funt zc.affignat snalem
diuerſitatẽ inferentiũ paſſionẽ a parte groſſitiei ⁊ fubtiluta
tis. In quinta.ſ.in bac: Nullã 9o paſſionẽ inferẽtes guſtui
fi fint ſimplices ⁊c.pꝛoſequit de non inferentibus paflione
ſimplicibꝰ. 3n ſextã.ſ.in hac: Paſſiones ſenſui inferẽtes cc.
p:otequitur diuerſitatẽ infcrentíus paffionem a parte dele⸗
«rationis t bozribilitatis. (T Circa pumá partículas pꝛime
parris dicit tranfeüdo ꝙ pius dictũ cft oc virtutib? ciboꝛũ
Pmviam erperimen:oicendü eft oc ipfis perviam rationis,
¶ TCirca fecundá parce talem aflignat diuerſitatẽ ciboꝛuz:
inquit confiftit oífterétía ín ſapoꝛe:odoꝛe:⁊ fübfrátía: ⁊ cõ⸗
pofitione: pec crponit. sSCírca fcóas parte ſcðe partis pꝛin
cipalis fic pcedít dicens:ꝙ illud qð in coꝛpoꝛe redipirur cft
oupler. Quoddã cft tenfuí paſſionẽ inferens:quoddà non,
£urcafcóam partem oicit ꝙ non inferens pafítoné quoddã
cft fimpler:ficur elementü:quodd8 compofitü ficut mgri.
¶ Tirca tertiã ojat ꝙ noninferée compofitü eft tempera⸗
mentũ ficut albumẽ oui qð tñ parum occinat ad frigidita
tem.¶ irca quartã affignat quadrimembꝛẽ diuerũtateʒ
inferentiũ paſſionẽ. Peꝛima eft qꝙ quedã funt ad duritiẽ de⸗
clinantia ficut ematites.ſ.apis ſanguineus:⁊ ceruſa.ſ.pul⸗
uis albus er laminis plumbeis aceto diſſolutis factus.Se⸗
cunda eft ꝙ quedá funr ſubtilia liquída: ficut oleum er oli»
uis nouis femimaturíis, Tertia eſt ꝙ funt medíocna inter
bec:ficut albugo ouf. Quarta eft p mediocrii dá declinãt
ad ourítiem ficut dꝛagagãtũ:qð eft gũmi quodda liquidũ:
ficut terra líquída. ¶ s£irca quintá parté fer intẽdit. Pꝛi⸗
mo oicit c» fimplídanullo modo inferunt paffioné guſtui.
Scðo pꝛobat boc hac ratione. Om̃e agẽs ⁊ immutãs com»
pofitum eft cõpoſitũ: fed elemeta funt ſimplicia:oꝛgana có
pofita:ergo eiemétq non immutát oꝛgana.O autẽ folü có
pofitum imutet compofitü fic poarur:omne em̃ agens na»
rurale agit in illud qð b5 poteftariuá fimüítudine cus ipfo:
vtfm cam ipm oucatad acri: fed fimpler non babet bane
fimilitudine cum cópofito:ergo ſimplex nõ immutat cópoe
fitum:4 fic clemeta nó immutãt o:gana fenfuri, Tertio ín»
duat experimẽtũ ad bocía pfilio:qd p fui copofitiócs plus
infrigidat d? aqua. narto ad P oeclarádü oftédit qp eleme
ta ppter ſui ſimplicitatẽ ⁊ diſtantiã a coꝛpoꝛe büano nó nu
triit aĩal: plant$ autẽ nutrit ppter fuí vicinitatẽ ad ípas.
£nntooftédit c» ppter fuí fimplicitate carent omi fapoze,
Serxto oedarat bocoícés qp boc pt q: o&m ſapoꝛẽ reapiüt
ficut patet m aqua.omne recipizs caret eis que recipit ficut
patet in lingua ⁊ oculo:eo ꝙvnũ alterius impedit receptio»
nem:fed elemẽta omne ſapoꝛẽ recipiũt:ergo omní carét fa»
hoꝛe:⁊ fil oe alijs obiectis:a quib? o:gana ĩmutãt fcnfus,
«X írca ſextã partem ouc funr particule, 3n quarum pꝛi⸗
ma oeterminat oc inferérib? paſſionẽ fenfui cũ delectatiõe
In ſecũda.ſan bac. Inferentẽs aüt bo:ro:é tc. octermínat
De inferentib? paffion£ cum hoꝛroꝛe. Dicit ígitur qp inferen
tíum paffioné quedá ínferát cam cum delectatiõe:quedam
cum bozroze.SCum oelectatione ſicut vnctuoſa c oulcía:que
fenfum ⁊ organum leniũt. vnde dulcedo ꝓpter ſui tẽpera⸗
mentũ delectat guſtũ ficut aqua tepida tactũ. Nã omne ſi⸗
mile oclecrat: fed cõplexio bumana eft calida ⁊ bumida ín
fecüdo gradu:ergo ipſam oclectat aqua tepída, 7 oulce qð
eft calidũ cbumidü in eod£ gradu. P cinde determinat oe
inferétib? hoꝛroꝛẽ. IPec aür ftit ouplicía.quedà er inducat
bo:ro:é coꝛrugãdo partes: ficur pontica: queda feparando
t bec funt ouplícía: dá em̃ feparát calefaciédo: ficut ama»
ra:falfa: ⁊ acuta: ddà infrigídádo ficut acetoſa.Et ad voca
buloz babendá notícià: notandũ ꝙ tutia eft lapis valẽs in
collyrijo:cft aute abfterfiuus.ematites cft lapís fanguine?
ad fanguínís
Dietarum vniuerſalium.
ad ſanguinis reſtrictiẽem valens. Oleũ omfacinü cft cr ima
' :tionem babct.pecautem eſt intentis huiꝰ
— drca partem iftam fex funt inquiréda. Primũ
[ -que eft caufa quarcnon nutriant anima
eripe sei elementa immutent fenfi us. um
tum cft vtri o:gana fenfüum carcát natura ſuoꝝ obicctoꝝ
Sertü cft oc pis d inferunt paſſionẽ fenfui cũ ociectanóc.
KT £irca pimum peeditur bocmodo: etoftenditur qp ele
menta nó nutmuint neq; plantas neq; aliud.ome qð nutrit
alrerü cóuertitur ín ipi: cum nutritio fit per couerfionem
nutríétís cũ nutrito: fed ficut habet᷑ in quarto metheoꝛoꝝ:
nullum ſimplex conuertitur ín mixtum: ergo cum omnc cic
mentum fit fimplex: t omne viuens fir mixtũ:nullũ clemen
tum ín mixtum cóucertetur:fed quod non conuertitur in al
terum nó nutrit ipm:ergo nullum viuens ab elemenns nu
tritur. Scða ratio eft bec: quale ocperditur a membꝛis ta?
lc oebetreftaurari: ied hoc non poteft effe níft per mixtum
ergo elemẽtum cum fit fimpler non porcrit nutrire. Tertia
ratio bec eft 'IButrímetuin fit per ſimile.nutritio cm eft per
fccta afftmilatio nutriẽtis cum nutrito. ficut oícit Bał.ſed
nullum clemétum efr fimile membꝛis actu vel potentia ci
fit ſimplex:ergo nullum elementumnutrire poteft aliquod
viuens.⁊ ficnon nutrict plantã.Quarta ratio beceft.omne
nutriens babet vícinitaté cum eo quod nutrit primam vcl
remotam. Nutrimẽtum vero in pandpío eft oiffimilezin fi?
ne vcro fünile: ⁊ vicinum membzo:fed nullum elementum
eft bmót:ergo nulium elementum eft nutriens.Quinta ras
tto bec eft.oícit Auicẽ. in libzo fuo oc aníma:d co:poza viuẽ
tíaequalíratem babent compleríonía: c maríaccczpus bu
manum.vnde magis accedit ad medíam cópleríonem que
magis recedir a contranictate: ⁊ ideo quod ipm nutrit: de⸗
bet babere fractionem ercellentic fue qualitatis: fed ele⸗
menta babentvitimatas qualitates ⁊ co nes Pm fe.
ergo eleméta £m fe adinuicẽ nibil — nutrire: necali
quod viens, ([ d oppofitum eft bec razío: er eifdem fit
res ⁊ nutritur:ficut dicit Anſt. in libꝛo de «cneratione: fed
omne viuens cõpoſitum cft ex quattuo: clemétis ficut ſcri⸗
bitur in.iiij. metheoꝛoꝝ: ergo omne víuens nutritur er ele»
mentis: ftc clementa nutriunt. Secunda ratío bec eft : oí»
citur ením cómuníter ꝙ falamandra víuirín igne: t nutn£
er co.talpai terra. t alec er aqua. Zertía ratío pec eft aucto,
víaac qui dicit ín üttera ꝙ aqua oulas abus eft plantarum
fed aqua eft clemétum:ergo elementum nutrit. £àuarta ro
bec cft:eo modo quo anímal componítur babet reftaurarí:
quod a compofitione eius ocperdítur: fed elementa cedüt
ín compofinonem rpíus animalís ficut partes eíus: ergo fi
aliquid ocperdituroe cópofitione partium animalis:põt
reftaurari per elementum:ſed bocelementum nutrit:ergo
elemẽtũ pot nutrire. (| Zld bocoícédum qp elementa nó nu.
tríunt.c caufa ofcet inferius: neqs plantas:neq; aliquod vt
uens. zd ronem pꝛimam oícendum qp clementa oupliciter
ↄnderant᷑. VUno mó fm ſe:⁊ ficnó nutriũt. Alio modo put.
veniunt ín mixtionem: 7 tunc aliquod mírtum refultat ex
illa mixtiõe imi ierit ipfas: eft humiditas vel
limoſitas terreſtris.Ad lecundam que eft opínio vulgaris
dicendum q eft falfa; quía illa quattuo: animalia non nue
triun er clementís puris:ſed quedam eoꝛum viuũt a dñio
in eis:vt falamandra ín igne:ꝓptervehementem frigidita
tem. &d tertiam rationem dicendum ꝙ aqua dulcis non eft
fimplez fed compofita vel mírta quodam modo: ⁊ pꝛopter
bocnutrit plantas:fed lícet nutriat plantam que ipei
ee comirtione clementoz refultat: 7 ab cís fimul ĩmediate
—— nutritur:nõ ppter boc ĩmediate nutrítur coꝛpus
pumarii:fed per mula medía.Zid quartam dicẽdum ꝙ ou.
— compoſitio ín coꝛpoꝛe bominis: c fimüiter oupler
refotutio. Prima compofitio eft ez elementis: t buicrefpo
S'o.tttíi].
detreftauratio er elementis: fed hec eſt impoſſibilis. Ala
eft compofitio ex membzie: vel membzozum ex elementis
mirtisA. ex cis que reſultant ex elementis mixtis: & hindi
rcfolutiont compofitionis refpondet reſtauratio ⁊ nutritio
er mittis, . ; ,
«[ £irca feaundum fic pꝛoceditur:queritur per cuiuſmodi
cieméti opium fiat nutritio ex mixtis: 7 oftendit ꝙ per do⸗
miniũ terre z aque: quia animalia conftant ep aqua z tcrra
a dominio ficut babc£ in quarto metheoꝛoꝝ: ergo ex aqua
«terranutriuntur 3 dominio.Secũda ratio bec eft: omnia
animalia maxime nutriuntur a oominíio ilius clementi: in
quo habitant:ſed omnía animalia marime babitant in ter»
rà t aqua:quod per fe paret;crgo omnia animalia maxꝛme
nutriuntur ex aqua 4 terra a dominio. Tertia ratio bec eftz
omnenurrimentur eft paffiuum ⁊ babet qualitates paffi»
ua$ ⁊ potcftaríuam fimilitudinem ficut oit ibal (ed qua»
litates terre c aque funt maxime paffibiles: ergo maxime
cedunr a oomimo ín nutrimentum. Quarta ratio eft bec
omne nutrimentum cedit ad materialcm conſtitutionem
memb;o:um c non fozmalem:fed folum rerra ⁊ aqua cccut
ad materialem caufam membzozum:er igne vero 7 acre eft
fpiritus ⁊ mot? ⁊ opatio porius: ficurcicit Auicẽ.exso ter
ra caqua maxime cedunt in nutrímenrum. ¶ Zi oppofi
tum eft bec ratío : víra ftat percalidum erbumidum: fm
:et immedíate per calidum: vita ením cft ín coꝛce
tang in radíce: quod cft fons catozis: fed clementa ſupe⸗
rioza calída funt inferioza vero frigida: crgo magis cedunt
ín nutrinentum dp aqua 4 terra.Secunda ratio bec eft:bue
moꝛes funt filij elementozum fm Bal. T omnes humoꝛes
nutriunt. hoc nipponimus. Stem omncs variantur $m va
ríationem clemento:us t eis ꝓpoꝛtionantur: vt pblegma
aque «€, cum crgo ín omní humoꝛe fit ofinm alicuius cies
menti exiſtẽtis in ipfozvidctur qp omne coꝛpus nutriatur cr
alíquo elemẽto a dominio.Tertia ratío ralis eſt:dicit vſaac
ꝙ inter omnes humoꝛes fanguis maxime numi: fed buic
po:rionatur aerzergo aer maxime cedit in nutrimentum
d 9ocoicendum:q omne nutrimentum babet onium ter
re taà ficut p:coftenfum eft, ¶ 2d rõnẽ pᷣmã dicẽdum c
oupler cft caliditas ⁊ bumíditas.quedam eft elementaris:
4 in iftanon ftat vita: nec eft radix virezcft t alia que refulo
tat cc concurfü elementozum ⁊ ppo:none eoꝛum:⁊ beceft
radix vite, Vel poflct oíd ꝙ ad vitam ouo requiruntur: ſcʒ
pꝛincipium materiale 7 foꝛmale:⁊ omnía clementa cedunt
in pꝛincipiũ. ín pꝛincipiũ mareríale trf terra 7 aqua 3 onio.
ignis vero 7 acr in pꝛincipium fozmale: t quia nutrimentũ
non fit reípectu cius quod eft fosmalezfed refpectu cius cà
cft mareríale trn: ídeo terra etaquacedunt in nutrimens
tum a oominio. Z1d fecundam rónem oícendum ꝙ dñium
cft duplex.Anũ eft a virtute:c alíud £a materia. Dicimus
ergo ꝙ ignis p:opo:tíatur cbolere: c acr fanguini: 7 in eis
dñantur fm virtutem: non ftn materiam per qam terra
aqua cedür inmurrimentum a dñio. Ad quarram rónem
oícendum ꝙ calo: naturalis « fpírítus nutritur a dñio tere
re t aque.fedín terra c aqua ouplez cft pars:ſubtilis ⁊ groſ
fa.c ex ſubtilibus partibus eoꝛum igneis: fiuc ignitis ꝓꝛo⸗
pter cõmixtionem ignis 7 aerís cum ipfis nutriuntur fzüs
t calo: naturalis: ex groſſis ᷣo memb:a:ficut ofar Auicẽ.
¶ MÆirca tertium pcedítur bocmodo:querírur que eft cius
fa quare elementa non nutriunt; vtrum fcilizer fit caufa fim
pliciras:an oiftantia ipozum a cozpozibus noftris: c oſten⸗
dí£ qp ſimplicitas non eft caufa:fi erm fimplicitas effet cà cle
menta natrirent aĩal ſicut nutriunt plantam: quod faltum
eft:ergo fimplicitae non eft cauſa. Item bocpatet per expe
rimentum:quia fi fimplicitas fir cauſa:remota ſimplicitate
cómicta nutríentzergo bufo nutrirct: c cetera animalia vc»
nenofa: quod falfum eft. Secunda ratio beccft. IButririo
cit ta aſſimilatio nutrientis cum nutrito:⁊ bec fimili
tudo cft ín potentia (n nutriente:et oudtur ad actum per
actione virtutis noftri co:pís: fed omne quod nutritur eft
mirtum : ero ad bocep elementa nutríanr: opostet tpía
remoueri à ſimplicitate t cõmiſceri adinuicẽ:⁊ fierí mixta:
vt habeãt ſimilitudinem ín rebus nutriendis. ¶ Ad oppo
€
"
POS
(0 20e
fitum eft beeratio: per illud pꝛiuatur res a nutrimento per
Quod recedit a ſimiutudine nutriendí membza: fed elemen
tum per ſimplicitatem recedit a fimiltudine nutriendi me
b:a:ergo per fimplicitatép:iuatur a nutrimento:ergo fim?
plicitas cft caufa quare elementa non nutríunt. Ad hoc di⸗
cendum ꝙ clementa non nutriunt ppter'tres cauſas. Pꝛi
ma cft fimplicitas:quía fimplícia non nutriunt.Secũda au
tem eft vltimata contrarictas elementoꝛum:⁊ qualítas coz
pous mírti:z idco quía in vitimo funt contrarictatis nó nu
triunt. Tertia eft oíftantia clementozum a mirtis: vnde que
accedunt ad elementa: «immediate er eis coponun£ er ele
métis mixtis nutríun£:ficut pláte tvermis er terra:nó aũt
fic cft in bomine: nom eim ex clementís imediate componit
fs p multa media: t p magnam oíftantíam ab cis oíftat:et
ideo ex elementis non nutritur bomo immediate.⁊ per boc
pater ſolutio ad ratícnes,
¶ irca quartum peedítur boc modo:z querítur etrum
elcmenta fimplícia immuteét fenfum tactus: ⁊ oftéditur ꝙ
fic.tactus cognofat excellentias elementozum: ficut dicit
us:fcd ín clemétte eft egcellentía qualítatü per quas fen
us tactus immutatur: ergo elementa immutant tactum,
Secũda ratio bec eſt:dicit Auicẽ.ꝙ fenfus ractus orffufus
€ft per omncs partcs coꝛpoꝛis nc anímal patiaturígnozás
vtoifcernat d iuuant ⁊ que noccntfm ſui mutationcm:fed
elementa coꝛrumpunt anímal ppter ercellentías fuarum
qualitatum: ficut patet ín igne: crgo fenfus tactus aialís
mutaf ab clementis.Tertía ratio bec eſt:omne contranum
t excellens natum cft corrumpere immutare illud quod
ercellítur ab eo: fed elementa cum fintín vltimoxõtrarieta
tis excellũt fenfüm tactus; cum fit valde remperatus:ergo
elementa co:rumpunt fenfüm ractuscimmutant.
ratio bec eft: ad boc ꝙ aliqua excellent 7 cozrumpant 0253»
na fenfum opo:tet p babeant contraríctarem ⁊ ſimilitu⸗
dinem cum ipfis ficut patet ín quibufdam obíectie: vt ín lu
mine folis:fed omnta 025ana coꝛpoꝛis fimilitudinem habẽt
quodam modo cum elementis: t excelluntur ⁊ imutantur
ab cís:ergo t tactus cum ſit in omnibus o:ganís per confe
quoe ümuta£ ab elemẽtis.Quinta ró talís eft:quilibs fen;
us natus pati eft cümmutari a fuis ꝓpꝛijs obiectis: put
eft in fua radíce:f3 quattuo: qualitates prime fünt obicctü
fenfus tactus: ceius radic eſt ín toto coꝛpoꝛe: fed quelibet
pars coꝛpoꝛis imutatur a qualitaríbus illis: ergo c ſenſus
tactus cum fit ín qualibet parte coꝛpoꝛis imutarur ab eis.
Serxta ratío bec cft: ppter qð vnũquodq; eft « illud magis
fed mícta imutant fenfum tactum: per qualítatce ipfozum
elementoxum:ergo eleméta multofo:tius imutant fenfum
tactum. ¶ a4 oppofitü eft hec ratio:dicit yſaac:q fimplí»
cia non immutantſcoꝛpus:ſed elemẽta funt ſimplicia: ergo
non immutant coꝛpus. Hoc autem confirmatur per eius
rõnem:dicit enim qp nullum ſimplex agit in mírtum:fed ele
menta funt fimpliaa: coꝛpus animalis eft mixtum:ergo ele
menta non aguntín mirtum: ergo nec immutãt ipᷣm. Secũ
da ratio pec eſt:nihil qð non babet poteſtatuam ſimilitudi
nem cum oꝛganis ĩmutat ipᷣa:: cadem em̃ natura oꝛgani me
dij t obiecticſed elementa non babent ſimilitudinem pote»
ftatiuam cum o:ganís coꝛpoꝛs: ergo non immutant 0:537
na fenfuum. Tertia ratio bec eſt:dicit Auicẽ. m libzo fuo oc
animazq elementa non ímmutant fenfum ppter cómirtio
nem c cópofition£ oꝛganoꝝ ⁊ ppter fimpucitatem ipozus
elemétoxum: fs ínter eius fenfus marime copofit? eft tac?
ergo mtníme immutabítur ab elemétis, Ad boc oícendum
q clementa imurit tactum ficut oftenfum eft: non tñ imus
tantipm ficut mitti: fed vt ſimplicẽ. ¶ ld pꝛimã rón£ di⸗
cendũ ꝙ coꝛpus ftue oꝛganũ confideratur ouplíciter. Uno
modo inquantũ eft quíd mixtũ ⁊ cõpoſitũ:⁊ hoc modo non
imutatur ab elemẽtis. Auo modo conſideratur put eft m
díum fentiendi ín qualitate cófiftens a parte fuc virtutis
⁊ ficquodá modo babct naturá fimplicis: c ficnatü eft pa»
ti c imurart ab clementis: et primo modo íntellísit yfaac.
Ad fcóam rõnem dicẽdũ ꝙ queda obíectoz ſequũtur mixtũ
ficut ſapoꝛ: quedã ſimplicẽ ficutcolo: fonus ⁊ odoꝛ: quedã
vero vtrunq; vt caloz: t ſimiliter eſt de ſenſibus c oꝛganis
Dicimus ergo qꝙᷓ tactus aparte illa qua ſimplex eſt imutat
ab elementis: ⁊ non a parte illius qua eft cópofitus: ⁊ ficín
PT ene it círca boc vtri elem guſtũ. ⁊
ũdo querit circa 1 ẽta ĩmutẽt
videf ꝙ n6: q: ec nó ſubſtãttjs nó fit ſubſtãtia:ſilr ec nó ſa⸗
poꝛatis nó fit ſapoꝛatũ: crgo ecóuerfo:ílla cc quib? fitfapo
rati funt ſapoꝛata ⁊ talia imutst guftü:fed er elemẽtis cau
fatur mixtũ fapozatü:crgo elemẽta funt ſapoꝛata:ergoimu
tant guftum. Eccida ró bec eft: ſapoꝛ fequítur cóplerione
cft ei fequela coplerionte: vnde radia£ in cõplexione ficut
in ſua caufa:fcd ín elementis cft complerío: quía quoddam
eft calidá: ſiccũ ficoe alijs: ergo fapo: cũ ſequat cóplerio
. nem; tque ſapoꝛẽ babét imurár guſtũ: ergo elementa imu
tant guſtũ.Tertia ratio bec eft: virtus cft actio vel paſſiortã
in caufa d ia effectu. verius em eft calor ín igne d in pipe»
re:ergo aum fapo: fitín mixto qð eft effectue elemétoz: vcs
nus eftín eis:ſed qð verius eft ín aliquo vertus ĩmutat:er⸗
go elementa verius imutát guftum d mixta. ¶ Sd oppoft
tü eft hec ratio:omne illud quod indifferenter recipit omie
fapo:énó pabet fapozé octerminatti per qué ĩmutet fenfus
fcd elementa funtbmót:ficut patet ín aqua acre 7 terra in⸗
dífferenter eri recipit quelibet fapozé:ergo nó babent fa»
H ratio bec eft: fapo: eft virtus nutrimentiz
faposé em̃ íntellisim? vtri nutrimẽtum fit cõueniẽs vcl
ncóucniés: á qð caret vᷣtute nutriméti caret ſapoꝛe:ſed cle
menta caret virtute nutrimenti ficut p:eoftenfum cft: ergo
carét fapoze:fed quod caret fapoze non tmutat guſtũ: erso
clemétanó imutát guſtũ.Ad bocoicüt qdá v fapo: eft ous
p á cft fimplerz« talis eft tn elemerís:alius eft cópo
fitus c talíe eftín mixtis:⁊ fimplernó tmutar guftü:fed cõ⸗
finis, Hos aüt dicimus q neg; fimpler neq; cõpoſitus
apo: eftín elemẽtis:⁊ ppter bocnó ĩmutant guſtũ. ¶ Ad
pꝛimã rõnem ín ʒꝛium dicẽdũ ꝙ ſapoꝛ cft duplex:quidã em̃
eſt actu:⁊ quidam potẽtia.Dicimus ergo ꝙ elementa non
funt ſapoꝛata ín actu: fed potentia: ficut erm er (lus mixtis
refultat quedá fo:ma mixta quá pzius non habebãt ín ſe:ſi
perde gs quí pius non fuit in eis: reſultat ex mírtione
qualí o:um im mixto: ⁊ iſte natus eft imutare guſtũ
ſolum.Ad fecunda rõnem dicendũ cp ſapoꝛ non eftín cóple
rione fimplici:fed ín cópofita: oe pꝛima non tenet ratio:fs
oe fecüda compofita, fld tertíam ronem oícendii ꝙ ſapoꝛ €
ín alíquo ouplicíter: aut potefraríue 7; caufaliter ⁊ fic veri?
eft ín elementis:aut effectue ⁊ actualiter:⁊ fic verius eft in
mixtis:⁊ pᷣmo mó nó eft fapo: nat? imutare guſtũ (5 ſcðᷣo.
Q[ Xcrtío queritur círcaboc vtrum elementa poffint ĩmu⸗
tare o:ganüvifus:cvídetur cp fic: illud ín quo eft obícctum
vifus natü cft imutare vifum: z o:gana viſus:ſed in omnis
bus elementis eft colo: qui eft obiectüvifus per ſe:ergo ele
mẽtũ nati eft imutare viſum.Secũda ratio beceft: ad bcc
qv fiat ĩmutatio vífüs actu requirí£ oupler luy: vna elemẽta
río: bec eft íntra: alía ſuꝑceleſtis ⁊ bec eft extra: p quá ele
mentarís oucit Óe!potétia adacti: cft eim colo: imutariua
vifus fm actum lucidi: dicit pDbs: cum ergo lug clemétaris
fitín elementis tandp m radice: lur celeftís potee fit ſupꝛa
4:t ipam oucat oc potétía ad acti: mamfeftü ꝙ elementa.
AA jer- mederi fd oppofitü eft bec ró: t eft vſaac
ullü fimpler — ín compoñtũ:ſed elementa funt fimplí»
cia:⁊ o:ganii vifus eft copofitum:erago nullũ elementü pót
agere vel imutare oꝛganũ vifus: ergo per cofequens ne
fenfus vifus. Sid boc oícendum ꝙ elemenra immutant vto
ſum:⁊ cauſa buíus eft:quía babentnaturá colozis: lícet nó
veri fed perſpicui. Item obiecti viſus eft tripler:quoddd
eft co:pozale irradians 7 íllumínans: ⁊ bmói cft ín coꝛpoꝛi⸗
bus füperío:ibus.aliud eft colo: caufat?er cómirnóe quat»
tuo: qualitatũ:⁊ talis eft ín coꝛpoꝛibꝰ mixtis.tertiũ obiectũ
eft ꝑuietas:⁊ hmõi cft ín elementis ⁊ ín quibufdam mixtis
fin magis ⁊ minus AT aid rõnem in 2xíum dicẽdũ qp oꝛga⸗
nii vífus oupliater ↄſideratur. Uno modoa parteilla qua
eft compofitum: ⁊ fic nó imutatur ab clcmetis.filio modo
confideratur a parteilla qua babet naturá perfpicuítatia
⁊ luadítatís:c per naturã iſtoꝝ eft fimpler ⁊ imutaf ab ele
ments sCófequéter pót dri oe quadá opinione d ponit
Dietarum vniuerſalium.
ig pati£ a fuo contingente:nec fimile a ſiti: ergo ci ſenſus
e tion ab obiecto impofiiblz eft qp affimilent eifde, Ses
2:acnó oppofità ébecró:ome qð ĩmutat alte
ding Pis ad acrumoife paticno talc eft in
2—
Circa quintũ ꝓceditur hoc modo:querit᷑ vtrum oꝛgana
— uũ carcãt * fuos —— v — cõ
plexionatũ bs diſpõnes à naturaliter ſequũtur ad cõplexio
nem:ſed omnia oꝛgana ſenſuũ ſuntcõplexionata:qð per fe
patet:⁊ ſapoꝛ ⁊ odo; naturaliterfequarur cõplexionẽ:ergo
in omnibus oꝛganis neceffe eft ſapoꝛẽ ⁊ odoꝛẽ eſſe:ergo nõ
carent natura obicctoz. Secũda ratio bec eſt:om̃e quod eft
imutatiug alicui? fenfus participat obiecto (lius fentus:f3
Imgua cft imuratiua guftus: c oculus vifus ⁊ fic oe aljs:er
S0 in lingua eft ſapoꝛ:⁊ in octo coloꝛ ficoe alijs. Tertia ro
hec eſt? ome qð orftínguitur p coloꝛes ab alioznon caret co»
loꝛe cü ín rpo cxiſtat:ſed pbs 1n libro oe aialibus diſtinguit
quofdá oculos ab alijs p colozes exiſtentes m ipis:ergo no
carẽt caloꝛe qui cft ꝓpꝛũ obiccrü vifus Quarta ró bec ẽ:di
cit pbs ín libꝛo oc fenfu ⁊ ſenſato:ꝙ om̃e copus coloze par
ticipat:ſʒ om̃e oꝛganũ fenfus eft coꝛpus ⁊ mixtũ: ergo ome
o:ganti fenfus coloꝛe participat; g nullum oꝛganũ caret na
tura obiecti. IAd oppofituin eft hec rõ:om̃e recipiẽs cft
denudatũ a natura recepta quá narum eftrecipere: (5 ome
o:ganü fenfus r iuum eft ſui ppzt) obiecti. bocconftac
p pm in libꝛo oc aia; vbi dicit cp fenfus cft rcccptiuus fpe?
cierü in matería ⁊ pzeter materiá:ergo ome oꝛganũ cft oes
nudatüa natura fut ppzt obiecti.Scðda róbeccftz om̃e qð
per indifferentiã ſe habet ad multa:qua ratione —
vnũ c reliqua:⁊ qua rõne pꝛiuat ab vno ta reliquis:fed ab
vno p:iitanf:q: nó oia obiecta babet i ſe:g ab omnib? alijs
pzuantur: cfic mon habent naturã alicuius obíecti. Tertía
rõ bec eſt:om̃e Zꝛiũ exiſtens ín aliquo impedit impꝛeſſionẽ
fuí contrarij in ipſo:ergo ſi inoculo eft aliquod obiecti oc»
terminarü ficur nígredo : impedít impꝛeſſionẽ t obiectum
alterius coloꝛis fibi oppoſiti:⁊ ita $tus vífiua 7 effentíalis
non oífcernerct inter coloꝛes qð falfum eſt:g ⁊ pumũ.ſ.ꝙ
coloꝛ determinatꝰ fit ín oculo.Quarta ró habet᷑ a pbo in ui»
b:o oe fenfu ⁊ fenfato:q om̃e obíectá participat naturã ci?
fenfus cui?eft:« bocficintelligi£ qp iia natura cómunis eft
octermmate in obiecto « cõfuſe in o:gano fenfus:fed qó có
fufc cft ín aliquo nó eftoeterminate in íipo:ergonulla o:ga-
ni fcnfus habet determinate naturà fui obiecti.Quinta ró
hec eſt:om̃e q3 imutatur fimíle eft ín potẽtia: t nó in actu
Amutanri: (5 oꝛgana fenfus imuranf ab obiectis: ergo eis
funt filia ín potétíadola:fs qð alteri eft fimüe ín porétía fo»
lũ nó babetípm actu neq; naturá cíus: ergo nulli oꝛganũ
sactu naturam ſuiobiecti. erta ratio bec eſt: oꝛgana fcn
uum babet naturá cómuné cũ futs obícctíe:cadé em cft na
tura medi) o:ganí ad oia fua obiecta:fed om̃e rale babet ín
fc naturam cómuné radicale ⁊ firm « índifferenté ad oca
fpecics fui obiecti n8 oeterminara:qà cocedimus. ¶ Aid
ratones ín Zium dicimus ꝙ organa fenfuri confiderantur
dupliciter. Uno modo a parte fuc »pleríonís z cópofitiois.
S'o.tttíííj.
tinquátü funt coꝛpoꝛa mírta: 7 fic babet coloz£ t ſapoꝛem.
filio modo »fideranf a parte opationũ $tutii fcnfibilium
inquãtũ funz media fentiendi: ⁊ ficnullü pabét ſapoꝛẽ:nec
colozem:nec poffunt ĩmutare fenfum. p boc patet ſolutio
8d duas piimas rõnes. Ad alias duas otcendum qp oupler
eſt colo; 7 ſapoꝛ.Quidã em̃ cft determuinatꝰ:vt alb? c niger
ttahe non cft ín oculo inquárum eft o:dinatus ad receptio
nem coloꝝ.Alius eft indetermínatue vt perfpicuus qui eft
radír rcceptíua oim coloz. bmóí colo: efti oculo inquãtũ
oculus eft inftrm rcapiens fiuc oꝛganũ indifferenter fe pa»
bens ad o€s fpecies coloꝛis:⁊ fitr cft oc alijs oꝛganis.
&[ Secido querit circa poc vtrũ quartuo: piime qualíra»
tes fint obiecta oim ſenſuũ: t oftendi£ ꝙ fic; tactus eft
torii coꝛpus diffuſus: ficut dicit uice, vt aia fm qualibet
partem cognofcat quidinuariuü 7 noanuü, Itẽ quattuoz
p:ime qualitates appzebedunt a taccu: ergo ai ractus fit
in o:5ano cuiuſnbʒ fenfus; neceffe cft quelibet fenfus quar
tuo: pzimas q̃litates fentirez fic quattuo: pzime Glitrares
funt obiecta oim fenfu. zld oppofiti cft becró:qó tops
obiectũ vni?fenfus: nó pot eflc obiectũ alteri?fenfus:ficut
patetin fono ⁊ coloze: fed quattuo: pꝛime qualitares funt
obiecta iptus tactus; ergo nullo modo crüt obiecta alio:
fenfuü: qà cócedimus. rónem m 2:ium oicendü qp in
quolibet o:5ano oupler eft natura:cóie ⁊ ppzía.s£óig cft
qualitas fiue complerio teperata d confiftit in carne ⁊ ner»
ui8:t per banc fcntíür pzimas qualtares quattuo: omnia
oꝛgana. Pꝛopꝛia E ſm quá vnuſqᷣſq; o:dinaf ad fu ppꝛiũ
obiectum: 7 quantum ad banc quartuo: pꝛime qualitates
non ſunt obiecta alio:um fenfuum. ¶ TTertio queritur cir»
ca boc vtrũ oꝛganũ tactus careat qualitatibꝰ:⁊ oftendirur
q'non:nullum mirtum cr quattuo: elementis caret quar»
tuo:qualítatibus:fed o:ganum tacrus eft hmõi:vt neruus
caro ⁊ filia:ergo nócarent quatruo: qualiranibus. ¶ ad
oppofit cft becratío: om̃e oꝛganũ qð p indifferentià ſe ha
bcr ad quattuoꝛ qualitates nulia illarum babet octermina
te:ſed oz5anum tactus eft hmõi:ergo nullá baber qualita
— bocoicendum d —— tactus ðꝛ carere qualitati
us nóq:ipis careat omnino:ied qꝛ caret c. llentts.
Ad rõnẽ in Sd dicẽdũ eft p pꝛedictã — ope,
«| Cuartoquerit que ſit natura medij oꝛgani c obiecn :c
videt cp nulla ſit natura cõis inter oꝛganũ tactus ⁊ pzímas
qualitates:nulla natura eft cõis reí cozpozali ⁊ inco:poeaũ
nibil em mediü cõmune ínter pꝛiuatiue oppofitazfed clem.
ta c pie qualitates func inco:pozalia: nipil em qð criuir
ín cffc p ercatione eft cozpozaleztc d oꝛganũ tacrus cft co:po
rale:cũ fir cópofitum er ↄꝛijs:ergo nulla eft natura cóis tns
tcro:ganü ractusc q̃litates. ¶ Ad oppofitü cft au
cto.pbi.f. qp ead£ eſt natura cóís medr) o:gani ⁊ obiecti: qo
cõcedimus dicẽtes ꝙ natura cóís parmis qualitaribus 70:2
gano tactus eft qualitas equalis radicaza fm effennam ín
neruis c carne. Itẽ natura cófs ín oculo eft perſpicuũ in lin
Sua vo humoꝛ falínalís : in olfacru 9o fiue carüculis nari
ficcítas:in auditi $0 7 fono cft natura cóts aerrectificatus
inaurc drca neruü petroſum:⁊ bmói natura cóís eft ppoz
tionabilis cuilibet organo ⁊ fuo ppzio obiecto. 3d róne im
Pius dicẽdũ q qualitas elemen cofideraf ddrupliaterfm
quadruplicé naturá elemẽtoꝝ. Põt erfi elemẽtũ cófider ari
a parte illa Q cft parsvnuerfi ⁊ appzopziat ibi p naturã Sc
cüdo modo pór »fideraría parte illa qua eft mulriplicanud
ſui in alio p naturá. Tertio modo cófideraf a parre illa qua
eft agens t patiẽs p natura. Quarto modo »fidera£ a pte
illa qua oꝛdinat c uiclinat ad cópofitione mirti.":imo mo
do eft qualitas clemenn mco:po:alís:altjs tribus modis cft
coꝛpoꝛalis:⁊ quarto modo eft obicctü fenfus:c babet natu
ram coem eum o:gano fenfus qð imurar,
«irc fert principale pcedit hoc modo:⁊ querit᷑ vtrũ
oclectatio t doloꝛ cõicent õmnibꝰ enſibꝰ an foli tactui vel
guſtui. c oftedi£ ꝙ omnibꝰ. In appꝛebennoncobieco il»
larum virtutũ quarũ eft excẽllẽtia ⁊ oefectus caufat oolo:
⁊ trífticia. excellentia em obíectoz, cozrumpit fenfüm:ficit
dicit pba ín libꝛo be ai3:7 ín eade caufaf oclecratio er ocbí»
tappo:tione 2 medíocritatc:fs obiecti oĩm ſenſuũ —
€
Liber
tun ſenfibiliũ eft excxellẽtia t defectus t debita ꝓpoꝛtio ad
os fenfus: ergo in appꝛebeſiõe oim ſenſuũ por cfie doloꝛ
vci oclectatio Scda ro pec cftzomnis ſubſtãtia ad hoc crea
tacft vr ex fpa cliaa£ fua oꝑatio:nulla ern ſubſtãtia eft ocio
fa ficut oicit pbs. Itẽ quelibet virtus oclectat in fuis opa»
tionibus fm ££onitaan páregniz pocfi fint moderate: trí
ftatur fi fint excelletes: ergo cü quelibet vᷣtus ſuã béat c:
róné necefic cft ipam triftan ⁊ delectari in fua opatióc:óin
quolibetſenſu eit doloꝛ ⁊ delectatio. Tertia rariobec eſt:
videmus p experimẽtũ qp vifus triſtatur in excelletia luas
⁊ tenebꝛaẽ: ⁊ guſtus in excellẽtia fapoze: ⁊ audit? ín excel
lentia toni € ſic de alijs:g̊¶ p inductionẽ ois fenfus hʒ ꝓpꝛiã
delectationẽ vel triſticia arca fuii ppaii obiecti. uarta
rõ bcc eft. appetitus vᷣtutis fcnfitiue habet oꝛtũ a delecta
tiosc animc:nifi em aia oelecref nullus fenfus appeternec
delectabit᷑:ſed amma oclectat vel tiftat ín app:cbenfione
eutufliber obiecti:ergo neceſſe eft quelibet fenfum oclecta»
ri vel triftari in appꝛehẽſione fuí ꝓpꝛij obiecti.Ad oppofi»
tum cít auctozitas Auicẽ.qui dicit in libzo fuo oe aia; q de⸗
lectatio vel trífticia circa obiecta nulli fentüi competit mfi
tactus.Scda ratio bcc eſt:illius folius fenfus eft fentirc oc
lectarione ⁊ triſticiam cui? ꝓpꝛium eft ſentire c3 a quibue
pecdüt oelectatío 00l0::15 doloꝛ caufa£ ex folutóe ↄtinui
ĩatis vel ex mala cõplexõie tübito facta: d circa tactũ ppꝛie
babenr fieri:ergo fotus tactus appzepenaít ooloze vel tris
ftiaam:zergo c ociccratione: q: contraría nata func fieri e»
€a idẽ. ad boc dicẽdũ ꝙ oupler cft oclectano ⁊ doloꝛ. Que
dam eit ꝓpꝛa:⁊ hec ſoli tactui cópetit per fe. £llia eft impꝛo
piac per accidẽs:⁊ pec cõpetit ommbus ſenſibus.Alia cft
Quz confifnt ín oíffolunone macpíne noftri coꝛpoꝛis: vt in
mala cfubita mutatione cóplezionis ⁊ folurióc cotinuita⸗
tis:⁊ becfolfi competit tactui:qui eft cuftos totius macbi»
nc co:pozis ſᷣm Auicẽ. t boc modo confiderás medicus 005
lo:em ⁊ delectationẽ:dicit qp arca tactũ ſolũ eft oolo: ecl oc
lectatio:z oiftinguit doloꝛ ficut oclecratío. ¶ Scðoquerit᷑
circa 9oc vrrum doloꝛ qui caufaf ep inferénous ——
fentiatur a ſenſibus:⁊ vidctur ꝙ non.cuiuſſibet ſenſus par
ticularis potentia eft coarctata ⁊ determinata advnã ppzie
tarem fiuc ad vnũ ꝓpꝛium ſenſibile vt viſus ad colo ⁊ fic
de alijs:ſed oolo: vel oclectatio nó cft alíquod fenfibinum
ergo non fentietur ab aliquo ſenſu.Secunda rarío bec eft
nibil q non cadit in fenfum particulare appzebedit a fenfü
articulari:ſed oolo: vel delẽctatio non cadít in alique fens
um particalarem:fed ín fenfum cómunz:nullue em̃ fenfus
fentit fc fentire nfi folus fenfus cõmunis:ergo doloꝛ vel oe
lectatío nó cadit m fenfum particulare, Zertia ratto beceft
qð plus diſtat ab obiecto alicui? fenfus mimus fentit ab co
dem fenfu: fed plus oiftat oolo: vel oelectatío a caloꝛe q eft
ꝓpꝛium obiectü tactus d 0do::q: calo: ⁊ odo: funal funt
in eadé ſubſtãtia:doloꝛ 9o vel oclectatío nó eft ín ipa actu
ín aliquo illoz; nífi fola potentía: c ficoc alijs fenfibus: fed
0do:non ſentit a tactii vel a vifüzergo multofoꝛtiꝰ nec do⸗
lo: ncc oclectatio ficut pzcoftenfum eft. id bocoicédum ep
Quilibet fenfus particularíe fentít fuam oelectationem vcl
triſticiam caufatam ínipo a fuo fenfibili vcLobiecto, 8.3 rõ⸗
necem 2:ium oicédum ꝙ eoꝛũ d appzebédürura fcnfibus
quedá funt — per ſe vt s in vifu:c pg o"
tates in tactu c ficocaltjs. Alia appzebédütur er cofeque
vtoelectatío — er obiectis fenfibilib?: 7 ita
ſunt obiecta p acadés: 7 ít3 patet ſolutio ad ouas pꝛimas
rationes. Aid tertiã ratione dicẽdũ qp oclectatío vel tri(ticía
que cauſat 3b obiecto caufarur ouplicirer. Uno modo put
fr obífecti fcparata a virtute fenfibili: ⁊ fic eft ĩ potetía
olũ. 8lto modo cófideraf pur fpeaes obiecti feparata vni
t3 eft ituri app:cbenfiue: 7 fic fimul eft actu cum fuo fub»
fecto: t mínus diſtat ab co qᷓ aliud obiectum: q: ab eodem
fcnfu app:ebenditur cum fuo obiecto a quo caufatur: t nó
facit diuerſum obiectum. €T zertio queritur quomodo o0
lo: fentitur a tactu folum: nó ab a($s fenfibus: « vtri 002
lo: ſit obiectum tactus per fe:« oftéditur qp nó: nibil qd cft
comune ommbus fcnfibus eft ꝓpꝛiũ vni:fed oolo: eft cõis
oĩdus fcnfibus ficut poatum eſt:ergo doloꝛ non eft ꝓpꝛiñ
tactuí.Gc3a ratío bet eft: qð ab omnib? fenfibue spptebt
ditur ab ílla virtutc appzebenditur que omnibus fenfibus
cft cõmunis: fed oolo: cadit in omni fenfu ficut oíctum cftz
ergo app:ebenditur ab ílla que cft cómunis ommbus fenft
bus:hec eft antem virtus fenfus cõmunis:ergo app:epens
dif a 9tute fenfus comunis ⁊ nó tactu. Zertia ratio bec cftz
qð ab aliquibus fenfibus app:cbenditur er confcquentict
ab aliquo per fe: magis eſt ppziti illi fenfus a quo per fc ap⸗
p:cbendítur: fed oolo: a fcníu cóí per fe app:ebendítur c
abalijs fenfibus ex cófcquéti:quía per fc cadit doloꝛ vcl oc
lectatio 0 ſenſum cõmunẽ: per acadene veroín alijs:ergo
o0lo: vel oelectatío mags eft ꝓpꝛiũ ipfi fenfui cómuni d
tactuízergo ab ipfo magis app:cbendítur.T £d oppofiti
eft auctoztas Auicẽ.qui dicit im libzo fuo oc anima: oolo:
« ociectatio folí tactui competunt, Ad bocoicendum ficut
p:iue oictum eft ꝙ eupliciter caufatur dolo:ꝛ. Uno modo er
oiffolutione macbíne co:pozíe: vel er folurione cõtinuitatis
tbmói oolo: folum competit tactui:⁊ fimiliter ille qui cau»
fatur eg mutatione complerionis fübito facta, lio modo
caufatur er app:e. onc excellẽtie alicuius obiecti:⁊ iſte
competit us fenfibus. Sire ín doloꝛe euo ſunt:ſcilicet
trifticia fine itas, Secundum cft iudicium Dolozís: et
cóuerfio ipfius fupza fenfum: 7 quárum ad p:ímum ooloz
ciítmaqis pp:íum tactui: ⁊ quárum ad ſecũdum magis eft
ꝓpꝛium ſenſui communi: 7 fic pꝛocedit obiectio. Quar
to queritur vtrum idolum reí coꝛrumpit fenfum: ⁊ often»
ditur qnon:omnís qualitas coz fubftanríam co:$
zalem exiſtit vcl in matería coꝛpoꝛalivel ín fiba:fed fpee
cies fiue ídola obíecto:um confequürur ad virtutes:⁊ non
criftunt (a fubftantia vcl matería coꝛpoꝛali:ſenſus em̃ acce
tiuus fpecierum in matería pzeter matená:fiait dicit pbs
in libzo de animazergo non inferuntoolo:em fenfui nec coz
rumpunt ipᷣm.Secunda ratio bec eftzomne quod recipitur
ín albero reci : — — recipientis: f$
natura ſenſuum exigit fpecies recipi obiectozum m coꝛpoꝛa
li fubftantia: vel ín matería:ficut dicit pbs: ergo necefic cft
ípas recpía fenfibus fine materia cozpozali;fed nullum ta»
lc co:rumpít ſenſum:ergo idolum reí non coꝛrũpit fenfum
¶ Ad oppofitum eft aucto:íras pbí in libꝛo oc aníma dicen
tis:ꝙ excellentie obíectoz corrumpunt fenfu: fed in om̃i
fenfu poteft cffc excellentia obíccri: — —
re ſenſum:⁊ inducere doloꝛem in eis. Ad boc dicendum ꝙ
dupliciter eft lod oc fenfu, Uno modo a partc fut oꝛgani in
quãtum coꝛpus eft; ⁊ ſic recipit obiectũ materialiter.Alio
todo confideratur a parte fue virtutis: t fic recipit ipfum
fpirítualíterzz cum vᷣtus non fitfeparata ab oꝛgano: ſimul
recipit oclectation£ veltriſticiã cà fuo oꝛgano: fed vírt? foz
taliter ⁊ o:xgantim materíaliter:7 (ra obiectum poteft coꝛ⸗
rumpere ſenſum. ¶ sd rationes ín contrarium dicendum
matería obiecti x. €lna eft vti qua radícarur fm.
uum pꝛimũ effe, Zilía eft deferens: c tertia recipiens:⁊ bec
eft oupler:quia quedam eft coꝛpoꝛalis ficut oꝛganum: que
dam eft fpírítualis vt virtus: omncs alic funt coꝛpoꝛales.
Dicimus ergo q idolum fiue fpecies obiecti reapítur ín
0:53no preter primam materiam t oc pac intellígit pbus:
«non oc fccunda, "n
C¶ ecctio.xiij.
¶ Cibarioꝝ ergo diuerſantur ſapoꝛes ppter ſuarũ
cõpletionũ diuerſitates ⁊ ppter diuerſas qualitatũ
actiões facientiũ.i.caliditatis ⁊ frigiditatis:in qua⸗
litatibus paſſiuis.i.ſiccitate ⁊ hũiditate: q: tucntm?
caloꝛẽ in humiditatẽ c ficciraté facientẽ vt diuerſum
generet ín eis ſapoꝛem. Zeſtatur antẽ boc ín cis:qꝛ
omnís ſaporis initi duplex eſt. Anum bumídum ct
aquoſum.alterũ terreſtre ⁊ ſiccũ.vᷣbigra fructus ín
initio inueniuntur humidi c aquoſi.ſcut cucume⸗
meres:melones ⁊ ſimilia:aut terreſtres ⁊ ſicci: ſicut
ides: mala granata:mala perſica ⁊ ſimilia:cũ tñ
antíquiosa fiant oe ſubſtãtia terre ⁊ oc humiditate
Dietarum vniuerſalium.
aque: fabtüitater aeris in ſe recipiant:⁊ caloꝛes na
curales ca intus eccoquantzcalozc vcro 3Cr18 exter
oilatantur ⁊ augmentantur:z terreftría mollífican/
tur:bumídítatcs oftríngárurzc in diuerſas naturas
introducuntur fm diuerſas naturas rerum pꝛincipa
lium ende conficitur: z — caloꝛum ⁊ fri⸗
gidícates earum inde malcuntur: 7 qualitates fub^
ftantíalium bumiditatum firarum in groffiríem ſub⸗
in ediocritate. -
—— —— rerü in cope receptarũ aſſignata: quarũ q̃dã
fcnfiai paffionem inferunt:quedam antem non. In bac par
tc oc fapoz oiuerfitate oeterminat penes quae acrionee
diete oiueríantur. nam per ipfas ree ĩmutantes que imu⸗
tant guftum:c per ipos otfcermturipa diſcretio. lDec aute
pars ofuditur in duas. 3n quarum p:íma agít oe caufa fa»
po:um:4 oc modo generationis ⁊ oc oiftínctionc ipfozum.
^jn fccunda fcs ín bac: Giniuerfalirer autem quicungg fapoz
acutus eſt:aut — diſpoſitionibus fpecierum
fapo:um a parte lubſtantie c cóplerionís: t oc actionibus
ípío:ü. Pꝛima autem pars ín duas diuiditur. In quarum
pꝛima ãmgnat caufas fapozum: per quas gencrationcs
4 fpecies ipᷣoꝛum diuerſant. Sin fecunda fcn bac: Ideoq;
mutationce fructuum diuerſe funt cC. octermínat oe mo»
do generationis eoꝛũ « oc oíuerfirate eius: 7 Oc trãlmuta⸗
tione coz adinuicem. Pꝛima autem pars fpcctat ad pꝛe⸗
fentem fpeculationem:aiíus eft intentío octermínare caus
fás generationis ſapoꝝ. Diuiditur aüt bec pars ín tres par
sco. In quarũ puma affignat cauſas ſapoꝝ effectiuas:que
funt.üij.glítates. 3n fcóa. ſ.in pac: Teſtat aüt poc qp initiũ
oim ſapoꝛũ cft duplex.aſſignat pꝛincipia materialía initia⸗
lia ꝓpꝛioꝛum. In tertia.ſ.an hac:Cũ tamen antiquuoꝛa ftát
⁊c aAmgnat generalem diuerſitatem ſaporum ⁊ generatio»
nis ipfo:um penes diuerſum concurſum cauſarũ. ¶ Æir⸗
ca pumam partem dicit ꝙ ſapores diuerſantur ín cibis ſm
oiuerfitatem complexionũ ⁊qualitatũ pꝛimarũ actionum
⁊ pamonũ.Circa fcóam partem dicit: diuerſitas ſapoꝝ pts
quia ipfoz duplex eft initium fcs ponticũ vt in us:⁊
ínfipídum ficut m cucumeribus: quía quidã fructus babet
ín initio põticũ: t quidã inſipidũ.Cirea tertíam parte dicit
qp aum ífta ouo funt initialia oífponuntur fructus ſub cis a
pꝛimis qualitatibus c ab bumíditatibus terreftribus nu»
trímentalibus ⁊ in diuerſos ſapoꝛes tranfducuntur Jc oí
uerfitare aũt huius tranfumptionte ín fequéti parte inten»
ditur:qꝛ ci bac bs cõnexionẽ ¶ Motãdũ aüt q slans t cu
cumeris ⁊ filia antiqoꝛa fm tépozís maturationís peeffum
Dc fubftantia terre:boc eft facta tranfimutatione ín ipfis.oe
ſubſtãtia rerre quátum ad pontíca: z bumídítate aque quá
tũ ad infipída : ita» bec ppofitio oc termíniü notet initia»
lis mot?, Suſcipiunt fübriliraté aeris.ſ.humiditatem fübs
ftantíalem p maturatíonem agente calo:e ínteríozi certe»
rio: &m oíuerfas materie oífpofitíones:fm quofds fubfra
tia acris ín ſubtilitate penetrat fructuü ſubſtantis Sciẽdũ
aũt q oura moliíficitur ín marurarione ppter diſſolutionẽ
congelati ⁊ humidi infufionem.mollia induran£ per bumí»
di exbalationem: ⁊ refidui neceſſarij confrantiarm. bec eft in
tentiobuius partis.
irca partem tftam fer funt querenda oe ínitíjs ſapoꝝ.
"Stem queritur pumo vtrũ ponticus fapo: « ínfipidue fint
Duo pꝛincipia initialia omniũ ſapoꝛum.⁊ oftendif ꝙ nõ:ſed
ponticus tm̃.dicit Mal. ín libꝛo oe fimplici medicinaꝙ om⸗
nis fructus que inuenimus ín fuí marurarióe oulcemzm ini
tio eft fimilis arbo:(a qua ocadi£: ⁊ eſt pontícus ficutípe
dicit. vnde pꝛius cft ponticus:c ocínde per digeſtionem et
maturarionem recipit alíos ſapoꝛes ſupꝛa ſe: fed omne ta⸗
le eft pzmcípíum initiale omniũ ſaporum. Secunda ratio ta
lis eſt: dicit pbs ín lidꝛd metheororum c ín ubro oe genera⸗
tione: ꝙ omnia terrenaſcentia generantur per dominium
terre ct aque: et maxime per dominium terre.vnde omnes
fructus generantur per dominium er humiaitate terre»
ftri: fed huiuſmodi bumidiras cft frigida ct ficca ct ponti»
S'o.tttv.
ca:ergo omnís fructus ín fuí initio debet repꝛeſentare pon
tícum fapo:em:cum bumiditatc pontíca generetur. QT sid
oppofiri eft auctontas vfaacq otcit ſub auctozirate zar.
q oupler eſt mitium fapozum:bumidum caquofum qð cft
inſipidum:⁊ terreftre qð eft ponticum: non crgo vnum cft
Apri oim ſapoꝝ: tmo duo.Secũda ratio bec eft: fruc?
fui pzíncipio repzefentant bumiditatem cr qua nutritur
arbo: vel planta ex qua nafat: fed in quibufdá plantis ofa
tur fubftantia aquofa vel pumidiras aquofa infipida ficut
patet ín cucurbitis. In quibufdam vero terreſtris pontica
ficut patet ín galł citonijs ĩmaturis:ergo m quibufdas fru»
cibus infipicü eft pꝛincipium initiale: in quibufdam ponti
cum: fic ponticum non cft píncipium omnii fapo:i. Ad
boccicendum qp circa boc mulzipler in intentio. Pꝛima eft
q oupler eft pꝛincipiũ ſapoꝛum in fructibus, vni eft actua.
le ⁊ boccft ponticum:aliud eft potentiale ⁊ boccft infipiiü
« reperit in quibufdam fructibus. oc bocinrel'igit yíaac
Secunda pofitio ct: cp oupler cft initium fapozum in fru⸗
ctibus.quoddam eft ante rei fozmationem: 7 aliud cft poft
reí foxmanonem. € pzimum pzincipium eft ſapoꝛ ponticus
Qui fcquitur bumíditatem terreftrem ; et efrin omnibus
fructibus ín p:indipio ante reifozmarionem. Secũdum eft
fapo: infipídus:quí fequitur humiditatem aquofam:c ifte
fapo: non cft in —— in omnibus fructibus: fed in qui»
bufdam ante ipfozum foznationern: vt ín melonibus 7 con
fimilibus. Zertía pofitio eftzq initium ſapoꝛum quoddã cft
remotum:2 hoc eſt pontícum.quoddam ppínquum: t boc
diuerſat᷑ Pm ofuerfitatem alio:um fapoum./z primi repe?
ritur in pzíncipio:in omnibus fructibus.fecüidG vero nó fed
ín quibufdam. £uarra poſitio cft:cp £SaL non íntellisit oc
omnibus fructib?-fcd ocius quí peius funt põtici: ocínde
poft ponticitatem fiunt dulces: fed boc eft falſum: quía poo
tíus loquituroe omnífrucru. Quinta pofito eft; cp funt
Quidam fructus magnarum arboꝛum qui ſunt in pꝛincipio
ſaporis põtici:⁊ oc ralíbus intclicir Bał.alij ᷣo funr fructꝰ
paruarum plantarum quiín — ſunt inſi pidi:⁊ de ta⸗
libus nó intelligit Sał. (5 vfaac intelligit oc vtriſq;:⁊ ideo
intcr 2llos non eft Sꝛietas. Hos aurem dicimus:ꝙ oĩs fru⸗
ctus im pꝛincipio eft ponticus. c cauſa huius eft quia in ter
renafcentibus maxime ofirur Pm Auicẽ.terra. Sed ponti
cũ eft oupler.quoddam cft magnum ⁊ manifeſtum:vt in ri
ris ⁊ cõſitibꝰ.quoddã eft paruũ ⁊ occulti: vt incucumeribꝰ
⁊ cucurbitis ín quíbus ponticum lacet ꝓpter mmiam aquo
ſitatem:cum bmói fructus ín pꝛincipio ſunt põtici reſpectu
fue maturationis. ¶ 3d rõnes in contrarium dicẽdum qp
ficut oicit yf3ac ín libzo oe elementis: aliquid eft ín alio tri
plíater. Uno modo potẽtialiter ſicut ignis eft in 3qua:vel
num elementum in alio. Secũdo modo acrualiter ficut ca
líditas t: aqua bulliente. Zertio modo eſſentialiter ficut fri
giditas cft in aqua calida: c bocmó põticũ cft initum cfien
tiale ín omníbus fructibus: loquendo ramen actualiter et
fenfibiliter nó eft initium pontícum:imo mfipidum ín qui»
buſdã.qñq; enim eft ín (liis rant3 aquofitas acrualís a do⸗
minio ꝙ latet pontíaras ficutin'cuairtiris ⁊ cofimülib?: et
boc vltimo modo intelligit Sał Secũdo vero modo: ⁊ p:í
mo intelligit yía3c. 4E Suppofito (Sit ꝙ iapoꝛ põticus c in
fipidus funt ouo pꝛincipia fapoz:queriturvtrum fint eque
pꝛincipia pꝛima:vel quis eozum fir piíus per naturam: ví
detur ꝙ fapo: ínfiptdus fit pꝛioꝛ:dicit pbs ín libꝛo oe fenfu
⁊ fenfato: qp aqua naturaliter eftinfipida: initium cómus
ne omnium fapo:um. vnde dicit aqua eft fperma omniũ
ſapoꝛũ:ergo q magis accedir ad naturà aque : magis eft
poft ipam initiale pꝛincipium: fed inter om̃es ſapoꝛes ins
fipíius eft magis tale:ergo eft pꝛimum pꝛincipium ín frue
ctíoug, SSecunda ratio beceftz omne filud quod m alíquo
genere nilbabet oetermínarum a natura in fuo genere:eft
pꝛincipium materíale in genere ſuo.hoc emm maxime cõue
nit materie, talc autem cft infipidum aquoſum. eft em̃ re⸗
ceptiuum omnii f3pozum:ergo (nfipidum eft maxime pzin
cipium omniũ fapozum. Terr ratio bec eftzín quolibet ges
nere obiectoꝛum fenfibilium eft quedam radic m qua fune
dantur omnía que funt in genere illo: ficurim gcnere vifie
: e &j
Liber
dilium cft pꝛima radix perſpicuum: in genere odoꝛũ fumus
ín generc vero fapozum pꝛincipium initiale et radicale cft
purmidum:crgo qð mag accedit ad naturam burmudí mas
i9 cft pzincipium initiale ſapoꝝ:hoc aür eft infipid?: ergo
infipiat eft pꝛincipiũ imtiale oim fapoz «T Bdoppofirum
eft pecratio:fapo: in fructibus pꝛimo Icquit naturá humi⸗
diterreftris cr quo nutritur planta: q: eg eius fupfluítate
nurntar tructus ⁊ nafatur:fcd dud pumídü bs natur põ⸗
ticitatis ĩ — gencranóis —— ergo ois fructus in
pꝛincipio eft ponticus: ergo ponticũ cft pzinapium omniũ
fapoz in fructibus. Scða 2* dicit pbs in libzo vegetabi⸗
lium: planta nutrit nutriméto grofío ⁊ terreſtri t duro:
fcd fructus atteſtat᷑ in pꝛincipio alimẽto plante:eo qp er eos
dem nutritur:hoc aüt cft rcrrettre groflum ⁊ ponticum:er⸗
go omnis fructus in pꝛincipio eft terreſtris groſſus ⁊ ponti
cus.Ad hoc dicendum ſᷣm quofdam ꝙ duplex eft gencratio
ſapoꝛum. Pꝛima cft vniuerſalis ſᷣm viam nature pecdens
fm quà pcedüt genera ſapoꝝ er cómirtóe elemẽtoꝝ: c iſtã
íntcdit pbs: c fic humidũ aquofum c infipidü cft initiũ ma
tcríalc otm ſapoꝝ. Alia cft griatio fapoz cta ad pacularía
vt ad terrenaicẽtia: purin cis eft nucritio ab bumido terre
ftri fm donuniũ:⁊ in Dac vía ponticus fapo: cit initiũ mates
rale omniü fapos. Siliter oupler eft scncratio ín coloꝛe.
Vna cft generalis d cautaf er perfpicuo ⁊ nígro aducnicn
tc acre: c in ifta generatione pindpium cft perſpicuũ. Alia
eft generatio particularis: c in ifta eft perf; picuũ albeduus
pꝛincipiũ pꝛobibens aduſtionẽ aque ab igne.Secũda folu»
tio cft bec.ſ.ꝙ ſapoꝛes generant᷑ tripuciter. Uno modo per
víam cõmixtionis elementoꝝ ad fc inuicẽ: vt patet in
rc aque colate per diuerſos ineatus terre:q̃ aqua fm diuer
ſitatẽ terre diuerſas recipit impꝛeſſiones ſapoꝛis. Micimꝰ
ergo ꝙ $m viã mixtionis elemẽtoꝛum quattuo: qualitates
ſunt initiale pꝛincipium omnium ſapoꝛum. ¶ Tertio queri
tur vtrum ín via vcre digeſtionis ponticum eft mitiale pꝛin
cipium ⁊ materiale omnid fapoz. vfi jrto querit vtrü bos
fapo:ca ponticum 4 inſipidũ pzccedar alius (apo: per natu
ram: vide£ ꝙ ſic:in omni tranfinutatíone necefie eft pone
rc pꝛincipium cómunc qð oiffcrat ab omnibus: € fubiaceat
omnibꝰ: d adinuicem tráfmutan£:ficur patet in tranfmuta
tione clementoz ín qua ſubiacet pꝛima materia tandp radix
pꝛima c cõis natura omnit? elemẽtis: f$ ſapoꝛes ad innice
tranfmutantur ficut vulr yſaac:ergo neceffe eft ponere atio
quam naturá cõmunẽ fapozís:que oífferat ab omnibus fa»
poꝛibus:⁊ omnibus illie fubíaccat tanqᷓ pꝛimũ pꝛincipium
Secunda ratio hec eſt:oĩs 3:íctas reduat ad vnũ pꝛimum
genꝰ: ficut babet in libꝛo pbyficoz: c in metapbyfice nono
c nó fola advnũ pꝛimũ genus pzedicabile: f5 cti3 materiale
fed fapo:es oẽs adinuice ↄʒ:iant: ergo neceffe eft ipfos ad
vnũ pꝛincipiũ « pꝛimũ gcn? materíale qð per naturá pꝛece⸗
dit ipᷣſos reduci. Zertía ratio bec eft: ficut fe hʒ ín obiectis
viſus:ita fe habet in obiectis guftus :fed ínteralbü t nigrũ
x alios colozes qui funt obiecta vífus eft ponere vná natu»
ram cómuné q̃ ſubiace at omnib? illis ⁊ cos pzecedat &in na.
turá:querit ergo d fit illa natura cóís:fi oicaf ꝙ ſit ponticũ
cõtradicit yfaacqui ponit alíud pꝛincipium quod eftínfipt
dum: fi oicatur qp fitínfipiditas: cõtradicit SaL quí non
ponit mfi póricum. Ad bocoicedum q oupler eft bumida
aquoſum Quoddã qð caufat per viam cómírtionis ín plã⸗
tío: eel miris pur cõmixtio eft vniuerſalis: tale bumidü
fubiacct õibus fapo:íbus: antecedit cos. Aliud eft humi⸗
dum qð caiaſat᷑ p viam attractionis t digeſtionis ín plantis
ttalebumídá confequitur ſapoꝛes:⁊ rale non cft pzindipiit
inítíale omniü fapozum, Similiter oupler cft ponti ini
Quod caufatur per viam cómirtionis elementoꝛum. tluud
put contrabítur ad particularia:vt ad plantas ⁊ fructus:⁊
cofitit in bumídirare terreſtri:et tale eft initiale pꝛincipiũ
omniũ fapo:um antecedens ipfos per naturam:ficut natu.
r4 comunis ⁊ imateríalís ſubiacens (llis. Aliud põticum eft
quod cauſatur per viam oígeftionis 7 nutritionis: ⁊ hoc ſe⸗
quitur ſapores: c non antecedit ipſos: c fic patet que fit n3
tura comunis ſubiacẽs omnib?fapozibus. Quinto que»
rírur vtrum omncs ſapores fiant per viam cõmixtionis cle
mento: t videtur d ſie:dicit y faac qp fapo: cft fequela co
picrionis:ergo reſultat ez bie cr quibus caufarur compleo
rio:ſed compiexio caufatur ex cõmixtone elementozum me
diantibus quarto: pꝛimis qualitatibus; ergo ſapoꝛes ge⸗
nerantur ex elementis per viam cõmixtioms. €T Ad oppo
fitum eft becratio:er non fubftanti)s non fit fubftanria fi
cut oicit pbus: crgo fimüiter ep non ibus non fit ſa⸗
po vel fapozatü:fed clemcta non funt fapozata: ficut vult
v(aac:ergo er cómirtione elementozum nullus fapo: genc
ratur.Scamda ratío pcc eſt:illud quod fit er aliquo poten
tía eft ín ipozfed elementa nec actu nec potentia babent fas
poꝛem: ergo ep elementis non fit ſapoꝛ. Ad bocowendum
q excõmittione quattuo: qualirarum generantur omnes
fspo:cs.Zid rationce in contrarium oicendum cp oupler eft
fapo:.quidam eft fimplex: bíc cft ex elementis alius eft có
pofitus: iftü nó pabent elementa: t ideo non imnrant gu
ttum, Uelaliter dicendũ qp. ex — — — *
non babeant fapozem: exnõ fapozatie fit fapoz: tt
— —— qualitatum pꝛimarum reſultat aliquid quod
nulli corum cft fimilemce eft alterum illoꝛũ: ⁊ boc eft fapo:
qui confequitur compleríonem mixti.Ad tertium oiceáum
qp elementa fm fe non pabent;fapozem : fed fm ꝙ funt in
mito babent ſaporem. ¶ Scxto queritur vtrum omnes
fapo:cs generenturín fructíbus per viam digeſtionis:⁊ vi
detur qp fic. fapo: generatur in ibus er fuperfluitate
humiditatis nutrimétalis ín planta:fed hec humiditas tra
bitura terra « cedit ín nutrinẽtum plantarum per vitam oí
geſtionis. vnde humoꝛ oigeftus trantinittítur ed omnes
ramos:t eripfonutnuntur:fed ex fuperfiuitate (lius bus
míditatis digerente generátur fructus ⁊ fapo: in cís: ergo
neceſſe eft frucrue ⁊ ſapoꝛes cozum i perviam dige
ſtionis.Secunda ratio hec eft: er leuioꝛi ⁊ ſubtilioꝛi humi⸗
ditate generantur fructus:⁊ ctiam digeſtioꝛi:q; fructus sc
nerantur in ramis ad quos humiditas nutrimentalis ſubti
uoꝛ ⁊ purioꝛ t digeſtibilioꝛ aſcendit.ex cuius ſubtilioꝛi pars
te fructus generantur: ⁊ ſic foꝛtis digeſtio pꝛecedit fructus
⁊ faposem eius:quia neceſſe eſt fructum ⁊ fapozem eius p
digeſtionem generari. Zertía ratio beceft: m planta multe
funt eperatíones fimiles oígeftiont. Pꝛima eft attractio hu
midi terreftris ad radicem « medullam plante.Secũda cft
feparatío purí ab impuro per viam oigeftionis. Tertía eft
biftriburio humidi nutrímentalis ad omnes partes plante
Quarta cft feparatío humidi nutríimentalís a ſeminario.
Quinta cft conuerfio humidi nutrímentalis in ſubſtantiam
ad floꝛes c folia, Sexta cft expulſio fuperfluitatum ad exte
ríoza. Septima eft io floztim ⁊ fructuum. Octaua eft
maturatio fructuá ⁊ digeſtio per quam fit tráfmutatio ab
vno ſapore in alium:er xy m in fructibus per multas ge
neratiiroigeftioneo. €] oppofitum eft bec ratio: fapoz
commírtionis : fm vero (unt pꝛincipia nutrírionis genes
"fios
antecedit ad generationem
ctus:nifi valde a remotis,
€ Z caio.xííij.
¶ Ideoq; mutatíones fructuum diuerſe funt: quia
quidam a ponrícírate mutantur in dulcedinem finc
medíato;caliquo altero ſapoꝛe ficut dactylit ſimilia
g»ictarum vniuerſalium.
i'vero mutãtur a ponticitate ín dulcedinem
eniin quidam * non fimiliter fant ficut
vue que ion ponticitatem fuam mutant ín oulcedi?
né finc accrofitate medite vel ſtipticitate. € Mu
cantía aür (inc medíarozc ouobus fiunt modís. aut
cnim murantur in dulcedinem ⁊ oura tñ ficut pꝛius
permanent ficut caftanec ⁊ ſimilia:aut oura mutan⸗
tur cum fapo:c : ficut pira malagranata et ſimilia.
€, Eauſe coꝛum bc funt; quía cum ponticitas na^
turaliter rerreftris « frígida fit ⁊ ficca: non neceſſa⸗
río mura nii ec qualíratib?fuc cõplexioni repugna
tib? idcft cal.« humiditate:ſed tñ alíquando muta
cc actione calo:ie ſolius:⁊ aliquado ex bumidíratis
comínartone cum faa multítudinc; 7 aliquando cx
acióc caloris ⁊ multitudine humiditatis. ¶ Neq;
arbitreris mc dicere ec actione ſolius calozis: vel ec
bumiditatis folius mulrimdine: acfi fit poffibile in
alíquíbus fructibus oc poticitate ín alíum ſapoꝛem
fc mutarc finc humiditate eur nutriẽte:⁊ calozc nu
trímérum coquentc: cum tame calo;em ín quibufda
defectiſſimũ z paruiſſimũ ficut in papaucre z pfilío:
« ũmilibus cft videre. 3n alijsvero eft foztiffimus ſi
aut in pipere:⁊ alije ſinilibus:⁊ in alije vídem? mc?
diocrẽ ſicut i vuis 7 ficubꝰ⁊ ſimilibꝰ. Defectiſſmũ c
paruiſſimũ i caloꝛe dicimꝰ effc: cá multa 7 fola bumí
diratc: et multum ín caloꝛe dicimus: mulcum cffe in
caloze folo, Temperatum vcro itr calozc oícímus
effc in actione virtutis calozís 7 multitudine humi⸗
ditatis. 3dem ín — ———
ín quibũſdam naſcentibus multam videmus humi⸗
ditatem:ſicut cucumeribus mcllonibus. 3n quibuſ⸗
dam paruam: ficut ín caſtaneis ⁊ iuglandibus.⁊ ín
alijs moderatà ficut in maliſgranatis 7 citonijs.vbi
mulra cft bumiditas : fola oícitur burníditas : ebt
vero parua:ſolus calo: dicitur:vbi medíocris:mode
rarus vtrũq; dicitur. Oð cum íta ſit:neceſſe eft quo
modo hoc fiat dici. ¶ Cũ inqua fructus a fua pontí
citate mutantur ppter folum caloꝛem:permanet coz
:ie ficut fuit ourícies ppter paruíratem fue humi
dítatis:c ílla humiditas tn faposofitatem mutatur:
ꝓpter actionem caloꝛis ficut videtur ín caftancis,
Cum aũt fua pontícíras mutatur pptcr multitu
dinem humiditatis tres: fapozes generatur, Cinus
cft ponticus:alter parur potios vcl ftíprícus: ter?
tíus acetoſus.Pumoꝛes em̃ terrenafcentía nutríen
tes effentüalíter trib?oiuidütur modis:aut em̃ groſ⸗
fus terreftris:aur ſubſtãtialis in quibufdam ⁊ aquo
ſus:⁊ in quibufdam aercus:aut vifcofus medioarís
ínter groffum ⁊ ſubtilem. ¶ Cuius autem humidi⸗
tas eſt groſſa ⁊ terreſtris: permanet durities ſubſtã
tic fuc: ⁊ fua ponticitas ficut galla fulful:⁊ ſimilia.
ufus autem humiditas eft vifcofadnter aroffum ⁊
ſubtilem medíocrís fubftàtía fua aliquãtulum emol
lik ⁊ ponticitas míno:af:c quafi glans efficitur. Si
aũt bumídíras fit ſubtilis:naturali actiõi obedit:et
cmollita ĩ acetoſum fit mutabilis. 55 tñ bocouob?
modis:aut em̃ cam ſubtilitate licdimma. vir aliqua
tulum fit pontícítas: ⁊ fit rce ftiptica: ficut coctana
mala punica: aut fubtilíratc acrca, ende c cü ſubti⸗
Fo.xxxvj.
litate caloꝛis vincitur ponticitas.fitq res vifcofa ct
parũ acuta. vende ⁊ ſapoꝛoſioꝛ vcl aſpcrioꝛ ⁊ ventris
molliríua:ticut ovípbenitia: tamaridi:pꝛuna:⁊ ſilia.
Ideoꝙ; acctofitas eft ſubtilioꝛ ⁊ poꝛoꝝ penetrabi⸗
lioz. Pumoꝛes eri fui ſubtiliſſimi fant ⁊ liquidiſſimi
cito poꝛoꝝ penetratiui.vnde actio fua talis eſt inte⸗
rius;qualis e. terius: ſtiptica vero non ſimiliter:cũ
humoꝛes fuí groſſi int ⁊ viſcoſt: atq; terreſtribus vi
cini poꝛoꝝ non penetratiui.Actiones ergo foꝛtioꝛes
funt ín cxterioꝛibus d intrinfccus, ⁊ quo modo res
acctofa fubtilio: pencrrabilio: cft ftiprica: q: bu?
moꝛes fui fubriliflumi funt et liquidiffumt fitr et fti
ptíca ſubtilioꝛa « ponticis funt penetrabilioꝛa.Hu⸗
moꝛes em̃ ſtipticoꝝ inter ſubtiles ⁊ groſſos medio⸗
cree ſunt.poñticoꝝ ppꝛie terreſtres « groffi ſunt:vn
de actiones coz non penetrãt extremitates coꝛpoꝝ.
€ Si aũt ponticitas mutatur ꝓpter foꝛtẽ caloꝛem
cinulrà bumiditatẽ:quinq; ſapoꝛes cõficiunt:id cft
dulcoꝛ vnctuoſitaſ ſalũtas: amaritudo:acumẽ.Cau
fc bo foꝛtitudo eft caloꝛis vcl debilitas ſcu medio⸗
ditas. Oultitudo quoq; humiditatis: paruitas:
groſſities: ſeu ſubtilitas: vel inter multum ⁊ paruũ:
Foſſum ⁊ ſubtile mediocritas. Si erri calo; eft mc»
diocris ⁊ tẽperatus:⁊ bumídítas fimiliter: complct
nacura acrioné fua ín fructibꝰ⁊ perfecre ⁊ tempera⸗
ratc cadcm actione digeritur:atq; in oulcedine mu^
tatur:fed tñ ouobus modís.aut cum mediante alte⸗
ro ſapoꝛe:aut nó mediãte.Cauſe:quia fi humoꝛesvi
fcofi fint ⁊ groffi: cito coagulanrur:z tine mediatoꝛe
ín oulccdínem mutãtur:ſicut vídemus in oacrelis
moꝛis ⁊ ficubus⁊ tilib?. ¶ Si aurcs humoꝛes fub»
tiles ftmt ⁊ liquidiſſimi: coctiones coz diutius moꝛã
tur:⁊ indc in acetoſitatẽ murarur, SSpíffari vero in
oulcedinem tranfducuntur; ficut vídetur in pꝛunis:
vuís; cocranis ⁊ filb?^, ende 7 dactlyi mufa ⁊ ficus
viſcoſioꝛes funt vuis c groſſioꝛes. Poſſunt aurcm
bec intelligi ex bis que fit exteriꝰ. Si em quiliber
fucci accipiantur ⁊ fole excoquantur:Si fuca ſubti
liſſimi ſint:⁊ liquidiffimt carentes omní groffiric: ct
vífcofitate:coagularioncs retardantur:⁊ in acctoſi⸗
taté mutantur. Soi atit groffi ⁊ vifcofi; velociter coa?
gulantur 7 oulcozantur. Si aũt calo: téperamerum
exceffcrit: ín fine fecundi gradus deuenerit: bumo
rcs aũt fubrües funt ⁊ acre mutirur res ín vnctuo
firatcs: ficut amygdale:nuces:⁊ fimilia. Si autem
humoꝛes pauci int: inter groſſum 7 fubrile medio
cres:caloꝛ aurem in eadem quantitate fuerit:mutã⸗
tur res ín ſalſitudinẽ. Unde omis rcs falfa terreſtris
cali. fic.ín fecundo gradu. Si aũt calo: bunc modü
exceſſerit: ⁊ in tertium gradum ocucnerír: bumo:cs
aiit parui groſſi ⁊ terreítres ſint:mutantur ín amarí
rudincm. Ande omnia amara calida ⁊ ficca funr in
tcrtio gradu c terreftría, 0? íi calo: ad quarrü gra
dũ deuenerit:⁊ hu.ſubtiliſſimi fint: res muranrur ín
nímiti caloꝛẽ igneũ:vnde ⁊ (apo: fir acutus. 3dcogs
om̃ia acuta calida ⁊ ficca fant ín quarro gradu. 35a
l3 ergo eft — ſalſa amara dulcibꝰ ⁊vn⸗
ctuoſis ſunt calidioꝛa: acuta autem calidioꝛa ⁊ ſic⸗
cioꝛa funt ceteris ſapoꝛibꝰ: qð dupliciter intelligit
€ vi)
über
ed cz actionibꝰſuis: vel ex paffioníb?, Actionibꝰ qs
oulcia inueniürur moderate mũditicatiua: ⁊ excola⸗
tíua tinc boꝛribilitate nature vcl iũcure feparatioc,
12yanitcitaf boc cr códclccrarioc fenfus ⁊ acquicta
tione nature.Salſa c amara ⁊ acuta nõ fitr excolãt
aii ⁊ müdificat nó modcrare:fs cti nimia Farigarioe
naturc. Teſtatur boc boꝛroꝛ narurc ad ipfa acuta: c
fua ab eis fuga:pꝛopterea q; iũcturas eius fcparar,
€ Acuta aũt foxtíoza funt ceteris: quía calo: coꝛũ
igneo cft limilis. Salſa qz calída funt in ſecũdo gra
du:mínus boo: opcratur:⁊ natura minꝰ fugit vel
abboꝛret ca. Amara atit q; ín tertio gradu ſunt cali⸗
da:ín actionibus fuis ínter falfum ⁊ acutum funt me
diocría. Senfus crgo plus fugit ca q̃ falfa;c minus
q acuta. De patfionem vcro ínferentibus ita cit
icut actioné ignis in melle inuenimus. Odel em̃ cũ
igne excoquatur:⁊ igne ín (dcs cõfoꝛtat vt caloꝛis tẽ
perametum tranſgrediatur:ſua bumiditas minuit:
⁊ dulcedo mutat᷑:⁊ ſalſitudo ſibi datur. ſi actio
ignis in illud agumẽtet᷑:⁊ advltimitatẽ accedat:plu
rimũ faa humiditas deſiccatur:⁊ in amaritudinem
mutatur. ti piurimũ adbuc actio augmẽtet᷑ ignis
ín illud: c hunectatio fua ſubſtatialis ꝓpe fintatur
acutum cfacitur.
«Eum per diuerſitatem concurfus pꝛincipioꝛũ ⁊ cauſaꝝ
tranímutationce fapox oueríant:poitá oe caufis dictum
eft ipfoz:oe oiuerficate gñationis iparum c trantinutatioo
nis determinat:qꝛ oia que ín pac parte oetcrmimantur hñt
oifficilé diſtinctionẽ pprer ipfoz cõnexionẽ: ideo,vt finc ws
trícanone pccdamus: parté íttá ín decem diſtiguimus oi»
ftinctiones. 3n quarü p:ima affigaat pꝛunã diuerſitatẽ ge
nerationis fapoz $m qua quidà generat ck pontico ſapo⸗
rc atio íntercedente medio. 3n ſecunda.ſin hac:Mutantia
finc medtato:e.oeterminat oiuerfitaté coz que fine medio
cnerant.ocrermínat t oíftinguit: fin ꝙ quidá manentin
fua ourícic:quidá ad molliciem tranfducun£. In tertia. f. ín
bac:s£aufe coz q: «i põticitas naturaliter fit terreftris cc,
affignat caufas bui? oíuerfitatis, In quarta.ſ.ĩ hac:Req;
arbitrerís me dicere ex actióe ſolius caloꝛis «C. remoucrou
bitationem er dictis incidẽtẽ. 3n quíinta.f. ín bac: Qð cum
ita fit neceſſe cft qo fiar dici cc.redit ad intẽtionẽ € deter⸗
minatoiuerfitaté fapor qui gcneran£ fine medio: t manct
in duricie vel ad mollicié tranſimutãtur:qui ex multo caloꝛe
« pauca humidicate ꝓcreantur. In ferta.f.ín bac:dum aũt
potíatas fua mutet ppter multitudine pumiditatis ⁊c.de
terininat oiuerfitatem illoꝝ qui a multa bumíditate 7 ocbí
lícaloze pereanturzin quo crpsefíe affignat cám ppter quà
non eft cadem duricies:neq; fapo: manet:ĩmo vtrũq; trãſ⸗
mutatur. In fcprima.f.in bac: lhumoꝛes em̃ terrenaſcẽtia
nutriẽtes cc.aflignat buo diuerſitatis caufas penes quas
diuerſitatẽ ín ſapoꝛibꝰ aflígnat. In octaua. f.ín bac: Si aũt
ponticítas p fo:tem caloꝛẽ ⁊ muſtã humiditatẽ ⁊c.deternu⸗
nat oiftinctioné ſapoꝝ qui er multo caloꝛe ⁊ multa humidi
tatc ꝓcreãtur. In nona.ſ.in hac: Poſſunt aũt intelligi bec
cr bis que fiũt exterius ⁊c. manifeſtat diuerſitatẽ griatioís
Hecierũ f3poz p exẽplum ín actione caloꝛis in rebus extrin
f:ae fm cuius actionẽ intenſam ⁊ remiſſam $m diuerſas
materierũ diſpoſitiones diuerſe ſapoꝝ ſpecies ꝓcreantur.
In decima.ſin bac: De paſſionẽ inferentibus ita eft ficut
actioné ignís c£, manifeftat diuerſitatẽ griatíonis fapoz:
fm quá ep vno multi seneranf per intẽſam actionẽ
ponens exẽplũ inigne melle. (T Xirca pꝛmã pté oícit cp
cum diuerſantur caufe ⁊ inítía (poz ⁊ ſubſtantiẽ &m líqui»
dítatem « grofficiem ⁊ mediocritatem penes que caufaf of
uerſitas m ipſis: ídeo tranfmutatióes fapoz funt diuerſe:
quía quidã tranſmutant᷑ ex pontico ín aliá icpoim alio in
vercídéte ficut vue acetofo interueniẽte:quidã nullo ficut -
irca fcóam dicit ꝙ coz que finc medio tranſmutant᷑
quidam manent in fua ourície:ficut glans. quida c fapo:c
ounciem tranfmutant ficut pírü malum, Srca tertiam Dis
cit ꝙ caufa pui? cft q: pótía frigiditas et ficciras pcrmutat
a caliditate c purmidirarc. Cũ d pauca eft humiditas traſ⸗
mutatio net finc medio:cum autem multa acetoſum inter?
adit medium bumíditatem fequens. Similiter cft oe duri⸗
cic que fequitur paruitatem humiditatis: ⁊ mollicicm que
eius multitudinem fequitur; ct Pm dominium ín calido ct
Dumidom vtroqy oíucríc refultát fpes fieut poftea oicetut
etbunc modum tangit im quarto de fimpüici medicina,
&írca quartam partem quía oicit ſolum calozem er folam
bumiditatem nc credatur quod a fola caliditate vcl hunu⸗
tate caufetur pecoíuerfitue: remouet poc Lens. qp non
credatur boc: quia non detũ cft mifi in reſpectu: co qp tn qué
bufdam calo: íntéditur ficuti piperc: in quibufdam par
uue cft:ficut in pfüio.fimiliter cft oc pumiditate. vnde fo»
lus caloꝛ vcl humiditas a domnio oiatur:et non abfolute.
s£irca quíntam partem oícit ꝙ redcamus ⁊ dicamus ꝙ cu
calo: oominatur t pumídiras repzimitur: caufatur fapoz
fine medio:quoníam mollis quando aliquantula cft humi⸗
ditas: quandoq; ourus quando pauca, 3Eirca fectam par
tcm oicit ꝙ cum pontícum a mura bumidirate mutatur
et pauca caliditate: tres gcncrantur ſpecies:ſcilicet pon»
ticum fequens ſtipticum c acctofüm. s&irca ſeptimam par»
tem quattuo: intendit: pꝛimo oicit qp cem mutatur pons
tici pprer pumidi dñium tree gencrátur fapo:ca:fc; pone
tícus ftípticus c acetoſus Secundo ad fignificandum caus
fam pꝛedicte oiucrfitatie diuidit bumiditarem er qua gcne
rantur (3po:es dd groffam fubtilem ⁊ mediocrem. Tertio
dicit ꝙ er groſſa ponticum « ftipricum generantur: ficut
patet ín fulfulzqà eft pomü quercinũ: deinde oicit «p ex me
diocri generatur icum molle ficut glans: deinde dicit
q cr liquida fübrili generatur acetofum:fed oífferenter:qz
aut babct admírram põticitatẽ:⁊ fic generatur ſapoꝛ com»
pofitus ficuti cocranis;aut cft ſubtilis admirravilcofitate:
X ficalíus cópofit? fapo: ⁊ laratíuus gcnerat ficurin tama
rindis t p:unts, £auarro affignat iurta p: differen⸗
tiam intcr actionem pontici ⁊ acetoſi dicens:qꝙ ſtipticum
groſſum eft parum penetratiuum ; c fua actio magis viget
in füperficic:acetofum vero eft contrarium. írca octauam
partem ———— piírno «p cum mutatur ponticum
er imi ic bumditatisc caliditatis:quinq; generárur .
fpecies fapozis:fcilicet oulcis: vnctuoſus: faifus: amarus:
X acutus. soccundo affignat caufas huius diuerſitatis fm
quas fit trafimuratio p medii: fine medio: c quídà manet.
in duricie:⁊ quídá non: « caufe pꝛoueniunt propter oiucrfi
tatcm actionis — — humiditatis in mul
titudine z paucitate ⁊ fübtilítate, Circa nonã parcem tria
ꝓponit. Pꝛimo ponit exemplum in frigidis per actionem
diuerſan caloꝛis exterioꝛis ad diuerſos ſapoꝛes tranſmu⸗
tantis. Secundo oſtendit quomodo per actionem caloꝛis
intenſam c remiſſam diuerñ generentur ſapoꝛes ín diuer⸗
fis gradibus pofiti c conftituti.Zertio comparat quafdam
fpecics adinuicem ratíonc íntenfionis mato:is et minozís
t actionis ipſoꝛum:⁊ totus fermo eft planus.Circa decimã
partem ponit epemplum ín actionc ignis in melle: cum em
tft cíus actio fo:tis couertitur ad falfum: cà at foztío: con
uerti£ ad amarũ:cũ aüt fo:tíflima ad acutũ.cũ.ſ. bumidum
finí£: ⁊ ſititer cft ín alijs rebꝰ.Hec eſt intétío huiꝰpartis.
¶ £irca parte íftá multa remanẽt dubitabilia oc inirtje et
caufis grianóís ſapoꝝ. inter d pmo q̃rit vtrü noue gnent
fapo:es pvíá cómitióís ficut nou£ giant ꝑviã digeſtiõis:
⁊ ofidi£ cp fic:fapozes ſequũt »plerióes finc cõmixtiões:ſʒ
cómírtiócs funt nouc ficuc dicit £Coftá.i pátegní:ó tot mo⸗
dís erũt fapo:es:qó em alterũ fequíf multiplcaf Pm multi
plicitatẽ illi? ad qð fequi£: g¶ nouẽ generant ſapoꝛes p viã
cõmictiõis.Scða rõ bec eſt:ſapoꝛ eft ſeq̃la cõplexiõis vn fe?
Quif naturã c diuerſitatẽ cóplerióis:fs cõplexiões ſunt no*
uem:⁊ cauſant᷑ nouẽ ⁊ diuerfificantẽ &m viam cómírticnis:
crgo neceffe eſt.ix.ſapoꝛes cauſari ⁊ diuerũficari fm viã có»
Dietarum vniuerſalium.
mirtionis. Tertiaratio bec eſt: ſapor n tĩ reperitur in fru⸗
cribus:fed ctiã ín alte rebus que generantur per viam *
migtionie ficut patet in planta:que ponue generat per
comirtionis d per viam digeſtionis: led plante müuirag pa?
bent cópleponce c oiuerfao fm viam cómirtionia;crgo nc
cette cft ipfas (3poses babere multos: ad —
viam comigtionis:cum plures in eis reperiantur apores.
imi: iratibus;c 6m candem viam generantur: fed
——— ex pꝛimis qualitatibus per viam
cómirtionís:ergo infinín fapozcs generan£ cx pzinia qua
litatibus fm víam comigtionio, €] Ad oppoſitũ eft pecra»
tio:ouo funr ſapores initiales tm.i.ponticus T infipidus:c
antecedunt gencratione fructus. ally vo omnes faposes fce
quuntur: t idco generantur per viam oigeftionis € initia⸗
les per aliam viam: ſed non ett alta vía nifi cõmixtionis: cr»
go sencrantur per víam cõmixtioms: non ergo omncs fas
pores generantur per viam commixtionis ftuc digeſtionis.
«[ Ad bocoícendi ꝙ ſapoꝛes generant perviam digeſtio⸗
ms.Sed notandũ ꝙ dupliciter eft loqui ocgeneratioc fapo
rum. Vno modo in gñali ſᷣm qp fapo: cftín omnibus mixtis
. fspo:atís: c fic tor gcacrantur fapo:cs per viam cõmixtio⸗
nis:quot per víam digeſtionis. Zio modo eft loqui de ípfo
infpcaali « parcicutari vt in tructibus:⁊ fic trf ouo ſapoꝛes
íniríales generantur pcr viam cõmixtionis:⁊ dicitur heccõ
mirtio generatio pꝛuma fm quam ree pꝛocedit ín eſſe: coi»
geſtio oicitur muratio fim quá diuerſe generan£ fpecice fae
po:um poft exitum rct ín effc, :
[ :3ccüdo querírur cz quibus quaiitatibus generen£ fas
2653 oo minio: vtrum ab actiuis:an a paſſiuis.Et fuppos
0 q à paffinis:quentur fcóo er cuíus oomínio qualitatis
paſſiue generetur. Tertio quentur propter quíd quedá fen
fibílía habent domimũ qualitatü actiuarus;quedá vo paffi
uarum.q[ TAd pꝛimũ dicendũ ꝙ duplexleſt caufa diuerſita⸗
tis obiecto:um ſenñbiliũ. Pꝛima caufa eft a partc intentio
nis ſenſuum. Secunda eft a partc immurationis obiectoꝝ:
Quedam erii funt obiccra pprer cõmutationẽ:quedã vᷣo p»
prer nutrimẽtũ.Obiecta iunt ppter cõmutationẽ funt vt
colo: fonus:q: crgo hmõi obiecta funt ppter cómuratione
vtímmutent ſenſum:ideo habent naturam qualitatũ actis
uarum ficut colo: Sonus aure non babet oomínía qualita
tum:fed eft impꝛeſſio factain aere. Q:ganum vo tactus cft
tompofitü cx quattuo: qualitatib?; ⁊ — obiectũ
tactus ſunt quattuoꝛ qualitates. Sapoꝛ vᷣo ⁊ odo: funt ſe⸗
quele cõplexionis c nutrimẽti:⁊ q: nutrimentü eft paſſiuũ:
pꝛopter hoc habent dominiũ paſſtuarũ qualitatũ:ſed (apoz
cit groflus ⁊ magis paſſiuꝰ d? odoꝛ:quia ĩmediatius ſequi
tur nutruncntus: ⁊ ideo habet oomini magis paſſiuarum
qualitatuʒ.Hec autem qualitas eſt bumida:⁊ ideo obiectũ
guſtus habet naturam humidi. Secunda caufa eft pꝛopoꝛ⸗
tio oꝛgani ad obiectũ:q: opoꝛtet qp ſit dominiũ illius natus
reque eftín oꝛgano t obiecto ꝓpoꝛtionalis:qꝛ cadem eft oz
gani medij ⁊ obiecti. IHatura v0 que eft pꝛopoꝛtionalis in
0:5ano tactus eft dominiũ quattuo: qualitatu: ⁊ ideo eius
obiectum babet dominiũ perſpicuũ. In oꝛgano vero audio
tus eſt natura cõmunis pꝛopoꝛtionalis aer mobilis in auri
bus:⁊ ideo eus obiectuin eft vor foꝛmata ín aere. In oꝛga
no foguftus eſt dominiũ humidi ſaliualis: ⁊ ideo opoꝛtet
ꝙ in ſuo obiecto fit dominiũ humiditatis. In oꝛgano vero
olfactus cft dominiũ ſicci:⁊ ideo domimũ in ſuo obiecto eft
ficcítas. ad (cóm dicendum q dominium ín (apo:íbus eft
a qualitatibus paſſiuis materíalter:q: fapo: fequitur natu
ram nutrünenti; c omne nutrimenti babct naruram humi
di ⁊ ficci per dominium: ⁊ ídeo in ſapoꝛibus cft dominiũ a
qualitatibus — Ad aliud dicendũ ꝙ duplex eſt cauſa
duerſitatis obiectoꝛũ. Pꝛima eft a parte mutationis feno
fuum. Secunda eft pꝛopᷣer mutatione oꝛ ganoꝛũ. Jtem fae
po: t odozad nutrimenti oꝛdinantur:ſed fapo: oepzope: c
do: oclonge; zídeo babent naturam ⁊ dominiũ qualítae
tum paſſiuarum. Item fapo: groffio: eſt: ⁊ in humido fun⸗
"aped idco magis babet naturam ⁊ oomínii ficdi. rem
o:gano tactus cft dominiũ quattuoꝛ quautatum per in
S'o.rttvij.
dífferennam: ⁊ ideo eíus obiectum confiftit in cõmixtione
omníum qualítatü a dominio.
¶ Tertio queritur quomodo in omnibus fructibus reper
ntur vous fapo:cómunis in pzincipio.f-ponticue: c vidct
q bocnon pofüit eſſe. Dicit yfaac ꝙ — ſequitur comple⸗
xionem ⁊ firmat (uam ſpeciẽ: fed 19 diuerſarũ funt có»
plerionum:ergo cum fapo: fequatur complepioncs neceffe
cftipfum ofuerfifican fm diuerſitatẽ quattuo: complerios
num:ergocum complerionon fit vra Z cadem ín omnibus
fructibus fed oiuerfaznec (po: erítín omnibus fructibus
vnus:nec vnius naturc in pzincipio:fed oiucrfe. Secunda
ratio pec eft; fructus generatur cr fuperfiuítate bumiditas
tis nutrumentalis ipfius plante:⁊ omnes frucrus in pꝛinci⸗
pío affimilan£ fue pláte innatura t complerionezfimie emi
gnat fuus ſiłe:ſed pláte funt oiucrfe nature ⁊ coplerionisz
ergo fructus in fat pzindipio babétotuerfas naturas t com
pleriones: crgo ⁊ diuerſos fapozes qii: ſequunt᷑ copleroe
nes. ¶ Aid oppofirü cft aucto. Sał.qui dicit in lib.de fim»
plici medicina: fructus omnis im fui principio reperit po
tici ſapoꝛis ppter naturá hũidi terrefiris dominatis in eo⸗
quod concedimus. ld pzimas ratione in contrariũ dicendũ
q cõplexio duplex eſt.Quedã eft cõmunis que ſequit natu
ram terreſtrẽ:⁊ hanc participãt oẽs fructus in fui pꝛinciio:
c p:opter hocoẽs babent naturã ficcá im pzinapío: c íapcz
fequens banc cópleriones comuniter eft ponticus fapozín
omníbus fructibus in pꝛincipio.Alia cft cõplexio ppzia que
additur ſupꝛa complerione cõmunem:⁊ oinerfificat fm oi»
uerías naturas fructu: ⁊ hanc ſequunt᷑ oíuerfi ſapoꝛes ct
cius ofuerfitate. Ad fecundas rationem dicendũ ꝙ duplex
eft complcrioín plantis. Una cft fira radícalis:per quá ftat
vita ín eía: c hec diuerſificat fm oiuerfas naturas pláraz c
bancnon fequunt ſapoꝛes.Alia cft fluens nutrimentalis: c
bec cft eadẽ in omníbus plantis:q: caufatur er bumíditate
nutrímétali terreftri ec qua omnes plante generanz. ⁊ nu⸗
tríuntur:t ex cutugfüperfluitate fructus nutriuntur € ge⸗
nerantur, f££cbcc complerio fiuene cófideratur ouptidter,
Vno modo p:out cft ín frucribus antc fuí digeſtionẽ «ma»
turatioaem ⁊ mutatione vnius fapo:is in alii: ⁊ hoc modo
cft vna 2 cadem cómunis in omnibus fructibus: az frigida
⁊ ficca materialiter:⁊ tuncomnía feguí£ vnus fapo: folum
fc; ponticus.Alio modo confidcratur poft fructuũ digeſtio
nem fiuc completá fiue initiatã:⁊ tũc non eft vna fed diuer
ſa:⁊ bocmodo fequun£ plures fapozes t oíuerfizz nonvn?
ftus 4L oo — js diuerſitate ⁊ — Sab.
⁊pbm. Ponit em Balbꝙ o£s fructus in pꝛincipio funt pon
tic ſapoꝛis t poftca fitit oulces vel alter? ſapoꝛis. Pbs vᷣo
ponit in lib, vegetabiliũ c» myrobaf. primo funt oulces:ct
— fiunt pontici.Ad hoc dicunt quidã ꝙ cum dicit Ba⸗
enus dq omnes fructus ín pꝛincipio ſunt pontici:⁊ pbüofo
pbus dulces:nõ íntellicítxp fint oulces fimptr⁊ abſolute:ſʒ
cq funtpontici remíffi ín pꝛincipio: ⁊ artincnt oulcedíni ree
miſſe: c caufabui?eft q: myrobalin pꝛincipio babét quan⸗
dam humiditateʒ ⁊ molliciem: q: cópofitio ipfo:ü eft valdc
rara:⁊ mulrá attrabunt humiditatẽ:⁊ aer eft calidus ⁊ bu»
midus:ex quo recipiunt pontícitatt valde remiflam: fed ca
lo: ecterio: congalefcene fn eftate contrabít humidũ ſubſtã
tíale ab eis «remanctterreftre c fiit pontici: c ſic ſolutur
contrarietas. Nos ᷣo dicimus ꝙ in myrabalanís eft ín pin.
cipio potiatas effentíalís latens: oulcedo eft in eís actua⸗
Lis a parte bumíditatís acrualís ⁊ generoſitatis que oomi»
nantur ín eis actualiter: fed poft conſumiturilla bumidi⸗
tas a calo:e exterioꝛi:⁊ introducitur póticitas actualis que
p:tus latebat.
¶ Quarto qn£ ado idẽ fructꝰtrãſmutat᷑ ad diuerſos fapo
res manẽte cadé fua ⁊ eadz (pecie: t vide£ ꝙ bocnó poffit
effe:fapo: firmat fuam —— vult vſaac:e⁊rgo ſ ſapoꝛ
varíctur vel tranſmutek: neceſſe eft ſpeciẽ variari ⁊ tranfmu.
tan. Secunda ratio bec eſt: vnus ſapoꝛ diuerſus cft ab alio
fm fpecics:fed impoffibile eft vnam fpeciem ín altam tranf
mutarí:fiait babetur in fine metbeoꝛoũ:ergo impoſſbile
cft vnum fapo:cm ín aliüm iranfmutari.( 243 oppofitü eft
aucto. yfaac dicẽtis qp vnus fapos in alium tranfmutatur
cv»
f
:m
Liber
manẽte eadem ſubſtantia:quod concedimus.¶ aid pꝛimã
rationem m contranum dicendum cq duplex ett complexio.
Cina fira per quá fructus ftat ⁊ cõſeruat fuam fpecie; ⁊ bec
non mutatur mutato fapo:e: banc nó fequitur fapoz neq;
firmat ipfam. zlliacft fluens que contrabitur per actionem
calo:ís quá fequitur fapo: t confirmat: z bec variat varia»
to fapo:ze ⁊ nutriméto, vnde q: poffibile eft fic eund fructũ
ſic habere diuerſas cópleriones:ideo poflibile eft vt tranf?
mutetur $m o(uerfos ſapoꝛes. Ad fecundam ratíone oicen
dum cp oupler eft (pedes, Cina eft ín rcbus ficds c intranſ⸗
mutabilibus ficut in metallis: « ralis fpecíce non mutatur
in aliã ſᷣmvirtutẽ:⁊ de bac intelligit Aua eftín rebus
tranfmurabilib?:7 talis fpedce mutatur m aliã:ſicut patet
i —— ⁊ confimilibus:et oe bac intelligit yfaac.
¶ li?oc babito querit oc caufiec pzindptjs generatiõis fa
poꝛum:⁊ queritur etrum calidus vel frigidũ fit pꝛincipium
effecriui fi :c oftenditur qp frigida: fapo: caufaf per
víam digeſtiõis ficut ſupꝛa dictũ eft: ficut dicit pbs in lib:o
metheoꝛoꝛũ:ꝙ in rcbus oígeftis opoztet partes conftare c
indurarí adinuicẽ:ſed frigidü maxime partes facit conftarc
invnum que ſunt diuerſe nature:ergo eft maxune pꝛincipiũ
oigeftionis:fed qð eft principii oígeftionis eft pꝛincipiũ ge
nerationis fapozis:ergo frigidi eft pꝛincipiũ effectiuũ fapo
ris.Scda ratio bec eft:fapo:es fequunt narurá eoꝝ quoꝛũ
funtzfed illa qñq; funt calída:quandogs frigida:ergo fapos
res qñq; senerátur a calido:q a frigido. Tertia ra»
tio beceft:quidá fapo: cft acutus c atteftarur caliditati; et
quidã acetoſus:⁊ atteftatur frígíditati;ergo cum acutus fa
pos caufetur a caliditate per contraríi acetofus caufabitur
a frigidítate;contraríozü ern contrarie funt caufe, (| Ad ope
poſitum eft hec ratio:digeſtio fit per calidi ⁊ humidũ:ergo
cum ſapoꝛes generẽtur per viã digeſtionis:neceſſe eft ipos
eeneraría calido t non a frigido:cum fit pꝛincipiũ incruda⸗
tionis. £t ficut fit oíceftio m aialibus:fimüiter in plátis
fcd ín atalibus fit digeſtio a calídozergo fimiliter ín í
ee t5
cõcedimꝰ. ¶ Sid pꝛimã ratione ín contrarii dicendũ
qp conftátía ⁊ venio parti fit dupliciter. Uno modo per com
p:eflioné c conftrictioné: « becfit per frigidi: c banc nó fe»
quitur ſapoꝛ.Alia eft que fir per coberentiá bumidi aquoft
eurn ficco terreo:⁊ becfit per actione calidi: ⁊ banc fequitur
fapo: ficut effectus fuam caufam: et bec cftín fructib?. Ad
fcoam rationẽ dicendũ ꝙ fructus calídí ⁊ bumidí c frigidi ⁊
ea que ſapoꝛẽ babent reducunt᷑ ad natura caloꝛis íntéfi vel
remiffi ecl mediocria: fapo: erf; aim fiat ín fructibus p vías
digeſtionis:neceſſe eft ipm ficri per aliquẽ calozem cõmuni
tcr vel pꝛopꝛie oícti. &ld terríam dicendũ ꝙ (apo: acetoſus
—— iciter. Uno modo pꝛout cft ín vía c in fieri
fuc generatiõis.Alio modo pur eft ín termino fue genera»
tionis:⁊ fic frigidus cft eius caufa ficut occafio. 3n gne em
ſapoꝛis acetofi calo: digerẽs cófumitbumiditate aeream:
qua confumpta calo: euancídt: q: non inuenit pabulum ín
quo faluc£: ⁊ introducit᷑ frigidũ aquofus c cómifcetur par
tibus ficis terreis ignitis 7 acutis 7 fit (apo: acetofus.
¶ Suppofito ꝙ (apo: generet per actione calozís: querit᷑
vtrü generctur per actíoné caloꝛis erteríozís:t vidct qv nó:
nibil qð impedit otacftioné per quà (apo: et in effe fpecifi
cum eft caufa gñationis (apodíe:fed calo: exterioꝛ eft bmói:
retrabit em̃ caloꝛẽ naturale a loco oecoctíóís cibi vbi fit oí
geftio ficut pt5 ín eftatezergo caloz erterio: nó eft caufa ge»
neratióis ſapoꝝ. ¶ 3d oppofitü cft qð videmus ꝙ ín byes
ime plante non pꝛoducunt fructus ficut ín eſtate:ergo calo:
exterioꝛ confert ad gnationé fructuñ c coz fapozem pviam
digeſtionis.Scda ratio hec eſt:dicit pbs ín lib.de vegetabi
libus cp fol eft pater plantarũ c earũ fructuũ:⁊ terra mater:
fcd ſolnon poſſet gñare fructus vel berbas nífi mediáte ca
lo:e exterioꝛi:ergo ad generation fructuũ ⁊ ſapoꝛũ ín eis
neceſſarius eft calo: exterioꝛ:qð cócedímus. €Inde digeſtio
⁊ generatio fructu fit mediate caloꝛe interioꝛi c exterioꝛi:
4 confoztat interío: per exterioꝛẽ ¶ &d rationem pzímam
in cõtrariũ dicendũ c oupler eft io calozis naturalis
ín plantís. Una cft cóucrfto bumidi nutrimétahs ín fübftáz
tiam plante; z bec viget in byemeznec erigit adiuuari a ca^
lozc extrínfeco. filia eft opatio que eft erpalatio humidi ad
ramos pꝛoducẽdos « fructus « folia: bec iuuatur a caloze
extrinſeco aperiente poz08:quí calo: attrabit bumiditatem
füperfiuam ad erterio:a ⁊ cõuertit m fructus. ¶ 3tt queo
ritur quare calo; eyterio: nó operat ad oigeftionesin aializ
t bocvide£. Hippo. dicit ꝙ calo: naturalís' eft (n etate ocbi
lis:⁊ ideo illo tepo:c digerimus male:in hyeme $o foꝛtis:⁊
tuncbene oígerunus: c bocnó cflet nifi caloꝛ exterioꝛ impe
diret oígeftionem. Secũda ratío pec eſt:dicit Sal ꝙ fimile
applaudés fixo fimili pceditad illud. Dicit etiam ozibafius
qᷓ in eftate oebilíta£ calo: naturalis ouab? oe caufis. Una
€ftq: calo: naturalis applaudens fuo fimili. f.calo erterío
ri retrabit fe ad exteríoza, Secunda eſt:qꝛ calo: exterioꝛ in^
tendit calozem interioꝛẽ ad exterioꝛa reducere: c ita íntedit
calozem interioꝛẽ exterius reducere: fed boc modo operat
calo: naturalis ad impediendũ digeſtionẽ: ergo calo: exte⸗
río: impedit oigeftione ram ín planta dj im anímali. O ad
hoc dicendũ ꝙ calo: exterioꝛ impedít oigeftione in animali
quadruplici oc cauſa: ⁊ non in plantis. Pꝛima eft acocflus
plantarum ad elementa ⁊ oíftantía anim̃aliũ ab elementis,
SScamda caufa cft:q: calo; debilis eft ín planta: 7fo:tis m
anímalí:ídeo planta indiget caloze exterioꝛi ad fuf digeſtio⸗
ncm.Tertia caufa eft nutrimẽti groffitíce ín planra: 7 fube
tilitas nutrimenti n — — Ariſto.Quarta caufa.
eſt:qꝛ poꝛi plante ſunt cõpacti:⁊ idco opostet p aperiantur
in in ut iun fructui:c ideo eger caloze erterios 4T Itẽ
querítur quarc calo: erterío: impedit digeſtionẽ in anima⸗
li:erpedít autem materiam mozbí: ficut patct ín eftate, zd
pocoicendü ꝙ oifferéter o r calo: naturalis fupza nu
trímentum ⁊ fupza materia moꝛbi:qꝛ ſupꝛa materia nutri»
mentío intendesípfam cõuertere ⁊ oígerere caffi
máüarc co:po:i. vnde ipfam intẽdit rctínerc.fu pia materias
moꝛbi operatur íntendés ipfas erpellere.s£ alo: $0 erterío:
íntendit (up:a materiã nutrimẽti ad crteríoza retrabere:ct
ficoperatur contraríum cum caloꝛe naturali: vnde í ít
actionem caloꝛis naturalis ſupꝛa materías nutrimenti. Ca⸗
lo: $o agẽs naturalis ſupꝛa materiá moꝛbi intẽdit pam er»
pellere:t calo: exterioꝛ intendít eandẽ ad. erteríoza retrabe
rc.ynde ídem círca materia mo:bí intendit:⁊ ideo calo: ex⸗
terío: expedit actione caloꝛis naturalís circã materíá moꝛ⸗
bi:nonautem ſupꝛa materíá nutrimenti: imo ipfam impe»
dit. ¶ Scðo queritur quod fit pꝛincipiũ fozmale ſapoꝛũ:⁊
oftenditur ꝙ humidũ.eadẽ cft natura oꝛgani medij tjobíee
cti fm fpeciem ⁊ foꝛmã:ergo eadẽ cft natura oꝛgani guſtus
⁊ ſapoꝛis c medij ſaliualis:ſed becnatura cómunis eft bus
midum:ergo humidũ eff pꝛincipiũ fozmale fapoz. Secũda
ratio bec eſt:omne illud qð per alterũ tranſmutatur ⁊ redu
citur oe potẽtia ad actum eft puncipíns formale ipfii: fed
— guſtus immutatur per humidũ ab obiecto:et per
ipſum obiectũ reducitur oe potẽtia ad actü:ergo humiduʒ
eft pꝛincipium fozmale oꝛgani ⁊ obiecti. CAd oppoſitũ cft
hec ratio:pꝛincipiũ materiale ⁊ foꝛmale non cedunt in ídesz
ficut habet᷑ in quarto phyſicoꝝ:ſed pꝛĩcipiũ materiale oim
fapoz eft humidũ:eſt em bumidü receptinü omnii fapo:à:
ficut matería oĩm foꝛmarũ:ergo bumidü non eft pꝛincipiuʒ
fozmale fapoz. &[ 31d boc dicendũ cp bumídum eft oupler,
Quoddã eft qð caret om̃i fapoze: ⁊ omis ſapoꝛes recipit: c
tale eft pꝛincipᷣũ materiale ois ſapoꝝ.Aliud eft bumidii qð
confequi£ ad íftud: ⁊ comitat᷑ ſapoꝛẽ ficut fua perfectio per
quod bumídii propo:tionaf aude ipfe fapo::t boc humi⸗
dum eft oiuerfum tn o(uerfis fapozibus:« cft pꝛincipiũ foꝛ⸗
male ſapoꝛum.¶ Zertío querituroe multiplicatione fapo
rum er fuis caufis: virum fpecies fapoxum procedunt in
infinitum:c oſtẽditur y ſic:dicit pbs ín libꝛo 0c fenfu « fen»
fatoxp quot modis cótingit mifcen extrema:tot modís có
tíngit effc medía:fed minfinitum cõtingit mífceri eztrema
fapo:um:ergo infinítos contingit eflc fapo:es. Secunda ra
tío bec eft:quotiens cótíngit calo:es multiplicari percom»
mictionem fuozum extremoꝛum cõtingit ſapoꝛes multipli
cari.fimilis eim eft ipfozum pꝛopoꝛtio ad extrema:fed ín infi
niti cotingit multiplican fpecies coloz p cõmixtiões ipfoz
extremoꝛũ:ſicut dicit pbs:crgo eadé ratione contingit mut
z»ictarum vniuerſalium.
* * * * -, : ín infi*
tiplicari ſpecies fapoz p cõmixtionẽ ſuoꝝ extremos. -
ja rati - (apo;ce funt ab arte ⁊ natura:t5
nitum. Tertia ratio bec eft: fapo: ^ : * —
pꝛocedit in infinito. ofitii eft pec róznibil qð oc»
— —— ocinfis
nítio: Gm arte c ftia octerminat oc fpcaeb/fapor coc gfia
tionc ipfog:ergo no — Scda ró bec eft: phs
peace M boc yfaac nouem: quare
ne vu boc — —
Í :ib9, Ano modo à parte fuox pz o:u5
— — « fic apores funt finiti: qꝛ fua pꝛinci⸗
pia func finita. coo modo cftloquia partc modoz. fue. $e
ncrarionis: 2 fic prit eflcínfinit Pm voluntate facientit: qz
ínfinit? eft modus gñationis ipfo:ii. — modo eſt loqui
ipfie a partefenfus a quo appꝛebendunt᷑:⁊ fic ſitr funr iii
£:q: —— cerit meat ied reducdt cos ad amarus
vnus ⁊ idẽ: cíta calo: nó —— ex pon⸗
tico:fed vnum foli. t£ ome agens femp manẽs ín fua ope
gatione femp facit idẽ: ſed calo: in generatíóe bmót ſapoꝛũ
fcmp manet idé:ergo feinp fadt vnũ c ide t cunde ſapoꝛẽ
tnó piures ¶ Itẽ fapozes oíuerfifican£ penes cám effici?
tem pꝛincipiũ initiale:ſed fm sat. piíncipíus imríale oim
fapoz eft ponticii: c fit vnũ Pm yſaac ponticü ⁊ inſipidũ:er⸗
60 autouo crüt ſapoꝛes:aut vri? tim. &[ Ad oppofirii quot
modis cótíngit oiuerfificari bumiditatẽ Pm mauri cct
paucitate fubrilitates c groffitícm c actionẽ calo:ís;fitr tot
modis cõtingit fieri:⁊ multiplicari ſapoꝛes: qð cõcedimus.
¶ Tad hoc dicẽdũ ꝙ.ix.ſunt ſapoꝛes. Unde dicẽdũ q ad sc
nerationẽ fapoz erigunt duo.pꝛimũ eft agẽs.ſcõm eft ma»
téria:f5a parte materie funt ouo.f.fübftária materie: quà
tum ad bocnó pꝛouenit diuerſitas ín fapozibus.fcóm cft oí
ucrfitas oifpofttíonti ad oíucrfas fpecies ſapoꝝadaptũtiũ:
tfm boc pꝛouenit diuerſitas ín ſapoꝛibꝰ.Similiter a parte
agentis ſunt duo.pꝛimũ eft actio agẽtis:⁊ fic cum nó fit nífi
vnum agẽs nó generátur diuerſi ſapoꝛes. Scðm eft íntéfio
velremíftio fic actióis circa illã matería:t fm boc ꝓducun
tur diuerſi fapozes p actione illius. ¶ Soo querit vtrum
o€e fapoxes generent ez bumiditate cade pꝛima:⁊ vidct ꝙ
non:finguli fapo:es oiuerfas babet cópofitióes ⁊ cõplexio
nes:quídà effi caufantur a cõplexione calida velfiigida:ct
humiditate ſubtili vel groſſa:⁊ (ra cotrabunt ſapoꝛes ex oi»
uería natura cõponentiũ: fed faposes fic ex otuerfis hũoꝛi⸗
bus generant: non ergo ex code, Scða ratio bec eft: ille ſa⸗
poꝛ qui fequí£ dominiũ aquofi:z cuíus initiũ cft humidum
aquoſum:nõ generatur er eadẽ pumiditate cum co ſapoꝛe
cuíus eft initiũ bumidd terreftre: fcd ſapoꝛ ifipidus ſequit
dominiũ aquofi humidi:ponticũ $o doininiũ Durmidi terre
S:ergononer cade humiditate generantur fed diuerſa.
[[ sidoppofitü cft becratío:ficut natura peedit in genera
tionc bumos.fimikter in generatione fapoz. In vtrifq; eim
it materiã oíceredo er qua generat fed natura epeno
€ cod cbilo ots bumoses generat p oígeftioné: ergoñnn⸗
Fo.xxxviij
liter cr vnabhumiditate generat ocs ſapoꝛes p oigcftioncs.
Schda ratio bec eñ · dicit yfaac in cap.oc fruenb/:g bumicw
tas cítmatcria oim tructuũ: ⁊ per oiuerfam actione calozis
ín candé diuerñ gcucran£ fapoxce.&T sid boc dicendũ qe
cadé bumiditate poffibile eft diuerios fapozce generant: I5
ad bocouo requirun£. Pꝛimũ cft fubftantia bumiciraBis,
peii ee ——
oiuerfas tpedes fapoz: poc viruno - it
eſt vna in — —— tamẽ fm diuerlas oifpofirióes
ds fapoz non generabitur cy amaro: fca magis econuer ſo.
fitbulas fapo:
cómírtione pumídi aquofi
quibuídam cucumerib? c
pai : -
tionc (pfius:4 fic fit er cbolera fanguís —
nem amaritudinis.et ey codé poſſibile eft ocs humoꝛes sc
nerari.Quinto modo fitper mutatione vniss in alterũ fm
íntenfioné calozis cyvltcrio:em oecoctiones: 7 per maiozem
sduftioné a caloze:c fic er amaro non caufaf onlce: fcd ma»
gis ecóuerfo:z fic pceduntratíóes m contraná ¶ 3t no
tandi cft ꝙ ín fiar oulce caufa er amaro p medii: q: ibi eft
oupler fua, Vna lactea: ⁊ altera pótíca, fubftátia lacrca
eſt ferens amaritudinẽ:cum fir ſubtilis exhalat per acrione
caloꝛis diſſoluentis:⁊ ſubſtãtia pontíca remanẽs reducitur
ad dulcedinẽ fuam fm viã alterattonis vel traſmutatidis:⁊
ſic ex amaro põt gñari dulce. ¶ Ad ratiões in ↄtrariũ dicẽ
dum ꝙ in gñatione bumoz ín aĩalibus ⁊ ſaporũ in fructibꝰ
duplex eft vía, Una q̃ pꝛocedit rn viã decoctionis t oice
ſtionis vlterioꝛis. Alia vía cft q̃ ꝓcedit $m ſeq̃ſtrationẽ par
tium t exhalationeʒ.⁊ bocmodo cauſatur dulce er amaroz
pꝛimo $o modo non. ¶ Scðdo vᷣo querit᷑ circa boc quare in
quibufdam fructíb? amaritudo cff pꝛius: oeínde dulcedo
ficut pt5 in ficubus. Itẽ quare ín quibufdà eft infipiditas
in pxinapío:z deinde amaritudovt in lacruca (T Zld bocoí
cendum qp ín ficubue eft ſubſtantia lactea ín pꝛmcipio: que
ſequitur naturam plante calidam que fundatur ín ſubſtan⸗
tía groſſa terreftrivifcofa ende acquirit amar.tudínes. € ed
poftea per actionem caloꝛis oígerentis illam humuditatem
groffam 4 fubtiltantis conuertitur in Qulcedinem. In lactu
a vcro fübftantía eft ſubtilis: calo: debilis et humiditas
aquofa multam indueens ínfipiditatem:fed poftea calidus.
conualefcens contrabít ſubtile et confumit humiditatem:
ita ꝙ in €a oomínatur aroffum terreftre acutũ Q3 inducit
amaritudine in ipſa. ¶ Tercio querit quomó fm £DaL.oc9
Liber
fructꝰſunt põticiin pꝛincipio:videt᷑ hoc eſſe falſum:qꝛ inue⸗
nimus quoſdã fruct? amaros ín pꝛincipio ficut funt ficus
mala ⁊ binõi. ¶ id boc dicẽdũ qp in bmót fructib? duplex
€ft natura m pztcipio. Una eft põticitas acuta actualís:que
radix cft amaritudinis. £llia'cít põticitas cflentialis d cõſe⸗
quitur imediate pumã cõmixtionẽ nutrimẽti ex quo gnat
fructꝰ:⁊ bec — ————— bac —— hãc
oes fruct? in pꝛincipio funt põtici. rtoquerit circa
boc: vtrum crinfipido poflit fieri oulce: t vidc£ ꝙ ficifapoz
dulcis genera per viã coagulatióís ⁊ digeſtionis c inſpiſſa
tiois a caloꝛe medíocrí:ts poffibile eft ſapoꝛẽ — coagu
lari ⁊ inſpiſſari p digeſtionẽ a calo:e medíocrí:ficutvidem?
fien in melonib?:á er ſapoꝛe infipido pót fieri (apo: dulcis.
€ 34 oppofitü eft becratio:fapo: dulcis fcqui£ fuübftáriá
groffam coaqulata5: ficut dicũ y faac: fed fapo: infipidus
fundat ín ſubtili ſubſtãtia:⁊ fübtile nó pot ingrofíant: (5 po
tíus ecõuerſo:ergo er fapoze ínfipido nó pót fieri dulcis cũ
fundcf ín groſſa fubftátia. ¶ Ad bocoícendiü ꝙ cx ínfipi»
do pót gnaríoulce: 5 bmõi gnatio fit tnptr. €lno modo p
cõdẽſationẽ t coagulatione ũ a calo:c digerẽte.vt pts
in cucumeribꝰ ⁊ melonibꝰ. mõ fitp cõmixtionẽ e
tium terreftriü cũ aquoſis.vnde ingrofíat fubftátiac diſpo
nitur ꝑ actionẽ caloꝛis digerẽtis ad €: ⁊ fic gñatur
dulcedo in piris. Tertio mo gñatur p ↄſumptionẽ ⁊ exbala
tionẽ humidi ſupnui liquidi: t boc modo griaf tn melle cos
cto:q: qfi mel aquofüus liquidi fluidi coquit fm modi dul⸗
cozatur. Z2 iam? ergo qp oulds fapo: nó generat ex infipis
do nífi interueniẽte groffitie fubftátic — ſcðo no»
do pico, ¶ Quinto querit᷑ vtrũ quilibet (apo: gũetur ex
quolibet:⁊ videf «fic qͥcũq; cõueniũt ín eadẽ materia ſub⸗
fecta eoꝛum adinuicẽ tranſmutatio cft poſſibilis: ficut ſcri⸗
bítur ín libꝛo oe generatióc: fed humiditas aquoſa eft cóís
materia ois ſapoꝝ: ficut (cribi£ in lib.oc fenfu 7 fenfatozer^
go pefiibile eft oce (apozes adinuicẽ tráfmutart, Scða rat
tio bec eft:fapo: caufat ex oomínio bumídi vel ficcí eel calis
di vel frigidi ſubtilis vel groffi: ⁊ ficoc alijs: ergo et ſapo⸗
res o£s: cii per bmóicás tráfmuren£:; poflibile eft adinuice
tráfmutari. «| 33 oppofitus eft q: yfaacoíftincte affignat
o:diné gñatidis fapoz:q: quidã ſapoꝛes er pótico ⁊ nó ecó
uerfo: cz quidã er ínfipído c nó ecouerfo: ⁊ 1tà nó oẽs
rcs poffunt adinuicẽ tráfmutari, ¶ ad bocoícendi qp ou»
pler eft gñatio ſapoꝝ:ſicut humoꝝ Quedã eft p víam oigco
ftionis:Pm qpvnus (apo: eft oífpofitio ad alterũ:⁊ ita fapo:
pues Kies er crudo zindigefto ad quẽ babet oꝛdi
tiem: nó ecóuerfo. Alia eft p viã trafmuratióis t ſubtilia⸗
tionis qualitatis a materia: t fic quilibet fapo: pót gñari a
quolibet ⁊ ecõuerſo. ¶ Serto querif oe boc qð oicit yfaac
eiftíqng fapoxes.f.oulcis:vnctuofus:falfus:amarus:aot
tus:gen er dñio calidi t bumidi:c oſtẽditur c» nó poſ⸗
fit efle:ois fapo: generaf ep oomínio cóplenionis quá repe
ſentat Pm naturá:fed ifti fapozcs.f.acut?:falfus:c amarus:
nó repiefentát humiditatẽ:ſed ſiccitatẽ: qð perfe ptʒ: ergo
nó generátur cr oomínio bumiditatis:fed ficataris. Scða
ratio bec eftznibü qÀ gencraf a caloꝛe intẽſo:⁊ umi»
ditate babct dominiũ bumídi:fed acuti amarũ ⁊ falfus gc»
nerátura foꝛti calose t intẽſo ⁊ pauca bumiditate:ergo nó
babẽt dominiũ humidi:⁊ ficnó generant ex dominio bumí
di. Tertia ratio bec eft. In quocũq; calo: oomínaf femper
calo: cõſumit humidũ. Unde quídà pofuerüt ꝙ coplerio ca
— up avis inre pena inteéfus 2fumit humi
dum: fed ín ſapoꝛe acuto falfo t amaro calo: oominaf fm
dominiũ humidi.Quarta ratío beceft: ois impᷣſſio ⁊ diſpo⸗
fitio p ſe atteſtatur cia quo per ſe caufa£:fed caliditas ⁊ ſic⸗
citas p fe caufantur ín coꝛpoꝛibꝰnoſtris:⁊ impꝛimũtur a fal
fo:acuto t amaro:ergo ſaiſum:acutũ:amarũ erunt calida c
ficca a dominio ⁊ non humida:ſed oẽ tale gatur a dñio fic
&:ergobmóí fapo:es magis generãtur a dñio ficci dp humi
dí.£uínta ratío bec eſt:om̃e q3 immutat alterus reducit
Pſum oc potttíaad actũ:habet poteſtatius fimilitudiné cũ
ipſo:ſed iſti ſapoꝛes immutãt guſtũ ⁊ ducũt ipfus ad actua»
lem caliditatẽ c ſicatatẽ a dominio:ergo magis cauſat aoo
minío fica dp bumidi. ([ 84 oppofitü cft qð dicit aucto; in
littera, f.p iſti quinq; ſapoꝛes generãtur a dñio calidi ⁊ bue
midi.Ad boc dicũt quidã vp yſaac nõ intẽdit dicere ꝙ iſti ſa⸗
poꝛes generant a onio calidiz humidi:ſed dicũt ep littera fit
truncata t Deficit ⁊ ocbet pfici ⁊ cõpleri hoc modo:quidã a
fo:ti caliditate ⁊ multa bumidítate generan£: quidã a fozti
caloze « pauca büiditate:qutdá a mediocrí caloze ⁊ medio»
eri pumidítate. CAlijvᷣo dicũt ꝙ fozrítudo calozfe eft multi
plcz. Uno mó :calo: foꝛtis ĩ digerẽdo:⁊ debilis in refolue
do c cófumendo:ficut caloꝛnaturalis vel ecóuerfo.i»icim?
ergo ꝙ fortitudo fiue dominiũ in oigeredo conuenit dulci.
Foꝛtitudo $oínrefoluédo « cõſumẽdo cóuenít acuto:ama
fo c falfo, Similiter multitudo fiuc dominiuʒ humiditatis
dicit dupuciter. Unomodo 9: multa ín refiftendo: ⁊ pauca
vcl ocbilís in feipfa. Alio modo ðꝛ multa ín pꝛincipio t pat
ca ín fine: vel ecóuerfo.et pꝛimo modo fumitur hic humidi⸗
tà$. 211 $o Dicunt ꝙ calo: fo:tís vel debilis cbüiditae mul
ta vcl pauca à: ouplíciter.€Ino modo ftmpliater. 8llío mo»
doretbectu alío:i: vtin refpectu acetofi € põtici ⁊ non fim»
pliciter «[ Alij aüt aliter dicũt ꝙ fo:tírudo caloꝛis «multi
tudo bumiditatie non dicitur enífozmiter:fed diffoꝛmiter.
indc ó: fo:titudo caloꝛis t multitudo hũiditatis róne cóiz
⁊ cft vnus calo: foꝛtis c mediocris:et ſitr vna t eade humi⸗
dítas ⁊ multa c pauca ⁊ mediocris. Pꝛimo modo à: foꝛtis
calo: ín oígerédo z ocbilis eft in refoluedo:fcóo modo oícit
fo:tís ín refoluedo:z oebilis in cófumedo.tertío modo dici⸗
tur foztís caloꝛ in cõſumẽdo ⁊ refoluédo.quarto modo oíat£
fortis — zocbilis in ſine. Eodẽ modo à: hũiditas
multa vcl paucaín reſiſtẽdo reſolutiõi.Scðo oícf pauca in
refiftédo cõſumptioni ⁊ refolutiót. Tertio modo dicitur ꝙ
calozeft foꝛtis vł debilis:qꝛ humnditas eft multa vel pauca,
qꝛ eft multa in pꝛincipio:in finc$o pauca.z hoc mo
do dicimus q (lli fapo:es generátur aoo ínío caliditatis
t bumiditaris. €T Vel aliter oícendü ꝙ aliqͥd dicitur natu⸗
ra tale dupliciter:vł ſimplicitervelin reſpectu. Unde debẽt
gone achío büid:tatie ⁊ calíditatie fimpliciter:fsin re»
pecu vn oebent gencraría multa caliditate refpectu eoꝛũ
que gencrátura multa humiditate 7 paucavel debili calidi
bétergo generarí a multa büiditate refpectu eoꝛũ
que generátur afo:tí caloze ⁊ multa humiditate: vnde boc
non dicitur fimplíciter:fed ín refpectu:z p boc foluunf oue
pꝛime ratiões. ¶ Ad bocautem quo obijd£ qp ↄdicit yfaac
bic c ín fuperíozib?:oicendü q bec mulntudo humiditatis
oxcta cft inrefpectu z babet multá latitudínz: «i6 poreft di
di multa pauca vel mediocris. CI fi oícat ſuperiꝰ q a pauca
bumiditate generétur.bic vᷣo oníobumiditatis.boc dictũ
eft in refpcctu:cíó non eft cótradictío. ¶ Septimo querit
de generatóe diuerſoꝝ fapoz in melle: Qüo.f.fapo: falfus ⁊
acutus ín melle gantur: oſtẽdit᷑ ꝙ nó poffit generari: fas
ꝑoꝛ dulcis fundat in grofía ſubſtãtia.ſapoꝛ Yo acutus « fal»
fus in ſubtili ficut oicit yfaac. Iteʒ calo: naturalis ignis in
melle pcedírinaroffando.refoluít em fubtile ⁊ srofius cre
línquit cõpactũ:ergo fapo: falfus acutus p actione ignis
in melle nó poffunt gñari. Secüdaratio heceſt:dicit Auicẽ
naq er cõmixtione partiũ aquofarü cti partib? terreſtribꝰ
aduftis generatur fapo:falfus : fed im melle nó ſunt bmóit
partes:q; mel terreftre sroffum cft nibil babes inſipidita⸗
tis t aquofitatis:ergo fapo: falfus in mellenó poteft gene
rari. ¶ 8d oppofitü cft qð dicit aucto: tlittera.f.cp faifedo
t amaritudo per actione calozís (gnis pnt ín melle genera»
peas reda dicenduz ꝙ m melleoupler cft ſubſtãtia. Cina
sroffa terreftris manifeſta:⁊ banc fequi£ oulcedo añ (gnis
actionem. llía fubcilis occulta ⁊ acuta:⁊ banc fcquitur fal
fedo caaimen poft actionẽ (gnis in melle.Zilírer dicunt alij
q in melle non introducitur falfedo vel acumen ratione par
tium eius: fed ratione ignís agentis ín ipfum : quandoq;
enim generatur falfedoin fubftantia bumida aquofa: vt
eft ín mari: quandoq; ín ouraficca vt in terra: c fir acumen
eft ín ptpere ⁊ aceto. fOctauo querit ſupꝛa litterã cu; ou^
pler fit initiũ ſapoꝝ.ſ.ponticũ c infipída:quare nó affianat
generatióce fapoz er infipido:ficut oocet ex põtico ¶ 84
bocoicendi ꝙ pontíci cft pꝛimũ pꝛincipiũ ín frucnib?. Inñ
pidum vo in fructib? z ín alijs: ⁊ v(aacnon octermínat pic
Dietarum vniuerſalium.
se ſapoꝛibꝰ fructuũ:⁊ ideo nõ docet gñationes ſapoꝛu⸗
crinfipido.tcs idt apo: auldis gatur er calido t bur
mudo mediocriter. "gezius aure oirir qp gfia£ cr fosticalido
£bumiído pauco:vél bíc mentit᷑ vcl ſuperius ¶ sid bocoi
cendum ꝙ dupier eft fapo: oulgis. f. purus: ficutín succara
«talus gcuerat er calido c bumido mediocrizc oe boc loqut
tur pic. Auus eft omictus póticitati: quí gñatur cx fo:ti ca
lido z pauco umido: oc tati intelligit füperi?. lel aliter
Dicendi qp pius dererminatũ cft oc oulci put gñatur a toꝛ⸗
ti calido c paruo humido manente duuue fubftátic: 3 a
ruin pumidii oe quo loquif vel locut? fuit. pzíus nó fufficit
ad mollitie fruc. llDíc o loquif oe oulci put bumídtü fuf?
fait ad ci?mollicié nó manete ourítie fubftátic.qT- té p:i?
Dctermtnatii cft oc gñatione ſapoꝝ ex pótíco cil medio vel
finc : bic Po loqui£ 0c codé:ergo cft tuperfiuus, ¶ Ad boc
Diecndá q lupenus octermínati cft oc fapozb? fm diſtin⸗
ctionem p vià pofitionis: pic vo Pm gñationẽ fuá er caufis
fais t p viam cõmunẽ.¶ Itẽ oícit p (alfa calida funt ín fe
cundo gradu. ££onftáti. 9o m lib.graduũ dicit ꝙ funt calida
ín tertio gradu. ¶ Zid boc oícendum ꝙ ouplr cft loquí oc
ſalſo. Und modo fin imp:effione quà facit ín co:pe noftro.
fiio modo eft loquioc rpfo fm fui naturã:⁊ primo mó funt
calída falfa m (coo gradu: fic loquif aucto: Scðo mó fint
calida in tertío gradu: 4 fic intelligit £Coftáti. Itẽ oit
q fal eft calidá in fcóo gradu c vnctuofus fitr:fed foztio: eft
imp̃ ſſio ⁊ calidio: facta a fale dp abvnctuoſo.¶ Sitr ſubſtã
tía ſalis ficca cft: c ſiccitas eft lima caloꝛis:ſᷣ Dat fubftána
vᷣovnctuoſa bumida.bumidü$o obtüdít calo:ẽ:ergo falfus
calídíus cft d vnctuoſum. €[ ld bocoicendü ꝙ quãtũ ad
impꝛeſſionẽ quà facít ín coꝛpoꝛe noftro falfum cft cal dius:
quantü$o ad (uà ꝓpꝛiã vel natura. (| 3te5 que mag] ledát
naturá ⁊ maioꝛẽ inferüt ei hoꝛribilitatẽ minꝰdebẽt comedi:
fed acuta magis faciũt boc d? amara:g̊ mín? debẽt comedi.
¶ 3d bocoicendus qp ouptreft loqui de amaro ⁊ acuto.
Ano mõ a parte ſuaꝝ ſubſtãtiarũ:⁊ fic amara minus nocẽt
q; mag] mo:ant in coꝛpoꝛe pter groffitié ſubſtãtie: qᷓ acus
ta. Alio mõ eſt loqui oc ipfis a parte fuc cõplexionis «fic
acuta:qz imp:eſſio facta a cõplexiõe confequit tactũ ⁊ ledit
oĩa membꝛa.ſapoꝛ vᷣo fequi£ folum guſtũ.vñ amarus ſapoꝛ
plus ledit linguã:acuta vᷣo plus ledũt totum coꝛpus. Item
hic pcedit circa ſapoꝛes vía experimẽti: ínferm?$o per viã
rationís: fed rõ eft ante experimentũ: ergo peruertit oꝛdi⸗
nem.( 34 bocoicendii qp non tm̃ procedit pic per víá expe
rimenti:ſed ctíam per viam ratioms,
,..,, & Peaiosccimaquínta.
¶ Aniuerſaliter autẽ quicũq; fapo: acutus eſt aut
amarus fiuc ſalſus:cõplexiones fuc calide neceffe cft
vc intelligant. Quicũq; pontíais aut ftiptiaus fiue
acctofus:coplecíoncs coy frigide crunt. es vᷣo
vel vnctuoſi vel abuſiue nó ſapoꝛoſi moderate erunt
cõplexionis. ¶ wo» autẽ ſubtiles funt ſubſtantie
vel vnctuoſe:ſeu acetofe vel acute erũt. Quoꝝ vero
aroffc: vel dulces erũt feu põtice vel amarc. Quoꝝ
ivo inter ſubtile z goſſum funt moderate eoꝛũ ſub⸗
ftantíc:crunt vcl ftipticc: vcl ſalſe: vel fine ſapoꝛe.
¶ CEũ autẽ groffitatis « ſubtilitatis ſubſtãtie diner
ſitates c carum moderatiões omponãturm caloꝛũ
diuerſitate.ic fpecies ſapoꝝ ↄſtituunt᷑ Dulcedo em̃
ima cc calido cus groſſa ſubſtãtia cõpoſita. Scða
Vcuoſtas ec cõplexione calida aum ſubſtãtia ſub⸗
tili cópofira. Tertia ſpecies nó ſapoꝛoſa cc modcra/
ta cóplecíóe cũ moderata ſubſtãtia cópofita /uarz
— vᷣplexione frigide ſubſtãtie ci ſubti
Gruss copefita, nra ſtipticitas cr cópletio
ne frigide ſubſtãtie cum fübftitia moderata. Sexta
hir e —* frigida cum groſſa ſubſtan
polita, Septima acuitas cc calida cõpiexionc
S'o.rttít
cum ſubtili fabftaría cõpoſita.Octaua ſalſitudo ex
calida cõplexione aum noderata ſubſtãtia cõpoſita.
¶ Cum autẽ calidã ſubſtantiã aur frigidã ficca vd.
bumidã dico ſubtilem vel groſſam:ad coparationes
tepcrate complexionis intelligo. Ceteri cm antiqui
omnẽ ſapoꝛẽ inueſtigãtes cõpererunt aut ſapoꝛatũ:
aut non ſapoꝛatum. Sapoꝛata certificauerunt cffe
moderata ⁊ tẽperata cõplexioni bumanc aſſimilata
cum non ca fenfus abhoꝛruerit: et non abominatus
fucrit ficur aqua tepida oclecrarc habet tactũ. Que
auté bis nó aĩſimilat᷑:ſed quoquo mo fenfus p ea pa
tif (icut ad tepoꝛẽ excedẽs 221a fenfib? cft; « ñ parũ
humane coplccioni oíffilia cotraría compꝛebendun
tur: hmõi in gradu pꝛimo ponunt. Augmẽtata $o
plus ficut aqua calida:in fcoo gradu conttiruuntur.
Rurſum modũ excedẽtia adeo vt ca fenfus abbozz
rcat: neq; ca nifi inuit?tagar tcrtio gradui ca attri
buunt, Itẽ adbuc ſuperãtia vt incẽdãt ⁊ fcparet iũ⸗
cturas ⁊ cõplexiones ocftruant: in quarto ſunt loca
da. 3t€ ſic intelligendũ oc frigidiratc:fic.z bu.f£ um
ergoantíqui gradus alíqué ín iuncture fcparatione
non inuentunt tranfiliente ín bis tandem terminis
ſubtiterunt:⁊ gradus quartuo; eſſe cõfirmauerunt.
In his q5 non inueniẽtes nifi occultas c incõopꝛebẽ⸗
ſibiles diuiſiones:neq; nomẽ eis imponere valẽtes
vnicuiq; gradui tres attribuũt partcs: initiũ:mediũ
⁊ finé, — crgo ſaporoſiſſimã effe cõplcxioni
humane vicinantem ficut dulcedinem aut vnctuoſi⸗
tas cft ſcðõaria:tertia funt nó ſapoꝛoſa.vnctue ſitas
cir téperamento vicinat ín caloꝛe.vñ ⁊ calo: fuus in
fc3o gradu ponit᷑. Mon fapozofa vᷣo vicinant᷑ in frigi
tudine tẽeramento:ideo bec frigida in pꝛimo gra»
du ſunt ponẽda. Poꝛribila vᷣo humane complexioni
ſunt ↄꝛia:quoꝝ actiones funt ouplices: ant em aum
multa adunatione ficut ponticitatis ⁊ ftipticiratis:
aut cum mulra fepararioe fue íuncmrc. Poc antem
ouobus modís fit:aut feparationc fine caloze ficut
funt acetoſa:aut cuim caloze ficur acuta:amara:⁊ fal
fa.£oftat ergo qp enctuofitas ⁊ oulcedo eiuſdẽ funt
gitis ini calo;c:fed tri oifferützq: humoꝛesdulcedinis
viſcoſi c groſſi téperamétovicini humiditati ſubſtã⸗
tiali coꝛpis humani aſſimilatiui. Pumoꝛes autẽ vn⸗
ctuoſitatis ſubtiles funt ⁊ aeris humiditati ſites.vñ
⁊ caloꝛẽ naturalẽ ppꝛie vel pꝛiuatim ſunt nutriẽtes:
q3 palà fit in his q de oleo vcl oc pinguedine extrin
fccus eft vider:iq̃ p * funt nutrimẽta ignis. Poꝛũ
em̃ bumoꝛes bumiditati aerís funt files p colligan⸗
tiam facietis qualitatis.i.caloꝛis. ¶ Salſaxᷣo ⁊ acu
ta ⁊ amara eiuſdẽ funt gñis in caloze ⁊ ficcitatc: fcd
diffcrũt:q; hu.acuti fabrilcs ſunt⁊ ignei. Salſi itcr
groffos ⁊ ſubtiles ſunt medíocrcs cerreftrib? vicinã
tes. Amari groſſi funt ⁊ terreſtres ſtipticitatẽ ín fe
babẽtes. vi non funt ſtomacho nocitiui ſicut ſalũ z
acuti.¶ Stiptici pontici ⁊ acetoñ eiuſdẽ in frigitu
dine ⁊ ſiccitate fant gñis:hʒ differũt q» bumoꝛes po»
tici paruiſſimi ſũt terreſtres ⁊ groſſt bũoꝛes ſtiptici
multi ⁊ tẽpamẽto vicini.acetoũ plurimi ⁊ oíffolutí
uí ⁊ fübtiliffimi.ouob?rii modis füt aqũ:ſicut mala
Granata € pora citrina. fürc vifcofi faport « acrci ti
Liber
cut oripbenície ⁊ ſilia Sine ſapoꝛexᷣo:et fi fitit frigi
di ned acctofi « ſtiptici:differũt tii q: acetoſi ⁊ſtipti
d femp ſiccitatis funt ſignificatiui.Sine faposc vᷣo
aliqñ iunt humiditatis aſſignatiui:q; fapozcs fut aq
ſapoꝛi funt vicini. Ziqua vcro frigida cft ⁊ bumida,
omne ergo frigidũ c humidum: aut finc fapozc: aut
ínter (inc ſapoꝛe 7 oulccdiné medioarc. ¶ Simpli⸗
ces crgo ſapoꝛes octo ſũt: neq; babet numeꝝ excedẽ
tes:neq; intra ſubſiſtẽtes.i.dulcedo:vnctuoĩitas: fal
ſitudo:amaritudo:acumen:acetoſitas: ſtipticitas: ⁊
põticitas. Quidam tñ ponticitatẽ cxcepcrũt:⁊ vice
fua ſine ſapoꝛe poſuerunt:dicentes fc ponticitatem
inuenire oc ſtiptici eſſe —— a ſeinuiceʒ differre
nífi in foꝛtitudine ⁊ ocbilítate.S5i autẽ neceffe tir po
ticitatẽ ín gñe ſapoꝝ nũerari:⁊ñ oc fpecicb?fir ſtipti
citatis fm eos:ergo a timili necefle quog crit tune
fapo:c acceptabilioza:ctfi oc fpecicbus funt dulcedi
nis:inter ſapoꝛes boe cffc computãda.
«[ 3ictá eft oc omerfitate 7 gnatione ſapoꝛũ. In bac parte
agit 0c oifpofitionib? ipſoꝛũ a parte —* cõplexiõis:
ẽ iuidit᷑ f n quaꝝ pma octermt
autẽ pars diuidit᷑ in duas partcs. 2 — —
itatis c ſubtilitatis ſubſtantie diuerſita⸗
uices a parte maioꝛis delectatiõis:⁊ minoꝛis:innuit ín futs
ca pontici exceptionẽ. Sũt em̃ ín lecrióe erige
tcs fübtilem complexionẽ:⁊ fant enctuofus:acutus: c acc
tofus, Scaindo fequentes groffam:c funt dulcis:põticus
temperate; aum fubftantia fubrili groſſa ⁊ mediocri.
(isa ã partem otcit qp oia immutãtia denominã⸗
tur refpectu téperate cópicríonís, Verſus. Pꝛimus dicat᷑
Quando fcnfue dominat. Senſibꝰ equato gaudet natura
fccüdo.Lerrius excedit cuius tolerantia ledit. Deſtructo
«ns q aum aiiquid deiectat ſenſum temperatü dicit: ñ pa»
rum excedens efti pꝛimo gradu: notabitrin ſcðᷣo:ledẽs in
gradibus dicens:ꝙ cum non fit pecffusvirra ipſos: ín quo
libet co:xum ſunt initium:mediũ ⁊ finis €T Circa quíntam
¶ rca ſecundã partem quattuo: ꝓponit. Pꝛimocõpa⸗
rat dulcem c vnctuoſum adinuiceʒ:quoꝝ eterqs cõmuncat
m tẽperie ⁊ delectatione:ſed tñgroſſioꝛ e :fubrilíoz
vnctuoſus t ato ad calo:£ conuertibilis. ¶ SSccundo com
paratfalfum:acutü ⁊ amarũ:adinuicẽ quí comunicát ín cas
lo:e:oífferunt aüt Pm intenſionẽ 7 remffion£: amarus pe
pter pótiata£ admírtà minus nocer ftomacbo. Tertio cópa
rat ftiptici:ponticum:acctofüm adinuicẽ:qui comunícát in
frigidirare.oifferunttamé co ꝙ pontícus groflio::ftípticus
munus acetofus ſubtilis:⁊ quida acetofus comífcet aquofi
tati:que eft fubtilio::quídam vífcofitati quí eft groſſioꝛ.
&U Quarto co ínfipidü ad p:edictos a quibus oíffert:
qꝛ uli attinent ficcitati inſipidus bumiditati; « mediocriter
eft íubtilis. 4T circa feytas — pꝛimo enũerat.ix.ſpecies
ſapoꝛum.Scðo tangit opinionẽ ponentiũ ⁊ excipientiũ po»
ticum dicens ꝙ quidã ex Bt icũ cum non orfferat
a ſtiptico nift in intẽſione remifiione : folá enumerauerüt
ínfipidü:vt ipfoz fapo: octonarius cópleretur.li?oc aüt fic
cófirmauerüt. ficut acceptabilia fe babét ad oulcczfimiliter
pontici ad ftípticü vel ecótrario.nam oia ia dul⸗
cis naturã obtinẽt.Pec autẽ funt vel cibi delectabiles ficut
pulli c ſimilia:aut ſapoꝛes ficutenctuofi ⁊dulcia cómicta cil
alijs non pura ſed acceptabilia: que humane complexioni
funt vicina non diſtinguunt᷑ inter ſapoꝛes:ĩmo ad ſtipticuʒ
i vel econtrarío:q: bocnon refert. £uidá auté oícunt
q banc queſtionẽ tangp friuolá ínfolutam relínquit, Alli) ois
cunt qp ín fcqueti foluít eam expꝛeſſe dicens: cp oulcc babet
oino compleríone cozpozí humano víciná:fed ota acceprabí
lia bochabẽt:⁊ idco oinoad naturá oulcis reduamt: 7 etiã
oẽs alí) ſapoꝛes p naturá ⁊ cõmixtionẽ eꝛus nutriũt:ſed p.ó
ticum non oĩno bs naturã dulcis:⁊ iſti non dicũt qp ſequens
pars oc actionibꝰ fit ſapoꝝ ⁊ poft dulcis: fed illa: Mulcedo
auté quadrupliciter oíuídi£ cc. lij atit foluunt dicentes ꝙ
cibi acceptabilce non fünt vnius ſimplicis fapozis: t (dco
ad oulcediné ⁊ ad alíos reducun£ "los autẽ oíamus ꝙ ac
ceptabilítae non cft ſapoꝛ:ſed cõditio cómums ſapoꝛẽ con»
fequens oelccrabilem:4 ideo non facit numerü cim ſapoꝛi
bre. SSequene autem pars eft principaliter pꝛima ce opes
rationibus oulcis:duis etiã quefhonts folutio er dictis cir
ca ipfam baberi poffit.becautem eft ínrentío buius partis.
Cuca partem iſtã oeces funt inquirenda. Pꝛimũ cft oc
dim̃nitione gradus, Scðʒ cft refpectu cuiꝰcõplexionis «ra
dus oenomíne£. vtrum gradus oícatur refpectu radicaus:
an refpectu influentis. Tertíus eft oe diſtinctione gradu.
Quartum eft oe oiftinctione partíum ín aradibus.£in
tumvtrum fint alíeoifpofitiones ín gradibus: ficur quat
tuo: pꝛime qualitates, Sextum vtrum obiecta alioꝛum fen
fuum nti gradu, Scptimumvtrum paffioncs fint ín gra
Dietarum vniuerſalium.
icut ⁊ qualitates actiue. Octauũ oc cóparatióc ſapoꝛũ
rini quattuo: gradus:⁊ quíe pꝛimus accedit ad
quartum gradi. Nonum vrrum omncs ifti gradus ocbeát
cffe fupza complertoné: vel quidã ocbcát illi adequari. quis
dam (ll35 excellere. ecimũ eftoc bíe d funtcirca lectione,
&[ irca pꝛimũ p:ocedif poc mõ:⁊ querit pꝛimo:vtrũ oiffi
nitio gradus valeat que talis cft. Padus eft exceſſus qua^
lítati8 fenfui perccptibilis. c oftenditur q» non fit bona:q:
fi gradus cft us qualítatís cc. fed pimus sradus nó
percipit fenfu:vel ca ã iunt in pꝛimo gradu:ereo p gra
dus nó cft gradus. pbatío minoꝛis: dicit bain lib. cõple⸗
nonum q pimus gradus eft in quo res nó percipi£ fenfu:
fcd ad boc ꝙ cognofcat indisct demõſtratiõe ⁊ ratiõe dia⸗
lecríca, Scha ratio beceft:ots gradus eft exceſſus qualita⸗
tis: pꝛimus nó cft exceſſus qualitatis:ergo non eft gradus.
p:obatíe mínozís :q: ín pꝛimo gradu nó dñat᷑ res ſupꝛa fen
fum:fed ſuccũbit fenfuizergo nó eft exceſſus. Tertia ró bec
eft:omne q3 ünutat alteri: ín ipfo fadt impꝛeſſionẽ:exce⸗
dir aliquo modo ipfüm:q; fi ſuccũbat nó potimutare: fed
c3 que funt in pztmo gradu nó excedunt fenfum: ergo non
pofluntipfum ĩmutare:ſed talia nó funt perceptiuafenfuz
ergo (lla fenfu nó perciptunt:fed (lla q non percipiunt non
funt ín sradu:ergo illa à fünt ín pzimo pud eir. funttara
du:erso pꝛimꝰgradus nó cft gradus. Quarta ró beceft Di
cit pbs in lib.de ata:q tactus cognoſcit excellẽtias quattuoz
qualitatü:fed quattuo: sradus reto:quen£ ad q̃ttuoꝛ qua»
litates:qualitateevo qttuo: funt obíecta foli?tact?:ergo fo
lus tact? diſcernit ea q funt in gradibꝰ:ſed nó cognofcitnífi
qualírates excellẽtes:ergo neceffe eft ocs q̃litatesexcedere
tactũ:ſed ea q funt ín pꝛimo gradu nó epcedüt tactus: ergo
pum?gradus nó eft gradꝰ.Quinta ró bec cftznullii eie eft
excedẽs:ſed ſcðs gradus eft eq̃lis cóplerioni hũane:q̊ ipam
nó excellit:ergo in fcóo gradu nó eft ecceffus:ergo fcós gra
dus nó eft gradus. ¶ id oppofitii cft qð ponunt oẽs fc ꝙ
Q:tuo: funr gradus: ⁊ ꝙ gradus nibil ahud cft qp eccefius
qualitatis pceptibilis, Scda ro bec eft: oía quecũq; dñant᷑
fmímpzefitone quá faciũt i cozpe bumano: oenoianf fm íl
lan: impꝛeſſionẽ:ſed Qdrupier —— quã faciunt res in
corꝛpus.pꝛima ẽ fm cp parũ ercedit.fcóa fm cp iã magis.ter
tía Pim cp ipᷣm ledit. quarta fm ꝙ abicit velcoꝛrũpit: fed ín
oibus illis eft ezceffus:ergo oibus illis oebe£ gradus:ó ín
oi gradu cft exceſſus. ¶ Aid bocoicendi q gradus € exceſ⸗
fus qualitatis pceptibilis, ¶ Ad pꝛimã ratione oícendá qp
ín pꝛimo gradu ouo funt.pzimá cft exceſſus abfolut?.fcóm
eft exceſſus coparat? ad vlterío:es gradus. Dicimꝰ ergo ꝙ
exceſſus abfolut? in pꝛimo gradu oifcernit 7 pcipif a fenfu
tactꝰ: fcd exceſſus cõparatꝰ ad excellentiã aliaꝝ qualíratus
nó pcipit᷑ a fenfu: vñ nõ cognoſcit tact?: q» ea d funt (n pmo
gradu ledát vel cozrumpát: fed boc oífcernít ratío dialecti⸗
ca. ¶ id alías ratíoes dicendũ ꝙ ftat? fiue gradus bs ous
pliccm refpecti. emus ad fenfus d íimmuta£ ab eis q̃ funt ín
Illo gradu: aliii ad ↄplexionẽ bumaná fup quà facit impffio
nem:qñq; excedẽdo « qñq; nó ezcedédo. pmo mó loquédo
omes gradus excedũt fenfum «c a fenfu percípiun£: 2 non
ett bccpceprio vel exceſſus eq̃lis.ſcðo modo loquedo nó eft
neceſſe vt Gliber gradus erccdat cóplerioné bumanas: fed
quidã funt ppo:tióales coplerioni büane:quidà —
tionales.vñ accipit becoiftictio ꝙ duplex € exceſſus.qdã eft
exceſſus ĩmutatiõis.aliꝰeſt exceſſus leſionis ⁊coꝛruptiõis.
Quãtũ g ad exceſſuʒ imutatóís:ín oi gradu cft cxcenus: qx
cecedüt ſenſum⁊ cõplexiõeʒ:ſed quantũ ad exceſſum coꝛru⸗
ptiois vt leſionis non oẽs gradus excellunt. Scóo querit
oc illa oiffinitioe quá ponitíacobus all:indíi lib.graduũ q
talis €. sradus ẽ ſex la ⁊c.vł aliaꝝ rez ſubhnumerataꝝ
nue ꝓpoꝛtionataꝝ ⁊ ſequẽtiũ ꝓpoꝛtionẽ:qꝛ ín pᷣmo gra
At additio binarij advnitatẽ. Sin ſcðo gradu cft oupla p»
:tio.vt additio binarij ad binariũ. In tertío addítio gter⸗
hart ad quaternariũ. In quarto octonarij ad octonarius: ⁊
ita fit peefíus vf qyadiezdecim.Gsvidef qpilla oíffinitiona
valcat: q:ficut fe babet ſeðs aradus ad tertii: ítafe babet
pium? ad fcóm:2 ſcðs ad tertiü: ^ tertius ad quarti: fed fic
€ babet pumi?ad (có ꝙ ipm nõ ercedítnífi p bínarium;
Fo.rl.
crgo fitr terti?nó ſuperabit ſcðm:niſi p binariũ:neq; q̃rtus
tertium:ſed fic nó fir ꝓceſſus vſq; ad fcdcam:ergo nóvalet
ovffinnio «T Bà oppofitii cft aucto. íacobí al. id bocoi
cendum q oes gradus ꝓcedunt fm ouplá ꝓpoꝛtionẽ: f5 in
bac —— vnũ cft mdiuifibile vt enitae: c alia 2fcquim
tur ipfam. vnde fit ín pꝛimo gradu exceſſus vnitatis per bí
nanum. In alíjs 9o femp fiterceffus fm duplã ppo:tionc
ꝓcedẽdo vfqsad ferdecis. ¶ aid rónes dicendũ p in gradu
Quo funt ↄſiderãda. Pꝛimũ ẽ quantas nũeroꝝ 7 limitatũ:
tfm bocnulla eft cóparatio:cbmói limitas ⁊ numer?funtz
vnũ: ouo:tría:quattuo:: octo:7 fm bocnon debẽt diſtĩgui
gradus, xóm cft ppoztio d ꝓcedit ſᷣ duplã ꝓpoꝛtionẽ in
gradib?:« fm bocos effe ppostio: criam oeber effe maioz
ecceffus in illís sradibus, E s
Q[ £irca fcóm peedif boc mó:querit refpectu axi? cõple⸗
rionis octerminent gradus:aut reípectu radicalís:aut rce
fpectu imfluétis. Cõpiexio radicalis eft illa à infl iut ab ott?
mẽbꝛis er 2curfü mẽbꝛoꝝ pꝛĩcipaliũ.vt ex infi sería cozdis c
cpatíe ⁊ alioꝝ:ſed cõplexio radicals cft pꝛioꝛ Pm nzt ram.
vnde cóplerioné radicale primo ponimꝰ cflc fundamentus
fenfus c vitc ⁊ mot?:q: bec eft ila a qua eftvitazergoin ipa
fundaf quilibet fenfus:ergo c ractus:q: cum tactus fit au»
ftos totíus cõplexionis:⁊ marime erit cuftos cõplexidis ra.
dícalis:fed oia q funtin gradu ofcunt refpectu cõplexidis:
fcd tact? cft maxime cuftos illíus coplerionis: ergo ota que
funt ín gradu funt vclocbét ocnoiarí refpectu cõplexionis
radicalis.Scða ratio bec eft: oia que funt in gradu excedũt
cópleríoné:ficut oíat yfaaccergo refpecru (lius coplerióis
dici d cft citra gradũ:ſed radicalis coplerío eft círra
gradü:q: eft inter verá temperantià « pꝛimũ gradũ.Cõple
río vᷣo influẽs cft ín pꝛincipio ſcði gradus: c boc eft fm £62
ftantí.ergo debẽt otci refpectu radícalís: oia qcũq; oicürur
refpectu cóplerionis tẽperate:ſed cóplerio teperata nó eft
in gradu: fed influzs ficut ín pncipio ſcði gradus: ergo oce
dedẽt bici refpectu radicalís t nó influ£tis. Tertia ratio bec
cft:ficut cft ppo:tio ín reb? a ptc graduũ:ſfic eft ꝓpoꝛtio in
reb? a pte cõplexionũ:ſed ea q̃ funtj reb? extra tẽeperamẽta
nó funt (t gradu:fed citra gradũ:ſed oia d funt citra gradũ
ercedüt temperarmétá: á t iliud refpectu cuius dicunt᷑ ifta
temperata: debent eſſe mediũ atti citra gradũ: có
plerioradicalis ẽ citra gradi « medii: cóplezio $o ínflués
non:ergo oc5ent oíd refpectu cópleríonis radicalis:z non
influẽtis. Quarta ratio beceftponit Auicẽ.⁊ Ariſt.ꝙ tact?
cognofcit excellẽtias qualitatũ. vn oꝛganũ tact? debet cffc
taedi ínter quattuoꝛ qualirates: c quáto in ipfo eft maioꝛ
equalítas: tanto víget ín ipfo maio: tactus: cidco ín cóple
ríone bumana d eſt magis tẽperata:magis viget tactus:⁊
magis in vola man? 7 ín ſummitatibꝰ digitoꝝ:ſed illa que
funti gradu oenoianf refpectu medij refpectu aui? oícun£
oia excellerc:f5 D eft cõplexio media d nó eftín gradu:⁊hec
eft radícalie « nó ínflues:erao reſpectu radícalis ocbet oia
dici d funtin gradu z nó refpcctu influentis.4T ad oppo»
fitum eft q3 dicũt oẽs: gradus em̃ retozquen£ ad infliente
t non ad radicale, $$c3a ratio bec eſt:reſpectu eius debẽt oi
ci illa refpectu cuius operatióes coꝛpoꝛis »fiftüt: fed opera
rio coꝛꝑis »fiftit in cõplexione ínflucte ⁊ nó radicali: qz illa
nó eft pꝛincipiũ operatióts:ergo debẽt oid reſpectu infuẽ
tis t nó radicalis, (| £d hoc dicendũ ꝙ oupler eft cópleno
radicalíe c ínflues:c fm quofdá nó oiftínguunf gra dus rez
fpectu cóplerionis radicalis:ſʒ folii refpectu ínfluctis.1Ros
aütoicim? qp ref; radicalis ⁊ ínfluentis diſtinguunt:⁊
beceft reí vitas: ꝙ duplex eft coplerío radicalis c influcs:
radicalis aut eft oupler: q̃dã eft cuiuflibet mébzizcbec cft
diuerſa ĩ diuerſis meb:ts.alía € toti?co:pis. Sitr intluẽs cft
duplex:quedã eft q̃ influit a quolibet mẽb:o:⁊ ficut mẽcbꝛa
funt diuerſa:⁊ ita bec influẽs eft diuerſa ĩ diuerſis mẽbeis.
Alia eft q reſultat ez ocurfü mẽbꝛoꝝ oim: Thecðꝛ peine
flués:c ? bác »fiftitin botetepaméti toti? co:nis.Zoicim?
6 parad? otuerfifican£ refpectubui?vlrímecóplerióis ag»
areaate cũ pcedentib?, vr ill tẽpamẽto qð refültat ez oib?
ridet oẽs gradꝰ:cbec cóplerio tépara eftt nó eft ín sradu.
«Lirca terná fic peedimus:queritur oc oíftínctioc gra
Liber
duum:⁊ querit vtruʒ ꝓcedãt in inſnitum:⁊ vidctur q fic:
q:quor modis contingit efie ꝓpoꝛtiões in numeris fm ou.
lam pzopoztioné pꝛocedẽtes:tot cótingit effe gradus: fcd
m ouplà pꝛopoꝛtionẽ pcedunt numerim infinitü; 7 ergo
gradus:ergoimfiniti ertit gradus, Scða ratio bec eft:quot
modis cõtingit.iiij.qualitates cómifceri:tot modis contíns
git cóplerióes vanaari : fed infinitis modis cótíngit mifceri
qualitates Qttuoz ó »tingit eſſe infinitos gradus, Zertíara
tro bec eftzomnes gradus otcunt ín cóparatione ad coꝛpus
viuens:fed nó cft poffibíle duas fpecies vel ouo indiuidua
eiuſdẽ fpeciei in eadem cóplerionefimul affociari: ergo fi;
cut res lant diuerſe:ita⁊ cópleriones diuerſe:ſᷣm rerü oiuer
ſitatem:ergo ⁊ gradus illarü oebent effe otuerfi m diuer⸗
fas cóplezioncs:fed cópleriones rerus peedunt ín infinitü:
€; Go « gradus pꝛocedunt in mfiniti. «Lad oppofitum eft
auctoꝛitas ois aucto. f.q funt trm quattuo: gradus. Scc
da ratio bec eft:quot modis cótingit eſſe exceſſum in quali⸗
tatibus imutantib? cóplerioné:tot modis cónngiteflc gra
dus:fed exceſſus qualitatü eft quattuo: modis: vt pzedictü
eft:5 tr quattuo: funt gradus:q: quidas cft exceſſus debi⸗
lis impꝛeſſionis:⁊ quedá eft impzceflio foꝛtis: quídas eft ex⸗
cefius qui ledit:quidã vᷣo qui coꝛrũpit. ¶ Id boc dicendũ
ꝙ gradus nõ poſſunt excedere quaternariũ numeri: qm fo
lum quadruplez eft impꝛeſſio. ¶ Ad rationẽ in contraríus
dicendũ ꝙ oupliciter eft loqui oc ꝓpoꝛtionibꝰ ouplís, &lno
modo in fe $m ꝙ abftrabüt a rebus naturalibꝰ:⁊ ficpcedüt
in infiniti, Scðo modo fm ꝙ applicant ad res naturales z
cópleriones 7 ipfarü immutationẽ:⁊ fic funt sradus ñniti.
¶ Ad fcós oicendü ꝙ oupliciter eft loqui oe gradib?.Clno
tnodo p cóparatione ad res:z q: res ⁊ cópleriones funt in⸗
numerabíüca:boc modo ⁊ gradus funt innumerabiles. $e
cundo modo per comparationem ad res víuentes quas im
mutát ca quefunt in gradu : t ficadpuc funt innumerabi⸗
lee. Zertio modo per comparationem ad fenfus quos imus
tant:cl oc modo cum oifcreno ſenſuũ non p:ocedat in infi
nítum:t elínquunf£ ad finitatẽ c ad certum numeruʒ. Quar⸗
tc modo per afpecti ad modi exceſſus fm «p diuerſificant᷑:
tq: exceſſus funtín certo numero Pm fpecie: ſimiliter gras
dus funt certi finiti,
¶ TPoſtea queritur oe diſtinctione partíü in gradibus: z
quentur vtrum partes ín gradibus p:ocedát in infinita: et
videtur ꝙ ſic:quot modís cótingit efie latítudine Pm inten?
fionem cremtfiones impzeffiont que ſuntſin coplerione ín
rebus d funt ín gradu:tot modis contingit cffe partes cozi
que funt ín gradu:fed intéfioncs c remiffiones coz d funt
in gradu: funt ínmnumerabíles: t partes coz funt inpume
rabiles.SSecunda ratio bec eſt:tot modis cótingit eſſe gra»
dus:quot contingit eſſe numeros inter pzincipiti ⁊ fine; fed
ínter pꝛincipiũ ⁊ fin funt infinite 5 medie:ergo c inñ⸗
niti gradus:ergo pceflus partium eftinfinitus. ¶ Ad ope
pofitum cft qð ponüt omnes:q pceflus partii eft finitus.
£4 bocotcendü ꝙ becqueftio foluítur per pꝛedicta. TAd
ratione in contrari dicẽdum qp oe partibus graduũ eft lo»
qui dupliciter. Uno modo a parte inrcnfionís t remiffióus
umpꝛeſſionũ.⁊ ficpoffunt parces eoꝛum effe infinite. Secũ⸗
do modo put illc partes funt notabiles mulrá babétes latt
tudinẽ: ⁊qꝛ ficad tres reducunturzídeo boc modo parres
co:xim que funtín gradu füntfinite: 7 ficad certum nume»
rum reducuntur,
«[ Kíirca quartum Hceeditur poc todo: queritur vtrum
alie qualitates vrafperum ⁊ lene: mollezourum: aroffum:
ſubtile fintín sradu:ficut c pꝛime qualitates: t videtur qp
ficxomnes oífpofitiones per quas res imutátee copus fen
fum coꝛrumpũt fünt m gradu:q; aradus eft ezcefíus quali
tatum:quefenfu percipiunt᷑:ſed ille qualitates funt bmói:
ergo funt m aradu, Scda ratio bec eft: ín coꝛpoꝛe bumano
eft triplex oífpofitio ficut cóplerío 7 buic refpondent quate
tuo: qualitates:⁊ cópofitio partíum quanti ad lenitate et
aſperitatatẽ:⁊ſubſtãtia quantum a4 aroffitie ⁊ fubtilitaté:
fed ficut cóplerío imutaf a quahtatib? immutãt ipam vel
aiterant:fic cópofitío oífpofitíonibus tmmutaf que ipſam
immutant calterát:ergo ficut alíc qualitates pꝛime ponun
turín gradu:q; plus'ercedüt complexione vel minus: ergo
eadem rationc cum íftc diſpoſitiones afperum ⁊ lene plus
vel minus excedant cópofitioné debẽt effc ín gradu. Qd
oppofirum eft pec ratio:qualitatíb? debetur p pꝛius t ma»
xime eſſe in gradu:quibus oeberuractio pmo ⁊ per fc: qz
gradus eft exceſſus actionis ⁊ immutationís; fed quattuoꝛ
qualítates funt bmói: q: pere agunt ⁊ impꝛimunt ín coꝛa
pue c non alíc:q: non oꝛdinant pꝛimo 4 per fe ad agendusz
fed ad alías opcranóce: c ad patiendi: ergo nó per fe funt
ín gradu. ¶ 7d boc oicendü qv omnes qualitares pofiunt
efie m qradu:tamé gradus compctit notabiliter quatruoz
pꝛimis qualitatibus ⁊ nó altjs.vridc qualitates (lle nó fune
pꝛimo ⁊ per fein graduzfed ex confequenti vt afperum ⁊
ne: ⁊ Pm metaphoꝛam. E
«Lotes queritur vtrum obiecta aliozum ſenſuũ fint in
grádu:c videtur qp fic qzín quibus qualítatib? cft exceſſus
maio: eel minoꝛ reſpectu fenfus fm quem fenfum oclectát
vel coꝛrumpũt veloebetur effc in gradu: fed obiecta alio:ũ
fenfuá funt hmõi:qꝛ $m maio: exceſſum vel minoꝛẽ immu
tant (uos ſenſus:⁊ oclectát fenfus vel coꝛrumpũt:ergo obs
fecta aliozum ſenſuũ funt in gradu. Secunda ratio bec eftz
fapo:ibus oebe£ actío t hoꝛribilitas: z bmóiatteftant oco
lcctatiói t bozribüitati cõplexiõis:⁊ p exceſſum in fapozib?
ocnotaf maío: exceſſus vel minoz ín complcrióe: fcd fapoz
uãdoq; suftum delectat:qñq; ipfus co:rüpit: boc cft qñ
maio: etceſſus eel minoz:ergo cum cóplerio ponat ín gra»
du cade rationc ſapoꝛ:ſed qo eft obícctü guſtus ocbet effc
íngradu:cumípfus qñq; masís excedat:qñq; min? 4T 21d
oppofirum cft becratio:rebus ocbetur gradus fm impꝛe ſ⸗
fionem quá fadunrín coꝛpus:⁊ bec impꝛeſſio ad ſenſum re
to:quetur:c folus tactus debet cognofcere illa per que fua
ímpzcflione inferunt oelectaríói vel cozruprioni cópleaóísz
qꝛ €ft cuftos cóplerióía:ergo ille fole qualitates ocbét cffe
ín gradu que funt obiecta tactus ⁊ inferunt ín (pfo oclecta
tion vel triſticiã:ſed bmóí funt quattuo: qualítarcs folus:
£rco ocbent eſſe ín gradu t nonobíccta alioꝛũ fenfuü p fe.
Ad bocoícendii ꝙ quídá ponunt ꝙ nulla in gradu finit
nift fol quattuo: pzáme qualitates: fed nos oram? qp quot
modis oelectatío t coꝛruptio tot modís cótíngiteffem gra
du:ſed diſtinguẽdũ cftqp oupler eft oelectatio ⁊ coꝛruptio:
quedã que oebetur coꝛpoꝛi a parte cóftitutionis 5m quam
in fua conftitutionc: c hec delectatio 7 cozruptio
tactui oebetur. Alia eft aialís que ocbeturratíone cómuta
tíonís aĩalis:ſᷣm quá fenfus oclectan£ ⁊ contriftátur ín ape
p:ebenfione füozum obiectoꝝ:⁊ quantum ad bancobíecta
alío:um poffunt cffc ín gradu; t non pꝛimo modo: ⁊ q: foli
confideratillam oclectatione vel corruptione que tactuí rc»
fpondet. ideo ponit quattuoꝛ qualitates fm quas fit um»
ꝛeſſio m complerione in gradu; ⁊ nõ obiecta aliozum fen»
fuum pꝛimo c per fe.
«[ £onfcquenter queritur vtrum o0lo: vel oclectatio fint
ín gradu. coo vtrũ tota fpedes et virtus cófequens fpe»
ciem fint ín gradu:zad mínus fm fuas operationes. (T Ad
pumum dicendũ q in qualitanbus que funtín gradu; ouo
funt confideráda, Pꝛimũ eft operariones que immediate
abillis elíciun£: t Pm boc qualirates pꝛime pamo« perfe
funt ín gradu. Sunt autem alia que funt fequele illarũ qua
litatum, vtoolo: ⁊ fimilia: ⁊ bmoinon funt pꝛimo ⁊ per fe
in gradu:fed per accidens z ex conſequenti. ¶ Ad fcóm of
cendum cp virtus confequée fpecie non eft per fc ín sraduz
t caufa buius eft:q: non babet eccellentiam ſenſu perceptí
bilem. bocfolus pꝛimo 4 per fe oebef pꝛimis qualitatib?,
«T £onfcquéter queritur vtrum qualítates paffiucfintin
gradu ficut actiuc : t oftendítur cp non:dicit Auicẽna ꝙ
qualitates paffiue funt ad boc vt recipiant impꝛeſſiões actí
uarum:« non ad boc vt impꝛimant: fed nulla qualítas que
non impzimit m fenfu:non eft ín gradu:ergo jlírares paffi»
uenon funt ín gradu.Scða ratio:omnis qualíras que per
fc cft in gradu:per fe confert oelecratíoné vel ooto:em: « fi
per accidens fir in aradu per acadés confert delectationẽ ⁊
oolo:em:fed bumídum fm Auicẽ.neq; per fc: neqs per acci
dens infert oclectatione 7 oolo:em; crgo nullo modo — in
gradu.
Dietarum vniuerſalium.
gradu.Ad hoc dicẽdũ ꝙ qualitates paſſiue funt ín gradu:
ficuc ⁊ actiue. Ad rationem oicendus qp ouplíciter eft loqui
bc ilus. Gino modo per cóparatione ad qualitates actiuas:
z ficoiaitur paffiuez c tunc fic agunt per refiftentiam., Auo
mó poffint cófideran p cóparationé ad copus humanum
quod immutãt:⁊ fic oicütur acie; vn omnes dicũtur acti⸗
ue:⁊ omnes immurant co:pus bumanü.( X onfequenrer
queritur vtri res cópofite fint ín gradu: vt medicine copo?
fite per artem: vel per naturam vt tyriaca:⁊ fitía: ⁊ oftedi£
qp fic. £o: que coponuntur quedã coponütur cópofitióe
prima: vt illa d coponuntur cr elemẽtis.quedas cópofitióe
ecũda:vt illa q cóponuntur cx mixtis: ⁊ in bocno conſiſtit
tempamẽtũ abſolute:ſed eft cõplexio eleuata vltra tempce
ramentũ: quia fit er influentia caloꝛis c fanguinis ⁊ ſpũu⸗
a coraer⁊ ideo bec complerio fluens eft ín gradu. €T &on»
fequéter dritur ,ppter jd pot? ponimus cóplenone ín fee
cüdo sradu fluentem d ín alio: tvídetur qp nó fitin gradu:
aut q firín pmo:q: ficut vult baly foztis virt? fcquit equa
litarem cóplexionis ⁊ foꝛtitudinẽ virtutis elicit fo:tis ope
ratio:fed foꝛtes opationes babet elid a cóplertone fluétez
ergoílla cóplerio nõ o5 eſſe ezcedens; fed equalis ⁊ tempe
rata:ergo cii ílla cópleríofit equalis yel oeclinans ad equa
litatemzvel non oebet cffc ín. gradu; vel eftín illo qui plus
declinat ad cqualitatem:fed biceft ᷣmus gradus:ergovel
nó eft in gradu:vel eft ín pzímo gradu. zd oppofitii eft bec
ratio.cópleciofundatur in caloze c fanguíne ct fpiritibus
2 ereüt aboibus mẽbꝛis pꝛincipalibꝰ ſupꝛa totum cozp?z
ed ifta funt excedentia in caliditate vltra pzítmti gradu: er»
go funt ín alio gradu d? in pꝛimo:ſenõ in terao:quía fic coz
pex in qrto:quía fic ipm coꝛrumperẽt: igit᷑ ín
too. Secüda ratio beceft.ab ífta complexione operatiões
elíciuntur ⁊ naturales c vitales c aialce: ⁊ bmõi »fiftür in
caloꝛe:qꝛ opatio naturalis ⁊ eíralfit p ca. c etiã aialis: qz
fine calo:c nibil eft fentíre: ergo D cõplexio debet excedere
ín caliditatezergo debet eleuari fupza pꝛimũ gradum: erso
non eft in pmo gradu. zd boc dicendũ ꝙ hmõicõplexio cft
ín fine fecüdi gradus:quía fecüidus gradus cft exceſſus tes
peratus, pimus vero gradus eft exceſſus remiſſus.quar⸗
tug ctertius eft exceſſus intenſus:ſed ín haccõplexione no
eft exceſſus remiſſus neq inteufus;c ídeo ponitur in fecun
do aradu. Itẽ ponítur in medio:q; ín fcóo gradu funt rres
partes. pztncipta:medium:4 inis:⁊ ín pꝛincipio € exceſſus
debilis z remiffus: in fine eftintenfus:fed ín medío eft re
peratus:⁊ idco ponitur in medio fecüdí — "spud
vero in gradu: q: operationes cíus non fiunt mediárc tem
peramento abfolute:fed mediate cóplerione declinãte ad
caliditatem:fed fi effer calidi in pꝛimo gradu nó ſufficeret
ad opatiões:neq; eft caF. ín tertio:q: lederetzneqs in qrtoz
Quia coꝛrũperet. Ad tertii dicendũ cp exceſſus eft duplex.
quidã eſt naturalis:quidam innaturalis.exceſſus innatura
lis debilitat virtutem:ſed exceſſus naturalis facit tempera
mentũ:⁊ talis exceſſus eft ín cõplexione fluente: ⁊ ideo foz
tis eſt ad opationes.¶ X£onfequenter querítur vtrũ dlibct
gradꝰ poflct eẽ ín quols gradu:⁊ oftédif ꝙ fic.ea d ſunt in
pio gradu calida pnt adminiſtrari in magna quantitate: ⁊
iteꝝ poffunt magná moꝛam in coꝛpe facere:fed ome agens
ocbileoperás ín magnotépo:e 7 multas moꝛam facies tm
poteft cóplere quátü fo:te agens in paruo — fi
€a que funt ín paruo gradu ecbibeantur ín multa quãtita⸗
tez multo tempoꝛe:tantã poterunt facere ímp:effione quà
t3 illa que funt ín q̃rto gradu:ergo poffibile eft vt babeat
eandé imp:effionem:fed q̃cunq; babét candem impꝛeſſio⸗
nem facere funtín eodem aradu:ergo ea que funt ín pꝛimo
gradu pfit cfle in quarto. Item eadem ratíone.ca d funt in
Quarto gradu pñt adminiftrari ín parua quáritate: ergo fa
cent ocbilz impzeffioné-ficut illa q̃ funt ín pmo: ergo illa
que funt ín gradu rto pfit eẽ ín pꝛimo.Scda ró bec é. aut
Sradus oebetur reb? a pte virtutis: aut a pte fübftátiezaut
2 ptc vtríufcs.a parte fubftátie nõ:qꝛ opatio nó ſequit fub
7* m — s — maioꝛi quãtitate dena —
* um: fi a ptc virtutis velvtriuſq;:
ergo ea q fit ande 9tutem ⁊ naturá ocbét poní ín codcm
So.tlj.
gradu:ergo eade cft natura ptis mime ⁊ totiꝰ:vt tore
peris ⁊ partís pipis:ergo ficur totũ calefacit cozp? t pe ft»
müiter:cin eode gradu:ó in eodẽ gradu ẽ roti « pe: ied q
ſunt in code gradu eq̃liter calefaciützerso eq̃liter calefaci?
untps piperis ⁊ totũ piꝑis qð cft falfum: no funtin eodẽ
gradu. Zertía ró bec ẽ idẽ € calo: i pnapiozin medio: c in fi
ne:f5 qð eſt idẽ eft in code gradu: ó alii res pontica vEagre
fta eft in eod gradu:in pindpiozin medio: c ín fine: 6 ea q
funtin bmo gradu pnt ein fcóo t tertio ⁊ q̃rto. TAd op
pofitü cft bec ró: nibil excedit (uà virtutẽ:neq; fua actio cr
cludit᷑ extra ſuã virtutẽ:⁊ quãta cft virtꝰ ranta ẽ fua. actioz
fed ea q̃ funr pue quãtitatꝭ prit e£ magne virtutis : opatio
ergo 05femp rcto:dri ad virtutẽ t nó ad quãtitatẽ: gcõpie
río o5 retozári ad virtute ⁊ nó ad quátitate:ó puis admini
ftráturin magna quátirate:znon ppter bocerunt in gradu
imaío:i, Zid boc oicendus vy id qð eſt in vno gradu nó cft ín
, alio. Sd rón£ oicendü ꝙ tría funt ín opatione coz d iunt ín.
gradu:quáritas t tẽpus:⁊ becouo funr accidẽtalia.tertiũ
eft virt? quà ſeqᷣtur cóplerio: t boc pzincipiti efiennaie dici
m2: áalídd non ponitur ín gradu ꝓpter boc ꝙ oat in ma
gna quantitate:vel ppter hoc ꝙ p longi vel puum temp?
opc£:fs ppter virtuiẽ ſuã.cũ ersotu obnds oe quantirate
ztpce:tu obtjcis a pteacadens.zlà fcóm oicendi c» totum
⁊ ps funt in eodẽ gradu:q: bnr eandẽ virtute: !5 tñ omnis
actio benoiaturrefpectu matene fupza quá firzc ficur totũ
Lu priui totü co:p? róne caliditarís q̃ eft in Qrto ora»
:fic c pe:fs tfi qp nf nó calefacit eft defectꝰ a pte materie
ſupꝛa quam agit.vñ idẽ € calo: in igne ⁊ in qual; pte ignis,
⁊ ficut pót totü aerem calefacere:fitr mima ꝑs ignis pte ft
bí ppo:tionales pót cõburere:⁊ fili mó cfta pre ifta: ⁊ per
bocouo pꝛima folnütur. 8d tertiũ dicendũ ꝙ qpuis fit ides
calo: ín pꝛincipio:medio:⁊ tn finc:tn opationes differũt £5
maioꝛẽ intenfioné 7 remiffion£ ín calefaciédo t in infngidà
do:⁊ i5 oíuerfificatur oꝑpatio in pꝛincipio medio ⁊ in fine:
iõ poníturinalio gradu. ¶ "2»0ftea querit Qurates actiue
in qbus gradibus fint: c fitr q̃litates pafíiue.z pmo drirur
vtrã fint frigida in qrto gradu:z vf qp fico: vita ftat per ca
lidũ:ſʒ ddá res inuenitur d calidü coꝛrũpunt.quedã enim
ípm co:rüpunt extinguẽdo vr frigida, Qdá reſoluẽdo vr ca»
lida:ſs ome coꝛrũpẽs calidi per frícidirate eft frigidum in
q̃rto gradu:ergo alid pnt effe frícida in q̃rto gradu. Scða
ró beceft. 3n eo:ín quo eft frigiditas vitimatazeft in eo cra
du vltra quẽ nó ↄtingit boc pzocedere:f$ in aqua cft frícidi
tas vltimata:ergo eft ín co graduvltra que non cótingit p
ccdere:fed pic eft gradus q̃rtus:ergo aqua eft fngida in qr
to gradu:fs oia d ofcunturín gradu oenoiantur refpectu
ímpzeffion quas faciunt ín coꝛpus:ſed ad ⁊ pſiliũ ⁊ opitz,
etbmóí maximã inducit impseffionem in coꝛpus p fii fri⸗
giditatẽ:ergo mazime frigida:ergo ſunt in q̃rto gradu vl⸗
tra quẽ nó ↄtingit pecdere.( fid oppoũtũ eft hecrõ:vita
ftat per calidum ⁊ humidũ:ſʒ oẽ viuens ⁊ terrenafc ens cft
calídum c humidum a dñio:ergo ín nullo víuente inuenit
frigiditas aonío.fricidi a dñio eft ín jrto gradu: ergo nó
alíqua viuẽtia fríaída ín quarto aradu.ssecunda rariobec
eſt. In omni víucte eft digeſtio:ſed digeſtio eft a calido:et
digeſtio eſt in omni vꝛuẽte a dñio:ergo nullũ viuẽs eſtfrigi
dũ in quarto gradu.Tertia rõ bec eſt.cõplexio bumana eft
maxĩe calida:g illud d vtítur cõplexio illa nó dʒ carere cali⸗
ditate:ergo illis nõ debet vti cõplexio hũana:ſed illa quibꝰ
non etimurnó debent poni in gradu:ergo nó debẽt e ali»
qua frígída in quarto gradu. 8d bocoicendü ꝙ frigidi cft
ínQrto sradu. 8d rõnẽ oícendum ꝙ ouplícter eft log oe re
bus coe terrenafcetib?. Pꝛimo mó a pte fue nature qua
viuũt:⁊ fic funt calida 7 burnída a dñio Alio mó eftloq oe
ipfis refpectu cóplerionis humane:⁊ fic oícuntur fríaida:
Q: fua calídítas non eſt tanta vt fufficiat ad cõplexionẽ vu»
manam: nibil 05 oenoiarí nífi reſpectu coplezionis bũa⸗
ne: fic oicütur frigida. ld terri oicendü qp vfus reri fri
gidarum eft oupler:velín via cibi:⁊ ficnon vtimur frigidis
in natura: fed ín vía medicine eís vtitur: fed vita ftat per
calidum: et ita vtimur in natura calidis ín via cibi t nófri»
gidis Xonſequenter queritur vtrũ fit aliqd fein injr
Liber
to gradu:⁊ oſtenditur qp fic. ficut dicit Cõſtan.terra babet
ficcicarem afe c nó trigiaitatẽ.vñ eft ficca ín fummo:fed nà
eit frigida in ſummo:ſ terra pot oarc alícui viuenti frigidi
tatem in quartozergo magis ſiccitatem:gᷣ fi fint frigida in
Quarto:ita erunt ficca in qrto, £id oppoſitũ.digeſtio viget
perbumidü:fed fica impedit digeſtionẽ:gin nulo eleuat
viq; ad quartü gradum. S5cóa ró beceft:ca que fünt ín eo⸗
dẽ gradu func equs virtutis:ergo fi ficatas eleuatur ín eo»
dem gradu cü caliditatezergo qualítas paſſiua cft in eode
gradu cũ actiua:g̊ tãtũ pót agere qualítas paffiua quátum
actiua:qð falfum eftzergo nó eleuatur in codé gradu cü cas
liditatezergo duis fint calidain quarto:nó tn ops ꝙ fint fic
caín qrto.Zertiaró bcc eſt. In ibus inuenitur oue quali?
tatcs vna fuccübit c alia obaturzf5 qð excedit aliud non cft
in code gradi cum illo:g̊ vt pius. zd Doc oícendü fim opt
monẽ quoꝛũdã ꝙ nó eft ficaiin quarto sradu. 1Ros aute;
buicopinioni nó confentíétes:oiam? ꝙ aliquíd eft ſiccũ in
Quarto gradu. zid rone pᷣmã oicendü ꝙ ouplr eft loqui de
ficco: vin ſe: vel ĩ relatiõe ad coꝛpus büanü.loquédo ergo
de ficco fm fe:ficnó eft ficum a dñio: fed bs büidirate qua
innuit:ſed ín relatione ad coꝛpus bumanum pót aligd cfíc
ſiccũ in qrto gradu. ld fcóam rónem oicédü qp ouptr eft lo
quí oc ficco. Gino mó in cõꝑatiõe ad calidi: fic no pót fice
cũ eleuari in eodẽ gradu ct calido.alio mó pót confiderarí
p coparation£ ad fui gnis res:⁊ ficpór efie aliqd ſiccum in
qquarto. ¶ Poftea qͥritur oe büido vtrü fit ín quarto: vi
cf ꝙ ficxq: vira ↄſtat per calidũ ⁊ büidü:ó ficcitas pP ope
ponit vite p büiditas:fs eft repire ſiccũ in quarto: G fir hu
midũ eft repire in quarto.Scða ratio bec eft:frisidü pl? eft
cõtrarium vite dp bumidit:q: Dbumídü eft materíale pꝛincipi
um ad virá:calidd vero efficiens ⁊c.ſed cft frigidü in quare
to:ergo humidũ.Ad oppofitücft becratio:ficcitas eft luna
caloꝛis:bumidũ vero obtundit caloze:fed qn hũidũ augmẽ
tatur calo: extinguitur: fed nibil qð extinguit cał.eſt poſſi⸗
bile vt vltimetur in viuente:ſed qð cft m quartovltimaturz
ergo impoflibile cft humidũ cffe in quarto gradu. fid boc
dicũt quidá qp büidü non pót eleuan vltra ſcðm grada: qz
ertingueret calidi, $5 oíam? vp inuentütur queda büida
Ín quarto:fed tñ pauca ſunt ppter ocbilitatem paſſiue.Ad
rónem oícendii q oc bumiditatc eft loquí oupliciter: vel ín
fc:c fic eft fibi ppoztionalis:vel in cóparatione ad coꝛpꝰ:et
ficaliquid poteit cffc humidũ:vel magis veliminus,
¶ Lectio decimaſexta.
€ 3[salam ergo fitrónizq: oulcedo mediocritatem
⁊ temꝑamentũ figníficet iter caloꝛẽ ⁊ bumíditate,
vnde ẽtiã antiqͥ aque tepide aſſimilauerunt:qꝛ com⸗
plexio hũano coꝛpoꝛi aſſimilatur. Idcoq; frm nutri⸗
mentũ nutrit multum.ſcðm vero materiam groſſos
humoꝛes oíffoluírz mũdificat:diuerſas res temꝑat:
dura erri mollificat cũ humiditate ſua.Mollia indu
rat cũ caloꝛis ſui ſubtilitate:nõ ergo nocet ſenſui:ne
q; abhoꝛret ab eo:neq; narra fibt repugnat:⁊ ideo
pluſqᷓ ceteroꝝ fapomm aliquis coꝛpus nutrit: mart
mc fi ſubſtãtia fua aliquãtulũ viſcoſa fit. Citi Ga.oẽ
inqͥt nutribüealiqua oulcedinis quantitate maioꝛẽ
vel minosem ops brefim ꝙ nutriméto appiorímat
vd elógatur ab co. Nõ nutríbile autẽ carct om̃i dul
cedine Multa adbuc ⁊ alía oulcedini funt pꝛopꝛia.
Alicuiꝰ enim affimilatína cum aſſimilatis folent effc
fcmper vna. qð etiam in dulcedine contingit cut ni
bil affi'atur nifi q9 ſapoꝛi ſuo vicinat: z contra mul?
tos ſapoꝛes eft ficut cótra falfazamara:acuta: aceto
fa:zalía. Cii ⁊ fm nutrímenta cozum oulcedínt iudi
cantur contraría,queda plus:quedà vero mín?: fm
ꝙ dulcedini vicinantur z — d intelligi⸗
mus de omnibus dulcedini obuiantibus:q; nullius
ſunt nutrĩmenti.niũ cũ cuilibet cõponantur rei dul⸗
ci. vnde Ga.Om̃e amarũ:ſalſuʒ:acutũ:ſtipticũ: par
uiſſimũ coꝛpibꝰ dat mitrünera.tinc ſapoꝛe aũt młto
plus nutrirc videntur:qꝛ ſapoꝛi acceptabili vicinam
tur. ꝓpꝛius ergo nutrimenti (apos eft oulcedo, matt
metifubftaría fua aliqua vífcotitaté habeat.Stabi
lis em̃ eſt ĩ mẽbꝛis:⁊ tarde inde oiffoluitur. Foꝛſan
ne arbitratus € Ga.cum dixit q̃ cibaria acuta ſunt:
ſalſa eel amara:paruiſſima coꝛpoꝛibus o3t nutrimẽ
ta dare tñ ca aliquantula:abſit. Non enis intellexit
ſimplicia:ſed potius cõpoſita. Jõq; etſi non appa⸗
reat dulcedo: tamé in eis latitat nutritiua frm quar
títaté oulcedínis (bi occultate. Dixit cii iam no ba
bere nutrimenta quecunq; nó funt oulcedinc babc2
tia. Anutrimẽtis aure coꝛpoꝛum remotioꝛa furit ele
méta;q: ficut dirimus funt fimplícía. Jii crgo oce
fapo:es oulcedini contrarij nullius funt nutrincuz
ppter hoꝛribilitatẽ fuí c otraríctate hũane ↄplexio
ni. 3dcogs macbínati funt antíd ſapoꝛibus aa cin⸗
uícem componédis cox bozríbilicatemauferre 7 ſa⸗
poxofiratem pꝛeſtare molíctes.vri Ga.Non miran⸗
dum ſi duo ſapoꝛes inter ſe hoꝛribiles cũ adinuicem
miſceãtur:bonus ſapoꝛ inde generc. Item non eft
impoſſibile cibü quenda in fe non fapozofum altcr?
rei cíbo admixtũ ab eo impetrare ſapoꝛẽ boni: vcr?
bi gra:cucurbita eft abominabilís z non ſapoꝛoſa:q̃
tii obfomogaro 7 piperi commixta 7 aqua. lícct eim
hec nõ fint cibaría boni fapoxé ei dãtia: bonü tame
cibum c3 faciunt, Poteſt z alia fititudo aduocari q
fenfualis erít.Ziqua ením calidiſſima ⁊ incendẽtiſſi⸗
ma.⁊ aqua frigidiſſima fingula funr bozribilia « fcr
fui funt nocitiua:hec tame comicra remperíem gene
rãt fenfut amica ⁊ ↄdelectabilẽ Repᷣhẽdimur tii a.
fopbiftis obücicntibus nobis. Quomodo inquiunt
dicit Ga. oém cibü otrarium dulcedini nullius cffe
nutrimẽti:cũ dicat alibi:q cucurbita 7 fida zberba
ria cetera elixa ⁊ dulcoꝛe carentia ſi obſomogaro pi
peri ⁊ aceto ſimilibuſve fint mixta:cibaria (int apta
⁊ delectabilia. Quibus refpondemus fa. vicente
cibaria dulcedini obuiantia non cffe nutritiua:nõ p
bibuiffe quín comírra effent bene fapoza. 186 enim
eft neceffe omnem cibũ boni ſapoꝛis nutribüem cé.
Solus enim ille eft nutribilis:quẽ fibi membza alli
ciuntc fais aſſimilãt naturis.Sapoꝛ atit nibil aliud
cit j quída ſenſualis fenfui guſtꝰquẽ natura abbo:
rer vel delectak. Elixe $o berbe nó ab obfomogaro
acceperunt nutrimentũ:ſed quiddam brit poti? qua
litatiuum:vnde fenfum delectant:neq; nífi ec paruiſ
ſuno nutrit oulcose:licet fenfut id nó apparcar pze
nímía fui paruiratc. fL onftat ergo er eifdem oulcedi
nem ceteris ſapoꝛibus delectabilem: z compleciont
bus nutríendis vicinioꝛem effe pꝛopter bumane có
plexionis naturale fimilimdinem. Omnis cuim fa?
poꝛ ſicut diximus:duobus eft modis ſenſui accom⸗
modatus fiue non, IHon accommodatus:ſine ſapoꝛe
vocatur.Accommodatus autẽ tripliciter diuiditur:
aut euim guſtui abominabilis repuarane ⁊ iun⸗
cturarũ ſeparatiuus:⁊ aque calídiffime tactui affi?
milatur.hi vcro ſunt acutus:amarus:ſalſus:quibus
Dietarum vniuerſalium.
ſenſus pꝛopter fai inciſionem c iuncturarum fi epara
tionem coꝛrumpitur:aut ſenſui nociuus propter ni
mías conftricrioncs: c aquefrigidiffime fimilis cft.
Is autem cft pontícus ſenſui cx nimia conftricciorie
nocitiuus:aut ſenſui iocundiſſimus cr fui tempera?
mentis: et fenfus mollificationibus : omnimodam
ctiam nocitiuã fuperfluitatem ab co remouẽtibus:
qui fuís actionibus aquc tepide aſſimilatur.hi au?
tem funr dulcis vnctuoſus.
Diſtinctio fpecierü ſapoꝛũ fuperi? ẽ affignata:que cófi
Ts piuerfitate cópieriona & fubftantiarü: c aſignata cft
oiuerfitas actionuim iptozum:4 cóparatio ipoz facta eft in
fuis virtutibus 7 actióibus: t ficin generali racte funrípoe
rum virtutes c actiones, In bac aute pte fpecialiter deter⸗
minat oe finguloz virrunous ⁊ actionib?: quas exercẽt in
co:pe bumano( Miu:ſio. Diuiditur autem becps ín nos
uem partce;Pm nouenarium numeri? ſapoꝛum. 3jn quar
p:imaoetermínat oc actionib" oulcis. In fecüda fc; in pac
Anctuoſitas g parum nutrítíua eft co:pis 2c, octerminat
oc actionibus vnctuoſi. 3n tertia fc in bac: Amaritudo au
pem calozem ſuũ naturalem ín tertio gradu oenundar zc,
octerminat 0€ actionibus amari. 3n quarta ſcʒ ín bac: Zlat
tus fapo: calidus cft ín q̃rto gradu cc.oeterminat oc acno
nibus azuti, 3n quínta.fan pac: Salſus fignificat calo:em
fuum ín ficcitate effe ín fecido gradu.oetermínat oe actio»
nibus falft. 3n ſexta.ſ.in bac: Zicetofus frigiditatem ⁊ ficci
tatem ín fcóo gradu cffc oenüciat ⁊c.agit de acnióíbus ace⸗
tofi. 3n feptia.f.ín bac: Síne fapoze cũ fapozé aque babeat
c. oeterminat oe actiõibꝰ infipidi. 3n ocraua.f.in hac: Põ
ticitas tame bumozes fuí pure terreftres cc.oeterminat oe
actionibus poaci. 3nnona.f.in bac : Stipticoꝛũ vero aco
4 paſſio eit eadem Zc.agít ocactióibus fhptia. sp:ima au
tcm pars oe actionibus dulcis fpectat ad pzefentem fpecu
lationem. Diuiditur aüt Dec ps in duas. in quarum pma
agit oc actionibus oulcis m gnalí. In fcóa ibi. Dulcedo au.
tem quadrupliciter zc, determinat oe actionibus ſpecierũ
dulcis ſpecialiter. Pꝛĩa pars oíuidirur m ſeptẽ partes. In
quarum pꝛima determinat de actionibus dulcis gñaliter.
In ſecũda ibi.Omne nutribile cõuenienteʒ qualitatẽ.oſtẽ
dit oes cibũ nutrire per dulcis participatione. In tertia ſcʒ
ín bac. Unde inquit Bal.omne amari. cófinnar per auct.
fDaantentionem ſuam. In quarta.f.in bac. IRearbiítreris
Sa. c Diaſcoꝛidem. crponitoíc.m $5, 3n quinta.f.im bac
Ande Ba. nó cft mirandũ.oſtendit per auct. Ba. ex oiuer?
fis fapo:xbus in abís fapo:em oelectabilé reſultare. In fez
kta falíc ín bac. SRepicbendimur ramé.foluit queſtionem
fopbiftarum incidente, In feptima.f.in bac. £óftat ex bis
dulcis.cõcludit ex pzedíctis oulce maríme nutrire: « cũ boc
oiffinitione ſapoꝛum afſignat. s£irca pꝛimã parte dicit ꝙ
dulce téperatum eft ⁊ hũane complexioni temperate fite.í,
valet Pm cibũ.ſimiliterautẽ fm medicinam mundificádo z
mollia indurando ⁊ oura mollíficando. ££írca fcóam parte
dicit ꝙ cũ oulce fit maxime oclectabilezomnía nutríunt'per
acceflum ad ipm fm magís « mínus. írca ternà pté oicit
(b ppter bocofat a.c ſapoꝛes bíftantes a oulci parũ nu
tunt. 3nfipidii at magis nutrír pptervicinítate ad ipm:
& ideo oulce marie nutrit marie am vífcofo admifcet p»
pter mozam ín membꝛis.Circa ——— dicit qp cũ
dicit Ba. alios ſapoꝛes nó nutrire:non intelligendũ per
boc cp aliquãtulum:immo qp fine oulci nibil nutriant:c fi
ípfi nutnát boceft ppter bulcedine: quà ipfi bit admírri
que quãdoq; latet. ideo (pfi non nutriunt pprer ſuiboꝛ⸗
ro:em:níft ppter oulce, Secũdo dicit ꝙ pzopter boc anti
funt molti bo:rozem fapoz ín cibis vt bonus ín ipfis fapoz
$m gx tur Kírca quintam partes primo bícitqp pter Doc
—— bus fapotibus cómírrio: vnus refültat ocle
pce €cido ponit exemplã in cucurbíta códita.terrio
aqua feruente frigide cómíkta. sFírca fectam partem mo
ucc pito qonẽ ois. cp ddà fopbifte rcprependát £9,oíctii
Fo.rlij.
dicctis: ſolũ dulce nutrire:cum dicat cucurbitas inſipidas
conditas:non tamẽ cum dulcibus rebus: nutrirc. caido
foluit dicẽs cp Ba. non contradicit quin aua condita nutri»
ant.non enim eft neceffe vr omne nutriens fitomnis boni
fapozis:fed lolum id qð allidunt memb:a fibi.Derbe autes
cure cii condimentis accipiunt nutrimenti virtutem: ocle
cantfenfum per quandam oulcedinem in eis occultam nu
trientes. ende cibi hoꝛribiles ex condimentis contrabunt
oclectationem suftui inferendá ex ouicedíne pabenre amí
cabilitatem cum membris. Scæendum autem ꝙ abíomos
garus eft condimentum ſartelioꝛum ⁊ alioꝛum piſcium ct
carnium ex oio ⁊ aceto ⁊ aromatib? conditum.i£irca octa
uam partem condudit ꝙ fola oulas natura babct virtus
tem nuraendi marie. iuiditur autem bcc pars in duas.
In quarü pꝛima ↄcludit ex p:edictie oulce marie nutrire
p:opter vicinitatem ad cozpus bumanum . "3n fecunda fc
in hac. Om̃is enim fapoz.affignat diſtinctionem adionum
fapo:um dicens. c fapo: quidam eft ſenſui accómodatus
immutãdo:quidã nõ.Accẽmodatus aür triplex eft. quiaas
enim infert hoꝛroꝛem leparando partes licut acutus: fab
ſus:⁊ amarus:⁊ acctofus.quidam coꝛrugando ficur ftipti»
cus:ponticus:⁊ acetofus.quidam infert fenfui iocuncita⸗
tcm ficuroulas:c vncriotus. 'IRó accómodarus aurem ín
fipidus ipſum immutat fenfum. 3n boc terminatur fente
tia huius partis.¶ 4 írca partem iftam ouo funt inquiren
da. Pꝛimũ eft ocoulecdine pura.Secundũ eftoe ſapori⸗
bus fructuum arbozum, E A
«circa pamum pzoceditur boc modo: queritur vtrii alij
fapo:cs nutriant per fuas pꝛopꝛias fpcaes: an per natura
oulcedinis:c oftendírur ꝙ nutriant per fuas pzop:ías fpe»
cies.Omne qð nutritur:nutritur per illud quod eft fibi fi»
mile:quia ficut oicit Sał.nutritio eft perfecta affimilatio
nutrienns cum nutrito:ſed quedam membza funt ſangui⸗
nea:quedam cholenca:quedam calida:quedam frigida:er
sonurriuntur per illud qð cft fibi milezerso calida ez ca2
udis frigida er frigidis nutriuntur: ergo membza babét
nutriri apozibus fibi ppos:ionalibus:ficur memb:a fan»
guit.ea oulabus:cbolenca amaris.⁊ fic oe aljs: ergo ſapo
res natriunt per fuas pꝛopꝛias ſpecies. Sd oppoſitum eft
becrario.vita ftat per calidum c Dbumidum:erao memb;a
debẽt nutriri per ca que marime affimilanrur pꝛincipijs vf
tc: fcd hmõi eſt apo: dulcis qui eft calidus c burmidus: er
So membza nutriuntur folo oula:ergo al; f3po:es non nu
triunt per ſuas piopzias fpedes:fed per naturá oulcis. d
bocoicunt quidam ꝙ folus (apo: ouleis nutrit: ficut dicit
Yſaac. c nibil nutritnífi pnaturam oulcedínis.S5nos ois
cimus ꝙ in nutrimẽto funr quattuoꝛ. Pꝛimum eff tora fpe
cies per quam abus babet nutrire: bec eft ín porentia vt
adacrum reducatur per calozem noftrí co:po:ts. SSccüdü
eft complerío p:opo:rionalis coplerioni membzozum. Ter
tíum eft cópofitio in rarítate 7 oenfirate.£uartum eft oif
pofitío per quam allícitur guftus qui cft po:ta nutrimẽti:
⁊ bec diſpoſitio eft ſapoꝛ ende cum folnm oulce guſtũ boc
modo allicíar:boc mó dicimꝰ c omnís abus nutrir perna
turam oulcedinís:fic ergo oulcedo non eft cauía fuffiaens
nutrinonis:quía quandogs repugnat tota fpecies: quádos
qj complexio:quandoq; cópofitio: vtín coctonez succaraz
quádoc natura paffibilitaris: vt ín medicinis:quia media
na cft vt alteret coꝛpus:cibus ad boc vt patiatur:q; dulce⸗
do eft diſpoſitio aliciens guſtum:vt alía membꝛa ad fe at?
trabant nutrimentũ. dimus ergo ꝙalij ſapoꝛes per
pꝛopꝛias fpecies poffunt nutrire: fcd guftum aucunt per
naturam oulcedínis. ¶ Secáio queritur vtrum (apo: fit
perfe caufa nutrimenti: oftenditur ꝙ non:quía ficut oicit
1a. IRutrírio € pfecra aſimilatio nutriẽtꝭ c nutnito: ergo
pilló nutrif p ad nutrimẽtũ ſinguit mebzis affimilat: fs in
mẽbꝛo tota eft ſpeces ⁊ cópleno per qui membiis*sffimio
latur-fed a parte fpeciei z cóplerionis confiftit perfecta affi
milatio:erao ſapoꝛ per fenon cft caufa nutrinióts: Quia per
illud per qð vnumaðq; aflimilatur per ill3 nutritur. Scio
da ratiobec eſt:dicit ꝙ membz3 atrrabunt nurmmentum 3
tota fpecie: t Dec attractio per fimilirudine fit, Sed illB per
F1)
Ziber |
qð abus ad mẽbꝛũ attrabirur per illudnutrit: crgo cibus
nó nucrit per ſapoꝛem.Tertia ratio bec eft.fapo: eft ſeque⸗
la cópicrionis.ynde ppzía operatio plus debetur cõplexio
ni ſapoꝛi: fcd oícit Ziuícen, qp cibus nutrit per comple
rioné:ergo pmo ⁊ per fe nutrimentü attribuitur cõplexio⸗
ni: ſapoꝛi $0 ↄſequenter:ergo fapoz nó eft ꝑpꝛopꝛium medi;
um nutriendi.Quarta ratio bcc eft.fapo: eft diſpoſitio mo
uens gaftum ad bocvr membꝛa attrabãt ipm: fed nutrime
tum nó ocbetur virtuti aĩali:quia illa mẽbꝛa m quibue nó
eft virtus ſenſibilis attrabunt nutrimentü:cín (po delectã
tur:⁊ boceft avirtute naturali:ſed complerio retpondetvir
tuti naturali t non fapoz:ergo fapo: perfe nó cft caufa ntis
trimẽti m cibo. Sd oppofitum eft bec ratio. Omne ülud qo
fenutrit per cuius acceffum ⁊ recefiumbabent omnía nus
trire maxime autrit:ſed oulce eft bot: ficut oícit yſaac:er⸗
60 dulce marime nutrit:fed oulce eft fapozatü: ergo fapo:a
tũ perfe « marine nutrit. Scda ratio beceft.omne qð nu
trit:nutrit ppter oelectatíonem c vicinitatem ad comple»
qponem bumanam:fed oclectatio 7 vicínitas ad completo
ncm cófiftir in oulcedine fm yfaac.ergo maxime oulce nu»
trit:ergo ⁊ fapo: eft matíme caufa nutricndi. zid bocoicen
dum ꝙ fapo: perfe nonoperaturad nutrimẽtũ:ſed per co»
fcqués:q: apo: allicit guftum vt cibus artrabatur a mem?
bis. 84d rationem parma; oicendum qp dulce per fe non fa»
cit adnutrimentum:fed alliat guftum. sd alid oicendum
p actio cft duplex:aialis « naturalis.de lectatio vero actios
nis antmalie per fe cõfiſtit in ſapoꝛe:ſed oclectatío actióis
naturalis per fc »fiftit in coplerione fibi propo:tionali cui?
f3po: eft ſequela:⁊ non nutrit dibus p afpecrum québabet
ad virtutem aialem:fed per afpectum quem babetadvirtu
tem naturalem. ¶ Zertío queritur quomodo cbolera ru»
beanutriat:t videtur ꝙ nutriat:quía membza cr fibi fimi»
libus nutnütur: quia dicit Haly.ꝙ vnũquodq; membꝛum
attrahit de nutrimento qð cft fibi pꝛopoꝛtionale:ergo mẽ⸗
b:a cholerica nutriuntur ex humoꝛe cholerico.Secũda ra;
tio hec eſt:ex quibus ſumus er eiſdem nutrimur: fed mem
bꝛa conñſtunt ex quattuoꝛ humoꝛibus:ergo nutriuntur ez
quattuo: humoꝛibus. Iteꝝ iſtð paret per hoc:qm̃ ciſtis fel
lis que attrahit choleram nutritur ez cholera.Ad oppoſitũ
eſt hec ratio.nihil nutrit nifi dulce:ſed cbolera eſt amara et
non dulcis:ergo non nutrit, Si dicatur ꝙ cbolera non ntt?
trit nifi ſm per vireríozem diseſtionem dulcoꝛatur:⁊ ín
naturam fauguincam conuertitur. cotra dicit Cõſtã.ꝙ cru
dum poteft decoqui:coctũ vero rion poteft incrudari: ergo
cum cpolera fit magie cocta p ſanguis: peroigeftionem vl
terío:em non poteft tranfduci ad naturam fanguínís:quía
oulcedo eft calida ⁊humida ficut fanguis. id boc dicendũ
Q3 quidas ponüt ꝙ cbolera nó nutrit. alt vt Zuic.ponüt ꝙ
nutrit:alij dicunt ꝙ non nutrit nifi Pm ꝙ oulzozatur. id ra
tionem ofcendü ꝙ vlterioꝛi decoctione cbolerenon cft nifi
oupler vía.vna eft vía vlterioꝛis oecoctióts, alía eft via. feq
ſtratisis ⁊ ſepatiõis c eroalariois pii impꝛopoꝛtionaliũ:⁊
ficpoteft conuerti ad dulcedinem ⁊ fic poteft nutrire, $ed
oftendírur ꝙ cbolera nutriat rationc fui ſapoꝛis:qꝛ in quo
libet membꝛo eft vírtas que nutrimentum afíimilat: ⁊ bec
affinilatio cum fit perfecta fit in complerione: coloꝛe: t fas
po:e:ergo cft ín illa oífpofitione que maxime fequítur cbo
leram vcl compleríonem fuam: ergo ⁊ cbolera affimilatur
in fua complerióe:c codem modo ocbet eſſe affimilario ín
fapo:e:fed perillud per qð affimilatur memb:is: per illud
nutríitzergo cbolera fub fuo fapo:e nutrit. id boc dicendũ
ꝙ cbolera nutrit: 7 ficut ſapoꝛ oulds eft ppo:tionalis mé»
bꝛis fangnineis:fic cbolera ppo:tionalis eft membzis cbo
lerícis.€ CQuarto queritur quomodo oulcedofit tempera»
ta:cum fit in fcamdo gradu: quomó fit ppo:tionalis có»
plerioní bumane:cum cóplerío bumana fit citra gradum:
ficut dieit ££onfran. c oftendítur oulcedo non fit fibi vicio
nanec ꝓpoꝛtionalis:quia illð refpectu cuius gradus diſtin
guũtur eft mapme temperatũ:⁊ equale: quia eft ſicut me⸗
dium c vnitasrefpectu cuius omnía oícuntur excedere: ſed
complerío bumana eft pmóiergo non eſt in graduzcum fit
maxime teperata:fed dulce eft in ſecũdo gradu;crgo nó eft
fibi pꝛopoꝛtionalis ned vicina. Ztd oppofitum eft becratio
^llud in quo maxime cft oclectatio cóplerioni umane eft
illí vicinum ⁊ equale:fed oulee cft bmóízficut oíat yſaac:er
go eft maxime vicini ⁊ equale cõplexioni humane.Ad boc
oicendi ficut quidã dicũt:ꝙ alid dicit᷑ vicinũ compleriont
humane ouplíater. Vel quía fit ín cod? gradu ci illo: fic
oulce vícinat cõpiexioni humane. Sceundo modo dicit᷑ ali
dd alicui vicinü:quia ipm tolerat complerio hũana abſq; lc
fione ⁊ coꝛruptione:⁊ ficoulce:c illð quod eft m fecüdo sra
du poteft effe vicinum cópleríonibumane: 7 tame excedit
ipas:cii fit ín fcóo.cóplerio vcro temperata eft matería rem
peranua, lij dicũt ꝙᷣ oupler eft complexio. quedá eft fizaz
4 bec eft cítra gradũ:⁊ buícoulcenó eft ppo:tíonale neq
viaimum: alia que eſtcurrens:⁊ hec eſt in medio ſcði grae
dus:cbuiceft ꝓpoꝛtionalis dulcedo. ¶ S5 poft rif vtrũ
oulce otcatur temperarürefpectu complerionis huentis:⁊
oft&ditur ꝙ non:quia refpectu illius cõplexionis oidrur fa
po:temperatue ecl non tempera ratione cui? gradus im
fapo:ibus oiftinguírurzfs hmõi cft radícat dab omnib? er
ccditur:4 eft ficut vnítas 7 nó complcrio fluens:ergo dul⸗
cc nom oicitur tẽperatũ refpectu cóplerionis currentis. Sc
«unda ratio bec eft. nibil quod cft impꝛopoꝛtiõale alicur eft
fllii vícinum:íed poteft ipm co:xrumpcerc:ergo fi oulce qð eft
ín fccaiido gradu non p:opoztionatur cõplexioni radicali: d
poteft ipᷣam co:rüpere:zfed cõplexio radicat cft ín quolibet
memb320:74 ín illa fundatur vita:ergo oulce poteft cozrum»
pere mẽbꝛa:ſed nibil q3 poteft co:rumpe memb:a a mem»
bzis allicit: neq; mebza illð attrabunt:ergo oulce a mẽbꝛis
non allicit᷑: ergo oulce nó eſtvicinũ cópleriont fluerí cuius
eſt ſm medicosoparí:t attrabere nutrimétü. cd oppofitü
eft qð Dicit yfaac ꝙ oulce eftín ſecundo gradu ficut com»
lecio bumana:7 idco fibi eft vícinü et pꝛopoꝛtionale.Ad
bocoicendum cp oulcedo pót rcto:queríad cõplexionem
radicalem:vel fluentem.fi primo modo:fic non oícitur vici
na cõplexioni quía fitín codem gradu:ſed quís tolerat ab
ca finclefione.fi vero oicatur oulceteperatus rcfpectu cur
rentís:ficotcendü cp refpectu alteríus cõplexionis dicitur
bulce temperatum:quia oíftinguütur gradus refpectu ra»
dicał:⁊ refpectu alteriꝰ dicitur vicinũ ⁊ delectabile:⁊ quía
dulce non cft delectabile niſi &m ꝙ facit delectationem im
nutrimẽto: fed cõplexionis fluétís pꝛimo t perfe eft opes
ratri círca nutrimenti: (dco fic refpectu ipfius dicitur oul
ce vicinum 7 pꝛopoꝛtionale.
¶ Tirca fcóm pzoceditur hoc modo:⁊ queritur quomodo
fructus arboꝛis remote a terra ſunt dulcioꝛes d fructus ar
bo:is pioríme. videtur enis oppofitum bac róne.oulce em̃
fundatur ín groſſa fubftátia: fed bumíditates plante funt
groffio:ce círca terram dp per remotionem a terrazergo fru
ctus arboꝛis pꝛoximioꝛis terre: oulaozce funt d remonos
rie ab ipſa.Secunda ratíobeceft.oulce generatur er pon
tico ín fructibus medíante acetofo per vlterio:em digeſtio
nem factas a cał.exterioꝛi pꝛecipue «a caloꝛe interiozi ab ec
terioꝛe confo:tato:fed calo; exterioꝛ maio: eft círca cerram
p:opter refi exionem radíozum folís ad terram: iterum ca
lozínterío: maioꝛ eft círca radicem c truncum: quc funt fi2
cut fons caloꝛis ín planta: ergo circa partes illam maio: eft
oulcedo:ergo ín fructíbus pꝛoximis terre mato: eft oulcee
doper víam oígefrionis cp in remotis a terra. lIDoc autem
confirma£ per experimentum íinvua:que quáto rerre pꝛoxi
tnío: criftit:tanto bulcedo maío: in ipſa inuenit: ⁊ quanto
aterraremotio: eft:tantoiminozem oulcedine foztítur. Ad
oppofitum eft auct. y faac dicẽtis fructus arbozís a terrare
tmotio:is dulcioꝛes cfle. pꝛoximioꝛes autc fructus mín? out
cca eſſe.Alia autem ratío ad boctalis eft.bumíditas em im
pedit oulcecinem:ficut teftatur yfaac propter fuam ínfipi
ditatem.vndeoulcedo ínfipide humiditati admírta minos
ratur.ficut patct ín melle aquc mirto:fed ín plãtis arca ter
ram maio: eft bumíditas ⁊ infipídítas fiue ctiá ponticitas
ín quibufdà plantís:igi£ ín fructibus mino:atur oulcedo p
p:opiiquítatem ad terram:⁊ intendif per diſtantiam a ter
ra.llia ratio bec eft.oulcedo ením fequírur cõplexionẽ bu»
míditatís temperatam puram oígeftas: fed boidit3s tlcua
Dietarum vniuerſalium.
abet pas bifpofitíones:q; depuratur:⁊ oíserit
—— — ———— iterum fi non eſſet oig
(ta non a(cenderctz ende purio: pare a de ctía5 in
ramio gantur fructus et (ubtilioz parte nutrimentiad ra
mos afcendente. In parte vero ppinqua terre:bumidit s
terre 5 oppofitas otfpofirioncs:ergo oulcio:s funt fru»
ctu$ arbo:teremotia terra d primi lá hoc dicendũ ꝙ ar
c3 bocoíuerfi diuerſa ſentiunt. Quidã em dicunt ꝙ cum re»
f.exio radiozum fit maio: círca terram:ideo er illa reflexiõe
Generatur oulcedo in fructu maioꝛ:qᷓ per remotioncs a ter
T3: ideo frucrus ouldo: eft ín ea circa terram, llt) vero al
tcram affignant caufam oícentee remouendoftantía in
vite:vins erii cft poꝛoſa: ⁊ ideo ppter cõpoñtionẽ pozofas
ipſiꝰ crbalatur calo: naturalis ab ipa: frígue penetrat ip
fam ertinguens:cum boc enam exbalatur humidũ fubtile
ex quo vua generatur:⁊ in longa magis tingit C in curta
pter longitudíné ſpach:⁊ 16 in vite terre ꝓxinuoꝛi foꝛtio:
e(tcaloz:ció maío: eft oulcedo infructu eius:in vite a terra
remota eft minos: ⁊ fruct? eius eft min? dulcis.Alij aũt er»
cludétes vitẽ dicũt q natura ftat? vitis eft vt fit parua fm
qd terre fm ſuũ ſtatũ:vnaq̃q; aũt res i fuo
ftatu naturali estis cõpletius exercet fuá opationẽ:⁊ ió vit?
terre ꝓxunioꝛ cópletius it tructus maturos ⁊ in dul
cedine ꝑfectos:remota atit ꝓpter oppoſitã cám fructus p
ducir ín oulcedinc diminutõs.Alij autem dicunt qp oue vio
tes ciufdem fpecici codem nutrimento nutrite fi adinuíces
comparentur longio: fructus pꝛoducit oulcio:s:remotíoz
eif a terra:bꝛeuioꝛ aũt c terre prímio: minus oulces gñat
X bocett fm curſum naturales:;fi aũt econtrario contingat
boceft peracadens:« contra naturam. Clítís et remota a
terra obumbzatur a terra ramis pp:tje € ramís altjs:vt alí
cuíug arbosts cui eft cõnexa:⁊ idco non fir tanta reflexio ra
dioꝝ ad ipſam:neq; rantus calo: frucrus ad oulcedínem p
ducens: iteru5 hoc accidit:qꝛ diſtat ab humiditate aliqua
tulum groſſa:que pꝛope terram exiſtit in qua fundat᷑ dulce
Alij autẽ dicunt cp in quibufdam regionibus contingitvnũ
⁊ in quibufdam aiterum. In calidis enim terris vites pz
pinque terre generant vinum groſſum ponticum nigrũ p»
ter humiditatem groſſam non potentem ſubtiliari: in d
lis vue generantur mínus oulces:ín vitibus terre ppinqs
ppterpumídíranim grofliriem. 3n remotisaüta terra gc
nérantur dulcioꝛes vuc ppter maio:em oepurationem bus
miditatum:iõ etiã er ralibus vuis pdudtur vinum dulciꝰ
⁊ purius. 3in terrís aũt mínus calidís cft contrario modo:
« ideo becoíuerfiras nó acadit effentíaliterzfed p vtam ac
cidentis.Alio aüt mó poteft oíci ad hoc in fruc? oif pofis
tíone funt ouc víe confiderande €)na.f. naturalis d pcedit
£m humiditatum ocpurarionem maioꝛem vel míno:es $m
quam oulcedo effiatur m ipfie purío: ⁊ mínus pura ; tfm
hanc viam fructus arboꝛis remote a terra ouldo:es funt c
purioꝛes dq» humoꝛes fint ec quíbus generantur:⁊ mín? ad
fi:tficoulcedo ipfoz purioꝛ eſt. 3jn fructibus aütterre ar»
bo:ís vicinioꝛis oppofitum contingit ppter oppofitam cà;
€ banc viam confideratiít pfaacin oibus fructibus. Zllía ve
ro eft vía p quá ir diuerſitas plantarum: vt quedam
funt que ppter fuum calozem erteríosemvebementem fuf
fficiunt ad fructu digeſtionẽ:⁊ adiuuat ad boc lod oifpofi
tio:ficut pʒ in (llis q ſunt in terris calidis:ficut vídemus in
us c vuis:c ín calibus quanto fit plus eleuanoin eis:
tanto míno: eft coz oulcedo.q:remouentur 3 maioꝛi calos
re: ⁊ groffitic humiditatis:quãtovero pꝛoximioꝛes funt ter
re:tanto dulcioꝛes efficiuntur fructꝰ. In oppoſitis $o plã
tis oppofitus contingit:ſicut psi (llis que ín terris creſcũt
in calo:e oeficientibus.Zllio modo poteft oíci ꝙ aliquid ba
beremaío:em oulcedines dicitur oupliater Eno modo qz
eius dulcedo eft purio:: t mirus permírta ínfipiditati vel
pouticítati:c boc mó fruct?arbozis remote a terra funt out
Aoꝛes:⁊ fic itellícit vſaac.Alio modo aliquíd 9: babere ma
10:em oulcecinem:q: euis oulcedo eft macis materíalis et
goioꝛ.⁊ magis ſenſibilis ꝓpter fui eroffitiem: ⁊ boc mõ
Mes arbo:is terre pꝛopinque matosem participant dul⸗
jem ꝓpter appꝛoximationem ad groſſitiem bumidita
goſſioꝛ.Altera quía diri? putredini eft
tis: vnde becóulcedo'non eft multum pura:tmmo quodas
mó cõmixta in quibufdam fructibus aquofts infipiditan: c
in quibufdam terreſtribus ponticditan: coe his ín altjs cer»
' flusoetemninabitur:cum de fructuum ſapoꝛribus ꝑtracta⸗
bitur. eco queritur quare alij fapozes non diuidantur
per ſpẽs róne puntatis ⁊ cómirtionis ficut dulcis: cum pu
ritatem ⁊cõmixtionem fimiliter obtineant. Zid boc dicẽdũ
(P boc eft ppter ouas caufas: vna eſt:q; cómirtio alioꝛu⸗
inſenſibilis cft pzopter excellentem impzcffionem quam fas
&untin ſenſu.Alia eft qꝛ oẽs oicuntur cómirriones ín ocle
ctatione triftiaa ootinere pꝛopter accefium ⁊ receſſum a
oula £m yí3ac t ppter ipfius parricipationem:« ideo bec
oruifio maxime accidit querimr aim oulce
do cómifceatur cũ alijs ſapoꝛibꝰ ficut cũ inſipido ⁊ vnctuo
fo: quare nõ recipit dulcedo cõmixta diuerũtatẽ p ipſoꝛu⸗
cõmixtionẽ ficut p cõmixtionẽ aum alijs. 8d hoc dicendũ ꝙ
cũ in oibus nata e(t dulcedo cómifcenzted cũ ali) ab bis fint
excellentes:occultant ipfiusvirtutem: vt fapo: a dulcedine
nequeat oenoian. Oed cuz iftis b5oulcedo in fua cómizzo
nctemperamentü pzopter iloz p:opo:tionem ad ipfam:et
ideo hec cõmixtio confideratur in fcictia.Q4T narro (olera
ri quarc nonoíuidatur dulcedo pura ficut cómirta.zd boc
dicẽdum eft ꝙ poc eft:q: puritas eft vnifozmis in ſpecie ba
bens denominationem a dulcoꝛis dñio:⁊ ideo non diuidi
committa vero pꝛopter commixtoꝝ diuerſitatem in fpecie
diuerſatur:⁊ ideo otuifionem recipit. CQuinto folet ques
ri cuius fit oíurfio dulcedinis per ſpecies pzedictas. zid boc
dicendum eft p eft equíuoa ín fuas fignificaroncs: vet vt
verius oicarur: [ín fuas fignificationes.t oe fapoze
dulci hec pertracrata ſufficiant.
(C7 eco. xvij.
¶ Dulcedo enim quadrupliciter diuiditur. Aut
cif; dulcedo eft pura q̃litatuʒ quattuoꝛ cõtẽtiua me
diocriter.i.calid.frigið.ſic.⁊humið.Hec em̃ dulcedo
inuenit᷑ isuccara, ur groſſitudini⁊ viſcoſitati ↄmix
ta.dec aũt ín oacrylis ⁊ qͥbuſlibet ex melle pafta
cõfectis iueniéda eft. zur nó ſapoꝛi omittat pio
rü goſſities € intẽperamẽtũ mutata: ev paruitare
in fuí multitudinẽ redacta. vii fir cà puirat; calozisc
puiratis dulcedinis ſicut in malifaranaris. Ideoq;
mín? calida ⁊ magis eft hũida oulcedie pura. Zur
acumini cõmixta:cuius bumozes groſſi ín ſubtilita/
te ⁊ ex multitudine in paruã ſiccitatem ſunt mutati.
vnde ⁊ dulcedo fut acuminis eft pꝛeſtita ſicut in mcd
le apuʒ. Hec aud oulcedo cft calídío: ⁊ ceterís mi
nis humida.Dulcedo pura acumínez viſcoſitate ex
pcdirazmediocritarem 7 tempcramérum tigníficatz
4 bec humane cõplexioni eft affimílanda.€. Ima
na autem complexio temperate eft calida ⁊ bumida
ín fecfido gradu.ſiliter pura oulcedo: vnde ⁊ mẽbꝛa
quodãmodo funt atfectanría ⁊ pluſqᷓ digerere pof?
ſunt recipientia. Ideoq; aliquãdo quedã dulcia ſu⸗
perflua circa ſubtiles venas remanentia:que a ma⸗
guis diuiduntur venis a gibbo pꝛocedentibus epa⸗
tis qo cõcauũ vocatur ab anatomicis:⁊ ab altera
vena epatis tn ſima quevocarur poꝛta:vbi earü iun
gũtur extrema:in eiſdem ſubtilibus groffirícs coté
ſtipationis generatur.maxime ũ ibidem antiquam
inuenerit duritiẽ:⁊ dulcedo aliquid habuerit viſcoũ
tatis ficut ex dactxlis ín melle ⁊ paſta cõfectis. Dul
cedo enim viſcoſa epaci « ſpleni maxime cft nociua
duplici ct caufa. Cina quia ei? oppilatio durioꝛ cft z
uia citiꝰ ꝑ vicinoſa: en
dc augmentata inflationis « ragítus cft caufa: ec
íg
Liber
interpolatiõis febꝛis Sutotíua facilis; ⁊ naturaliter
ín fumoſitatẽ cholexicã cõuerſiua accidentaliter⁊ in
putredinem ⁊ oppilationẽ. vnde fDal.£ um epar ct
fplen babent groſſitiem:percuſſio ⁊ nocumentũ ma⸗
xime fiũt pcr abí ⁊ potus dulcedinẽ:maxime fi i his
mẽbꝛꝭ durities ⁊ groſſities fuerit⁊ oꝛa ſtricta ſunt.te
ftatur qð ín melle apũvidemꝰ qp ſubtiliatione ⁊ acu⸗
mine fut nocitiuũ cft oppilatiõi fplenís« epatis: nift
aum oulcedíné fuam minuimus tncifiuis ⁊ fubtilitaz
tía rcbus ficut foꝛti aceto 7 fimilib? , ende etiã ori?
mel groſſitiei epatís z venarum fplenis valde iuua⸗
tiuũ cft.ticut Galł.oximel q: non rantü babet bozrí
bilitatẽ ſapoꝛis quãtũ cetera inciſiua. 3n b etiã ꝙ
neg ſtomachũ iuuat vel nocet:niſi cũ ipfi ſtomacho
fit nimía ſiccitas:⁊ in humoꝛibus fübtiliandis ⁊ mũ
dificãdis aptiſſimum eſt:maxime ſi ex ſquillitico fiat
idcoq; oppilatiõibus ſplenis vtiliꝰſquilliticũ oximel
qꝛ ſpien plus patit᷑ ppter dulcedinẽ qᷓ cpar duabus
cc caufis. Gina q: vene ſplenis ſũt ſtrictioꝛes:⁊ actio
nce ſuc naturales ĩ co ſũnt dcbilioꝛes: qm in epate
bcactioncs finr inbabitantes c inde pꝛocedentes.
In ſplene vᷣo adunatc fuperfiuíratce: cii fuc ſtrictio
rcs tint vic: ⁊ he actiones fibi ocfecriffimc: oulccdo
plus fibí noceat neceffe cft. Sccida qꝛ cũ fplen natu
ralíter trapat ſanguinis feces:fit vitiur in groffitie
oppilarióis.f£ oftar ergo eſſe neceſſariũ oximel fquil
liticũ. Gał.groſſis humoꝛibꝰ ín coꝛpoꝛe coadunatis
vtiliſſimũ eſt nõ euitare ſquilliticũ acetũ vel oximel
ſuũ:ꝙ experimẽtis teftat q̃ ipſe ſe pꝛobaſſe fatetur.
Oulti inquit pfectefucrüt ſanati ⁊ a doloꝛibus fo
luci arteticis cà ſquillitici aceti ⁊ ſui oximellis: pfe^
cte tñ ſanos cffe volẽtes eti tẽperato ops exercitio:⁊
cõueniẽti oictac fitib?. iPulcedo fi fit ifipidítati mic
ta:⁊ fuis biosib?mult] oomínet fubtiliras:fir minoꝛ
calídirasz maío; c? büidiras dp in dulcedine pura ,
viic oulcedo eft minoꝛata⁊ ad ſapoꝛi ppinq. ofir2
mat᷑ boc q: ois humoꝛ oulcis miti? ad mínozaf fua
dulcedine. Et inde fruct? arboꝛis bꝛeuiſſime terre ví
cine míno: eft ín oulcedínc: qp peere ⁊ a terra remo
tc: q: hũoꝛes a terra aſcẽdẽtes psi? venit ad fruc?
ppindtare vie dp digerant᷑ ⁊ coagulenfc i oulcedine
tranfducant. piocere aiit arbozís bamoꝛes ſibi ater
ra veniẽtes nó pertingũt ad fruc? niii cũ lõgitudi⸗
tudine vie oígcrantz coagulentz ín dulcedinẽ dedu
cant᷑. Dulcedo vᷣo aquoſa míno: ẽ d» pura: ⁊ oppila?
tío quam generat faciliꝰdiſſoluit᷑ dp à fit ec pura.Si
aüt aliqua ré inueníat cui? ſubſtãtia oura ſit:⁊ vifco
fa ficut dꝛagagañ.citius inuifcat c folidaf qz mébzis
aſſimilat᷑ pptcr groffitiem vifcofitatis oulcedínis.
iDulcedo vᷣo acumini cõmirta cii ci? hñoꝛes finr par
uiſſimi z acuti:qᷓ pura crít maíor? calor? ⁊ büíditatT
mínort vri cal-eft « fict finc fcoi grad? : q: vicina eft
medíocrirati ⁊ tépcraméro:müdificadi « laudi fub
tiliãdi groffas ftomacbi hũiditates virtuſioꝛ ẽ:mũ⸗
dificat em̃ groſos bũoꝛes⁊ putridos:ex ſiccitate au
t£ fua q: acumini cft ppind:pügit inteſtina c mouet
ad cíbífeces expellẽdas.vñ « in bís fecib? eft ꝓnioꝛ
emittẽdis di cibis ꝑfoꝛãdis.oppilatiões atit míno
reafacit qp puriras oulcedínie , Dulcedo vnctuofa
caloꝛẽ⁊ mollitiẽ i fiic ſcði gradus fit zínde vícinat
dulcediniĩ fapozolitarc: idco cft müdificariua ⁊ mol
lificatiua:hũoꝛes ſui tñ mmulzü fiũt groffiz viz ſenſuũ
funt grauatiui tardiin poꝛis ꝑfoꝛãdis⁊ duri ad dige
rẽdũ ca mẽbꝛis oiffoluendá, grauiſſimi cà vnctuofi
tatís fuc c viſcoſitatis 7 fo hũoꝛũ groſſitiei:vñ ec
maxicoppilaat poziz fumi dlaudim£ in interioꝛibus
venis c membꝛis 2cauís. ídeogs cbulliüt fumi dolo
rum generatiui c pungitiui. ] :
3n bac pte oefcedir ad actiócs oulcedínís ſpeciales ⁊ ſpẽ
rü ci? epatioib?ouicedinis:filiter dicẽcdũ eft oc opario
mb?oulcedínis pure vLaltjs ſapoꝛibꝰ »mírte. Zoiuifto.g5io
uidif b pars iouas ꝑtes:ĩ jrà pma diuidit fpes oulcedinis
Q »fiftüt t fimplcitatet mixtiõc. 3n fcóa.f.in hac: Mulce do
$opura acumine vifcofitate erpedira tc. agit de actiõibꝰ
fpérus cius. Pꝛima auté eft mdíui(a, Secunda autẽ diuidit᷑
ín quinq; partes $m numerü fpeaerü cius. In quara pma
agit de actionibus oulcis puri. 3in ſcða.ſ. in bac: Dulcedo
vifcofa epati c fpleni.agit oc actionibus dulcis vifcofo có»
mixti. 3n tertía.f. ín bac: Dulcedo inſipiditati cómírta tc.
agiroe actionibus oulcis ínfipido cómirti. In quarta. f. ín
pacDulcedo acumini attinẽs ⁊c.agit oe actionibus oulcis
acuto admixti. 3n quínra.fin bac: gOulcedo vnctuofa calo
ré ⁊ moliitiẽ ín fine ſecũdi gradus ſignificat ⁊c.agit oc actío
nibus dulcis vnctuofo cómirti.7 fic funt fer partes ín pfen
ti fpeculatióc, sLírca pmá parté tale aſſigt duuſionẽ dulcis.
quoddi eft purũ:qͥddã vitcofitatt 5mírtü:dddà ínfipido ín
quo eft multa dumiditas ⁊ frígiditas:quoddaà acuto. sCirca
pꝛimã parte fcóe partís agit oc actionibus purí dulcis ot»
cẽs:dulce purü tẽperatũ eſt nutrimẽtũ multü inferẽs: ⁊ iõ
cũ fit delectabile attrabit ín magna q̃ntitate a mẽbꝛis:⁊ io
replet ⁊ oppílat venas epatis:⁊ hoc maxĩe operat᷑ cii ps ali
Quá vifcofitaté.£trca (cóam parté amt oc acmóib? dulcis vi
fcofo admixti:⁊ quinq; ꝓponit. Pumo dicit ꝙ oulce viſco
fum oppilat cpar 4 fj pptcr groſſitiẽ ⁊ putredíne: vn»
de generat fumü putrídü ⁊ febze9 ínterpolatas oe matería
grofía. Secüdooftéditp aucto.Sał.ꝙ maame drcacpar c
fi Sr prsr ede i api poulce: c marie cü vene funt
auſe:⁊ ín eis funtfupfluítates oure: c bocoperat mel du
rü.Zertío ofiditqp »fectio oximelthãcoppilationẽ remouct
Lr pies — maric fquillíticü in cuíus aceto po
nit fquilla q eft cepe marinũ Quarto oftédit qmag] accidit
oppilatío fplení dp epati: t ídco pl? cópetit eorimel «ma
rime fquilliticit.z buius oppilationis oue ſunt cauſe. Pꝛĩa
eft ftrícrura venaz coebilitas virtutis fplenís mato:
da cft officii ſplenis ín fecibus fanguinis attrapedis, £ir»
Ca tertiã parte agit de actiõibus dulcis infipido admírti:et
ín illa parte tria pponít. f»:ímo oícit ꝙ bocoulce p?bs fri
giditatẽ ⁊ hũiditatẽ d» puri. Secüdo boc cofirmatp experi
mẽtũ in aqua:d o£ oulce diminuit:⁊ in arboꝛe q cũ eft pꝛꝛo⸗
ima terre fruct? mín? oulces pducit. ppter b:euítate vie
cus nutrimẽtũ qð eft matería fructuü nó cóplete digerit:
cũ aũt eſt eleuata dulcioꝛes pducit ppter digeſtionẽ nutri
mentíin via longinqua.Tertio cõcludit actiones huiꝰ dul⸗
cis dicẽs co D oulce mín? bs dulcedinis ⁊ oppilationẽ facit
magl oíffolub(le:fs inuẽta i coꝛpe re dura ci inuifcaf t mé»
bꝛis adheret. Circa quartá ꝑtẽ agit oe actióíb? dulcis acus
to mirti:dicẽs ꝙ eft bns dñlum caliditatis t ſiccitatis:ope⸗
ratur ergo ad mundificationefecü ⁊ groſſoꝝ humoꝝ:⁊ pit
gendo mouet inteſtina ad feces emittẽdas:⁊ ió plus eft iu»
uás ad expulſionẽ fecii d» ad ciboz penetrationt: 7 paucas
facitoppillationes.s£írca quíntà parté agit oe acioib? oul
cie vnctuofo admixti:cuius opatiões funt mücificare mol
lificare groffos hũoꝛes gñare: oui fenfus qrauát:« 0c faci?
li oíffotuum£ ⁊ posi claudunt « fumis rcrentie ebulliunt t
mo:bos amant ⁊ puncture? febzes.c ín boc terminaf bec
pars.¶ £irca bancoulcedint qᷣnq; ínouirütur."P» simum
eft oc oulcedíne pura.Scóm eft oe dulcedine vifcofitati có
mirta. Tertium eſt de oulcedie (nfipiditat admirta. uar
tum eft oe oulcedinc acumíni commirta. € uintü cft oe oul
Dietarũ vniuerſalium.
cedine vnctuoſit ati commixta.
o pꝛimnũ pcedif boc mõ:qrit oc oulcedíne pura be
qua pꝛimõ q̃ritur: vtrũ marime nutnat:⁊videt qficq: fm
y(aac marie téperata cítz c marime ſitis bumane cóplerio?
ni:fed o£ tale multi nutrit:ó oulcedo pura multum nutrit.
fid oppofit eft illud q videmus in 3uccara ⁊ multe als
Q cũ Dabcát oulcediné purs nó mulrü nutriüt, dd boc etia⸗
1£ ft er cóplerío ouplezzfira 7 radicalís:c fluens, c fica eft
interverã tẽperantiã c nel d qood aũt ẽ in fcóo cra
du:⁊ huic ðꝛ dulcedo aſſimilari:⁊ tñ vtriq; cft ꝓpoꝛtiona⸗
lis fm pꝛius ⁊ poſterius. CQuarto queritur vtrum purus
dulce affimiletur cõplexioni humane:videtur em ꝙ ei non.
affimüc£.q: fm Auicẽ.impoſſibile eft ouo indiuidua eiuſdẽ
fpecici aflociari in cadem cõplexione punctali: vel ería ouo
diuerſa membza:ergo multofoztíus neq oulce in nutrime
to cum ſit diuerſe fpeciei ab bumana — bocot
cendü qp affimilatío eſtduplex.Ana eft $m fimiles cõplexio
"nes Pm quá affimílat vníus bois cozpus coꝛpoꝛi alterius: c
- bocmónon eft aſſimilatio oulcis ad coꝛpꝰ bumana. eft au
temalia in vianutriméti fm quà nutrímétü 9: file q3 exñs
téperatü refpectu bumane cõplexiõismõ ertrabtt ipfam a
fuo tẽperamẽto:immo ipam ín co 2feruatzficut pʒ ín carne
pulloꝝ:⁊ boc mó oulce purum 9; effc fite cõplexioni.huma
ne.oẽs aũt hmõi queftiones cões funt c volatiles.
"AT Circa fcóm ꝓceditur boc mõ:queritur oc dulci cõmixto
- wifcofitatizoe quo drítur pꝛimo vtrũ multü nutriat:⁊videt᷑
qnó.3llud parü nutmt naturatr qð cus difficultate tráfdu
cit ín fozmà fanguimie:fed oia grofía vifcofa funt pmói: et
- etiiplura mala faciũt d ponit yfaaciq: oppilant lubꝛicant
alíos cibos ⁊ fací(ütindigeftos a ffomacbo recedere ⁊ inte⸗
ſtina lubꝛicãt:ergo oulce admixtũ vifcofitati minime nutrit
Ad oppofitii eft auctoꝛitas yſaac dicẽtis:ꝙ oulce multü nu
trit: marie fi fit fubftátia fua aliquárulü viſcoſa.Ad boc oí
cendi ꝙ onlce aliquãtulũ admixtũ vifcofitati multũ nutrit
X càbuíus eſt:qꝛ róne dulcedinis ⁊ amícabilítatís cum me
b:ís ⁊ affimilationis cái natura bumana:c róne ſue purita⸗
tis multü nutrítnaturafr.róne $o fue groffitiei t vifcofitas
u multü immoꝛatur ín meb:is ipa confo:tans: c fic multo
p'usnatritaccídentaliter:z (dco plus videtur in ↄfoꝛtatio
ne c fo:títudíne meb:os dÉheranda d in cuftodía fanraris
erbibendi. Ad ronem att ín ↄtrarium Dicendum g illa im
pedünenta nõ ínfünt ould vífcofo quãtũ ad nutrimẽtũ 3c
Fo .vxliiij.
cidentale:ſed quãtũ ad naturale:⁊ iteꝝ groſſitiẽ ſuaʒ repꝛi
mũt puritas ⁊ caliditas ⁊tẽperãtia:⁊ aue ↄditiões oulccdt
nis.tale aũt dulce [anis exbibẽuũ cft ⁊ virtute foꝛtẽ hñtibꝰ
€ Sco q̃rit quó dulce vitcofum gneroppilationes cũ fit
ludꝛicatiuũ:⁊ quó fücaurrere pofíumus nocumeto ci?, aid
bocoicendi ꝙ vna cà eft a parte recipienti ficut ouriace
copofinonis 7 mcaruü ftrictura t vcaaz:ficut prs in venis
paruis cpat!. iiia cà eft a pre ipfius oulcis vifcofi:c bec eft
mulripler,&ina € a ptc ouicedie: c beceft q: tua delectatio
ne c amicabilicatióc multü atzrabitur ⁊ retinet a mébzs:t
replet mẽbꝛa virra naturalem coz exigentiam.⁊ irerü cum.
oulcefunderur in groffa fubftanna ronem bs oppilandi dl
parte vero viſcoſitatis eftaliaca rone grofi.nei ruoftantie
X adberenne cum mẽebꝛis:ficut enis teſtat pbs: viſcoſuʒꝭ eft
cuius partes coberent adinuicem vt catene. Souccurrenc
cft aũt talibus ficut teftatur yiaaccum aceto in abis appo
ſito:cum orimelie bibendo: cum aceto ſquilutico:⁊ cũ ort
melle ſquillitico:⁊ cum talibus que fie vebementi caleta»
crionc diuretica criftétia funrinafiua 7 fübnistiua € groſ
fo:um bumozum remotiua C "zertio quentur pꝛopter jd
Dulce vifcofum potius generat oppilaBones circa venas
cpane ⁊ fplenie magis; t non drca pulmonem ⁊ cine ves
nas.Zd bocorcendum ꝙ huius ſolutio babetur in dietis
partícularibus: in commento ſupꝛa regimen acuroz. Cie
ne enim epatis 7 fplenis funr ample in pᷣncipio ftriccci ñ
ne: ⁊ iõ cum p amplitudine pzincipr) mua reapiat : c inf
nemultü claudat᷑:ſunt babiles aa oppilanócs. ziddit etiã
buic cáe ꝙ gó tãta nutrimẽti quáriras ad pulmonẽ ⁊ ci?ve
nas ꝑuenit:quãta ad epar⁊ ſplenẽ⁊ ipozvenas:cü ad epar
oes bumo:es ↄcurrãt cü fir ccz gñatiuũ epar: ac fplenevo
oẽs feces 2gregant.« in ipo colantur oẽs rᷣces ianguiras,
¶ Quarto qͥritur quó oppiiarióes a dulci ꝓuenientes fiüt
multũ in ſplene:videtur er oppoſitũ:qꝛ egritudines pue»
nientes in mẽbꝛo ez nutrimẽto maxime pueniant ex iuo d
iliud mẽbꝛũ naruratr nurrirur &m fimirudine fue cóplezio
nis:í5fple eft mẽbꝛũ melácbolcü: c ci? nutrimẽtũ eít fite:ó
cũ zale firoppcfirü duici:dulce em eft caudü c humicũ rem
perate:ex ouid nutrimẽto nó oir oppüationes in ſplenege
nerari.ad oppofitü eft illud qð reftat yí3ac. Sd bocoice dũ
ꝙ ficuc tefta£ yíaaccboc otingir pprer ouas cãs:vna ẽ ſtri
ctura venarũ iplenis c oebiliras tue virtutis:alia cá eft: qz
fplé recipit oẽs fanguis feces:⁊ iõ sroflioz nutrif nutrimẽ
to:cuiꝰ adunatio gnat in ipſo oppiſationes. ¶ Quinto q̃rit
quó dulcedo talis eft gñatiua febꝛis interpolare:videt᷑ enis
oppoſitũ:febꝛis em interpolata fit oc materia ↄtenta extra
venas:continua vero oe materia in venis ↄtẽta:hec aurem
materia nutrimẽti dulcis viſcoſi intra venas ↄtinet᷑:in qo?
facit oppilationes:gᷣ poti? videt᷑ share febꝛẽ ↄtinus dp incer
polatã.Ad hoc dicũt qdà cp bec materia nó eft cá febzis in⸗
terpolate:fs eft cá recidiuationis eiꝰ.Alij aũt dicũt ꝙ febꝛis
ↄtinua fit ez materia ↄtẽta ín venis ꝑuis:⁊ iõ pori? gñat in
terpolatã d ↄtinuã.Atr aũt dicẽdũ eft cp ꝓpter ↄtinẽtiã in
venis nõ ðꝛ bec matena gnare febꝛẽ:ſed ppter fui exuberã
tiã ⁊ groſſitiẽ c viſcoñtatem:exuberat em in venis ⁊ extra
t putreſcit:⁊ eft dura groſſa ⁊ viſcoſa: c io eft longe
mo:e t tardi motus: iõ er ipfa febꝛis interpolara gñatur:
Q ex materia rardi motus generari foletzeripía etiam mace
ria eleuantur fumi cbolería ad caput:⁊ idco fenrirur doloꝛ
in capite c incendium, —
€ TAirca tertia aüt qrit 9e oulcedíne inſipiditati admirta
de Q pꝛimo qnt ꝓpter ad marie diminuit᷑ oulce p admiro
ne fui c infipídozvidet er oppoſitũ. 3nfipiditas cnim eft
marime paſſibilis ⁊ maxime materialis: ó mín?vinat oulce
doabipa qᷓ abaltjs ſaporibꝰ:g oulcedo pmírra alijs fapozí
bus debilioꝛ erít in fua (pecie d ꝑmitta infipidiran. Ad op
pofitii cft illud qð teftat v(3ac ãd bocoícedü ꝙ cũ inſipi⸗
ditas babeat materia hũiditatis ⁊ frigiditatis adíe p acmix
tionc dulcedinis cii ípa retũdit᷑ calidítas er fpiffitudo oulce
dinis 7 tẽdit ad ſapoꝛẽ aquoſum:⁊ fic dulcedo oebilita£ et
líjdio: ⁊ aquofio: efficitur:ficut psin melle cin 2fiib? oul
cedinem babénbus. sd róncm dicẽdũ ꝙ oulcedo admira
alij faposi ficut amaro minꝰhʒ oc fua fpecie:fi ín equali quá
f iij
Liber
titate fit mixtio vtrobiq;: fed tii dulcedo talis cft maioꝛis
actionis:⁊ magis mouet fenfum ꝓpter cõmixtionẽ cũ alio
lapore qui » Oc actionc:fed dulcedo infi piditatí com
mirta effiat fcnfibílis z oebilís actionis in fua fpccie:et in
ſpecie aliaitus ſapoꝛis:qꝛ infipidítas eiꝰactionẽ debilitat:⁊
no dat ei maioꝛẽ virtute al ter? ſpeciei:ſed pmixta alij ſapo
ríquis ꝑ ipᷣm ſua retũdit virtus:tñ bs virtutem intenſam
actiuas a fpecie alteriꝰ ſapoꝛis fibi comirtt Itẽ peccat b rà
qꝛ nõ cõparat — oulcedine infipíditati aàmirtas eidem
admírte alijs ſapoꝛibꝰ:ſed foli purc dulcedini. ¶ Scdo qri
tur ppter qd oppilatio quam gñat oulcedo innpiditati ad
mirta cft facilio:s oiffolntionís cii fit frigidio::frigiditatis
aũt eft multũ oppilare ⁊ cópzimerc, zd bocoicédum ꝙ bec
dulcedo cft ligdio: ⁊ fubtilio: oulcedine pura: c1ó ari?ftuit
⁊ oiflolui£ a mẽbꝛis 7 venis ín dbus facit oppilationes, zd
ronem aũt dicẽdũ v frigiditas nó ↄpꝛimit c oppilat nífi ci
materiam pparatam ficutmateríam groffam vifco
fam babíiem ad comp:effionem copptationcm. :
¶ Mirca quartũ qrit oe dulcedine acumini admírta ; óc q
Qrit pꝛimo p quà viã adiuuat virtute expulſiuã: videt em.
oppofitü:q; fm Auicen.⁊ alíos auctoꝛes erpulfiua viget p
frigidũ « piidii:f5 b oulcedo ſicut vfaac teſtat:attinet fica
tan c caliditan:á nó iuuat virtute ecpulfiua. Scða ratio ad
idé pec eft:cü em feces in vifceribus deſiccãtur:dureſcũt et
generãt tenafmó ⁊ fiunt ínbabiles ad expulſionẽ:ſed p talẽ
Dutcediné ficut p oulcedinem mellis:ficut teftatur yfaac:fe
ces octiccantur:á p tps fiunt inbabiles ad expulſioñẽ: ergo
hec dulcedo potius ipedit virtutẽ eppulfiuá ꝙᷓ ipfam iuuet
zidoppofitü proni decur vy bocoicédü qp cà erpulfios
nis fecũ:⁊ iuuãs ecpulfiuá eft mttiplex. Uuna eft bumíditas
Kcces diſſoluẽs ⁊ mollificás ⁊ liqͥdas reddens c lubꝛicas et
Habiles ad expulſionẽ:⁊ fim hãc cám nó eft dulcedo acumi
ni admixta adiuuãs ad fecũ expulſionẽ.Scða cá eft moꝛdi⸗
«atio inteſtinoꝝ:ꝑ quà ipa inteſtina exctatur ad expulſio⸗
nẽ ⁊ feci depoñtionẽ.Tertia eft mũdificatio abfterfio ct
excolatio hũoꝝ ⁊ fecũ:⁊ p bas duas diſpoſinones oulcedo
acumini admixta eft cã expulfionis fecũ:⁊ etiã cà adiuuans
cxpulſiuã vᷣtutẽ. CScðo rif quõ becoulcedo eſt minꝰpꝛõ
pta ad oppílatiócs gñandas d? dulcedo pura: vídef em op
poſitũ ci becoulcedo ourío: ſit:⁊ iteꝝ penetrabilio: venaz,
ci igitur venas ín pzíncipío latas c ín fine ftrictas q funt in
fplene ⁊ epate penetraueritzín magna quátitate ín ipfis re
apic£ ppter fuí duriciẽ ⁊ multã quátitaté oppilationes ín
. Ápfis maríme gnat. Zid oppofitü cft aucro.yfaac. ld hoc di
cedi ꝙ dulcedo ppter futi acumẽ acqrit ſibi fubtilitate per
quà nó tm in mébzis ĩmoꝛat᷑ ipareplée Coppilás;cíó pros
pter ſuũ acumé mẽbꝛa ad expiilfionẽ moꝛdicãdo excitat:et
iterũ multũ eft mũdiſcatiua ⁊ excolatiua ⁊ fec groſſarum
diſſolutiua:⁊ ficoppilatióís cám remouet:⁊ iterũ diſſoluit
hũoꝛes ⁊ ſubtiliat ne ad oppilationẽ gñandã aggregent᷑:⁊
fic minus eft ci oppilatiõis qᷓ dulcedo pura. 3Ró aũt ſoluit᷑
pP q ficutcft fübnlis becoulccdo ad penctrádi:fitr ad er»
eüdü:quís nó tim pp venaꝝ diſponẽ:ſubtiliat᷑ tñ in ipſis p
digeſtionẽ ⁊ fic cito crít vel ín mẽbꝛoꝝ 2uerti£nutrimétus.,
boc etín fangniné ouertat:fed oulcedo talis ficat teftatur
yfaacimo cft babilis ad 2uerfion£ in ſanguinẽ:neq; ſangui
négnatlaudabilé imo in putredíne 2uertitur:ó pec oulcco
do nó multü nutrit. Ad boc dicẽdũ ꝙ becouleedo multi nu
trit accidétalr : q: ꝓpter fia groffiticm multũ immoꝛat᷑ in
mẽdris tpfa cófo:tans:parum adt naturaliter nutrit:qꝛ tar⸗
de conuertítur in foꝛmam fanguine: vnde confo:xtar in fot»
títudíne cozpozís perquirenda: c babennbus virtute foꝛtẽ
⁊ non in ſanitate cuftodienda: 4 habentibus virtutem ocbi
lem. ¶ Tertio queritur ppter quam cauſam hec dulcedo
marime parata eft putretactioni:videtur em oppofitü cum
fit calida: c calidi fm pbm i quarto metheoꝛoꝝ:reſiſtat pu
trefactiont. id hoc dicẽdum q hec dulcedo maxime parat
putrefactioni pꝛopter tres caufas. Una accipitur a. otfpofi
tionibus qualitatũ ſuarũ.eſt em calida ⁊ bumidaz putreta
eno viget per calidum ⁊ bumidus:nifi calidum fit excellẽs
⁊ ficfoluitur rõ.Alia cá accipitur a natura fubftautie ſue:eſt
enim fubftantie groſſe vifcofc:c idco remanet m concauita
tibus membꝛoꝝ c non euentatur neq oepuratur p fumoz
exhalationem:⁊ concipit $m banc víam calozem innaruras
lem putredinalem.Alia caufa accipitur aparte indigeſtibili
tatis fuczratione cuius non ocpuratur neq fübtitíatur: im
mo indigefta manens putredini apparatur,z oec fapozibus
iftis dicta ſufficiant.
Lectio. xviij.
€ Anctuoſitas ergo parum eft nutritiua coꝛpoꝛis
q: parua quatiras fut inflar farurar:mozarurg ibi z
crefcit. 3Sarua $ quátítas vnctuoſitatis tãtũ ipletz
quanti ⁊ multi alij cibi. vndc « oppilationes fuc ad.
farandus futirourc. Inde Hippo.Cibi oulcce ⁊ vn
ctuoſi cito faturac. Cinctuofi ouabus et caufis. Cina
caufa fue enctuofitatís 7 oleofiratís cibis innatan⸗
tis:⁊ oígercre pbibentis:d cũ incipiunt oígert: mol
lificant villos ftomacbi c lubsicant cibi anted fint
digeſti. Scða:qꝛ qð tãtillũ inde ad venas carus ve⸗
nit:eaꝝ ↄcauitates implet ⁊ arefcere facit:⁊ claudẽs
illum ibi appetitiuamvirtutẽ oetrabit'ab alijs appe
rendís. Ideoq; appetitus auferunt deſideria. Dul⸗
ccs cito faturant:q; cum mẽbꝛa delectent:cogũt ca
multo plus oe cis tibi attrabercz vade venas ⁊ cóca
uítates coz memb:oz diro implent. THon crgo dele⸗
ctantur mẽbꝛa ad alía inquirenda.Amaritudo aute
caloze fuii ín tertio gradu denunciat eſſe. ſiccitatẽ ves
roin fcóo.ende ín fuís bumozibus terreftría ⁊ grof
ſities dñantur. Ideoq; ponticitarem quandam bs: !
fed cum fo:tírudine fut caloꝛis inciſtua 7 oeficcatiua
eft groffi bumosis quí ín epate cft z venis:vñ ⁊ ama
ritudo eius diuretica eft.menftrua pꝛouocat:exterio ;
ra coꝛpoꝛis mundificat a fcabíc z moꝛphea:⁊ parum f;
coꝛpoꝛis cft nutritiua:quia a ſapoꝛe oulccdíne rez] jr
mora cft. Zippetitum tamen ercítat ouplíci oe caufal x »
Cina quía vírtus fua inciſiua venarum apcrit o:3:zj27-
ſubtiliat cibos perplurimumq; deſiccat.Scða quía
eft ſtiptica:et ſubſtantiam ciboꝛum adunat euacuãs
concauitatem membꝛoꝛum cum cibos in vnum con⸗
€ Xirca qntũ q̃rit de dulcedine vnctuoſitati pmixta:de d q
n£ pꝛimo vtrũ fit calídio: d dulcedo pura:⁊ videt qp nó: qz
bumidüretüdit virtutẽ caloꝛis:ſiccũ $0 eft lima cał ei acus
men pítás : g cü becoulcedofitbumidio: d? oulcedo pura
minoꝛis eft caliditatio. Ad oppofitü eft auicto.yfaac ponene
tis ípam effe ín fine fcoi ar. ín calidítate:pura 9o eft ín
medio ſcði.Ad B dicẽdũ q'oulcedo pmírta venctuofitati eft
calidío: dulcedine pura:qꝛ oupler eft humidũ.ſ.aquoſum ⁊
bocp ↄetatem füá hebetatvirtutẽ caloꝛis.Aliud aũt eſtsn trabat.Ideoq; ín replendo illam vacuí
— boc füfcitat virtute calidí c incendir ipam ficut —— * ———
pʒ in oleo ⁊ adipe c pice ⁊ ↄſitibus.⁊ ficfoluif rõð Sco
— Bec bulccdo mulrá mumríat z magis roce alíe —— ſapoꝛe. £ apí.rj.
⁊ videtur ꝙ ſic:q; foli ono fapozes maríme nutrit. f. oui « Lai apoꝛ cali Í .
cís & enctuofus: illa ou " » urs ta calidus eft in quarto gradu
i maríme nutrit ín eben
conitigit.IDocíde vídet bacrónezq: ficutteftaf faac: ou
cedo pmírta vifcofitati maxime nutrit:ſed talis eft bec qvn
ctuofitatí ꝑmiſcet᷑:q¶ becoulcedo marie nutrit. ad oppofiz
tũ eft bec rocillud em maxime nutrit qð marie habile eft ad
: incidens ⁊ fuprilíans magis ceteris
ſapoꝛibus. Eſt crgo ſubtilis z creitatiuus
appetendi:quia cum inciſione:⁊ ſubtilitate fua oa
Dietarum vniuerſalium.
venarum mundificat:⁊ humiditates coꝛuʒ deſiccat.
Oꝛ autem coꝛpus nutriat paruiſſimum eft; cr ideo
plus medicinis qp cibis ſolis attinet.
¶ De ſalſo. Capi.xij.
Alſus ſignificat caloꝛem ⁊ ſiccitatem fuam
eſſe ín ſecũdo gradu in fine:qꝛ fuí humoꝛes
inter groffosz ſubtiles fant mediocres ter
Sircitribus vicinãtes.vndevirtutẽ baber pü
itiuam: lauantem:et coꝛpoꝛis afperítarem mundi
ficantem: et humiditatem in pꝛimis oiffoluérem de⸗
índe ocficcantem , Molles ergo carnes indurat ec
deſiccat.
¶De acetoſo. Capi.riij.
Cetoſus frigiditatem c ſiccitatem ín ſecũ⸗
£3. nido gradu eſſe denũciat:q: humoꝛes ſui ſub
f tiles ſunt ⁊ penctrabiles; parü ramé terre
ſtres:ideoq; perfozat incidít groffos bito
res:⁊ appetitũ comouer.boc aut facit tríb? oc cau
fis. Una:q; fua frigiditate ⁊ ftípticitate adunat fub
ftantíam ciborum vt quantitatẽ faciat paruam: íta
locus vacuus remanet venarũ:⁊ cócauítates mébzo
rum; vnde fuit neceffe nature cibi aliũ appetere : vt
loca vacua valeat ímplere. Altera q: cii bumoxcs fuí
in natura ⁊ fapoze fimiles fint melacbolicis bumo:i
bus appetit generãt.augmẽtat᷑ ⁊ cõfoꝛtat appeti⸗
tus acetoſis bis humoꝛibus.Tertia qꝛ íincííióez fub
tilitate fua diſſoluit᷑ ciboꝛũ groffitíes: ita venarum
⁊ memb:oz emũdãtur feces. Ideoq; fuít caufa ín oí
eſtiuavirtute cõfoꝛtanda:⁊ apperitiua reftauráda.
bet ⁊ alíud pꝛopꝛiũ fübrilíado groſſos bumoꝛes:
ín ftomacbo inuẽtos diſſoluit cos:ficqs venter fit fo^
lubilis. Si auté ftomacbum bumoꝛibus ſuperfluis
inuenerint inanitum: deſiccant cfi ⁊ conſtipant.
€ De inſipido. Capi.xiiij.
Ine ſapoꝛe cibus eſt cũ ſapoꝛẽ ſicut aqua
Pabet. nulla actio vel qualitas ſua inueni
Q rrur aptioꝛ qp ſtomachi bumectatio : z fitis
2*3 mitigatio: 7 propter bocad digerendũ ve
locio:z min?nutribilís dp cibi alíj ſapoꝛouoꝛes. Quã
titas autem ſui nutrimenti in groffitíc vcl ſubtuita⸗
te:velocitatevel tarditate cõſideratur ex ſubiecti fui
ſpiſſitudine ⁊ rarítate: mollitie fiuc ouricic: vifcofi
rate ⁊ ſimilibus.Exinde nurríméra fungoꝛũ aroffio
ra t durioꝛa funt ad oígcrendum : p cucurbit arum.
Cucurbitarum vero nutrímenra nutrimentis crífoz
locanne ſunt groſſioꝛa.fungoꝛum propter folídírare
⁊ duriciem.criſolocanne:pꝛopter molliciem ⁊ fubtili
tatem.cucurbitarum:pꝛopter inter vtrũq; medíocrí
tatem. Ande Gab. omnis res non ſapoꝛa naturali⸗
ter ficut fungi: fiuc artificialiter ficut lupini tantum
bs nutrimenti z oíaeftíbilitatis in velocirate 7 tar^
ditate:quara eft oíuerfiras fai fabiectii ourície fiue
mollicic:roffitíe: fiue fubrilitate.S5i eim ſubiecũ ví
fcofum (it molle ficut crífolocina:fi ubſequitur dige
ſtionis velocitas ⁊ expulñonis non tarditas. Si au
Lem durũ ⁊ goſſum ſicut lupini: durius cft nutrimẽ⸗
Fur: e tardius ad expelenaum. Si antem medio
cre ſicut cucurbita:medioc ſunt nutrimẽta.
Fo.xlv.
[s 'reftrcs funt vt frigidi (int c fica: neceſſe
neniens ftomacbum cibis erinanitum:conttringit ⁊
confoꝛtat fozamína fua inferioꝛa: ende nímic confti»
pationis fir caua. Si aurem inuencri ftomacous ci
bis plenam:tunc bis ſupernatat cc goſſitie ſua:⁊ fu
perioꝛem ſtomachum coadunat expꝛimens ſicut toꝛ
cular a ſuperioꝛi olíuas, vnde fna foꝛamina dilatan⸗
tur inferioꝛa:⁊ emittuntur intus babita. Sicq; fic fo
lutionis ventris accidentalis cauſa maxime fi virtu⸗
tem ſtomachi defectamvel mollem inuenerit in reti⸗
nendis cibarijs: « cibaria natura fuí mollitiua funt,
Ande /Dal. pontíciras oefiderium cibi excitat:quia
in primis ftomacbi cõſtringit fuperíoza eijciens con⸗
tenta.vnde pauperatur ín alliciendis cibis alijs fibi
ſtomachus. Perueniens ergo eadẽ ponticitas vſq;
ad venas ſuasſuccos ciboꝛum coadunat:⁊ loca mem
b:o:um euaauat cogens membꝛa appetere alía, Itẽ
IPip.oicit:amara:acura:acerofa:potica: omnia funr
appetitus excitatiua. Amara z acuta: q? venarum
aperitit oꝛa:⁊ groffa fübriliant cibaría plurimum oe
ſiccantia 7 loca exinanientia. Pontica: q: ſubſtãtiã
ciboꝛũ coadunantvt ſtomachũ cuacuẽt ⁊ venas. Zn
de ſequitur vr exinanita ſatagant ín explẽdis fuisva.
cuitatibus. Acetoſa pꝛopter vᷣtrũ faciunt hec.
ſtipticis. Capi.xvj.
Zipticoꝛũ actio fiue paſſio eadem cft que
E pontícozum : fed ramen fübrilíoza funr:
— quía fai bumoꝛes ínter fübriles ⁊ aroffos
funt mediocres . ende ⁊ pozos pencetrant.
ponticoꝛum bumo:cs: quía funt terreftres oure in⸗
terioꝛa coꝛpoꝛis funt penetrantcs: extrinfceus autẽ
tantum opcramntes.
¶ 0f actiones oulcis acit oe actionibus alio:um : c oi
uiditur bec pars fm numeri aliozus fapoz ín octo partes,
In pꝛima ergo acit oc vnctuoſo. 3n bacarir parte ouo p:o
ponit. Pꝛimo affignat acriones eius dicens:ꝙ parü nutrit
c multũ inflar: z parua etus quantitas tantum fatiat quan
tum magna alio:ũ: c oppilationes difficilis aire faar, Se;
cũdo fub aut᷑. Bał.cõparat eius actiones ad actiones ouL
cis dicẽs qp vtrügs mulrum faríat:fs vnctuoſum cito fanatc
multũ ppter ouas caufas. CIna eft innatatio ín ftomacboz
impedimetii oígeftiois: c lubzicatio an digeſtionẽ. ſcða € re
— mebꝛoꝝtꝑ quá ceſſat appetitꝰ. Dulce autem multus
atiat ꝓpter magne quãtitatis eius attractionẽ a mebzis fà
cti pzopter eíus oelectationem.s£írca 3marus fic pꝛocedit:
t dicit ꝙ cft calidũ ín terno:ficai ín ſcõo:⁊ babet Quandam
ſiccitatem rerreftre: ⁊ fiurum menftruouxim puocat:t coz
pus mundíficat ab exterioꝛibus infectionib?: Secido icit
€ parum nutrit psopter remotionem a oula-fcd cozfostat
— Ier oua$ GiuT3s-vra ett ppter virtute fnzi-
rite cin
Tdiuidit:ſubtiliat:aperit: appetitũ excitat aperiendo:
incidendo:mundiñcando nutrítzc plus compent in wa me»
dicine dp abisCirca falfum dicit qp cft calidum « ficcam in fe
inone fa^ '.
rca acutũ oiat cp eft calidá in quarto gradu : coze 3, p
c
2,7
Liber
cando gradu:pũgit:lauat:aſpera mũdificat.pᷣmo diſſoluit:
deinde deſiccat:molles carnes indurat.Xirca acetoſuʒ tria
pꝛoponit:pᷣmo dicit qp cft frigidũ ⁊ ficus in tertio.ſubtiliat
ppenetrat ⁊ incidit.Secũdo dicit ꝙ appetitũ cõſoꝛtat ꝓpter
trcs cauſas. Puma eft coadunario partiuʒ ſtomachꝛ et cibi
faciẽs inanitionẽ.Secũda eft vicinitas ad melãcholiã q̃ ape
petitũ mouet.Tertia eft ínafiobumo:ü groſſoꝛũ c viarum
apertio. Tertio oftendit bumo:cs groſſos a ſtomacho di⸗
uidit: fi plenũ ventre eis inueniat:diuidendo larat;fi autẽ
vacui: ocficcádo coftipat, £Circa inſipidũ eria tria ꝓponit.
Pꝛimo dicit ꝙ ppter humiditatẽ ftomacbü bumectat : fi»
tim aufert; velodter digeritur:⁊ parũ nutrit, Secundo tà
gitoiuerfitate fui nutrimeti: que confiftit ín fubftantia fub
tii ⁊ groſſa:⁊ alijs conditionibus: bococdarat per erem»
plum ínfuungis: qui fünt (n terra naſcẽtes quafi plante ros
tunde figure: c oicuntur cõpinelli:⁊ funt groſſi nutrimenti,
atriplices fubtilis.cucurbite mediocris . Zertio íntéríonem
per ibat.»firmat $m quà infipidü babet diuerſitatẽ in quà
titate nutrimenti ⁊ digeſtionis:⁊ ourítiem ⁊ mollitiẽ:ſubti
litatẽ ⁊ groſſitiẽ: ſicut patet in fungis naturaliter inſipidis:
⁊ lupinis q funt ſemina amara filia fabís : ⁊ oulcozant per
oiuturna aque oulcis infufionc: c ín atriplice que naruralí
tcr eft íübrilig; z ín curcubíta à cft mediocrís. £irca ponti»
cum autem quinq; pꝛoponit. Pꝛimo dicit dq eftfrisidü et
ficcii in fine tertij groſſos generat humoꝛes:⁊ vtentibꝰdie
ta ſubtili non competit. Sccundo dicit ꝙ cófoztat appetitũ
p:opter coadunationẽ a qua inanítío puenit.Zertio dicit cp
conítipar os inferius fromacbt £laudédo ci ttomacbus ctt
repletus; ⁊ maxime liquidis: laxat cõpꝛiimendo.Quarto có
firmat intentionẽ p SaL dicentẽ ꝙ ponticũ cõtoꝛtat appeti
tũ ꝓpter inanitioñnẽ quá fadt coꝛrugando.Quinto oftendit
quomodo pótíai acetoſum⁊ amarũ inducunt differẽter vi
qo:em appetitus dicẽs ꝙ appetitũ cõfoꝛtant:ſed differẽter
Pm Hippo.amarũ ⁊ acutũ excitat appetitũ aperiẽdo cín
cidendo:ponticũ coadunando:acetolum vtroq; modo.Cir
ca ſtipticũ dicit p candem virtutẽ babet cü pontíco: fed ta⸗
mé ſubtilius eſt: ppter qð magis penetrat: c (deo fua actío
máínus viget. cfic terminatur pars oe ſapoꝛibus.
¶TIn bac preocto funr inqᷣtẽda Pm numerü faposti: et pꝛi
mo queritur vtri vncruofum multum nutriat: ⁊ videtur
q fic. lHurrimenti eft propter conſeruationẽ vite.fed dicit
ps ín libꝛo oe mo:te c vita:ꝙ illud qð eft caufa vite eft bu
midũ vnctuoſum aercti nó valde ficcabilezfed vnctuofus eft
bmóí aereumcc.ergo maxime eonferuat vítà: fed omne qð
maxime conferuat vitá maríme nutrit:ergovnctuofum ma
rime nutrit. 8d oppofitum eft hecratio. Nibil quod tarde
digeritur c locit digeſtionis refugit:maxime nutrit:ſed mí
nime:ſed vnctuoſum eft hmõi: qꝛ ſupernatat ſtomacho:er
go vnctuoſum minime nutrit.Ad boc dicendũ ꝙ ſapoꝛ dul⸗
as maxime nutrit.t poſt omnibꝰ alijs magis nutritvnctuo
ſus:ſed minus d fapo:oulas.&d rationem dicenduʒ qp ou
plex eft vnctuoſum. Quoddã cft pꝛopoꝛtionale nature bus
mane:4 ficeft vnctuoſum in ſanguine:⁊ rale coꝛpus huma
num cófcruat.s£ft aliud vnctuoſum quod eft ín abo qð na
tum eft conuerti ad humoꝛẽ aquofuscalozem extinguentẽ:
«nó cftillud ín quo poniffime viraconferuatur. ([ SSecüdo
fuppofito ꝙ enctuofum maríme nutriat poft oulce: quene
tur vrrum magis nutriat naturaliter vel accidentaliter( ct
6; multus nutrire naturaliter qð cito conuertitur ad nntrí
mentüz foꝛmam ſanguinis:⁊ parus immoꝛatur ín mẽbꝛis:
multum autẽ nutrit accidentaliter quod non cito conuerti⸗
tur:⁊ multum in membꝛis immozatur)c oſtenditurꝙ mule
tü nutriat naturaliter:qꝛ om̃e quod eft calidũ ⁊ fubrilís fub
ftátie:c paffiuum maxime:⁊ marime cóuertíbile: multü nu
trítnaturaliter:fed vnctuofum eft pmói: q: oe facili patitur
a caloze naturali:ó multü nutrít naturaliter. 8d oppofitus
dicit vſaac cp vfus vnctuofozum cópctitnó volentibus ar»
ftodire fanitatem:fed volẽtibus fo:hitudine ⁊ vígoxem mé»
bꝛoꝛum adtpífci:ó enctuofum multus nutrír accídentalíter.
Ad hoc dicendũ ꝙ vnctuofum multũ nutrit accidentaliter,
Ad rationem dicendũ ꝙ aliquid dicit᷑ multũ nutrire vel pao
rũ tripliciter. Uno mõ ꝓptergroſſitiem ſue ſubſtantie tar
de conuerſionis ad ſanguinem: et cames bouine ⁊ cõſimi⸗
lia.Scðo modo pꝛopter fuí qualitatẽ:q̃ multum repugnat
caloꝛi:⁊ ſic res frigide tarde conuertuntur:⁊ parũ nutriunt
naturaliter, z his duobus modis non parũ nutrit vnctuo⸗
fum. Tertio modo ꝙ pꝛopter fugã a loco digeſtionis tarde
digeritur:⁊ ſic ſapoꝛ vnctuoſus tarde ⁊ parũ nutrit natura
liter. Zertio queritur quod plus ſaturat:an vneruofus an
dulce:⁊ oftenditur qp dulce:quia omne illud plus fatiat cus
ius mato: quantitas attrabitur a mẽbꝛis:⁊qðplus ĩmoꝛat
plus replet:fed oulce eft huiuſmodi:ergo oulce plus fatiat
d vnctuofum , Ad oppofitum eft bec ratío.omne illud qo
plus fatiat:cíus parua quantítas plus replet ⁊ virtutẽ ap»
petitiuam plus defectat:qꝛ tunc — ſaturatio quã
donon viget amplius appetitus. Ad bocoicendus ꝙ aliqᷣd
dicitur ſaturare plus dupliciter. Pꝛimo modo : quia plus
fatíar replédo pbátaftica repletiõe:⁊ fic ynctuoſum plus fa
tiat.Aliõ modo:q: tarde ſatiat 7 multü replet pp ter fuioe
lectationẽ:ſed tamen multũ immoꝛatur fua ſatiatio ⁊ tarde
recedit:⁊ ſic dulce multum ſatiat. ¶ Quarto querit qaod
ſit magis pꝛopoꝛtionale cõplexioni hũane:an encruofus an
dulce: ⁊ pidetur ꝙ vnctuoſus.maioꝛ eft tẽperãtia ín compie
rione ⁊ (ubftátia:d ín ſubſtãtia tantũ:ſed (o vnctuoſo ett tẽ
—— complexione ⁊ ſubſtantia: quía fundarur in fub
anta fubtili vel mediocri:in dulci $0 eft temperamentum
in complerione folum: q: fundatur ín groſſa fübfrantia:fed
p:opter maiozem vel míno;em temperantiam dicitur aliqd
plus vel mínus cffe pzopoztionale ⁊ vicinum compleziont
umanczergo enctuofum plus piopo:tionarurilli qᷓ dulce.
Ad oppofitum eft aucto;itas yíaac oicentis ꝙ oulce maris
me nutrit pzopter vicínítarem complexiõi humane.Ad boc
dicendum ꝙ ðulce plus vicinatur complexioni bumanc; id
rationem dicendum cb complexio vnctuoſi non eſt ita tem⸗
perata ficut complexio dulcis: qꝛ eius cõplexio eſt in finc fe
cũdi gradus:complexio vᷣo oulcis ít medio ſecũdi gragqus.
Item duis fundetur ín groſſa ſubſtantia:tamen groſſities
nutrimẽti nature humane nó repugnat:quia opoꝛtet vt nu
trimentum fit groſſum 7 conuertibile: ex quo ðebet cóples
río bumana nutri. GT unto querítur quomodovnctuo
fum oicatur grofíus c nutríimentà facerc groffum : qꝛ nibil
qð fandaf ín fubftátía fübtili vel medíoert oar groflum nu
trimentum:fed enctuofum eft bmóí:ergonó oar nutrimẽ⸗
tum groffum. Ad oppofitum cft qð dicit yſaac. Ad hoc dicẽ
dum c groſſum oícitur, multípliarer. primo modo alíquid
oicitur groſſum: quod cft sroffus ín actione vt eſt ponticũ:
teft groſſum in paffióc vt qð oc difñcili patitur:⁊ cft gro⸗
fum in fübftantía qð ad fanguíné sroffum conuertitur. vn
ctuofüm autem dicit᷑ facere nutrimenti groſſum: quía con
uertiturin fanguíné aroffum indigeſtum. ¶ Sertoquee
nitur quomodo vnctuofus cito couertitur ad calo:é exterio
rem: nó cíto ad caloꝛem interioꝛem: vt oleü ro,z fimilia.z
videtur contrarium:q: Auicen.docet pbare medícinas per
comparationem ad ree exteríoxes : vt medicina que dico cc
teríus inflammatur calida ocbet oía:fed vactuofa oc facil
conuertuntur ad calo:em exterioꝛem:⁊ oc fadlí iflamman
turzergo oc facili oebent conuertí ad calo:em noftri coꝛpo⸗
ris interioꝛem. Secunda ratio bec eſt:dicit yfaac ꝙ ficut pir
t oleus « fimilia cíto conuertuntur ad calozem erterío:emz
fic vnctuoſa dito cóuertütur ad calo:em naturalem velinng
turalem noftri coꝛpoꝛis. Tertia ratio beceftzoicit yfaacin lio
b:o febzíum: cp illud að fo:te agens facit ín paruo tempoze
⁊ caloze fo:ti:bocidem facit calo: oebilis ín magno: fs catoz
noftri coꝛpoꝛis eft debilis refpectuígnís: ergo quod potcft
calozignis ín paruo tempo:c:poteft calo: noftri coꝛpoꝛis im.
magnozergo cii calo: ignis poteftvnctuofüm conuertere ín
fein nego: crgo vactuofim potrai ee ren eI
magno: uofum poteritperlongütépus con
uerti ad calozem noftri co:po:ís.£ld ——— dicit
Ba.ꝙ dpuís oleum cito innãmetur a caloꝛe íanís:no tame
neceſſe cft ep inflámctur a caloꝛe noftri cozpo:is. £id boc oí»
cendum ep Cõſtan. Da. diſputant oe bac q6nezt dicũt⸗
non eft verum.f.q illud cito conucrtirur ad calo:em ignis:
quod dto conuertitur ad caloꝛẽ noftri corpoꝛis:qꝛ fic pili €
Dietarũ vniuerſalium.
feftuccoicerent calida:⁊ cito cõuerterentur ad caloꝛem no
fti co:ꝑis qð falfum cft. Sir cft oc vnctuoſis:⁊ ſoluit Ma.
q calo: noftri cozpis debilis cft ⁊ groſſus: t ideo non bs íl
la couertere t oiuidere ppter fuí groffinem: neq; inflam»
mare ppter fuí debilitatem:ſed calo: ignis foztie cft c fub
tiis: c idco poteft ílla oíuidere c couertere, gd fecundam
rationcm dicendũ ꝙ fi agcs foite c debile fint cíufdem vir
tutis: verü eft ꝙ lllud að poteft toꝛte agẽs ín paruo tempo
rc cc orimodo illud fuper qð agit poflit conuerti ad vtrun
(gj: ficnon eft oc olco. Unde ordmus qp fi calo: noftri coi
ꝛis fuentoebilis alteratur p oleũ:ñ fuerítfoztis caloz nó
tmmutabítur:fed conuertet olcum ad fuí naturam. Unde
nó cft bonum ponerc oleum ſupꝛa erifipdá:quía dto infia
matur pꝛopter caloꝛem foztem, (T Septimo queritur pzo»
pter quid vnctuofüm cum fit calidum tbumidum: conuer
taturpotíus ín humoꝛem pblegmaticü d fanguineum, vi
dctur ením contrarium: vnum qó eft quale ín pot£tia:tale
€ft quando oucitur oe potétia ad actum: omne qð immu
tatur babet poteſtatiuam ſimilitudinem cum co Q3 ipfum
Ímmutat: fed vnetuofum eft calidum c pbumidum m poten
tía c etíam actu:ergoquando ducitur ad actus: ocbet cfíe
calidum ⁊ bumidum:ergo ex ípfo oebet generan bumos ca
lídus ⁊ büidus cnó phiegmaticus ontrarium oícunt au
ctoꝛes ꝙ vtẽtes vnctuoſis pbhlegmatici fiunt. Ad bocoicen
dü ꝙ frequentíus m pblegma conuertitur.Zd rationem oí
cẽdum ꝙ in vnctuofo eft vna natura calida ⁊ bumída: t fim
banc poteft conuerti ad fanguinem.alia eſt natura fm q lo
eum digeſtionis refugit; cídeo cõuertitur in bumoꝛẽ phle⸗
gmaticum indigeſtum.
¶ Xirca ſcðm ꝓcedit᷑ hoc mõ:⁊ queritur de amaro:⁊ que⸗
rirur de contrarietate inter ppm 7 modícos icit pbs ín
libzo oe fenfu fenfato:q oulce z amarum funt extrema fa
poz t fapo:es medi) cóficiuntur ex (llis. medici vero ponür
qp funtouo fapoz pzíncipía:póticum: cinfipidá: z videtur
illa extrema funt pꝛincipia:ergo dulce 7 amarum funt prin
cipia omniũ (apomum.sd oppofitus: oicit Ba. fapo: oul
ano cft pꝛincipiũ.⁊ vſaac d ponit ꝙ pontiais ⁊ mfipidus
funtouo ínitía ſaporum ad boc foluüt quidá oícédo qp fa»
po:xsouplícirer cofiderátur. Uno mó fm vía nature: t fic
fapo: pontíc? 7 infipidus funt pꝛincipia ſapoꝛũ. lo móp
£oparatione ad ſenſus:⁊ fic amarus c oulce funt pꝛincipiã.
Hos aũt dicimꝰaliter· qp duplex eft ↄſideratio in fapo:tb?:
Ana eftfsquà babet fapores ſtatũ ín gñe fuo »trarietatís
n2turalis:c qs ín omni dietate funt ouo extrema maríme
adinuicem oíftátía:c ofa alia er bis cóficiuntur:fic ſunt pn»
Dulce c amari, Zilio inó poflunt cófiderarí a parte (ue
Sentratiis:non £m ꝙ medi? ev errremig generantur; fcd
«p er natura fua o:ícinalíter cenertur: ficilli fapo:es
Quiplus accedunt ad naturam fiam: fint pꝛincipia:⁊ quía
marsriaomníum ſaporum efe aqua vel terra:ídeo ponte?
vinfipidus cum plus accedat ad naturam fuaj: funt pꝛinci
S'o.tlvj.
bet refiftentid;fed er pontico generatur fapo:amarue: fed
caliditas habet magna refiftentiam vt frigiditatem que cft
da rano bec eft.illa oifpofirio magis ocbet intendi ad quà
plures cocurrunt cauíe intenfionis:fed ad amarü gnatum
€r pontico cócurrunt ficcitas pẽtici ⁊ ficcitas agétis:fsa p
te caüdirati »currir vnũ folü;vt cauditas agétis: S ficciras
inagis 05 intẽdi ⁊ maio: eẽ in amaro d caliditas S 'otr:rii
vero oicit yfaac.f.cp amarü plus cft calicũ dp ficcó:q: cft Cas
ldũ in tertiozín ſcðo fice. ãd róncs dicenaũ qp pafiusno
eſt ralis:ficut pbàrrónces:f; pono bsnarurá sroffam 29e
latà-c tame pot oiffolui « moüifican: oti $0 3biE ad amarü
diſſoluit᷑ »tinue.ficcitas vero caufaf ppterouridem 2 po»
ticitatẽ:⁊ tñ illa orffoluitur: c io ficciras remittitur: z caudi
tas intẽditur.Si v0 ci illa caliditate introduca£ ficcitas: iã
cfta pte ponticitatis c nó amaritudinis Tertꝛo queritur
quó in amaro cft ponticũ:⁊ vr 2xiti.póricus fedrur natura
frigidá:fed amarti b5 naturã calidá 7 ficcá: glapor fimpler
nó cópon£ ex amaro, Scða rõ beccft, £ is fapozin quo có
currüt ouo eft 2pofit? ⁊ nó fimpler:fs fapo: amar? eft fiim»
pier: g nõ cóponi£ ex põtico.Cotrariũ oicit I aac. qp fapoz
amarus ſtomachũ »fo:tat ppter póncitaté ibi admírtam.,
Ad hoc dicendũ q po: poͤticus amari no fedt: c eft fimi
lis cũ amaro:q: amarum fundat ín groffa fua à cft pónca
vel ftiptica:f5 nó puenít ad renti porca quce eſt in põ
tico.vñ hʒ naturã inafiua:neq ad tátá ficcitate: f3ad illà d
eft neceſſaria:⁊ bec eftftíptica:t idco ad natur fripticá vc»
nit. Ad rónes dicendũ ꝙ ftiptic? ouptr confidera£. vno mó
vt cft vn? fapo: 5alios diuiſus: c ficnó 2currit ci amaro:
alio mó o: oifpó que eft ín ei? ficcitare c bumidirare terre⸗
ftri »fiftens:c bocmó nó repugnat ai amaro,
€ Xrca tertiũ pzinapale fic pcediturzz qriruroe aaitoz
x pmo quent qð mín?cedat i'nutríméti-an amarü:an aai
tũ:⁊ ppter dd puis infeftar gut amari d acutü:c oſten⸗
dit cp (apo: amar? min? moleftet min?o0efidat a nutrimẽ
i j imin? moleftar t a nutriméto oefie
ar q min?recedit a tepamento:f$ (apo: amans mín? rece»
dit a temꝑamẽto qᷓ ſapoꝛ acut?:ergo mín? infeftat guftũ c
masis numt. Ad oppofitum eft becró:(apo: d maxime nu
trit eft dulcis: ergo fui 3zium magis infeftat ⁊ mín?nutrit,
f5biceft (apo: amar?:ó magis infeftarz mín?nutrit:c ideo
querif quarc ín faponbus amaris n6 oclecraf natura:f; tfi
in acutís oclecratur:7 illis etimurin falfamétis-c nó altjs,
Ad bocoicendum ꝙ ín fapo:ato ouo funt »fideráda.fapo:
r (Quarto queritur
vtrum fit verum quod dicunt ꝙ a parte ſapoꝛis ſapoꝛ ama
rus magis inteſtat cp ſapoꝛ acutue: fed a partc complerio»
ni$ contrario: 7 videtur ꝙ bocfit falſum: quía fàpo: eft fes
qucla cóplerióío:7 ideo firmat fuá fpecie z intefto cõplexio
nis eft caufa intenfionis fapozís:ó per cffectü fi (3p: cft in
tenfus c cóplerío:ó ficut intendi a parte ſaporis:ita apare
te cóplerióís. d oppoſitũ cft qð vicem? ꝙ boo:cft mul»
rum €ccedens:cór io $0 mínus. 81d boc oicendt ꝙ f3po:
fequi£ cõplexionẽ:⁊ ad intéfione cõplexionis fequif intefio
ſapoꝛis: fed ín ſapoꝛe funrouo. VBꝛimũ cft virtus ner quá
iafeſtat guſtũ: ⁊ ficamará plus infcfiat ip acutũ.Eſt aucem
Liber
aud 9 cóplerione ledit ⁊ ſuã (mp:effton£ figit: ⁊ fic
pus dedit — $ —— cõtinuitatem
lingue:gradus vᷣo diſtinguũtur a parte leſionis:⁊ qꝛ acuti
plus ledit P amarũ: ideo ín vlterioꝛi gradu ponitur d ama
rum, fic patet folutio ad quefita.
s «C Eeniori.
¶ Deodoꝛe ciboꝛum.Capi.xvij.
Aodoꝛadis cibis diſcoꝛdati funt antiqui.
uc Auidam enim dicũt his itidem diſcerni ti
e SN utz ſapoꝛibus pꝛedictis.Alij nullã ín odo
ndis dũgetionẽ effc iudicãt. Alij cõfirmãt aliqua
effc ũgnificantiã etiã fi nõ poſſumus per cà aliquan
do certificari.Quidã itidẽ odoꝛatu tcftatur ꝑcipi fi
cut cc pꝛedictis ſapoꝛibꝰ:⁊ dicũt fe videre tantũdẽ
odoꝛatum in bís odoꝛandis facerc: quatum ſapoꝛes
ín guſtandis. Hon enim acuta « accrofa minus odo
ratu dp guftu pcreipiantur:vndec certificauerũt ſuũ
ad vtrũq; intellectũ. Obuiãtes bis taliter videntur
rcfragari Fundamẽtũ inquiũt quo innititur becra
tio non eſt ſolidũ: c ꝓpoſitio qua fulciri debuit que⸗
ftio:faliificatur Doc modo.Cum cním cibaria aceto?
itati c acumini aſimilaretis:⁊ diccretis ca odozatu
percipi ficut acetoſa:⁊ acuta affirmaretis:neq; nega
rc poffitíe quint actiões acctofiratis ct acumints ni⸗
bil aliud q» punctura quedam c inciſio ín fenfu finr,
becauté odoꝛatui nõ attinẽt:ſed potius tactui. Om
nis cnim ſenſus ſuũ habet pꝛopꝛiũ actum ſibi: ficut
videmus:qꝛ viſus diſcetionẽ coloꝛũ ⁊ figurarum ba
bet:auditus vocũ et ſonoꝛũ:odoꝛatus fumoſoꝛũ odo
ratoꝝ:tactus inciũonũ punctionum ⁊ fimilia. Anuſ⸗
quifas vᷣo bo: ſenſuum mẽbꝛa babet fuis offiajs oc
ftínata cccepto tactu:qui in omnibus eft mẽbꝛis offi
cialibus:vnde ⁊ oculus ſentit coloꝛes 7 foꝛmas natu
ralíter ⁊ ſubſtantialiter. ſentit ⁊ moꝛſuras et inciſu⸗
ras pꝛopter virtutc tactualẽ neruoꝝ in fe babitoꝛuʒ.
Conſtat ergo ꝙ vide fentit coloꝛes ⁊ foꝛmas:non
ſentit moxfürasc íncifuras.f£olozcs circ figuras cc
virtute fia viſuali cõcipit. Inciſurã vᷣo ⁊ moꝛſurã ec
ſenſibilibus ſuis neruis:videmus erm moꝛſuram col
lyij oculũ fentírezerfi clauſus fit neq; videat:ſed po⸗
tius tactu fentit qͥd ſit.itidẽ ⁊ lingua aurcs ⁊ nares
bo quodlibet ſentiũt:id eft qguoddã ꝓpꝛiũ ad qð po
fita ſunt. Sẽtiũt etiã c pter íd calidũ frigidi moꝛſu
rã pũcturã « fimilia racrib?ncruoz fuoz ſenſibiliuʒ.
Palã crgo fit qp fi nares acumina fenfcrir ⁊ acerofi
tates:nõ cc pꝛopꝛio fuo ſenſu naturali fentüit: fs poe
tíus cc ractu neruoꝛũ ín eis cõtẽtoꝛũ:vñ ppolirio no
ftra cnerua d nó attribuẽda vat naribus.
¶ £rplcto mó fm quéfitinueftigatio diete perfapozes ⁊
ipſoꝝ virtutes 7 actiones: In bac parte agit oc inueftiga»
tlõe diete p odozes t ipſoꝝ pᷣtutes c acnócs. BDiuifio, lec
aütpars diuidit in duas:in quaꝝ prima agit de natura ifto
ram odoꝝ ⁊ actionibus ipſoꝝ:⁊ de natura fumi. In ſcða vo
fc; in hac:Signa vo vniuſcuiuſq; oſtẽſa.tãgit quaſdã dubi
tatiões inadetes Pꝛima arit diuidit ín duas:in quaꝝpᷣma
agit de natura odoꝝ. Sin ſcða.ſan bac: Fumꝰ generaliter oí
uidit᷑ tripuciter ⁊c.agit oe actiõibꝰ fumi qui eft ſubſtãtia fe
rẽs odoꝛes. Pꝛima atit pars diuidit᷑ in duas. In quay pꝛi⸗
ma tãgit tres opiniones antiquoꝝ circa actiones odoꝝ. In
ſcða.ſin hac:Quidã itidẽ odoꝛatu teſtant᷑ ꝑcipi ſicut ex pꝛe
dictis cc. pſequit᷑ duas ipſan:pꝛimã ⁊ tertia:⁊ ſecundã pᷣꝛo
feq negligit ꝓpter manifeſtationẽ impꝛobabilitatis. Prĩia
adt pare nó diuudit᷑. Scða aũt diuidit ín duas:in quãꝝ pꝛi
ma pfequif vnã opinionẽ. In ſcða.ſin bac: Qut aũt dant
2* ficationẽ dicũt cy odoꝛatꝰ — fcóam. "qt
ma aüt pare cii pma parte capituli fpcctat ad pꝛeſentẽ ĩpe⸗
culationé: fic in pfenti lectione funt ouc partcs. 3in qua
pꝛima affignan£ tree opínióes circa actiones odom̃. 3n fe»
cda pfequi£ ppꝛiã.Scða aũt pare diuidit ín 0ua9;m qua
rum puma ptequit iliáopunione ipfam confirmando. 3n fe
cunda: ſcʒ in bac, Obuiantibus taliter videntur refragarí,
pꝛoſequit᷑ ipfam eàrationibus cõtrarijs impꝛobando.
«Luca pꝛimã parte fic pecdit: otat qp are odo:ados ci?
bos oíuerfificati funt antiqui:⁊ tree fuerũt opiniões. Pꝛi
ima ꝙcibi per odoꝛes o;fcernuntur füb ranta certitudine fü
cut per ſapoꝛes.Secũda ꝙ ad diſcretionẽ ſapoꝛũ nullo mo
do coferũt odo:es. Lertia c» ad eoꝛũ diſcretionẽ cófcrüt; fed
tamẽ nõ habẽt tátá vírtute quãtã ſapoꝛes ppter incertitu
dinẽ odozat? in nobis.⁊ D opinio cft certa ftue vera. (Lir
pumá partéfcóe partis pmà opinione pfequit cófirmando
dicẽs cp ponẽtes illã opinione talé babct ronẽ:ſicut p guſtũ
differẽtias ciboꝛũ per ſapoꝛes diſcernimꝰ:ſic per odoꝛatu⸗
differẽtias cox p odoꝛes diſcernimꝰ:ſed ꝑguntũ mediãtibꝰ
ſpeciebus fapoz cibos fub certitudine oucernum?:ó fir fpe
cicbus odoz cibos fub certitudine oífcernim? , 1Hà acutü ⁊
accrofum in cibre nó mínus odo:atu d guftu perapimus.
¶ TÆirca fcóam parte induat ipzobanoné buius opinióis
iria intendit, Pꝛitno intendit ꝙ cx falſa intctióc pcecũt
dicẽs qp 2dicercs illi opimót fic impꝛobãt ipfam ofccres fun
damentü ci? efle falfus. '1Rà cũ oifpofitiocs ciboz ficut acu»
tũ c cófimiles ocbét olfactu percipi ficut acerofz: c suc ad
guſtũ ptinctes guftu:f3nó poffunt negare quin actióes ba»
rii diſpoñtionũ ad tactũ princátc nó ad oltactũ. Inciſio eri
in moꝛſura q ab ípfia ꝓcedit ad eũ ptinct , Scðo ꝓbat hoc
dicens qp vnicuícg ſemui refpódet ꝓpꝛia alreratio:acrio: cz
pꝓpꝛiũ obiectũ invna 2uetate cõſiſtes:⁊ꝓpꝛiũ oꝛganũ p:e
ter tactũ d ín qualibet pte coꝛꝑis mediãtibꝰneruis expaſus
eſt:ſʒ olfactus eft vnus fenfus: ci hoc reipõdet qp ſolũ odo
T€ partícipet ⁊ nó pᷣdictas acríócs:f5 inciſionẽ moꝛſuram c
cidos cófimilia.boc aüt ps5 inviſu. Nã oculus cognofar co
lores t figurae per vifum ; moꝛſurã auté collyꝛij cũ ſentiat
daufus eriftens cognoſcit per tactü. ⁊ fimilíter cft oe quoli
bet alio fenfu 7 o:gano. Zertio ↄcludit intẽtionẽ dicẽs ꝙ ex
bis pʒ ꝙ illa opinio attribuít olfacrui oifpofitíóes q et non '
Cópctüt:f tactui.JEr bie aüt talis clíci£ ratio. Mullius obie
ctũ qð nõ cõuenit ſenſui alcui opatur ad diſcretionẽ dbi p
ſenſuʒ illũ:ſʒ actíóes acuti c acetoſi d ſunt punctura ⁊ moz»
dicatioc cõſimiles no ↄueniũt olfactui fs tactui:g̊ nó opcrá
turad oíftretionem abí per olfactum: fedillud quod ad of
ſcretionẽ cibi opaf nó cft olfactuí refpodzs: fed alia diſpoſi
tío tactui reſpõdẽs.Põt aüt ici ꝙ ip:obatiobui?opintóts
cũ fit Zꝛia pᷣme opinioni fir opínio fca ponẽs:ꝙ nullo ino »
doodo:es ad diſcretionẽ cibos oꝑent᷑:q̃ oino pme eft 5:ia
Zertía aüt eft media iterillas.Q Airca ptẽ iſtã fec íudrunt,
Pꝛimũ eſt qd fitodoz, Scðm cft vtri aial poffit nutrírier
odoꝛibꝰ.Tertiũ € vtrũ ſpũs ata 'nutríat odoꝛe.Quartũ quo
wd vitalis t calo: naturalis poffunt nutriri aerc atrracto,
ü quo odo; tmutet fenfus. Sexti oc bis q oicunf ĩ lfa.
«TL Eircapimü i boc mó:qn£ qͥd eftodo: c vídet qp
odo: fit fumofa fubftátía coꝛpoꝛea:qꝛ in abo funt ouc fub»
ſtãtie. Una eft fubftátía büida: oe q̃ oícit pbs ꝙ fapo: ẽ hũi
di. Alia aũt eft ſubſtãtia vapozofa ficca:be qua dicit pbs qp
odo; eft ſicci.odoꝛ pᷣo mbil aliud eft dp fubftantia vapozofa z
ſz oĩs talis fubftátia cft fumus: g̊ odoꝛ eft (ubftátia fumofa
coœpoꝛea⁊ nó cft qutas. Scda ró bec eſt:odoꝛ mbilalíud eft
qᷓ cuapozatio fumofa:ficut oícít pbe ín lib.de fenfu ⁊ fenfa»
to:á cC. ertía ro bec eft: om̃e illud p cui? acrioné calo: eua
poꝛãtis recipit maioꝛẽ fubtiliatíonéve! minoꝛẽ t puritatem
a caloꝛe Peuapoꝛationẽ reſolutã eft ſuba fumofa: (5 odo: eft
bmõi: G cft ſubſtãtia fumoſa.Quarta ró heſt:om̃e iliud qð
nutrit ſubſtãtiã coꝛpoꝛeã fubtilem: eft ſubſtãtia coꝛpoꝛalis
fubtis:(50do: eſt hmõi:ſicut dicit ale.ꝙ odoꝛ nutrit fpi
ritũ animalẽ:ergo eſt ſubſtãtia ſubtilis nó qualitas ſola.
Ad oppoſitum cft hecratio:omne inferẽs paffionem fenfis
bus cft paſſio vel paſſibilis qualita: fed odo: eft huiuſmo
Dietarũ vniuerſalium.
di: eſt paſſio vel paſſibilis q̊lütas. Secũda rõ bec eſt:dicit
Fey p que fenfu perapiuntur funt de genere acciden
tii:q: lubitátia folo intellectu cognofcitur z vel illa ſunt oc
gcucre quáritatis:« fic (pecrant ad fenfus omnes:vel funt
bc gcnere qualirarís : « fic (pecrát ad fenfus particulares:
fed odo: eft rale quid qð eft qualitas. ld boc dicendũ qp 102
quendo p feodo: eft qualitas. Ad rónes dicendũ ꝙ dupłr
eft loqui 0e odoꝛe. Uno modo a partt fi ue nature formalis:
⁊ ficeft qualitas:qꝛ ſic immutat ſenſum.Alio modo a parre
fubſtantie ocferentís odoꝛẽ:⁊ ſic odoꝛ ð fumus ſubſtãtie iL
là qualitatẽ ocfcrés. 84 ſcðm dicẽdũ ficut dicit Sab. in cos
méto fup appo. calo: naturalis vno modo 9; quras. zio
modo à: fubftária fubtit calida: Pm ꝙ dicit ali.ꝙ a coꝛde
p:ocedunt oue fubftanaezquarum vna eft calida € ficca : ct
beccft ſpũs.alia eft calida ⁊ hũida: z bec € calo: naturalis,
Similiter fps cft fubftantia calida: odo; $0 rone caldita/
tis fpwitum ↄfoꝛrtat:rõneðᷣo fubftatic fübtilis ipſuʒ nutrit,
Circa ſcõm fic pceditur: « querit vtrü odo; nutriat vel
nó:tloqmur oc odo:c &m ꝙ eft fub(tàtia ocferens odoꝛẽ:⁊
videt᷑ ꝙ odo: nutriat fic.nutrímétiü fit p fimilitudine nutriẽ
tis cũ nutrito fm Bał.ſed fant quedã memb:a quc ſunt ca
lida « ficca ſicut odoꝛ: d odoꝛ maximã habet fimilitudinem
——— cũ illis mébzs:fed om̃e tale bs nutnre: ergo
: babet nutrire illa mébza cum quibus babet ſimilitudi
nẽ.Secũda rano bec eſt:due funt caufc propter quíd alíqd
non habet nutrire. Prima cftfimphatas ſicut eſt ín elemẽ
tis. Secũda eft diſtantia ad coꝛpus bumanum : ficut eft ín
mirtis: 6 qð caret his pótnutnre: fed odo: caret ſimplici⸗
tatc: q: cóponitur er quattuo: elements, Similiter multum
app:opinquatad coꝛpus bumanü : qz eft fumus refolut? a.
nutrimento:ó odo: nat? eft nutrire. Zertía ró bec eſt:in nu
triméro eft dà fubftantia ferens ſapoꝛẽ:⁊ beceft bumida:
⁊ eft alia ferens odoꝛẽ:⁊ bec eft ficca: c vtraq eft paſſio nu⸗
trimenri:fed illa fubftána d ocfert faposenutrit: g fir illa
quc ocfert odoꝛẽ poteft nutrire, Ad oppofiti e(t hec rõ: oẽ
nutrimẽtũ aialis fm pBm o5 effe grofius folidi « imbibile:
€o ꝙ membꝛa funt fotída:fs nullus odo: eft brnót: ergo per
odoꝛẽ nó poffunt nutriri:⁊ pec rano eft pbi. Secunda rario
bec eſt:odoꝛ fi nutriat aut boc eft p ſe:aũt ec cõmixtione fui
cũ acre:f3 qð per fe nõ nutriat vidz£ : q: ome qð nutrit vltc
ríus digeſtũ fübtilíat plus:ó ꝑvlterio:ẽ digeſtionẽ odo; oc
uenit ad tantã ſubtilitatẽ c» ppoꝛtionẽ nó bebírin natu⸗
rabumana:ó cti in pᷣncipio ppter fui ſubtilitatẽ non potlit
couerti multofo:tiue ín fine nó babebít 2uerti ad meinbꝛa.
t€ ꝙ medíáte acre nutriat videt boc eſſe fal(umzq: nullus
implec bs futfiaete copofirione c groſſitiẽ nes fufficienté
vicinitate cũ hũana natura ad B ꝙ nutrire fufficiat : f5 odo:
eft fimpler : godoꝛ p naturã aerís nó nutrict., Zertía ratío
bec eft:odo: ad mẽbꝛa nutritíua nó fertur;fed fert cum aere
ad co:velattrabi£ a cercbzo:f5 nihil qð nó fert ad mébza nu
tritiua babet nutrire:ſed odo: cft hmõi:g̊ odo: nó babet nu
tríre:c hoc etiã oicit pbs q impoffibilecftatalía odozib?nu
triri: ſapoꝛibꝰ tii nutriunt. fld ratíonce oicendü : pad B ꝙ
rcs nutrit nó folü requirit pꝛopoꝛtio quãtũ ad cõplexionẽ
fed etiã fübftanría ppostionalís: fed odo: nó eft fubftantia
grofía:duis Gvicinct a parte cõplexionis:nõ tfi a parte fue
ſubſtãtie ppterfui ſubtilitatẽ.ãd aliã rõnẽ dicendũ qp oefe
ctus nutrimẽti eft duplex cà: príma; vt pᷣuatio cõditionuʒ
nutrimẽti reſpectu cõplexiõis hũanał⁊ ſubſtãtie habił pᷣua
tio: t in odoꝛe deñcit compoſitio ⁊ habilitas ſubſtãtie zd
aliud oicendus ꝙ ſapoꝛ nutrit: q: cft ſuditantia grom q̃ eſt
p:opo:tionalis membꝛis:ſed odo: eft ſubtilis ⁊ nó ꝓpoꝛtio
nalis mẽbꝛis:et ideo non nutrit.
irc tertium p:oceditur bocmó:queri£ etrüfpiis ani
malis ín cercbzo cxiſtens odoxibus nurría£: c oftédit q nó.
ome (llud quo nutrit (pis cft cz folum peius oígeftoc con»
uerfo ín naturá fanguimis:q» ficuter aroffiosib?parrib?ran
P -utrimeti fit mẽbꝛũ vel pare mẽbꝛi:ita ex ſubtilioꝛi⸗
vai Snant fpüs:f5 odo: nüd pótcederc i partes nutriméti
es — Pbatũ eſt: g nõ poteſt (piis aĩalis odoribꝰ
de^ fi nutrit: nutrit ex tali reque reſoluit᷑ ep maſſa fan
guinis:ſed talis nó cft ille à attrahit᷑ extra ad ccrebsum ; er
S'o.tlvtj.
$0 £r acreattracto nó poteft nutriri. Scða ratio hec eſt:oẽ
qj nurrit fertur ad locũ oigefhioiszfs odo: q cft ertra imme
diate attrabit ad cereb:ü t nó ad loci oígefhióís; dodo: cr
[r3 attract nó poteft nutrirc.Zertia ratio heceſt:ex cifdem
cítvnüquodqs er quibus nutritur:ó cr illo er quo nó pabct
fpüs generari ccillonó pot nutrinzfcd fpiis er odo:b?non
pot generant: Gnegs nutriri "$»:obatio minoꝛis: qꝛ fpirit?-
ec nadonutrit nifi ec illo quod eft in co:xde pervuteriose fub.
tiliationẽ:ſed odo: nó eftin coxde:fed attrabi ad cerebzüz
Cr$0 €x odo:e extra attracto nó pérípüs aĩalis nutriri. 4d
oppofirü cft bec ratio:dicit Bat.in megategni, ín.1. parti
ticula:ꝙ ſpũs alaus qui eſt in cerebꝛo numt « augmétatur
odozatu; [piis Vo vitalíe nutritur ex aerc artracto p poꝛos
aGipfuüm:ó odo: eft cà nutrunẽti.Scða ró heceſt:qð numt
nutrit p ppo:tioné ⁊ ſititucinẽ:⁊ eft fimüirudo in cóplerio
ne fubttanria:f5 odo: multü ſpũi vicinat:qꝛ eft fubftantia
calida vaporoſa:ergo babet ipfum nutrire. Zertia ratio Dec
eft:quod attrabit᷑ ab aliquo ppter fui fimilitudiné narum
eſt nutrire.ſed ficut oicit Auicẽ. ſpũs gaudés odoxbus tra»
bit ad fe odoꝛes ppter fimilirudine quã hʒ cũ itus : G ſpũs
natus eftnutrín ez odoꝛibus.Quarta rano bec eft: qꝛ icut
fe babet fumus ignís ad fumi cãdele femiextincte: ficfe bs
ſpũs adodo:em : (5 ignis oefcendit ad candelam femieztin
ctam: vrfamo illo nutriatur ficut patet:G fps fimiliter de⸗
fcendit ad odoꝛẽ vt cr íllo nutriatur:6 fpiritus odoꝛibus nu.
tritur.Quinta ratio beceft:tría funt in copoze:membza folé
da:ſpũs ⁊ caloz.mébza 9o ex aroffiozib?partib?nutrimentt
nutriunt que funt ꝑtes folide calide⁊ ficce:ó caio: fimtüter-
€r partib?fibí pꝛopoꝛtionalibus babetnutriri : vt vnctuoñ
tatc fanguinis d cft calida⁊ büida:ó ſpũs fimiliter nutrit ex
partio? fibi ppo:ríonalib? : 5 1lud q9 eft in nutrimẽto fibi
ppostionale cft ſubſtantia ſubtilis vapozofa : fed bmi eft
odo::erso cii ſpũs ſit hmõi:ex odoze babet nutriri. Ad hoc
dicendũ q ſpũs atalis ec odozibus attractis nutrit z cofoz
ratur. zidrationcs ín cõtrariũ dicendũ:c nutrimentum eft
oupler.quoddà cft p cõuerſionẽ in bumo:em cíanguiné c
hũiditatẽ:⁊ ficer —— numméti mẽbꝛa nutriũ
tur 2 generantk. ex fubtilioxibus partibus nutrimẽti pus
tficr.o dicimus ꝙ ſpũs nutriat᷑ odoꝛe. x£ft aáraliud qð cft
cõfoꝛtatio⁊ vt pzecedente digeſtione ⁊ conuer
fione qae oꝛdinantur ad groͤſſum nutrimenti: ficfpiritus
ai als babernutririodo:bus.
€ irca quarta proceditur boc mõ:querit᷑ vtrũ calo: natu
ralis ⁊ ſpũs vitalis nutrian£ aere attracto ad coz; oftendit
cp nó.nullá fimpler cóuerti£ ín mixtũ:⁊ ppter bocnó poteft
ipfum nutrire: fcd calo: fps vitalis eft fubftantía mirta
calída « humida vel ficca : fed aer eft fimplex: Gnó poteft i1
la nutrire, Sca ratio bec eft;oicit Zluícé.oe qð nutnt eft íni
tiũ rebꝰnutriẽdis:ſʒ eleméta maxime oíftáta natura büana
q: babet dlírates vitimatas:cóplerio o btana cft tempe»
rata:ci 6 aer ſit elemẽtũ nõ ppozrionabif ↄplexisi büanez
ergo nónurnt caloꝛẽ neq; fprh vital. Ad oppofirü eft bec
rózoicit Auicẽ.ꝙ calo: naturalis 2 ſpũs nutriuntur: z orat
Bal. ꝙ ſpůs vitalis nutrif eracre p pozos ad ipm ingrediẽ
tc:ergo calo; ⁊ fpiritus vitalís aere nutriuntur. Sccunds
ratio bec eſt:dicit yſaac ꝙ fiait calo: exterio: r.utri£:ita inte
rioꝛ: fed calo: extẽrioꝛ nutritur c fuftenrarur aere calido:cr
go ⁊ calozinterio: nutnrur aerec füftenzitur aere calído fi
cur pabulo ſuo.Tertia ratio bec eftxomne üllud pcuP remos
tione calo; eztignui£ eft pabulá « fuftéramerü calezis naru
ralis:fs aer attractꝰ eft bmói:ó eft pabuli calorLuarta r5
beceftzoícit pbs ín lib.oe fomno t vigilia:ꝙ pfeuerátia ſpi⸗
ritui vigoꝛẽ inducit ⁊ atrracrio aerís faarad pfeuerátiam
ſpirituũ: ſʒ oc tale qð facit ad cóferuationé fpBus eft ficut
buli c fuftéramentü (püum:d aer pot nutnre ſpũm virale
fid b dicendũ cp calo: € fpi víralis cp aere nó nutriuntur;
fid rónea dicẽdũ ꝙ oupler eft nutrimẽtũ quodaã eit verus
quod fir per 2uerfton£: 7 fic qSnutrit os efie míctü cficaer
nó uutrit:S fum? fansuinc? 3 fanguíne refouitus fm sBat
£ft aut£ aliud Q3 eft 2fo:tatiozrecime cat, naruralis:z fic
Ar aer nutrire caloꝛẽ naturalẽ ⁊ fpiritum vítile, ——
€ AÆirca quintum pꝛoceditur boc modo:querit oc mo £m
Liber
quem odoꝛoꝛganum olfactus immutet:⁊ qri£ pmo vtrum
odo: ĩmutet ips put eriftit in ppsiofumo € ppzia materia
velpur cft ectra ppzíá materia: tieut fiitudo vel oꝛganũvel
idoui odor] ĩmutet oꝛganũ put nó criftit in fumo ficuti ma
teria:⁊ eft q̃ſtio Zuice, c ottédi£ qp in ꝓpꝛia materia rertur
adipíum:q: omnís oifpofitio per fui excellentiã coꝛrũpens
oꝛganũ co:pozale exiſtitin ꝓpꝛiamateria:ſed odo: eft ᷣmõi
q: coꝛũpit oꝛganũ olfactus p ſui excellentiã:g exiſtit in pꝛo
pꝛia materia:g inppsta materia fert ad ipm: c ipm ĩmutat.
Secunda rano bec €ít : om̃e illud qð fanatc cóto:tat exiſtit
in pꝛopꝛia materia:ſed odoꝛes cõfoꝛtãt t fanant cerebzumz.
ergo eriftunt in pꝛopꝛia materia:ergo immutanto:ganum
fm q criftuntin pꝛopꝛia mareria. Zerría ratio bec eſt:om̃e
iud quod nutrít tubftantiá cozpo:cam qᷓuis fit fubrile exi⸗
ft.cin pꝛopꝛia materia: (3 odo: cft pmói: ergo exiſtit in pꝛo⸗
pꝛia materia.Quarta ratio pec eftzomnc lud qð per inſpi⸗
rationcm fii ⁊ medi) ocferentis ad locũ fenfus oefert: fer⸗
tur ad ſenſum in pꝛopꝛia marería: fedodo: eft buiufmodi
quía aĩalia quenon ínfpirant non odozant; ergo ad fenfum
fertur odo: in pꝛopꝛia materia.Quinta ratio bec ít: omne
illud quod immutat fenfum ⁊ o:5anü per refolunone factã
a cal. per cui? refolutione videmus ree ocficerc t marcefce
re fertur ad oꝛganũ in pꝛopꝛia matería:f5 odo: cft buiufmo»
di:quía perrefolutione factã a cal. fumus refoluit a coꝛpoꝛe
odoxfero:ergo fertur ad fenfum in pzopzta materia: € iterũ
quando mulrum odo:atur: vt rofa marcefat. Item vide?
mis coꝛpoꝛa congelata : vtlapides ⁊ cetera q non babent
reſolutionẽ:⁊ idco non babent odo:em:ergo a coꝛpoꝛe odo
rifero refoluitur fumus per que immutat oꝛganũ oifactus,
Ad oppofitii cft aucto . Ariſtote.dicentis cp fenfus accipit
fpecics rerum in matería p:eter materiam; cü ergo olfactó
accipit odoꝛem m materia pter materíá tame : crgo neceffe
cft vt terminet odozin fumo vel matería ad o:ganti immiu
tádü. Secunda rano bec eft: ín omni eo quod immutat (en
fum eft aüqua natura ppo:tíonalis Pm quá fenfum immu
tatz(cd res odozabiles ummutant fenfum ; ergo cft natura
— ín ca oꝛgano⁊ ſenſui:⁊ ſimiliter in omibus
f ib?: f5 virtus fenfibilis cftvirtus fpintualis:fubftanric
vcro femper co:pozali cõiuncta.vnde nó eft fpiritualis fim»
plex: ergo fimíliter opo:tet qp ín natura odozabili fitfüb »
ftanría fpiricualis fubftantic cii cozpose vnita:per quam na
ta eft fenfum immutare: buiufimodi aute eft odoꝛ: ergonó
eft neceffe cp feratur ad fenfum in pꝛopꝛia materia: fed ſᷣm
qp eftidolum yel fimilitudo. Zertia ratio bec eſt:impoſſibi⸗
le eft aliquod co:pus ita rarcfierí:vt poffit peruenire a fub
tilítaté « propoztionem ígnís: erso copus odoziferum nó
poteft intárum rarefierí cp poffit ocueníre ad fubtilitarem
⁊ pꝛopoꝛtionem igaís:ergo cozpus odosiferum non poteft:
fs minima pars alicuius cozpozís odoꝛiferi:vtceruſa vel ali
cuius alrerius fentitur a multis 7 per longum fpacium : fs
fumus refolutus nó poffcrtantum fpacium replere; q: etiã
ignis non poflct:ergo nó fentítur cozpus odoꝛabile perfu»
mum:zquía non fentitur fumus per tantum fpacium : ergo
odo:non immutat fenfum ín ppzía materia que non ſenti⸗
tur vſq; ad iactũ lapidis ficut oicit Auicẽ. Quarta ratio bec
eſt:omne illud quod pꝛocedit a coꝛpoꝛe abſq; refolurióe coz
po:is:fit coꝛpoꝛe exiſtente integro:ſed odo: eft buiufmodi:
ergo poteft fieri coꝛpoꝛe exiftente integro:ergo nó fit p reſo
lutionem coꝛpoꝛis:ergo nõ fertur ad fenfum in pxopzia ma
teria.Quinta ratio bec eftzomne illud qð immutat fenfum
p oclectationem fui ín ſubſtantia ad quod non poteft attin
gere ſubſtãtia:neq; ad loaum: f$ fubftantía fimul nó poteft
ocferri vſq; ad longum fpacium: ergo neqs odo: oeferf cuʒ
talí fubftantía:ergo non ferf ad fenfum ín pꝛopꝛia materia.
S'ontraríum $0 vídemus:q: vulturcs fenferunt per multa
miliaria excidium troie:⁊ cadauera mo:tuog:ergo odo; nó
ocfertur cu5 fumo ad fenfum immutãdũ.Secũda ratío bec
eft:ome ülud quod fimul attingit oiuerfos fitusc extra ma
teríá co:po:xalem immuratfenfus abſq; fui delatiõe:ſʒ odoz
vnus ⁊ idẽ eft ín diuerſis olfactibus:ergo eft extra materia
co:pozalem: ergo immutat fenfum abſq; fut delatione.
Ad hoc dicendum ꝙ quida ponunt; g odo; fertur extra pꝛo
piam naturam. Alij dicũt ꝙ odo: fertur in fumo: t buic pos
fitioni confentit Auicen.⁊ otat ꝙ venti po:tauerür fimum
vſq; ad locum illum.Sed nos dicumus ganó cft necefle qp in
fumo feratur odo: ad boc vt immutet fenfum : fcd fuffiat
oifpofitio ⁊ firmlirudo medtj. ꝙ autem fentiat in fumo boc
acziditzer oíftinguamus ꝙ odo: vno modo facít immutario
nem co:pozalem £m ꝙ cõcitat cerebꝛũ:⁊ ficfertur cũ fumo;
alío mó facit ꝙ immutat virtutẽ animalem: ⁊ ficnon fertur
in fumo:f$ in ídoloc fua fimilitudinc: c fic ps rnfio ad ifta,
(7 caío. rx.
¶ Aui autem dãt cís tignificatia fed nó facile ccr?
tificandã:dicunt qꝛ odozanus:et(i ſignificet ciboꝛum
naturae: no tamen itidẽ vt guſtus.ad linguã cm fec
lacerti veniũt a cercbio quibus fcnfus carent ceteri
quibug lingua confo:ratur (n diſcernẽdis ſibiveuiẽ⸗
tibus:vnde « guftus nó ſolum faposes diſcretos in⸗
tellígir;fed fibi congrua ⁊ íncongua percipit. Odo⸗
rat? auténó ñũmilitcr:cũ a cerebꝛo folus vr? neruus
veníat fibi pqué certíficarc folü fibt fenfualía negat:
neqs compzcbendere fm ꝙ opoꝛtet: nifi tantum ge⸗
ncralia aromacica ⁊ fctida. &pccialía ecroque funt
medíocría in bís no poteft certificare:vnde eis ratio
non poſuit nomina. Soenfus enim crocbilícare fua
grofía nó potuit rationabilitati deferre:vt certa pof
firiponcre noĩa.Gñalit᷑ crgo nhoĩauit ea ponẽs cis
ſapoꝛum nomina:bonumq; tuuc malũ odoꝛẽ dictitat
Oediocria caruerũt nominibus cũ nullatenus cer⸗
tificentur. A ſubiectis crgo ſuis tantum ca nominat
ficut diximus odoꝛẽ oícens camphoꝛe ambꝛe ⁊ ſimi⸗
la. Ideoq; ex diuerſis no potuit cõpoſitos diſcerne
re odoꝛes ſicut viſus cópotiros diſcernit coloꝛes. Cõ
pꝛebendit ergo ſolos ſimplices quoꝝ ſubſtantia ſim
plex eft./£ aufa eiꝰ:quia odoꝛatꝰ fenfus ín vẽtriculis
cerebꝛi habetur longe ab inſtrumento ſuo remotus:
Certificamus hoc:qꝛ ſi quamlibet ſubſtantiam foz
tis odoꝛis fumpfcrimus : (d cft ín naribus fiuc vici⸗
ní?appofucrim? : nil inde diſcernere poffumus nífi
cum acr motus odoꝛem cerebꝛo ferar cum flatu: er
dc ſenſui odozatus nil oc fubftantia illa aliud venir
níti folus illius fumus quí tibi inde afcédit: quia aer
rem qualibet circuntegens ſubſtantieq; fumofe cõ⸗
mifcens ct in ca ſe traducens ad cerebꝛuʒ cum flatu
eũdem ocfert : quí cũ ſpiritui animato reddatur quí
ín cercbzo continetur ct ſimplicis fubftanticzfit ſim⸗
pler boniq; odoꝛis habetur:conueniẽter ⁊ affimílati
ter ab codcm fpiritu ſuſcipitur.Si autẽ odo: fit boz
ribilis:velit nolit inde patiẽs cum fufcipit: ñcut vio
lentíam ignis pꝛeualere videmꝰin aquam frigidam.
verbígratüa. S5íouos lichnos acccpcrimus accen^
fos: vnufas crringuarur: caloze ramcn et ruboꝛe ma⸗
nentc ignis: ft ouobus digitis extinctus remotus
ardenti ſubijciatur: íqnís ardẽs vifualitcr ad extin⸗
crum redít : z commictus calozi ⁊ ruboꝛi extinctum
eundem accendit. Sed fi rubo: ct calo: ab extincto
rccefferit : nó ad eundéredeuntznífi rcalíter reaccẽ⸗
datur: quafi quandã vím ab ardéte acccperír: icut
ab boftc quilibetvícto: hoſtis excipiatur. Palã (gif
eft intelligere odoꝛatũ ↄueniẽtia:⁊ dfi quada affimi
latione boni odoꝛẽ capere:malũ vᷣo ⁊ quadam paf?
ſibilitate victoꝛie.vñ « oe cópofito odoꝛe ex diuerſis
Dietarũ vniuerſalium.
oaoꝛatis ín ventriculis cerebꝛi fimpler tãtũ quídam
venit marime ſi ex bono odoꝛe ct malo compoſi⸗
rus fir. Bonus enim in virtute ſua anteqᷓ malus pe
nctrat ouplíct oc caufa. era quía fubft3tia boni odo
rís virrutem caloꝛis (n fe fignificat continere natu⸗
ralem d groffitíem eius mũdificauit c fubtiliauit vc
icuitate ni facilis foluza flaruacris ad fpiritum aĩa⸗
tii cito valear penetrarc. Zlía:q: odo; bonus conue
nientiam babec cum ſpiritu antmali in caliditate ct
ſiccitate. De malovcro odoze non fimiliter cotingir.
Zictío em nature tn co ocficit : vn fuperfiuiras eius
grofíanccefte ft ín co coagulata remancar. Ideoq;
nõ tà facilc: fs ourc potuit cum fumo diſſolui. Nõ er
go ad fpiritus animatũ valuit penctrare:q: fpiritus
bic fubtilís eft: longe remotus in ventriculis cere⸗
b:£,z idcirco nó nífi fabrilía funr odoꝛẽ pertingenria
ſolaq; rerũ fpíritualítas ; ron caz coꝛpoꝛeitas eum
perfoꝛat.Guſtus nó filr: q: ex fue ſubſtãtie coꝛpoꝛa
litate z rerus coꝛpoꝛalitatem ⁊ fpiricualirate rangit
oifcernés (ibi cógrua 7 incõgrua:ſimilia⁊ diſſimuia
certificãs fenfualtter carü actiones auteqp ad anima
tum ſenſuʒ:qui ett inventriculis cerebꝛi perfoꝛẽt.vn
de guſtui plurimũ occultant᷑ cõueniẽtia:ſi cõuenien
tía cà inconuenientibus fint admirta.Senſus enim
lingue ctfi conueniẽtia recipiat:citiſſime tñ patit᷑ ex
cõtrarijs inconuenientibus admixtis antedq ad ſpi⸗
ritum animatũ cõuenientia ab eo mãdent᷑. 3deogs
res ecõtrario apparẽt odoꝛatui ⁊ aliter guſtui: cum
odoꝛatui folus veniat odoꝛ in acrẽ diſſolutus ⁊ ſpiri
tuianiato tii mittatur ſubtiliſſimus:maximeq; tibt
cogni? : ín quo acquíefcész tacite delectat᷑. Guſtus
vero cum fenfatozus coꝛpoꝛeitates otuerfoz ín ſub⸗
ſtantijs cõpꝛehendat: cotrariosfi actiões pꝛeualẽt il
lis cõuenientibus:q; fenfus acquieſcit ex fuis inuicẽ
aſſimilationibus.Cõtra aũt incõuenientia tota vis
fua mouetur:⁊ diſturbatur :vt eis reluctetur.teſta⸗
tur hoc roſa que etſi odoꝛatui conueniat:guſtui ta⸗
me eft incõgrua: oc qua nó diſſoluũtur niti cõueniẽ
tia:vt ad odoꝛatũ peruenit ſubtilioꝛa⁊ cõueniẽtio⸗
ra.Gꝛoſſities vᷣo iubſtantie ſue hoꝛribilitas atq; pũ
ticitas que inſunt quaſi terreſtria ad diſſoluendum
in odoꝛatũ cà fumi funt difficilia:niſi cfi guſtus rota
fuà ſubſtãtiã cõpꝛehendit.Ariſto.in lib.de aĩa. do
ra? inqͥt nó fentib? aſſimilat᷑ ceteris:cuʒ certã cete
ri delectationẽt hoꝛribilitatẽt⁊ rerũ mediocritatẽ ca
pür:ticur viſus albedinẽ ⁊ nigredinẽ ⁊ coz medio⸗
critatẽ.Guſtꝰſimiliter dulcedinẽ⁊ amaritudinẽ⁊ co
rü medioditatem.Odoꝛatus nó ſimiliter:qꝛ nó niſi
ſubtilẽ ſuſcipit.i.delectabilẽ odoꝛẽ ⁊ fetentẽ:nõ coz
mediũ.vndẽ non diſcernit inter muſcum ⁊ aloen niñ
q íftud fibi conuenibile:illud vᷣo inconuenibile me⸗
diũvero boss nõ poteft oífcernerc. Cũ in ↄꝓpꝛebẽdẽ
do deficiat nó pot notare ea neq; cognofcere:z cam
nor cognoſcit:neq; ro nomínarc poteſt:niſi ꝙ boni
7 alus odoꝛẽvocitet.qð percipitur er atalíbus pal
pebꝛis carẽtibꝰ:quoꝛũ oculi non daudunturvt f piis
vilibilis coadimatus cofo:rerur 2 quieſcens renoue
Dur: vnde c paruus corum vífüs:quía oculi fepiffime
aperumtur ⁊ foꝛas emittitut: fpüs vo vifibtlis val
S'o.tlvíij.
&coiffolnitur cũ ſplendoꝛi folis immittit᷑: qð in mari
nis beftijs apparct carétibusvr diximus palpebzis.
Itidẽ odoꝛatus nó diſcernit:cum narce panuc ab
odozatu longe remote fint. Rep: ebendumur ramcn
à fopbíftis dicentibus odoꝛatum míníme compꝛebẽ
dí niti aerís tractu. Quomodo ergo odoꝛant qucca
aialia cũ nares nó babét z'IRcfpoacm?.IHares qcã
non babentía nulla ad cerebꝛi fuí ventriculos babet
obftacula. vide ⁊ tine vero aerís tractu babent odo
raméra. lHaribus ncenon carentia tame in ſupꝛcmis
narium babent pelliculas: quc acrem tincfiam non
permittunt intrare: ad quas acr odozatum ferẽs pe
netrat vt ad animatũ perfcrat fpirirus. Iacoq; quc
cunas animalia palpcbz3s habent:ocules clanaeria
non vident niti oculos aperiant « palpebꝛas erigat.
]Hon babentibus palpebꝛas bec minime funr necei
faria:quia oculos apertos fempcr babenz.oenar cr
Goin cis viũbilis fpirirus : neg; coloꝛes vicent niti
rantum albedinem c nigredinem: eoꝛumq; extrema
decernunt: medía nulla oífarctionc feparat propter
coloꝛum fubrilírarem ⁊ vifus fuí defectionem.Sci⸗
mus tamé nos repzcbedendos.S5i inquiũt ſpiritus
vitibilis i palpebꝛas non habentibus cft defectus
quare non ſimiliter deficiat odoꝛatus ín naribus ca^
rentíb?. iR cfpodem?ocbiliter obi E-fplendos em viti
bilis cum palpebꝛas exierit in acrem extenditur cc
videnda comp:cbendir. ideoqp oum in pluribus ov
uiditur maio cft defectus: fed ſpiritus odoꝛatum ra
ciens non exiens neq; a quietete mouens: in ventri
quise cerebꝛi mozatur expectans q ad fenfus affera
tur ſibi defoꝛis. non ergo ocficerc eum oposter./£ü
ad bococucnerímus;vt inter guſtũ z odoꝛatum oit7
ferentiam fecerimus:opoꝛtet vc fumoꝛum ſpecies in
quiranus⁊ virtutes actioneſq; cozum inueſtigemꝰ.
¶ Facta pſecutione ⁊ impꝛobatiõe pꝛume opiniõis: cui fe
cũda eft cótraría: ipfam imp:obans : in bac parte piotequi
rur (ecüda. Xxoiuifio. MP (uidit aũt hec pars in.vt). partcs ad
tnuíce cõnexionẽ babétes, In quarũ pꝛima affignat caulas
ppter quá certa orftretio fapoz eft per guſtus: € eft ppter
Oifpofitioné multitudmis neruoꝛũ 3 cerebzo ad unguamve
nientíd. 3n ſecũda:ſcʒ in paco dozatus nó fimiliter eft cus
vnus neruus a cerebzo folus veniat fibi, affignat cám indi
ſcretiõis odoꝛũ perolfacti que cft ppter paucitatẽ neruoꝛũ
ad eius oꝛganũ venientia. 3n rera fin bac E auia q:invé
triculís cerebꝛi odoꝛes fenfus.atfignat caufam íncerurudis
nis olfactus pꝛopter diſtãtiã ab obiecto:ci verfus cerebꝛuʒ
cius o:gani fir pzofundarü:c rone burus affignat modum
deueniendi ad ipfiim odoꝛem. In quarta.ſ.in bac: sBuftus
autem non fimiliter q: ex cozpozcitate fübftantie.comparat
modum appzebenfionis olfactus ad modum appzebenfio
nis guſtus. In quinta:ſcʒ in bac: Arifto. ín libzo oe anima
odozatus inquir nó fenfibus aſſimilatur.comparat olfac:ũ
adalios fenfus füb aucto . Ariſtote. In feyra. f. ín bac: SR c5
p:ebendimur tamen ab obijcientibus odozatus minime ap
pꝛebendi ntfi aeris tractu. mouet vnam oubitationem má
détem circa quedam oícra in ſolutione prime, (T inca pꝛi
mam igitur partem oiat q ili qui dicunt dbos p odozes o£
fcer ii mon fub tanta certitudine ficut per guſtum:talem affi
gnát cauſam.a cerebzo enim fep muſculi ad inguam veniũt
tam perneruos fiatmorus c fenfus:per illos vigoꝛatur
diſcretio guftus in língua:c magis d aij fenfus fuis o:5a
nia viqotantur: cídeo guftus non folum oifzcmír fapo:cs
f; ctíá coueniens c diſconueniens in cibo, C Sirca fecundá
partc oiarzo nó eft funile oc olfzctu eo ꝙvnꝰ folus neruug
Liber
venit ad oꝛganũ eius.vnde incertũ eſt:⁊ ideonõ cõpꝛeben
di ſpeciales odo:ũ differẽtias:ſed foli generales:ſicut aro
maticũ cfctens: neq; cognoſcit medias fed extremas pꝛo⸗
pter eaꝝ excellẽtiã: c ꝓpter cius ocfecrü ratio nó ponit cer
tum nome odoꝛibus ci olfactus non miniſtret ci certitudi⸗
nem. Hominat auté cos per nomen ſubiectoꝝ ficut odozes
camphoꝛe rofe, &&ft aute campbo:a fuccus herbe frigidus:
ambꝛa $o (perma balenc.( s£irea tertiã parté funt feprem
particule ,"$5:imo erm affigr caufam incertitudinis olfact?
a parte fitus o:ganí dicẽs:quia caufa pui? eft: quía ifte fen»
fus fitus in anterioꝛi parte cerebꝛi lóge a naribus que funt
cíus o;gan p qð odo: ad ipfum defert᷑ Secũdo ad manife
ſtationẽ intẽtionis affignat modũ fm qu£ odoꝛes ad ipfum
veniunt:⁊ pꝛimo oſtẽdit hoc in odoꝛe hoꝛribili oícens: dp ci
foꝛtis odo: accipitur ⁊ nanbus apponit᷑:non oífcernítur:q:
diſtat a ſenſu ⁊ non percipi£ nífi cu5 acr attrabit ipfum de⸗
ferens ad cerebꝛũ cà quadávioeltia attractus. Zertío often
dit ꝙ odo:fuauis dto deuenit adcerebꝛũ ppter ſui dele⸗
ctationẽ ⁊ ſimilitudinem cuʒ ſpiritu aĩali. redit ad
hoꝛribilẽ caufam buius dicens qp ci violentia venit ppter
fui diſcõueniẽtiã cà fpiritu ficut ignis violẽtia 2ucrtít aqua,
Quinto ocdarat bocper eremplum ín icono: quícum reti»
netfumü crubo:é ppter cóuenientiá ignis candele ſuppo
fite ad ipfum accendédü oefcenditzfed cü becnon funt cum
viol£tia ipfum incendit .Ssimilitereft oc odoꝛe fuaui « pozo
rioili refpectu ſpũs animalis , Sjcrto 2dudit er bis podoz
bonus velocius penctrat adolfactii pzopter fuí fübrilitate
⁊ ſuauitatẽ:malus autẽ tardus ppter cotraria, Septimo
oſtendit ratione huius cum aliquid ex ſuaui ⁊ hoꝛribili cõ⸗
ponitur odo: ⁊ olfactui offert:ſubtilis c ſuauis cito ad ip
fum tranfit:groffus aũt t hoꝛribilis tarde. Ham olfactus
nó reapit groſſitiem obiectoꝛũ:ſed ſubtilitatem ⁊ ſpeciem.
¶ Xirca quartã partẽ quattuoꝛ pꝛoponit. Pꝛimo aſſignat
diuerſum modũ app:ebenfioís olfactus et guſtus dicẽs cp
nó fimiliter guſtus — coꝛpoꝛeitates rerus recipit
⁊Tcũ ipfe fit prim? antc ĩmutat᷑: ⁊ ogrua⁊ incõgrua ín cibís
ante oifcernit dp immutatio ad fpm animale penetret inve»
triculís cercbꝛi exiſtentẽ. Secũdo oftendit ꝙ bozribilíat oe
lectabilia cõmixta latent apud guftum q: fimul attingunt
linguá:fed ín olfactu fuauía cítius penetrát « guftus atíus
patitur ab hoꝛribili. Zertio oftendit oíuerfum modii —
benſiõis olfactus circa hoꝛribilium ⁊ ſuauiũ appꝛehenſio⸗
né € cam dicens: ꝙ olfactus ſuauia pꝛius accipit ꝓpter fur
cõfoꝛmitatẽ cii ſpirituali aĩali ⁊ eoꝝ ioné cus folus
fiumus ad ozganum cíus fubtiliffimus penetret : fed cotra»
rium eft in guftu quéattingunt partes groſſe ⁊ cõuenienti⸗
bus acqᷣeſcit coz ĩmutationẽ parü fentiens : bozribilía $0
prurbát büicc cii magnaviolétia ipm ĩmutãt.Quarto decla
rat íntention£ per ezemplum ín rofazín quaodo: fuauis fuí
ſubtilitate cito penetrat ad olfactum cum oelectatione:toz
tavero fübftantia groffa fuo fapoze boꝛribili infeſtat guſtũ.
¶ TWMirca qͥntã parte ouo pꝛoponit. Pꝛimo dicit cp ariſto.
in libꝛo oe anima cin libꝛo oc fenfu zfenfato dicit qp diffe⸗
rens eft olfactus in nobis ⁊ alij fenfus:q: altj fenfus agnos
fcunt crtrema —5 — ipſoꝛũ excellentiã. Secundo declarat
boc per ſimilitudinẽ ín oculis aĩalium: dicens ꝙ hocpatet
in aialibus carentibus ꝛis:que fant create vt p dauo
fione quíefcar fpiritus nó coꝛrumpitur d ab ercellentía lu
minis leditur. hec autẽ aĩaliavident oebiliter non oifcere
nũt coloꝛes nifi — — duriciem oculoꝝ.
Similiter⁊ genus hominũ debiliter fentit odoꝛes ppter re
motionẽ nariũ t odoꝛis a cerebꝛo:⁊ Pm Sirift.ficut aĩalia pa
bentia palpebꝛas non vident niñ palpebꝛis amotis: fimili?
terneqs bomo olfacit nífi coopertoꝛio oꝛgani olfactus p ín»
fpírationé ablato. ([s£írca fectas parté bmo mouet dubita
tionẽ ez p:edíctis incidẽtẽ oíc£s:q ci nó fiat olfactio nifi p
acris attractione : quó aĩalia carẽtia naribus per ds aer pe
netrat olfaciunt. t becqueftío ab Ariſt mouetur ín pífabus
quomodo olfacit cũ no refpirent attrabendo aere, Secun
do vᷣo foluít dicẽs ꝙ carentia naribus ⁊ nó refpirantía non
babent coopertoriũ obftans:c ídeo aer ⁊ odo: fumo feípfo
ad o:ganum folii penctrat; fcd babentía nares z reſpiratia
babent coopertoꝛiũ obftáns ⁊ n6 olfaciunt nífi illo cleuato
«acre infpirato: c eft fimile m anímalibus carentibue pale
pebꝛis t cas pabéríbus [ Circa ſeptunã partẽ pᷣmo mo⸗
uctoubítarione alterá oꝛtã ex pꝛedictis:dicẽs qp queftio eft
fopbiftaz quomõ carétía palpcbzaz eft caufa ocfect? ſpũs
vitibilís: caréria aũt nariũ nó eft cà detectꝰſpũs odoꝛabilis.
Secundo foluit dicens dq» nó cft fimile oc vtroq; fpiritu: co
q fpiritus vifibilís ꝓpe eſt ppterfirum oculi: « oiffandit
peraerem:t ideo ppter oífperfione minoꝛatur cũ eft caren
tía palpebꝛarũ:⁊ ad cíus collectione facientiti:f5 ſpintꝰ odo
rabilis manet in profundo quietus: ⁊ ideo carentia narius
nó impedit: cá nares nó fint ad cíus collectionem necefíae
ne. 3in fine 9o ↄtinuat oícta dicẽdis dicẽs qp poftdp affigna
ta cft oiffcrétia inter olfacrü ⁊ guſtũ dicẽdũ eft oc fpeacb?
virtutib? ⁊ actionib? fumos, lec cft intẽtio bui? partis:
¶ iírca partem iftam inquirenda ſunt ſex. Pꝛimu⸗ eft oe
certitudine incertítudíne ſenſuũ in nobis.Secundũ cft oc
modo odoꝛandi.Tertiũ eft oc ſimilitudine ſpecierũ odoꝛuʒ.
Quartũ eſt vtrũ diſtinguant penes ſpecies ſapoꝛum ſicut
vult phᷣs:⁊ de diuerſitate inftrumentozum olfactus «alios
rũ ſenſuum.Quintũ oc fpiritu viſibili z ſuooꝛꝛgano. Sextũ
de his que dicuntur in littera.
KL Circa pꝛimum ꝓceditur boc modo:queritur pꝛimo fm
quà vía olfacrus ctt in nobis maxime incertus: ⁊ oſtẽditur
cõtrariũ:certitudo ⁊ diſcretio fenfus fequitur puritatem c
claritatem c peruicrate fpiritus ⁊ mũdiciam oꝛgam: vnde
dicit pbs ín ib . oe aialibus: qp fenfus funt marime cert in
nobis:⁊ caufa buíus eft lubtilitas ⁊ peruíetas fpirituum et
müdida oꝛgani:ſed cti ſpũs q̃ funt m nobts funt fübriles ⁊
darío:cs ⁊ oꝛgana funt maxime pura ⁊ fubtila ⁊ müda:cer
tío: c oífcretio: debet eſſe olfactus ín nobís d» ín altjs aĩali⸗
bus. Secunda ratio bec eft: aial Dabens tenue carné ⁊ fub
tilem⁊ moll? optimí eft fenfus Pm Ariſto.qꝛ molles came
apti funt mente:ſʒ oꝛganũ olfactus eft maxiume tenue c fub
ínbabétibus carmem fübrilio:e dp in alijs:g maxime 0:5
— olfactus vígctin boic cum babeat cames molles et
ubtiles.Zertia ratio bec eſt.dicit pbs inlib.oe aialíbus ꝙ
om̃es fenfus oifferenter funtíu nobis 7 ín alfjs aialibus:qz
in nobis diſcretioꝛes funt, boc eft pper fubnlitaté ⁊ purita.
té ſpirituũ coꝛganoꝝ:⁊ etiã dicit qp olfactꝰ certioꝛ eſt in no⸗
bis qj in alijs:ergocũ fenfus ſequaturfoꝛtitudinẽ &o:ganiol
factus crit in nobís certo: ⁊ diſcretioꝛ &T 7d oppofitii eft
bec.ró. fenfus firoíferetio: ppter multitudine neruoz $m
yíaacf5 in oꝛgano olfactus in nobís nó cft multitudo ner»
uo:5fm vfaac:fed ibt eft enus folus neruus:c ená valde
cft ocbilis:óolfactus nó marímevigetin nobis:;ergo nó cft
certío: in nobis, Secũda ratio bec cftzois fenfus d remot?
eft a fuo obíccto eft incert?:z quãto plus oíftat'táto magís
tía: c oppilaf ita cp nó poffit (üfficerevtfpüs ad o:ganii pc
netret: odo: aute cft ficci: Gbüidiras fica ímpedit fectptjo
tin nobisincertio: cp ín alijs atalibus. Ad boc oicendus qr
olfact? íncertio:]eft in nobís d im altjs aialib?:cuius triplex
eft caufa. Una eft paucitas neruoꝛũ perueniennũ ad ípfus,
Scðaeſt remotío o:ganí ab obiecto . Tertia eft cótrarictas
fenfus cft oupler. Una cft comunis:vtpuritasc peruictas
t fübtilítas inftrumentoz « fj piis: c Der non oct in olfa⸗
cu.£ft aut£alíacaufa! pꝛopꝛia:vtpꝛopoꝛtio o:ganí ad obíe
ctü:t bec ín bote repugnatolfactuiratione íam vifa: ⁊ ideo
tactus ín €o eft certioꝛ. Ad fcm dicendũ q oꝛganũ olfac?
inboic
Dietarum vniuerſalium.
inc per fe eft multũ ſubtile:⁊ facilis impꝛeſſionis: f;
—— — multum eft groflum: quia humoꝛes ce
reb: veniunt ad o:5anum c impediunt appzebenfioné fui
obiecti. ld terti oicédü ꝙ arut.oquit 2c qͥbuſdã fenfib?
particulariter:⁊ fic loquit oc guítu ⁊ de tactuꝛqꝛ iſti magis
vigentin bomine d n altjs. $i vero loquatur oe omnibus
ficotcendum ꝙ ín fenfu fant ouo:fc5 receptio obiecti: boc
modo olfactus eft in nobis — VR pm — ————
rapp: onem que eft interioꝛ: ⁊ eft in
—— — — hoc modo poteſt eſſe olfactꝰ
ccrtio; in nobis ín g̃ uijs. ¶ Secundo querit᷑ vtrum tactꝰ
fit certío: ín nobis: cofteditur qp fic; oꝛganũ tactus cft caro
velneruus:c cft mirtum: c debet eſſe eque diſtans ab om^
níous qualitatib? rágibilib?: q: fi magie ocdinarer ad vnã
d? ad alteram: impediretur eius iudicium: idco opoꝛtet 0:
gauum tactus cfic equale: ergo in animali ín quo eft mari»
me cqualiras magis viget tactus:fed in bomine caro c ner
uus cft maxune tẽperatꝰreſpectu alto:um:ergo ín bomine
tactus eft maxime diſcretiuus.Secũda ratio bec eft: molli⸗
cies carme ⁊ fubtílicas inducit diſcretionẽ in tactu: qꝛ qua
to caro eft mollioꝛ tãto faaliozie eft imp:zeffionís : fed in bo
míne caro eft mollío: ⁊ detecta:in animalibus alijs pílís co»
operta:ergo ia bomine viget marime tactus. Zertia ratio
beceft:oiat Zuicé.o:ganü tactus eft oupler.o:ganum írra
díans fiuc mandans 4 boc eft neruus; c o:ganü redpiens
vtcaro. oꝛganum aüt irradiãs vigct ꝑ naturã peruictatis:
⁊ claritatis z perfpicuitatis: fed o:ganum reapiens viget
per equahtatem compl-rionís c fubnlitarem:ted in pomis
ne omnia illa maximẽ reperiuntur; ergo o:ganum tactus
marime viget in homine:ergo «tactus. t boccófirmatur
per Zirífto.z per uice quia cactus magis vigetin bomine
ꝓpter cqualitatem complexionis:⁊ manme in vola manus
Cin fummitatibus digitoꝝ:quia caro cft (oi marime tempe
rata. Zd oppofitutn cft becratio: in quolibet oꝛgano eft oo
miniũ alicuíus elementozum: fed ponit pbus qp in oꝛgano
tactus cft oominiü terre.in 0:5ano vifus eft opiumaque:ó
ílla alía que maríme babent dominiũ terre maríme vigent
in tactu:fed alia aĩalia ab bomine multa ſunthmõi: ergo in
eio marime viget tactus, Ad boc oícendum ꝙ interomnes
fenfus tactus eft oifarctio: in bomine:⁊ eft magis cerrus in
eo qᷓ in alijs.ad rõnem otcendum q domimũ elementozus
eft duplex.Quoddã facit ad diſcretionẽ.aliud facit ad fino
nem oigani.i£ft ergo terre dominiũ ꝓpter fixicnem ⁊ pers
manentiã oꝛgani tactus. vnde terra non facit ad eius diſcre
tionem ⁊ certitudínem: fed ad cíus ſixionem: ficur exponit
Auicẽ.ſupꝛa libꝛũ oc aĩa. ¶ XPoftea quent oc diſcretiõe
guſtus:vtrum maxime fit diſcretiuus:⁊videt᷑ ꝙ ſic:guſtus
eſt quidam tactus:ſed tactus maxime viget in nobis: ergo
⁊ guftus. Secũda ratio bec eſt:ille fenfus maxime viget in
nobis cutus oꝛganum multos babct neruos: p quos in tpo
inducit cernrudo:fed guſtus in bomine eft bmot: ergo cft
in nobís maxime certus, Zerríaratío bec eftzin illo antmalí
1n quo maxime fit oiftínctio fapozís vcl nutrimétí p ſapoꝛẽ
maxime viget guftus:fed ín bomine eft hmõi:ergo in bomí
ne maxime viget guſtus. terum guftus viget per molliaé
⁊ ſubtilitatem carnís:f511 bomine eft marime caro mollis:
ergo ín bomine guſtus eſt maxime diſcretiuus. 8d oppofis
tum eft quod dicũt comuniter loquentes.ſ.ꝙ guftus mari»
me vigctin femia:tactus ín aranea:olfacrue in vulture:au
aitus w lupo:vifus in lince. Unde verſus. Nos lupus audi
tu:línr vífu: fpmía guftu: Vultur odozaru: pzccellit aranea
Fac. Zidbocoícendum ꝙ guſtus maxime viger im nobis:
Pluſqꝙᷓ in aijs:filr tactus. fed alij vt olfactus « audi?funt
in nobís ocfecti. vndetactus viget ouplíater. Uno modo
molliciem ⁊ ſubtilitatẽ inſtrumentoꝝ: 7 equalitatem:⁊
narime viget in bomne.Alio modo ppter ſubtilitatem
inſtrumentoꝝ tm̃: ficín aranea viget. Similiter diccaum
shes Suftu:q illa diſcretio d eft ín fymíaznon eft naturalís
TÉ cftímatíne, «LO uarto queritur oe vifu ⁊ auditu:
m fint in nobís certiozes: z oftendítur qp fic: illi fenfus
—7* Sebent vigere in bomine quí o:dínantur ad fien»
⁊ cottplationé:(ed auditus c vifus fnt pmoi ín boic:ó
S o.tlit.
mayime fünt certi in ipfo. Ad oppoſitum cft auct. Ariſto.di
centis ꝙ tactum ⁊ guſtum inter omnía alía animalia pabes
mus marine vígentcs: fed inter omnia alia animalia babe
mus alios ocfectus. d bocoicendum ꝙ in bomine tactus
X Suítus maríme vigent.alr) vero funt defectꝰ ppter ocbi»
litatem organoꝛum. Ad rónem dicendũ cp oupter eft oifarc
tio.Quedam cftnaturalie:z non opostet qp bec maxime vi⸗
Gcat in homine.Eſt alia diſcretio que cotrabitur z regulat
a ratione c virtute eſtimatiua:⁊ bec eft cerrio: in bomine,
¶ Quinto queri£. y faac ponit incertitudine in olfactu
pter ꝓfunditatem oꝛgani:⁊ vídetur cp hoc non fit veri. j
e&t Arifto«p babentce oculos paruo: ⁊ non multum emi»
nentes fcd poſitos inpfundo:multum vigent in vifu.c cau.
fabuius cft : quia fpinrus vifibilis nó multus oifpergitur
neq fit magna uracdiatio:ergo a ſimili o:ganum pfundarü
ínoifactu maxime in bomine ocbet vigere:f5in bomine eft
bmói:ergo in bomine maume foztificatur olfactus cum foz
tirudinem fui o:ganí confequatur. Secũda ratio bec eſt:di
cit Ariſto.ꝙ animalia babentia nares longas marime odo»
rant: ⁊ ideo dicit ꝙ lcopart) mazime odozant: quia fpiritus
ín ipfis colligitur:⁊ nó diſpergitur:ſed habentes nares lon
gas plus habent o:sganum pzofundatum: ergo pꝛofunde⸗
tío ozgant olfacrus in bominibus eft caufa cernrudinisic
non incertitudinis. Zertia rario beceft : vnaqueq; virtus
quanto pꝛopinquioꝛ eft fuo fonti anto fo:tio: eſt:ſed frons
et marímce pars anterio: cerebꝛ eſt fons omnii fenfuum:g
quanto magie appzopinquat fronn foꝛtius eft eius 0253»
num : quía eft ín rali firu foztio: : ergo pzofundatio oꝛga⸗
ninó arguit iucerntudine im olfactu. zd oppoſitũ eft ratio
faac quiavnufqui(qs fenfus quanto o:5anum ſuum remo
ti? cft ab obiecto fuo:tanto minus oifcermit: fcd quato ma
gis pfundat:ráto magis diſtat a fuo obiecro:ó quato oꝛga
nüíeníus magie pfundat:táto min? oiftermit ergo ppter
pfandacionem olfactus eft incertus in bominibus. zid bcc
oicendum ꝙ ꝓfundatio eft cauí3 incertitudinis. d rõnem
oicendum qe non eft fimile oe 0:5ano oifacrus ⁊ vifuszquia
naturaliter o253num oifacrus ponitur intenus: fed oꝛga⸗
nurr. vifus eft marime expoſitũ: quando vcro mazime emi
net'fitorperfio ipiriruum ⁊ marimareflezto radio:um ⁊ it
radiario: 7 ideo vifus debilitatur:ſed qꝛ o:ganum olfacrus
naturaliter ponítur interius : fi parum pꝛofundet᷑ adbuc
ín p:ofundo ſufficiet: fed quádo multum pzofundatur ma»
rime elongatur à fuo obiecro. ⁊ ídeo olfactus oebilirarur,
Ad ahud oicendum ꝙ ín homine oꝛganum olfacrus cft bus
midü mazime, bumidimvero impedit tranfitum fumi odo
rabilis:quando vero pfundatur babet duplex impedimen⸗
tum. Unum eft pprer ꝓfundationem.Aliud eft ppter bu»
midítatem infundentem: fed leopartj maxime babent ccre
bꝛum ficaumzfpírirus fübtiles; neqs oeperduntur ín via: í5
bene penetrant vfq ad o:ganü.Q[ item qnrurppter ód
in catulo in pꝛima erarc oebiliratur vnus:quia nó videt ag
nonum oíem:fcd non oebüítatur olfactus. Ad hoc dicendũ
«p cercb:um canís eft maxime ficcum.ficdtas vero eft diſpo
ſitio íno:gano ad melioꝛem receptionem odozis: et idco
maxime víget ín illis olfactus , Aliter autem eſt in vifu z
quia ouo neruí íntrícati veniunt ad viſum et oculos: ope
pilantur ín pꝛima etate ꝓpter oebilitatem virtutis natura
lis non potentis oepurare illas fupertluitates: ⁊ ille fupe
fluírates ventunrad neruos: ⁊ non ad o:ganum olfactus,
«| Sexto querírur oe modo ocueniendi odo:ü ad oifacrü:
t queritur: cum quidam fit odo: fuauís: quidam hoꝛribi⸗
lis: etrum fimul oeuentant ad olfacrum:et videtur ꝙ fic:
cuiuſtibet fenfus eft diſcernere inter contraria: ſed ſenſus
comunis eft oífcernere inter obíecta fenfuum particulariũ.
fed om̃ia que fimul diſcernunt᷑ ab eodé fenfu fimul accipiũ
tur:fed fetidum c ſuaue fimul diſcernũtur ab olfactu: ergo
fimul ab ípfo appꝛebendũtur.Secũda ratio bec eft: ili odo
rcs aut funtín eadem materia:aut ín otuerfis.fi in cadcm:
ergo famus deferens vnum oefcret alrerum:ergo fi enum
imurat oꝛganum ⁊ alterum.fi fintin marería alía ⁊ alía:tüc
arguo:q: illi mouen£ p aer mediũ:ſed omnía que fimul ve
niũt per medii; fimul poffunt attingere (lud medium: fed
$
Liber
fetidũ c ſuaue veniũt per illud mediũ: ergo fimul poſſunt
penetrare ad oꝛganũ.Ad oppofitum cft hec ratio: ore qð
lubtilius cft velociꝰ venir ad termunũ:⁊ velocius penetrat:
fcd odo: ſuauis fundazurin ſubtili fubftantia; hoꝛribilis in
groſſa:ergo velocius penctrabir ad o:ganum d hoꝛribilis
odo:. Scda ratio bec eft: odo: ad qué ati? mouet ſpũs ad
attrabedumvelocius penctrat fcd odo: fuauis eft hᷣmõi:gᷣ
velocius penetrabit.d boc oicendum ꝙ odo: ſuauis veloe
cius penctrat.Zld rónes oicendum ꝙ concurrunt ouo circa
oꝑationem obiecto ſenſibilium. Pꝛimũ cft receptio:t Pm
hoc ſenſus non firiul appzebendir ouo contraría. Secũdũ
eſt diſcretio ⁊ coliario vnius ad alterum poſt appꝛebenſio⸗
nem:⁊ fic ſimul mouet fentus ad vtrunq;. Ad fecuncü dicẽ
dum ꝙ cũ ꝑ idem mecdiũ mouent: oíamus tn ꝙ ille qui eſt
ſubt:us fube pꝛius venit ad oꝛganũ ⁊ citius por ad ipm pe
netrarci i TSeptimo queritur vtrum ouo odoꝛes contrart)
fimul moueant᷑ per iac mcdin:z vidc£ ꝙ nó:q: aur odo: eft
in fumo fiaut ín materia: aut eft litas, Si Yo odo:fitin fu
mo:ficouo coꝛpa ſunt in eadé parte acríe:quod eft impoffi
bile.Si veroodo: fit qualitas: fed illius odozís 2:1j:6 3:ia
eruntin eodem, $i vcro oíca£ q cr ilis fiat vnũ: contra fen
fus iudicater illis er quibus fit vnũ ſicut mediũ c nó ficut
extreina:ó fenfus non iudicabit inter odozem ſuauẽ c fetis
dum ficur incer extrema qð eft falfum: á fimul non poffunt
tranfirc per ídem medium.Ad oppofitü cft hec ratio: qóp
indifferẽctiã fc babet ad receptione pluri; qua rónereapit
vnũ cadé róne recipit alrerü:fed aer fiue illud medii per ín
ditferena fe baberad illos odoꝛes:g̊ qua rõne recipit vnum
cade róne recipit alit: ó fimul recipiet vtrũq; vel alterü vel
nulium.adbocoícedà q poflibi:c eft fimul vtrüqs recipere
⁊ eſſe in eadé parte acris.zid rónce oicendum qp aliquid eft
ín alio dupliciter. Uno modo fm ventatẽ:⁊ ſic non tünt fis
mul ín aerc. Auo modo £m fimiitudiac:filimdines vero nó
opponunt:« fic fimul eſſe poffant in acre. Clel aliter dicẽdũ
qp in eade parte aeri poffunt effc $m veritatẽ:qꝛ funt fubti
la: ⁊ cum fimul poſſunt effe cum alio coꝛpoꝛe peedétia par»
tcs illius. Sd róncm dicendũ ꝙ oupler ctt pafíio. quedá eft
fica cbecnon parit Sꝛia.eſt alia paffio q eft influens; c bec
pan£ fimul 5cta:c fic (unt in codem,
$9 cimus gencraliter trib? modís diuidit
Gnus ctt quíezus nulli? odozís neq; mo
Cx Bei rus. Sccundus velociter moucf foitis
Es NL odoris et acris paffiuus. Z crtíus ínter
duos bos cft mediocris. Sot cir mouetur: z alícuíus
odoꝛatꝰſit:⁊ aerís paſſiuus:tẽperamẽto eſtvicinus.
Qui autẽ eſt quictus c nullius odoꝛis neq; motus
ſubſtantiam terreſtrem cr groſſam cr aeream graui
tcr fignificat diſſoluendam: c inco tarde foꝛmandã.
3n quo hmõi neq; caloz: neg; frígidiras certificari
poffunt; fed ramen cc fe licet nibil figníficat neq; na
curi fuam demonſtrat: ppter fuí camcn motus ocfe
ctioneg: z mullíus acris paffioncs:groffiriem fu nc
ceſſe eſt ppalet.vnde nõ ab co oíffoluítur qà in acre
diffundatur velociter femouens foꝛtis odoꝛatus ct
acría paffiuus:fubftantiam fuam monftrat cffe fub
tiliſſimã penetratiuã: ad perfosandum pozos velo
ciffima ⁊ calidiſſimã. Omnis cir fumus velor ín mo
tu foꝛtiter acris paffinus:ín diſſolutiõe ⁊ fubrilíatio
ne fui calozz bfc ignificat.Qui fum? ín ouo diuidit
Quidam ením fumus fua virtute 7 acrís perfoꝛatio
nc complexionis cft tépcrate: « animato ſpiritui cft
cõuenibilis quidã intepcrate ⁊ aiatofpírimí incó^
ucnibilis. Hic malozum humoꝛũ coꝛruptoꝛũ fignifi
cat mulrirudincm babcre ſubſtãtiã: co q» naturales
exicrit qualitates:⁊ cõplexiõibus bumidi cospozís
repugnat:⁊ poꝛtẽdit odoꝛis hoꝛribilitates:⁊ ſubſtã
tie ſue coꝛruptiones: q̃ contingunt aut pꝛopter calo
rem non naturalem:aut ꝓpter putrefactam humidi
ratem. Si ꝓpter caloꝛẽ no natural: erit fetẽs odoꝛ.
f£ alo: ei in bumiditate ebullitionem facic: vnde fit
caufa putoꝛis. Hoꝝ nutrimẽta cozrupta funt c pcffi
ma putredinem ín ftomacbo generati: c peffimita/
tem fumoꝝ caput aſcẽdentiũ. Pꝛobatur boc q rale
quid fit non naturalí calozezcum animalia caloꝛẽ na⸗
turalẽ amittãt:⁊ 3 motu fuo ceiſẽt:ſueq; putredinis
mundificationẽ perdant, Si autcm ppter putridã
bumíditaté nó odoꝛẽ reddant fetẽtẽ: fed grauẽ:quo
rum tfi nutrimenta fant peſſima: ſicut Gal. inquit,
Quicunq; cibus cft grauis ín odoxc: fiue abomina⸗
bílía in fapozezmutrimenti cft peſſimi: mínozi tñ cft
nocumentí d» d feres fuerit. 3nucnit hoc in piſcibꝰ
quí fi recentes func; c cato; adbuc naturalis:grauis
funr odoꝛis. Ziblato aũt calozc naturali erũt fcteres
nutrimenti tñ mclíozis funt (n odozc graui qᷓ fetẽti.
Si aiit fumꝰcõplexioni aialis fuerit ſilis z cõpetẽs:
tépcramétü fue ſubſtãtie poꝛtẽdit: z xᷣtutẽ ĩ ca natu
ralis caloꝛis ⁊ mundificationẽ oc fecibus ſuis.teſtat
boc aromaticus odo: fuí ⁊ delectabilis ſapoꝛ ſpũi
aĩali. vñ Dal. Quecunq; aromaticũ odosem fiuc fa
poꝛem habent:ſubſtãtia coꝝ ꝓculdubio calidiſſima
⁊ ſubtiliſſima:ſed tñ inter hoꝛribilem odoꝛem ⁊ dele
ctabilem minꝰ calída: c minus acuta tactu modera
ta funr omnía. 3dcog fcnfus tibi acquícfcit ⁊ dele⸗
ctatur.iDe bo:ribili vero fcremoucns conturbatur,
Si vcro (lla aromaticíras quandam ficciraté pabct
eft meliuſcula ct eft confoꝛtantieꝛ odoꝛe aromatico:
atq; ſpiritui animato cõueniẽtioꝛ duabus er caufis
AUna q: humiditas fumũ fui ingroſſat retrahens ne
ad ſpiritũ aĩalẽ velociter trãſcat.Sccũda:q:natura
ſpũs aĩalis attínct ſiccitati.vñ etfi cãphoꝛa fir frigi⸗
iſſima: ex ſiccitate ti fua eſt aromatiſſima. Tertia
fpes q̃ intcr has duas C media:licet motu fit ocfecra
et actione odoꝛis panca: mediocritatẽ tñ inter ſub⸗
tilem ⁊ groſſam ſignificat. Si enim humiditas hu⸗
moꝛes ĩmoderatos hʒ ⁊ ſuperfluos:odoꝛe fit hoꝛri⸗
da: ⁊ ſubſtãtie fue coꝛruptionẽ ⁊ defectionẽ acríots
nature in ca ſigniñcat: fcd tñ parũ eſt calída. teftaf
hoc motus fui puírasc actio fua in odoꝛe parua. Soi
aũt humoꝛes temperatos babucrit; ⁊ ſuperfluitate
caruerit:odoꝛe aromatico erit temperamentum fai
⁊ virtutem actiõis ín ſe oſtẽdit naturalis. Eſt tamẽ
duobus modis:aut em̃ frigida eſt ⁊ parue actionis
ín acre ſicut viola:fandalt et ſimilia:aut temperata
ficut camomilla ct fimilia. IR cp:cbendimur ramen
a ſophiſtis nobis obijcientibus. Quare barü fpecie
rum aromatice funt frigide: hoꝛribiles vero calide:
cum ínter ſubtilem c groſſaʒ mediocres fint vtreq;?
Reſpõdenꝰ hoꝛribilitatem odoꝛis cffc cc caloꝛe nó
naturali ſuperfluitates rerum non mũdificante per
motum:aut humiditatem putrefactam deturbante.
Quoꝛum qualecũq; fucrit caloꝛem fignificat: quía
frigiditas non poteft eſſe dominans nifi cbullítio ct
comotio intercedit: cii nũqᷓ inueniatur nifi vbí dcs
eft ⁊ nullus motus. Ciníncrfaliter crgo odo: ouob?
modis diuidit᷑. Aut cnim nullius motus neq; ex ſe
Dietarum vniuerſalium.
icutus odoꝛis: et fignificat ſubſtantiam ſuam cffc
cerreftrem « groffam: ⁊ in aerẽ diſſolui durã. vndc
afeneqs calozem:neg frigiditaté monttrat fe pabc/
rc. Aut alícuíis motioís cft. c aliquid in aerem agit
Q? fi non fostíter feccrit: temperamentum fuc actio
nis fignificat. Si aür foꝛtiter:caloꝛis fui virtutẽ de⸗
notat z fo:xítudinem. Oz fi odo; temperatus ſit: ſue
fubftirie cempcrantía monftrarur. Si autem boꝛri
bilis: fctidus crit fcu grauis. Soi fetidus;octcctto cà
lo:is naturalis c vircuris calozís inmaruralis ſignifi
catur. Si graute;cbullítíoz putrcfactio humoꝛis oC
notaf.bijciunt tame fopbifte.Zihmomodo inquir
ín quibufdam rcbus calo: extraneus dñabitur femp
cü omnis res calozem naturalem babeat fubftariali
terzz ſubſtãtialia accidẽtalibꝰ fint anríquioz3 :. €x
necceffitate omníe ſubſtãtia fecída calozem ſubſtan⸗
tialẽ babet quo aromaríca fiat. endc conſequitur vt
caloꝛem pꝛius babuerit naturalem:quo remoto ex⸗
trancus ſubintrauerit caloꝛ: quo ſucceſſit ſibi fetoꝛ
ficut ín animalibus videt᷑:quoꝛũ complexio ſi fit tẽ⸗
perata:⁊ caloꝛem naturalem foꝛtem babet; cozii fub
ftantía bona cſt:non fetída. Caloꝛe aurem naturali
amiſſo: coꝛruptio ſuccedit atq; fctoz, Rñdemus bís
Diximꝰ ín initio noſtri vcrbi tẽperamentum duobꝰ
modis intelligi.aut enim naturale:⁊ inter duo extre
ma mediocreꝭ q: ín neutram parteʒ extremoꝛũ per⸗
ſeucrat.aut pꝛiuatũ nom buíc ſimile.ſicut videmꝰres
quaſſibet temperamẽta ſua babere.etſi naturaliter
non fint rcmperate.verbígraría. 3f»iper:sinsibcr:pi
retrus ⁊ fila: etfi naturaliter tint intẽperata pprer
calo:ts fuí foꝛtitudinem « ficcirarem ; pplegmaticis
fant tempcrara.quía adco cís conuenientia funr vc
rcítaurentur per ca, Similiter caloz fetentium; cft
naniraliter tranfierit temperamentum;ín fe tri tépe
ra funt: ⁊ non fübftanríaliter differunt. ¶ Signa
hucuſq; oftéfa ocodozarís quíbufliber fufficerc pof?
ſunt:q̃ no nífi extrema oftendcre poffunt; vnde neq;
ratío medijs ficut dixrimus nomina ponere potuit.
nec ꝓpꝛietates ſubiecto:ꝛũ ſuoꝛum monſtrare:ſapo⸗
res non fimiliter:etfi tri funr accidentales. Item ſo⸗
pbífte oc coloꝛibꝰ obijciunt.Quare inquiũt coloꝛes
non oſtendũt naturas rerum cũ ſenſus viſualis ſit
ſubtilioꝛ z penetrabilioꝛ cuncrís. £ eftatur autẽ boc
quía coloꝛes diſcernit medíos:c eoꝛum cerrirudincs
rõnidetulit:vt nomina cís imponeret. 3dcogs hoꝛũ
medía non pcrdíderüt nomínaz Reſpondemꝰ vifus
ctfi tit ſubtilioꝛ ct perfoꝛatioꝛ cũctis vc dixiſtis fent
bus:non ramcn compzcbendit rerum ſubſtantiam:
nífi coloꝛem tiri et figuras. Coloꝛes autem erfigure
fcparabilía funt accidentía tine fabiccci coꝛruptela.
186 eiii naturalía funt neq; ſubſtantialia. cf ita
fitmaturas rerũ oſtẽdere impoffibile erit. Pꝛobat᷑
cq: cadem rẽ diuerſi coloꝛis inuenimus ⁊ diuerſe
foꝛme ⁊ figure:que tamẽ vna cadem cft naturauter
licut rofa que rubea eft ⁊ alba.vtraq; tamen frigida
tlicca ⁊ bmoí mulca. 3rídem ⁊ oefouma: vidc
— crim candem rem foꝛme diuerſe:ſicut eua que
— 7* ⁊ píncara: que ramen funt ca⸗
et humida. £olo; ergo er fosma accidentales
S'o.l.
funr qualirates non valentce naturae ſubiccoꝛum
fuozum monftrare. Sapoꝛes non fimiliter; etii cm
accidẽtales funr; vnuſquiſc; ramen fübiccrum fuum
cuftodit contoxmans fuas fpecice:ticnt ⁊ calo; ignis
naturam:frigitudo niuis naruram:bumíditas aeris
naturam: ſiccitas naruram terre. ticur Bal. oicir in
libꝛo oe clementis./- ofirmatur illud: quía in ouab?
rcbus naruralítcr diuerſantibꝰ:vnus f apo; nó inue
nitur:nec cadem rcs diuerſoꝛum fapozum cft, Non
ouoy oulciü timpliciter alterü calidi: alterum frigt
dũ:neq; ouoz frigido: alterũ poricizalrerá ſalſus.
Itidẽ ratiocinamur ín ceteris ſapoꝛibꝰ:licet itcm fo
pbifte obijciant. Monne oulcedo in maliſgranatis
cc melle apum inuenitur ⁊ naturaliter oiuerfanturz
£cl cnim calidum « ũccum ín ſecũdo gradu. £2^a
la granata in pimo gradu cali in feciido bum. he
fpondemus. ale ĩntentioni noftre obicciftis:hr^
mitas verboꝛum noftrozum innuit nos oſtẽdiſſe cp
pcr effentías rerũ ſapoꝛes firmenrur. Dulcedo em
timpler femper ſignnm cft cp cato: 2 humiditas fint
temperate vbicungs fuerint. Diuerſitas crgo rera
oulciam ex fola cõmittione eft ceteroꝛum fapozum.
Odel enim ⁊ malagranata etti ín ſiccitate diſſident
ín dulcedine tamẽ vnum funcnili qp alterum altero
minus babet dulcedinis.
¶ ott acum cft oc actionibus ⁊ virturib? odoz ⁊ de
dincrẽtia inter olfactü 7 guſtũ róne modit appzebedeau: 3n
bac parte intendit deternunare oc fpcacbus virturibus ct
actionib? fumi. aDiuifio. lDcc aũt pars diuidit in duas: In
quarü pꝛima agir oc natura fumi. 3n fca ibi: Signa vero
pua. íqg oſteſa oe odo:atis qͥbuſtʒ ſutficere pnr. ofteia fuffis
cienna tactus:circa ca mouet oubitariones q̃ oicta funt de
odoꝛibus. Pꝛima aurem oíuidirur in duas. 3n quarum
pma «flignat oiftincrione fumi. Sn fecunda falicez in hac:
Qui aucem quietus 7 nullius odozis negs morus cc. pfe»
Qui£ oc fingulis cíus fpebus. ꝓPꝛima aũt índíuita eſt Se⸗
ctida aüt diuidit in tres Pm numerũ triũ fpecierü fumi. 3n
quarü p:íma pfequirur oe fumo quieto. In fecunda fein
bac: Giclodter ſe mouẽs fo:tís odozaru c 3erís pafliunscc.
p:ofequi£ oe fumo foꝛtis odoꝛis. 3n tertia.ſ.in pac; Tertia
Ípés d inter ouas eft media zc. piequif oe tertia fpede:d
eft fumus mediocris virtutis. iDec tertia pars oüuditur in
duas. 3n Me pꝛima agit oc illa rertia fpecie, 3n fecüda
fcs ín baci Repiebendimur rfi, mouet quádam dubitationẽ
ex p:edíctis incidentem.Scða pars oiuiditur in ouas. In
quaz pma moucr dubitationẽ d incidit círca naturã odoꝛis
po:ribüís. 3n fcóa. f.i bac: Obijciũt tfi fopbífte.mouer alã
dubitationẽ círca caloꝛẽ accidẽtalẽ q im mebꝛis eríftes odo
rem putridum inducit, Pars fccunda diuidit in ouas. 3n
quarü pma mouet pmà dubitationẽ.q̃ cft 0€ catoze qiio nõ
cit medii inueftígationis oícte ficut odo: ⁊ ſapoꝛ. In ſcða
fin bac: Sed ad idem fopbifte obijciunt.mouet a!ia5 oubí
tatíoné ⁊ inferentiã finnatióis fpcaet (3pozís in mellez ma
logranatoould. Sunt igi£ in pꝛeſenti lectiõe partes octo,
3n quarum pꝛima diſtinguit fumi ſpecies. In (ccunda pꝛo
fequitur oe pꝛima. In tertia oe ſecunda. In quarta oc ter
tía. 3n quinta mouet vnam oubítationem de fumo ⁊ odo»
rc boꝛribili. In ferra aam oe caloze innaturalí putredíne z
fccozem inducente. 3n feptima mouct dubitationẽ arca co
lo:em:cus fit mediũ in cognoſcẽda oícta. "3n octaua mouct
alid oc inftantía drca firmatióem fpeciei ſaporis. ¶ Circa
p:imam partem diuidit tumũ per tres oifferentias. Eft cri
fumus quietus nullíus odoꝛis.Alius eft fo:tís odozís. Aliꝰ
eft medius. irca primam partem pzofequi£ oe pꝛima fpes
Ge dicens:ꝙ fumus quietus — ſubam groſſam terre
ſtrem dure diſſolutionis:⁊ oificüis ſenſibilis. qᷓuis autem
g
Liber
pic fumus nõ manifeſtet ſuam naturã ꝓpter difficultatem
inorus ſui:⁊ mutationis aeris:tñ necciic eft vt fuam grom
tiem frígidirate oftendat per aliquíd ab eo ín aeré reſolutũ
€ maxime bocparet: cum ab igne rcfoluitur cíus odo: ad
actum reducente.Circa tertíam partem pfequitur oe fecti
da fpecic:que eft famus foztís odoꝛis. Hec aüt pars diuidi
tur in duas. 3n quarũ piíma affignat buius fumi natura,
In fcóa oundit ipm: oifferentiarà eius virtutes affignat
Micit igitur ꝙ tads fumus pzctendít fubftáriam fübrilem:
€ penetratiuá aeris : ⁊ calidifiima. Deinde diuidit banc fu
mũ.Pec aüt pare diuidit in ouas, In quarü pma affignat
diuiſionem. In fecunda oc fpeacbus profequitur. gOicit
igitur qp bicfumus fo:tis odo:is eft oupler. quidam cnim
eſt delectabilis:quidã hoꝛribilis. ocindc ꝓſequitur oe his
duabus oiffercatü)e. lDec aũt pars diuidit᷑ ín uas, In qua
rum pꝛima pfequitur oc bo:mbilioícens ꝙ a ouplic caufa
ꝓuenit. uino pptercalo:em innaturalc. $caido pprer
putridam humiditatẽ:⁊ tunc habet grauem odo:em. 3n fe
«unda particula confirmat intentionem p SaL oíicete:q di
bus fecens vel grauis odozis nó eft iuuatiuꝰ: ramen minoz
ctt malicia in graui ín fetente. Deinde determinat oc fua
uit pꝛimo oc ipius natura pfequitur oicens:q fubftantia
temperatã c puri fignificat. vnde fpüsaiziis ín ipo oclecta
tur. Secũdo àffiriat boc p iDiLoicenté:q ralis lübftantía
fcrés bonti odoꝛẽ calida e ⁊ ſubtilis. Tertio aüroicit:q mo
deratis fenfug acquíeícit: hoꝛribilibꝰvero trifta£ cca fugit
Quarto dicit:ꝙ aromatica ficca cóuenictioza funt d? humi⸗
da ppter ouas cauías, Gina eft q: humiditas impedit ſub⸗
tilitaté penetrationũ ad olfactum.Alia eft cofozmiras cum
fpi aiali qui cft ad ſiccitatem oeclinans: ⁊ ideo camplbo:s
ꝓpter ſiccitatem eft aromatica:dpuis frigiditas impediat,
Circa tertiam parte pfequit oc ſecunda parre: c ouo inten
dit, Pꝛimo oidt qp tum? mediocris figmficat mediũ inter
fubtiitatem c groffitiem ſube:⁊ fibabeat Dumo:zes imode
ratos hz crudeliratt odoꝛis ⁊ derectionẽ calozis: pute eiue
babearaliquá po:rioné:fed fi humoꝛes modcratos babeat
babet odoꝛẽ aromaticũ ⁊ vᷣtutẽ aliquãtulam ín actione nas
turali.Secundo diuidit hũc fumũ dicens:ꝙ quidã pertinet
frigiditati ſicut ín viola ⁊ ſandalis: que funt ligna triplicis
generis:rubea:alba: cítrina:frígida ⁊ ficca in ſecundo Tir⸗
ca quintam partem mouet pꝛimo hanc dubitationẽ dicens:
ꝙ ditio eft q̊re infumis ſpecies aromatice funt hoꝛribiles
caliditate:eũ in ipᷣ̃a oẽs fpedcs fint mediocres. Scdo ſoluit
ꝙ boceft qꝛ po:ribiles caufanf ꝓpter putretactionem vel
calo:ꝛẽ innaturalẽ: c ebullitionẽ ⁊ motionẽ:hec aũt nõ ſunt
€um frigiditate fed cum caloꝛe:quia frigiditas venit cii quie
tc: c ideo nó inducit hoꝛribilꝛtatẽ ín odoꝛibus. Tertio diſtin
guit fumũ Pm via pꝛedictã.ſ.in quiete ⁊ paſſionẽ ínferétem
t büc p foꝛtẽ ⁊ mediocre. c hoꝝ fpes diſtinguit.Circa ſextã
partem pꝛimo ponitcalem oubitatióem: qũo poflit eſſe in
rebꝰcaloꝛ innataralis fetoꝛẽ induces abfqs naturali, nó erri
boc vidctur: quia naturalis pꝛioꝛ cft innaturali: ergo ípm
p:ecedit ficut pt; ín aialibus moztuis:óin nullo viuẽte pot
eſſe feto: a caloꝛe innaturali abſq; caloꝛẽ naturali pᷣcedẽte:a
Quo cii deſtituit incurrit fetoꝛẽ caloꝛe inaturalí introducto:
cõtrarium videmus ín multis: que naturaliter fetent ficut
in multis herdis fetidis, Scdo aüt foluit dicens: p oupler
eft téperamenti. Unũ abſolutũ « tali ridet calo: naturalis
téperat?. Stud eft in genere ficut ín genere calozíe viuẽtis
ttalifuus calo: reſpõdet. Põt igitur eí effe calo: naturalis
ín quo eius vita obſeruetur:⁊ tf poterit ferosem índucere.
Sirca fcptimam partem pzímo oicit q» per pzedícta patent
fingula circa odo:es que folum extremafare faciunt: mee
dia em̃ fant íncerta, c rõ eis nomina non imponit. Secun»
do autem ꝓcedit circa oubitationem oe coloze: pzimo mo
uet eam oicens ꝙ queftio eft. Ham vífus ín coloze cogno»
fcit medías fpedes « eptremas. vnde medie babet nomina,
Quare crgo coloꝛ medium non eft ad cognofczdum dietam
ficut [3poz. Secundo autem foluít dicens:ꝙ vifus fubnlioz
ett t diſcretior ín appzebenfione:fed tñ coloꝛ non eft mcdíiüi
in bacvía:eo p non firmat fuam fpeciem:ci idem i n diuer⸗
fi ſubiectis poffit reperiri; z idco coloz non certificat ficut
fapo:. ££ircs octauã parte pꝛimo mouet dubitationẽ drca
pꝛedicta. Namvidetur cp per pzedicta ídem fapo: cft in pꝛe
dicris complexionatis. Nam oulce reperirur in mellc ⁊ ma
lífgranatis ouldbus:cum tamcn mel fir calídum ⁊ ficcumz
aha calida ⁊ humida.Secundo autem foliit oicens;q nà
intendimus per cómunem fubftantiam ⁊ cóplerionem cun.
dan fapo:em otuerfis incfle, oulce autem timpler fcqui£
complzrioncm calidam 7 pumidam temperate: fcd potcft
eſſe compofita fequens diuerſam complezionem:mcl ergo
⁊ malagranata ranone oulcedinis randem cómunicant coe
pleríonem:duís in ipfis differat oulcedo: co cp in melie cft
intenfios: mel autem differt ao pis in ficcitate : ⁊ hec non
eft radir oulcedinis fed acuminis: qð ab apibus contrabit
vnde vultfapo: mellis ꝙ fit compofitus.fic autem compice
tur bcc pare:que cft oc odoꝛe z umo. ([ Cuca parte utà
fcc funt querenda. Pꝛimũ eft oc natura ſubſtantie feretis
odo:em. Secundum eft oe oiuerfitatc rerũ odouterarum
⁊ actionibus carum. Zertuim eft oc modo Pm que fimus
Ííumutet ſenſus.Quartum cft quomodo in rcbus viuenti⸗
bus operatur:inducens hoꝛribiutatem c odo:em fetidum
£Xuintum eft ꝓpter quid fapo: firmat ſuã ſpeciem.Sextũ
eit ocbts que oicuntur im littera.
¶ Zirca pinum pzoceditur pccmodo: ⁊ queritur vtrum
acoꝛpoꝛe Femperato egeat odo: aut non: videtur ꝙ non,
odo: icquitur compleponem calidam 7 ficcam a omo ⁊ fub
tile refoiubile oc facili ín fuma: vel vaporem: fed in coꝛpoꝛe
temperato eft compleao temperata ratióc omniũ qualita
tum: eft ſubſtantia mediocris:ergo coꝛpoꝛi equali nó có2
perit odo: neceritab co, S9ccunda ratio hec eſt: ad hoc ꝙ
odo: fenfum immutet exigitur calo: excellens fumũ reíols
uis per medium oeferens vt ad fenfum immutãdum per
ueniac.fsín coꝛpoꝛe temperato non eft calo: excellens: quia
ín ípfo (unt omnía temperata: ergo neq; odo: cft reſolu⸗
tus ab bmóí co:po:ezergo a talí coꝛpoꝛe non crít odoꝛ. Ad
oppofitum oicit pbus in líb:o oe anima. odo: cft ficci: fa»
po: eft humidi: fcd in cozpoze temperato nó eft reperire bur
midum ín quo radicarur fapoz immutans guftum:ergo co
dem modo ín pfo erír ficcum reperire; ín quo radicat odoz
ad fenfum olfactus immutandum: ergo odo: exit a co:poie
temperato, Secunda ratio hec:magis oiftat ab effectu epo
tremi ectremum aliquod d medíum:fed odo: eft ficci: fcd
rcefngíde z bumide impediunt odozem ne fumus refolua
tur: inuenimus ree frigidas 7 bumidas babenres odosé
ergo mulrofoztíus inuenimus ín complexione temperata
odo:em:ergo a coꝛpoꝛe temperato erit odoz. Zertía ratio
beceft:odo: fequitur naturalem complexionem ficut 4 co»
loꝛ: fed tamen firmat fuam fpeciem:fed in cozpoze tempe⸗
rato inuenitur calo: temperatus : crgo t inipfo inuenitur
odo: confeques bmói complezioné: crgo ab ipfo exit odoz
fd bocoirerunt quídam qp a ꝛe remperato non crit
odoꝛ:ꝓpter rariones pꝛedictas.Sed nos dicimꝰ qp poteft,
Ad rationem pꝛimam dicimus ꝙ copus temperatum com
ponit cr oíuerfis pꝛincipijs rerũ:⁊ otueríe qualitates funt
ín coꝛpoꝛe tẽperato:⁊ a diuerſitate illarum qualitarum cau.
fatur odo::dpuía ergo bmói co:pus temperarum fit: eft t
reperire in ipo diuerſas oífpofitiones complenonis: qua,
vnam fequitur ſapoꝛ: alteras fequitur odo: jztd aliud dicẽ
dum qp oupler eft caloꝛ:interioꝛ ⁊ exterioꝛ. Caloꝛ vero inte»
río: nó eft ſufficiẽs caufa refolurionts odozis:fed calo: exte⸗
río: duís d in cozpoze t&perato calo: interío: nó ſit ſufficiẽs
ad refolutionem odoꝛis:tũ calo: exterioꝛ qué habet ab aere
exterioꝛi fufficit ad refolutionem odozis. ¶. Sccũao drít
vtrum odo: refolutus acozpoze temperato fit fuauioz: a
odo: refolut? 2 coꝛpoꝛe oíftéperato fit ſuauioꝛ:qꝛ odo: feq»
tur coplerione:filr c fapoz:fed ppter temperamentü cóple
rionum reperit odo: fuauís:vndefapo: fuauis velut oule
ds caufatur a temperamento complerionis:crgo ín coꝛpo⸗
retempcrato eſt odoꝛ fuauio: din oíftéperaro. z ſimiuter
arguitur oe colo:e: quis compleríonem temperatam fequi
tur calo: temperatzs:ergo fimiliter a parte odozís, Secun
da ratio bec eftzoicit yſaac ꝙ bo:ribiliras odo:ís caufatur
8 foꝛticaloꝛe cbullitione; facite; ergo per oppoſitum odoz
Dietarum vniuerſalium.
fuauis cauſatur a caloꝛe naturali non excedente tempera⸗
mentum : ergo odo: ſuauis fequitur temperamentum
complerionis ergo odo: fequitur equalitatem comple»
zíonis:ergo odo:refolurus à coꝛpoꝛe temperato crir 143
nio: Tertia ratio bec eft: dicit ll2a. ? — — [sd
uítur equalítatem complexionis erse XC CO: p
temperatum fo:tis cft virtue: fed quádo foztis cít virrus
poteft oepurare bumiditarte: € fuperffuitates abijcere: et
partes impuras fübtüliare:fed tunc cft odo; fuauis;crgo có
plexionẽ temperatam fequitur odo: ſuauis.Ad oppofirum
eft bec ratio:odo: fcquitur oominiũ caliditaris ⁊ ticatans
ergo odo: fuauis marime fequitur dominiũ caliditatis €t
ficcitatis:ficut cft ín acutis: vr im pipere c in conſimilibus.
fed ín co:poxe temperato nou eft oomintü caliditans 7 ficci
tatis:ergo equalitas coplerionis refiftit odoꝛi fuant; ergo
odo: fuauis non fequitur complerionem temperatam. £c
cundaratío bec cft:fapo: immediatius fequitur complexio
nem d odoz:fed fapo: ſuauis ⁊ equalis fcquitur complexio
nem equalem:vt fapo: oulcis complexionem calidam ⁊ hu
midam:ergo fi odo: fequitur complerionem durs mediate
Debet tádé complerionem fequi quà c fapozzfed ſapoꝛ fua»
uis fequitur compiexionem calídam ⁊ pumidam tempera;
tam.4 ficboc necefle eft p omne oulce fit ſuauis ſaporis: et
«p nullum erceliens fit fuauíe odozis:quod falfum eſt:quia
mel eft dulce nõ tamen eft ſuauis odozis c multa alía, Tere
tia ratio bec eſt: omne receptiuum quod cft ímpotens ad re
cipíendum ⁊ quod babet contrarías diſpoſitiones rci reci
piẽde:ad boc vt immutetur fozti indiget immutatione; fed
in bomine o:ganum olfacrus eft bmoi:quía valde eft humi
dum: ergoad hoc ꝙ imutetur ab odoꝛe foꝛti indiget odo»
re:ergo opo:tet qp odozes imutantes olfactum excellentes
fint:f5 talís eft odo: co:pozis inequalis tẽperati: ergo odoz
fuauís:ci imnutet fenfum non fequitur coꝛpus equale: f5
otíus aliud, fid poc dicendum q non eft neceffe: ꝙ odoz
uauis fequatur complerionem equalem ⁊ teperatam. £55
n0$ otam? q fuaue dicit dupliciter. Uno modo qð inferz
multam oelectationem ín ſenſu:⁊ ficodoz fuauis eft in re»
bus calidis ⁊ ficis. Alio modo oícitur etfi non oftendit cõ⸗
plerionem equalem et remperacam:non tamen fufficit ad
boc vt infcrat oclectationé in fenfu: q: opoꝛtet vtfit caloz
excellens « refoluens:c fic odoz ſuauis fequitur complerio
nem temperatam:4 non pꝛimo modo. Zd alíud oicendum
ꝙ com temperata dicitur dupliciter. Uno modo dici
tur temperatum abfolute c fimpliciter. lio modo dicitur
temperatum reſpectu odozum.odo: vero non fequitur pꝛi⸗
mam complerionem temperatam: quia non eft calo; futi
ciens ad refoluendum:fed fequitur complerionem tet
ratam alio modo: ⁊ nó opoꝛtet ꝙ hmõicomplexio exce
ín caliditate ⁊ ficcitate: c ideo nó eft fimile de ſapoꝛe: t odo⸗
rc:quía fapo: fuauís fequítur temperamentum omníü qua
litatũ ⁊ non odo: fuauis: fed exceffum ín calíditare: ⁊ fica
tatc. Ad fecundum oicendum ꝙ caloz temperatus ſequi⸗
tur ad víram: non tamen fequitur ad generationem odo?
ris ſuauis: quia magná infert oelectationem ín fenfu. Eſt
autem alíus calo: excellens: « piccft duplex: quía quidam
eft naturalía: et ralís operatur ad odozem fuauem: et eft
alíus innaruralís: ralis fequítur ⁊ facírodozem hoꝛribilẽ.
fid aliud oícendum ꝙ vírtus oíatur foꝛtis oupliciter. Uno
modo fimplíater. alio modo t reſpectu. Dicimꝰ ergo ꝙ ad
odo:em füauem non requiritur virtus foztis fumpliciter: fs
in refpectu, vnde quís in coꝛpoꝛe temperato fit virtus foꝛ⸗
tis:⁊ (üfficiatad quafdam operationesvt ad illae que oꝛdi
nantur ad conſeruationem vite c reí; non tamen ſufficit ad
quafdam operationes; vt ad generationem odozís,
5 ſecũdũ ꝓcedit᷑ hoc modo:⁊ querit quomodo rofa
ſuauis odoꝛis: videtur ꝙ non:quia omnis ſubſtantia
€rens odo:em:eft calida ⁊ ficca: ⁊ calide ⁊ ſicce compleríos
nis. etfübtilis ſubſtantie:ſed rofa eft frigida et ſicca ⁊ groſ⸗
fe fübitantie: ergo nó eit odoxís füauis . id boc foluit iba
— —— non eft vnius nature: fcd cft partium diuer
. dicit £onftantinus : qp inrofa funt quattuo:
ſubſtantie. Prima cft fubrilis calida ficca crpanfa in fup»
Fo.lj.
ficie: ⁊ hec eſt ocfereng odoꝛem.Secunda cft calida t ſicca:
⁊ bec eſt amara grofía. Alia eft oulcis calida ⁊ pumida:⁊ cft
iam groſſiꝛ alijs.Quarta € ſtiptica:frigida:⁊ ficca. gDicim?
6$ Q fubftantia fert odoꝛem cft calida ⁊ ficca ⁊ ſubtilis.
¶ Secũdo querit circa boc oe rofa: an fit magis cahida:cp
frigida: « vide£ ꝙ fit calida:cõplexio 05 oenomínari a oio
partíü: ergo partcs que oominantur in rofa ocbent cõple⸗
rionem denomnare:ſed plurcs partes funr calide d frigi⸗
de:quia tres ſubſtantie funt calide:⁊ vna eft frigida: ergo
magis debet effc calida dp frigida. contranum ponunt aut,
qui ponunt cá cffe frigida c ficcam. id boc dicendũ ꝙ rofa.
eitfrigida. id ronem oicendum cp tres fubítantie non funt
omnino oe conftiturione rofe:fed quarta:⁊ ifta pzeterea re
manct ⁊ alie exhalant⁊ marcefeunt:pzeterea quarta eft ma
io:s qualitatis d alic, t ab ipſa ideo ocnominatur come
plexio rofe frigida « ficca. yndc quía alie funt ſubtiles ato
erbalant: fed alia cft fica ⁊ manens : 4 1dco figit fuum cffe
cum. Zertio quentur ppter quid omncs illc fubftantie
cognofcuntur per guftü:ted vna fola per oifactum. fid boc
oicendum ꝙ fola fubftantia ſubtilis refoluirur in fumũ:vt
veniat ad o;ganum olfactus.z ideo folum oc illa iudicat ol
factus:ſed rofa equaliter p omnes alias fertur ad guſtum
x ünmediate guſtum attingit ⁊ ideo oe illis iudícat guſtus
«[ Quarto querif quomodo eft diuerſarum fubftáriarum
quia vnius rei vna eft complerío: € vnius coplerionis vna
eft fubftantia:ergo cum rofa fit vna: 05 babere vná ſubſtan
tíam. Item videmus ꝙ roſa per artificium ocalbatur: vt fi
fumofülpburis fupponaturzergo fubftantia que fertodo»
rem crpirat, Ad bocoicendum dq rofanon eftvnius nature
fedoinerfarum. &d rónem owendum ꝙ oupler cft comple
rio Quedam eft totíus: bec vna. ilia eft que oebetur cui»
libet parti t hec nõ eft vna: (5 plures.q] Quinto querif ar
ca poc: quomodo cófecriones ex rofa conftipant: 7 videtur
ꝙ non:quia quando res aliqua eft diuerſarum complerioe
mam ⁊ fubftantiarum:ratione vnius lara. t ratione alteriꝰ
conitipat:quáto plus decoquitur ranto plus natura laxan
di mañdatur iuri:ſed rofa eft diuerſarum ſubſtantiarum:et
natura laxandi mandat᷑ iuri: ⁊ remanet ſtipticitas in ſubſtã
tía roſe:ergo non conſtipabit ſpꝛupus factus er aqua deco
ctionis rofe ; fed potius laxabit. Ad boc oicendum qp ques
dam funt ocbilis compofinonis.quedam ſunt foꝛtis. Dici⸗
mus ergo ꝙ in quibuidã iura laxant:ſed fm vlterioꝛem Oe»
coctionem maga eft oiserfiras.c boc non eft in rofa: fs vir
tus fhipríca mandatur aque : t fubftantia fubrius expirat:
ct ídco fit aqua cíus cóftipanua. (T Serto querit oe cam»
phoꝛa per corrarium que remouet coitum c canitiem indi
dt:c videtur contrarium: quia omnis fubftantia que fert
odoꝛem eft calida ⁊ ficca c ſubtilis:ergo ín cãphoꝛa ilia fub
ftanría que fert odozem cft calida ⁊ ficca fübtilís:fed illa fer
tur ad olfacrum:ergo calida ſubſtãtia fertur ad olfacrum ⁊
non frigida: fed ppter frigiditatem remouet coitum: ergo
cum non feratur tübítannia frigida: (ed cauda ad olfacrum
nó babebit cãphoꝛa per odozem futi remouere coítum. Se
cunda ratio bec eft:fumus refolutus ferens odozem ocbet
efie ſubtilis et calidus; bmói fert odozem:ergo non debet
inducere ſutfumigiũ er ea canitiem.Ad hoc dicẽdum ꝙ oi»
cunt quídam qp camphoꝛa aufert coitum non per naturam
frigiditat] ⁊ ficdtatis:quia ad coitũ exigit᷑ multitudo ſper⸗
matis:⁊ caliditas c ventofiras, Hos autem oicimus:q p
frigiditatem aufert coitum:quia infngidac fpiritus c cerc»
bꝛum:⁊ repꝛimit malam complexionem animam ſtimulan⸗
tem. Ad rónes dicenaum cp dpuis fumus ſubtilis refolua£
⁊ inquãtũ fert odoze eft calidus : quía omne qð ab alío oe»
fanditur illi atteftatur. ídeo cum a campbosa refoluatur
fumus:ídeo füe complexioni atteftatur. ideo eft frigidus
4 ideo coitü aufert ⁊ caninem inducit. T Septimo querit
oe víolts fubftantia que ferr odozem eft calidazfed nullum
tale ínfrigidat et humectat:ergo quod fertur oe wolis ad
cerebꝛum:ipſum non infrigidabit nec humectabit.ad boc
oícunt quidam ꝙ fumus qui refoluif aum fit calidus inqua
rum fert odoꝛem:cum veniat ad locum condẽſatur:⁊ cóuer
ti£ in aqueã fubam; ideo infrigidar z humectat. Gel fol;
$1
Liber
uendi eſt ficut pꝛius: d» quito fit calidus ⁊ fictus: babet tr
ture bumectãdi ab aquea fuba : ⁊ fm bocnara e bumecta
rc ⁊ infrigidare cerebꝛũ. &T Qcrauo querit vtrü bmót aro
matica diro cerebꝛum iuuenr c videtur ꝙ fic ott Ariſtote.
iun ib. oc ſenſu z fenfatoz qp cerebzum leditur ex cibis:⁊ ius
patur er odoribus: c maxime cereo; humanũ: quia frigi
diffinü cft.c fic perpbm pts «p fumus aromaricoz iuuat ce
reozum. S caunda ratio bec eſt.odoꝛifera confostant calo:ẽ
naruralc:c confoꝛtando caloꝛem naturalem mẽbꝛa confoz
tantur. vnde co: aromaticis confostatur: ſicut patet in fino
copí: ⁊ ficpoteft concludi idẽ qð pius. Zertía ratio bec eft
oicit oan ib;o interioz: qp ficut ſpũs quí cft in coꝛde nu
trit er aercattracto:fimtter ſpũs qui eft ín cerebzo nutrit
er odo:bus:fcd memb;um contoꝛtatur ppter contoꝛtatio
nem ſpirituũ:ergo cum fpüs aromaticis confostct: ergo et
cerebꝛum aromaticis contoztatur.Zid oppofitum eft aucto,
iPrippo. m aphoꝛiſ.dicentis ꝙ aromatica in omnibus bona
funt pꝛeterqᷓ in doloꝛe capitis. Ad boc dicendũ qp multum
iuuant ⁊ maxĩe cerebꝛũ frigidü ficut humanũ:⁊ co: ↄfoꝛtãt.
Ad aucto. Hippo.dicẽdũq aromaticoꝝ quattuoꝛ ſunt ope
rationes. sima cft alteratio membei frigidi ⁊ humidi per
fiam calíditatem « ficcitatem, xóa cft cófo:tario membzí
per calozem naturalc.fünt er aromatíca multũ fimilia cas
io: naturali. Tertia eft confortatio membꝛi p confoꝛtationẽ
ſpũs anímalís;quía funt quaft mẽbꝛi refocillatiua. iftis tri
bus modis tuuant ⁊ ponunt delectationem.Quarta eftres
letio capitis ⁊ cerebꝛi: c hoc modo cum aſcendunt ad cere
:u: nocent. t nora tamen qp iſtam viam nó babent nifi in
cerebꝛo oiftemperato caliditate,
¶ De cognoſcendis granis:fructibus:ct
coꝛum dinerentijs. Capᷣ̃.xix.
Lectio.xxij.
Ibaria tribus modis diuiduntur. Aut eiii
ſunt mollia tenera atq; liquida: ficut melo
A nes:moꝛa ⁊ ſunilia.aut ſicca:⁊ dura:ſicut
niliũ:lentes. aut mediocria: icut panes p
fecte cocti:⁊ carnes bene cocte.Mollia ⁊ tenera ot?
geſtibilia funt facilc: et in fanguine conuertibilia ct
mẽbꝛis facile aſſimilãda: fed in coꝛruptionẽ trãſdu⸗
ci leuiſſima:⁊ nõ diu in mẽbꝛis permanentia.ideoq;
virtus parua inde coꝛpoꝛi attribuit᷑ Qualiſcũq; ctt
cibus ſubtilis: paruiſſimũ ⁊ debiliſſimũ nutrimentũ
tribuit.Cibaria vero dura ad digerendum funt gra
uia:⁊ in ſanguinem trãſduci:⁊ mẽbꝛis affimilari rar
dioꝛa.vnde non ſunt coꝛpus nutrientia:niñ cũ vᷣtus
naturalis faperct ca pptcr groſſitiẽ ad terreſtria vi
cinãtẽ.Sʒ ti cũ vᷣtus naturalis ca fuperet ⁊ pfecte
ín ſtomacho ⁊ ín cpatc digerant᷑:groſſum fangnínes
paríunt:z mulrum oant nurrímenttü.vndc Gał.cibꝰ
ourus cc groſſitie fua cerreftrib?viainat Ende fina
tura ei vincat:plurima ct groſſioꝛa d» ſubtilis cibus
oant nutrimẽta. 3c groffus z ourus dibus poftlon
gitudinem ſue digeſtionis — ſangninem gene
rat:ſubtilis ecro c mollis ſubtilem gignit.qð ein oc
eo coꝛpoꝛi datur:nõ multum a natura faa elongatur
q: natura nil aliud de qualibet re mutat:niſi qo fuc
ſimilitudini adaprat ⁊ vicinat. Vnde cc lentíbus ct
carmevaccína impoſſibile cft ſubtilẽ cencrari ſangui
ncm: etſt optime oigeratur et perfecte excoquatur.
Neq; eri ec melonibus 7 pifcibus groffum 7 terre
ftre generatur nutrímetii, Sed bec cft vtilitas intel
ligendi x cibaria groſſa: z que ſubtilia oant nutri
menta.Si aft cibus vifcofus fit ⁊ groſſus:⁊ fapozo
ſiſimus: fit confelidatinus et magis nutriciuus: ad
diſſoluendũ oc mẽbꝛis durus perfecte cófoxtans cũ
ſubſtãtia cius ſubſtãtie mẽbꝛoꝝ aſſimilet:qð cc ſapo
ritate fua mõſtrat. Uunde Gal.Qui cibus durum bs
coꝛpus:nõ acutꝰneq; poticus: fcd etii ſapoꝛiſſimus
neceſſe cit virtute faa tit conſolidatiuus: aſperitatis
mẽbꝛoꝝ mollitiuus:q; ſubſtãtia fua oe mẽbꝛoꝝ gene
ribꝰ eſt. Si aũt groſſus cibus durus cft c ſiccus
fit peſimus:⁊ omnibus que diximus cotrarius. Cir
Jat. ülaudabilís inquit eſt cb? quí ourus cr ſiccus
carés viſcoſitate ⁊ vnctuoſitate:q;ꝛ ſubſtãtia fua me
broꝝ ſubſtãtijs eſt cõtraria. Qui intcr duritiẽ ⁊ mel
litiẽ mediocris eft cibꝰ: laudabilioꝛ eft om̃ibus aliis.
ci fua digeſtibilitas ⁊ aſſimilatio ad mẽbꝛa Pm fuam
téperatía fint téperata, cnde ínter ouo cõtraria d^
bug mediocrís vnus extat:qui efi ad neutrã extremi
tatem ſe iũgat: melíoz eft p ſi in alterutrã deciinct.
«ii dbi d funt ínter ca.⁊ fri.ſic.⁊ hu.ſubtile groſſũ
mollc ⁊ ourii medi: tépcratitiimi c iuuatiſſimi funt
marime fi ſapoꝛiti funr.faciliozce erii funt ad. digerẽ
dü « vtilioꝛes ĩ ſanitate cuftodiéda 7 infamis rcáde
da. Non fapoziros abboaret natura. vi; no digeſtibi
les funt ftomacbo nocétes:quos ppter fuas hoꝛribi
lírates neq; digerit:neq; retinet:ſed cum hoꝛribilita
te leuioꝛes ſunt:⁊ ín ſtomacho natantes vomitũ fa⸗
ciunt:⁊ abominationes.Si graues velocius petant
inferioꝛa:⁊ exeunt indigeſti:qꝛ ſſomachus vn põt fa
cili? ⁊ ꝓpinquius nocẽtia expellit a faperíozto? ſiue
inferioribus. vñ Gał.Si ouo cibaria in natura fua
vel qualitatibus equalia ſunt:ſapoꝛoſioꝛa ſtomacho
ſuntvtilioꝛa:⁊ ad digerendũvelocioꝛa.Silr nó ſapo
rita quãto minꝰ ſapoꝛita:tãto minꝰvtilioꝛa ⁊ ecõuer
fo. Itẽ ft ouo cibaria equalia funt in ſanitate cuſto
dienda et infirmis reddenda:ſtomacho delectabilio
ra ſunt etvtilioꝛa.
(ott cõpleuit aucto: ſermonẽ ſuum circa diuerſitatẽ
t inueſtigationẽ in dieta rõne ſapoꝛis ⁊ odozis: In hac par
tc ꝓſequit᷑ oe eius diuerſitate rónc cópofitióis in molucie
c ouricie ⁊ mediocritate cõſiſtentis. Diuiſio.Hec aũt pars
ofuídit i duas. 3n quarũ pꝛima aſſignat diuerſitatẽ cõpo⸗
fitionis ciboꝝ. Sn ſecũda oc fingulis mẽbꝛis pſequit᷑. Pꝛi
ma ade indiuiſa manet.Scda anr diuicit᷑ in tres. In quarũ
pꝛima agit de actóibus ciboꝝ molliũ. In ſcða oc act: oibus
groſſoꝝ « duroꝝ. In tertia oe actionibus mediocriũ. $9c3a
aũt pars diuidit᷑ in ouas. 3n quaz prima octerminat actio
nce aroffoz fimplt. In fcOa groffoz mfcofoz: eroffa oura
grofía vifcofa adinuíce cõparans.Sũt igit ín prití lectione
partes quínqs. In quarü pꝛima atfignat oitinctione ciboz,
à partc molliciei ⁊ duriciei ⁊ mediocritat] "3n fcóa.f ín pacz
£bollía t tenera facile funtoígcftibilia ⁊c.agit oc acríonib?
motlíá ſubtiliũ. In tertia.ſ.in bacziKibaría vero oura ad oi»
gerendũ srauía c£, pfequit oc actionibus groſſoꝝ firi: plící
ter. 3n quarta.ſ.ĩ bac: Si atit cib? groſſus fit vífcofus. scit
oc actionibus erofíoz et viſcoſoꝛum cóparans grofía oura
ad groffa viſcoſa. In quinta.ſ.i hac:Qui mter moliicié ⁊ ous
riciem mediocrís eft abus.agit oe actionibus mediocrium.
irca pᷣmã parte affignat tal£ diurſionẽ. Ciboꝝ quidã funt
molles ficut melones: quidã duri ſicut lẽtes: quidã medio
cres ficut panis perfecte coct?, Circa fcóam partẽ aſſignat
molliũ actiones dicens:ꝙ ſunt facile digeſtibiles cõuertibi⸗
les mẽbꝛis affimilabiles: cíto putrefactibiles:paruũ dãtes
nutrimẽtũ: ppter paruã moꝛã ĩ mẽbꝛis. Circa tertiã partẽ
ꝓſequit oe acuonibus duroꝝ ⁊ groſſoꝝ. Pꝛimo dicit q tar
€ funt cõuertibiles t digeſtibiles nifi virtus fit foꝛtis:cum
aũt aptute foꝛti cõuertuntur:multũ dant nutrunẽtũ ppter
Dietarum vniuerſalium.
ongã moꝛã in mẽdꝛis. Scðo boc cõñrmat per. ibatoicere d
bos grofios c ouros cflc terreſtres ⁊ tarde cõuertibiles: i$
oft couerfioné groffusoár nutrimẽtũ: (5 ſubtiles funt 2:].
vi groffi fp dãt groſſu⸗ nuzrimétü.oc oĩ crm cibo natura fibi
-cóueniés attrabit:fed oc groffis unpoflibilecft fubnle sna
ri(anguine quía magna fiat digeſtio:qꝛ nó ducit ad occum
naruca ni qo eft ín potétia in abo. Sitr de ſubtilibus arof
fus fanguis gñan non pot. Tertio dicit cp vtihtas puvgrof?
fitici cti vtfca quí abt fabrie t qui sroffum datnatrimẽ
tii.&irca q̃tã parté pꝛimo dicit cp cibi groffi vifcofi ⁊ iapidi⸗
ficutcarnes magie nutriüt: q: ppter ſapoꝛẽ aliciũt meosa
c ppter grofficie cwifcofitare i cia manet c eis adpercr. e
cündo cófirmat boc p Bal. oícetem qp non habetes ficc.ra
tem cafperitate:($ quifünr vifcoft ⁊ fapici muitũ nutri-rt
ertio oídt qp groffi oun peflümi funt ; € oc per Zar. cone
firmat quí dicit cibos eſſe iliaudabiles ficcos ouros vſccuo
fitate ⁊ vifcofitate carentes ficut panis milit) , £rca quintã
parte agit oc actionibus mediocnü ciboꝝ. 3Pimoaünz dicit
qp itti laudabíliozes funt ⁊ digeſtibilioꝛes er mẽbris magis
affimílabiles, Scðo confirmat boc per £oaL. ꝙ Pm ipm cot
med ínter oce codínóce maxime nutritit: c maric int lu
uatiui:fsegtremi funt 3:tj vñ fi funt bozribiles faciũt aboĩa
tíoné:fs grauio:cs citius p egeſtiones erpellütur Zcrrio ró
ne bui?oicit qp cibaría equali in bonitate:qð fapidi?cft p^
iuuat. Sir infipídoz ⁊ hoꝛribilium minus bozribile magia
nutrit econtrario. Itẽ cqualiü ad fanírare cuftodiendá in
fanía: crcddédà infirmis: qð eft ſtomacho delectabiliꝰ vti
li?cft ad (anítaté cuftodiedá ⁊ rcddédam. 3n his aũt ↄplet᷑
íntentío buíus partis.
«T Kirca partem iftam pꝛimo querítur oc cibis mollibus:
X p:ímo vtrum fint bencoigeftibiles in terría digeſtione:⁊
'oftédi£ ꝙ ſic:digeſtiões adinuicẽ funt oꝛdinate: f5 cibus ett
minus oífpofirus in:pzma digeſtiõe d? in fccüda: ⁊ in ſcða
minꝰꝙᷓ in tertia.magis ergo reñſtit abus in pzima digeitio
ne d in tertia: q: aliquãtulũ pꝛeparat ín pꝛima digeſtione:
crgo multomagis ín tertia:g cito cõuertũtur in tertia dige⸗
ſtine. Scða rario bec eftztriplex eft cibus.cabus futurus:⁊
cibus cibans in efectu: € cibus filie cibo. led magis diitat
anatura mẽbꝛoꝝ dbus pꝛimus d ſecũdus:⁊ fceüdus dp rer
tíus. c pm? ab? rhdet pme oigeftioni t Tert tertie: (5 cib?
mollis eit habilis vt cóuertat m pma digeſtiõe:g mulrofo:
tíus põt digeri:⁊ cõuerti in tertía Digc(ttone, aa oppofirü
eft hec ratio:tertia digeſtio ít coagulãdo: f5 abus mol
lis oíffiailis eſt ad coagulaucü:ergo oitficilís eft couerfiois
in tertia oígeftionc, 2d hoc dicẽdũ q cibus moilis aco con
uernt in certía digeſtione. Ad rónem oic&dü qp opus q9 fit
in tertia oígeftióc eft oupler. Quoddã ett oigerere ⁊ cõuer
tere.z hoc modo dibus mollis cito conuernt in terria dige/
ftione, Secũdũ opus cft coagulare t méozís intoꝛmareꝛ:et
boc modo nó dto digerit᷑: (5 contrariatur tertie digeſtioni.
¶ Secundo queritur vtri cibus molis citius couertatur
ad méb:a d cíbus durus: ⁊ oftedit ꝙ abus mollis nó citi?
cóuertiturzoicit y faac ꝙ oífferunt cibaría mollia et groſſa:
⁊ oura:t fubtilia:q: oura ⁊ groſſa cito affimilàtur mẽbꝛis.⁊
caufa huius eftzq; ciro coagulárur: red mollía z líquída nó
ato cõuertunt᷑.remanẽt eim liquida:fs ome qð ẽ liquidũ nà
cito coagula£: nec citcaffimilat membzís: f5 cibaria mollia
funt braóí:ergo non íta cito aſſimilãtur mebꝛis ficut ⁊ dura
Scða ratio bcc eftzoicit Cõſtã.ꝙ imembzü eft firma ⁊ ſolida
pars coꝛpoꝛis:ergo opoꝛtʒ q illud qð cito affizilat mẽbꝛis
fitfolidum 7 coagulatü:fcd cibus mollis nó eft bmói:t5 po
tius abus durus.ergo dibus mollis nó cito couerti£ in tero
tia digeſtione. Zertía ro beceftznibil qð a mẽbꝛis effluit: et
inipfis nó ou pmanct pót mẽbꝛis affimilari: fed cibus (ub
tilis eftbmói: ergo minus pót membꝛis affímüari d cibus
a ⁊ durus. Ad oppofitü cft 39 oícit faac: qp cibaria
Vp —— ſanguinẽ ⁊ membꝛis aſſimilãtur.
—— T Eu peg Q3 cito cõuertit᷑ qn eft indigeſtum
Kies i A vt cóuertatur: qfi eft oifpofirum citius
——— * 2 mollis eft bmói ergo cito cóuerntur
toaflimiat mevs r. Hd bocoicendü qp cibus mollis nó ci⸗
mẽbꝛis fimptr.Zid rónem dicẽcũ q abus dicit᷑
Fo.lij.
dupliciter citi? aſſimilari. fiut quia citius pꝛeparat ad boc
vt mexiis affimilet:7 fic cibus ſubtilis cito 2uerri£ « aſſmi
larur.Scóo modo quia cito conuertitur ad fanguine cipue
morẽ c pumidstaté: ey qua oebet fieri membꝛũ. « fic abus
mollis dicit cito couerti. Tertio modo q: cto coagulat tfi»
gif in membzíe ⁊ manet: 4 poc modo cibus ourus oiat ds
tius mẽbeis aflimilari:z abus mollis tarde. ertio qnt
peter quid res liquide; vt oleagine cito cóuertüturz paria
rur a calo:e exterioꝛe: c nó cíto cóucrtátur ad caloꝛẽ noſtri
Co:pozis. c pec queftio fuperius cft diſcuſſa. coo rẽt q̃
rip:inapaliter oe cibis groſſis:⁊ pꝛimo querit. vtrü« p illis
poflit fanguie fubtíis generan ; ⁊ oftendit q fic. poffibile
eit caloze in.tédi ⁊ fo:tificari Lftomacpo: 65 en calo: ẽ f'oztis
cibaria fubriiia adurit:et groffa perfecte digerit: ſed quaco
grofía cibaría perfecte digerũtur cóuertütur in fanguinem
fubnié;ergo poffibile eft vt ey abis groftis ſubtilis fanguis
generet. Scða ratio hec eſt:cibus in porentia cft hi. mortet
Quidá eft in potetia prima: quidà in remota: t ſic ac idem
agens pẽõt ducere illud qð eft ín potentía prima ad acum
fcd calo: ocbrlie pót cíbos fubriles in fanguine fubrie con»
uertere:ergo calo: fo:tis poteft cóuertere abos grofios ín
fanguimé fübrücm:ergo er groſſis cibis poteft ſubtilis ſan⸗
guis gñari.Ad oppoſitum eft aucto.yfaac qui dicit ꝙ nũꝙᷓ
er cibo ſubtili põt groſſus fanguis generari: neq; er groſ⸗
fis fanguis fübrilis duis perfecte digerantur. Secunda
ratio bec eftzmbil ducit alíud ad act nifi qð baber poteſta⸗
tíuam fimilirudiné cum ipo qð de potẽtia oucíturad actũ:
fed in abo groffo nó cft poteftatiua;fimítudo cum ſubtili:
vi fubniicas nõ eſt ín potẽtia in cibo groſſo: ergo nó pot ci⸗
bus groffus cõuerti ín ſanguinẽ (ubrüem. Zertia ratio bec
eft:oicit Auicẽ. ꝙ cibus rría tfacit. Pꝛimo reftaurat deperdi
tum. Scðo augmetar caloꝛẽ augmérando ſanguinẽ.Tertio
co:pus alterat p qualitatẽ dñantem cóplerioni que fibi res
maníit: fed in abo frigido (ua remanerfrigiciras: creo fi»
inilíter in cibo groſſo remanebit fua groſſities: crgo cibu
groſſus non pot cóuern in (anguine ſubtilẽ. Sd hoc dicẽdũ
qp ex abo groſſo fanguis groſſus gñatur.Ad rónem dicẽdũ
q in tomacpo calido fubtilis cibus adurit᷑: € cio? groſſus
perfecte digerit᷑:ſed non dicit᷑ fieri lla cóuerfto in bumo:e
fubtiz fimpirzted ſolũ reſpectu bumozis in que zouerttur
ín ſtomacho frigido. 3d aliud dicendũ ꝙ in abo groſſo non
eft ſubtilitas in potenría:z ppter bocnon poteft ad acum
oua: qꝛ ppo:rio tübrilirans fibí oeficir. G[ Tertio quent
vtru5 ex cibo fubnli gñetur fanguís fubnius: ficut er groſſo
grat ſanguis grofíue: c videt ꝙ fica: ſicut in cibo groſſo
non eftía potentia fubrilitas: fir in cibo ſubtili nó cft pote
ftaríua gromties:ergo ficuter cibo groſſo perfecre gñatur
fanguis groflus:filr ex cibo fübn fcmper b5 sencrari fan
guís fubtilis:« bec dicit yſaac:q nund epdbo groſſo grat
fanguís ſubtilis:neq; er iubtili arat fanguis grofius. 35e»
cunda ratiobec eftzcibus ſubtilis maioꝛem babet ꝓpoꝛtio⸗
né ai caloꝛe nottri cozpozis dp db? groffus: ó ficur groſſus
migrat per ca:o:£ iu grofíus fanguine: multofo:tius dbus
ſubtilis couertzt in fanguine fubtilem p caloꝛem noftrí coz»
poꝛis.ad oppofitii eft bec rano: pofiibue cft caloꝛẽ oeficere
rcípectu ciboz ſubtiliũ in oígeftione: fcd qr 3:0: detcit in
oigerendo cibi ſubtiles cóucrtürur ad bumozes moigeſtos
4 grofíos: ergo poflibile ctt vt ex cibo fubtili sücf fanguis
groffus.Ssecunda ratio bec eſt:dicit Dat. in cóméro fuper
apho.ꝙ crudüvno mó ide ẽ qð indigeſtũ.alio modo dicitur
idem quod imperfecze coctũ vcpblegma. tercio mõ qð eft
aduftà.fs fi calo: fucrit toꝛtis cóuertet cibus per aduſtionẽ
in hũoꝛes grofíos:ó ci b fit poſſbile:poſſidile ẽ ex cito fub»
tii groſſum fanguine generari. Rd bocoicür quida ꝙ femp
cibaria groſſa couertütur n humoꝛem srofium: ⁊ ſubtilia
m humorẽ ſubtilẽ:qꝛ i oparióib?naturc faciliꝰ e deſtruere
qᷓ ↄſtruere.Sʒ nos dicimꝰꝙ ſubtilia pñt ingroſſari:ſʒ groſ
a nõ pñt ſubtilari. Em ſubtilitas ⁊ groſſities pht cõparari
ad duo.reſpiciũt et diſpoſitiões materie:⁊ diſpoñtionẽ asẽ
ris. In cibo vero groffo eſt ſemper in potentia groffities:
idco femp ad acrum ducit᷑: fiue calo: fit toꝛtis: fiuc ſit debi⸗
lio, 95 in aoo ſubtili licet fubtilitas fir in potẽtia:tñũ a parte
$ Uu]
Zibei
€alo:to impeditur? q: nó femper oucitur ad acti: qx fi ealoz
ſit debilis couerti£ ad humoꝛẽ índigcft 7 groſſum.Si ves
TO fit fo:tis: 2uertif in humoꝛẽ aduſtum:⁊ per bocpatet fo
lutio ad aliud quod a parte materie fcmper ex fubtili pabet
fanguis ſubtilis gencrarkfed a parteagentie pot impediri
¶ inarto querif vtrum &abue male oigeratur in pᷣuma
digeſtione:vtrũ poffit coꝛrigi ín fecunda: videt ꝙ non: q:
digeſtiones ſunt oꝛdinate adinuicem ficut ct operationes
esrum:fed ſacta coꝛruptione ín pꝛima actione fic c ín fecun
da:ergo ſi abus coꝛrũpit᷑ in pꝛima digeſtione: nó pot cozri
gíabopcrationc Koc digeſtionis.Ad oppofitü cft becratío
meinb:ü maioꝛis caloꝛis pót coꝛrigere materiam aliquátus
Ium oífpofitam:fupzaquá nó poteft membzum qð eft míno
ríscatozís:fed epar eft bmói refpectu ftomacbí:ergo pót ci
bum malc piae in ftomacbo fuo calo: co:rigerc. Ad boc
oicédum ꝙ verum eft qv ab oẽs oziun£ virtutce natu
rales c cóplemetü digeſtionis. Ad rónem dicendũ dq» eft ali
quid pꝛius dupliciter. Uno modo in vía influétie:z ficepar
bd sel quii influit calozem in ftomacpo ad oígcrendum
et fic verü cft: qp fi fit cozruptio ín actione pꝛioꝛis:eſt c ín
actíone pofterío:ts. Alio modo eft pzius invia operationis
x feruitetiscoffictj;c fic tomacbus eft pzio: dp epar: fed t
non fic eft verum qp f fiat cozruptio in puma digeſtione qe
von poflit coꝛrigi ín fccunda,
¶ De diuerſitate ciboꝛum ín ſubſtantijs
ct nutrimentis. Lr.
¶ Lectio.xxiij.
funt triplicia. Aut ín actiõibus ſubtilia z
in ſi tia ſua illaudabilia:ſicut rapa agreſtis:ra⸗
dir c ſimilia. Zur ín paſſionibus ſuis ſubtilia ⁊ ín
actionibus nature inobedientia:licet ín ſubſtantia
fint illaudabilia:ſcut criſolocãna:cucurbita: blitis:
⁊ fila, Aut ín paſſione c fubftantia ſubtilia:ſicut pa
nís oc grano benc coctus: carnce perdicum: « pul
aum : propterea quía actioni nature obedíentía: ⁊
laudabiliffimus fanguis cft: qucm generant: ct ſi⸗
militer mitrímenta. $dcoqs boc abarium vtiliſſimũ
cit in ſanitate in fanis cuftodtenda: infirmís redde
d3. S,cd tñ quía oc membꝛis facilius d» alia diſſol⸗
nant cíbaría groffa ficut caro vitulina:bircina: po:
cina:pecoꝛina:minoꝛẽꝝᷣtutẽ oar mẽbꝛis d» groſſa.vn
dc Bal.Dieta ſubtilis:etſ ſanitati cuftodtende corr
ueniat:non tamen membꝛis foꝛtitudinemvel groſſi
tiem pzeftat: 7 idcirco cum aliqui cxercitantes carni
bus pulloꝛum ſe dietẽt vcl perdícii : cíto oiffolutc ge
nerant debilitates. ¶ Subtilia ín acríonc fola funt
quc groſſitiem fubriliant bumozum : « feces ciboꝛũ
oíffoluunt: boc ecro cumvirtute fua faciüt íncenfiua
vcl cõtraria. Sntelliguntur autem in odoꝛe:ſapoꝛe:
vcl etroqs: ficut ín radicibus inuenitur ⁊ fimilibus.
Hec cri vᷣtutem babeant ſubtiliandoꝛum bumoꝛũ
⁊ oppilationes aperiãt cpatis c ſplenis:groſſos bu
moꝛes ⁊ viſcoſos pectoꝛis mundificant z pulmonis:
tamẽ bas actiones tranſiliunt:vt fanguinem incen⸗
dant et coꝛrumpant.i
an t. ideoq; coꝛpoꝛa non fuffcrunt
nifi cum —— burozibus groffis ⁊ vifccfis
plena fant. Dal /£ ibaría inquit non iuuant a domi⸗
nio acuta: nífi quibus pblegmatici humoꝛes abun2
danr vifcofi ct groſſi ct (imiles vitreis. endc ſem⸗
pcr funt cauenda:nech frequentanda: ne fanguinem
incẽdãt:neq; accipiant nift clíta ⁊ pꝛioꝛi aqua cíccta
excoquãtur ín aliavt fua acumina perdat ⁊ fuc actio
nes ocficiant; neqs etiam ita accipiantur: níll oꝛdi⸗
natím fumere fcíat fm ctatẽ:tẽpoꝛa:⁊ cópleríones,
Quod ti negligas:non ſimꝰincerti quin cibi natura
exeant z noceant: quía ín pꝛimis fanguinem fubria
lianr. c aquoſum faciunt parum membzozum nutríri
uum:⁊ ita virturce deſiciunt:ſicq; tandcm fanguine
incendunt; « ín choleram rubcam tranfducür. Que
fi fcpíus inſequaris: maxime conſumit᷑ humiditas c
ſubtilitas ſanguinis: ⁊ deſiccatur:atq; in melan⸗
cholicam naturam acutam mutatur.Si aurem in re
nibus humoꝛes groſſos inueniant c viſcoſos:incen⸗
dũt⁊ putríficat cos, Ideoq; natura hecrefutat:ne
q; vt cibũ recipit: fed medicinam cam cffe dijudicat
IPccquoqs multii calídc complexioni funt nocitiua
« macunc iuuenum.Subtilia finc incenſione quat?
tuo: modis fiunt:oulcía: aut odoꝛifera ⁊ aromatica:
aut acctofa: aut falfa. iPvulcía mundificant : lauant:
oiffoluunt; ⁊ nocumentum ſenſui auferunt, otucrfa
tamen fant in calcfactionc ; refrigeration: hume⸗
«tatione. cinde mel apum cx foztícudine fui caloꝛis:
⁊ vicíniratc ficcíratis ocficcar « calefacit, 42:deum
ex defectione oulcedínis z vicinitate humiditatis:
refrigerat:⁊ humectat.Sic etiam intelligendum cft
ín ficubꝰ:maliſgranatis:⁊ i fir dulcibꝰ.Aromatica t
ouo funt diuiſa.aut fola aromarica:autvínofa.SSola
aromaríca humoꝝ fuperfluítates deſiccant: oppila⸗
tiones ſplenis et epatis aperiunt: ftomacbum corn
foꝛtant:cibaria penetrabilia faciunt:appetitum exci
tanc bumidítarc enim ciboꝛum criccara minoꝛatur
quantítas. vnde ⁊ loca remanent vacua: fed tamen
pꝛopꝛia virtus fua confoꝛtat ftomacbum aromatici⸗
tate ſua. Gal.aromatica perfecte ftomacbum cõfoꝛ
tant ct non debilitant. Vinoſa ⁊ aromatíca lauantz
mundificant ftomacbum ct confo:tant: virtutem
digeſtiuam adíuuant : co:dí audaciam pꝛeſtant: ca^
loꝛem naruralem eccírant: virtutem fuam augmen⸗
tant:ſicutvidemus ín albívint actiõibus 7 rubci ma
xime ſi dara z odoꝛifera ſunt. Ideoq; antiqui cle
gerũt poft fanguinis minutionem potum augmen⸗
tare:⁊ dum minoꝛare:quia cum ſanguis caloꝛi na^
turali ſubiectum ſit:neceſſe eſt exiens caloꝛẽ minuat
naturalem. vude ⁊ virtus ocficít eis in copoꝛum in⸗
terioꝛibꝰ:⁊ ad reftaurandiü pauperat᷑. Opoꝛtʒ crgo
vt ponse mutiplícetur:c cibus mínuatur: q: vinũ ca
lo:é — confoꝛtat:cibus vero fatigat. ¶ Aceto
fa ſubtiliãt:⁊ incidunt atq; refrigerãt:ſicut in maliſ⸗
gra.acetoſis videmus:⁊ pomis citrinis acetoſis ct
filibus. Vñ ⁊ acetoſitas calíde cõplexioni cft bona
Salſa diſſoluunt ſubtiliant calefaciũt. Ideoqʒ actio
nce fuc ín iuuamneto et nocumento acutis funt vi?
cínc:fs modum no ecccdunt ficut acuta; quapzopter
actiones fuc in ftomacbí müdificationc: intcftino:ü
letione: ventris emollitione:leuioꝛes ⁊ temperatio⸗
reð ſunt acutis:quod contingit ec vicinitate caloꝛis
⁊ tẽperamẽto ſui:⁊ inde oĩs cibꝰ conditꝰ cii obſomo
garo t aceto mũdificãtioꝛ cft ⁊ laudabilioꝛ d? que cõ
Dietarum vniuerſalium.
diuntur am oleo ⁊ accto: qꝛ obfomogarus multum
sdíamat ín ſubtilandis groifís bumozibus; oleuʒ æᷣo
non folum non oíffoluir: verũctiam vifcofitarc fua ⁊
victuofitate virtutẽ diſſoluẽdi debilitat. ¶ Subti⸗
lia in paſſionibus vclocia ſunt ad obedicndũ natura
libus actionibus in digeſtionc:⁊ in ſanguinẽ muta⸗
tionis vcloaratc: ficut ſpinachie:atriplices:maluc:
fed tamẽ fanguís quem generant ſubtiliſſimus cft c
aquofus íllaudabilís:c idco paruiffime nutriunt;vc
lociter oíffoluuntur a mẽbꝛis:parum confoꝛtãt.An⸗
dc Bal omnia ſubtilia cibaria parti nutriunt; cito a
mẽbꝛis diſſoluunt. Ideoq; frequentia fuavirtus de⸗
bilitatur.Quidã ramcn arbitrati funt qp iſti aibi fub
tiles fint in fuis — ſanguis generatꝰ grot?
ſus ab alijs ab bís ſubtiliat: ſed male arbitrati funt,
Si em̃ omnia aquoſa cibaria groſſum ſanguinẽ ſub⸗
tiliantia funt in actionibus ſuis ſubtilia:tuuc ex ne⸗
ceſſitate groſſum ſanguinẽ gignentia vocabunt acti
uc fübtiliaría:fanguis erri generatus muentus ſubti
lis t aquoſus ingroſſatur:⁊ ad temperamentũ redu
cif. Q fi fuerint cibaria groſſa c fubriía ín fuis paf?
fionibus vnam actione faciumr. Hec em̃ arbitrati in
ſtultoꝛũ deſipiẽtia erũt.qð em̃ actio videt:comirtio
eſt potius:qꝛ oẽ qð patit agit ín rcm a qua parit,
¶Amgnata diuerſitate oícte a parte cõplexionis t natu⸗
re ſapoꝛis:odoꝛis ⁊ cópofirionis: 3n bacquarta parte affi
gnat diuerſitatẽ cius 2 partc fubttantie ⁊ 2ditionibue que
ín fubftanzia attendunt. IDec autem pars Ipecrat ad pꝛeſen
tcm fpcculatiotem. Diuiditur autem bec pars in duas par
im quarum pꝛima affiguar oiftinctione ciboꝛum a para
tc oifpofinonü ſubſtantie diuerſarus. 3n fecunda oe fingu
lis ſpeciebus diſtinctionis pzofequitur, "$»:ima autc; pare
remanct indiiuſa.Secũda aure otuiditur in duas. 30 quas
rum pzíma oerermínat oc actionibus ciboꝛum ſubtiliũ. In
fecunda oc actionibus abozum grofío:um: illa ad fequen
tia refeructur: ⁊ ſic incipit. Quod cum ita fit opoꝛtet vt ois
«amus. Pꝛima autem diuidiur in duas. 3n quarum pꝛi⸗
ma affignat diſtinctionẽ ciboꝛum ſubtilium ratione ſubtili⸗
tatis. In fccunda oc oífferentt)stpfozum pꝛoſequitur. ꝓPꝛi
ma autem parsnon diuiditur. Secunda autcs diuiditur in
trcs. In quarum pzíma oeterminat oc actionibus cibozum
fubrilium m fubftantia. In fecunda oc actionibus cibozum
fubtilium in actióc. 3n tertía oe actionibus fubrüiü in paſ⸗
' fionc. Secunda autem diuiditur ín duas. In quarum
pꝛima determinat de actionibus ſubtilium in actione cũ in⸗
cenſione operantium. In fecunda agit oc actionibus ſubti
lium cum non incenfionc operantium. Sunt igitur in pꝛe⸗
ſenti lectione partcs ſex. In quarum pꝛima aſſignat diſtin⸗
ctionem ratione ſubtilitatis t groſiciei. 3n ſecunda fals m
bac:Subalía (unttriplida in actiõibus ſũbtilia cc.affignat
fubdíuifionem fpecialem ſubtiliũ bimembꝛẽ. In tertía fcils
ín hac. Ideoq; boc cibarium vtiliſſimũ cft in fanítate fanis
odienda cc.agít oc actionibus fubtilíus fpecialiter. In
Quarta fc ín pac: SSubtilía ín actione füntíola:que groffi»
aem fubtilíant humoꝛũ cc. pzemiffa diuiſione ſubtilium ín
acrione pcr cibos operantes cum íncenfione ⁊ operantes
finc íncenfionezagit oc acrionibus opcrantium cum incen»
fione, In quínta fcs in pac; Subrilía in paffionibus velocía
ad obediendum «c.agit oc actionibus tubnlium ín paffioni
QuS-Sbarticularcs autem tubdíuifiones ín expoſitione pa»
Founz AT fLircap:imam parte; oicít qp cibi ratione fübttae
da diuerſantur. Quidã eth funt fubtiües:quidas groiſi:qui⸗
"m medíocres.s£irca ſecundã partem diuidit fubtiles oi
€cn8:q dicunt᷑ mpliater fübnies.f. in fubftantia t ín actíóc
«i paffione funt er quídà ín actionibus fubtiles t in fub
tia illaudabiles ficut rappanue; quida; m paftionibug
So. lit].
fubtiles ⁊ in actionibus nature obediẽtes:in fubfrária aut?
illaudabiles ficut atripiices:quidá in acrióe ⁊ fubftana tub
tiles ficut panis perfecte coctꝰ:⁊ caro pullina. ¶ Xirca tcr
tiam partem octerminat oe actionib? ĩubtiliũ in iubftária 7
paſſtone. Prꝛimo igitur oidt cv cum laudabile generẽt fan?
gunem:funt vciles in fanitate cuftodicda t reddenda. $c»
cundo oíat ꝙ dto oiffoluuntur a mẽbꝛis: nó magnum oant
nutrimenti ficut cibi sroffi mulcü in eis imtmozantes. Z er»
tio contirmat boc per ial ide dicentẽ. C Xirca quartá par
tem octerimínar oe acrionib? ciboꝛũ ſubtiliũ in actiõe. Hec
autem pare diuicut in ouas vt oictum cít. In quarü puma
agito actionibus fubniit in aconc aim tncenfice operás
tium. 3n ſcða.ſ.in Dac: Subtilia fine incenfione quatruoz
modis lunt ⁊c.agit oe actionibus ſubtilium operanti finz
mcenfionc. In ſcða aure parte nouem pponit. Pꝛimo dicit
ꝙ cibíin acuone fubriles groſſos indiaunt bumo:ce: c quis
dam bocoperan£ cum incenfionez quidam ſine.Secũdo oi»
dtq per fapozem t odox m diſcernunt᷑. Tertio actiócs coz
tangit que funt incifio bumo:ü groffoz t remotio oppi
nonum — — eis. Quarto ve —
copetunt nifi coꝛpoꝛibus groſſis ⁊ pplegmaticis bumoz:
plénis.£uinto boc per Gal dicentẽ confirmat.Serto cons
cludit ꝙ non oebent accipi nifi eri oeliberatioóe ⁊ pparatióc,
Septimo oſtẽdit nocuméta que cr eis accidür, IB.im cũ fre»
quentantur fanguinem fübrilíant: facicntes ípfum fubrüé
«aquofum: ín finc in melancpolid materiale conuertunt,
Octauo eoꝛuʒ tuuamenta rangit:que funt circa bum:ozum
groſſoꝛũ inafioné, IRono conducit ꝙ non competüt fm vid
cibi:ſed medicine s£irca quintà partem agit oc actionib?
fubtilium ín acríone fine íncenfione operantiũ. Hec autem
pare oíuiditur in duas. 3n quarum, pzima affignat ipfo:us
oíftincrionem. In fecunda fc5 in bac: Dulcia m üdificàt «c.
agit oc actionibus fingulo:ü. Dicit igitur ꝙ ſubtiles cibi in
&ctione finc incenfionc funt quattuo: modis. Quidam cm̃
funr oulces:quidam aromarici:quidas acetofi:quídá ſalſi.
Pars autem illa in qua oc actionibus finguio:um pꝛoſe⸗
quiturzoiidif in quattuo: fr numer ipfczum. 3n p:ima
agit oc actionibus dulcium. In fecunda oe acrionibus aro»
matico:ũ. In rertia oc acrionibus acetofoz. In quarra oe
actionibus falfoz. ¶ s£írca oulces aboe pzimo dicit cp ipfi
mundificant lerificanr fenfug:t ungue nocumentum remo
uent. Secundo affignar eoꝛum diuerſitatem ratione actios
num caliditate: frigiditatis:bũ:ditatis:ſiccitatis:ſicut pa»
ter ín mellezozdcozfiauib?:t maliſgranatis. Xrca aroma»
tica fic pꝛocedit. Pꝛimo ipſa oiuidit dicens ꝙ quedam ſunt
pura:quedam vinoſa.Secundo pꝛoſequitur oe pis: € pꝛi⸗
mo de puris.ſecundo oc vinoñis. De puris autem dicit: ꝙ
remouent ſuperſ uitates ⁊ oppilationes ⁊ ftomacbum ccn
fo:tant c appetitum pꝛouocant: 7 boc per Bał.confirmat.
De vínofis pꝛimo oicit qp ftomacbus t membꝛa ⁊ caloꝛẽ na
turalem confoꝛrtant. Secundo boc confinmans dictꝙ pꝛo⸗
pter boc poft phlebotomiã antiqui elegerunt plus vinum
d dbum ad confo:tanoné caloꝛis naturalis. Dẽ acetofis ot
at ꝙ incdunt ⁊ oeficcant infrigidãdo. ¶ SCirca falía fic ꝓ⸗
cedit dicens qp calefaciunt ⁊ (ubnliant ficut acuta:non ramé
adtantam veniunt actionem pzopter paruítarem caloꝛis.
¶ ürca partem ülam que cft oe actionibus ſubtilium ín
paffione ſunt tres partea 'gn quarum pꝛima affignat ipfc zz
actiones. 3n fecunda intẽtionẽ confirmat per £Dalie.otcen»
rem idem, In terna ſcilʒ in bac: Quidam ramen arbirratí
funt cc.oubitationem inddentem remouet. Dicit igitur ꝙ
hec actionibus nature obediunt:ſed tame ín aquofus ⁊ fub
tilem ſanguinẽ conuertuntur: ⁊ ideo paruum dant nutri⸗
mentum. Hec autem fecundo cófirmar per Vat. idẽ dicen
tem. Deinde tertie dubitationem induat dicens:q quida
crediderunt bec efle ſubtilia ín actione co cp fanguinem effi
aunt ſubtilem:ergo funt agentia ſubtiliando:ergo ſunt in
actionc ſubtilia.Secũdo $o remouet dicẽs:ſicut no groſ⸗
ſa cum ſanguinem ſubtilem ad amcntum
oicunrur acnua : ſimiliter 5j fubniía ín rere ipfum
fubnliando oiam£ actíua: fed ꝙ (angnisp bec fubtüief: p
illa autc ingroſſct᷑:nõ cft ꝑviã actíóis ipfoz:fed p vías com»
Sg
Liber
mírtionís: co p aim fanguine cõmixta ipfum fic diſponũt.
&C £irca parc iſtã querit pꝛimo oc dieta fübtili ín actione
t pafíióc quib? cõpetit:⁊ queritur vtri dieta mediocris vt
piſces ⁊ pulli debeant in febꝛibꝰ exbiberi ficut fructus exbi
benrurzewidcrur ꝙ ſie:illud enim debet dari in febꝛibus qð
c(t facis conuerſionis:⁊ qð tranſmutatur ín ſanguinẽ lau⸗
dabilem:ſedcibaria mediocría que ſunt ſubtilia in actione
⁊ paffionc ſunt huiuſmodi: crgo talia competunt in febꝛi⸗
bus:ſed fructus generant ſanguinem aquofum : ergo ta⸗
lia non competunt. did boc oícendus qp oupler eft caufa pꝛo⸗
pier qua abifübtiles ron cópetunt in febꝛibꝰ: c tamé frus
ccus quidácópctunt. Pꝛima caufa buius eft: q: cibus in ta
lidus fcb:ib225 effe — oid in ratiõe medícinezfed
Gbaría fubtilía folii funt in ratióe cibi; cio nó competũt:vñ
Q:cito 2uertan£ a caloꝛe innaturalizídco non ocbét dari: ct
ideo adcũt ín mo:bü:fructusto etfi cito conuertãtur:tñ ra
ttonc cóplezionis tunant naturá ⁊ moꝛbũ malá diſcraſiã al»
terando:4 (deo competũt. Item alia cft caufa: q; talía funt
vnctuofa-vnde calo; innaturalis illís nutritur: tideo addũt
in fcbzé:fed fructus rationc fue cõplexionis repuignát: eo cp
funt frigidi ¶ IScðo queritur vtri abaría fubtilía compe»
tint conualeſcentibus ab egritudine an groſſa: ⁊ videtur ꝙ
fabtilia non cõpetãt:qꝛ ficutotcít vſaac:cibaria fübtilía non
fo:aficátvirturé:neqs multi reftaurát oeperdítü:fed in con
ualcfcentibus cftvirtus multi ocbilis:7 cti multa facta eft
ocpetditio:ergo egent multa reftauratione, ££ibus autem
sroffus virtute fo:ificat.íterum iam mo:bus tranftjr 7 nó
eft tumẽdũ oc additióc (a moꝛbũ:ergo non cõpetũt abí fub
tite$ (cd groff. Sid oppofiti eft qð dicit Sał.qꝙ conualefcée
tes — ptridi ũ ficut regebátur in egritudine, /$9:c
terea m ipfis virtus eft debilis: 7 non poteft ſupꝛa cibaría
Srofía:crgo cópetunt (ubtilía ⁊ nó a. Ad boc oicendus
€ cís cóperunt fuübtilia, 3d rationes dicendũ q in regimine
cõualeſcentiũ eft oupler aſpectus. Unus eft ad virtute: c qz
virtus eft ocbilis nó fupza groffa abaría: ecíó oebet
fübtilía exbiberi.Alius afpectus eft ad inanitionẽ t oeperdt
tíonem: t $m hoc debẽt grofía erbibere:fed q:afpectus ad
virtutc pꝛepõderat ⁊ p:eualer. vt fatiffacíamus virtuti et
inanitioni ocbéterbibert ſubtilia:⁊ vt ſatiſraciamꝰ deperdi⸗
tioni debent erbiben frequẽter. ¶ Zertio queri; vtrusfit
verum qð dicit yſaacꝙ in pblebotomatis opo:tet q cibus
mínuatur ⁊ potus augmẽtetur:⁊ vídetur p abus plus có»
petit p pot? vini:qꝛ dicit Bał.ꝙ vinü nocct inanitis 7 ieiu
nis: q: mente percutit ⁊ neruos debilitat.⁊ caufa buíus eft
ꝛoptervirtutẽ debilẽ: ted pblebotomati funt inaniti t ba»
enrvirtutes debiles:ergo ipfis n5 cópctir potus vini: fed
pottus cibus, Sca ratio bec eſt:magne inanitiont refpono
detmagna reftauratio: fed pblebotomati ſunt multũ inaní
ti:q-ibi eft mulra oeperditio fanguinís ⁊ caloꝛis fptrítuü:
ergo ipfis cõpetit magna reftauratio:fed hec eſt per cibum
t non per vinũ: ergo pplebotomatis non cópetit potus vi»
ni:ſed potíus cibus, Sd oppofitü eft becratiocillud qð cíti?
couertit in fanguine creftaurat calo:£ «fpiritus debet cie
€rbiberi:fed vínü eſt hmõuergo ocbet eis exbiberi vinum.
Ad bocoicendii p vinũ oebet ecbiberi ín pꝛincipio ín maío
rí quátitate d cibus. sd ratione dicendũ qp vínti non cope
titin phlebotomatis ftomacbo inaníto c ieiuno:ſed cum ct
bo: ⁊ idco non nocet. Sid fcóm oicendum ꝙ in pplebotomía
ouo funt conſiderãda. Pꝛimũ eft ínamtio: « &m boc magis
indiget repletiõe ⁊ cibo. Scóm eft teno: virtutis: ⁊ o: virt?
in ipfis eft debilis: ideo non poffunt multas fuftinerc reple⸗
fionem neq mulrum abü:cídco dibus non cópetit:fed po»
rius cibus ad confo:rádus: t caloꝛẽ naturale augmétandi:
tbmói ctt vinũ. ¶ Quarto querit vtrum pbiebotomatis
copetat vínti limpbatii vel non:c videf ꝙ limphatũ:qꝛ vir⸗
tute exiſtente debili vinum limphatũ oebeterbiberi: fed in
pblebotomans eftvirtus debilis:ergo eis ocbet exbiberi ví
num limphatũ t non purum. 2d oppoſitũ:vinum purusoa
tur ad confoꝛtandũ caloꝛẽ naturale 7 ftomacbii: « ad fpirit?
recreandos: fcd vinum limphatũ nocet ftomacbo:4 fpirit?
nonrecreat fed impedit digeſtionem: crgo pblebotomatis
non zópetit vinum limphatũ fed purum:quod cócedímus.
ration dicendũ qp oupler cft debilitas.Quedã eft pꝛo⸗
— magnã —— —* ppter talem debilitatẽ nó có
pctít vínum puri. :Eft ⁊ alia que caufatur ppter masnam
inanitioné c lolutioné fpirituü: ín bac parte cópetit vinus
urum:qꝛ dito couertit: « bec eft in pbplebotomaris: ⁊ ideo
4i competit vinum puri. «| Quinto querírur ppter quid
poríonato non oamus vínum purum; cum ocmus plcboto
mato:cum ti vtrobiqs fit oebilítas vírtutis:q: ficut m pble
botomía fit multa cuacuatio fanguinis t humoꝛũ firniliter
vt per medicinã:ergo ficut in pplebotomia cSpetit vinũ pu.
rüm ad reſtaurationẽ: fimiliter in potionato, zid boc dicen⸗
. dum ꝙ non oebetvinum purus etbiberi potionato:⁊ caufa
uus cftzq: virtue cft ocbilio:c eſt mala oífcrafta relícta cx
— ——— pter acumẽ medicine coꝛpus effici cac: €
vinũ purũ addít ín caliditate: io ere nó oam? vint purũ:
fed limphatũ:⁊ cũ aqua cauda ne fiat indigeftío:fi edín pble
botomia nó eft mala diſcraſia ed multa inanino € fpirituit
deperditio:⁊ idco non negamus illis vinum purum.
¶ sKonfcquéter pot queri vtrü fubtilitas ⁊ groſſities caue
.fentura cóplexione vel a quattuo: qualitatibus:ci tit fubri
le ⁊ grofíum in fübftária c ín acticnc: ⁊ oſtendit qfic: quía
oés qualitates poftcríozes caufanf a pꝛimis: fed ſubtilitas
4 groflines fünt bmóí:ergo caufant a qualitatibus pꝛimis.
Scóa ratio bec eſt:ſubtilitas ⁊ groffitíes fcquunt cogrega
tionem ⁊ diſgregationẽ parti ⁊ coagulationẽ maío:e emit
nozem:fed coagulatio t congregatio ⁊ bmóí caufan£ a cali
do t frigido:ficutbabef ín quarto metbeo:0z:6 fubtilitas
t groffit:ee caufan£ ab illis qualitatibꝰ. Tertia ratío beceft
ſubtiutas c groflities ſequũtur denſitatẽ c rarítaté:fed bec
caufantur acalído ⁊ frígido: ergo 4 fubtilitae ⁊ aroflitíes.
Ad oppofitii.fübtititas « aroffities funt diſpoſitiões natus
rales c antecedüt cóplerionc:ergo nó caufantur a comple»
ríoneneca pꝛimis qualitatibus. Secüda rano hec eſt: oicít
ín ib3o pbyficox: d rantas coefitas pᷣcedũt quatruoz
Quahtates:fed fübtile 7 sroffum fequütur rarítatt ⁊ denſi⸗
tatem:ergo non caufant a quatro: qualíranb?, Ad boc oí»
cendi ꝙ oupler eft ſubtilitas ⁊ groſſities.Quedã q caufat
3 oifpofitióe partiũ in toto:quedã d cófiftír ín raritate dẽ
fitate: ficnon caufan£ à cõplexione:⁊ per hoc ſoluunt᷑ oia,
¶ £onfequéter queritur quomodo ignís agit in aquam
ipfam fübtiliádo:q: calídt partes fibtiles exhalat c alie ín»
Srofiant:ergo aqua non fübtilíarur per calo:em ignis.Se⸗
cunda ratío hec eſt:qñ ep aqua fit aer:partes fübrilío:es có»
uertunt᷑ ad naturá aeris « alie ingroffant: vnde opo:tet qp
illa aqua er qua geucrat aer ſit multũ (ubnlis femofa t va»
pozofazerso fimiliter partes ſubtiles 2d naturã ignis cono
ucrtunt ⁊ cozrüpunt « alie ingroffant: 6 ingroffat p caloꝛẽ
ignis. Eid oppofiti ẽ hec rõ:ignis faat cbullirione ín prib?
aque:fed p ebullitione fit partiũ terreſtriũ feparatio a fube
tilibus: vnde partes terreftres reſidẽt:ſubtiles 9o aſcẽcũt:
ergo aqua põt fubtilian per caloꝛẽ ignis. £d bocofcencü ꝙ
ignis vel calo: trcs habẽt operationes. Pꝛima eft calefacce
re:⁊ ficpartes fubtiles exbalãt ⁊ reſiduũ ingroffatur: « fic
aquánon ſubtiliat.Scða eft o: facitebullitioné in partibus
⁊ lequeftrationé ín partibus ſeparãdo partcs ſubtiles a rer
reftribus:cfic aquá ſubtiliat.Tertia eſt:qꝛ tacit coꝛruptionẽ
in —— aceto partes calide ⁊ vinoſe coꝛrũpᷣunt᷑ ⁊
infrigidãt᷑ ptes aquoſe ficut dicit Bał.⁊ fic fir aceti gũatio.
¶ onſequenter querí£ quomodo res frigide aroffe agũt
in coꝛpus noſtrũ:vtrũ oucantur ad acti per caloꝛem noftri
co:po:ís:q: nibil agit in coꝛpus nífi oucatur oe potenría ad
actum:c omne qð ducitur oc potẽtia ad acrum ducitur $m
diſpoſitionẽ c epigentíd agentis:ergo medíana frigida ope
rabitur Pm crigenti3 caliditatis:ergo non ínfnaidabir. 8d
hoc dicẽdũ ꝙ triplex eſt opinio.Quidã dicũt q res frigide
babent ſuum actũ extra:⁊⁊ ideo non oucunt ad acti percas
lozem:fed res caltde non babét fuum actũ ertra:ted funr ín
tía € reciptüt actum füus percalozem co:pozíe: tboc. -
*idetur velle Bal. dicẽdo qv rcs fruade babet fuii acti ocfo
ría:fed res calide íntus. Alia pofitio eft ꝙ oucunt ad actus
per caloze:fed tñ non calefaciũt.Alia pofitio cft ꝙ oucuntur
oc potentia ad actum; ⁊ babent frigidiraté non fimpliciterz
Dietarum vniuerſalium.
ꝛtionale coꝛpoꝛi humano:ſed poft actionẽ caloꝛis
dt ad frigiditate —2 ficnó nrigidant.
¶ Lectio.xxiij.
¶ AMð di ita ſitopoꝛtet groſſa cibaria trib? modis
diuidi. Zac em̃ groſſa funt in actionibꝰ ſuis:⁊ tri non
gronam fanguine generãt. Aut groſſa in paſſionibꝰ
ã quibꝰ nó ülandabilis ſanguis gñat᷑. uc groſſa in
fuis ſubſtãtijs c ab eis gñatis. ¶ Que autẽ groſſa
ſunt in actionibꝰſuis: fcd n grotlus ab cis generat᷑
fanguis: narurc funt tripiicis, Aut em̃ frigiaa ⁊ ↄge
lariua fant caloꝛis naturalis:⁊ repugnãtia digeſtio⸗
ni ſicut papauer:cucumeres:citruli c ſimilia.Aut po
tica humectatiões ciboꝝ deſiccãtia:⁊ actiõi natura⸗
li inobediẽtia c cõtradicẽtia ficut palmaꝝ floꝛes: oa
ctyli nõ maturi c fimilia. Autvnctuoſa dois innatã⸗
tia:quibꝰcõmixta⁊ eos ingroſſantia digeſtionẽ funt
pꝛobibẽtia ſicut pinguedo ⁊ ſimilia. € Bꝛoſſoꝛũ ín
paſſionibꝰ ſuis ouo funt modi.Aut cim dura ⁊ ſicca:
⁊ ad digerendũ tarda fient miliũ c ſimilia.Aut viſco
fa c accioni naturali obedire grauia:ſicut panis asy
mus:actẽtes poꝛcelli ⁊ agni:piſces nó petroſi. Pec
em̃ cibaria ppter viſcoſitatẽ funt ad digerendũ du⸗
ra:ſed tri fi nacura pꝛeualeat:⁊ ꝑfecte otgcrar in ſto⸗
iiacbo ⁊ epate:cidaria laudabilia funt, 2cc tarde a
mẽbꝛis diſſoluẽda exercitãtibꝰ funt optima: ⁊ fanis
viſceribus ſalubꝛia. Alterius nature bominibus vi⸗
ſcera naturaliter defecta vcl accidẽtaliter babẽtibꝰ:
hmõi cibaria femp ſunt vitãda. Nõ em̃ fl ſepe come
dant᷑ incerti ſumus qͥn meſeraice ⁊ poꝛi epatis oppi
lentur.iſta em̃ loca naturaliter func ſtricta. 3tc5 ali⸗
quando hec eadẽ generãt in renibus groſſuʒ ⁊ viſco
ſum humoꝛẽ.Si aũt renũ natura naturaliter inuene
rint calidã:calefaciũt ⁊ deſiccãt ⁊ in lapidẽ vertunt.
ſicut caloꝛes eſtiui ſolis lutum deſiccare eſt videre.
Si aũt meſeraice tint opilate:diarrie ptiſanarie fiic
cã: t dbi ſuccũ cũ fece fignificat deſcẽdere ⁊ non ad
epar ꝑuenire.Si poꝛi cpatís funr oppilati: grauita
cem ipfius larerís gencrát epatis:⁊ aliqñ cc eis ci^
bís crudi humoꝛes gencrant z adunant in bis locis
quos nó certi famus nó putrefieri:⁊ ita pcr cos ma^
l3 apoftemata gñari.Oẽs citi bumosce crudi ín coꝛ⸗
poꝛe adunati:nõ hos duos effugiũt modos. Aut ca^
loꝛ naturalis eos vincit:⁊ in ſanguinẽ trãſducit:qͥ vi
cc groſſi humoꝛis c viſcoſi nutrmẽti coꝛpus nutrit:
qo nutrimẽtũ ri cõfoꝛtat mẽbꝛa. Aut natura deſicit
in eis digerẽdis:vñ immoꝛãtia ebulliũt ex caloꝛe coꝛ
poꝛis ⁊ — in coꝛruptionẽ fe vertunr.z con⸗
firmãt iftud ec hocqð videmꝰ:qꝛ ois humoꝛ groſſus
fcd ti ín calidis ĩmoꝛet᷑ locis ebulliens fit putridus.
Jõq; moliti ſunt antid in medicinis fanitatis cuftoz
ditiuís vti ofurcricis;oiflolurinis:müdificatiuis mc
feraíce ſplenis ⁊ epatis z cetcroz poꝛoꝛũ coꝛpis: ti^
cut oximelle riacic ſquillitico:⁊ ceteris antidotꝭ diu
———
— Ld — müdtitcarurt oc hũoꝛibꝰhis:⁊
Mri F * cibariis, Accipiẽtes tñ bec medica⸗
s diete es — frequentare ea:Si em̃ ſepe ⁊
dip mpicris: uon fecuri fumus qn bume
SH languinis diſſoluat in phlegmaticis pscícrcám
S O. lí ile
humoꝛibꝰ:⁊ fiat aquoſus:deniq; paulatim deſiccat:
⁊ in melãcholicos bumoscs cõuertitur:aut caleñt in
cholericos ductus:deſiccãs ⁊ diſſolnẽs humcectatio⸗
nes ſubſtãtiales coꝛpoꝛis:⁊ ñt cauſa conſumptionis
fui. Hur (i inuenit in renibus groſſes humoꝛes: dcũc
cat eos c facit coe lapides. ¶ Cibaria vcro groſſ
Cal craſſa) in ſubſtãtia fua funt triplicia. Muccam
melancholicũ ⁊ groſſum ſanguinẽ generãt: ficut ca^
pꝛine carnes:⁊ vaccine vetuſte:⁊ cc̃uine Ouegã on
ruri c ſiccum generat nutrimentũ: icut miliũ ⁊ len⸗
tes. Quedã vücofum ſicut fungus ⁊ pagis ↄʒ ymus.
€ Melancholicũ ſanguinẽ generãtia fanitatt i fa
nis cuſtodiẽde:⁊ infrmisreddéde ſent llaudabiia
cum ad digerendum dura ſint: nature laboꝛioſa: ad
aſſimilãdũ mẽbꝛis oura: q: ſanguis ab hmõi gñatꝰ:
ſſimus ctt ⁊ incẽſus.Si rm bene oígcrant z mem⸗
ꝛis aſſimilent᷑: miti nutriũt:⁊ tardc a mẽbꝛis diſſol
uuntur:⁊ idcirco ifta nó ſunt laudabilia quietisc nó
habẽtibus cxercitia. 3n his em̃ caloꝛe a quiete cõge
lato ralíanó digeruntur.ideoq; caucanfcum tamen
bominum volürares diuerſe funt;etpote quoꝛũdam
cratfitíem querentiũ ⁊ foꝛtitudinẽ: inſtãt vri his ci⸗
barijs: ſed ab bís caucant ſhbi:neq; accipiãt niti cum
craſſitie ⁊ foꝛtitudine carcãt vel varaqs: neq; corpus
curãdũ negligãt £m cp dicturi ſumꝰĩ.xx.ca de ſubtili
dieta:de regiméto ſanitatꝭ ttírulato vtiliſima. Sic⸗
ca vᷣo cibaria funt peſſima:qꝛ di duritie digerẽdi nu
trimẽta faciũt ficca. en fs medicinã nõ fs nutrimẽta
dãda ſunt:lʒ minoꝛis nocumenzi ſint (p pꝛĩa.ſanguis
em̃ bis gñatꝰminus eft coꝛruptꝰex areffiniet c viſco⸗
ſitatis ablarionib?. Si £s aũt inter groſſitiẽ c ví
ſcoſitatẽ differentiã querat:cũvtraq; tint groſſa: dit⸗
fcrre tii reſpõdemus:etſivtraq; ín digerendo oura ⁊
tarda (int ín cocrióez fanguis rii qué generant groſſe
ſiccitati priner;ende 2 cito mẽbꝛis amimilant:qꝛ ſicci
tas ſua coagulatiõi cft vicina. Aiſcoſa I finr greſſa:
ſanguis dique ——— cit: ourc rit
mẽbꝛis aſſimilat pprer longirudiné fuí ad coagula⸗
tionẽ. Groſſities ergovifcotiratceniacrfalio: ett:cri
eim oẽ vifcofum grotfim:groffus tri nõ ore vífcofus.
Obijcit tame quare ínter cas oitferérias pofuitticit
foat.fanguíné qué vtraq; generãt:equalẽ ín groffi
cic pofücrit oíces./£ ibario: viſcoſoꝝ aroffum tñ fau
guincm generãtiũ ticur fungi:groſſoꝛũ nó viſcoſoꝛũ
grotfum tri fanguíne gñantiũ ttcur miliũ ⁊ cezcra ec
bis »bis fuis innuit q: groffa viſceſa:⁊ viſceſa rof?
f3 babenrur:l5 queda inueniãtur grotía z novifcofa:
z qucdivifcofa 2 nó groſſa. Nos aüc oícein?ccótra.
Si inueſtigãs Gał.intentionẽ cõſiderares:etñ (352
guineʒ ab vtriſq; generatũ equalẽ üt groſſitie noia:
ret:nõ tñ in groſſitiei ſubſtantia equalẽ: neq pꝛimã
groſſitiẽ in ſubiecto fao oícrírar. f£ tb? erri vitcofas cũ
aroffus ðꝛ:humoꝛũ ſuoꝝ groſſitiẽ cvifcofitare inten
imꝰ:⁊ q; tarde ↄuertant᷑ ⁊ in mẽbꝛis aſſimilent᷑ 3n
goſſis aroffirics ĩtelligit ticcizas: ⁊ ſubſtãtie ſue du
rita c obediẽtie nature lósínáras:ts er ſiccitate ſua
velociter ſit mẽbꝛis aſſimil ãda. Aiſcoſa ergo ĩ humo
rib? funt groſſa ⁊ nutrimẽti céntia:groffavo ĩ coꝛpi⸗
bꝰex ſiccitate ſua ſunt dura:quoꝝ nutrüncta ĩ ſubſtã
ria fant ſubtilia. Palã ergo eft q: ſubiectũ groſſiciei
in groffo nó cft vt fubiectü vífcotitatis ín vifcofo,
¶ 306 actiócs ſubtiliũ agít de actionib? groſſoꝝ. Diui⸗
fio. [Dec aũt pars diuidit᷑ in duas. In quaꝝ pꝛima affignat
ipſorũ diſtinctionẽ. In ſcða oc actionibꝰ ſingularũ differen
tiarũ pꝛoſcquit᷑ Pꝛima aũt pars eft indiuiſa.Scða diuidit᷑
in tres. In quarũ pꝛima agit oc actionibꝰgroſſoꝝ ín actiõe:
⁊ nõ in generato. In ſcða de actionib? groſſoꝝ in paſione:
uà ín gñato. 3n tertía oc actionibꝰgroſſoꝛũ in ſubſtãtia c
m gñato. Tertia pare oíuídit in ouas. 3n quarũ pꝛima affi
gnat otuerfitaté groſſoꝝ in ſubſtãtia zin gnato. In ſcða rcs
— quafdaoubitatiócs incidẽtes circa quaſdã differen⸗
tias. Sunt igit in pñti lectiõe partes qͥnq;. In quarũ pꝛima
diſtinctionẽ groffo:t — —* ſcða. ſin bac:
Que aũt funt groſſa in fuis actionib? ⁊ nó groſſum ſangui⸗
ncm generãt cc. pꝛoſequit de actionibꝰ groſſoꝝ ín actione
tno in generato. 3n tertia.ſ.in bac: roſſoꝛũ in paffionib?
funtouo modi ⁊c.determinat oc actióib? groſſoꝛũ ín paffio
nc 7 gñato. In quarta.f.in bac: £ibaría Yo groffa ín fubftà
tía funt tríplicía.octerminat oc actionib? groffoz ín fubftà»
tía t gñato. In quínta.f.ín pac: Si de aür jd inter groflitic
⁊ vifcofitate oiffcrar querat ⁊c.remouet oubitatioes fuper
quíbufda oiffcréti)s incidẽtes.Circa pꝛimã parte banc affi
gnat diſtinctionẽ: dicẽs ꝙ er quo fic pzedicto refpondemus
crroꝛi dicimus:groſſoꝛũ quedã funt grofía w actiõe 7 nó ín
gñato:cũ ex illis bonus generet fanguis ficut cames vítult
ne:quedá funt groffa ín paffione: c nó ín generato: cü er il⸗
lis (anguis bon?genctret ficut cames agnoꝝ:quedã sroffa
in paffione z m generato:cũ exillis malus fanguís generet᷑
ficut carnes cap:ine.s£irca fcóam partes agit oe actionibus
srofíoz in actióc zin gñato:et oiuíditípfa.£iucdà em funt
frigida caloꝛẽ ectínguétia ficut papauer. pontica
ficca ficat oactyli immaturi.Quedamvnctuoſa ficut adeps,
irca tertíam parte agit oc actionibns grofíoz in paffione
x nó ín generato.lDec aute pars oíuidit in duas. In quaꝝ
pꝛima agit oe bmói groſſis 7 ficcis t ouris. 3n fecunda. f.in
bac: Aut vifcofa ⁊ naturali actiovi obedire grauia cc. agit
oe bmoi groſſis ⁊ viſcofis. Diuiſionẽ igit tale pmittit.boz,
groſſoꝛũ quedã ſunt viſcoſa:quedã aũt non viſcoſa.non vi⸗
ſcoſa $o funt valdebura ad digerendũ. Hec autẽ pars que
eft oc hmõi groſſis viſcoſis oiuidit in dnqs. 3n quarum pꝛi⸗
ma oftedit iuuamẽta viſcoſoꝛũ c quib? coꝛpoꝛibꝰcõpetunt.
Mam ipfa multi nutrit accídetaliter ppter moꝛã in mem
bꝛis. 3n ſcða.ſ.in hac:Alterius — ⁊ viſcera na⸗
turaliter defecta vel accidẽtaliter habẽtibus ⁊c.determinat
oc illis quib? nó cõpetũt ppter oppilatiões quasgñant cũ
male oígeran£. In tertía.f.in hac:Oẽs eri briozes im coꝛꝑe
adunati zc.tangit modii m qué er bumo:zib? ex ipfis acne
ratís mo:bí pereanf:oícens ꝙ cum bumo: a caloze naturae
liconuertit:c er illis fit nutrimentus oat groſſum mẽbꝛis:
eum autẽ non couertif inculcatur ⁊ putrefdt t moibos ges
nerat. 3n quarta fc ín hac: Ideoq; moliti funtantíqui.oat
modi vitãdi coz nocumeta per medicinas oíureticas ficut
perorimel diureticũ c ſquilliticũ. In quínra.f.ín bac: Acci⸗
piétes tñ becmedicamíaa ⁊c.dat modi vítádí nocumentũ
hoꝛũ medicaminũ:dicẽs qp non fit eoꝛũ freques vfus:q: fan
guinẽ incendüt 7 ſubtilãt burmditaté: fübríle reſoluũt:⁊ ín
fine ad melancbolià pducunt 7er humoꝛibꝰ aroffis lapides
fubtil£ parte refoluedo ⁊ refiduum cópzemíndo inducunt,
¶ Mirca quarti parte p:ofcquif oc actionib? grofíozus in
fubftána c generato. Dec autes pare oíuidi£ ín ouas ptes.
3n quarti prima affignat tpfoz Oíftinctíone trimembze oí»
Ens:ꝙ queda funt melancbolica fiait cames vaccine vete»
res:quedã oura ficut miliũ:quedã vifcofa ficat cames po:
celli panía aypmus. 3n fecüda.fín pac: Odeianchoucu fan
guinẽ generata cc. píequít oe illoꝝ actioib?. Hec arit diui
di£ ín ouas. In quatũ p:ia agit de actiomb?melácbolicoz.
In ftàa fts ín bac: Sicca $o abaría fünt peffima c.agitoc
actionib? ſiccoꝛũ duroꝛũ. Circa meácbolica quatmuo: p»
ponit. fs:imooícit qp funtmalaín fanitate cuftodíéda cred
deuda ppter indígeftíon? c fanguínis groffitie,Scóo oicit
Liber
ſi digerank multũ dant nutrimentũ ꝓpter longam moꝛã
ia mébtio Tertio dicit ꝙ copctunterercitátib? ⁊ nó qeſcẽti
bus.Quarto dicit ꝙ foꝛtitudinẽ coꝛpoꝛis volentibꝰ compes
runt:fanitatie cuſtodiã amãtibꝰnõ. De groſſis duris dicit
q peſſima funt groſſuʒ dãtia nutrimentũ:ſed tfi minꝰnocẽt
à peffima ⁊ viſcoſa ꝓpterremotionẽ viſcoñtatis ¶ sCirca
quntã partem ſoluit quaſdã dubitatiões.Hec arit pare oi»
uidi£ in duas. In quaz pma pꝛimã veriſicat dubitationẽ oc
bifferctia inter.groffum c vífcofum:in qua pt5actio viſcoſo
rum. In fcóa fo ín bac: Obicit quarc ínter ca pofuiftroiffe
rentiam.remouct dubitationẽ apparẽter cótrariante bar.
dicit ei c» fi queratur oífferena inter groffum ⁊ viſcoſum:
oicatur ꝙ groffum ato coagulat᷑: viſcoſum tarde ppter bu
miditaté ⁊ naturá pblegmatis. Iteꝝ groflus cõuis cftvífco
fo:q:omnegroffum vifcofumznonanté cõuertitur. £ft em̃
quoddá sroffum nó vifcofum nó adherens vr panis mili,
Eſt aũt aliud vifcofum cuius partes adínuicc adberet vt ca»
tene ficut caro poꝛcelli. s ófequéter ꝓcedit circa ſcðas ou.
bitationé ey dictis incidente, Prꝛimo ant ipam pponít cp cũ
nos oírerim? vífcofa gromoꝛã dare nutrímcta ꝙᷓ srofía fic»
ca:contraríó obtjcitur- Hà Ba dicit in lib.oe fimplici medi
cina c? vtraq; sroflum fanguinem generát: fubbis verbis
£Xuís quedá grofía: queda vifcofa ſint:tñvtraq; fanguine
groffum generãt. Scðo auté foluít oicens ꝙ ba Baĩ (unt
diligẽter attendéda, Nã grofía ficca:7 groſſa viſcoſa cõmu⸗
nicant in hocꝙ vtraq; ſanguinẽ groſſuʒ equaliter generãt:
fcd tamẽ ſanguis ille nõ eft equaliter groſſus fm groſſitieʒ
ſubſtãtie.Hoc autẽ dicit qꝛ viicoſa dant nutrimentuʒ groſ⸗
fim ꝓpter groffiné c viſcoſitatẽ humoꝛũ generatoꝛũ er il»
lís: q: tarde conuertun£ c tarde mẽbꝛis affimilantur: fcd
groſſa ficca oant groffum nutrimenti ppter onritie c oíffi
cultatem digeſtionis:tñvelocater mẽbꝛis aſſmilant. Ex poc
autẽ códudit ꝙ viſcoſa in humoꝛbꝰſunt groſſa a parte ſub⸗
ſtantie groſſuʒ dantia nutrimentũ:groſſa ficca a parte groſ⸗
ſiciei ⁊ obediẽtie:ſunt tamẽ ſubtiia quantũ ad fubftanríam
nutrimenti.f£r his aute vlterius cócludit qp ſubiectũ groſſi
ciei in groſſo ſicco:⁊ invifcofo eft differenter:qꝛ ſubiectũ in
groſſo ficco qð groſſiciei ſubſtat cft ſubtile: cin viſcoſo cft
groſſum. Sũma autẽ intẽtiõis beceft: groſſuʒ ſiccũ c groſ⸗
fum viſcoſum ín hoccõmunicãt:ꝙ vtrũq; dat nutrimentum
groſſum ꝓpter difficultatẽ digeſtions.Vſt autes inter ipfa.
differẽtia:qꝛ groſſum ſiccum nõ dat ſubſtantiã nutrimenti
groſſam: fed vifcofum ipſam groſſam cfüicit: c ideo ſubſtan
tia in vífcofo que cft fubiectit groſſiciei eft groſſa. 3m groño
ficco ſubtile.Hec eft íntentio buíus partis q cópleta cft,
¶ irca partc íftas primo queritur oe natura ciboꝝ grof?
fozum c fubrilium: t querírur quid eft groſſum:⁊ quid eft
fuübtile:vtrus ſubtile fir illud qGotuidif ín mínimas partesz
⁊ groſſum qð otuíditurin groffas partes:ficut dicit Bal in
ub.de fimplici medicina: c videt᷑ ꝙ nó triplici ratione. Nibil
qð foꝛti coagulatione ⁊ impꝛeſſione coagulatus eft: potcft
diuidi in partes paruas:ſed multa ſubtilia funt pmót:ficue
patet ín pipere ín gariopbí. ergo non eft verum generar
verbum Bab.ꝙ ſubtile eft zc, Secunda ratío bec eſt. Nibil
quod eft vifcofus cutus partes funt omníno ín magna coz
pulentía pri mergi gig diuidi in partcs paruas;fed oleũ
petroleum eft huiuſmodi:ergo non poteft diuidi ín partes
— tamẽ eſt — £»ino: — oleum petro
um ſi ponatur in penetrat ipfam. Zertía ratio bec
eft:orfie illud oícitur fübrile — — aptũ natum eſt
ad facile penetrandũ:ſed multa oc facili penctrát q̃ nó funt
nata oiuídi ín partes paruas: fubtile nó cft tc. Ad oppofi?
tum eft aucto. Bat. Scda ratio bec eſt: ⁊ eft quafi demon⸗
—— eſt illud qð oc facit penetrãdo diſcurrit: f3
penetrat per partes coꝛpoꝛis:⁊ quátomagís
pozos táto ſubtilius dicit᷑ vnde quádo poꝛi funt ———
dicitur ſubtile: quiatuncetiam groffum penetrat:ſʒ quan⸗
do funt denſi ⁊ ſtncti tuncdicitur ſubtile:⁊ ſic ad boc vt per
po:os penetretzopo:tet cp diuidatur p minima:⁊ fic eft ne⸗
ceffanum verbü fat.d fübtile eft qð in partes paruas oí»
uiditur:qð cócezimus., fld rarioncs ín 5:íü ridemus « pꝛi⸗
moad pꝛimã:ꝙ coz que funt quedam recipiunt actionem;
Dietarum vniuerſalium.
manent in ſua integritate ſicut aqua:qꝛ de ſui natura
D * Alia vero egent oiuifionc ⁊ reſolutione ad boc
wrpenetrér ficut piper:⁊ ficfoluítur prima ratio. Zid fcóam.
oícedii ꝙ fübrile dicit duobꝰ modis. €Ino modo fübnle:q:
tcnue:t poc modo à: aqua fubrilís. io modo oicit ſubti⸗
le q: penctrat tri per pozos; boc eft fubtiie in actiõe:⁊ ifto
mó oleus petroleus ctt ſubtile. Per boc pot folui rertía róz
qꝛ alíjd pot diuidi in partes paruas duptr:vel in fui refolu
tioneficut aqua: vcl penctratione ficut illud qð pozos ape?
rit virtutc fubftátie ſicut olea petroleũ. CScdo querit dir;
ca boc:ci in medicina queda grofía ⁊ co:puléta dicant᷑ fub
tília: ⁊ qucdá fitr lida ⁊ tenuta. dicant᷑ ſubtilia: quomodo
offert fubtilitas vtrobiqg.zld boc oicédii ꝙ ſubtile cft ouo
bus modis, Pꝛimo mó o: fubrile in cõplexione:et alio mõ
in ſubſtãtia. sSubtile pᷣmo mõ ficut acuta ficut piper gario⸗
phili. Subtile ſcðo modo ín faba cft tribus modis. Pꝛimo
modo ſubtile i ſubſtãtia pprer tenuitatẽ partiũ ficut aqua
Scðo modo dicitur fubrüc ín fubftantia ppter penetrabili
tatẽ:⁊ boc modo acetũ dicit ſubtile.vñ fequit agitationem
partit p quá quidẽ terrá penetrat, Zertío modo ðꝛ ſubtile
in fübfrána ꝓpter perfpicuitate: ⁊ hoc modo vítrü oiatur
ſubtile ccryitaltus: 7 fequi£ partiũ puritatẽ.⁊ bocfilrrepe
ries in fine lectionis oc alto in oietis particularibus pleni?
tiorati. ¶ Zcrtio querit quomodo otuerfas caufas habẽt
ín mediana ifte cõditiones:rarũ:denſum:ſubtile: groſſum:
acutüzobrufum:vclor: tardi? Sid boc oícendi q rarum c
oenfum cófiftüt ín diſtãtia partiũ « app:orimatióc:cuíus fi
gnum eft; qp rarũ eft: cuius partes funt adínuice coagulatc
r4 —— ⁊ groſſii »fiftütin partiũ textura:
qꝛ ſubtile eſt:cuiꝰ partes quib? cõtexit ſunt in le ſubtiles.⁊
groſſum eft cuius partes quib? conterít funt groſſe. Acu⸗
tum Tobtuſum ſequunt᷑ cõplexionẽ ⁊ ſubſtantiã:⁊ fm boc
acetũ dicit᷑ fubtilezq: penetrat:⁊ acuti: q: aperit.⁊ q; oib?
iſtis debet penetratio m magno tꝑe vel paruo:ideo fequi
vclor ⁊ tardũ. ¶ Quarto querit oc oieo puro:vtrü p com;
mírtionérofarü flat fübnle an groſſum:⁊ videt cp sroffus:
qꝛ roſe (uat frigide 7 ſicce:⁊ ita fi addant oleo factunt ipfus
groſſum. Scða ratio bec eftzoicit Bab . in lib. de fimplia mc
dicina:ꝙ olcũ comune ſcʒ oliue temperatũ eft: ⁊ boc pts ſi⸗
cutipſe dicit:qꝛ femp attrabit ad naturã eoꝝ cum quib? mí
ſcetur:ergo cà rebꝰgroſſis fict groffum; € cü fübtiibus fub
tilc:fed rofe groſſe funt cà funt frigide ⁊ ficcezergo oleus er
cís factum eft srofíus. Ad oppofirü eft aucto.pzacticoz. Ad
hoc dicendũ ꝙ eft frigide c grofte fubftátic $m quoſdã: c oi
at Bab. ꝙ cale acit calefactióe magna.verü eft per accidẽs:
qꝛ ppter fui groſſitiẽ daudit pozos:ita ꝙ calo; nó poſſit erf
re:⁊ fic mẽbꝛa calefiũt:qm̃ tñ nolumus refiftere cómum opt
toni ponenti ꝙ cft fübrile ⁊ calidũ:dicimꝰ ꝙ eft ſubtile c ca
dum.&d rationz vᷣo ſoluendũ eft p diſtinctioneʒ quattuoꝛ
partiũ in rofa in multis locis fuperi? poſitã. Dicendũ (git
ꝙ oleü rofaceü ratióe ſubſtãtie calíde fubnlis ipfius rofe ín
fupficie expãie ett aperitiuũ c ſubtile:ratione $o frigide ef
groſſum. ¶ Quito queri cu: (übriitati debet᷑ penetratio
an fubtilitat: cópleriome:an ſubtilitati ſubſtãtie:⁊videt᷑ ꝙ
ſubtilitati ſubſtaͤtie nõ oebearur: quía actioo debet᷑ quali»
tatibus:vñ fn mixtis nó eft actio nifi ratiõe qualitatis:ergo
in mictís nõ eſt penetratio vel actio niſi rarióe cõplexionis⸗
t ficnó ratione ſubſtãtie. Contrariũ t vídem? qꝛ quedam
rcs ficut folatrü penetrar nó tamẽ rarióe cõplexiouis:qꝛ frí
Sidenature eft:á ratióc ſubitãtie. 3d hoc dicendũ ꝙ penez
tratio ſubſtãtie debet᷑. Ad rationẽ dicendũ ꝙ fubftantia eft
duobꝰ modis. Gino mõ fubftáría eft ſubiectũ rei d ſubſtẽtat
coplerioni:z buic nó ocbef penetratío. Sco modo à: fubz
qualitas nacuralís q̃ cófittit ĩ groſſitie ⁊ fubtüítare: c
Debet penetratio.Sed tunc querit fi vtriqs dedet pene
— differẽter. Ad bocoícédà ꝙ penetratio có
eftü ubintratio partit eft in quo »fiítir apertio vie, Scðm
fubzili m actióe:vtrá firí : e
"hv Tu itin natura cibi vel meaicine: qz dici
Bat in li de fimplici: Q:oidit
nedicina:p oe ꝓprietate medíane eft
Fo.lv.
vtalteret coꝛpus t cibivt nutriat:ſed ſubtile ín actiõe imus
tat coꝛpus:q̊ nó habet virtutẽ cibi:ſed potius medicine.Ad
oppoſituz:ilud qð ín ſubſtantiã humiditatis ⁊ fanguinem
tranſmutat᷑ nutrit ⁊ nó immutat: f$ ſubtile ín acríóc cõuer
ntur in bumiditaté ⁊ ſanguinẽ ⁊ nutrit: non ĩmutat:ergo
babet virtute dbí ⁊ nó medicine, Ad bocoicendti bs vire
rutem nutrimẽti.Ad ratione oicendü ꝙ m talíb? reb?eft na
tura duplex. Ana cõplexio quedá ppzia actualíe:d non frá
gitur:⁊ per iftam alterat.c eft alía Q cft in porétía remota:⁊
beceft ilia p quà poním?c babet potentià vt fiat ſanguis fi
cut in alijs ¶ Clinmo queritur quod magis confo:tet cato
rem naruraiezan vinum:an cibus: ⁊ oiat yfaac qp vmũ ma
gis COfo:tet cp cibus:qð cõcedimus. Diſtinguimꝰ t ꝙ con
foꝛtare caloꝛẽ naturale eft ouob?modis: aut qualitatiue ita
ꝙ ipſam intẽdat ⁊ fo:tificernó tn addat ín fubftanti: ⁊ bcc
modo vinü magis cõfoꝛtat caloꝛẽ naturale. Scðo modo ðꝛ
alíád magis cófo:xtare calo:£ naturale quátitatiuezira cp nó
fold intédat ipfum: fed etia addat ín fubftantía pſiꝰ:et bcc
modo cibus magis cófo:tat caloze naturale dp vinti,
€ De fructibus.Cap̃.rrj. Lectio.xxv.
rm IRucue grialiter in ouo oínidunz: Aut em̃
à ESL: rerrettres fünt cõtinui:duri ſicci:diu pma2
mee poſtqᷓ feparati fuerint ab oꝛigini⸗
bus fuis ticut triticũ: oꝛdeũ:⁊ titia qcunq;
grana vocant. Aut mollcs ⁊ teneri:qͥ poſtqᷓ zb oꝛigi
ne ſua ſegregant᷑ nó durãt:quin putrefiãt: ficut me⸗
lones:coctana:moꝛa ⁊ ſiłia.Pec aũt ꝓpꝛie dicuntur
fructus:quoꝛũ $o qui molles fiunt et nó diu perma⸗
nent poſtqᷓ funt collecti: parti dant nutrimentũ coꝛ⸗
postb?: nó eimi diu permanẽt ín membꝛis niti tãtillo
rẽpoꝛe quo diſſoluant᷑ c eijciãtur cum fudozib?:z vꝛi
na ⁊ ſimilibus.vnde velocius a cozpozíbus (p grana
emictuntur:maxime fiint perfoꝛatiua:aut fapoze ni
trofa-brriói peioza funt qp nó fapoza. Soaposem cnís
nó bsbérí in hũoꝛibꝰ funt ſubtiliſſima: vn fir cauía
ecvelociter penctrat venas ⁊ ccrera mébza cx fua na
tura lauarína. 3n ſapoꝛe nitroſa humoꝛibꝰſunt groſ
ſioꝛa:⁊ ad penetrãdũ venas durioꝛa. Inteſtina funr
moꝛdẽtia:cogũt ca expelli anteqᷓ ꝑueniãt ad venas.
¶ Ceteri aũt fructꝰ etñ mala nutrimẽta largũtur:
Q: dito t coꝛruptionẽ mutant putredinẽ:⁊ inflatio⸗
ncm: rugit? generãt:maxime fi ad digerendũ mo^
renturzvn no funr nutritiua vel iuuatiua niſi laboꝛã⸗
tibus in nimio eftu z lõga via:tunc emi infundũt coz
pus c refrigerãt:⁊ tépcrare humectãt.marxime ſi an
ted accipiat ci aqua trígidítfima refrigerent q: bue
mectationẽ babet naturaliter:refrigerationẽ $o pꝛo
ꝛie nõ babent tantam vt foꝛti caloꝛi repugnare vao
lant. Ideoq; refrigerãda funr extrinſecus cus aqua
frigidiffima vel niue:vt calo: ttomacbí ⁊ epatis rc
pugnet ⁊ refrigerẽt. ¶ Qui aür fructuũ terreſtres
cõtinui fuper oꝛiginẽ fu3 deſiccati ⁊ diu permanen⸗
tes poftip funt collecti: funr duobꝰmodis. Quidam
em̃ colligunt recétes nó ꝑfecte ficcati ficut fabe:cíce
riz fimilia, Zhuíd3 eim tn fua oꝛigine exiccari per⸗
mictuntur pfecte:ſed collectí nó benc ſicci ín digerẽ⸗
do egerédo funt citizinter velocitatẽ trucnui recen
tium 7 granoꝛum perfecte ſiccoꝛũ funr mcedij: q3 cõ⸗
tingit:qꝛ adbuc quandã humiditatẽ aque retinent:
idcoqs generãt ín ſtomacho hũoꝛes ſupñuos: c inte
ſtinis ad diſſoluendũ ouri-faciérces inflationé c rugi
tus:⁊ ſi ſepe accipiant᷑ lũbꝛici afcarides ⁊ ia gran
Liber |
cur. Si ait in ftomacbo pfearcoigcrant: nó tfi mẽ⸗
bꝛis coꝛpoꝝ virtus ꝑfecta ab eis tribuit᷑:neqʒ bonü
ſanguinẽ gñant:ſʒ pᷣhlegmaticũ ⁊ viſcoſuʒ Qui
autc perfecte z fin ꝙ opoꝛtet ſiccati fant ⁊ ourt me
lioꝛes funt c laudabiliozes: q: natura qð artificiali⸗
tcr faccuri eramꝰ:induſtria facit:cũ adbuc ín o:ígine
fua fucrücptecte exiccãdo⁊ excoquẽdo.⁊bũiditatis
⁊ grofficiet ſupfluitatẽ qua breno debucrãt:auferen
do:⁊ idcirco funtvelocio:es ín fanguínis mutatione
t mẽbꝛoꝝ aſſilationẽ:tũ ventoſitatẽ namralr babér
Ínfcpabilc vii artíficialiter aufcréda cft: aut. ꝑfecte
maturado:fermentádoz excoꝛcitãdo ac clixãdo:vel
affando:;q9 pfecte explanabit ĩ.xxiiij.cap.huiꝰ libꝛi.
¶ In eis quein tota partc pᷣcedẽti oererminara ſunt:pꝛo⸗
ciſit circa inueftigarioné nature diete Pm viã experimẽti €
ratióis modo gnali das canones gñales círca íparm. 3n bac
aũt parte pceditarca cius notiaá via fpeciali canones coz
gnoſcendi oiuerfis snibus diete adaptás: non tñ ad partí
culariü natura deſcẽdẽs. Diuiſio. Hec aũt pers diuidit᷑ in
duas. 3n quarti pꝛima determinat oc natura diete put in
diuerſis exiſtit reb?, 3n ſcõa.ſ.in hac:Tibaria [ouo oinidüs
tur: vnd cft ꝙ natara adco excoxit cc. agit 0c modo appara
tus aboꝝ:⁊ oc noticia ipfoz d ad ipſoꝛũ cedür apparatum.
Pꝛima atit pars oíuidit in duas. 3n quarü prima octermi
nat oc naturaoicte: put »fifhr in terrenaſcẽtibꝰ. In ſcða.ſ.
in hac:Aialia tríb? modis oruerſant zc.agit ce natura eius
pꝛout »fiftit in atalib? cipfoz fupf uícatib7. 3P»zíma autes
pars q̃ eſtde natura oíetc puta terrenafcétib? accipit diui
dit in duas partes. 3n quaꝝ pila agit de natura fructuũ:⁊
coꝝ dinquibuldá plátis naturã fructuũ obtinét ficut funt
grana. In ſcða.ſ. In hac:Herbe gnalr iduo diuidunt᷑.agit
de natura berbaz. Pꝛima autẽ pare diuidit ín duas:in qz.
pꝛima agit oc natura fructuũ. In ſcða.ſ.in hac:Opoꝛtet in
comedẽdis fructibꝰ mala cibaria ⁊c.agit oc nocumẽto ⁊ ius
uamẽto fructuũ:⁊ oe modo exbibitiõis apparat? eoꝝ. Pꝛi
ma autẽ diliudit᷑ in duas. In quaz pꝛima agitoc natura fru.
ctuũ a parte diſpoſitionũ ſubſtantialiũ: quas habent a ſuis
fubitàtialib?. In ſcða.ſan hac:Fructꝰ i ouo gnaliter diuidũ
tur ⁊c.agit de natura ipſoꝛũ ratiõe diſpoſitionũ accidẽtaliũ
quas cõtrahũt a locis in quibꝰ nafcunt plate. Pꝛima autes
pars oiuidi£ in duas. Sn quarũ pꝛima agu dẽe natura ⁊ or
ucrficate fructuũ gfaliter./3n fcóa.f.i pac: f£óco:dati funt
antiqui pbí.agit oc gatione fructuus « caufis z diuerſita
te fuc gñatiõis parrii coz. Pꝛima aũt pars ad phis diſcu
tic£. ED iuidit aũt bec pars in duas partes. In quaz pꝛima
diuiſionẽ fructuá aha aflignar ratiõe duriciei c moilliciei.
In ſcda oe natura vtriuſq; gñis ſpecialiter agit. Pꝛima aũt
pare nõ diuidit᷑. Scða vᷣo diuidit ín ouas. In quarũ pꝛima
agit de natura fructuũ — ſcða de natura duroꝝ.
Sꝛima aũt pare nó diuidit᷑. Scda $o oiuidif ín duas. In
quarũ pꝛima aſſignat diſtinctionẽ ſiccoꝝ duroꝛũ: c ꝑeos q
in ſua origine pfecte ſunt ficcan:cp eos quifunt impfcectí.
In (coa agítoe natura vtriuſq; gñis. Pꝛima aüt pars non
diuidit Scda aüt oiuidit ín ouas, 3n quarii pꝛima agit oe
natura impfecte in fua oꝛigine ficcoz. 3n ſcða oc natura p
tecte ſiccoꝛũ. ¶ Sunt igit in psefentilectióc partes qns.
3n quarü pꝛima diuidit fruct?p molles ⁊ ouros. 3n feda. f.
in hac:Quoꝝ vᷣo quí molles fuerint ⁊ tenerí ⁊c.agit oc na»
tura molliũ. 3n tertía. (ín hac:Qui antem fruc? terreftres
funt cótnui tcagés oc ourís affignat ipfoz onufione. 3n
quarta fin bac Sed collecti nó bene ficci ⁊c.agit de natura
fructuũ non dñ ín fua oxíine ficco. In dnta.f.ín bac. uf
aute perfecte c Pm ꝙ ops ficcati funt Cc. agit oc natura pfe»
cic ſiccatoꝝ. furca pꝛimã parte otuidtt fruct?:xbicés qp quid
funt ourí ficcan ficut grana ?legumína: quídà molles ficut
melones. c pꝛimi bene cõſcruant᷑ poft collectioné-fcoivero
tion. ££ irca fcOam parte oe mollib? tría agit. Primo dicit ꝙ
parui dant coꝛpoꝛi nutrimentũ ꝓpter paruã moꝛãa in mem
bꝛis. Scðdo dicit qp mín? nutriũt qñ habẽt inſipiaũ faposc:
vel aliquẽ non dulcẽ vt nó habeãt virtutẽ venas penetrãdic
fcd mozdicádi ⁊ mouẽdi inteſtina. Scdo dicit qp tructꝰ mob
les nocẽt ppter groſſitiẽ bumoz ⁊ inflationẽ quà generãtt
non competũt nifi exercitãtibꝰ:⁊ debẽt aqua frigida ⁊ niue
perfurdi f. vt per frigiditate repugnet calozi cozpozts & me
D:0zurn, s irca tertiã partes ouroz affignat ofuifioné p cos
quiin ougine ctc ficcant ficut frumenti: p cos q uns
ficut funt fabe c cicera. S£írca quartas parte oe imi
proc ad digerendũ cerpclo
ndi ppter fuam aliquantulá bumiditaté bumozes groſ⸗
fos finon oigerant generat: digeſti vo nó bonũ oant num
mentti:f$ in Dumozes pblegmaticos cõuertunt᷑. Circa quin.
tam partem de actionib?perfecte ſiccatoꝛũ oícit qp meiozes
funt:q: naturacóplcuitín ipis qà ars ĩalijs cóplere laboꝛat
csrofíiné bumiditatisab eis abftulítoeficcado: 710 citius
mébzs per coagulatione affimülan£ :tfi ventofitatem gnant
que debet per apparatus arnficíali remoueri pec cft inten
to hulus partis. (T s£irca partt (ftam tría dubitant. Pri⸗
mum eft oc vfu fructuü ín regimẽto ſanitatis.Scðm eit de
adminiſtratiõe fructuũ Pm q cópctüt exercitãtibus.Tertiũ
eftoe adminiſtratiõe cozüdcm frm qp cõpetunt infirmis,
¶ Mirca pꝛimũ ꝓcedit᷑ pocmodo:querit vtrü fructꝰaliqui
poflint ꝑfecte nutrire coꝛpus bumani: t videt᷑ cp nõ:qꝛ di⸗
cit yſaac:om̃e qð nutrit coꝛpus nutrit ipm per appꝛoxima⸗
nonem c cõuenientiã ad ipm: t ideo elemẽta non nutriunt
co:pus humanũ:qꝛ multi diſtãt ab eo:nutriũt tñ plátas qz
p:orima funt cis:fed fructus ⁊ plãte multũ oíftár a cozpoze
büano:ergonon poflunt ipfum nutrire. Scða ratio bec eftz
natura humana eft ín téperaméto ↄſiſtens:⁊ corpus ci? cft
ín magna puritate: q: cleméta marie cófracta funt t ín ma»
$na puritate 1 coꝛpe humano:vñ ínter oía co:pa coꝛpus bus
manti ex puriozíb? conftituit :ó er puríozib? oebet nutririz
fcà in plátis ⁊ fructibus funr partes groſſe ⁊ impure:qꝛ er
groffo nutriméto nutriuntur: ficut dicit pbs; ergo non pt
nutrire coꝛpus humanũ.Tertia ratio bec eſt:illud marienu.
trit corpus qð maxime affimíla£ ſanguini:ſed fruct? multa
diſtant a fanguíne:crgo nó nutríüt. 3d boc oicendusq fru»
ctus nullü oantnutrimentü bonũ.Ad rationem dicendũ ꝙ
fruc? ouob? modis confideran£. €Ino mó per cóparatione
ad naturã humanã:⁊ hoc modo parü nurríüt. Aio modo có
fiderant vt ín gne fructuũ:⁊ boc mó cft ibí ponerc gradusz
qfi oíca£ ꝙ alide fructꝰnutriat:hoc nõ eftíntelligendi fim
pliciter:fed inrefpectu ad alios fruct?. Scdo quent dr»
Ccaboc:vtrü fruct? cópetátin regimẽto ſanitatis: c vídc£ qp
non:ea à aquofum fanguine gnerát nó cõpetũt in regimen
to fanitatis: hoc ẽ modo caloꝛ naturalis exrínguit p obs
uiationẽ bumidíaquofi ficut prs p fimile in làpade:fcd fru»
ctus bumo:es aquofos generãt ſicut dicit Raß. vñ faciunt
capillos albos ⁊ ſenectutẽ accelerãt ficutipemet Ras.teſta
tur:ergo nó cõpetũt in regimẽto ſanitatis. Scða rario bec
eſt:ea q̃ inducũt egritudines pnicioſas per fui vſum ⁊ calo
rem naturalẽ fatigãt nó cõpetũt in regimẽto fanitaris: fcd
fructus hec faaüt:ergo nó cõpetũt in regimento ſanitatis.
Tertia rõ bec eſt:dicit Satin quadá gloſa fup Raß.ꝙ bas
bcbat patré quí nunqᷓ comederat frua?cfemp fuerat fan?z
poft $o comeditínfirm? fuit:quare relmqui£ cp fruct? nó
cõpetũt ín fanitatc cuſtodi ontranüvidet.ca q̃ diſcra⸗
ſiam cõplexionis reducũt ad tẽperamentũ cõpetũt in regi⸗
mento fanitatis:q: ſicut dicit SRaf.co:pa tẽperata tẽpera⸗
tis indigẽt:⁊ diſtẽperata diſtẽperatis:ſed fructꝰ diſcrafiam
cõplexidis reducũt ad tẽperamentũ:ergo competũt in regi
mto fanitatís. Scda rõ beceft:fi fructus nó cóperür:crao
"s fecta cõpetũt:hoc aũt falfus: qꝛ € ꝑatis vtimur ĩ egri
inibus: gillud eft falſum ex quo fequit.f.qp fructus non
cõpetũt in regiméto famtanis. 3d B dicẽdũ ꝙ nó cõpetũt in
regimẽto fanitat?: fi abſtineret aligs eis plus iuuaret. d
ratione pꝛimã oícedü ꝙ ficut dicit Auucẽ.ꝙ oupler cft cibꝰ:
quidã eft cibus:qui eft cibus tm̃vt pullízalius eft ibus qui
cft cibꝰ⁊ medicinatvt lactuca: t bec oíutfto ſumit᷑ p actione:
q: dibus inquantũ pet nó agit: ⁊ qð tm̃ pati£ eft cibus tm̃
ficut caro pulloz:fed lactucanó tr patit᷑ ĩmo etiã agit co»
pus alterãdo.dicimꝰ ergo ꝙ cibo d eft obus tm vrimurin
mietarum vniuerſalium.
"cimérofanitat!:t de alio cauere debemꝰ fm Ztuice fruct?
É — dank nifi á ratíóe medicine: « ppter boc in ſanitate
catodiéd nó coperür ([ terzo quent arca pocquarein
poccóicant oca fruc?q ad humorꝛes aquofos cõuertunt: ⁊
vidc 3u:q: quale eft vnũquodq; in — cũ nafat:tale
eft ín actu cũ ad nutrimentũ reduct᷑:ſed multa ſunt gra fru
ctuli frigida vcl ficca vtpira: c cauda ⁊ bũida ficut ficus : &
fruc nó femp oebet ↄuerti ad vnũ bhũoꝛe:ſed ad fanguine
qq: « qfiqs ad polegma:4 fic oc alps. i£orrarid dicit raf,
qꝙᷓ oco fruct/ peroc ppiegmacicü bumo:e frusidü generat.
Ad bocoícendü ꝙ ocs fruc? gant pplesmaticũ pumoꝛes⸗.
fd ranonc oícédii q in fructib? funt ouo. "pzimi cft cópie
xio:⁊ boc mó quida funt frigidi: quida funt caiidi, SScóm cft
€ft ꝙ oca cóicantin hoc ꝙ oiftára caloꝛe naturali ⁊ ſangui⸗
ne: t nó põt caloꝛ naturalis eos 2ucrterc ad ſanguinẽ:⁊ io
cõuertuꝝt᷑ ad illud qð eft circa ſanguinẽ:⁊ P eit büo: adíus.
¶ Tirca fcóm pecdit b mó. ári£ vtrü creratannb? cope»
tant fruct?:c videt ꝙ non: qz in ipfis caloz toꝛtis eft ⁊ exerci
tatus:ergo ilia q oc faali 2uertun£ ad caloꝛẽ accidetale nó
debẽt ecbiberi ezercitantib?: fed talía funt fruc: g nõ de⸗
bent exbiberi crercitantib?, s£óotrariü dicit yíaac ꝙ nó de⸗
benterbíberi nift ezeratantib?, Ad hoc dicendũ qp iilis exhi
bentur. ad ratione in ↄꝛiũ dicendũ qꝙ aliqᷣd à: oc facili buer
tibile duptr. Pꝛimo mó ppter cõplexionẽ filem ficut res ca
lídc a caloze, Scðo mõ ppter cópleríones habilẽ:⁊ hoc mõ
fructꝰ oz facit 2uertunt tii rónc cóplezioms refiftür ⁊ alte
rãt cõplexionẽ. Soo querit arca B; vtrü oẽs fruct? egere
citátib?cópetát:4 fi no:querif q cõpetãt:⁊ vidct q» nó oẽs:
fola illi cópetüt q cóplezione calídá alzerát: f$ ili funt fol
fract? frigidi ficut pzuna c cerafa:ó ifti ſolũ exercitãtibꝰ cos
petüt. zi oppofitn:ererciráres ppter nimia oíffolunonem
magna indiget reſtauratiõe: f5 nicus in gne fructuũ magnc
funtreftauratióis:6 ficus marime cópetüt creratàtio?. Ad
bocoícendi ꝙ no oes ecbibedi fimt exercitãtibꝰ.Ad rónem
dicendũ ꝙ alijd oat ilus oupiici de caufa, Pꝛima eft ad rcs
ſtaurandũ deꝑditũ.Scda eft ad alterandũ exceſſus caloꝛis.
Quãtũ ad pzimá cám illis nó cõpetũt fructꝰ aliq: 15 poti? ci
baría grofía ficut carnes bouine: ⁊ panis a;ym?. Quãtũ vo
ad fz3as cópctür cibaria fagida:⁊ B mó fol cis cõpetũt ce
raía z pzuna, ¶ Tertio queni£ vtrü exercitãtes indigeant
fructib?infrigidaris ín aqua:c videt cp nõ:exercitiũ ⁊ laboz
inducüt refolutione calozis naruralis 7 fanguinis: t becíne
ducunt debilitatẽ caloꝛis naruralis:fed qn boceft no ocbet
oari fruct? infrigidati:q: calo; naturalis oebilira£: ergo eis
nó oebétoarifrucPinfrigidati. Sd bocoícédü ꝙ debẽt oarí
infrigidati in aj fontis vł᷑ niue.Ad rarioné oicédü ꝙ in eger
citio eſt duplex caloꝛ:actualis acquiſitus ex exercitio vel la⸗
boꝛe:⁊ calo: naturalis: iſte vltimus calo: in ipſis debilita⸗
tur:caloꝛ pᷣo accidẽtalis multi intẽſus ẽ ín illis:vñ fit quafi
febrilis: ⁊ refrenatur per vſum fructuum.
¶ irca tertiũ ꝓcedit᷑ B mó:querit vtrũ ĩ ematib?pe
ctoꝛis vł pulmoaís ficut habẽti pleurefimvel periplemonia
cópctát gria quedá fructu ſicut pira; zvide£ ꝙ nõ.pira fua
poticitate ftringüt vias c terum exaſperãt eas:⁊ fignü bu
tus eft:q: qui píra comedütvocis afperitate (ncurrützfed ín
apoftematib? pecto:ís ⁊ pulmõis peffimi eft dlaufio viaꝝ
tafperitas:ó m talib? apoftemanb?nó cópetürpira, Sca
ratio pec eſt: dicit Bal. in cõmẽto ſupꝛa regimé acutoz. In
talibꝰ aqua frigida nó cõpetit:q; materías crudá reddit. en
dicit Silerá.qp paticti erifipilam oedit aquáz fere eü interfe
cit: S fructꝰhoc faciũt:incrudãt em̃ materiam:ergo in bmõi
nó copetunt. S otrariji faciũt pꝛactici. ad hocdicendũ q» nõ
debẽt exbiberi: tfi f exhibeant min? pira d? poma oebent
CPbiber(: q: pira exaſperãt vías c coꝛrugãt ncut dicit Sat,
in cóméto füp:a regime acu.⁊ illi d dant mouent ꝑ hoc qꝛ il
—— fiüt cũ febꝛe acuta:⁊ ; ĩ febꝛe acuta dent fri
Ri a qpumida:c 16 dãt illis ín apoftematib? fructꝰ: q (unc
ons: tbumidi:tii dicimꝰꝙ r.6 oebét oari.z rdem?ad ra
ES mah e funttn mo:bo »fideráda. Vrimũ eft »fidcra
3 — coe abieilit mosbd prio mó
moliífication vétrig: vel Jppterac ictia ficut pptee
NA vel ꝓpter depoſitionẽ cibi, 3id boc qð
F o.lvj.
obtjciÉ de febꝛe dicendũ d qñ feb:is eft mo:b?p ſe:cõpetũt
fructus:ſed qn eft acdid£s no:qꝛ augent moꝛbum.
¶ De diuerſitate ſaporũ in fructibus. Cap̃.xxij.
€. Lcctio.xxvj.
cquidã fruaus funr dulces: quidam
6 e amariquid3 acuti quidiourízbi molles
S VED A c timilia € f oncoxdazi funr antiqui pot
——2lofopbi q: oce fruaus naſcentiũ rerrc; ec
ſubtilioꝛi funt lubſtatia humoꝛũ ad cos venientiuʒ.
Dicit ci oia ſpermata in terrà cadẽtia humiditatẽ
aque arg eſſentiã cerre tibi funt trabẽtia: quc.f.fue
coplecioni fant fimilia. vnde fui conſtitutio fic nuxxi
menti 3nfufa autẽ c infiara fundunt quc terre infi»
guntur:a quibus qued3 radix cgredit que quatios
cuiuflibet atalis cidé arbozi effc perbibetur:quo ma
tcría ſui nutrimẽti a terra cxugat᷑.Cõfoꝛtatis aür ⁊
augmentatis: calo: folia tibi attrabit ſubtiliſſmos
bumosce ad nutrimentũ ilii venientes:⁊ furfum ve?
nitentes euocat.Quanto antem magis calo: folis in
cis augmentatur c cofozrarur: oumiditas illa deſic⸗
catur; vii c quito magis attrabif ráto plus ecíccat
qð in ptc terreſtri fit in partc acreii magis.Quan
to afit hũoꝛes augmentãtur caloꝛe naruralt inccri?c
aereo exterius excoquunt᷑:⁊ afcendédo alligantur ⁊
ramificant᷑ z frondeſcunt:⁊ quãto plug caloꝛis actio
confoꝛtat᷑ rami ofoztant c indurãrur:⁊ foꝛamina vii
cibus trabirur dilatant᷑ atq fiozefcür atq; fructuant
ficut « in atalib?videt:cum tn pueriria cõpleant᷑:mẽ
dꝛoꝛum erri cópago perfiatzz poꝛi dilatãtur:⁊ ſper⸗
martis perfectio cõpletur.tunc em̃ nature actiõcs ín
eis runt cõpletioꝛes diuina poteſtate bocoperante.
Itidẽ c oibus terrenaſcẽtibus. ¶ Cũ aure fructus
terre cõpleantur humoꝛũ ſubtiliationibꝰ ín cibũ cis
veniẽtibus:tandẽ excocta a terreſtri ponticitate mu
tantur ín multis ſapoꝛibꝰ z oineriis Pm naturas oi^
uerſoꝛum generũ ſicut G diximus ín fructibꝰ:qꝛ quc
de terrenaſcetibus infra caloꝛis tẽperamentũ tratie
runt:⁊ quati ad frigitudinẽ paruas perneniũt:ſi bus
moꝛes ſint ſubtiles z aquoſi: a poricirare z ſine ſa⸗
poꝛe in aque ſapoꝛẽ mutant᷑. Si autẽ caloꝛ fit hmõi:
⁊ humoꝛes ſint viſcoſi inter groſſum ⁊ ſubtilẽ mcdtiz
fructus inde cõfecti in aliquantulã fapozirares funt
mutandi vc perſica.Si autẽ caloꝛ naturalis augeat
⁊ cofostet « in medioditatẽ ⁊ tẽperamentũ deducã
tur: quafi caleſcat i fcóo gradu babere: z bũoꝛes fut
ínter groſſum c ſubtilẽ mediant᷑:⁊ in oulcedine mue
tantur.Si 9o calo: ſuꝑgrediat᷑ quaii ín finé ſcði gra
dus: humoꝛes fint (ubtiles 7 acrei:in vnctuoſitatẽ
fant crafducédi. C» fi calo: pP trãſcẽderit⁊ büidíras
fit parua: ínter aroffus ⁊ fubrilé funr medi:fs rn ter
reſtri nature vicini. bGo:es bmõi fructuũ caleñũt et
ín viſcoſitatẽ ⁊ ſalſedinẽ trãſeũt caloꝛe:iterũ trãſcen
dente:⁊ ad tertiũ gradũ tandẽ ꝑtingẽte:humiditate
ant parva groſſa ⁊ terreſtri exiſtẽte:fructꝰ in amari
tudniem mutant᷑. Si aurem adbnc plzs tranſierit ⁊
vías ad igneam incenſionẽ peruencrit quati in quar
to gradu: humiditas aurcm paruiſſima ⁊ ſicciſma:
fructus in acumíne incenſionũ extranſducuntur:et
moʒſuram. Frigiditate aut terrenaſcẽtibꝰ dominã
-
Liber
te c in pꝛimo gradu permanẽte:humiditate aute in⸗
tcr ſubtilẽ groffum mediocri z quanda vifcofirate
habente: fructus ín fapozítate .Ltme ſapoꝛe z dulce⸗
dinem tranſducũtur medij. C» fi frigiditas traficrit
c vſq; ad mediũ ſecũdi gradus ꝑtigerit: humiditas
vo multa ſubtilis z aquoſa fuerit fcd ti aliquãtuluʒ
terreſtris:fructus ín acetoſitatẽ mutabunt᷑. Si vcro
tranſiẽs in finc ſecũdi gradus peruenerit:⁊ humidi⸗
tas paruiſſima ínter ſubtilẽ ⁊ groſſum media:fructꝰ
ín ſtipticitatẽ mnrant. Q fi frigiditas ad fines tertij
gradus pueniat: « humiditas groſſa vcl parua tcr?
reſtriſq; fiat:permanẽt fruc? in cerreftreitate fua et
fua ponticítate:c fac oꝛiginis appropinquat ſapoꝛi:
*t glandes amittẽtes potícirate ⁊ ceteros ſapoꝛes:
p:etcr ſue oꝛiginis fapozitares: ende z canna mellis
⁊ alía fimilia oulcíffima nó in terra nafcunt frigidiſſi
ma:qꝛ dulcedinibus calo: foꝛtis in fcóo gradu eft nc
ceſſarius:vt fuum nutrimentũ.i.humoꝛes excoquan
tur ⁊ congelẽtur. ¶ Palã ergo cft q; virtutes fru⸗
ctuum oꝛiginibus fuis vicine ſunt:ſed tñ calidiuſcu⸗
le ⁊ ſicciuſcule ſunt.vnde et ſubtilioꝛes oꝛiginibus
fuis crunt. Z citatur boc nutrimẽti ſubtilitas: nó eri
alimentà fuus cft aliud q» qð oc tcrra fibí venit fube
tüíus:calo:qs ⁊ ſiccitas fua caufa funt qp ab humidi⸗
tarc terrc elongãtur:⁊ calo: magis eis dominat᷑ ac?
ris. 3dcogs omne feme fructuum ſubtiliat magis z
mũdificat:⁊ aperit plus qp fua oꝛigo vri nafdit. Hoc
aüt intelligit cc femie papaucris:q: frigidü minꝰ in⸗
ucnitur dq illud vri oꝛit. Mon em tanta ooumitatione
tãtũq; fomnü adducit quanti fua ozígo. vri z lac qo
ab o:tgínc fua educit opiũ vocat᷑: foꝛtioꝛis eft actio⸗
nís ín fommno faciẽdo. 3tídé oelactudis « fimílibus.
Que autẽ de ramuſculis plárátur cur ligna illa tcr
re infiguntur c inſerũtur:infuſa ⁊ inflata finduntur:
atq; humectationibus inde fluentibus iuncta terre
radicantur:q̃ radices tantũ eis pꝛeſtãt:quãtuʒ ⁊ oꝛa
ín nutriendis animalibus.per cas erri nutriunt./£dü
aũt humoꝛes lignis illis augmẽtant᷑:⁊ caloꝛe narura
li intrinſecus ⁊ aerco extrinſecus excoquunt᷑: inflan
tur:poꝛiꝙ; fui dilatantur:vñ ⁊ frondeſcunt floꝛeſcũt
⁊ fructiñcãt. Que auteʒ dure fructificãt ficat oliue:
ebenus ⁊ ſimilia:diutius in terra durãt nõ marcẽtia
qꝛ de humoꝛibus terreſtribus groſſis continuis ad
diſſoluendũ ⁊ ad ramificãdũ duris ſunt nata . Jõq;
chenus diu in aqua durat vt nõ marceſcat. Que vᷣd
velociter creſcunt ⁊ fructificant:ſicut perſica:mala ⁊
ſimilia:parum durant in terra:qꝛ de humoꝛibus ſub
tilibus ⁊ raris ad diſſoluendum citius funt oꝛta.
€ Si autem interrogemur quare quidã fructuum
duri ↄtinui:quidã molles ⁊ tenues:quidã ꝓᷣo medio
cres ſunt:dicimus qꝛ humoꝛes fructus nutriẽtes di⸗
uerfi funt ficut diximus:quidã em terreſtres funt ct
groff:quíd3 ſubtiles z aquoft: alij leues ⁊ aerci: alij
medij boum. Quibus ergo fructibus terreftres oo
minantur bumo:ce fructus nutrientes oiuerfi ſunt:
oure c ficcc funt eoꝛum congclaríones vcl coagula⸗
tiones: ficut coagulatíócs offium in animalibus; qð
ín fulful fructibus inucnitur ⁊ ſimilibus.Si aũt ter^
rcítribus aquofiras admiſceatur:⁊ aquofitas parus
modum excedat:coagulũ fructuum fit mediocriter:
ficut ín animalibus boc eſtvidere:in malis coctanis
4 fimilibus. Si aüt terreſtreitate minuta aquofiras
abundet:coagulationce fructuũ melioꝛes ſunt: ſicut
pinguedines animaliũ: ficut ſicuum c fimilius. Qv (i
terreſtreitatis plus mínuarur quantitas: fubftan
tialis bumiditas ſubtilis fit « aquofa:fed tñ aliqua
tulus vífcofa: ↄtinuatur fruc?:« dii bumidiras coa
a efficitur ; ficuc vídemus ín moꝛis c ſimilibꝰ:
lPumídítas aurcs ti fuerít viſcoſa ⁊ inter ſubtilitatẽ
« groffitudíné medía: a terreftríbus elõgata cfllnít
4 pyolongatur ficut mufa z ſimilia:⁊ ideo mufa clon
gatur:q: bumo:cs ín groffitíc mediocres cffluentes
infcríus funt EE — Haee
fis iungatur aerea pare: 2birur leuitate aeris
ríus; — ergo cogitur deſcẽdere inferi: ⁊ ab
omnibus fuís partibꝰ cqualiter mouetur:vnde cau⸗
fa rotunditatis cfficitur. IRep:cbedimur tñ ab obij⸗
cientibus;quare inquiunt galla cft rorunda ⁊ glans
oblonga cũ humoꝛesvtriuſq; fit groffi ⁊ tereſtres:
RKeſpõdemus humoꝛes galle pure terreſtres funt ⁊
groſſi:⁊ ideo adunant᷑ partes fue ⁊ continuantur ec
r̃otundatur.Glandis vᷣo humoꝛes ínrer ſubtilem et
groſſum funt medij:qð eius monſtrant ſapoꝛitates.
vnde ⁊ humoꝛes ſui effluentes cam elongant.
¶ 3n parte pꝛecedẽti determinauit auctoꝛ oe diuerſitate
nature ũ. 3n bac parte agit de modo caufis gene⸗
rationis ipfo: c partium co:u5. Diuiſio.ec autẽ pars of
uiditur in duas. In quarti pꝛima agit oc mmodo gencratio
nís ipfozum ⁊ caufis fuc gencratíóts. In fecunda.f.ín bac
fonftat er —— lib:i tc. agit oe — ge
nerationis u. a aute pareípecrat 3C
fentem —— Sidi; autem bec pate in dnqs par
tcs. In quarri p:uma aſſignat modü gencratióis plantarus
⁊ parnü ipfarà ⁊ fructuũ per modii pullulationía ⁊ pꝛodu⸗
ctionis. 3lu ſcða fc; in hac:Tum aute fructus có bus
moꝛum fübtiliratibus zcaffignat modũ « caufas genera»
- tionis ſpecierũ ſapoꝛũ ín fructibus. 3n tertia. fin bacz Pa⸗
lam $q virtutes fructuũ ozginib?fuis vicine funt cc ami⸗
gnat comparationé naturc fructuü ad naturã ſuarũ oz1518
3n quarta.f.ín hac:Que autem oc ramufculis plátanf cc
affignat modũ generationis plantará per víam plantatio⸗
nis c ínfertionis ⁊ modi ꝓductionis ípfo:um poft fui oz
tum:⁊ diuerũtatẽ ipſoꝛũ Pm velocemvcl rardam pzoducrio
nem. 3n quínra f.in pac: Si aũt ínterrogemur: quare quis
dam frucus ſunt duri continui 2c. affignat diuerũtatẽ fru⸗
ctuũ ratione ſubſtãtie «figure penes diuerſitatẽ fuaz cau
farum naturali cum ípfis concurrétibus. f»arncularti aüt
ſubduufiones ín 2 patebunt. ¶ £ írca pꝛimã par;
tem oe fructuũ gñatiõe fer tãgit. Pꝛio dicit ꝙ materia fru
ctuũ in plãtis eſt humiditas ſubtilis ex materia illa qua nu
triuntur. Scðo tangit modũ attractionis nutrimentalis a
terra:dicens qp plante fibí fimile ab illa attrahunt.Tertio tà
git modii generationis radícís que eft attractióis pꝛincipiũ
dicens ꝙ cũplantatio vel femínario fit: findi£ feme velrat
mus: generata radix erit ⁊ nutrimenti attrabit. Quarto
dicit cp confo:taro caloꝛe naturalí tunc maius attrabít nu»
trimentũ:⁊ ocinde dicit ꝙ per actionẽ caloꝛis ⁊ attractionẽ
humiditatis generant᷑ rami per materie eleuationẽ. Quin⸗
to dicit cp cum creſcit planta t calo: apertis poꝛis fiunt rami
sroffio:cs t ouriozes.SSerto induat eremplá in anímalib?
ocfpermatís emiffionc. ¶ & irca ſecundaʒ parte que eft oc
fapo:us ganeratione in fructibus fünt endecim partes. In
pꝛima dat modũ fm que fructusa pontícitate in oms trãſ⸗
mutantur ſapoꝛes per actione caloꝛis:⁊ attractionẽ diuerſe
humiditatis. 3n ſcða dat modũ generatiõis oulcis **
Quic
Dietarũ vniuerſalium.
: eftacalo:c tẽperato:⁊ ec materia mediocri ad groſſitiem
—— ——— gñatiõis vnctuoſi a caloꝛe ma
ío: c cx bumidirare ſubtili gñati. In quarta dat modu Sra
noris falfi a caloꝛe plus excedẽte c er tuba mediocri gnati
In ſeptima oat gñationẽ parü infipidiq à frigiditate ⁊ bus
tmidirate mediocri fubriti gñat. 3n octaua oat gñatione⸗
acctofi d a frigiditate c fubtili pumíditate gna£. In nonã
oat — ftipti d ex frígiditate € pauca bumiditate
gfiat. In ocama oat gharione pótici d ec ocfa bumiditate
€ frigiditate ficca terrcftri gna£. Sin vndecima dicit ꝙ cus in
pótias regnet frigidítaszad oulcedinem calo: regnt.vtpu
miditaté digerat € puertat ⁊ coagulet ficut in cana mellis
velsuccare. ¶ sEirca terti parte tria tãgit. ꝓꝛimo dicit ꝙ
naturc fructuü funt fies nature ſuarũ oziginü plantarum
fed m fructuũ natureipfaz naturis aliquátuitü calidioꝛes ⁊
ficciozes ſunt.Scðo poat boc p effectũ ꝙ alimẽtũ ipfoz tru.
ctuũ ſubtilius eft. c cà buius cft ppter coagulation? aterra
aqua piouenit frigiditas; iõ femé cft magie ſubtiliatiuũ
captiuum.Zertio pbat boc p exẽplũ in papauere:cuius fe
mé eft min? frgidu ⁊ ſomniterũ:lac aũt aut ſuccus er quo
fitopiimagis ppter maios frigiditate, €ulIr boc pts in la⸗
ctuas ⁊ ipfarü iemine (C s£irca quarti parte ocdarans mo
dos gñatiõis planta p ví plátatíois tria intẽdit. Pꝛimo
tásit modi gnanoníis bui? dicẽs ꝙ rami plãtant ⁊ ñndunt
« exit radix humiditates attrabés nutrimẽtales.Scdo oat
modũ ꝓductiõis ramoꝝ ⁊ folioꝝ dicẽs q» p actionẽ caloꝛis
ↄfoꝛtati ex humiditate diffuſa poꝛis aptis folia ⁊ rami ge»
nerant᷑. Tertio oat diuerſitatẽ pᷣaantarũ rõne ꝓductiõis di⸗
cẽs qp plante tarde ꝓducẽtes oiu »feruan£ ppter duricieʒ
ficut oliua:q̃ aürcíto pducunt cito orffoluuntur ppter bus
miditatem ⁊ mollíciem ficutperfica 4 [ Xirca quintã parte
funt oue partcs, 3n quarũ pꝛĩa determinat oc oíucrfirate
fructuáróne ſubſtantie. 3m ſcõa.ſ.in hac: AIdeoq; mufa elo
gant cc.oetermmat oe otuerfitate ipfoz ronc figure. Sn 5
ma aũt parte ouo intẽdit. Pꝛimo aflignat o(uerí:tate qua
driméb:é nutrimétalis bumiditatio:er qua fructus giant
dicẽs ꝙ ddam cft terreftrie srcfla: ddam fubrilis zquofaz
quedam leuis aerca:qdam media.Scðo iuxta pdíctá oiuer
ſitatem determinat otuerfirarem fructuum ſᷣm qͥnq; gña.
Si em materia fit terreſtris gñantur fructus duri ficat pos
mũ quercinũ.Si aquoſa aliquãtulũ gñant᷑ aliquatulũ mol⸗
les ſicutcoctana.ſi multũ aquofa gnantmagis molles ficut
ficus:fi aquofa ⁊ parus vifcofa gantur rales fructus ficut
mo:za:fi medía:gnantur fructus must fiat funt pzuna 7 q̃⸗
dam poma. £onfcquenter affignat frucruü diuerſitatẽ rõ⸗
nc figurc.becatt pare ouas continet partes. 3n quarũ pꝛi
ma tangit banc oiuerfitaté. 3n fcóa remouct oubitationes
incidẽteʒ. Dicit ígitur pꝛimõ oc figura oblonga:g ín fructi
bus vifcofie aliquantulum humidis ficutin pꝛunis:figu⸗
rabecfit propter cffiuentíam ⁊ elongatíonem partiũ ⁊ de⸗
fcenfum deoꝛſum.Scdo dicit de rotũda:cũ viſcoſe materíe
iungit᷑ aerea viſcoſitate Shitur:⁊ partibus vndiq; a circun
ferentia ad centrum concurrentibus fit figura rotũda. De
inde pcedens drca dubitationem pꝛimo mouet ear dicẽs
pꝛopter quíd glans eſt oblonga:rotunda aũt eft gallazcum
humiditates vtriuſq; fint groffe terreſtres:⁊ ideo pꝛopter
partium equalem congregationem rotũdatur:materiã ve⸗
ro glandis eft media inter groſſam ⁊ ſubtilẽ: ⁊ ſignũ eius
eſt (apo; zalíquantula humiditas:⁊ ideo pꝛopter partiuui
fluzum fit oblonga.hec cft intentio huius partis. Circa
partem iſtam tria inquirũtur. Pꝛimũ eft oe generatiõe fru
ctuum in plantís. Secundum eft oe generatione ſapoꝝ in
eis.Tertiũ eft oc generatione plantarum fm viam planta?
Ps ⁊ infertionts, ,
irca pꝛimũ pccdit bocmó:drítur quare quibufdá plá
ns oebe£ pducto fructu ⁊ Qbufdá non:videf qp cuilibet
re catur pductio fructuũ:qꝛ ín quocũq; viuente co
r d ctnutrimentii:ín codem eft fupfluíras nutrimenti:
ec ce luperfluítate nutrimenr: m plantis generant᷑ fruc?
€r'S0 omni plante debetur pꝛoductio fructus: vídemus tñ
— num. Aahoc dicendũ c» quattuo: funt caufe propter
quae plantenon pꝛoducũt fructus. Piima caufa eft pauci
S'o.Lvfj.
tas bumiditatis a terra attracte:q: qn bumiditas cff pau»
ca:tuncplanta conuertit totum nutrimentum i fui vſum:⁊
fic nihil luperfiuit ez quo generetur fructus.Scðda cá cft foz
ntudo calozis « ſiccitatis plante humiditates conſumẽtis
ficut p5 in oleaftro: vnde cum humiditas confümatur que:
debet efie fufficiens nutrimentum: fimiuterfupfluitates
nutrimenti confümuntur.Terna eft humiditatũ terreftrit
groſſicies:q; ita funt grofie ꝙ non poflunt fubriban ad fru
«tus pꝛoducendos.Quarta cauía eft quam ponit Ariſt.liq⸗
ditas pumiditatum:que cum fint multum tiquíde non pof?
funrertra duci:immo fluürper pozos omnts ficut patct in
ſalice. Per boc patct folurio ad aliud:q: uie fit bumidi»
tas in qualibet planta: vel nutrimentum: oeficit tamé quía
pauca eclquia nimis grofía « huiuſmodi. CScðo querit
quarc in quibufdam plantis eft pꝛoductio tfructuus bie in
anno ficut in ficu. Zd Docoicendum q plantarum quedam
funt que ep bumidirateterrefiri in magna copía attrabunt
ad (uum natrimenrum:babent « multam nutrimenti fupe
flintarem ficut ficus: idco ez vna partc fuperfluitaris nu.
trimenti poduatfructus pamos:alíam vcro partem rett
nctad fructus alios poducendos. GT Zero poreft quer
quare boc non cft poffibile ín omm regione. Ad bocowens
dum ꝙ bocnon contingit mfi in calida regiõe:qꝛ in regione
frigida bumíditas nutrimentalis non — digern:cum fri
giditas digeſtionem impediat:in calida vero poc eft poffi»
bile q: calo: iuuat digeſtionem.¶ Quarto queritur cü fru
ctus in planta generetur: etrum cx operatione paume dige⸗
ftionis vel fcóc vel tertíc: t videtur q» ex operatione terríe
oigefhionis:q: dicit yfaac ficut fe babet femen in animalib?
ita fc bs fructus in plantis:fcd in animalibus femen fit ex
operanone tertie oígeftionis:ergo in plárís generant fru
ctus ex operationetertie digeſtiois.Scða ro pot acapí er
dictis yíaaci oe vzinis dicentis cp er tertia digeſtiõe cene
ranturfola in plantis t rami ⁊ fructus. Zertía ró bec eftzoí
cit pbs c» partes plante funt pꝛopoꝛtionales partibus aia»
lium:vnde dicit ꝙ radiraftimilatur o:í ⁊c.ergo in radicefit
pꝛima digeſtio:in trunco ſcða:neceſſe eft ꝙ in oibus parti»
bus tertia celebzcturzfeá fructus generatur et oigeftione
cererarum partium:erso generatur er operatione tertie oi
geſtionis.Ad oppofitum cft bec rõ:in quo non eft rertía oto
geſtio non cft effectus rertic digeſtionis:ſed in planta non
€ft tertía digeſtio ficut dicit pbs:ergo neq effectus rerne
digeſtionis:ergo frucrus ín planta non operabiturer ope»
ratione terne digeſtionis.Ad bocoicendum ꝙ fruci?in plá
ta generatur ex operatione terticoigeftionis. ld auct. pbi
refpondeo ꝙ terría digeſtio ad ouo oꝛdinatur. Primum
cft conuerfio nutrimenti ad fingulas partes coꝛpoꝛis. Se⸗
cundü cft ad qð o:dínatur gñatio feminü ⁊ frucruum ex pu
ra fuperfiuítate:q: ficuter füperfiuítare nutrimenti gene»
ratur femen:ita fructus,c boc modo eft ibi tertía oígeftio,
Tertiũ eft ad qð oꝛdinatur diuerſitas partiuʒ:⁊ boc modo
tertia digeſtio conuenit animali:qꝛ partes animalis diuer⸗
fe ſunt:partes vero plante fimiles ſunt:q; folium folio ra
mus ramo: quatur ad bococficit in eís virtus digeſtiua
tertia: t tertía oígeftio.€ Quinto qrítur quare in qbufdá
plantis ficut injperfico folía funt Oura c amara c fructꝰdul⸗
cce. fld bocoicendum fm Zlrift.p foua inipfo generant er
humiditate groſſa ⁊ indígefta: vnde retinent amaritudíné
fed fructus generantur ec humiditate pauca pura⁊ digeſta
quc ocpuraturin via:⁊ ex iſta digeſtione acquirunt dulce⸗
dinem. De ſecundovero nibil ofamus:fed ſupponimus er
itulo de ſapoꝛibus.
&irca terii ꝓcedit᷑hoc mõ:q̃ritur quare pꝛopꝛiũ eft plã
te vt ramus deciſus terre applicatus viuat.bocautem non
contingit ín anumali.Ad boc dicendum $m Auerro.⁊ 2i,
in libꝛo de moꝛte ⁊ vita :differt plantatio partíus animalis
t plante:quia partes animalis funtoiuerfe ⁊ non folus fitu
4 cópofitione fed etia virtute:ſed parres plante funt fimi»
les:quíia ficut dicit Ariſt. in qualiber parte eft potenría «cr
men 4 fructus: iõ fi plante£ pare germinat ficut totũ In
aialí pare eft diuerſa a toto:⁊ ídeo fi plantetur non viut.
¶ Secundo queritur quare mixtio poffit fieri in pene
Liber
⁊ nõ in animalibus.Ad boc dicẽdum q hoc eſt ꝓpter duas
cauias. Pꝛima eft a parte rei ſite:quia queda; eſt materia
termináta ficutin Domine ; aia eft materia interminata fio
€utíuad fluitzzbeceft in planta:quia fluit per mulra ficut
in tolia t ramos. Scd materia termínaranon poteft reperi⸗
rc aliam materias fup:a fc: c ideo non poteft recipere infer
tionem: pec eft in animai; cideo ín animali non porett fic
ri commixtio. 3n planta vero eft materia interminata: c
ideo pótrecipere porentiam alterius materie. ¶ Zerrío q
ritur quarc iñ inſertione fructus ſeqᷣtar naturam rei ínfers
tc. cd bocoicendum ꝙ frucnis fequitur naruram plante d
inferirurzquía pꝛopꝛium eft fructui vr ín ramo generetur
truncus vero generatnucmimentü;ram:i vcro recipiunt bu
iufmodi nutrimentum: ficut dictũ eſt:ex fuperfüntate na
trímenn fructus generantur: ideo fequitur ſuperfluitatẽ
nutrimẽti ramoz:t hoc eſt a parte rci infertezideo fructus
naturam rci inſerte debent iequi.
¶ De nutrimentis arboꝛum ⁊ ceteroꝝ terre
naſcentium. Capi.xxiij.
Lectio.xxvij.
Onſtat cc vcrbis huius noſtri libꝛi:qꝛ nu^
trimenta arboꝝ c.ceteroz terrenaſcẽtium
ec quattuoꝛ ſunt clemẽtis.humoꝛes em̃ ca
2Ji rucricntce aut terreſtris funt grauitatis c
aquoſitatis cffiaenris; « acree leuitatis ignecq; fub
tüitaris nó funt exꝑtes. Quarũ eſſentie aliqn funt
equales in Durmoztbus frucrus nutrientibus: Aliqñ
vcro diuerſant᷑ Si crgo fructibus terrettrís z grof
fa ſabſtãtia dñetur:humoꝛes vo ſubtiles z aquofi ít
ucniant:arauirate (uí pꝛioꝛis bumoses penetrãt in⸗
terius: ibidé coangulaat ⁊ oſſa ↄficiuntur.Cũ aũt
nulla nutrimenta vnccuoſitate ⁊ ſpiritualitate tint
carẽtia:vñ d nutrienda nutriũt:ſi funt gignenda gi»
gnunt:penctrãda penecrant:et vnctuoſitas ⁊ ſpiri⸗
tualíras di parte terreſtri adunant:⁊ in medio eiuſ⸗
dem partis terreftris:d locus ppzius cft coz cuſto⸗
díendo: (icut in animaiíbusvidemus:quoz medul
le iter offa cõtinent᷑ ¶ Cindez oia nafcetía que offa
fuat habẽtia:er oſſidus fuís poffunr gñari:pars em̃
vnctuoſa ⁊ ſpñalis q̃ interius ↄtinet᷑:ſdem nn eis qo
fperma in animalibus gñandis facit.hec cft cã oſſiũ
⁊ co: dab offibus funt gñanda.Oſſibus carentia
parcím terreſtris:partim aerce ſubſtãtie cõmixtionẽ
bñt:q̃ leuia facit ca c natatilia Cum autẽ humoꝛes
groſſi ⁊ viſcoñ inueniunt᷑:groſſitie ⁊viſcoñtate pene
trare poibẽt part terreſtrẽ: ideoq; ſuꝑinnatat ct in
ertremitatibꝰ fe dilatat: ⁊ caloꝛe ſolis deſiccata coz
ticem facit ⁊ gñat.pars vero vnctuoſa ⁊ ſpũalis: d^
bus fructus gñatur:cũ oſſavbi lateant nõ reꝑiant:ꝑ
totũ coꝛpus interíus fe diffundũt. Gir cus ois fruct?
offa bris ccoffious fuis gñetur:qͥ vero no b5 ex radi
cibus z ramís neceſſe eft arboꝛiʒet. ¶ Licet nobis
obijc poffit quarc queda arbo:es caducas bic fron
des:q̃dã vᷣo nõ:q̃dã rotũditas:q̃dã oblõgas:⁊ q̃daʒ
fiſſas:q̃dã vᷣo nó. Dicimus frondiũ ab arboꝛibus ca
dentiũ ci eft ablatio ciboꝝ.Cũ em̃ frigus ín bvema
lí pe extrinſecus arboꝛibus dñetur:caloꝛ fugiens fi
bí contrarium:latitat in radícibus. Qui cum ibi au
gmẽtetur:a fuperioribus ratis ⁊ extremitatibꝰ bur
sem fibi trabit funditus;er multitudo fui caloꝛis
temperetur ne infcrioz incendantur.a fuperío:fbus
ergo cibo illo fugiente noceſſe cft frondes cadere, oí
—
cũt ergo illi bic vt calo; inferioꝛa petat om̃ibꝰeſtvni
uerſaic arboꝛibus.Scd quare quibufdam cadant;
quíbuidas non.iDicendum eft ꝙ ouobus modís fpc
dalicer fit. cino q: radices fue naturalícer foztes vir
tutem babent trabcidí fibi fcpe oumosem a terra:⁊
rante funt mulrícudínis ⁊ grotiitici vc mulra hume⸗
aaríóís quãtitateʒ ⁊ grofi35 quia rara fumpferüt
feruare poſſint:quare ad retrigcraudum caloꝛeʒ illit
fufficir:necopostetvt a fuperiozibus aufcranr ramis
Ideoq; trondes non cadunt:q; non cis autcrüt fuus
nutrünenturm ficut frondes palmarũ.Sunt etiã ar⸗
bo:es que rariſſimas babent radicce;quibus cii nó
fuiticiat qð eis terra adminiſtrat:ꝙ ita pauperãtur
vr velint nolint ad rcirígcrasidum caloꝛem expetãt
a fuperíozibus:« fic tunc caufa cafuris fronaibus,
Secundo vcro modoCqui iam diximus) quedaʒ
arboꝛes oꝛiuntur vcl fiat ex humoꝛibꝰ fubcilib? ⁊ ci
to oíffolucntibus.ficut malagranata ⁊ ſimilia:q̃daʒ
oc pumo;íbus groflis ⁊ rerrcitribus ⁊ ſimilibus có
tinuís;z ad diſſoluendum duris.Que atit oc fubti
libus fiunt ⁊ cito oiffoluentibus; virtus appetitiua
que in radícíbus eft:quicquid a ramís trabir.facle
fibi obedit pꝛopter ſubtilitateʒ fat « leuitatẽ. Quia
ergo fepe tibi ſugunt: facile frondes indc cegunrur
cadere:vnz huiuſmodi arboꝛes parum in terra funt
ourantes.Z2hue vo büoz funt groſſoꝝe terreſtrũ iũ
«o: virtuti appeticíuc ín radicibrs manenti abu
iuſmodi non obedítur humoꝛibus:qui in ramoꝛum
ſunt extremitatibus pꝛopter groſſitiem ⁊ ſui terre⸗
ſtreitateʒ reſiſtentem:neq; poceítvírtus trabere nífi
qð ín eíseft ſubtile:maioꝛ auzcm pars remanens mi
trimentum frondibus p:ebct ne cadant. 3decgs ar?
boxes tite oíu ín terra funt duratiue ficut oliuc: cbe
nus ⁊ fimilía:q9 fic poteft viſui ccrtíficar: pannus
ením per mcdium fiſſus fi partim ſubtili aqua: par^
tím aroffa infundatur; z vtraq; pars ſoli exiccanda
exponatur:ſubtili aqua infuſa citi? ocficcabit, Qua
rcaüt quedam rotunda:quedam longa babent foe
lia:elemẽta frõdiũ:⁊ bumoscas ce nutríctes für các
q: clementa aliqñ ſubtilia funt ⁊ leuia: aliqñ groffa
⁊ gauia:⁊ humoꝛes ſimiliter aliqñ liquidi: ⁊ aliqii
fluidi:aliqñ leues ⁊ aerei.Si ergo materia ſubti⸗
lie ſit⁊ leuis:humoꝛesvero liquidi z fluidi:mouetur
materia ſurſum leuitate:humoꝛes vcro deoꝛſum Lic
ditate:ſicq; frondes dilatãtur ⁊ elongantur.Si abt
materia groſſa:bhumoꝛes vcro ſubtiles:grauat᷑ ma⸗
teria et greffirie fua ne ſurſuʒ aſcendat:humoꝛes au
tcm circafunduntur ſubtilitate fua per eas:⁊ ira rc^
tundirarís fir cauſa.Quare autem fiffa funt vci ínte
gra:ſiccitas ⁊ bumídiras cft cauſa.vbi cnim frondi⸗
bus ſiccitas dñat᷑ caloꝛe ſolis magis oc ſiccitate fin
duntur:vbi humiditas ſupereſt caloꝛi repugnat:et
(dco integre remanent frondes.
¶ TAſſignatis modo c caufis generationis plantarũ « fru
ctuum c aliarum partium: In bac parte aſſicnat generatio
nem partium früctuum 2 foliozum oifpofirionum ipſoꝛũ
hec autem pars fpectat ad pzcfentem ſpeculationem. Diui
fio. Diuiditur autera ifta lectio ín duas partes. In quarus
pꝛima affignat caufas generationis oíacrfarum partiũ fru
ctuum. 3n fecanda foluít quafdam queftionce circa oifpos
Dietarũ vniuerſalium.
fittones foliozum diuerſas. Pꝛima autcm pars diuidit᷑ in
Duas. 3n quarum pꝛima tangit cauſas mater iuo parus
fructaum:per quarum diuerſitatem caniatar diuerntas in
- gocum partibus, 3n fccunda octerminat senerazonem ot
ueríarum partium ex diuerſis cauſis.Secunoa pars q̃ eſt
pc queftionibus diuiditur in duas. In Quarum pꝛina mo^
uct e33. In fecunda cae ſoluit. ꝓPꝛima atit pe non otuidit.
SSccunda aurcs oiuiditur in trcs. In quarum pꝛima ioluit
piimam quc eft oc cafu « conferuationc tolioꝛi· m. Sin icda
foiuít fecundam que cft oc figura folioꝛum. In tertia ſouit
tertiam que cft oc integritate ⁊ fiflura folorum. ¶ Sũt igi
tar in preſenti lectione partes fer. In quaꝝ puma aflignat
caufas materiales parum fructuũm. Sin iecunda.ſ. in pac
igitur fractuí terreſtris ⁊ groſſa onerur iubftantua c.
fmouerficaté illarum caufarum affignaroiucriam genera
tioné partiü ipfoz. 3n tertia.f.in bac. 25 nobis poflit obra
Zc.moauct tres quettioncs circa oit pofinoncs fouozum. In
quarta.ſin bac gicimus frondium ab arbozibus cadétius
⁊c.ioluit primas queftiones. In quinta. hac:Quare aũt
q̊̃dã rotunda:quedã vcro oblonga ⁊c.ſoluit ſecũdã. In fer
ta.ſan hac:Quare autem fira funt vel integra ⁊c.ſoluit ter
tiam. ¶ £irca primam partẽ aſſignat diuerſitateʒ materie
nutrimentalis plantarum dicens qp nutrimentum ꝑplantaꝝ
conftat cx quattuoꝛ clementio: vnde hʒ grauitatem ex na⸗
tura terreſtri:huxibilitatem ex aquoſa: leuitatem ex acrea
ſubtilitatem ex ignea:⁊ ideo nature fructuum ratione nue
trimenti ⁊ materie qñq; babent equalitatem:qñq; diuerſi⸗
tatcm. Xirca fccundam pactem ferc intendit. Pꝛimo aſſi
gnat cám offiá in circũferentia fructuum generatoꝝ dicẽs
q qñ in eis tunt partes:quedam terreítres:quedam ſubti⸗
les:aquofe ppter grauirarem rerreftrium non potentiti pe
netrarezíubtiles penetrát:c rerreftrce conſtantes remanct
⁊ per coagulatioaé ín oia conuertuntur.Scðo rangit cám
generationis medulie i medio:que eft popter bumozem
vnctuoſum fabtilé peuctrantem : qui arcunftat rerreftris
groſſus penetrare non porens: c eft fimile ín offibus me
dulla aĩalium. Tertio concludír qp ex frucnbus pabentibus
offa cum medulla fit femen poretr fimile generarezq: para
que cedit in medulla eft ficut perma in animalibus, (Quar
to oftendit caufam carenríc ofíium que eft pzopter equalẽ
commirtionem partíum ſubtilium cum groffis.£iuinto affi
gnat caufam gcneranonis coꝛticis in fructiouszque eft pé
pter contranum partium vifcofarum ⁊ rerreftrium : q: ta⸗
men terreftres pzoprer vifcofos penetrare non pofluntzcir
cüftant « in coꝛtices pcr ocficcanonem conuertuntur.Sex⸗
. tocondudít ꝙ omnis fructus babens offa er illis fimile ꝓ
ducit:alie plante offa in fructibus non babenrés generant
er ramís c radicibus. XCirca rcrriam partem mouet tres Q2
ſtiones:quarũ puma eft oc cafü folíoz ⁊ permanẽtia.Scða
de rotunditate ⁊ lõgitudine ipfoz. Zcrriaoc integritate ⁊
fizura ipfoz.Q Xirca quartam parcem ſoluit pꝛimã q̃ſtio⸗
nez:⁊ in bac parte funt due partes. In quarũ pꝛima ſoluit
cám generalẽᷣ aſſignãs circa cafum folioꝝ. In (coa aſſignat
cãm ſpecialẽ circa cafum eoz im quibuſaam plantis ⁊ con⸗
ſeruatione in alijs. Dicit igitur ꝙcã ꝓpter quá in hyeme
cadũt foliaeft fuga colons ab extremis ad radicem pꝛopter
frigus tempoꝛis:⁊ artracrio humiditatis que eft fundamẽ
tumfolioz ad radicem. ende affignat cám fpeciale, Pꝛi
mo em dicit q cà p:cdicta eft cõis:ſed (pedalis eft ínquiren
da. Scio affignat vnam cám fpccialem Q eft ppter debili⸗
tatem calozís qui parrem bumiditatie d eft marería folioꝝ
tarde refoluit vt folía conſeruentur:⁊ ppter cius foztirudi
nem becbumiíditas círo refoluitur z idco cadunt:⁊ ad boc
concurrunt raritas 7 oenfiras plante: zfo:ntudo:z debi⸗
litas attracríuc c multitudo ⁊ paucitae Dumiditatis.£rgo
terno affignat fecundam cám à eft ppter fubtiliraté ⁊ groſ
fitiem bumiditane que cito vel carde attrabirur vel oifiol»
" — autẽ funt in oliua ⁊ bebeno:⁊ in panno fub
"pd E c laua infuſo:ĩ quo cito ſubtilis:tarde groſſa oc
que eftoc — —— parrem ſoluit aliam queſtione⸗
—æ ra folios if à autem longitudinis eft ſubtui
ditatis c leuitas furfum mote quátum ad ynam
S'o.lvitj.
partem: liquiditas alterius que deoꝛſum mouctur. £au»
1a autem rorundiratis eft grofiitics cum pumiditatis ſub⸗
litare ppter quam partes ad centrum mote fccum tra»
hunt liquidas arcanítantes ¶ Circa ſextam parre; fotuit
alteram queftionem aflignans caufam fizurc rolioꝝ oices
ficcitatem caufam fizurezintegnratie bumiditarem , am
fictas partium diſcoberentiam oiwidendo opcratur: bu»
miditas aurem coperentiam vniendo.hec aute cft intentio
buius partis,
¶ TCirca partem iftam ouo querunt "$»rimurm eſt de reno
uatione plantarum, Scðm ett oc catu rotioz ⁊ regenerano
nc cozundem. ;
¶ irca pumnü pcedítur boc modo:queritur;etrus aliqua
pars plante p:incipaus ⁊ fira fit que non pofi regenerari
⁊ videcur q fic orat Auicẽ.ꝙ aia cum fir ena requirit vnus
membꝛum cui pꝛimo inbereat:⁊ a quo pꝛimo oepéceat qð
fit pꝛmũ c pnapale.ó fitr ín plãta ota requirit membꝛũ pn
cípale c fipum a quo oependear: fed conitat cp talis ps no
por renouan:ergo ín planta cftaliqua pars que non pogeít
renouan.(L Secunda ratio bec eftzficuc vira debetur ·ĩali⸗
bus ita ⁊ plantis:fed oifferenterzo: vita debetur ajalibir.a
nifcíte:plantisvero ocailte:fed vira in aialibus emanat ab
alíquo membꝛo ad omnía membꝛa:ergo fitr in plãtis vita
emanat ab aliquo ramo ad omnesramos fed conftar-cp
illud a d emanarvíta ad alia eft fira ⁊ pꝛĩcipale «non regc
nerabile:ergo ín plantis quedam eft pare à non poteft rc»
generari.Tertia ratio hec eſt:vita in planns confiftit mediã
te caloꝛe naturali ⁊ conferatur mediãte nutrimẽto: fed ín
quocunq eft calo: naturalis 7 nutrimentũ:eſt aliqua pare
ín qua cõſiſtit ⁊ que fir minera calo: naturaiiszergo in. piá
ta cít buíufmodi pare:ctalis pare nó poteft resencrarer
go in plantis eft aliqua par$ quenon poteft regenerari.
zdoppofitum eft auct.ba. ín comento fupza tegni dicẽtis
Q: omnes partcs que babentur ez humiditate nutrimenta
li regeneran pnt: c non ille que generantur ex pztmo ſper⸗
mate:zfed partes plante er bumiditarenutrimentali gene
rantur:ergo pofiunt regeneran.Scda rario bec eft. dicit
pBs ꝙ partes plante funt homogenee:⁊ idco ficutipe dicit
quel;bet pare plante per fe viuere poteſt:ſed qua rone vna
talis poteft regenerari:eadem ratione t alie:ergo nulla cft
ita firz quin poffit regenerari. gd bocoicendum ꝙ aliqua
pars cítin plantaque cft fip3:et bec non eft regenerabiss,
Ad rationem oícendum q ín grano frumenti cu5 putreicit
eft aliqua pars fira que non poteft regenerari:⁊ Duic affa
tur bumidítas terreítris:tn partes que generantur ez bu2
miditate nutrímenti ficur folia 7 rami poflunt regenerari.
Ad fcóm oicendum qp partcs plante ouobus modis confi»
derant᷑. Ufo móín fc: ficnon funt fimplíces:q: ficbüirorfi
cia.ſᷣm ꝙ dicit pbs q: radix affimilatur ozi. luo mó accipiũ⸗
tur pꝛout 2parantur ad partes animalis:4 fic partes plano
tc oicuntur fimplices z vmfo:mes.( Secundo quent cir;
ca hoc.vtrum becpars fica ⁊ pꝛincipalis fit radix:⁊ vidct cp
non.Simile eft oc animali ⁊ planta: fed mem bzumin aĩali
gð eft piinapium nutrimẽti nó eft pꝛimũ ficur epar:q̊ fimi»
uter in planta'non eft íllud membꝛũ pꝛimum qð cit pᷣncipiũ
nutrimenn:fedillud eft radiz:ergo radix non eft illa pars t
ra pꝛincipalis. Ad oppofitus.3llud membzum eft pꝛincipũ
in planta qð in ca pius genera£ :fed boc eft radit Pr víaac:
ergo radix eft la parsfiza. Secunda ratio bec eſt:illa pars
cft pꝛima ín plantis ad cuius co:ruptionem fequirurtn tos
to co:ruptio:fed radix ín planta eft buiufmodi:q: ipa ocfic
cata rorum co:pus ocficcaturzerao radir eft pama pars fi
raín planra.ad boc oícendum ꝙ becpars eftradiz. à rõ⸗
netnoicendum q non cft fimile oc animali ⁊ planta:qꝛ plà
tà femper eft coniuncta nutrimento:animal vᷣo non. Ilud
ergo méb:um in aĩali qð cft pꝛincipium nutrime uti non eft
pꝛincipale:ſed ín plára mẽbꝛũ qð eft pꝛincipiũ nutrimẽcti cft
pꝛincipale:cũ fcmp diũcta fit nutrimẽto:⁊ tota vira plante
in nutrimẽto ↄſiſtit:iõ radix cft pꝛincipale in plãta cũ firpn
cipiũ nutrimẽti. ¶ Tertio q̃ritur quare non fíunt renoua⸗
noncs in aĩalibus ficutín pláns. ad hoc dicendũ v boccft
ꝓopter duas cauſas. Pꝛuna eff ficut dicit xbs:in P2" mr
]
Liber
tà efluẽtia nutrimẽti: cft em̃ planta femp diũcta nutrimẽ
to:ió plãta ſemꝑ multiplicat pᷣtes. Jn aiau Yo nó cft effluẽ
tia nutrimẽti:iõ nó mulnplizar partes, Scda cft oluerfitas
parri in aĩali. In pláta vofunr pres pomosenee:c ita qz
es alalis ex pumid.rate fpermatica generatur; et tale
nó pór renouari ficut oicit Bab. ⁊ ió ꝑtes in aĩali nõ pit re
nouan:ied partcs plate ex bumidirare terreſtri gñantur:⁊
i6 renouari poſſunt.Et p bocps ſolutio:q;: ꝑtes i aĩali funt
octerminatc;in planta vo infinite, 7 cà huius eftzq: partes
irc ex humiditate terreftri ghant; c etiã initis cft ſuper⸗
uũ nutrimentũ:iõ partes infinjtc prit generari, 3n anuna
li onó eſt affiuentia nutrimẽti.⁊ prerea ꝑtes aialis cx pu
míditare fpermatica gantur; ideo funt finite,
¶ irca fcóm ꝓcedit boc mó:qnrur quare in dbufdá plá
tis ↄſeruant᷑ foua:⁊ in gbufdá no. Ad hoc dicẽdu q B ctr p
pter duas cauſas. Pꝛima eft ppter humidũ vncruofus;q3
non eft oe facili coagulabile:« cria ficcabile ficut in oliua ct
lauro:c ppternaturá olei z pinguedinis q 2feruat bumi»
ditate, Soa cá ppter ptes ouras ficcae: t pocmó mirtus
——— tolia.vᷣ Scdðo q̃ritur quarc plante habeu
tes folíalata parum conſeruant illa:hñtes vero folia ſtricta
multũ ficut ps in oliua c lauro.Ad boc dicendũ qp folia ftri»
eta ficut vult yſaac:cauſant᷑ cr parua bumidirate jda que
parum potcft líquidari: idco oc facit ocficcari babent: ex
boceft q non tãtũ conferuant folia 4L Zcrtio dritur cũ fitr
fe babeant capilli ín aíalibus ficut fe babent folia in plátis;
fed capilli pbumidiratem »feruan£:c iõ femme non fiunt
calue ppter magnam humiditatẽ 2feruanté capilios neq;
eunucpi:ergo codé mõ 95 eſſe in pláta: fic plante humide
magie debẽt »feruare folía qp alie:hoc aüt alium ficur po
nunt pbi. Ad hoc dicendũ ꝙ finc oubío in boc 2ueniüt ro»
lia « capilli in aialibus:q tam capilli dp folia ex fupfluitate
numméti gant :fed differũt ib cp capilli magne füt ficata
tis:qꝛ ficut dicit Auicẽ.ſi ofía ín quodá poto cópzimant pD
€ribit oc humiditate d oc capillis copseffie in quodam 'po
to:⁊ iõ fign cft p fumt magne ficcitatis:folíavo fu ntmul
te humiditatis:⁊ iõ cii capilli fica fint indigent inagna cos
berentia d fit p humiditatem.⁊ idco bumiditas ín aialib?
facit ad »fcruationerm capillog:non em in Qlibet cute fiunt
capitli:fed (n pumida:vñ 2cbilt nó hñt capillos:fed qs folia
funt maxie hũiditatis:iõ püiditas nocet ad conferuandus
¶ Vitimo jrif dre pláte frigide ⁊ ſicce diu ↄſeruãt ficut -
dicimus:⁊ nimirũ aialia frigida c ficca nó 2feruanf diu.ad
bocoícédi ꝙ pꝛincipiũ ↄſeruatiõis vite eft duplex. Pꝛimũ
eſt foꝛtitudo p:icipioz.f-calídá ⁊ hũidũ:⁊ p tale aial diu có
ſeruat. Per oppoſitũ vᷣo aĩal frigidũ c ſiccũ parũ »feruaf,
Scðm Éfoit[ nep? ꝑtiũ.vñ dicit Auic.ꝙ aĩal parati ẽ coꝛru
tíót q: bs ocbílé coagulationé. Sie etiã dicim⸗ de pláta qp
fia q̃ bʒ foꝛtẽ nexũ partiuʒ oiu 2ferua£ ficut mirrus. Sir
olíua »feruatur oíu q: eft calida « humida.
Zwc grana generentur;z bene vcl male
ſecernantur.
——
A Tow "
—-—
fabftatia triplr.ddà effi ↄiũcta ſolida:gra
S5 nía:farinc multuʒ hñtia ⁊ pauca furfura.
quedã tenera:rara:in farina paucazin furfure vero
multa:⁊ funt alia q̃ ſunt medíocría. Que vᷣo funt có
iũcta ſolida ⁊ grauia multũ farinoſa:⁊ paz furfurea
caloꝛẽ naturalẽ ſignificãt traxiſſe coctionẽ quantum
opoꝛtebat:⁊ humiditatẽ accidẽtalẽ fugiſſe:ſubſtan
tialẽ vᷣo opari cepiſſe. Ideoq; nutrimẽtũ huiꝰſpeciei
eft multe quãtitatis:ſoꝛte:durũ a membꝛis diſſolui.
Ad cõfoꝛtãda $ membꝛa bec ſpẽs eſt optima pluſq
in ſanitate regẽda ⁊ cuſtodiẽda.Mẽbꝛis em cõfoꝛ⸗
tãdis cibi funt AK NENG duri.
Kegimento vo enftodicde ſanitatis Icucs abifaci?
les actioni nature obediẽtes quãtũ opezteat diſſolu
biles. Que aũt grana vltra tẽperametũ funt gradia
rara:tenera:in farina. pauca:in furfure multa tignift
cãt humiditateʒ ſuꝑfluã.vñ calo; naturalis coctionẽ
nó expleuit ſuã. Ideoq; cauẽdũ necdũ noucllü cft ac
cipiẽdũ:niſi aliquantulũ ſuꝑfluitatẽ habitã amittat
caloꝛe acrís boc facictc; humidioꝛa em̃ ⁊ viſcoſioꝛa
pꝛioꝛibꝰ funr. Intellige aũt qn calo; acris boc exple
1€ poffit; caloꝛes impcrfecrae citrinitates muta⸗
Té: ↄtinua (int ⁊ iuncta.qð dà ín ſeptẽ mentibus
qued ín anno integro opcrant. G5 antiquus atbc
niéfis dixit qð Gal. ofirmauit.Branoꝝ nouoz inqͥt
aii feptes meſes nutrimẽta groſſa funt « viſcoſa: ad
diſſoiuendũ oura:fcd tñ cii bene funt digeſta:multũ
dãt nutrimẽtũ:⁊ a mẽbꝛis diſſolui funt oura; vri cox
nutríméra ad ↄfoꝛtãda méb;a dy in fanitate regẽda
funt mclíoza ⁊ cuſtodiẽda. 3nuercrata 9o f5 nó cox
rupta in natrüméto funt minoꝛa:ad oígerédii z a me
b:soitfolueda facilioꝛa:iõq; in fanítate cuſtodiẽda
mclíoza ftit d» ad mébza cõſoꝛtãda. Inueterata adeo
vr bumidíraris fuc ſubſtãtialis ps detecerit:cũ ſiccio
ra funt dp opo:tcat;z idcirco illaudabilía büc autes
vetuttatis modi excedẽtia:vt ⁊ ſapoꝛẽ 7 odoꝛẽ amít
tant naturale; fua humiditatẽ fubftaríale maxime ft
gnificãt cffc finita: peioꝛa inde fic d» nouclia: cttt
tint inflatio:a c viſcoſioꝛa:ſed tij no oibꝰ laudabilio
ra boibus:pfertím humidis cii deſiccẽtur. Si atit p
nímíctatéverftarís rora ocficíat bumectarío ſubſtã
tialis:⁊ calo: ⁊ fapose ⁊ odoꝛe grauía fiũt.Cũ autẽ
frãgant᷑:⁊ quafi puluis cõficiant terreꝰ peſſima ſũt
oib? modis aĩalibus.Sicut Babł.q̃cũq; inqͥt grana
ín odoꝛe peſſima ⁊ ín ſapoꝛe femper abominabilia:
nutrimẽta eoꝝ ouob? modis funt abboꝛrẽda:vel qz
natura cr grauitate fui ſapoꝛis recuſat ea digerere:
« auda remanẽt c coꝛruptibilia:vel q; fanguis d cc
cis gñatur:ſiccus cft ⁊ peſſunꝰ:melãcholicus:⁊ vene
nofus.vn Bal. q̃ inqͥt grana per tà longa durant tẽ
po: vt fuas exeãt naturas:nutrimẽto « regẽde fant
tati funt granío;a:contraría atit cõtrarie.Que aute
inter ouo funt extrema:in fua actionejc paffióe funt
tẽperamẽto ⁊ mediocritate pfecrazinter ſubtilitateʒ
⁊ goſſitiẽ digerẽdi velocitate ⁊ tarditatẽ fe habẽtia
⁊ idcirco laudabilía ſunt:⁊ optima ín cõfoꝛtãdis mé
bꝛis ⁊ ſanitate cuſtodienda:qꝛ non velociter nature
obediunt:vt diſſoluãtur ar cibi digeſtionẽ: neq na
turã in tarditate digerendi fatigãt:ſed potius actio
ncm ſuã ⁊ paſſionem medioares faciunt. Inde Ga.
£e inquit naturaliter grana funt magna vel par⸗
ua:fed ti arauía ⁊ ad maturandũ dura:magis funt
farinofa qp furfurea mutribilioza ⁊ mẽbꝛoꝝ confoz
tantío;a: vtpote ad oigercndum oura:7 ad diſſoluẽ⸗
dur rarda:rara:tenera:z leuía in farina pauca: fur⸗
furibus mulra:parus nutriunt:ſed fanitati cuſtodiẽ
de bora ſunt:facilius enís oigeruntur:z a membꝛis
cito diſſoluuntur.Media vtroꝛũq; ⁊ membꝛis con^
fortandis:⁊ ſanitati cuſtodiende optima ſunt. In
ſuis ergo actionibus grana raliter temperentur.
€ Si grana vel femína vel quelibet ficca pꝛobare
volueris:infunde infundenda aqͥs:clixa clícada:atfa
Dietarũ vniuerſalium.
afanda:d velociter inflãt:⁊ duriciem amittũt fuam:
taudabtiioza funt non obedientibus:⁊ in duricie vel
ficcitatc pmancntibus. €. ciclocitas cm mutatiois
figuli eft perfecte actiõis naturalis calozis in coctio
ne ſui:duin in oꝛigine fua fucrint; c mundificara fint
ocoib?accidéralib? fuperfluitazib? ſuis.vñ z rarut
cantur:z vſq; ad interioꝛa fui calo; ⁊ aqua penetrat
bmót grana oígcftióts funt in ftomacbo z epateve⸗
locíosis: cimuratóte ín ſanguinẽ:⁊ mẽbꝛoꝝ ad aſſimi
latíoncs facilioꝛis:neq; folii ín his bona funt; f5 etiã
co laudabile eft nutrimentum.: q: quecungs facile
digeruutur:ſanguis cft laudabilis qui inde gñatur.
vndc Gal. Nullus cíbus eft vtilioꝛ in laudabili fan?
guinc generando d? qui perfecte oigeritur in ftoma
cbo. Abi fi bene digeritur:in epate cs ilr digeritur
qð fi fit:reftar ꝙ ĩ ceteris mẽbꝛis perfecte digeritur
⁊ membꝛis velociter aſſimilatur. Sile eft intelligẽ⸗
dum de his d ectra coꝛpus p artificium fiunt:coctio
ne:elixatione:aſſatione.Si enim bene ⁊ perfecte oz
dinentur:facile dẽtibus maſticantur:⁊ ín ftomacbo
digeruntur.hec vero pbantur ct bis que tn actione
imateríc videntur.Multa em̃ narura pieparat: que
alítcr apparare non opostet:ficut lac ín mamillis: z
fructus ín arboꝛibꝰ. Que grama in fua duricie:⁊ ſic⸗
crate cocta:elixa:aſſata ⁊ infufa in aj ꝑmãſerint:ſu⸗
perfluitates bumoz groffoz ⁊ viſcoſoꝝ fe babere in
nuuat. in quibus ſubtiliandis ⁊ digerendis natu
ra ocficíc:z idco coz fubftarie terreſtres funt z groſ
fe:ficur panís aʒymus frígidusc cozía nondũ pꝛepa
rata.vnde neq; calo: neq; aqua penetrare pót . bu2
iuſmodi funr illaudabílía. IHon enis in fanguine nift
otfficilc funt mutabilia:ſed anteqᷓ natura ĩ ets acrio
né fuam expleat:ſunt coꝛruptibilia ⁊ ín groffus pble
gma 2ucrtibilía:que poft multoꝝ ⁊ oiuerfoz moꝛbo
rum funt matería.acccpta maxime ab bis quoꝝ coꝛ⸗
poꝛa funt defecta:ſicut feníox ⁊ exc egritudine excũ⸗
tium. Iñ Gal.de grauis aſſandis ⁊ elirandis coque
dís:oc oꝛdeo ſiue trícíco otrir./£ um fint apparanda
vafculaebí coquütur oppila cũ pafta: cria ſuaui fo
co coq̃:neq; moueas oonec fuerínt bñ cocra. Soi cri
ante moueas:extrema eoxum calefacis 7 incédis an^
tei cocta (tint. 3nde Gał.omnia graria affara ven⸗
rotiratcs ⁊ inflariones amifcrunt ſuas.Sed ramen
dure ſunt digerenda ⁊ groſſi funr nutrimenti. Obij
cient foꝛſan ſopbiſte. uare Gab. in bocloco iterat
cum alibi iam dixiſſet grana elixavel aſſa que veloci
ter digerũtur:⁊ multum fuerint inflatiua:⁊ nó pott
ca funt inflantía:z ín ftomacbo« ín epate digeſtibi⸗
rioꝛa. ſtñdemꝰ Dat bocloco grana affara 7 inflati
u3 cóparat bis que funt oura als elixa dicẽs. Aſſa⸗
r3 etfi fint non inflatiua:ad compararíoné rii elixo⸗
rum ad digerendum ouríoza funt. 3n alío vcro loco
affara etfi tint inflatiua:aſſatis c inflatiuis funt ve^
locioꝛa ad oígerendum. 2tlíquando enim vnũ quod
m ouabus oíuerfia rebus comparatur :2 cii com
paratus non mutetur ad que comparatur:tamen oi
— bi gratia homo relatus ad patrem eſt
— llum vcro pater:neq; tamen vnum cit pa
cer 2 filius:neq; eft filius c parer. Itideʒ « in boc lo
S'o.lít.
co non cft neceſſe:vt ſi aſſata ⁊ inflatius coparemus
elixis ⁊ durioꝛa inueniantur affata ⁊ non inflatiua:
aſſatis ⁊ inflatiuis durioꝛa dicantur.
¶ TErecutus cft de natura fructuum; 3n bac pre agit de
natura granoz.becaüt pare fpectat 3o phrem Ipeculatio2
nem. Diuidit aüt becpars in ouas ptes. 3n quarũ pꝛuna
agit oc natura granoz. In fcóa.f.in hac:Coꝛtices granoꝝ
ad 2parationem cc.agit oe natura partiti ipfoz: d funt fur
tfur:farina. PPrima pars erponat pmo.iuiaitur aüt bec
pars in ou2$ partes. 3n quarü pꝛima aſſignat otuerfitareg
granoꝝ. 3n fca octerminat oc natura ipioz fm i: diuer⸗
fitatem. Pꝛeima aũt pare non otuiditur. $a aüt oiuidit
ín ouas. In quarü pzima agit oe natura 63507 a parte oi
ucrfitatis ſubſtãtie. n ſcða ag: oc Ipfoz natura a pte. ot»
uerfiratie artificialis pbationis p mollincationem veloces
veltardam er aque infufionc. 3p:ima aür pars oimidi£ in
quattuoꝛ. In quara pꝛima agit de natura granoꝝ multe fa
rine ⁊ paucoꝛum furrurum. 3n fccunda agit oc natura gra
noꝛuni ſub bis contento:um. 3n tertia contirmat intentio
ncm per oícta WBał. 3n quarta agit de natara granoꝛũ me
dio:uim ínter grana pᷣedicta. Sccunda pare que eft oc di⸗
uerfitate granozum per art;fiaalem ꝓbationem:diuiditur
in duas. 3n quarum pꝛima agir oc diuerſitate granoꝝ ra2
tione artifiaalis pꝛobatiõis. In ſcða fub auct. Gał.dat mo
dum pꝛeparandi grana artificaliter. Pꝛima aũt ꝑs oiuidi£
in duas. In quorum pꝛima agit oe natura grano:ꝛum p ad
infuſionem velocem inolliciem recipientium. In ſcða agit
de natura granoꝛum contrarioꝛum.Secunda autem pars
diuiditur ín duas. 3n quarum pꝛima asit oe granis ſecũdi
generis. n fecunda mouet dubitationem arca verba Ba
le.índucta pꝛius 7 cam ſoluit. ¶ SSunt igirur ín pꝛeſenti le
ctione partes noue, In quarü pꝛima bimẽbꝛem diuerũtatẽ
Grano; affignat rationc fnbftantie ⁊ arnificialis p:obatios
nis. 3n fcóa.f.ín hac:Que 9o coniuncta folida « grauia cc.
agitocnatura granoz ficcoz folicoz multe farine ⁊ pauco
rum furfurum. In tertia.f.in hac:Que grana vitra rempe?
ram ẽtũ füt grandia rara ⁊c.agit de natura granoz contra»
rioꝛum. 3n quarta.f.in bac; 3nde £5at. inquirznaruralíter
grana funt magnavel parua zccontirmat intentionem per
Bal.circa natura vtriuſq; generis. 3n quinta.fan bac» e
día vtroꝛũq; ⁊ mebzís confo:tandis zc agit de natura sra
noꝛum contrariozum ínter ouo genera pzedicta. In ſexta.ſ.
in hac: 3n fuis actionibus grana ralirer rententur ⁊c.agit
oecnatura granozum ratione fuarum actionum Pm quas
per aque infufionem velocem vel rardam recipiunt mollifi
cationem oecterminans oe velocem molíficanonem recie
pientibus. Sn ſeptima.ſ.in hac:cQue grana ip ſui ouricie ⁊
ficcitate cc. agit oe natura granozum tardam mollificatio⸗
ncm recipientitim. 3n ocraua.f.in bac: Sinde £Satoe sra»
nis affandis c elírandis 7c.fub auct. Sał.aſignat modum
p:eparandi grana c oftendir repꝛeſſſonem maline per ap?
paratum in cís acquiſitum. In nona.f.in bac. btaenttoz
taffe fopbrfte, mouet dubitationem círca cotradictione ape
parentem ín verbis Bat. Tirca pꝛimam partem ouas affi^
suat oíuifioncs. Prima eft ꝙ grana tripliater p:obantur.
fubftantía natura ⁊ arríficío. $5c3a fubdiuifio eft cp (ubftan
tia oífferunt:quedam enim funt oura multam farinác pau
cum furfur babentia:quedam contraria:quedã media. eir
ca fecundam partem asít oc pzopzietatibus granoꝛum psi
mi generis.bec autem pꝛetendunt foꝛtitudinem calozis na
turalis accidenralem humiditatem ociccifie vt ſubtilis re
maneret.Sunt aute duri nutrimenti.Sed fi conuertantur
nutriunt multum accidentaliter ꝓpter nimiam moꝛam in
mernbzis: c idco plus valent ad vigo:erm coꝛpoꝛis obtinen
dum d ad fanítatem cuftodíendam:ad quam dbi cito con»
uertibiles requiruntur. ([ sCírca tertíam partem octermis
nat 9€ pꝛopꝛietatibus fecundi scueris.IDec autem pars ot
uidítur in quinq;. 3n quarum pzimaoetermmatoe granis
multe purmídiratis multa furfura 7 paucam farinam babé
tibus. 3n ſecunda.ſ.in bac: Inueterata fed non comupra
in nutrimentum funt míno;.asit oc illis psout m humi⸗
3
Liber
aitas aliquãtulum per remotionem temperatur. Sin tertia
ſ.in bac: Inueterata adco vt ſue humiditatis ſubſtãtialis
⁊c.agit oc illie quc per vetuſtatem magnam partem humi
ditatis amiferunt. 3n quarta, f.in hac:Si autes per nimie
tatem vetuſtatis ⁊c.agit de ilis in quib? tora naturalis có
fumitur humiditas. In jnta.f-in bac; UVñ Balł. q̃cũq; inz
quit grana ⁊c.intentſonein per Bab. confirmat. Sens aüt
oc pꝛopꝛietatibus Doz grano:um pzout in ipfis fuperflua
bumíditas abundar:quartuoz ꝓponit. Pꝛimo oícít qp cũ
multum furfurzpaucam autem farinam babeantzmuità bu
miditatem 7 calo;em oefectum pzetendunt, Secundo ois
dt q non ocbent accipi nifi poft bumiditans confümptios
nem temperatam pꝛopter fue vifcofitatis nocumentũ.Ter
tio dat ſig num perfecte confumptionts ⁊ temperate fuper
fiue humiditatis qð eft coloꝛis citrimtas ⁊ fübftátie conti»
«uiae p:opter fuperflue humiditatis conftumptioncm; et
conuerfionem aliquátulam partium aquofarum; ⁊ hoc cõ
E ín feprem menſibus. Quarto confirmat boc p auct,
bocidem atteſtantem ⁊ oicentem ipfa magis ad vigoꝛẽ me
b:o:urm competere d ad cuftodiam ſanitatis. Deinde icóo
asitocinuetcratio fcd non coꝛruptis dicens ꝙ ipfa melioza
funrztednon cito a membꝛis o«floluuntur: vnde parum nu»
triunt; t ideo plus ín cuftodia fanitatis d? 1n vigoze coꝛpo⸗
rie funt competentia. Deide agit rertio oc illis q pli? bre
ficitatem oicens ꝙ hñt bumiditatis confumprionem fub»
ſtãtialis:⁊ iõ magis funt illaudabilia:non tñ omnibus bos
ininibus:q: aliquantuius bumídís competunt, Deinde qr
to agꝛt oe (llis que pꝛe nimía veruftarc toram bumiditates
fere amiſerũt: que Dabent graues qualitates: fracra i pul
nerem reducuntur t conuertunturzbecautem funr omni⸗
busaniumalibus peffima g»cínde confirmat boc per Ba. di
centem becgrana vitima efíc mala 7 hoꝛribuioꝛa animali
bus p:opter ouas caufas.f.p:opter negligẽciam nature nó
conuertentis ipfa pꝛopter malitiam: vndc remanent coꝛru
t3: vel pꝛopter (uae malas quaiirates propter quasi ma⸗
s hũoꝛes melácbolicos nata funt 2uerti sCírca quartà
partem fuam mtentionem confirmat;idem oc omnibus p»
dictis tribus generibus oicentem ⁊ concozdantem cũ fuis
dictis. Circa quintam partes agit de piopzictatibus grano
num mediocrium dicens ꝙ ipfa laudabiba funt i vigo:c
membꝛoꝛum acquirendo: in ſanitate cuftodienda: ptos
pter multam nutrimentum c longam mozam in memb:is
t p:opter oigeftionis obedientiam, i£irca fertampartem
asit oc pꝛopꝛietatibus granoꝛum que perartifiaü cíto mol
leſcunt:de quibus otdit c» cum per aque infufiones ato mo
leſcunt:pꝛetendunt digeſtionis obedientíam ⁊ calozís foꝛti
tudinem füperfiuam humiditatem ⁊ viſcoſam amouẽtem
vnde bonam pꝛetendunt digeſtionem in ſtomacho ⁊ omni
bus membꝛris:⁊ in laudabilis ſanguinis conuerſioneʒ. Cir
ca ſeptimam partem agit de pꝛopꝛietatibus granoꝛum que
poft aque infuſionem in ſua permanent duricie:dicens qp
ipfa vifcofitatem c indígeftionem pzetendunt: 7 ín malos
bũoꝛes nara funt conuerti. Circa octauã parte oat piimo
modũ pꝛeparandi ipſa vt vifcofitas t ventofitas ab cis rco
moneantur:cbocos fierí p occoctionem. Sc9o oícít cp per
apparatum acquírunt ventofitatís remotionem : fed tñ
funt dure digeſtionis t sroffi nutrimenti. Circa noná ptes
inducit pꝛimo oubitationé dirca verba pdicta Sa; 1Hà a.
nunc dixit grana affara ventofitatem 7 inflationem per af
fationem amittere ramen cffe oure digeſtionis:alibi autes
videtur oicere ↄtrariũ oícés qp grana q̃ naturaliter funr ín?
flatíua c ventofa p aſſationem t elixationem non folii amit
tunt ventofitatem zinflatione naturalé:fed etiã fiunt ma»
gis oígeftibilia: ii oc illis dicat pꝛius ꝙ funt min? digeſti
bilia.Scðo aũt folutt dicẽs qp bic Bał.cõparat grana infla⸗
tiua naturałr ad aſſata ⁊ elixa hã duis paffanione vctoſi⸗
tatẽ⁊ inflationẽ amittãt cà fint ĩdigeſtibũia reſpectu eliroꝝ
Sed alibi ↄparat grana aſſata ⁊ nó infiatiua naturalr ad af
fatà ⁊ inflatiua naturalrzoicés.«p beca naturałr caret infla
tione cum affanf magis digeſtibilia funr babentibus na»
turalẽ inflationẽ quis ipfas p aſſationẽ amittãt:⁊ caufa cft
groſſities ⁊ ouriace fübftáne,lPoc aũt ocdarat, 135 vna
rce nó mutata qñq; ad diuerſa cofnpatur ficut vnus bó cft
filiis alterius; c idcs eft pateralterius;calius eft pater ci?
Talius filius ín ſubſtãtia:ipᷣe tñ eſt idem.Sitr aũt grana nõ
inflatiua naturatr affata cõparata ad elixa ſunt dure dige⸗
ſtionis cõparata adnaturalt᷑ inflatiua⁊ aſſata (unt facilis ot
geſtionis:⁊ idco nó fcqui£ vrai fint elixa durioꝛa:ꝙ ꝓpter
hoc ⁊ aſſatis ⁊ inflatiuis naturalr funt durioꝛa. Haʒ ad di⸗
uería coz fit compatio ficut oſtenſuʒ eſt in patrc ⁊ ſilio.hec
aũt eſt intẽtio buius ptís.Q[ 3n bac pte pauca func ingre»
da:q: fufficiéter oc granis wm dietis pricularibus cft diſcuſ⸗
ſum:pñt aũt hic ouo q̃ri. Pꝛimũ eft oc natura cozticum et
virtutc coz. Sxcóm eft oc diuerſitate rer cópofirarum, —
¶ irca pꝛimũ ꝓcedit᷑ bocmó:qritur vtrũ poſſint eſſe di
ueríc nature in fub(tátia grani:q; ſicut dicut Auic.in capło
de co qð comedit᷑ c bibit:cõplexio ad totã fpém oꝛdinat᷑:er
go in illis ín qbus eft ſpẽs vña:neceſſe cft vnã eſſe cõplexio
nez:ſed m grano ⁊ coꝛtice cft vna ſpẽs:ergo ⁊ via cõplexio
⁊ ſic eiuſdem cõplexionis erunt grani ⁊ coꝛtex.ad oppoñi⸗
tũ: in rebus operãtibus a cópleriócfi oꝑationes ſunt diuer
fc ⁊ ↄtrarie:neceſſe eft cõplexiões efle diuerſas t cõtrarias
fcd grana bñt diuerſas opᷣationes:cuius fignü eft qꝛ ſubitã
tia reſtringit cũ fir frigida c ſicca:coꝛtex Yocum fit calidus
acutus lacat:ergo in grano 7,coztice erunt diuerſe cóples
xiones.qð concedimus. £d róne; ía ↄtrariũ dicẽduʒ qp ous
plex eſt cóplerio in grano.ddam eft q debet᷑ roti p cõpara⸗
rion ad fpém:qua eft id qð eft: beceft vna ín grano: alia
eſt cõplexio ín grano d oebetur parti; becpóotcíT: diuerſa
ín qualibet parre, ¶ Sco q̃ruur cui magis attribuit cali?
dítas:an coꝛtici an medullez t vide£ q» meculle:q; in plãtis
partes terreftres in co:tíces cedunt:partes vcro i5 Quibus
conſeruatur calo: naturalis cedunt in medullàzergo medul
la poti? lazat qᷓ cozter cà laxatio fiat p caloꝛẽ.ad oppofirus
humidũ calo:ébcbetat:ficcü eft lima caloꝛis:ſed i medulia
cft multa humiditas ⁊ im co:tice eft mulra calídítas:ergo cũ
laratiovigeat pcalídó: c bumidü calo: hebetat:relinquit᷑ ꝙ
medulla no uimabit laxationẽ:ſed potíus coꝛtex cii fit catid?
Scha ró bec eft. In partibus ptes fübtiles cfaalis refolu»
tidis cedütad círcüferétiá:ó c1 granis ptes ſubtiles cedar
ad circunferentiã:ſʒ in partibus fubtilio? acumẽ acquírítur
£rgo neceſſe eft ín co:tice effc acumen ⁊ calíditaté p quà fit
laratío ⁊ nó i medulla, £d hoc dicẽdũ qp cozter b; acume ⁊
calídítate ⁊ non medulla.Ad rónem in 2traríü oicédüq Du
moꝛes ptis funtín medulla: ($i costicc exterioꝛi eft duplex
natura:q: q̃dã natur a € ibi terreftría: t beccít ſtiptica:alia
eft natura ín coꝛtice eft natura acumínis p effectũ caiozís
exterio:is infiámátis partes ínteríoxesc expellẽtꝭ pies inte
rioꝛes ad exterioꝛa:⁊ p banc naturas bs acumen: (op bane
larat «T Zertío Qri£ Q5? aranis eft pecoiuerfitaez i qo?
nó.sld hoc dicẽdũ ꝙ funtquedá plateis quíbus humoꝛes
funtoino vnifoꝛmiter fubtiles eiufmodi (üt ciccra:funt em
ſubtiles vnifoꝛmiter fn caliditate ⁊ humiditate:⁊ in catib?
rcous neceffe eft medullà effeeiufdé nature cũ coꝛtice:vñ
hñt nutrimẽtũ homogeneũ.Sũt alie plãte q̃ nutriuntur ex
partibus terreſtrbus: ⁊ in talibus nõ eſt eadẽ natura me»
dulle cti coztice.ptes ei terreſtres ad ꝓfundũ tendũt.ptes
vero ſubtiles ad fupfia£ eleuant᷑:vñ 7 ifte pres ad ſupficiẽ
eicuatebnt acumẽ:⁊ iõ manifeſtũ eft ꝙ lazant p víam ifta,
€ Quarto q̃ritur:quare cótrarium eft ín fotío qp coꝛtex frío
sidus eft:medulla calidavnde pfilluti plus infridat d» aqua
Ad hoc dicẽdũ ꝙ pfiliü bs vifcofifiimà bumidítate quàdá d
po:ofitate caret: vfi calídítas ín pfüdo rctinefz nó tora me
dulla efficit calida:coꝛtex $o exterioꝛ ficut ps remanet frigi
dus:⁊ i5 coꝛtex cõtrarius eft folio. (Quinto Grítur dre no
inuemf aliqð legumẽ cui? ius reſtrigat: fubftatía lazet fié
inuenimus cp aliqð facit ecótrario. d boc dicũt quidam qp
bocpótrepirtin piſis. Nos tñ dicimꝰ ꝙ taliquo erano nó
eft poſſibile qp fubftantia laret ⁊ ius cóftipet. cà Duius eft
q:larátcü ptes fübtiles mádan£ ad:talcs em pres bnr vir
tutem larádiq: ficut dicit Ba. in libro oc malitia cõpiexio⸗
nis:oẽ fübtile ⁊ tenuc faalis eft refolutíonis: pres v0 rerre
ftresin ſubſtãtia remanẽt:⁊iõ impoffibile eft ficut credim?
q ſubſtãtia alicuius leguminis laret. Q[ Sexto drítur qua
Dietarũ vniuerſalium.
*
rein dbufdá auibus ficut ín alauda palealí eft poc poffibüc
f.q fuoftária aret cius cóftiper, iCaufa huius eft qpin po»
ria buius aĩalis ↄtinet humiditas qdam cares acumine; c
i bumiditas manda£ aj. c1 cũ pec bumiditasnó iuuet
lacationé effectiuc ai nó pabear acumẽ:relinqᷣtur ꝙ aq non
lacat:carnis vo ſubſtãtia eft acuta ⁊ ficca; C io hʒ virtue ex
colaudi feces:otrariũ vero eft in granie quia acumen man
darur coꝛtici. E € .
¶ Circa (cóm ꝓcedit᷑ bocmó:qntur oe caule rõne cuius
lacet ⁊ cóftiper: c q: boc plene ducuſum eft:;ó ad pis fupíe
deam us. Zn owüt quidà q caulis larat p ſuccũ in poionra
tibus fubftátic cius « nó p acume:ió q̃rimus verincatione
huius:⁊ vide ꝙ tàtum babcarlarare p fubftária fubrile fi
ue acumen:q;: in rebus diuerſarũ naturarũ:q̃dã pres funt
groffe:alíc vero ꝑtes ſunt ſubtiles ín fupficie erpanfe; acu?
te c ígneczin taliov 15:£ rebus acume efr ín fupticiezaus acu
mé fcqua£ ſubſtãtiã fubtil£. Sed p fubfrariadubnie nit laxa
tio:ergo caulis laxat p tubítarià ſubtilẽ:⁊ ín boc concoꝛdat
etiã ytaacoicens qp causis laxat rõne acuminis. Sca rario
bec ẽſt:illud p auíus remotionẽ amittit caulís acumẽ cft pn
apiti lazationis:fed p remotioné (llarü partum ſubtilium
remouct a caule acumé:cuíus ſignũ eft; papi£ em d non la
ue£:q: ſic acumẽ remouet᷑ ⁊ mãdat᷑ aq̃:g pare ſubtilis fiue
acumen eft cá laxationis. Tertia rõ bec cft. Site eft oe gra»
nís t herbis:ſed oĩa grana fere hñt virtutẽ laxandi ꝓpter
acumẽ coꝛticũ:ergo fitr eft ín herbis:quare caulis laxat rõ⸗
nc ſubſtantie ſubtilis. Qð concedimus.
¶ De differentia coꝛticũ:medullarũ: er gra⸗
noꝛum ipſoꝛum. Capi.xxv.
Oꝛtices granoꝛũ ad comparatione farine
Xn ouri fuut ad digerẽduʒ:doloꝛis 7 iflationis
gñatiui:qð fic caufa finite humiditatis do⸗
minatiõe cerrcftrís ptis ⁊ ſiccitatis. Ande
coꝛũ nutrimẽta illaudabilia ed tamẽ diuerſa.Qui
dam enim ſue aſſimilantur farine:ſicut oꝛdei tritici.
Quidam nature farinaꝝ cõtrarij funt ticut funt len⸗
tiũ et fabarũ:coꝛtices enim lentiũ acumine ſui ſolubi
les ſunt. Medulle autẽ ſiccitate fua ſtiptice ſunt:coꝛ
tices vero fabaꝝ ſtiptici:medulle vero ſolutiue cau⸗
fa ſapoꝛitatis⁊ lauationis ſue.Qui autẽ coꝛtices me
dullaꝝ naturis funr ſimiles:ſunt laudabilioꝛes:con⸗
trarij aute; illaudabiles ⁊ peſſimi:cũ ad generãdam
toꝛturã et inflationes funt ꝓpꝛij:qꝛ diſcoꝛdãt medul⸗
la: ⁊ coꝛticũ nature.Alterum enim labozat vt diſſol
uat et exeat:aiterũ obuiat vr ſtringat.Farinaruʒ na
tura ín ouo diuidit᷑. Alia em̃ vífcofa z groffa natura
liter. Alia etiã artíficíalrzq: ois farína młtũ⁊ ĩvltimi
tate malaſſata:etſi a viſcoñtate ſit remota ſicut milij
farina:ex arte tri fibi viſcoſitatam cõparat. Farina
vero naturalrviſcoſa młtũ eft nutritiua ⁊ viſcoñ fan
guinis gñatiua.Artificialr viſcoſa:minus nutrit:⁊
iiccii gnar ſanguinẽ:ꝑfecte vero molita ⁊ furfurc: c
coxticibus munda:melioꝛ éad mutadus ín ftomacbo
⁊ ad venas totũq; co:pus penerrandü facilioꝛ:⁊ mé
bꝛoꝝ totius coꝛpoꝛis nutribilioꝛQue vero nó bene
molit᷑:neq; mũdatur:non ſimiliter ficut vídemus :qꝛ
*t aque non cito admiſcetur:ſic nec ín ftomacbo faci
le digeritur: vnde eft oura ad penetrandí venas et
tarda:velociter tfi exit ficut fuerat indigeſta duplici
€t cq: non digerit nec venas meſeraicas penctrat
—
vr pellit fozas, tera qꝛ farfara ci tint colatiua:mo
nentvt ea ccpellant inteftína.
in inteſtinis permanens grauat ca cõpellẽs
S'o.Lt.
¶ 30 bacpte agit de ptibus granoz à (unr coꝛtices ⁊ fa?
rina Jtuifto.llec atit pars oiuidit ĩ duas. n quarti pma
agit de narura coꝛticũ. In ſcda oc natura farine. Prima 3 a
tem pareoiuidit in duas. Sn quarũ pꝛima asi oe natura
coꝛticũ. n ſcða affignat ipᷣoꝝ oiuerfitaté p cõꝑationem ad
natura farine. £c9o pe d eft oc farina ouudit ui qnq; pres
In quaꝝ pꝛima affignat diuiſionẽ farinc. 3n fcóa octermi
nat oc natura farine vifcofe naturalr. In rerna determĩat
oc natura farĩe vifcofe accidetalr. In quarta octerminat o€
natura farine bene molte. In nta de natura male molire.
C Sunt igit in hac ꝑte ſeptẽ pres. n quaz pma agit de
natura furturt.3jn fcóa.fin bac: Cin nutrimeta eoꝝ illauda
bilia funtzfed tñ oiuerfa funt.agir oe cius diuerſitate p res
fpecti ad farina. In tertia.ſ.iĩ hac.Farinarũ oue (unt natu
re ⁊c.agens oefarina naturá eius diuidit. 3n quarta fc5 in
bac.Sarina naturatr viſcoſa.agit oc natura farie naturat
vifcofe, 3n quinta. f.in bac 'Arrificatr vifcora min? nutnt
«c.agit oc natura viſcoſe artificiaürer non naturaliter. 3n
ferta.f.in bac. Perfecte vero molita zc. agir oc natara fari
nc molite. 3n feptima.f.in hac.Que vᷣo non bene moar te
agit oe natura nó bene molte. xLirca pꝛimã pte dicit:tur
fura ín refpectu farinc oure funt oigeftionie « mulre infa»
tionis p:opter pauciratem humiditatis:⁊ muiritudincm
ficcitatis grofliriei i£irca fecundam partem dicit ꝙ nu⸗
trimentam oant groffum:fed funt oiucría:quia in quibus
cft cad£ natura ci farína ficut in trítíco t oꝛdeo p5:in qbuſ⸗
dã diuerſa:⁊ bocouobus modis:q: in qͥbuſdã granis iuba
cóftipat « furfura larát ficut ín l£tibus. ín qbutdá econtra»
río ficut ín fabis.becaüt grana d habẽt e3nd£ naruram cu
furfuribus ⁊ farta magis funt laudabilía:aliavo nó pprer
cótranetaté effecruü.s£irca tertiã parre diuidit tarinam di
cẽs ꝙ quedã eft viſcoſa naturatr cgroſſa:quedã nó natura
liter fed arnficialirer.& (rca quartam parte agit oe natura
liter vífcofis dicẽs cp muirü nutrit cü vifcofum gat fangui
né. s£irca quintá parté agir oevifcofis arriridaliter.f. pprer
tcolírionem: ⁊ dicit ꝙ ipſa ficca eft fiaxt pars in farina milij
s£i"ca ſextã pté agit oe natura pfecte molite dicẽs cp ipa eft
laudãda:q; bonũ oat nutrimẽtũ c dito penctrar ad mebza,
irca ſeptimã ptt agit de natura nó pfecte molite dicẽs ꝙ
mali zouri eft nutrimẽti ⁊tarde atc rarde digeritur
tñ velocis eft exitus p:opter grauamẽ qð tacit inteftinis c
ppter colatione factà a multitudine furfuris.bec eft inten?
t0 buíus partis. ¶ sFirca pté iſtã ouo funr oubitanda. Pꝛi
murm eft oemaruratione c immaturatione fructuũ. Scom
eſt de collanonem eoꝛũdem.
€ Circa pꝛimũ ꝓceditur hoc modo:⁊ q̃ritur vtrũ quanto
fructus funt maturioꝛes ranto fint melies:⁊ vidct cp ficz
qꝛ ficat dicit yfaac cibarioꝝ q̃dã für q̃ natura pparauitvr nõ
indigeãt pᷣparatione ficut lac c ceraſa:tructus vo a natura
pᷣparant᷑ vt non indigeãt artíficio:fed quãto plus fructus
digerunt᷑ tn arbo:e tanto plus pᷣparãtur:⁊ quito plus pᷣpa
rantur vt ad natura coꝛpoꝛis conuertárurtàto melioꝛes:er
60 quáromaturio:es tanro melioꝛes.Scða rõ bec eft: oia
pbs:duplex eſt digeſtio:q̃dã eft naturalis: ddas artiſcꝛalis
⁊ fit arrificialis ab igne vel ab alio bmõi:digeſtio aũt natu
ralis ꝓpoꝛtionalis eft artinciali:ſed in artificio quanto res
plus coquunt tãto ad narurá nott coꝛpoꝛis citius ↄuertũ
tur:ergo fimiliter eritin naturali maturanóc fiue digeſtio
ne:ó cf iu fructibus fiat digeſtio naruralis :quanto gius oí
acrent ⁊ marurabunt rito meliozes ⁊ diti? ad naturam noe
ftri coꝛpoꝛis tranfmutabiles.Zertíaró bec eſt:dicit Bak. ꝙ
hũiditates fructuũ ex qb?in pꝛicipio grant funt groſſe ter
reſtres:ſed quáto sroffiozes tãto natura magis farigatur
ad coz couerfionz:tcd p digeſtionẽ oepurationcs magꝛs
maturant᷑ zoepurant ab illa humiditatẽ terreſtri ⁊ eriam
aquofitate infipida fi babeat ficut vue:⁊ fic manifcftus cft
ꝙ funt melioꝛes.ergo fructus quáto maturioꝛes tiro lau;
dabilioꝛes.Ad oppoſitũ:nullus fructus qui in ſua matura⸗
tione incomeſtibilis eftzitiaudabütis eſt in ſua maturanse:
fed multi fructus ſunt huiuſmodi ficut cucumeres ⁊ cu»
curbite:ergo fructus non funr melioꝛes quáro maturioꝛes
Ad hoc dicendum ꝙ fuas in fua maturitate funt welio⸗
D ud)
Liber
res.Ad rationem dicẽdum ꝙ fructuum quidã ſunt quoꝛuʒ
maturitas ↄnſtit ĩ tarditate ſicut illi qͥ gñantur er terreſtri
materia: c tales multa mollificatióe indigẽt ficut ficꝰ.Sũt
a.) d er materia aquofa groſſa gñant᷑: ⁊ ficifti fimul oꝛiun⸗
tur c maturant Gf ín talibus fua mũditas eft ſuamatura
tio: c qn bmoifructus vemüt vltra maturationé ſuavel mũ
dicitatẽ duri efficiunt c illaudabilis nutrímenti ficur cucu⸗
tierce cucurbite. oe taübus verũ eft ꝙ nó ocbét accipi in
fua maturatione nifi accipíaf tua maturatio fua munditas,
¶ Scdo Qritur oc illis fructib? qͥ ex bumidítateaquofa se
nérantzquare funt qͥdã à ex bumiditate aquofa gñantur fi»
cit melones:⁊ erpectát macuratíone 3f funt d er bumi»
ditate aquofa gñant᷑: ⁊ tñ non crpectant maturatione ficut
€Acumercs c cucurbite.Ad boc oicendü q quidam funt fru.
ctus qui oino fünt aquofi ficut cucurbita: c de talibus vera
eſt ꝙ maturationẽ nó expectãt:altj vero funtqui nó tatum
fantaquofi:ied cá aquoſitate hñt humiditatẽ terreftrem fi
cut mcloncs; ció maturationé expectãt:cuius cá eft humi⸗
diras terreftris. ¶ zertio qntur ai eodes modo ſe habeat
fuccus in plantis ticat fe hʒ fperma m aĩalibus:q̃ritur qua
f; mollicies in aialibus eftin pꝛima etate:in fructibusvero
czórrario. Ad boc dicedũ ꝙ boc ett diuerñtatẽ mate
rie ex qua aialia gñant᷑ ⁊ fructꝰ:tructus erm gñantur cr ima
teria terreſtri fagida « humida:⁊ io neceffe eft vr ↄtrabat
frigiditatem humiditatẽ ⁊ molliciẽ:⁊ efficiunt duri: mates
ría vero aíatis ficut dicit Auicẽ. eſt fluída ⁊ lida: c iõ in pꝛi
ma etate materia ferus eft mollis multus:poftea vero na2
a 2fo:taca p coagulationẽ incipit durare membꝛa.
(Xia ſcðm pcedit bocmó:dritur oe collecrione ſeminũ
in tructidus:q̃ritur ergo vtri femia im cucumerib? oebeat
accipi in pfecra maturatione vel citra:c videtur ꝙ citra ma
turarioncm. Ste eft oc fructibus 7 oe feminibus: f bmóí
fructus colligitur ante maturationcs:ergo et femína , jd
oppofit& cft q3 dicit Aui.ꝙ qR funt pfecte matura debemꝰ
€acolligere.c boc pꝛobat qz oebemus colligere qn funt foz
mata:íed hoc eſt in ꝑfecta maturatione:ó in pfccta matura
tionc ocbent colligi. Scda rõ hec eſt: dicit Auicẽ. ꝙ tunc fc»
ina ꝑfecta ſunt:qñ arbo; deponit fructus:ſed boc eft in p
-cta maturationc:ergo femina funt pfecta in pfecta mas
turatione:ergo ⁊ tunc oebent collígi.£28 concedimus. Ad
róncm oícédum qp nó eft file oc frucru ⁊ ſemine:qꝛ fructus
ad nutrimenti oꝛdinant᷑:⁊ ideo q: in pꝛima etate confiftüt
5 humiditate:⁊ ideo áte maturationem poſſunt colligi: fs
emen ad nutrimentũ nó osdínatur: c ídco femen non eft p
fzctum nifi qñ fructus cft quafi ficcus:tuncem femen eft p
fectum:q: tunc vnũqðq; pfecus cft qfi poteft pducerc qua
lc ipfam eſt. ¶ coo qnitur:quare quiaã fructus maiozes
dulcedineʒ acqrunt eztra arboꝛẽ d ín arboꝛe:⁊ bec queftio
fit ppter boc q quidas dicũt qp in ficubus ponitur mel zd
boc dicẽdũ ꝙ mel non eft ín ficubus necín racemis, UVñ ſciẽ
Gum qp ficus c vue aim finc ín planta babent quandam biu
miditatem aquofas:que quidẽ aquoſitas infipída impedít
Oulcedínem: z ídeo in arboꝛe non babentimulram o i⸗
nem:poſtea vero cu5 ad folem ponuntur illa humiditas ad
fa infipida per ſolem remouctur 7 redeunt ad naturam pꝛo
piam pᷣmã.ſ.ad dulcedineʒ:⁊ íta índucitur maioꝛ dulcedo.
¶ De ſpeciebus fructuum ⁊ diuerſitatibus
eoꝛum. f£ api. cvi.
Lectio.xxx.
Ructus in duo generaliter diuidũk. Aut
enim ſilueſtres:aut domeſtici ſunt. Quo
jrum ſinguli in alios duos modos ſunt:di
luidẽdi.Aut enim boni perfecte maturati
ín arboꝛe fua. Hur immaturattide collecti. C Pꝛio
res vcro ⁊ ad nutrimentum illaudabilioꝛes fiũt:qui
arboꝛe fua non matureſcunt:maxime (i ſilueſtres
ant:peſſimi ſunt. Cruditas enim oar eis ſiccitatem:
⁊ groffirudincs Gal fructus inquit crudi ⁊ immatu
rati ſunt peſſimi ⁊ ilaudabiles:maxime ſilueſtres.
Qui vero melioꝛes ⁊ maturioꝛes maxime domeſtici
funt laudabiles.Conſtat crgo qz fructus laudabilio
rcs oomeftici ſunt:quoꝛum coꝛtices ſubtiles ſunt ec
molles bumiditatem enim ſubſtãtialem monſtrant
ſubtilioꝛem et leuioꝛem cito penctrantcs venas ; ec
actioni nature obedientem. Ideoq; ficus laudabi⸗
loꝛes fant ceteris fructibus coꝛtices habẽtibꝰ: vue
funt bíe ſecunde. Ande Gal.quoꝛum fructuum co;
ticce (unt mollioꝛes:coꝛtices duros habẽtibus fünt
laudabilío:es:z idcirco qui fructus benc marurari
funt:non benenacuratis melioꝛes crunt: q: facilli⸗
meoígerantur t a ventre dito diſſoluuntur. 1Hó ma
curi funt oↄrrarij z ſtiptici:maxime ſi tilucftres fueric
2. amen omncs fructus parum nutriunt ; popzcrea
« illaudabücs funt ín nutrimento. 3/sarus quide nu
tríát ppter tenuitaté ⁊ molliciẽ:⁊ 3 mcbzi aro diſſol
nuntur. THon laudabilis nutrimenti pꝛopter veloce
coucrfionem ín coꝛruptionem putrcdims. Cin £53,
ommncefruccus ꝑuiſſimũ ⁊ malũ o3t nutrimentum.
Cum enim digẽruntur:⁊ ſanguis generatur qui faci
lís cft coꝛruptioni putredinis adiungi:vnde inflant:
⁊ groffum bumoscs gencrant. 3deogs ouri in ſſema
cho « inteſtinisdiſſolui difficiles:⁊ marime fi crono
funt oígefti. Cot enim non digeruntur: in malas qua
lítatce mutantur.Qui venenis vicinantur p:ccipuc
fi poft cibum accipiatur Dui vcro fructuam giofio
rum: ſiccoꝛũ:dur̃oꝛũq; costícum funt :coꝛtices mol
les ⁊ teneros babentibus pcioxce funt : quía euri
cies groffities coꝛticis fubftantiam groſſam rerre
ftrem oftendunt (n ftomacbo durã digeri: velociter
ad fumofitatem conuertibiles ín ftomacbo ficce cõ⸗
plexionis ⁊ exinanito cibo.Cito quoq; ↄucrtitur in
putredinẽ ⁊ ventoſitateʒ in ſtomacho frigido maxie
exiſtẽte cibo pleno.Omnis fructus coꝛticis groſſi:
terreſtris nõ caret oleoſitate ⁊ vnctuoſitate natura
liter: vnctuoſitas aũt ⁊ oleoſitas ad cóucrrendus iri
fumoſitatẽ:⁊ genera cholerica pꝛocliuia ſunt:⁊ ĩ pu
tredinẽ ⁊ gñavenenoſa rõne ſupꝛadicta. 3nde Ga.
Qui fructuũ inqͥt coꝛtices brit duros c ſiccos peío:t
funt nutrimẽti:ſicut amygdale ⁊ nuces ⁊ nunicule 7
ſilia:mariĩe fi fint filueftrcs:q: fuut ſiccioꝛes: ⁊ ad oi
gerédü durioꝛes ppter acume fuü a caloze aereo mu
tatũ:pᷣcipue fi nó ĩ ſuis arboꝛibꝰ bri maturatifuerĩt.
(Pott ca d de fructuum natura determinata ſunt:agit in
bac pte oc diuerſitate nature fructuum róne conditionum
quas contrabunt a locoz oífpofitiótbus JDcinde agsrcdi
tur partem illam ín qua oc fructuum nocumentisz appara
tu determinat. Iſte igit᷑ due partes fpectár ad pñteʒ lectio
nem. P:ima att pare oifcutiaf ad pris. Diuiditur aür bec
pars ín ouas, In quaz pꝛima affignat fructuũ oifticriones
In fcóa oc finguloz fructuá natura determĩat. Pꝛima aue
tem pare nóoiuidif. Scða aüt diuiditur ín ouas. In quaz
pꝛima agit oe diuerũitate fructuum ratione (übrilitatis vel
groſſitiei ſubſtãtie que perfubtiltetesz groſſitiem coꝛticis
iir, in d be non diuiditur Secunda aute
iuidítu " "umaasitoe
fubnlis fübftáne cutus fübtlitas —— f —
gnatur. In ſecunda agit oe natura fructuum groſſe ſubſtã
tie cuius groſſities per sroffitiem coꝛticis oefisnat. (f CSũt
igitur in pꝛeſenti lectione partes quattuoꝛ. In quarum
puma aſſignat fructuũ oiftinctiócs. In fcda.f.in bac: Pe⸗
ioꝛes fo ad nutriendũ illaudabilioꝛes ⁊c.agit de diuerſita
te fructuũ ratione maturatidis ꝑfecte ⁊ imperfecte, In ter
metarum vniuerſalium.
ia. (ipae. iCoftat 6 qp fructꝰlaudabilioꝛes fant domeſticicc.
—— oc biuerfitate fructuũ rone diuerſitatis ſubſtã
rie ages oc natura fructuũ ſubtit ſubſtantie:cuiꝰ ſubtilitas
per ſubtilitatem coꝛticis ocfignat 3n quarta.ſ.in hac:Qui
verofructuũ groſſoꝝ ſiccoꝛũ ⁊ duroꝛũ.agit de natura cotra
rioꝛũ pꝛedictis.⁊ ín omnibꝰ generibus ſilueſtriũ ⁊ domeſti
coꝛũ intelligütur pꝛedicte diuerſitates ⁊cõditiones.Circa
pꝛimã partẽ duas aſſignat fructuũ diuiſſones. Pꝛima eft cp
quidã ſunt domeſtici:quidã autẽ ſilueſtres . Secunda eft qp
quídà funr perfecte maturiin arboꝛe: quida nó. ££irca feci
dà parté agir oc natura perfecte c impfecre maturo, "Pi
mo oícit ꝙ non maturí funt ülaudabiles maríme filueftres
p:opter cruditaté « groſſitiẽ. Secũdo cofirmat boc p sar,
ertio oe maturis oicit ꝙ funt laudabiles 7 marime oome
ftici.£irca tertiã parte agit oe natura fructuũ ſubtilis ſub⸗
ſtantie que per coztícis ſubtilitatẽ ocfignatzc quattuo: ín»
tendit Primo oicit fructus babentes tenues co:tices 50
mcttici melioꝛes funt propter fubftantie mollicié 7 faalz pe
nctrationé coigeftioné:Rcut patet in ficubus ⁊ vuis. Seca
do cófirmat boc p :DaL b dicẽtẽ ⁊ addétématuros immaru
río magis eflelaudádost manme oomcftícos filucftnbus
zopter fadle digeſtionẽ z exitũ m his: ⁊ cótranum ín illis.
Zertio oícit ꝙ cà bocoicat in reſpectu:tñoẽs fructus parus
nutrititz malũ oat nutrimẽtũ. $Parü aüt nutrit ppter ma
litiã ⁊ citã refolutionéa mébzis,malá dãt nutrimenti ppter
cít3 couerfioné in putredine « malos bumozes. Quarto có
firmat b p Bab. idẽ dicentẽ. Mã fm ipfum cũ oigerunt in
malos humoꝛes cóuertunt. R6 oígefti 9o in malas c vene
noſas q̃litates:maxime poft cibũ accepti c ipfüm coꝛrum⸗
pũt.Crca quarrá partt agit oenatura fructuũ grofíam ba
bennti ſubſtantiã q per coꝛticũ ſubſtãtiã oefignat: tria in
tendit, Prꝛimo dicit Oe illia ꝙ ſunt minus laudabiles pꝛedi⸗
ctis pꝛopter ſubſtãtie groſſitiẽ ⁊ tardã ín ſtomacho digeſtio
nem ⁊ cõuerũonẽ in malas qualitates.Secundo dicit qp ta»
les habẽt oleaginitatẽ ppter quá ín fumos cbolerícos pu »
rredine ⁊ malas dlitates couertuntur.Tertio cófirmat boc
per Bat. dicẽtẽ ipfos effe mali nutrimẽti:ſicut patet ín nu»
cibusc auellams: c maxime filueftres pzopter ficatare a ca
loꝛe aeris ↄtractã:⁊ maxime ci poft maturitate ín arbozib?
manent diu:tunc enim amplius cõtrahunt ficatatem 7 acu
men. beceft intentio buius partía.
Quales fructus cii aqua:quales cũ nine re⸗
frigerari debeant. Capi.xxvij.
¶ Lectio. xxxj.
Poꝛtet in comedendis fructibus mala ci⸗
£70 Y baría ntermieta caucant oribus tépost?
£& bus niſi cum magmus labo: comíraf:vel iti
oe nere nimio vel eftu fatigetur. Tunc eim ne^
ceſſe eft tẽperari calo: coꝛpoꝛis:⁊ ficcítaté fui refri⸗
gerari:que ci affucrit bonũ eft hũidioꝛes oaríficut
11023 pꝛuna vuas fraus pfica cucumeres citrolos ime
lones c ceteros bumídos fructus: nó tamẽ nifi cum
excerius refrigeratione apparent: vt.f.aqua frígida
multotiens lauent:⁊ alíqri diu aqua infundant᷑:quia
tũc caloꝛi repugnat tẽpoꝛis. Mõ erri babét naturali⸗
ter ꝙ caloꝛẽ ſtomachi ⁊ epatt refrigerẽt: quãtominꝰ
crgo roti? coꝛpis partes. vri opoꝛtet aqua frigidiſſi⸗
ma ftueníue refrigercnt fructus ipfi.bumectatio $o
omni tempo:c boria eft ín eis: etſi eoꝛũ ſit naturalis
fed ti cofiderari cõuenit tépus c ↄnetuainẽ cuiuſq;
minis: vt ſi cut conſuetudini fuerit:nix in nine: fi
aqua frigida:ĩ aqua frigida. Cui er nó fuerit nit co
facmdinaría: multii eft fugienda:erfi in cospozib? iu
nen no appareàr : tñ nocumentũ niuís paulatím fe
—— I ipfi nó ſentiãt. Ercuntes añt a inuentute
t ſubeuntes ſenectutẽ multose oínerfos mo:bos ín
cidũt: quiincurabiles fant:c ori invifcerib? arricu
S'o.tj.
lis neruic.nit enim femper mẽbꝛa percutit ocbilía c
multum fenfibilia,
(32 bacparteagit oe modo exbibitiõis fructuũ fm cope»
tente adminiftratione ⁊ apparati. Diuiſio. Hec atit pars
diuiditur in tres. 3n quaz pꝛima oftendit quomodo fruct?
competunt ⁊ quomodo nó. 3n fecida.f.in bac . Rõ ramen
nift cũ exterrefriseratioe appenf cc . oat modü apparatꝰ
coꝛũ. 3n tertia.ſ.in bac: Sed rh cófiderari cõuenit tps ⁊c.
oat códitionce que attendütur circa oifpofitiones recipicn
ti. XLirca pꝛimã parté dicit pꝛimo ep opo:tet vtm omi tem»
poze fructus cti malis cibis nó comedantur:q: ad maliriam
ipfo: conuertuntur.Secũdo oicit ꝙ ſolũ cópetüt co:pozi»
bus mulrü calidis ppter eſtũ ⁊ exercitiũ indigentibus fuí
bumidirate crefrigeratione. S£ írca ſecũdã parte dicit c ta»
lib? oádi funt pai? refrigerati ci ad vel níue vt ſufficiẽtẽ frf
giditate 2bát ⁊ bumiditaté, £irca terti parté oiat pmocp
virt^c cofuetudo coꝛpoꝝ eft artédeda. db? ci cft muis ins
frigidatio cofueta in niue infrigidenf: qͥbꝰ a4 in ad. Scio
oicit ꝙ nir nó ↄſueta eft caueda:q: młtũ nocet. duis aütin
iuuenũ co:pozib? ppter vᷣtut ⁊ calor] e? foꝛtitudinẽ nó 2p
paret nocumẽtũ:in ſequẽti tñ appebit etate:⁊ araucs incu
cit moꝛbos ⁊ mẽbꝛa femper ocbilía ⁊ fenfibilia q ſunt frigi⸗
da neruoſa fua frigiditate ledit:qꝛ fite marie pati£ a ſimili
ficut dicit zDaLin teguí.fic autẽ termínaf P pars.
¶ De herbaꝝ gñibꝰ⁊ ca» oíuertitatib? f£ a. rrvit,
Erbe gencralíter ín ouo oinidunt: aut em̃
filneftres i altis locis naſcẽtes ⁊ ſiccis: aut
domeſtice in hoꝛtis oꝛiẽtes vcl loce aquo
fis z hũidis. Domeſticoꝛũ nutrimenta me
líoza 7 citius digeſtibilia:facile pencrráteenas:fs tñ
mẽbꝛis affimilanda tardíoza: qz ciro mẽbꝛis atfimia
Ga quãdã naturam ſiccitatis babere ocber: vr facie
coagulẽtur.Silueſtres ín cõparatiõe oometticozus
ſiccioꝛes funt, idcocs ad digerẽdũ durioꝛes:⁊ ad pe⸗
nctrád venas durioꝛes:ſed rame fi bene digerunt:
cito mẽbꝛis affimilantzc ficcirari ad coagulàdü víci*
nant.vende Gal.Silueſtres berbe ín nutriméto funt
male:ex acuminis 7 ſiccitatis foꝛtitudine. vndc ber»
be 2 aialía d ín ſiccis funt locia 7 calidis:nutrimenti
funt ficct ad oigerendá ourí:ad venas penetrãadum
tardí: fs tf caufa ficcitaris fue vicina fant in mẽbꝛoꝝ
affimilarione. 3n locís hũidis ⁊ terra craffa imozan
tía: ad digerẽdũ ⁊ penctrádü venas funt facilioꝛa:h̊
tii büiditatt eã ad affimilàdü mébza oura 2 ſanguis
qué generatvtrac ſubtil ⁊ adus eſt:⁊ cito a mébrT
diſſoluẽdus.vñ box nutríméta pua fant ⁊ illaudabi
lia:⁊ vtraq; filueftría f. c domeſtica iflaríós rugitꝰ
ſũt ꝓpꝛia:maxie ftt inteſtinis:⁊ ftomacbo hũido imo
rent᷑.itẽ gal. De nutrimẽto herbaꝝ pauca ĩ coꝛpꝰ vc
niũt: laudabilioꝛes vᷣo berbetbono gñando ſanguĩe
i malue. Z'actuce em̃ ſaguinẽ generar vicinũ natura
li. ſcõo loco a lactuc funt molocpie.tertio atriplices
blitespoꝛtulace herbe acetofc. 3nde gał.herbe q̃ na
turalr ſunt dure c molleſcũt excocte:tacues ſunt ad
digerẽdũ. Maturaliter tenere. cfi coquant᷑ fir dure
⁊ ad digerẽdũ tarde:fiũtq; ſicut coꝛrigie qð in poꝛrĩ
eft videre. Adbuc aliter diuidũt berbe Sũt cim qua
rũ cora ſubſtãtia fup rerr3 ceminẽs eſt ad mãducadũ
bona.i.frõdes⁊ rami ſicut laccucc ſcariole cauliũ ⁊ ft
miliũ.baꝝ radices nói terra fixe fant foꝛtiter. Sunt
erii qrü rota ſubſtãtia eft bona:ſed cri tota ſua nutri
mẽta in radicibus funt ín cerra: icut banc radices
LÀ
Liber
colcaffie rapuloꝝ ⁊ ſimiliũ.Cauſa qs natura ſolos ra
tios c frondes nutrire ftudet: d confostat; vr faciãt
bonü nutrimentũ. Radices vᷣo fuperfinos humoꝛes
retinẽt:vt mittat ad fuperfaiitates faciendas:in qui
bus rami funt maioꝛes⁊ lõgioꝛes:fructus vᷣo multꝰ.
Aliquãdo in ſolis radicibus nutriẽdis laboꝛat natu
ra:quas cõfoꝛtat ad melioꝛa ⁊ maioꝛa cibaria ſumen
da:trondibns ⁊ ramis mittit ſuperflua:ſicut ín aĩali
busnatura quc fuperfiuitates cibo» expellit ad ex⸗
terioꝛa⁊ quati ſuperflua generat ficut coꝛnua:lanas:
pilos:pennas:in pifcibus fquamas « fimilia, vii ctia
nutrüncnta pifan fquamas habentiũ melíoza « lau⸗
dabilioza fquamas nó babétibus funt. fuperflua em̃
ad ſquamas crpcllit natura: ita cibos oc ipfis mi^
dificat. 3dcoq; berbe nó omni durãt tẽpoꝛe ctfi fint
magnc. Rami vᷣo « frondes in vcre tantũ creſcũt cũ
cctere arboses arefcr args floꝛẽt. Om̃es ergo berbe
quarü radices funt nutribiles : fpermara no babent
nutrientia. Quoꝛũ vo fperma nutrit ; radices nó nu
tríciuc funt, ſiicut dicit Gal. Nõ inquit radices om
niii comedũtur herbaꝝꝑ:ſicut nec frondes nec ramos
comedimꝰ omnít radici. Similiter mithiſeus atbe
nienſis. Omnis inquit berba cutus radices comedi
tur:fpermara babet nutrimẽti null?:z quaz fperma.
mãducatur radices nó fimiliter. vnde fingulas her⸗
bas guſtu z odozaru opo:tet experiamur:quatenus
cóplecíones earũ certificemus: ⁊ bonas a nó bonís
fccernamus.verbí aratía Soi acuta naſcẽtia inuene⸗
rimus ülaudabilia cffc intelligamus . Sicut diximꝰ
acuta fanguine pblegmaticü ſubtiliare z aquofus fa
cere:cbolerícum vcro oeficcare et melancbolícum fa.
€crc: c humoꝛes ín reníbus ⁊ in vcíica petrificat: vt
lapide faciar. Mõ fapoza funt illaudabilia:humoꝛes
eii pblegmaticos generarz ccudos:ſtomachũ emol
liunt:abominationẽ facit. vífcofa intelligunt grof7
fac ad digerẽdũ oura. 29 cfi fiarzota acuta herbaꝝ
naſcẽtia conftar effc illaudabilia: ⁊ radíces eoꝛũ pe⸗
ioꝛes fiunt. Radices omnium calidioꝛes ⁊ ſccioꝛes
ad digerendũ fuis fructibus funt durioꝛes.Sũt au^
rem otuerfa acuta in paruitate z magnitudine coru
ptionís fue fm magnitudinẽ ⁊ paruitaté in mollitiẽ
⁊ duritiẽ ſuã:qꝛ queda funt in augmentũ adbucque
dà vero augmentata:ſed tamẽ adbuc tenera: queda
iam octiccaríz oearcfcere incipiũt:tñ adbuc frondes
melioꝛes funt multo:frondes em omniũ nafcentius:
jadbuc augmenranzur virtutis funt debilioꝛis cus
aqua dominctur ín eis.ideoq; non funt fubtilianría
ficut cetera acuta:ſunt tamé naturalícer oibus radí 7
cibus fais minꝰ acuta ⁊ ſicca.Que in augméto furit
perfecra:fed tamen adbuc tenera:büiditatis fuc cau
fa pꝛioꝛis virtute funr foꝛtioꝛa:⁊ a fubriliatíone muz
rara calefaciũt ⁊ deſiccãt. Unde nõ cõuenit ea acci?
pere niſi in maioꝛi neceſſitate medicina cogẽte ad in
cidendos groſſos humoꝛes ín coꝛpoꝛe. Sumãtur clí
ra dii aceto ⁊ aqua mírra: vt ſua mitigent᷑ acumina.
Que iam omnia ocficcata índuranere: a cíbisz me
dícina remoue.Ad calefactioné eníma incenfionem:
⁊ iuncture feparationem ocuenerunt. endeneq: ra^
dices neq» frondcs funt tollende, 1Hafcentia eim no
ſapoꝛita bumídítateim ſibi dominantem ſignificãt.
Ideoq; frondes eoꝛum peioꝛes:q; dumiditas natu⸗
raliter frondibus dominat. 3nde ſtomachum emol
iiũt: abominationẽ replendo faciũt:humoꝛes pble⸗
aticos generat. Eſt $ neceffe (ii generãdis bozus
calis bíioz )naturís;vt bonus fapo: inſapoꝛetur ob
fomogaro ⁊ foꝛti miripſio.i.commictione cimini oc
ficcati admirtis carui ⁊ fimilibus: quatenus abomi⸗
natíoc faſtidiũ auferantur. Item naſcẽtia aliter ouo
bus moãis funt oínidéda. Aut er ín terra ſicciſſima
et ínaquofa ; ficut ebeme ftue farífraga cctimilia .
Zut ín terra molli büída aquofa « putrida ficut fun
gi fimilia. Eue in terra ficca z inaquofa nafeuntur
delioꝛat laudabülíoza ceteris in terra bumida nafce
tibus. Ideoq; melioꝛa ⁊ a cozruptionc remorioza qp
fungi: q: in rerra ficca naca ⁊ pluuialí aqua nutrita.
fungi in rerra mollínafcumtur : ⁊ aqua cta putrída
nutriunt. vnde Gal. Omnia inquit naſcentia fn ſa⸗
poꝛe ⁊ acumine nõ apparentia:neq; moꝛſura:vel ali⸗
quo alio ſapoꝛe naturaliter funt pcioza.bis aũt fun⸗
gi fnt peíoses pꝛopter malignitatẽ ⁊ coꝛruptionem
bumoꝛũ quibus nutriuntur.Sunt crgo peſſimi:ma
xime ſi iucta oliuam naci fuerint. Oliua enim groſſi⸗
tiem ⁊ viſcoſitatẽ dat eis:⁊ ad ſoluendum tarditatẽ:
qui cum ab oliua bumecrentur : cc fui parte fiat ma
li:quãto peioꝛes funt oícendt. Ideoq; fiunt ci acuto
rum mozbozum: mostiferi furit . ]
¶ Xerminato fermone circaviá fructuũ: 3nbacparte agit
oc naturaberbarü c partui ipſaꝝ.Hec aür pars fpecratad
p:efentem ſpeculationẽ. Diuiſio. Diuidit᷑ atit becpars tn
quinq; partes. "3n quarũ pꝛima affignat diuerſitatẽ berba
rüa ꝑte locoꝝ oomcefticoz ⁊ ſilueſtriũ vtriuſq; generis na»
turã affignás. 3n ſcða.ſ.in hac:Laudabiles vᷣo herbe in bo
no generádo ⁊c.cõparat herbas adinuicẽ rationc bomtatís
⁊ malitie. 3n tertia.f. in bac : Zidbuctaliter diuidunt berbe
tc.affignat oiuerfiraté berbarii róne diſpoſitionũ parcium.
fc ramoz c radicũ. 3n qrta.C in bac: On fingulas berbas
opo:tet guſtu ⁊ odoꝛatu erperiamur cc. oat modũ inueſti⸗
gandi naturã b p ſenſitiuã cognitionẽ ſᷣm ca; oifpofi
tiones. In quita fc; ín bac: Item naſcẽtia aliter duobꝰ mo»
dis ſunt diuidẽda ⁊c.aſſignat diuerſitatẽ herbaꝝ ratiõe có»
plexionis locoz ín humiditate er ſiccitate cõſiſtẽtis. In piis
autẽ ptc oue particule cõtinẽt. In quaꝝ pꝛĩa aſſignat diui⸗
ſionẽ perbaz. In ſecũda fes in hac. Doineſticoꝝ nutrimẽta
melioꝛa cc. pfequit oe naturavtriuſq; gnis. Dicit igitur ꝙ
quedã berba ín ſilueſtribus ⁊ ſiccis creſcũt locis:quedã m
hoꝛtẽñbꝰ⁊ bumidis. Pars autẽ illa in dj devtroq; ꝓſequit
Gne diuidit ĩ tree pres. "dn quaꝝ pꝛĩa agit de natura dome
ſticoꝝ dicens ꝙ cito ſunt digeſtibiles:tarde tamẽ ꝓpter ſui
fapfluá hũiditatẽ 7 tardã coagulationẽ mẽbꝛis afftmilant ,
"3n ſecunda.ſ.in bac: Silueſtres ad comparationem oome»
fhco:us cc.oetermínat oc natura filueftrium oícens ꝙ funt
oure penctrationts t digeſtionis:cito tamen membꝛis affi
milabiles ppter totá coagulatione, Sin rertía.f.i bac. nde
Gat. Silueftres berbe cc. confirmar íntétíonem per Bat.
⁊ lDippo. drcanaturà vtriuſq; generis: 7 tría intédit. pii»
mo dicit ꝙ ficutoicit Salł. filueftees ſunt mali ouri ⁊ fic
a ⁊ acunmutrimenti ſᷣm ippo. Dicit ſecundo ꝙ ipfc func
tarde penetrationis ⁊ dure digeſtionis tf cite ſunt affimila
tionis: fed domeſtice cõtrario ⁊ ſanguinẽ ſubtilẽ generant
Taquoſum ⁊ fimiliter alia. Zertío dicit de vtroq; genere ꝙ
inflationem ⁊ rugitum generant: ⁊ maxime cum diu mo⸗
rantur in ſtomacho:⁊ boc confirmat per Bał. Gel dicendũ
q intendít oe vtroq; gencre animalius que funt in locíe hu
midis et berbarum bocoícere.& irca fecundam partem que
à finc pᷣcedentis oxítur cóparat berbas adinuicẽ rónc büidi
Dietarum vniuerſalium.
(5 ⁊ malitie Primo igi dicit ꝙ quedã funt magis lau⸗
—— * mnus lactuca aũt pꝛimo: malua boztéfis fe
cundo : atriplices blitis poetulaca acedula tertio funt lau⸗
dandc.Sc3o füb aucto.Sat dicit ꝙ berbe naturaliter oure
que in occoctioc mollefcür firit facilis cóucrfionis, IBatura
lite tenere p decoctionẽ oure fiüt c ſubtiles oucriles ficut
coxigievt p5t po:rís (X irca terna parte aſſigt oiuerfirate
berbarü ratione oífpofiriond partiti. In bac parte feptem
fant partes. In quarii píma pzemníffa ouuifione berbaz. qz
quedá funt d babet fubfrária eminẽtẽ fup terrá;queda fub
terra pfundatá:ficur eft paftinaca.agit oc natura pzimarus
oicens q ipfc babérramos ⁊ folía laudabilia · radices aute
íllaudabiles no oino tcrreínficas. 3n ſcða.ſ.in hac:t qrus
fübftantia eft tora bona «c. agit 0€ natura earũ que babet
fubftátià fub terra pꝛofundatã:cut cít paftinaca: oc quio?
dicit ꝙ ipfarü radices funt bone: rami £ frondes mali , In
tertia.f.in bac: natura folos ramos frondes ⁊c.dat cau
fam huius oiucrfitatis a partc pꝛimi generis:oícens qp na^
tura toram airá babct circaramos 7 frondes in talibus; ct
ideo parü « bonũ ost eis nutrimenti, Radices aũt funt fue
perfiuitates: c ex fupfiníraribus nutrice. In qrra.f.in bac:
Auquando in fous radiabus nutríendis labozat natura⁊c.
pat cám ſecũde oíuerfitatis d eft pprer 3:ià intẽtionẽ natu
re radices magis intendẽs d alía nutrire: ⁊ idco rami c fró
des funt ficut tuperfruitates: c idco radices remanẽt pure:
⁊ eit ſimile in fupfiuitatibus aĩaliũ:ſicut in coꝛnibꝰ et alijs:
⁊ in ſquamis pitciüi: ín quas fupfluitates cedunt:tñ pifces
fquamís funt meliozís nutrimẽti. In dnta.f.i pac: Ideoq;
berbe nó ot ourát tne .cóctudit ex pꝛedictis caufis paruam
berbarü ourationé oícens:q nó om̃i tpe ourát; z q multus
ouráríuntmagne ppter magnárefiftctia cotra retolutios
né z oium ramo c frondii ⁊ flo: in vere ꝓpter bumídt
tatis emiffione ad ertremitates benefiaoxalozis tempo:is
bocoperáte. 3n ſexta.ſ.in hac:Omnes ergo berbe quarum
radices funt nutribiles.cõcludit diuerſitatẽ berbarü racio
neradícam c femtaum furta caufas pꝛedictas dicẽs:ꝙ oes
berbe quarü femina bene nutriütradices nó nutrit; qua
rüautem radíces bn nutriür ſemina non nutriüt ꝓptercau
fam pꝛedictam:q; ín bis funt femina pꝛincipalia apud natu
ram:ín illis radices. 3n feprima.f.in hac:Sicut.Sat.nõ in
quit radices oim cc.cófirmar intennoné per :Dat, ⁊ mithi⸗
feü attic. Q[ Circa qitá partẽ agit oc mó diſcernẽdi bere
bas per ípfarü oifpofirioncs . ec aũt pars contínct ſeptẽ
partes. In quarü pꝛima dat modii diſcretiõis buius dicẽs
q opoꝛtet herbas guſtu experiri p ſapoꝛẽ: c olfactu p odo⸗
rem. 3n fecunda. (in Dac. Verdi gratia fi acuta inuenerimꝰ
nafcentia ⁊c.ſpecialiter deſcẽdit ad iudicium berbarus que
fant acute dicẽs:ꝙ cü acute ínueniun£ male funtzq: ſangui
né groſſum ſubtilem aquofus faciũt oíutdedo: cbolerícum
ficum melancbolícü íinflammádo c ocficcádo: c er sroffis
bumozíbus lapide generant zc. 3n tertía.f-in bac: Bon fa
poza funr illaudabilia.deſcẽdit ad berbasifipidas dicẽs qp
groſſos ⁊ crudos humoꝛes gignũt⁊ ftomacbti oefectát. 3n
quarta.ſ.in pac: €hfcofa intelliguntur groſſa ⁊c.deſcendit
ed viſcoſa dicens qp funt groſſi nutrimenti. In quinta.ſ.in
bhac:Qð ci ſiat oĩa acuta herbarũ⁊c.concludit ꝙ acute funt
peioꝛes ⁊ maximeipſarũ radices:eo ꝙ radices ommb?alüs
partibus calidioꝛes ſunt ⁊ ſiccioꝛes. In ſexta.ſ.in hac.Sũt
autẽ acuta diuerſa m paruitate ⁊ magnitudíne ⁊c.aſſignat
acutarü differẽtiã dicẽs qp differunt in acumine ſᷣm pꝛoceſ⸗
füseratis $m tres gradus:quedã em̃ ſunt adbuc in augmé
to:quedã iam ipſum cõpleuerũt:quedã in deſiccatiõe ⁊ de
cremento. Pꝛime mínus acute funt propter humiditatẽ.
Secũde masís : tamen adbuc ppter buridirate no babet
acum excedens Tertie maxim̃e funt acute: zideo maxime
—— 22* t deñccãt. In feptima pꝑte.ſ.in hac: Na
rü cappa nce fpecialitertdgir ppsieraree infipido
foltjo-fiomacb ^m babet multá büditate: c maríme ín.
nertsutür B cb efectat c nauſeã ꝓuocãt⁊ in pblegma có
—— ent aũt pꝛeparari ct rebus calidis ſicut cus
ammo carui € obſomosaro c fimilibus, sEirca quintã par⸗
t£ agit ot diuerſitate berbará rónc aquofitatis ⁊ ficcitatis
S'o.Itíj.
hoꝛtoꝝ. n hac autẽ parte q̃ttuoꝛ intendit. Pꝛimo affignat
hãc diuerſitatẽ dicẽs qp quedã herbe naſcuñt᷑ in lods ſiccis
quedá in humidis.Scðo affignatnaturas vtriuſq; generis
Dicens ꝙ naicẽtes im locis ſiccis melioꝛes (unt naſcentibus
In humidis:ſicut ptʒ in fungis. Tertio cõfirmat hoc ꝑ al.
dicentẽ qp herbe acetoſe aquofe que ppter aquoſitatẽ neq;
ſapoꝛẽ neq; aliquã qualitatẽ habere apparẽt:ſunt peioꝛes.
Quarto dicit q fangiiter pas fi aplica maric ppter tcr
rc malícià, peiozes aũt fünt iuxta oliuã nati pzopter groſſi
tié Tacumẽ ab olia contracti, vende m putredine z malos
mo:bos ↄuertunt otandũ ꝙ cheme ſunt genus fungoz
qð ðꝛ ficà:c nafa£ i locis ſiccioꝛibus:vel ſunt tuberes. Sic
autem terminatur intentio buius partis.
¶ Tirca partẽ iſtã pꝛimo quent generaliter vtrus omis ct
bus calefadat coꝛpus:⁊ videt ꝙ ſic:quecunq; ao eadẽ natur
ra in ſine couertunt:c equalẽ ⁊ vnifoꝛmẽ Pm ſimilitudinem
equalẽ babéto lone ⁊ in cõplexiõe ⁊ In lpecie:cũ nó ia
maneãt in fua fpecie:q: trafmutati ſunt:ſed omnis donus in
finetranfmuratus eft ad vnà naturá cõem c equalẽ.ſ.ad na
ruránfi coꝛpoꝛis ⁊ caloꝛẽ naturalé:5 ois cibꝰ in fine amiſſ⸗
latióís equaliter operat: ⁊ nó b5 incq̃lẽ:coſtat operari ni?
fi per caloꝛẽ:ergo ois cibus ín fine calefaar. Secũda ró bec
:€0:8 que recipiunt acti ⁊ operationẽ:quedã reapiüt zb
extrifeco ficut illa d babet operatione pzompta ficut piperz
quedã ab íntrinfeco ficut cibus:ſed o€ qð acra redpir ab al
tero fequít naturã illius a quo rccipit:fed cibus acti ⁊ ope»
ratione recipit a natura noftri co:poꝛis:gſequit᷑ natura 11:9
fed natura noftri coꝛpoꝛis eft vna ⁊ equalis: qz babet equa
líraté vᷣtutis:ſʒ bocnó eft nifi calefacerc;ó ote abus ín fine
calefacit: hoc aũt cõfirmat᷑ perfimücinisne G cũ diuerſas
res naturas ad fe conuertu:oẽs equaliter efficiunt᷑ calidez
quarc füniurer eft oe natura noftri coꝛpoꝛis ⁊ caloꝛis d con
uertit diuerſos cibos equalírer.ci ergo illi cibi equaliter cõ
uertept ⁊ equauter operabunt᷑. Ad oppoñtũ.q̃cũq; in fine
operatiõis in diuerſa cõplexione nommant᷑: nó ſunt vnius
coplerióis c equalis:í5 diuerſe c inequalis:vnũquodq; em
coce mó quo cft codé modo 3: t narrat:(5 dbi oiuerfi nar»
rant ín cóplerionein fine couerfionts: qð prs per yíaac dicẽ
tẽ.ꝙ 3dà dbi infrigidat:quidã caletaciũt: g no ois abus cq
liter operat.Sxcóa ró hec eſt:vnũquodq; Pm cp eft in poten
tía eocẽ modo opat cũ ad actũ páuat: fcd cibus quidà eft
ín potentia frigidus 7 quida caldus:g ſᷣm hmõi potennam
operabunt: c quid ínfrigidàr c quidá calefacit Zertiara
tio bec eſt:de ꝓpꝛietate córraríox eft vt cómirtio vni? dimi
nuat alter ⁊ operatione alterius: f5 aids abus eftin quo
in finc affimilationís alij remanet frigiditas d a narura nfé
cozpís vína nó pótzficur ponit Auicẽ.in lacruca: baber etiã
ide abus alíquá calídítate quà acjrít a natura noftri cozpís
⁊ ficpts pin eode cibo eft cõmixtꝛo duoꝝ 3:107. f. caliditat?
⁊ frigiditatis. talís ab? min? calefadet dj cibus calidus:⁊
fic nó ois db? eq̃liter oꝑat᷑. Ad bocoícendü ꝙ nó ote cibus
eq̃liter calefacit in fine quãtũ eft de rõne cibi. zlà prmá rón£
dicẽdũqꝙ rripliciter recipi aliqͥd frigiditate ab altero. Pꝛĩo
modo ficut ab agente ſicutlignũ redpit catidirare abigne.
£x o mó ficura patictec matería refiftérezficut ignis 56s
ín ligna viridia ab illts recipit ignis quãdã frigiditaté q: re
fiftüt ei alqͥ mõ.Tertio mõ ficut a materia fu(tetáte naturã
agẽtis ficut ignis in oiuerfis lignis o(uerías rcdpíroifpofi
tiones quas cófequit p naturã oínerfaz reri quibus tufte
rat:íta vo dicẽdũ e oe caloze cóplerióali ⁊ cũ 2uerti£ ad na
turã cibi: ⁊ feQtur natur coz Qbus fuftéra£: cui? fienü cít
ilud em qð exilis generat o: frigidü ſicut ñ nutriat᷑ rebus
frigidis:;ficut lactuca fier fanguís frigidus: etiã mẽbꝛa frí
sida fimüiter nutríant reb? calidis efficiet cali3us, Ad fc»
cũdã dicẽdũ c ouo ↄcurrũt ad actione calozis in cbo natu⸗
ralis.f.acrio calozís naruralis aget? € potétia cibioicim? cr
go ꝙ quantü ad actione calo:ís agennis omnis dbus cales
fadt: per iftam tame ví3 cibus nó o: operari: fed per fuí
tenni: qꝛ vnũquodq; eo modo quo eft in potétia operat᷑:ſʒ
potétia triplex eft ficut oícit, laicé.remota: z bec eft ín ciba
qfi multis tráfmutatióib? indiger ad bocvt cõuertat ad na
turã noſtri coꝛpoꝛis: et prima; ficut in veneno; quia non
Liber
indiget niſi fola obuiatione.tertia potentia cft media ficut
eſt in medicina. ¶ Secundo querit arca boc quomõ in ci⸗
ba frígido:ficutin lactuca remanet frigiditas p quà coꝛpus
ĩmutat:⁊ videtur ꝙ oĩno debeatur in fine affimilatióis, Di
cit Auicen.ꝙ coꝛũ q̃ operantur:quedã operantur a cõplexio
ne:quedã a tora ſpeciẽ:quedã a materia:⁊ hocvltimo modo
operatur cibus cii ſpolidtur fua fpecie ⁊ induit fpem c toꝛ⸗
má memos : ⁊ bocin fine affimilationis: f5 qð induit foꝛmã
membsíin finc affimilationte operatur p cóplerionem pꝛo
pꝛiã qm ca fpoliatur ; Gin lactuca aut inalio abo in finc af»
fimilatíonís nó eft operario per cõplexionẽ cũ nó remaneat
in coqualítas p qu poffit operari, SSecüda ró beceft. Im
poflibile eft vnũ ⁊ idem ín termino cóplemento ouo cótra
ría obtinerc:ficut auté ligni cü cõuertit᷑ ad igne nó pot cffe
ín fine calidũ z frigidi : abus fngidus a natura noftri coz
poꝛis caliditaté acquirit: ficut vult Auicen.relinquit cp non
poterit retinere frigid:rate: in fine affimilationis cib? non
immutat coꝛpus per pꝛopꝛia cóplerione. Zertia ró Dec eft:
dicit Auicẽ. capi.oc co q9 comedit ⁊ bibit: qp cõplexio eft or
fpofitío ad torá fpecie : que fpeacs rei debet Pm qp meret
ree in genere fuo; g ſpecie iſta oelera ⁊ coꝛrupta neceffe cft
cõplexionẽ ocleri:f5 in cibo in fine aſſimilatiõis delet᷑ c coz»
rüpitur totafpés: 6 ⁊ cóplerio oeletur : á ín cibo nó rema»
nebit aliqua coplerio p quà poffit co:pus immutare.Quar
tarano bec eft:cibus in pꝛincipio oíffimilis eft: in finc Vo ft
ini.i$ cft fpeciet coꝛpoꝛis t cóplerioni: fed nó pót in fine affí
milari:niſi exiſtat cotrariti cozpozt: fed fpecies cibi acrualís
cótraría eft fpeciei cozpozís: € cõplexio fimiliter ipfius cibi
cópleríoni coꝛpoꝛis cótraríatur:fed fua diſſimilitũdine quá
:ius habebat oĩno cibus pꝛiuat cü affimílat. mẽbꝛis ⁊ fua
fpecie (poliaturzquarc fimiliter cõplexiõe fpotiabitur:fs qð
cóplerione fpoliatur nó agit ꝑcõplexionẽ:g ab? w fine aiſi
mianots nó agít per cõplexionẽ:⁊ marime cũ oino fimilis
fit co:po:t, Sid oppoſitũ.oẽ qð in fine cõuerſidis babet qua⸗
litatẽ per quà natura noftri, co:pozís trãſmutat᷑ alterat coꝛ⸗
pus per ipfam:ts frigidus cft bmói:ficur lactuca: ó in finc al
terat co:pus per fuí qualitate, £5;no: ps per Auicen.dicen
té ꝙ cib? tría facit ín coꝛpoꝛe. Pꝛimo deperditũ reftaurat,
Secũdo calo:é naturale augmentataugmentando fangui
nẽ. Tertio p qualitate à fibi remáfit coꝛpus alterar infrigi⸗
dando. 3d boc dicẽdũ qp in fine cõuerſionis dbus babet qu
taté per quáalterat coꝛpus.vnde qng; remanet calídíras fi
cut im cibis calidis: ficut £a allo 7 piperezaliquádo remanct
frigiditas ficut in lactuca, Zid rónem pꝛimã dicendũ ín con
traríü q ín cibo ouo cócurrtit. Pꝛimũ eft materia que nata
eft recipere foꝛmã t ſpeciẽ membꝛi cüjfit fua fpecieacrualt
ſpoliata:⁊ hoc modo abus alteratur 7 nó alterat. Secũdũ
eft qualitas d in materia cõſiſtit in potẽtiavel oĩno:vel quo
dãmodoactu. Dicimꝰg ꝙ cibus ficut lacruca a parte mares
rícíta patitur cp nullo modo alterat:fed recipit foꝛmã ⁊ fpe
ciémemb:05 : a parte qualítatis que cft ibi in potẽtia alte⸗
rarc oicitur. bene g obtjci£ quãtũ eft a parte fpoliationis ct
non qualitatis, Ad fcóm oicendum dq multis modis funt
cõtraria ín eodem. "$»:imo modo cum vnũ in potentia: al»
terũ ín actu exftat: ficut ín aqua calida: cahliditas eft actu z
frigidítas in potetía. Seamdo modo cü vnum eft agens ⁊
alterum patiẽs.Tertio modo cum vnum cft cffentíaliter ct
alrerü actualiter: vt ín aqua frigida: t iftís Duobus modis
virimis fant cótraría ín lactuca.q;: frígiditas eft ín ea eſſen⸗
tíaliter:calíditas actualiter quà acquirita natura noftri co:
poꝛis:⁊ iterum contraria funt ín lactuca: cum calo: fit ficut
agens:⁊ ipſa ficut patíens.ld tertiam rationem oícendum
q in abo ctt oupler fpecies. ende ín lactuca eft quedá ſpe⸗
cies qua lactuca cft lactuca. Silía eft ín lactuca qua ipfa eft ci
bus. Similiter oupler eft ín ea ↄplexio.vnã adaptatad fpe
ciem qua lactuca eft lactuca : alia eft que adaptat ad fpecie
Qua Lactuca eft cibus. Dicimꝰ ác fpeacs lactuceiqualactu
tà eft cibus:acquíritura natura meinbꝛoꝛuʒ:⁊ reducitur ad
acti: z fimiliter cóplerío: c ficut fpecies qua eft lactuca nó
acquirit a membzis:ficnec cóplerio, vnde nó poteft remas
ncrc cõplexio in fummo: (s fractazcum adbuc remaneat ali
qua postio frigiditatis:qð patet per fimilccum aqua cóucr
titurad ignem ín fumum: fumus non eſt aqua: ramen al
quam diſpoſitionem aque retínet ,, Ssimiluer eft in lactuca
quc ꝙᷓuis nóremaneat frigiditas im ſua integritate fiuc in
fummo remanet tamẽ aliqua poztio eius. Tertio querit
cum cibus frigidus adueniat coꝛpoꝛi:vtrum augmentet ca
lozem naturalem: videtur qp nonzcalidum remifíum addi
tũ calido ipſum oíminuít: ficuc prs p fimile fi aque calide ap
ponatur aqua tepída immutat ipfam ⁊ facit minuscalida:
fed fanguis generatus ex lactuca eſt minus calidus: c ctiã
humiditas ex qua fit memb:um minus calida d complexio
corpoꝛis.qð patetzquia ficutoicit Suícen , aliquic non oíci
tur frigidum nifi quía cft minus calídum cp natura noftri
co:po:ls:ergo abus frigidus caloze noftri coꝛpoꝛis non au⸗
gmentatidco diminuit.Secunda ratio pec ett: magts con»
trarium eft cí quod eft mínus, vnde magis calidüà contraria
tur mín? calído:nó q: calídum:fed qz mis? caliófi babet pio
po:tioné frigidi:crgo multofo:tíus mínus qo habet aſſocia
tum magis eft contraríus magis ei: fed fangu:s generatus
ex lactuca minus eft calidus cp caliditas co:poꝛis: ergo con
trarius eft caliditati coꝛpoꝛis:ſi ergo cóplerioni coꝛpoꝛis ad
ueniet ille fanguís diminuet caloze minoꝛẽ: crgo non oie ei
bus augmentar calozem noftri coꝛpoꝛis. Ad oppofirum cft
auctoꝛitas Zluicen.pzedicra: qp lactuca caloꝛem augmẽtat.
SSecunda ratio bec eft: cozpus dicitur calidius cz comple »
xionali calo:ze ⁊ nature ; fed caliditas coꝛpoꝛis ⁊ cõplexiẽas
fuftentantur ct cópterione cibi : arguitur igiturfic: omne
fufcitás calo:em naturalem per fui ſimilitudinẽ 7 cõuerſio⸗
nem ad ipfim augmentat ipfum:fed omnís cibus boc fadt
ergo omnis abus augmetat calo:cm naturalem. Zertía ro
bec cft. Simile augmetat fuü fimilc:f5 ots cib? in fine cft ft
milis calozi:ergo omnis cibus augmétat calozem noftri coz
po:ís. ld bocotcendum ꝙ non omnis abus augmentat ca
lo:em noftri co:pozis. ende fanguis generat? exc lacrucanó
intendit caloꝛẽ noftrí coꝛpoꝛis: fed potíus remittit, Ad ras
tione pꝛimã in contraríum dicẽdũ cp oupler cft calo: in coꝛ⸗
poꝛe.Quidã eft 2plerionalis mcb:074 tori? coꝛpis ficut ci
otcimus:ifte bó eft frigidus ⁊ iftc calídus, Secũdus cft ca»
lo: naturalís q eft pꝛincipiũvite.Dicimꝰ 6 ꝙ alid 9: calefa
cere s o mdi; mõ q: faa calidírareíntédi caloꝛẽ nr̃i
coipis:ficut piper alliũũ. tio mó qꝛ reftaurat deꝑditũ a calo
renaturalí:4 16 B mó cib?addédo ĩ fubiectü i5 fit friqid? ca
loꝛẽ naturalẽ augmétatznec D cft incõueniẽs:⁊ Pmó cib? fri
tenderecalo:em naturalem.
¶ De animalibus⁊ eoꝛum diuerſitatibus:⁊ qua
re quedam moꝛtifera:quedã nociua:quedam nu⸗
C¶Lectio.xxxijſ.
Nimalia tribus modis diuidũtur.ſunt em̃
aliaterreſtria:alia aerca:alía adtíca.1Hulli
Ata omnium animalium arboꝛũ berbarũ fint
exoꝛdia Quoꝛum ouo funt leuia c furfum fant ſe mo
uentia.i.ignis aer:⁊ ouo grauia ⁊ deoꝛſum deſcẽden
ma babet. vnum fuperius ⁊ alterum inferius. vnum
ínter medii habetur.Superioꝛaꝝᷣo vt extrema ovo
rum Icuium ſubtilioꝛa ⁊ dignioꝛa c motu vclocioꝛa
oígna ad mouendum tarda. Media boxum ab vno
quoq; extremoꝛuʒ qualirares fibi fumunr. €supcrío
ra vcro duoꝛum grauium:etſi leuioꝛa fint ad comple
dioꝛa. ſubtilitas em̃ fua atq; leuitas cobibẽt ca neve
lociter deſcẽdãt. vii dicũtur grauia: qꝛ ad mouẽaũ
tarda. nferíozaso extrema:etñ guioꝛa fintzgroffio
gidus Dicitur augmẽtare caloꝛem naturalem:;nec poceft m
tritiua. Capitu.xxix.
enim pbíci dubitauerũt: q: quattuoꝛ elemẽ
tia.iterra aqua. Unũquodq; vero hoꝛum ouo extre
funt farfam. Inferioꝛa vero minus ſubtilia ⁊ minus
mentum motus fai ſubſtãtialis: naturaliter funt tar
ra:tñ ad ↄplemẽtũ ſui motꝰſubſtãtial umtvclocioꝛa
Dietarum vniuerſalium.
quia grauitas cogit ea cito deſcẽdere:⁊ ideo dicunt
dignioꝛa füperiosb? extremis:qꝛ velociter motũ fui
cóplent naturali. borũ medía ab ynaquaq; extremi⸗
ratcfua accipiunt (ibi cõpetẽtia.Cũ ergo tibi inuicẽ
commiſceantur:⁊ dignioꝛa indignioꝛibus interfert
tur:grauiaq; leuíb?:trígidis calida:humida ſiccis:in
de creant q̃cũq; areida ſunt:diuerſantur diuerſanda
fin quãtitates cõmixtoꝝ ín temperamentis 7 note
peramentíg eoꝛuʒ:⁊ mulriplicirate feu paucitate par
tía. verbi gratía.Z2uc cóponunt cx materia cui gra⸗
nía oomínanf ouo cleméra:índe illa fiunt que ii rer
ra funr ftabilía ficut arbozes bherbe.Queꝝðᷣo ex matc
ría cui piicipatur ambo leuia:fiũt inde mobilíaz mo
tu localía ficut aialía a loco ín locum mobilia. ue
auté ec materia cuí cqualírer quattuo; elementa oo
minãtur:inde grauia leuía cõmixta aialia ad mo^
uendum oura: ticut teſtudines ⁊ tilia. vnde in teſtu⸗
dine qͥddã ſenſibile:qͥddã inſenſibile babet. Itẽ ani?
malia ad ſeinuicẽ funt diuerſa in grauitate « leuita⸗
te:ficut loca deſtinatavnicuiq; ſupioꝛibꝰ vcl inferio⸗
ribus extremitatibus leuiũ ſiue grauiũ elementoꝛuʒ
contigua.Que em̃ aĩaliũ fiunt oc materia cui domi⸗
nãtur ſuꝑioꝛa leuiũ ⁊ extrema:ieuioꝛa ſunt⁊ ſubtilio
ra volãtia ⁊ aerẽ ihabitãtia.Que vᷣo oc materia cuí
oominant inferioꝛa eoꝛũdẽ leuiũ extrema:debiliter
funt mobilia:⁊ funt reptilia.Que *o oc materia cui
leuiũ inſunt medía:erüt inde medioccitermouentia:
⁊ funt animalia ambulãtia. Que vᷣo oe marería fitit
cui ſuperioꝛa pꝛincipantur graui um extrema:leuiuʒ
inferioꝛa:ĩhabitãt ads fluminaz funr natatilia qui
bus oriatur aqua.Quoꝛũ aĩaliũ copleriones quib?
. nafcétibus (iue animalibus funr vicinãtes oc eiſdẽ
ſe nutriunt atq5 regunt. Que 9o naſcẽt ia feu aialía
quo: aĩaliũ funt copleríonib?corraría: fiunt eis iní
mica nocítiua vcl interficientia. IRepsebendemur a
fopbiftis nobis obücientib? , Quomõ ináunt aĩali⸗
um cópleríones nafcentibus funt ſimiles:cum atalia
(icut diximus:de mareria fiat cui leuia eleméra domi
natur.nafcéria so oe mareria cuí dominãtur grauia.
Reſpõdemꝰ oc fuís cría eos cõfutãtes dftionibus ,
f£ cnim vos dixeritis oíríffe leuía vel grauia domi
nart nó negaftis quin aliq̃ oomínatíum contraríoz
rur in cis eſſent. €i ením matería ende fitt aialia a
^ 7- —
*
ture humane nõ ſimilia:ſed repugnantia ficut vꝛitiꝰ
vulpes lepus ⁊ ſimilia.quoꝛũ nutrimenta ſunt peſſi
ma:ſed tamen no mostifera:boc teftaf grauitas odo
ris ſue carnis c vicinitas fetozis. 3nde fal. noz
animalium carnes funt grauesvcl fetetcs:bumanis
cõplexionibus funt deſiſtentes vel diſſidentes. Quo
rũ nó ſimiliter:naturis hũanis funt vicinioꝛes.Car
nes ergo quedam humanam nutriunt naturam:que
complexioni fue funt vicine ficut poꝛcine agnine be2
duline.Quedã funt mostifere ficut ſupꝛadicte.Que
dam funt mediane refrigerantes vel calcfacienres
vitra tenperamentum:ficut vzicinelepozíne:z fimi?
lce. Nutrientes ín ouo diuiduntur:vel enim filuati2
ce vcl domeſtice.Siluatice calidioꝛes funt ſiccio⸗
Tc9; fed tamen quartuo: babent pꝛopꝛietates: quaf
dam laudabiles:quafdà vero non. Gina et caloꝛe ac2
rís inbabitati:⁊ dominatione ficcitarís fuc comple?
xiõis: octiccat ⁊ calefacit:ſubtiliat fanguinem « alle
uíat , Secunda ct pa cberbe aque parum
comedit bibit: vnde fit cíus pinguedo parua cr fit
perfiuís bumozibus minuta. 2 erría cx nutrimẽti fui
ficcírate fit durities carnis:⁊ aufertur grauitas odo
ris.tcftaur diuturna fuí permanentia:ne poſtqᷓ an£
mal occidit᷑:caro ef? cito putreſcat. Quarta ec mub
títudíne fui motus 7 laboꝛis: ende coꝛpus rarifica⸗
tur:et plurima fua humiditas fubftanrialis amittit z
fit ergo caro ficca ⁊ oura: ⁊ ad penetrandum venas
oura. vnde nutrimenta fua partim funt bona lauda?
bilía: partim illaudabilía. 7 audabüía onob?modis
fant , ino q; ti brin ftomacbo ⁊ in epate digerant᷑:
generant nutrimenta mundificara malís humoꝛibꝰ:
PN cito affimilantur: c tarde ab ipfis oíffoluuntur.
undificantur malis bumozibus pzopter paruita
tem pinguedinis ſue:quia caufa labozis ⁊ motus oif
folute funt fupfluirates fue. Velociter mẽbꝛis affimt
lantur:⁊ rarde ab eis oíffolunntur pzoprer paruita⸗
tatem humiditatis ſue⁊ ouríríem carnis. Inde Pip
po.Quecunq; animaliũ ⁊ naſcentium ín calidis⁊ fic
cis innaſcũtur:calidioꝛa ⁊ ſiccioꝛa ſunt:⁊ ad aſſimilã
dum membꝛis velocioꝛa:ſed ad digerendum ⁊ ad pe
netrandum coꝛpus dura.vnde furr illaudabilia: qz
caro eft durat ſicca:⁊ nutrimẽta facit ficca. ende mi2
nus funt ſapoꝛita d» oomeftíca. 1Dale . Om̃ia aialía
filuatica nó fapozita neg nutribilía funt ficut dome
ftíca pꝛeter cap:colos ; quí um fint filuarici funt fa
poꝛioꝛes ct laudabilioꝛes ct nutribilioꝛes.ex nimio
enim motu 2 laboze fubtiliatur fanguis:co:pus rarí
ficatur: poꝛi aperiũtur:humoꝛes quí funr caufa gra
uitatis et odoꝛis oiffoluuntur:et ſapoꝛitatem quan?
dam baberit qnam mon inuenies ín domeſticis. Itẽ
Hippo.Caro capꝛina laudabilis eft que nutrim̃en
co neq; oigeftiont babüis.maríme fi mafculinus aní
mal fit. fanguis eiri qui generatur calidioꝛ eftz ſiccioꝛ
temperamento: niñ cum caftratus vcl lacrens fue⸗
rit fiuc filuarícus ; quía in caftrato acumen minui 2
tur:caro bumectatz attenuatſapoꝛoſioꝛq; effiat.7'a
ctens em̃ q: nódà ablacra£: calosé naturale ⁊ ſubſtã⸗
rialem humiditatem laudabüem nãciſcitur: adeo vc
fua ticcitas temperetur; et fapo;ofiras acquiratur ,
door
vnder bene digerik: ⁊ cõuenit calidec ficce cõplexio
ni. Siluaticĩet nimio laboꝛe ⁊ ſepiſſimo motu ⁊ ae⸗
ris fui fubtilitate ſanguis fuus ſubtiliat:coꝛpus atte
nuat:poꝛi aperiunt:de humoꝛũ fuperfluitatc ; ex quí
bus grauiras odori eſt:mũdificat. Hippo.has inqͥt
pꝛopꝛietates babet capꝛcolus nó habitas a cercris
aialib? «| Domeſtica aüt aialía ſapoꝛoſiſſima⁊ nu
tríbilio;3 funt ſiluaticis exceptis capꝛeolis:ſed mino
ris ſunt caloꝛis ⁊ maioꝛis humiditatis ſiluaticis: ct
inde laudabilioza ; ci quattuo: pꝛopꝛietates habẽt:
nà q: ꝓpter defectionẽ fuí acris inhabitati:⁊ mul
titudiuem fue humiditatis cãvmbꝛe a caloꝛe folís ca.
opericutis fuo arboꝛibus feu in catis. f£ alo: eim eoꝛũ
minuit:⁊ humiditas augméta£. vide cr vifcofirarís
⁊ groffitici carnís caufa conficitur: ad actionẽ natu
rcin ſtomachi « cpatis digeſtione indurat᷑. Sccũdã
Q: ex nimia quiete poꝛi fuí claudũtur:neq; groſſa fua.
bumidiras diſſoluit᷑. vnde caro molleſcit ⁊ attenua⸗
tur:ũcq; nutrimẽtis coꝛum facile vene penctrantur.
Z ertíam:q: cii nimiuʒ comedãt atq; bibant:pinguc
dines creſcunt ⁊ multiplicantur:ſicq; fuperfiuirates
bumoꝛũ augmentant᷑ Quartã:q; pꝛopter humidita
tem cibarioꝝ ⁊ aquoñtatũ coꝝ:carnes emolleſcunt.
Teſtatur boc qp occiſoꝝ carnes paulo putrefiũt que
pꝛopꝛietates partim laudabilía partim faciunt illau
dabilia. Laudabilia:q; digeſti in ftomacbo ⁊ epate
multum nutriũt ⁊ ſapoꝛita fiunt:facile venas ⁊ totũ
coꝛpus penetrant. Illaudabilia quc ex multitudine
viſcoſitatis z bumidítaris ſupfluos bumoꝛes gene⸗
rãtia: in ſtomacho ⁊ epate ad digerẽdũ dura:ad mé
:isaffimilandum tarda vcl onra: ad diſſoluendũ fa
cilia: mẽbꝛis rarde aſſimilantur cc nimia humidita⸗
te ſua.Omnia enim humida ad coagulandü dura c
indurandũ:qꝛ natura ín deſiccando diu laboꝛat:faci
le a membꝛis diſſoluuntur:quia mollis funt nutrimẽ
ti.vnde antiqui domeſtica animalia accidẽtaliter di⸗
unt pertinere ad pauca nutrimenta: filuatica ac?
cidentaliter ad multa. oomceftica cmi etfi multum ma
triunt naturaliter:q; cito a mẽbꝛis oíffoluütur : mẽ⸗
bza femp inaniunt᷑:⁊ alíus cibus ad explemẽtũ que
ritur:⁊ fic paraü nurrmentü acquirit inde.Siluati
c3 »o etfi parũ nutriant naruralr : q: oura a mẽbꝛis
ripis an rarda:fuffíciunt rj mébzis vt nó pau⸗
pcrent in alijs cibis querendís: « índe antiqui mul⸗
rũ nutritiua dixerũt. Siluatica ergo animalia bora.
ad confoꝛtandũ membꝛa:domeſtica ad ſanitatem cu
ſtodiẽdãvcl regẽdã.Que tripliciter diuidenda furit,
Quedam enim ín humidis locis⁊ aquoſis paſcẽtia.
quedam in montanis atq; ſiccis: quedã in domibꝰ
nntriunt᷑ ⁊ incraſſant. In humidis ⁊ aquofis paſta
babér omnia ſupꝛadicta: multũ nutriunt:⁊ ín ſtoma
cbo: ín epate digerunt᷑ velociter:citius diſſoluũtur.
In mõtanis ⁊ ſiccis locis naſcẽtia vel ĩmoꝛãtia ſunt
mediocria in omnibus pꝛedictis inter ſiluatica ⁊ do
meftíca. Ideoq; carnes coz ceteris laudabilioꝛes ⁊
cõueniẽtioꝛes funt: ⁊ perfectioꝛes ín cuſtodiẽda⁊ re
genda ſanitate t cõfoꝛtatione:⁊ ad mẽbꝛis aſſimila⸗
tionc, Que in domibꝰ nutriunt᷑ ⁊ incraſſant᷑: carnes
habẽt groſſioꝛes ⁊ viſcoſioꝛes ꝓpter multas come⸗
ſtiones c fuí cibi coꝛruptiõcs ⁊ groſſities.vnde⁊ di
rioꝛes ín ſtomacho vcl in epate ad digerendũ tardi
res.Sitñ benc oígcrant ; mult nutriũt: mẽbꝛa q
fo:xrantzad oíffoluendü oc membꝛis índurant ppta
aroffitíem ſuã ⁊ vifcotitarc. vñ Pippo. Mo foli n.
turas quoꝛũdam aĩalium fufiicit ſcire:ſed ⁊ quãtita
tesnutr imẽtie qualitates digeſtionis in quibuſ.ibe
ſpeciebꝰ fuis ; mifi cra inueltigemus loca ⁊ paſcua⸗
acrem:bumidus an ſit aut ſiccus:⁊ quãtitatẽ ſui rx
tus atq quietis. De aĩalibus ⁊ coꝝ diuerſitatibus
« quarc quedã moꝛtifera:quedã nutritiua fint fari
diccum eſt.Quare aialíum nutrimenta bona hintyc
mala in digeſtione velocioꝛa veltarda diccmus.
¶ Eum oieca ex duplici genereviuẽtiũ ectrapat ;f65 CF 6
ncre terrenaſcẽtiũ: « ex gencre aialifi:pottip determinaui
oc oiuerficate diete fm qp confiftit in terrenafcennibus: bi
agit oc ofuerfirate diete Pm q cófiftirinaialibus Diuiſic
lec aüt pars oiuidi£ in duas. In quaz pꝛima determin⸗
in generau oc oruerfitare generali atadum ratione fuo;ur
pꝛincipioꝛũ:⁊ ratione cóu cnientie ⁊ oífcóuenientre cünat
ra bumana. In fcóa. fin bac: Nutrientes in ouo oiuidun
turzc.agit in ipeciali oe fpeciaibus aialiü o:uerfiratibus:
de diuerſitate [peciali oiete iuxta ipſoꝝ diuerſicatẽ. Pꝛim
aũt pars ſpectat ad pꝛeſentẽ ſpeculationẽ. Hec aũt pare c
uiditur in duas. 3n quarũ pꝛima aſſignat diuerſitatẽ aĩali
inte ratione ſuoꝛũ pzincipioz. f.rationc donunij elemeáto:
⁊ partiũ ipſoꝛũ. In ſecũda aſſignat ípfoz otucrfitat? p cc
paratione ad naturã pumaná rõne cõuenentie ⁊ diſconu
ntenticad — aũt pare oiuidit in duas. In qu
rũ pꝛima aflignat diſtinctionẽ elementoꝛũ ratione ſuaꝝ pa
tiũ. 3n ſcða iuxta diuerũtatẽ cõmixtionis:⁊ dominij parti
elemẽtoꝛũ animantiũ diuerſitatẽ aſſignat. Secũda auter
pare pꝛincipalis diuidit᷑ in duas. In quarü pꝛima aſſigna
generalẽ diuerſitatẽ animãtiũ rationc cõuenientie ⁊ diſcẽ
ueniẽtie cũ natura hũana. In ſcða cõcludit ex hac diuerſit
tc diſtinctionẽ carniũ animaliũ per nutrientes moꝛtincãte
⁊ permutantes.Sunt igit᷑ in pꝛeſenti lectione partes qua
tuo: 3n quarũ pꝛima aſſignat diſtinctionẽ partiũ elemẽt
rum. In ſcða.ſ.in hac:Cum igitur inuicem cómifcerur.ius
ta partiũ elemẽtoꝛũ diuerſam cõmixtionem ⁊ dñium diue
ſitatem animantiũ affignar. 3n tertia.ſan bac: Ideoq; qu
dà aĩalia fcu naſcentia bominũ funt nutrumẽta aſſignat ar
mantiũ diuerſitatẽ ratione cõuenientie ⁊ diſcõuenientie c
natura bumana. In quarta.ſ.in hac:Carnes ergo quedar
humanã nutriti natura.iuxta pꝛedictã diuerſitatem cócli
dit diſtinctionẽ carniũ animaliũ per nutrientes moztifica
tco t permurantcs. Iſte ergo partes habent adinuicemc
nexionẽ: vtex fine pꝛecedentis pare fequens contrahat o
tum.¶ s£irca pꝛimã partẽ ſic pᷣcedit. Pꝛimo ꝓponit trc
Pꝛimo enim animantiũ generalẽ oíftinctione affignat d
cens:ꝙ quedam funt terreſtria: quedã aerea:quedã aqu:
tica. Secundo oftendit caufam huius dicens: qp boceft c
Qquattuo: elementa cómuníaanimantii funr naturalia pzi
cipia. Zertio affignat elementoꝛũ diuerſitatẽ. Pꝛimo aur
affignat diſtinctionẽ ipſo:ũ roro:ü ratione fitus ofcens c
quedá funt ſurſum:vt ĩgnis 7 acr:ouo auté ocozfum vt cci
ra et aqua. Secundo affignat ipſoꝛum oiftínctionem raric
nc paruum dicens ꝙ ín vnoquogs leuium et grauium fün
trcs partes : ſcʒ fupzema: infima: t medía. Zertio affiqva
partium oiftinctíones fcu conditiones invtríilqs generibu:
dicens ꝙ in lenibus partes fupzen:e velocio:ce tunrad m
uendum furfum: in fine vero mín?:medie autem pꝛocedũ
fm extremoꝛum participationem: € cauſa eſt maio: pari
tas ct leuitas vel mínoz. In grauibꝰ partcs ſupꝛeme qui
fint ſubtiles minus veloces funt ad deſcendendũ oco:fum
q:funr minus graucs:fcd ín fine cum fint groſſe:velocioꝛe
funt ín oefcefu ppter maío:e grauitaté:medie $o fm pari
cipationẽ extremoꝛũ oiuerfantur. &írca fcóam parte qu
eft de animantiũ ouierfirate iutta clemento:ü 4 partiuʒij
Dietarum vniuerſalium.
A cõmixtionẽ t dominiũ: funt partes cuc. In quarti pꝛi
—— generalé diuerſitatẽ animantiũ iuxta hac diuer
fam comiytioné. 3n ſcõa.ſ. in bac Vlerdigratia que compo
muntur cx materia cuí grauia oomínan£ aucta boc oiuertu;
pominiti elementoz affignat diuerũtate generan animan
rium ratione icit igitur qp cũ clementa cõmiſcent
«partes nobiles ſubtiles ignobilibus groflis permiſcẽtur
c; illis oia miſcibilia c animantia generan « otucrfanf fm
ípfoms quantitate ⁊ oominium cqualitatü temperantiã.
õſeque rn diuerſitatẽ gencrale fpederü animá
sCofequenter affignat
tium iuxta pꝛedictã cõmirxtionẽ ⁊dominiũ
rum. iPccaür pars diuidit n duas. In qrũ pꝛima affignat-
p:edicráoiucrfitaté. In fecunda.f.ín bac; Repiebendimur.
tamen a ſophiſtis obĩcientibus nobis.remouct oubitatio
néfopbittarb. 3n prima aute parte tría intendit. Pꝛimo oi
ftinguit anímátia iurta ofuerfitare elemẽtoꝛũ dices: cp que
dam babent oominiti grauium ficut terrenafcentia:queda
leinü ficut aialia Pm loa: mutabilia:quedã aũt eqliter vtro
rũq; ficut grauiter mobilia: vt teſtudines.Secundo tangit
animantiũ oiftinctioné iurta diuerſum dominiũ partiũ elc
mentoꝛũ.quedã eim habent domimũ inferioꝝ partiti leuiũ:
ficut volatilia ſupꝛemũ locii habentia:quedã vᷣo dominium
inferioꝛũ partiũ leui: ficut grauiter mobilia ficut reptilia,
quedã babét dominiũ mediarü leuiũ que mediocriter moe
uentur ficut greſſibilia: quedá oomimi füperioz grauium
leuiũ ficut natatilia.Zoimítnt at ouas oturfiócs : c pma
eft:q: quedá babent oominiti inſerioꝛũ grauiũ ficut pláte.
quedá medioꝛum grauiũ ficut cõchilia: ⁊ foꝛte bec bumídi
tas nõ reperit in viuentibus:qꝛ interioꝛa grauium ⁊ media
pꝛopter fui frisiditatẽ ⁊ groſſitiẽ recedũt a vita.Tertio at
oftendit cõparationẽ animantiũ ad ea quc nutriũt dicens:
(p ea quc ſimilia funt animalibus ipſa nutriunt: contraria
vcro ipfa coꝛrumpũt. Deinde pꝛocẽdit arca oubítationem
X pino mouet eã dicẽs: qp queſtio eft quomó terrenafcétia
funt fimilia animalibus tpfa nutrientia: cii ín animalib? ele
menta leuia ia terrenaſcentibus grauia onentur . Secun⸗
do afit foluit oicens ꝙ cũ dictũ firin rerrenafcentibus gras
uia dominari non excluduntur leuía. fimiliter ci dictũ firin
animalibus lcuta oomínari nó cedudíf onium graui cum
cx ipfis grofía alia generent᷑.Tertio dicit cõcludẽdo ꝙ fini
lia aialía nutriüt: cótraria cozrumpunt.(. s£irca tertiã par
tcm agens oc oiuerfitare generali animantium perrelatio
nem ad naturá hũanã tria intendit. Pꝛimo diuidit hec di⸗
cens:ꝙ quedã ſunt nutritiua:quedã mostíficatíua : queda
nocitiua. Secũdo hãc ofuifioné trimẽbꝛẽ ad bimẽbꝛem res
ducit dicens: ꝙ ſᷣm antiquos quedã animaliũ ſunt nutriti⸗
ua:quedã nõ nutritiua.que aũt nõ nutritiua:quedam ſunt
oĩno cõtraria:quedam ſunt repugnantia:cõtraria aũt inter
fiaüt:quedà aũt operant per caloꝛẽ ſicut venena calida re⸗
ſoluendo caloꝛẽ naturalẽ ⁊ ſpũs.quedã per frigus:ſicut fri⸗
gida congelando c extinguẽdo.Repugnãtia autẽ ſunt que
FJIuis nó interfictát : nó tamen bene nutriũt:ſicut eritíus c
ſimilia:ſicut parctin fetoze carmiá (uarum denotante coꝛru
prionem. erro boc per £oat. cófirmat oícenté carnes fete
tcs anutrímento feparan:cnó funt vicine nature bumane
nó tii habẽt cundé gradum oiftáric ⁊ vicinitatis:ĩmo diffe⸗
runtín boc Pm maius ⁊ mínus.£ irca quartã parte carmus
anímalui iuxta pꝛedictã oiuerfitate bic affignar diuiſionẽ:
quedam ſunt nutritiue: quedá mo:tificatiue : quedá repus
gnatíue : ficut que cadütin vía medíanc: ? quedá operanf
per caliditatẽ ficut caro eritij ⁊ leonis : quedá p frigiditate
ficut caro lepo:ís c confimilía.
(Circa parte iſtã qͥnq; funt inquirenda Pꝛim ũ cft oe con
curfu elementoz, ⁊ cõnitutione in coꝛpoꝛibus aĩaliũ. Secũ
d eſt de modo Pm qué dommũ elementoꝛũ confiftit in aia
ubus. Tert ũ eft oc diſtinctione partium elementoꝛũ.Quar
tum de nutrimẽto er quo animalia nutriütur . Quíntum de
narurarerum vicinarum ec viuentium.
DR Airca prímá peedit bocmó : rif vtrũ elemẽta leuia a
— ad eõſtitutionẽ aĩaliũ:⁊ videt ꝙ nó q̃ttuoꝛ rõni
—— talis eſt Dicit pÉs ín q̃rto metboꝝ.q̃eũq; co:
posa funt cõſtituta er aqua ⁊ terra habẽt dñiũ ín »ftítutióc
Fo.lriiij.
er ad c terra Dicit etiã ín ſcðo de gñatiõe: quecũq; gñant᷑
Circa mediũ qð eft terra funt gñata eſt aqua ⁊ terra a 0nio
f5 oĩa coꝛpoꝛa funt hmõi: g oĩa coꝛpoꝛa habẽt Oni terre et
aque.Scda ró hec eſt:q̃cunq; habet plurcs partes aqͥ t ter
rc ꝓpoꝛtionales:⁊ etiã Pr maioꝛẽ pte machine:babẽt dñiũ
&que t terre: f5 oĩa aialia plurcs habẽt partes ꝓpoꝛtiona⸗
les ad ⁊ terre:q: ficut oiat Cõſtã.partes büide aq ppo:tio
nant:paucevo ptce ad naturá ignis ppoztionant;Q: nó nift
ſpũs:gin co:pio? oim aĩaliũ cft ohiü cerre ⁊ aq. Tertia rõ b
€ft:ad »ftiturnioné aiahi neceflaria eft pfecta ꝑtiũ cóftáría à
in coagulazióc cófiftit.ó ifta ↄſtitutio 05 fzeri cx illis elemẽtꝭ
Que ad oeterminatas figuras c fipas cedür: f5 rata nó funt
ignis ⁊ acr ppter fui ſubtilitatẽ:g̊ coꝛpoꝝ aĩaliũ »ftána nó
poteritcofttui er aere c igne a dnio:⁊ ficrelinquit qp fem
per o5 efc ín eie dñiũ aque c terre. Quarta ró b e:4 cit pDr,
er ilis elemẽtis cóftant aĩalia er G5? fuftentant : cin gbꝰ
habitãt:ſʒ oia aĩalia fuftérant « babitárinterra cad: 6 oia
coꝛpa aialiii »ftàra dñio ex aquacterra.2tà oppoſitũ eir au
cto. yſaac dicẽtis in |fa : ꝙ q̃dã allia ficut volatilia babent
oniü fupmaz pti lenit e'emétoz. lPoc cna pbat rne : fic
cleméta o:dínata funt p fiti ⁊ motũ filr aiaua o:dinant Pm.
fuos mot?:mot? em aialià fequif motũ clemétoz:t5 eleme
ta (unto:dínata imotu ſuo:q; q̃uã mouẽt furíus: dà ocoz
fü:áfifr motꝰaĩaliũ oꝛdinabit᷑:h̊ nó oꝛdinat motꝰaĩaliũ fm
motũ elemẽtoꝝ:niſi qꝛ ex ipſis aĩalia ↄſtãt a dñio:g aĩalia q
mouent ſurſuʒ 5ftát a onio ez elemẽtis leuib? ficut ez ine
⁊ aere: c aialia q̃ deoꝛſuʒ mouent funterelemétis guibꝰ Q
funt ad ⁊ terra. sid B dicẽdũ Pm vſaac:ꝙ q̃dã aĩalia »ftár a
ohío er elemẽtis leuib? ficut er ignec er fupmís elementis
quedá ex inferiozib?/IRos tñ oicim? ꝙ oia aĩalia hñt oraus
elemẽtoꝝ grauiũ:⁊ 2cedím? illas Gctuo: rõnes:qꝛ veritate
cõcludũt.d rõnẽ refpódem? in aĩali eft Q3rupler onius
elementoz. Pꝛuno quãtũ ad naturale cõſtitutionẽ cozpís
aĩaliũ ⁊ ꝑtiũ cox. Scðo quãtũ ad oífpofirionz partiti aĩaliũ
in duritie ⁊ mollitie c ſubtilitate zc. Tertio quãtũ ad moti
⁊oꝑatiões calorꝭ naturałt ſpuũ qͥ ad moti oꝛdinant.Quar
tc quárü ad vᷣtutẽ impꝛeſſiuã c oꝛcinẽ quẽ faciũt alid] in coz
poꝛe.pᷣmo iſtoꝝ modoz ponim? qp in lapidib?eft onid terre
⁊ fiz oc alijs. oícim? q ꝙ quãtũ ad cõſtitutionẽ naruralé coz
pos aĩaliũ nó 2ftát ex ad c igne: 5 quãtũ ad ſcõm iſtoꝝ mo
doꝝ.ſ.diſpoñtionẽ ptiũ aĩaliũ in ouriticzc.poffum?ponere
ꝙ cõſtant aliq̃ aĩaliã à dñio er elemẽtis fupmis ficur natabi
lia: non cp fint (bi materíalirer:f5 pori? foꝛmauter: bh̊eſt $m
p aíalia agilia funt ad motum :c ideo
uibus elementis pꝛopoꝛtionatur.
gre ſcðm pcedif B mó:qri£ vtrum aĩalia fequáturín
&o motu motũ elemétoz:vr volatilia moueant᷑ ſurſuʒ per
moti elemétoz leuiũ:videt᷑ ꝙ nõ hac rõne.Oc̃ qð mouet
mouet᷑ fm dñiũ vincẽtis in ipᷣo:⁊ dico vincẽtis materiali có
ſtitutiõe:qð ptʒ in pipere q mouet deoꝛſus ꝓpter dñiũvin
ceti f. terre Eipfo:fs ots volarilia 7 aĩalia ſunt cõſtituta natu
raliter ez aquac terra:doiavolatilia mouent oeozfus.t boc
etiã ptʒ:motꝰ er ín cozpozib? volarili eft oĩno deoꝛſum a
pre clemẽtoꝝ:cuiꝰ fignü cft fi aia amoueat volatilia mouẽ
tur deoꝛſuz:t etiã plumis remotis:⁊ ficpscp fequunt natu
rã grauiũ elemẽtoꝝ.Scða ró D eſt:q̃dã funt q̃litates queve
niũt a pte cõplexiõis.ſcʒ cali.tri.hu.ſic.q̃dã alic funt conſe⸗
quẽtes materiã 7 põdus c coꝛpulẽtiã: ficut moueri ſurſuʒꝭ
⁊ deoꝛſum:motꝰ g ſurſum t deoꝛſum nó fequi£ cõplexionẽ
Q9 pts in pipere cti fit caldũ in quarto mouet tf ocozfus: á
bmói dlitates fequun£t motũ grauiũ:qͥ dé m groſſitie par
tiũ »fiftit.aroffitice?o pria ſequit᷑ oſttutionẽ marenalz:á
ci ín volatilib?fit ↄſtitutio grauiũ elemétoz:ó volanlíaont
feq motũ clemétoz guiũ z ifte eft ocozfum volatilia femp
mouet oeo:fus . Tertia ro D eftzaut eleméta ofanf fm quà
titatẽ i aiali volatili:aut 6m q̃litatẽ.nõ $m quãtitatẽ:q: qñ
cũq; aliꝗ̃ ↄcurrũt ĩ atíd quãtitatiue:ſi dla à füt maior vᷣtutꝭ
ofan£ ſupꝛa alia quãtit atiue oĩno ea coꝛrũperẽt ⁊ fic fieret
efatio:baür nó € vez, q̃re nõ dñant Pm quãtitatẽ.neqʒ $m
q̃litatẽ:qꝛ nibil a pte quátiraris eft cá motꝰ:ſʒ folis impᷣſo⸗
nis qð pts ín pipere qð ppter qualítaté nó mouct: deoꝛſuʒ
nec furfum: fcd mouct ocostum ratione grauitatis: ergo
Liber
nullo modo eſt ponere:nec fm quantitatẽ nec ſᷣm dlítate qr
coꝛpoꝛa volatilia ſequantur motũ elementoꝝ leuia. Ad op
poĩtũ eft aucoꝛitas yſaac dicẽtis:ꝙ illa ín quibus dominã
tur ſupꝛema leuiuʒ mouent ſurſum:hocetiamvidet innue
re Auicẽ.dicẽs qp otto funt elemẽta.ſ.aqua c terra:q̃ faciunt
ad conftiturionem parti animalium: alia vero ouo faaunt
ad motũ⁊ gñationẽᷣ ſpirituũ. Nos att oramus ꝙ elementa
grauia oomíttan£ ín cís quãtũ ad motũ:cuiꝰ ſignũ eft cp re
mota ala mouent deoeſuʒ ppter dñiũ aq t terre. ad aucto,
ac dicẽdũ qp dñiũ quãtũ ad motũ oupler €. Quoddã cft
dominiũ a parte cõſtitutiõis elemẽti dominãtis:de quo di⸗
ců eſt. Ra om̃e gð mouet᷑ mouet per dominiũ elemẽti exce
dentis in ipſo.Eſt aliud dominiũ qð »fiftit in pp:ictate par
tiũ c (püus: € bocmó dixit vfaac pvolatilía tequimn£ motü
elemento:um leui: c boc eft verũ &m diſpoſitionẽ c ppoz
tíoné — cum ipfis elementis leuibus.hñt
euim ipſa volatilia partes rarasc quive ad motũ c ſpũs
agitabiles:nec inteligas vnd ꝙ in ipfis ſit onium elemen?
10:05 quãtũ ad naturale coftitutronezfed folii $m pꝛopoꝛtio
nem pzop:tetatü Pr ep ponít yfaac. td auctoꝛitatẽ Auicen.
oicendii qꝙ ea que funt ín cozpozibus anímalít er aquac ter
ra conftant a dñio: oicimus tfi ꝙ fanguis eft aeree nature:
t calo: maturalisz ſpũs ignee. Notãdũ tñ qp a iqᷣd ð: ignec
nature dupliciter. Pumo modo q: babet dñium ignus c ae
ns: ⁊ boc modo nibiljeftígnee velaeree nature pꝛopter
p:opzíctates ignis ⁊ aeris. Alio modo 5: alíquid ignec na»
ture velacrec ppter piopzictates ignis ⁊ acris quas cótra
rit ex oigeftióe per operatione nature:c boc modo fanguis
eft aerce nature : t calo: naturalis qꝛ per opertioné nature
acquírüt quahtate aeris vel naturà. f. calids ⁊ humidã.ſpi⸗
ritus ſimiliter naturá acquirit pzopter ſubtilitatẽ ⁊ luddita
P iud —— — ſunt ignee nature vel —
irca tertiũ pꝛocedi mó: z qrif d pare aque ſitve
rio; aq: an infima: an ſumma: an medía; videt qp infimaz
qꝛ vnũquodq; clementü quãto plus accedít ad (uum fitum
tanto perfectius eft: cũ ergo ꝓpꝛius fitus aque fit irc deoꝛ
fum:aqua d magis accedit ad iſtũ ſitũ:erit pfectio: ⁊verioꝛ
⁊ bec cít infnazergo pare aque infima eft verío:. patet p
yfaac qꝛ infima grauio: funt pfectioꝛa.Ad oppofitü.illud
perfectius cft ín genereaque Q3 minus mixtũ eft alteri orm
nino:fcd media pars cft bmóí: g media pare aque eft
ctio: ⁊ verioꝛ Sid bocoicendü q media perfectto: eſt. Adra
tionẽ dicendũ veritas nature elemen in ouobus faluatur
fc; ín — tiõe ad locum:⁊ boc modo infima verioꝛ cft
t fic pzocedit ratio.Alio modo qꝛ mínus mírta ⁊ ratiõe fpe
ciei:⁊ bocmodomedía verío: eft: 6 fimiliter terra medía vc
río: eft.s£ontrariti tamen oícit Algaʒel dicens:ꝙ terra tree
babet partcs: terra cófiftens in centro vera terra dicitur.
Ad bocorcendi ꝙ cum dixit Algazel vera fpeacs terre ín
centro confifhtznó cft fimile oc aqua z terra, aqua em fe ba
bctinter terrà z aerem: z ideo mediaverioꝛ:nõ tñ íta eft oe
tcrra: ena ením pars terre aque cõmiſcet᷑: t ideo non dicit᷑
pura; inferioꝛ pus terre cófiftens (n centro vera pars oid
terre ⁊veram fpeciem terre babens,
¶ Tirca quartum fic pcedimus: queriturbe dominio nu
trimenti:t queritur etrünutrimétü in aialibus babeat do⸗
miniũ aque ⁊ terre pꝛout accípit ex terrenafcétibus: ⁊ vide
tur ꝙ fic.oícit pBs c oia anumalía ex illis nutriunt er quib?
conftantzfed omnía animalia maxime cóftant a oomínio ex
terra caqua: ánutmmenti ín ipfis coftat ex dominio terre
taque. Secunda ratio bec eſt:nutrimentũ debet cffe pam̃⸗
uum natũ conuerti: vt groſſum ad groſſam macbina cóuer
tatur:ó babct dominiũ elementozü que funt coꝛpulenta: d
dominiũ rerre t aque 05 effenutrimenti. d oppofitus. ví
ta ftat percalíd ⁊ humidũ:g að eft príndpiüvite ocbet cfc
calidũ t bumídi.bocarit eft nutrimenti: Gnutrimentü oc
bet effe caia ⁊ humidũ:q̊ 05 habere naturã ígnís ⁊ aerís
a dominio.Secunda ratio bec eftzaquofüm 7 ficeum terre⸗
ftre extinguũt caliditatem: bumídiü vᷣo aereũ eft pabulum
ignis.caloꝛ $onaturalis affimilatur caloa ignis: ergo ficut
calo: ígnís ertínguif ab humido aquofo: finnliter calo na
turalis 3b eodé extinguit᷑:⁊ fic videtur ꝙ nutrimentus de⸗
bet babere dñium ignis 7 aeris. Ad hoc dicendũ ꝙ in. nutri
mento dominal bumidi aquofus c fici terreftre. Ad ratio
nẽ dicẽkdum q oupler cft oifpofitio in nutriméto . Quedam
eft diſpoſitio cófntutióis materialis:⁊ boc mó in nutrimen
to ponimus oomínid terre ⁊ aque.Alia eft oifpofitio foꝛma
lo: c hec eſt in nutrimẽto pott cóuerfioné; ⁊ bocmodo p:os
po:tionaliter oícimus ꝙ in mutrimtto cft oomínia aque et
aeris : acquirit em̃ in ipfop operation& nature: poc ctt per
tigeftionem: fc; natura cauda ⁊ humida cum er ipfo nutri
mento fiat fanguis , E ' "
¶ Xirca quintum pzoccditur boc modo:queriturvtrũ ani
maua plus nutriantur ex animalibus qᷓ cx alijs: ⁊ videtur
q'ercanunalib?:q: vnũquodq; maxime nutrit᷑ er ilo cui ma
xime vicinatur.vnde hõ nó nutrit ex clemenus:q; marime
oiftat ab cis: ſʒ aĩal prími? eft aiali p planta : &quodübet
lus pabetnutriri animali dj planta: t fic ex repnlib? ficut
echo ali ipe pmóipoti?putrif bomo d er plã
tía. Secunda ratío bec eft: complerío temperata « equalis
maxime homini oebetur:fs cõplexio téperatio: eft in repris
libus d ín planta: g nutrimentũ ex reptilibus magis acce⸗
dit ad natur coꝛpoꝛis bumani d nutrimẽtũ er planta. s£6»
trarium tñ videtur cum ílla reptilia corpas bumanü inter
fidianr. Ad bocoicendü ꝙ coꝛpus humamnũ magís nutritur
cz plátis. 3d ratíonem dicendũ qp oupler cftviciniras iue
dam eft confoꝛmitate generis 7 communitatis: ⁊ boc mos
do dicimus ꝙ magis vicinantur ad ſeinuicẽ reptilia cani?
mal: cü vtrumq; firanímal : hoc tñ natura facit ad nutri?
mẽtũ.Alia eftvicinitas in cofo:miítate nature ftm quamvnũ
atii eſtcõuerti ad alterü ⁊ ecõtrario:⁊ boc modo maioꝛ eft
vicinitas inter plantas c aial d interreptilia ⁊ bominem,
¶TScðo queritur vrrá teftudo fit mapime cibus rempera
tus:⁊ vidctur g fic: quía illa ín quo cócurrüt elementa per
equalitatem ſunt maxime temperata: f5 reftudo eft bmói fi
cut oicít yíaac:ó teftudo cft cibus temperatus, Id boc dicẽ
dü ꝙ equaliras clemétoz tripliciter fit, "$»:imo modo quá
tum ad cópleríoné:z bocmodo in hoĩe eit equalítas cópleo
rionte. S£ ít alia quãtũ ad oífpofirioné: itaq funt queda ou
re ddà molles: ⁊ bocmó ítiteftudine eft equalíras elemen
2. Alia eſt in motu —— fimile. ín teſtitudine ſiliter
reperitur ꝙ vua pare teſtitudinis nó mouet᷑ magis d alíaz
t affimilant pláte ficut tefta: & ſic ptz folutío ad queſita.
€ De diuerſitate nutrimẽtoꝛũ animaliti bonoꝛũ
⁊ maloꝛum. Capi.xvxx.
Juerſitas nutrimẽti oc animalibus boni
vel mali ect velociter vcl tarde digerendi:
p [viuidicur. fer modis. Pꝛimus cc natura
fua. Sccũdus cc etate Certiꝰ er natura cí
bo:fi ſuoꝛũ z paſcuoꝝ. Quartus cc groffitíc fcu ma
cic. Quintus eranni tépozibus quale ín quolibet
hoꝛũ comedat, Sextus cr arríficio apparandozum,
Zintctamé q'octingulis boz oifpuremus:oc oíffez
rentijs maris z femine: c neutri 2 caftrati oícamus,
Mon oubitauerüt pbí quín hoꝛũ mafcul? calidio: z
ficio: fit : minuſq; vífcofi bumo:ís et ſubtilioꝛis qᷓ
femína nurríméri. Femina vᷣo cõtrario 3dcoqs om^
nis mafculína caro laudabilio: eft ⁊ digeſtibilloꝛ: ni
fi fola caro capꝛina:q̃ ín feminis melíc: cft qᷓ ín mari
bus: bocnaturalírer:qà fit qꝛ capꝛina cft naruralí
ter ſicca. Maſculina auté oim animalíii caro cft fic
cioꝛ. In capꝛina ergo trib? ec caufis ſiccitas aduna2
tur. Cina ct fua natura . 21ltera cv ſui ſpecie. crtía
q: mafculína. deoqs caro fua quafi decrepiti aialís
eft humida. Femina vᷣo qꝛ naturaliter eſt humidioꝛ:
tepcratur ſua ſiccitas ſpecialis cii hũiditate fua pꝛo
pꝛia feminali.⁊ idcirco laudabilioꝛ cit; « ad digeren
dum
Dietarum vniuerſalumm. S'o.ltv.
dam melios. Sed tñ ſi lactẽs mafcuP tucrit. nõ pot
oicí illaudabilis: pptcr laudabilẽ bumiditatem la^
cis femine crgo boꝛuʒ melioꝛes multo funt, Si em̃
laus (impla lacrís maſculos bonos facit; multoma⸗
is fcmínas« laus lactis: laus femine: tales bonas
iccura crit. €. Pc vaccis. Cap̃.xxxj.
Edarguemur ramen ocvaccis dicentes:
XJ. are femine in bobus melio:es non
E WI
E KE. 9
K. ree
"u^
!fuerüc fais maribus:cũ vaccine naturali
3- VC e rcr capzinis funt ſiccioꝛes Rñdemꝰ car
ez A etas tverteceni m iudei
431 nem vaccinã duriorem in oígeftionc effe
tardioꝛem: z acríoni nature inobedientioꝛẽ. Cũ er⸗
gofemíne omniũ animalia fimiliter fe babeat; c vac
ce q: femine:in groſſitie: c in oigcftibilirate duplici
ex caufa erunt male.Maſculi aut quàto plus natu⸗
ralí caloꝛe in om̃ibus aĩalibus ín cozpozali fua ſep⸗
cic melioꝛes fuat ín digeſtione:tanto plus maſculus
bos femina crít leaíoztii in bonírare nutrimenti no
melioꝛ eric: q: bumíditas femine naturaliter ſiccita⸗
tem temperat ín fua fpecic. ande ⁊ mafculus bos la
ctés melio: ⁊ laudabilíoz eft nó lactente: q: humidi⸗
tas lactis coplecioné fua tẽperat. Caſtrata vcro aia
lia inter copleríone funt maris ⁊ femine mediocria
in fpedic fua tñ. Ideoq; actiões fue ⁊ paſſiones femi
nis ſunt vicinantes:quia etſi maſculus naſcatur:no⸗
biliſſima t̃ mẽbꝛa d naturalis caloꝛis funt fundamẽ
ta:amiſit:et inde caloꝛ deficit: et complexio fua atqs
actio femine appꝛopꝛiauit: q mín? calefacit maſculꝰ
plas feminis:tardius maribus:velocius feminis ot
erirur Sanguis aũt qué generat: melioꝛ eft qu£
femíne:pcio: qp quem mafcalí: niti tñ in capꝛis ficut
diri. £aftrara aür minoꝛis funr in mafculis nutrimẽ
t: z feminis minoꝛis bonitatis. ¶ /Expletis atr oif
ferentije mariũ ⁊ fc, infuper ⁊ neutroz : redeamus
ad ꝓmiſſa:⁊ íncípíamus a complceionc naruraliter
antiquío:e. Aialiũ ergo trípler cft coplecio, tur citi
mediocris i bumiditate ⁊ ficcítatezz becouple cft,
frígida ſicut lactentiũ capꝛeoloꝝ carníti eft: calída
ficut agno aialíum:aut cft cuí ſiccitas ofarur: quc
icerum ouplícirer diuiditur: vcl enim calída ficut
verus pecozína: vl frigida ficut iuuenis capꝛina:aut
eft cui dñatur bumídiras. terum dupliciter diuidit
aut calida ficut agnina annalis:aut frigida ficut poz
cina. óco:dát aüt antíquí qp mulla animalia ambu
labílía ⁊ humani co:pis nutritiua poꝛcinis ſunt fri⸗
gidioꝛa.Que aũt aĩaliũ inter humida ⁊ ſicca medio
cria funt ín velocitate digerẽdi: z bonitate nutrimẽ
ti: multo melioꝛa funr ceteris:maxime fi iuuencula
fuerint uó vetera neqs lactérü. vetera ctii funt ficca
X maca:⁊ caro eis cit duriſſima. Z'actétia bumida
fant ad digerendũ duraviſcoſa:⁊ groſſi pblegmaris
— : hifi cũ naturaliter aĩalia fint ſicciſſima:
vina ct bouina. Hec em̃ in vicinitate lactis
vcl laudabílis fant humiditatis: qꝛ fua tẽperat᷑ tica
tas:q; quecũq; ſunt ticciffima naturalt:peſſi
i merde — fan
d i 1 ci in lacte ſint:vel in vicinitare lactis
: €oq5 cap:ina vel bouina lactentía: et tuuenculís
— funt laudabilíoza: q: natura fua ſicca⁊ iu
uccula erit ouply groſſa « ficca: melãcholici ſangui
nis genératiua, oi tamen frigida fint animalia: fi/
ex capꝛina:⁊ bouina:in coꝛruptione crunt minors.
Siccuas enim calo:í iuncta incendit: ct velociter
ocficcat cito in coꝛruptionem muranda., Natura⸗
liter ín carnibus funt mollia tenera in ſtomacho⁊
inteftinis cito deſcẽdetia.⁊ idco viſcoſi polegmaris
pꝓpꝛia Si tñ calidioza funt anímalía ficur iuuencula
pecoꝛina frigidioꝛibus ſicut poꝛcinis funt melioꝛa:
quia poꝛcina ceteris animalibus minus funt calida
et bumidioꝛa.vnde omfacino olco antiqui aſſinu⸗
lauerant in frigiditate. Ideoq; funt groſſa: ad dige
rcudum dura: ⁊ ad penctranaũ venas tarda.Odul⸗
tam emi bu, neceffe cft penetrare:caloꝛem adiuuat.
CSinautem: opoxtet vt coagulct; ⁊ ad digcrendum
Cvel penerrandum) induret. .
¶ 9oftá affignaitoinerfitatem aialíum oomefticozum
« filiatico:um c nature ipfo: 3n bac parte agit diuerſita
tem nutrimentiipozum róne códirionü in ipo accidetiuum:
wot laudabiltaté vel ilaudabiutatẽ acquirit, Siuifio,
inidif aũt hecpars in ouas partes. 3n quarum pzima
affignat conditiones I quas p:ocedit oíuerfiras nutrime
tim animalibus. 3n fcamda.fin hac:Ante t P oe fingulis
borum oifputem?.oetermínat oe nutríméti oiuerfirate Pm
fingulas illarü conditionũ. Pꝛima pare ino diuidikt᷑. Scðda
aüroiuidítur ín ſex $m numeri illarũ cõditionũ. 3n pꝛima
ígitur affignat diuerũtatẽ nutrimẽti atalium a parte cõple⸗
rionis. 3n fcóa.f.in hac. Diuerũtas nutrimenti ex etate ⁊c.
affignaroiuerfitaté cius a parte etatis. 3n tertia.f. in bacz
Viuerfitates in alalí nutrimentis tam o; rim?c. aflignat
eius ouerfiraté a parte nutrimẽti quo animalia nutriunt,
^n quarta.f.in bac: Diuerſitas animalium in macilenda ⁊
erafficie «c.affignat eius oiuerfitatem a parte habitudinis
in maae ⁊ pinguedinc confiftenris. 3n quinta.fin pac Di
uerfitates nutrictiũ aialiu oigmus er tempozbus annm cC,
affignat eis diuerſitatẽ a. parte tépoz anni, In ſexta.ſ.in
bac: Diuerũtates nutrientium animali arrificialirer funt
tree cé affignat eius oiuerfitatema parte arnfiaalis appa
ratus. Duc at ptes pꝛime cü pꝛimã parte capituli fpectár
ad pꝛeſenteʒ ſpeculationẽ. Sunt igitur in pzefenti lecnone
partes tres. 3n quar pꝛima diuerſas cõditiones nutrimẽ
tí aĩaliũ affignat. 3n ſecũda oc ei? oíucrfitate róne comple
ponis pfequi£. In rertia eius diuerſitatẽ róne etatis af»
fignat.sSingulara aüt parti diuiſionẽ 7 erpofirion£ diui⸗
fim pfequiítur. ([ Xirca prꝛimã partẽ dicit ꝙ nutrimentum
er animalibus acceptum m bonitate ⁊ malicia ſex diuerſat
modis. Pꝛimꝰ eft er natura.ſcðus er etate.tertiꝰex paſcuis
quartus er humiditate.quintus er anni rempozibus, fert?
er artificio. In fca. f.i bac; slate tm d oe fingulis boz oífpu
temus tC.agit oc diuerſitate aialium róne cóplerióis. Sed
quía complerio in animalibus ofuerfatur penes diſcretionẽ
ferus:ideo agit oe animalium oí(uerfitate a parte diſcretio⸗
i9 ſexus. Aiuiſio. Diuiditur aütbec pars ouas parres
In quarum pꝛima affignat ofuerfitate nutrimẽti er aialíb?
aparte diſcretionis fexus, In fecunda eíus affignat otuer?
firatem a parte cõplexionis. Pꝛima aũt pare oiuiditur ín
duas. In quarü pꝛima affignat oinerfirarem nutrimenti ex
animalib?a parte fepus mafculiniz femini. 3n ſcða aſſignat
eius diuerſitatẽ a parte ferus nutrientis:ficut in caftraris
Secunda pare p:íncipalís oiuidit in duas. In quarum pꝛi
ma affignat diuerſitatem complerionís m animalibus. "3n
fccunda affignat o(uerfitate nutrimenti er aĩalibus a parre
bífferétiarü complerionis. €unt igitur ín pñti lectione par
tcs Quattuo: 3n quarũ pꝛima affignat otuerfitarem nutri»
mẽti ex aĩalibꝰ a parte mafculini ſexus ⁊ feminini. 3n ſcðõa
ſcz in bac:Caſtrata vero aĩalia cc.affignat diuerũtatẽ eius
a partc ſexus nutrientis In tertia.ſan bac:Expletis aute;
diſferentijs mariti ⁊c̃. aſſignat diuerſitatem cõplexionis irr
— ———— quarta.ſ. n hac:Que aũtæĩalium ínter bas
mida ⁊ ficca ſunt mediocria ⁊c.aſſignat diuerſtatem nutri⸗
Liber
menti ex animalibus a parte differentiarum cõplexionis.
¶ Euca pꝛimã patem ieptem funt particule. Pimo ppo
ticintennonem dicens:ꝙ ante cõplexionem dieccdum eit oe
feru. Sco tágit naturá carmi mafculoz 4 feminarũ:dicẽs
ꝙ iftetunt magis ſubtiles 7 minus vífcofe: ille ait magie,
Zertio rágit diuerſitatẽ nutriméti ex vtriſq; dicẽs:ꝙ maſcu
line funt laudabilioꝛes feminnis.Quarto excipit capꝛinã
quein ſexu fcmnino melioꝛ eft ⁊ moliio::co ꝙ maſculina rõ
ne fpcaei ferus cóplerióe ſiccioꝛ eft ⁊ durioꝛ.Quinto dicit
cp caper lactẽs bomtaté bs ppter eraté c ppter lac:ſed femi
63 lactẽs melioz:cum eri ez lacte ꝓcedat bonítas in maſcu⸗
lo:multomagis i femína ꝓcedit. Sexto remouet oubitarto
né circa ea Q oicra funt. lam cü femine in capꝛis melioꝛes
fint ppter tẽperamentũ ficcitatis a parte ſexus: fitr vide
(in oobus femine ſint melioꝛes:cũ boues fint naturaliter
ſicce. Soluit ait dicẽs:ꝙ caro bouma ett ficca ⁊ ouraz indi»
Scíhbilis : femine aüt ppter ouas cás funt male. « pptr
malicía fp& ⁊ ſexꝰ. IRà caloꝛ ipaz oebilis nó eft pores carne
ípaz tubniíare ⁊ ocpurare: f5 in maſculis accidit 2:ium p»
prer ↄfoꝛtationẽ caiozis : idco matculos femina cft lcuioꝛ
nó tfi cius nu-rimerü eſt magis laudabile: q; in femina mol
lio: eft caro.vade c v:tulus lacteng ppter etate laccft me
lio: Sũma aürinténonis pcc eftzfemina in bobus laudabi
lío: eft rone ſexus « rempcraméti ſiccitatis t ouricier: mas
fculus autem propter confoztationcm coiozís 7; cui. tem
carnis. s£rca fecundam partem agit oc carnibus caſtrato⸗
rum.tría aüt íntendit. Primo dicit: ꝙ caftraca funt meaia
itcr mafculína ⁊ femimna:⁊ hñt vᷣtutẽ feminis vicinatẽ.Se
cũ :o reddit caufam Durus que eft ablatio teſticuloꝝ:qui to
ti coꝛpoꝛi caloꝛẽ peftant. Zertío oicit: (anguis cz tlle gña
tus:melioꝛ eft p ez feminis güatus: pcío: eft p ec mafculis
4 idco tenent mediü: vt melioza fint femínís:pcio:a aüt ma.
ſculis. Lirca tertiam parte talẽ cõplexionis oütindionem
aſſ gnat. Quedã eft cópleno mediꝛ inter ſiccã ⁊ bumidam
quedã extrema.media q̃dã declinat ad frigidã:ſicut i hedo
quedã ad calidã ſicut in agao. Æxtrema queda eft ſicca:que
dam bumida. ficca quedã declinat ad frigidá ſicut in —
quedã ad calidã ficut in ariete veteri. bumída quedã ad fri»
gidã declinat:ſicut ín poco: quedã ad calidá: ficut ín agno
annaii. fed inter oia comeftibilia poꝛcus eft frígidio:, fcire
ca tertiá parte affignat oiuerfitatem nutrimẽtiex afalibus
a partc complerionís ipo:um.iDec ar pare duas continet
particulas. Pꝛimo em aſſignat ofuerfitatem nutrimẽti ex
aĩalibus a parte cõplexionis medic dicens: ꝙ aĩalia calide
cõplexiõis laudabilis fast nutrimẽti:⁊ maxime cii funt eta
tis medie: q: in pzíma etate multũ abüdat bum:ditas: nifi
in alalíbus ficcis:que ín bac etate pꝛeualent:⁊ aii funt groſ⸗
faín maioꝛi erate multü fant ficca. Scðo oat diuerſitatẽ nu»
trimenti róne cópleríonis fice ad frigidã declinãtis: dicẽs
qp aĩalia illius coplerionís tardius co:rüpütur:q: frigiad c
ficum a coꝛruptiõe pzeferuatzfed calidum ad ipam monet
fCirca quartam parté piímo oat nutrimẽti diuerſitatem a
parte bumide cóplerionis dicens:ꝙ aialia pui? cóplerionis
caracs babet teiteras:dto oígeftibiles ⁊ penetrabiles.Se⸗
«undo oat eius diuerſitatẽ rone cóplerionie bumide ad ca»
udã diclinãtis dicẽs:ꝙ aĩalia buius cóplerionis funt melio»
fa alija:ficut patet ín pccoze cuius caro calida eft tz bumida.
f5 po:dna cft frigida ⁊ humida oino filie oe facili penctrabí
lis t tarde coagulatíonis. C im aüt cóplerionü oífferétias
affigaat:fs (ntricate:fs cr oíctis iparü otuerfitas pts. (L^ 1r
ca partẽ iſtã tría q̃rũtur. ꝓPꝛimũ eft ocoíuerfitate ataliá ro
ne ferus. Scðm eft oe bonitate aĩaliũ róne ferus, Tertium
eſt de oíuerficate animaliam a partc cõplexionis.
¶ Tirca pꝛimũ pcedif boc mode: qri£ vtri carnes mafeu
lozum naturaliter fint melioꝛes:⁊ vide£ ꝙ ſic:qñcũq; em m
aíalibus calo: naturalis foꝛtioꝛ eſt vtfuperfluitates expel⸗
lat:carnes efficitur mundíozes t melioꝛes: ⁊ etía fanguís
ín illis gñatꝰ melio: eft: fed ín atalib? maſculini ſexus caloz -
naturalis oepurás fo:tis €: ⁊ Dumiditates mũdioꝛes:⁊ lau
dabilioꝛes redduntur: á carnce ín aĩalibus maſculini ſcxus
melioꝛes func. Secüdaratio bec eſt:dicityſaac ꝙ aialia que
ſunt nature humide generant fanguine aquoſum ⁊ putri»
factibllẽ ⁊ illaudabilẽ multã humiditatẽ ⁊ molliciem
fed carnes feminarũ fuat hmõi:g̊ ſanguinẽ aquoſum gene⸗
rant: ergo carne maſculoꝝ funr melioꝛes. Ad oppoſitum
q̃cũq; aialía funt ſicce nature: t dure copofinóis indigent
téperaméto ín cóplerione ⁊ cópofitione:fcd aĩalia maſculi⸗
ni feug funt omoi: gcarnes illoz aialíü melioꝛes funt in il
lo fecu in quo moliiozes (unt 7 humidioꝛes:⁊ ſubtilis copo
ſitionis:ſʒ poc eft in feminis:crgo carnes feminarü tnollio⸗
res ſunt. Ad hoc dicẽdũ:ꝙ melio:cs funt carnes maſculoꝛũ
aaliũ d feminarũ. Ad ronem in ðiũ dicẽdũ: oupler eft
cõpiexio.ſ.naturalis ⁊ accidẽtalis. Naturalis eft ila:quam
ps aial oc fuí natura. ficcidéralis cft illa quá cõtrabit aial er
etate vel feu. Dicimus igif «p aĩalia rõne coplerionis que
Ocbetur fcpaí cames babet meliores mafcul dj femine; los
quédo tñ oc naturali compleríone: oícim? ꝙ qfiqp por efie
peioꝛ:qñq; melioz, In caro mafculi peto: € q? femine quam
tum 3d naturale cópleríoné. ¶ Scðo querit. circa bocoe
vacca: querit vtrü bos ín feminino fcru fit laudabilioꝛie
nutriméd d in maſculino: ⁊ vide ꝙ fic: qm aĩalia ficca frr
naturalé cópterioné índígét puimectarióc carnis ⁊ mollicie
f$ vacca « ft aial frigidà c ñccũ naturaliterzergo indiget lu:
mectatióe carnis c mollicic:fed boc ett ín femina:ergo caro
vacce melío: d» bouis. Scda rõ bec eft:fifitudo eſt inter ſexũ
t ctatépfo:mé:fep?er femininꝰaſſimilat᷑ etati puericie ct
teneritas vtroq; acquiraf ín carnc.matculin?crf ferus etat
iuuẽtutis affimilaf:fed bos in iuuẽtute eft laudabilis nutri
métí:ó fiticer boo ín ſexu cófili ifti ctati erít bon?:fed bíe cfl
feg?femne?:ó in ſexu femíneo melio: eft.Zld oppofitü ẽ qc
dicit yfacc: q: mafcul: ſunt laudabilio:ís nutrimez d femí
ne excepta capza. Ad bh dicẽdũ qp bos laudabiliozís eft nutr
meti d femína: €cá eft bec: qz inter ofa aialía ín fpecie bui?
atalis maio: fupfluitas acgregat :ficut dicit SRaf.c in mas
fculo fupriuitates iftc cófumürur ppter fo:tiruciné calo:is
⁊ ideo carnes remanér müde, 3n fcinína $o cũ nó fir calo;
fo:tís et ſuꝑfluitas abüdet c plua dj in maſc.lo:ſuꝑfuitas
remanetzideo feminarum carnce nó fant ita Lore ficut mà
ſculoꝝ.Ad rõnem in 3:ium dicendũ q in carne bouina ouc
funt cófideranda. "3»:imü eft oífpofitio cóplerionis t có; o.
ſitionis. Secũdũ cit carnis mũdiſicatio. Dicimꝰ igit. q fe
mine nó ſunt mũdioꝛes:ĩmo indigent maiíozi müdificat;óe,
Ad fecüdi dicẽdũ ꝙ non eft fimile oc ſexu ⁊ ctate:qꝛ pzinia
etae nó cft cauta habẽdi plur.s fuperfluítates: nec ctiã b:
imo eft caufa müdiciei camíum: ideo aĩalia wm pꝛima etat:
funt laudabilis nutrímeti. fegus vero ĩmundiciã inducit ir
carnibus: ideo nó eft fimile. ¶ Tertio queritur drca po:
quare vacce funt laudabiliozce ín quibufdam regionib? fi
cut in hiſpania d bos. Ad boc dicencum ꝙ boccft ppte:
0135 caulas, Pꝛima c pꝛincipalis eft diuerſitas regioni:
q̃dã em regiones declinant ad caliditate £ humicitatẽ: à
dá vero oino ad ficciraté. 3n regionib? g bumidis cames
imafculo müdificárur pprer téperamétü regionis 7 ppt
paſcua:⁊ ideo cames vituliin talibꝰregionibus funt laud:
bilis nutrimenti ⁊ boni. In ficis vcro ⁊ calidie regtonibu:
valde funt ficce cames 4 oure ꝓpter ficcitarem regionis:
ídco carnes bouis in talí regione non (unt laudabiles. 91i.
caufa pót effe labo: ín vna terra magis dp ín alia: ⁊ ideo e
laboꝛe ficcítaté acquirüt. ¶ Quarto querit circa pec quan
cü vacca fit frigide ⁊ ficce cõplexionis ficut cap:a: quare fe
pu$ acqᷣrit bonitatẽ ín capza: in vacca o nõ. £c boc dicẽdi
ꝙ viffert cóplerio t vacca: 7 ín capza. £arc em cap:e pecca
i multa ficarate tnon multa füptluirate; cuius ſignũ eft:q
lac eius optimum eftzcum per femineum ferum bumidita:
acdra£: manifeftü cft ꝙ i capza ferus femíneus boniraté a
quint: vacca fo In ſiccitate nó multum peccat:ĩmo iila can
mult bumida eft: t bec peccat ín fupfluitare:cuiug fignu
eft lac eius nó multum eft bonü: fed fezue bumidiraren
índucít:qua nó índíget caro vacce.⁊ ídeo nullá acquirit bo
nítaté fecus i vacca. ¶ Quinto querif arca boc:oicit vſaa
q cames i femineo fezu funt humidioꝛes « moliioꝛes:erg
caro poꝛcina im femí, feru crit mollio: t tenerio: t bumidio
&p caro poꝛcina ín fecu maftulino. 8d bocoicend: y boccf
Pm viam accidens, CIndc dicimus ꝙ fi in cade ctatc cópar
Dietarum vniuerſalium.
tur femineus fexus ad fecum: in maſculino durioꝛ eſt caro
maículi femine:ſed poft conceptionem 2:íum eſt: qꝛ tunc
caro poxcí cfficituroura c ficca; iuxta iuud pbi in lidꝛo de
aialibus: q9 aial maxime macrefcit ⁊ ourat multi. c caẽ
q: pꝛimo aii conceptione babebat carnes molles c oc facili
cliquabiles: poft conceptione vero tota bumiditas diſſol⸗
ui£ c remanet oura, Scᷣa caufa cft:multiplicatio filioꝛum.
po:xd em̃ multotiens octo vel plurcs filios creãt:⁊ ita nu»
triméti quod 05 cóucrti ad büiditatt ⁊ fubam coꝛpoꝛis mit
titur ad fetü nutriédum:c íta nó remanet nifi cutis q̃ coꝛru
a£ €[ Sexto querit circa boc quare aĩalia bꝛuta fetent cũ
fint in coitu; quare boc marime accidit in capzo Aid bocre
fpodet &uic£.q feto: accidit in coitu.qꝛ humoꝛes cõmoue⸗
tur in co:poze c fit agitatio illoꝝ bumoz. In coitu vᷣo non
cuacuat nifi puritas bumoz:que cedit in ſperma:⁊ ideo ci
buo: cuctet fetet: ficut pts i fterquilinio: cà eft ín quiete
nó fetet:cũ aüt euẽtat cómoust ⁊ fetet.Siłr ẽ de humoꝛibꝰ
cum p coitum agitent᷑:⁊ boc marime ín capꝛo accidit. habet
em fanguíné multü acuti: quafi putrefactũ: tín coitu agi»
tatur ⁊ cómouct ille bumo: quaft putrefactus.
¶ Zurca ſecũdũ ꝓcedit boc modo : querit vtrũ ail caftra
tum fit laudabilius nó caftrato: t víde£ ꝙ nó: aialía emma
fculini ferus laudabilis funt nutrimẽti: ergo aial feminí fe»
rus: relínqui£ ergo ꝙ caro aialís non caftrati melio; eft p
caſtrati.Secũda ratio bec € calo: naturalís regit humoꝛes
coꝛpoꝛis:⁊ carnes müdificar: ⁊ oepurat fuptluitates: ergo
ablato fũdamẽto caloꝛis naturalis minime fit depuratio ſu
perftuitacis:fed ín caftratís fundamẽtũ calozis remouetur
remotis tefticulis qui funt fandamentü eiuſdẽ: ergo in ca2
ftratísnon põt efic tanta mundificar:o fupfluitaris quãta
eſt in nó caftratis : G carnes nó caftratoz meliozes funt. zd
oppofitü eft qð vídemus cóirer. 8d boc oícedü ꝙ anímalía
nó caftrata mcliozís funt nutrimẽti epcepto capzo. zld rone
ín Zꝛiũ dicẽdũ qp in aĩali quocũq; funt tria. fepe: cras: ⁊ có
plerío,a parte ctatis ⁊ ferus caro ín mafculis melioꝛ eft: qz
calídio: reddit :a parte vcro ctatis acddit vt complerio me
lioze£:ficut patet in leuibꝰ aialibus d hñt cames müdío:es
fi caſtrata fuerint humiditas in coꝛpoꝛe retinct ⁊ non eritz
«ídeo caro mollioꝛ.
«T ira certium peedif boc modo:querif quareín gene»
re aiali: boc cft qp oia aĩalia bꝛuta eiuſdẽ cóplerionis iudi
can£:ín gne boim nó f5 varia; videt em̃ Suü:oiar Auicẽ. ꝙ
impoftibile eft ouo mdiuidua ín vna picrali copleríoe aſſo⸗
cíari:fcd ficut eft cóplerio in boie:fitr in bꝛutis:ergo ſi ín ge
nerc hominũ cópleriovariatur:fitr in genere bꝛutoꝝ.Scðda
rõ beceft: ficut variat cõplexio bomínis penes regiones et
nutrímétii:ci code modo bꝛuta nutriũtur ficit botes: víde
tur qp ficut in bobus cft oiuerfitas cóplerioni: cp fitt fit in
aialibus b:utis. 8d oppofitus eft illud 39 fit coíter. id boc
bícüt quidà: wq» ficut eft varíatio cóplerionis ín boie: fitr ín
bꝛutis: (5 medic? cá affignarín genere boim ⁊ nó m bꝛutis:
qm̃ fua intentio cft pꝛincipatr arca coꝛpus bumanü: ⁊ non
arca alioꝝ aĩaliũ. Hos t oiamus ꝙ nó cft tára diuerſitas
cópleríonis im aialib?ficut ín bomine:⁊ cá eft:q: bomo mol
lío:ís cópofitióis cft: ⁊ ideo babet carne magis agitabilem
alia vo aĩalia refpecru bois bnt cames ouras 7 min? agíta
biles. itr in boĩe magis faluat filitudo fpeciet: ín altjs vᷣo
nó falua£ íta ſpecies:ſed cõplexio. Unde ín hoĩe ſititudo cõ
pleríóis variat:fpés vᷣo manet fixa. ¶ Scðo q̃rit circa hoc:
Qre boe c aialía melãcholica ficut bos ⁊ ceruus ⁊ hmõi fi in
oomo ín fenectute nutriũtur cfficiütur cares tenere ⁊ pino
gues.Ad hoc dicendũ ꝙ ín care bouís funt ouo.f.fuba car
ni8 € humiditas cõtenta:vnde boccft ꝓpꝛiũ bouís ꝙ caro
cius fitoura fine fuba'z etíam ficca.bs H pos mulrum la
Fo: pumiditae tñ ipius bouis fübtilis eft. vñ aqua eius eft
— dicit cõiter:cũ humiditas bona fübnlísaque có
at: caro vero ecõtrario fe babet: ín ſenectute tota illa
Armi perit: tũc fiín domo nutriat᷑ cũ pozos babeat
on —— recuperabírur: vnde tota caro tenera
:t fic patet ſolutio ad quefira.
De diuerſitate nutrientium.Cap̃.xxxij.
Lectio.xxxv.
Fo.lxvj.
qa ucrfitas nutrientiũ ec etate eſt quadru
e plex.ſunt em paruiſſiua ficur natiuitati v1
MI ALcina:vcl a natiuitate remota ti adbuc are
- S fcentia: ficut. anímalía vcl inucncula tam
cõpleta vel oecrepita. lactentium cames funt bumi
dioꝛes ⁊ ioa ftomacbo lubꝛicioꝛes:veterũ folubilioz
rca fanguine phlegmaticũ z mulras fupcrflutrares
generantes:niñ fiece für naturaliter ficut. bouir.e e
capꝛine:quoꝛum nutrimenta ceteris funt laudabilio
ra: macime bonum lac fugenria . Inde. Bał. que
animalium funt lacrentia: z bono lacre nutrita: lau⸗
dabilía faciunt nutrimenta.Oithiſeus arbenicfis.
bedulína c vírulina cum laudabili lacre nurrira: car
rcs babéclaudabilio:cs ⁊ ſapoꝛoſioꝛes:diutius aũt
lactentiũ carnes in ſapoꝛoſitate:digeſtione ſunt me⸗
lioꝛes: heduline tamẽ omnibus laudabilioꝛes quas
dirimus. vnde ⁊ fanguis quem generãt: ſubtilioꝛ eft
⁊ nutribilioꝛ ⁊ omnibus bomíntbus cõueniẽtioꝛ ma
rime cuadentíbus ab egritudine. Aitule non ſimili⸗
ter.d ei fanguine gencrant groſſioꝛem faciunt: qz
boues groſſioꝛes:⁊ durioꝛes funt naruralitcr.C.náe
virulíne carnes:etſi finr laudabiles:non rfi cõucniũt
exeunríbus egritudines:cum mẽbꝛa cozum in gr0ffo
cibo digerẽdo deficiunt. Si autem lactẽtia naturali
ter (unt hũidioꝛa:ſunt peſſima:qꝛ bumidiras natura
lis ⁊ humiditas etatis i eodẽ fe colligũt:⁊ in&eftüt
groſſa ⁊ viſcoſa ad digerendum dura:coꝛruptum nu
trímenrü facientia. ¶ Humide autem cõplexiones
pblegmaricos generant humoꝛes c. groffos : ⁊ ſoli⸗
dos fumofos et cozruptos. inde lactenria pcꝛcina
eragnína funt peffima: fed plus poꝛcina ec natura⸗
lís caloꝛis paruitate:⁊ vifcotitaris 7 humiditatis do
minetione:⁊ idcirco cauenda. 3nde michiſeus atbe
nienſis. poꝛcina nullam bonitatem habẽt nutrimẽ
ti:marinie ft (inr lactentia.Hippo.lactentia poꝛcina
dura ⁊ ad digerendum groſſa porius dp iuuencula.
Hec em̃ animalia naturaliter venas babent ſtrictiſ⸗
ſimas:ſanguinem paruiſſimũ:pinguedinem multam
ergo lactentibus pbhlegma dominatur.⁊ ideo nimiũ
caueant᷑: nifi ci neceſſitate cogant᷑ comedẽtes ca: f
calidas ⁊ ſiccas hñt cõplexiones bñ foꝛtesexiſtẽtes
⁊ laboꝛantes frequẽter:bene frequẽtãt cas. 3n cra
tc fcciida.tadbuc creſcentia minoꝛis funr humidita⸗
tis ⁊ viſcoſitats qp lactentía: quía a vulua matris ct
lacre funr remota:vnde funt ouríoza: min?fuperflra
7 nutrimẽto remperata:ad digerẽdũ velocia:ad nu⸗
triẽdũ dura:ad diſſoluẽdũ a mẽbꝛis dura:maxime ft
aialía vniuerſaliter fint humida ficut pozcina:q: nu^
trimẽta fua inter hũiditatẽ ⁊ ſiccitatẽ funr tẽperata:
cii fue cópleríois humiditatẽ ſiccitas tẽperet etatis:
⁊ io nó iuuenibꝰ:neq; foꝛtibꝰnõ laboꝛioſis⁊ nõ ccr
citãtibꝰĩcõuenibilis. Inde mithiſeꝰ Cõueniẽtioꝛes
poꝛcine ⁊ pecoꝛine carnes atq; laudabilioꝛes ſunt
er quo alacte fepara func quoaduſq; ꝑueniãt ad nu
bẽdũ aĩalia. ¶ Si autẽ aĩalia naturaliter tint ſicca
carne funt durioꝛa:⁊ ad digerẽdũ tardioꝛa: q: ín eis
augetur ſiccitas. Ideoq; bouina cr capꝛina in bac
erate funr illaudabilia. 3n etate vero tertia.iiuuen⸗
cula:ficciras dñatur nimia. Ideoq; cames durioꝛes
1t]
Liber
groſſiores:ad digerndum tardioꝛes:ſed tn in ſtoma
cho t epate benc digeſta: nutrimẽta dant foꝛtioꝛa c
multa ⁊ ſuperfluitatibꝰ müdificata: a mẽbꝛis tarde
diſſoluẽda cc paruitate fue humiditatis c viſcoſita
tia. 3ndc fi atalia naturaliter ſunt humidioꝛa: bene
oigeretiti func nutritiua:ſicut iuuenũ exercitantium
JIdcoq; carnes poꝛcine ⁊ pecoꝛine iuuẽcule:etſi hñi⸗
ditates fint groſſe: bene tñ digeſte: laudabiles ín mé
b:ox cófo:atione ⁊ in duratione: plus d ín regẽda
fanitate. Si att aĩalia naturaliter fint ſicca:nutrimẽ
ra fua funt peſſimacx üccitare ouplíci fua, Juuẽcula
ergo capiina bouina funt peſſima:carne dura: Loíae
ftionc tarda:digeſta groſſum generãt fanguine ⁊ me
lãcholicũ. 3n etate q̊fta.i.decrepita oĩa aĩalia dupli
a oe cã ſunt peffima, Cina qꝛ caloꝛis naturalis extin
ctioni ſunt ppinqua.Altera q: ceteris carnibus funt
ſiccioꝛa cc humiditate fua vicinius finienda. vii ad
digerẽdũ duriſſima:qꝛ carne funt ncruofaz fere nop
digeſta. marímc fi aũlia naturaliter tint ficca ; ficut
bouina c capꝛina: d dupliciter peſſima funt: ec natu
rali ſiccitate ⁊ etate fua. vii /Dat. Zac aĩaliũ natura
liter ticca funtzparuoz carnea funt melioꝛes c nutri
méto laudabiliozes erunt.Que $o bumidioza (icut
poꝛcina ⁊ pecoꝛina:quãto perfectiozaz tãto melioꝛa.
Irẽ Bab. d macime funt annoſa: mẽbꝛis funt ſiccio⸗
rà ⁊ addigerẽdũ durioꝛa. Quãto minoꝛa tanto mẽ⸗
bꝛis funt tenuioꝛa:⁊ ad digerẽdũ funt velociosa. Sot
vero lacrentía erüt pplegmatica.maxime ti naturali
ter fint bumida. 3áco ota aĩalia volatilia vel ambuz
labilia dũ funt crefcentia:carne funt laudabilioza:ip
q̃ furit íam declinata Media inter becouo extrema
laudabilía funt; vel illaudabilia fim extremũ ad q3
magis funt pendentia,
¶ T Poſt diuerſitatẽ nutrimẽti ex aĩalibꝰ a parte ↄplexiõis
agit de clus diuerſitate a parte ctatis. Diuiſio.Hec aurem
pars diuicit᷑ in duas. 3n quarü pꝛima diſtinctionẽ etatũ aſ⸗
figaaríin aĩalibus. In icða.ſ.in pac: Lactẽtiũ carnes bumi⸗
dioꝛes funr ⁊c̃.aſſignat diuerſttatẽ nutrimẽti ĩ aĩalibꝰa pre
omniũ etatum. Pꝛima autem non diuiditur.Secunda au
tem diuiditur in quattuo: fm numcrum quattuo: eratum
día quarum pꝛima affignat ofuerfitare nutrimenti noui»
ter genite tatis, 3n fcóa. C i hac: In etate foa. t. adbuc cre
ſcentia maiozis funt bumiditatis cc. parre adoleſcẽtie. 3n
tertia. f.i hac: In etate tertia.i.iuuẽcula ficatas nimia dnat
«C. parte iuuctutis. In quarta. f.i bac; In etate quarta
L.oecrepita 7C. parte ſenectutis.⁊ fic funt qnas ptes ín psc
fentitectione ¶ Circa pꝛimã parte oiftinguit crates quat
tuoꝛ.ſunt efi quedã aĩalia in prima etate.quedá i adolefcez
tía,quedà in iuuentute c (tatu, quedà iu fenectute cfenio,
&irca ſcõam parte ſeptẽ intẽdit. Pꝛimo dicit qp atalía lacte
tia multã babet humiditatẽ ⁊ liquiditatẽ.Scðo excipit aĩa⸗
lia ſicca:q̃ ĩ bac etate ppter lacſunt laudabilia:⁊ introducit
iDaL dicẽtẽ aĩalia lacte nutrita benc eſſe laudãda. Jdẽ autẽ
dicit mithiſeꝰ oc hedis.Quarto dicit de hedis ꝙ ibacerate
multũ ſunt laudabiles ⁊ cae advitulinas ↄparat.nã be ſub
tilẽ:ille groſſam ſanguinẽ generãt.Quintð dicit ꝙ cũ q̃dã
lactẽtiũ fint bumida, T ficca: cà iam oc ſiccis dictũ fit; oí
cit oe humidis cp grofía funt: t vífcofum senerát fanguine
ficut ĩ poꝛcellis patet.Sexto cófirmatintétione p mithiſeũ
tp Hippo.Septimo oſtẽdit quib? cõpetãt dicẽs:ꝙ haben
tibus calídas ⁊ ſiccas cõplexiones: tererditantibus, f£irca
tertiã partem aſſignãs diuerſitatẽ nutrimenti exaĩalibus a
parte eratis ſecunde quattuoꝛ íntedit. Pꝛimo dicit qp ín ta
lí etate aĩalia funt temperate pumiditatie nutrimeti lauda
bilis. Scðo d bocaialibus bumidis marine cõpetit:qꝛ fua
bumiditas pcr eratem repꝛimit᷑. Tertio cofirmat per mitbi;
ſeum.Quarto dicit q funt in bac erate minus laudádi. S ir;
cà quarram partem affignás oiuerfiraré nutríméti in aĩali
bus rõne tertie raris quinq; intẽdit. Pꝛimo dicit qp ca aia
lía funt oure oígcftióis: fi tamé bene oígerant multü oát
nutrincntum ppter mozam in membꝛis:⁊ purũ ppter ca»
lozís confo:tarionem, Scðo oicít:q bumída magis fünt in
ea laudabilia c iuucnibus t cceratantibus cópetunt. Zero
tío ocfcendit ad poꝛcum ⁊ pecus: qui laudandi funt ín ípa,
Quarto oídt ꝙ atalia ficca contrario modo fe habẽt in —
pptet ſiccitatem cõplexionis ⁊ etatis.Quinto dicit ꝙ ideo
in Dac etate capꝛa ⁊ bos maliciam habent.Circa quintam
partem aſſignans diuerſitatem nutrimenti ex aĩalibus rõ⸗
ne vltime etatis tria intendit. Pꝛimo dicit qp in ipa aĩalia
funt mala in vltimo ꝓpter calozís naturalis ertínctionem
⁊ ppter ficcitatem nimiã: ende funt oure digeſtionis. Se⸗
cüdo dicit: ꝙ maxime accidit bec malicia ſiccis aĩalibus pe
pter ſiccitatem cóplerionis ⁊ ctatis. Tertio cõſirmat inten⸗
tionem per Bał.dicentem:aĩalia pumida ín etate perfecta
melíoza: in pzima mala: ficca econtrario. r£t dicit ꝙ aĩalia
ficca in fenectute funt oure oigcftionis. ín noua etate funt
iaudanda. Sed ramen lactenria ſunt pblegmatica ⁊ maris
menaturaliter humida.Omnia autem aĩalia oum crefeunt
funt melío:a c? cum declinant.Que aüt funt ín medio laude
pticipát 6m maioꝛẽ ⁊ minoꝛẽ acceffum ad extrema. (T £ ir
ca partem iftam tría dubitantur. Pꝛimũ eft oc mutatíone
etatis 3 parte cõplexionis.Secundum eft oe temperaméto
compierionis er etate. Zertium oe comparatione aialíum
racione etatis.
&[ Circa primum pcedítur boc modo:querítur in qua eta
tc ammalia compiczionaliter funt calídioza: ⁊ viderur ꝙ ín
iuuentute, 3n quacüq etate mínus abundat qualitas ccm
p'erionis caliditatem hebetans c obfafcana ipfam calidi
tatem in eadem foꝛtioꝛ eft calo: complexionaus: fed m era»
PN CHE que calidítaté obfircar complertos
n3i£ mino: eft dp in téposc lacrentíc: $ calo: maio: eft in ctas
te iuuẽtutis qp iu erate puericie, ende ppo:tionázur crates
complerionibus: etcompleriones burmozibuse: vnde eras
iuuentutis comparatur complerioni calíde ⁊ ſicce.Secũda
ratio pec eſt:egritudines ⁊ oifpofitiones accidẽtales d acci
dunrin aĩalibus fiunt &m oífpofinon? coꝛpoꝛis:ſed acciden
talía que fequun£ in iuuentute aĩalium funt] vt febzis acus
t3 ⁊ hmõi:ergo c oifpofitío coꝛꝑis ĩ hac etatẽ debet eſſe ra»
lis:⁊ fic maio: erit ca oꝛ ↄplexionalis in iuuẽtute d in lactẽ
tia.Ad oppoſitũ.vita ftat ꝑcalidũ ⁊ hu.vñ ſtat in calido fi
cut in agẽte ⁊ bumído ficut in patiẽte: fed eras pꝛima plus
appꝛoqinquat vite : ergo ín illa etate cft maioꝛ caloꝛ cóople»
rionalíg, Scda ratio bec eft:calidítas fundara in sioffio:t
ſuða fo:tío: ẽ.foꝛtioꝛ ei eftignis ĩ ferro d i ftipula: (5 in pꝛĩa
etate calo; fundatur in groſſa ſuba vel materia:quía fupza
bumiditatem que mulra eftzin fecunda vero etate.ſ.iuuen⸗
tute non fundatur fup:za ita groffam materíam.fundat effi
fup:a ficcitarem:crgo caliditas prime eratis maio: cft dj fe:
«unde. gd hoc dicẽdũ ꝙ calo: cõplexionalis foꝛrioꝛ t ma:oꝛ
eft ĩ etate iuuẽtutis dp lacteríe.fec? tñ eft oe caloꝛe natura.i.
4 voco compleríonalem calozem illum quí meſt omnibus
membs3ís a natura:nec eft offtinguendum quantitatiue vel
qualítatiue:fed quáritatiue ſolũ:qꝛ calo; naturalis innarus
cft membꝛis quafi fumus quidá mulcebꝛis eríftens. d rõ⸗
nem ín Zꝛium dicendũ ꝙ duis vita tet per calidũ ⁊ humi⸗
dum: wm pꝛima tfi etate humidũ cft multũ 7 obfufcat caloꝛẽ
complerionalem. In erate vero iuuentutis calídum iam
onatur bumtdo:c ideo eft ibi maioꝛ calo dp in crate lactẽtie
fid aliud dicendũ qp calo: ín materia groffa fo:tío: eft dum⸗
modo fit foztio: ín fe: fed fi fit ocbilis oebilitat et paruus
ígnís in ferro ⁊ ftipula: vnde qᷓuis in pꝛima etate materia
ſit groſſa: q:tii calo;£ ipm non põt cóuertere ad fuí naturá
idco calo: ille dicit oebilis. In ĩuuentute vcro pót ipᷣm ad
fuínaturam conuerterc:ideo in fuuentute reſpectu etatis
lactentie dicitur effe fo:tíoz. ([ Secundo queritur occas
lo: naturali vtrũ foꝛtioꝛ fit in etate lactentie d iuuentutis⸗
Dietarum vniuerſalium.
t voconihil aliud effc caloꝛẽ naturalem nífi quédam fumi
ecl mulccosem vel fübftantíam calidam z humidam inftu
3a co:de, vfi ficut dicit hali. ꝙ a coꝛde oꝛiuntur oue ſubſtã
tic.ficalo: naturalís c pec eft calida ⁊ bumída:c ſpũs: c bec
eft calida « ficca: víde£ qp in crate iuuerutis. Om̃e p
otinue augmẽtãdo ad terminũ praratu femp intéait vſq;
ad termínü: t ín termino eft ftat/:15 calo: naturalis € pmót
ergo calo: naturalis eft mino: in pꝛima ctate in fecunda
in fcóa dp in tcrtia: c ficín iuuẽtutẽ erit maioz dp in etate la⸗
ctétic, Scda rõ eñ hec: oĩa quecunq; funt ab aiali peedunt
fm augmentũ. ſ membꝛa virtutes z operationes. membꝛa
emaugmentantur vfq; ad ftatum víuetia: t tuncinciptunt
Ocbilítari:fed fo:títudinem membzoz fcqui£ foꝛtitudo ca»
lo:is naturalis : ergo fo:tíos erít caloz in etate iuuentutis
& ín etate lactẽtie. Pec autem ratio cófirma£ per auctozita
tem di ꝙ ínftrumétum omniũ operation naturaliü cft ca
lo: naturalis: fed fo:tio:ce ſunt operationes in iuuentute
dp in pꝛima etate:ergo ⁊ calo: naturalís foztioz eft. Lertia ra
tío eft becaugmenturm ꝓcedit £m eleuatione calozís natus
ralis qui eleuat? cleuare facit: ⁊ ocdínatus:oedínare:ficut
patet per fimile in caloze ſolis:qui eleuatus foꝛtioꝛ eft: ⁊ oe
cAinatus debilioꝛ:ſed in pꝛima etate parü eleuatzín fecunda
magis: ergo tunc caloꝛ naturalis fo:ríoi eſt. Quarta rarío
eft bec: fed q: oc ífta materia ſupꝛa aphoꝛiſ.diſputauimus
idco ad p:efens fuperfedemus,
€ De diuerſtate animalium.Cap̃ xxxiij.
xxxrvj.
zi 3ucrtirarce tamen aĩaliũ ín nutrimentis
"lam diximus fi ꝙ paſcerentur:opoꝛtet
tamen ad memoꝛiã reducamus.aĩalium
q3 quedã ſiluatica:quedã q̃ iam diximus
domeſtica.Siluaticoꝝ vero fanguis ſubtilioꝛ z acu
tío: eft:quía minus comedenri: c funt ſiccioꝛa cx ni
mio motu z caloꝛe aeris vbi aluntur. femper erm fo?
ie operiuntur.vnde poꝛi raríficantur: fuperfinitates
bumoz diſſoluuntur:⁊ q; parti comedũt atq; bibũt.
Sanguis quoq; domeſticus datus eſt contrarius:
:ourio: ct groſſioꝛ et viſcoſioꝛ:atqʒ mutabilioꝛ ex
paruitate acrís: ocfectione mouendiz mulrírudine
comedeadi z bibendi vnde poꝛi oppilantur:⁊ nutri
menta fua ingroſſantur. Diuiduntur aurem in tráa.
Quedam cii maioꝛes berbas pafcentía ficur boues
⁊ ũlia Quedã parua ⁊ minoꝛa:ſicut pecudes. Que
dam tii ramoꝝ extrema ficut capꝛe. Paſcẽtiũ tantũ
maioꝛes herbas peſſima funt; z macilenta ⁊ ex coz
ruptione fuí nutrmẽti ín hyeme funt: z vfqs ad me⸗
díum veris: quibus ín tempozibus macra funt: cum
bona fibi non inueniant pafaia. a medio veris ín att
tea:cum iam fibi paſcua inueniant conuenientia:in⸗
groſſantur augmentant᷑:⁊ ſapoꝛitatẽ nãciſcuntur:et
laudabíle nutrimentum faciunt. Inde Gal.omnia
inquit aĩalia ſi cibos ſue complexioni competentes
vnde ſaturentur inueniũt:carne fapozotioza ⁊ lauda
bílíoza fiunt. nõ inuenientia bís cõtraria. Paruas
⁊ minutas berbas paſcẽtia funt bonitate carnis lau
abilia ab initio veris vſq; ad medium cftarís. bis
eim tempoꝛibus fibi cõpetentes cibi iuueniuntur.vñ
t in bis tempoꝛibus groſſioꝛa tenerioꝛa inueniũtur:
⁊ laudabilis nutrimenti vident᷑ Extrema ramoꝛum
paſcentia ab initio eſtatis vfqs ad medium bvemis
funt bona.tunc em̃ rami arboꝛum tenerioꝛes fünt ct
humidi. Hippo.Que inquít aialía ín pꝛatis ⁊ capis
pafcuntur:carne funt leuioꝛa:⁊ facilia ad digerendũ
S'o.Itvfj.
plus qᷓ ca q̃ ĩ domibus nutriuntur:ex frequentia fui
exercitij atq; motus: ⁊ ſubtilioꝛ ⁊ ſiccioꝛ aer ab cis
trabirur.ende ſuperfluitates humoꝝ minuuntur: ct
fue compleciones remperantur.Zue berbis parum
ficcis ⁊ minuris pafcunmr:mclíoza funt qp d berbis
bumidiffimie nutriũtur.Que ramos comedüt tenc?
ros ⁊ frondes : melío;a funt d» que oomi fruaibus
aluntur coz. Que atit pari comedentia ⁊ bibentia
multum comedentibus funt melioza.
¶ De diuerũtate aialíü in nutriméris. Capᷣ.xxxiiij.
erſias aialium in macilencia z calſſi⸗
PA (die étriplex. aut erm craffiffuma:aut macer
"Y rima: auc media. Craſſiſſima funt peffi2
iuc 24m3:q: pinguedinis ppzictas ⁊ ftomacbo
ccoigeftioni cft nocitiua plurümum. pꝛimũ erm inna^
tat: facit cibos inflãtes: « cito ſaturantes:cũ alrcri
cibo admiſceatur fua viſcoñtate: ile alrer ingroſſat
⁊ oigeftioní cõtrariat᷑.digeri incipiens: vülos ftoma
cbi emollit: zvifcofirarem z lubzicirarem eis tribuit,
ende contentíua ocficít z ecpultiua cõfoꝛtat᷑: inde
plurimũ lienzería generatur; quibus ftomacbus eft
bumidus:quib?calídus: (umotitas fit calida oe cbo
lerícís generíbus:q: calo; ftomacbi ex pinguedine
interius incẽſiuus fitzficur exterius calo; ignis pint
guedine ⁊ oleo accendi. 3dcogs ftuduere antiqui
artíficialiter adaptare cum multo fale aſſari foꝛti ct
carbonofo igne: vr mali humoꝛes fui plus fint deſic⸗
cati:⁊ vt accedant temperamentís: pbtbucre inungi
carnes exteríus oleo vel alis cum atfentur: ne foꝛte
poꝛi clauti malos humoꝛes Ab ae ep qad ini in^
iuncere ne oc craffüfimis atalíb?nifi fola rubea caro
comedatur./£ aro eri folaz pi ine nuda:crfi oe
craffifuno aiali firzmelío: z laudabilioꝛ eft qp que có
mícta eft pinguedini:licet fit oc craffiffimo aĩali oua
bus ex caufis. Vna q: caro pinguedine nuda erfi na
ruraliter fir craffa z vnarmofa: non tii baber oc pin?
guedinis craffitie qð ftomacbü poffir inuiſcari:⁊ lu
b:icarezmurare quoq eel coꝛrũpere:quia adeo fubz
tílía:z ad oigerédum eft facilis vt temperata fir.vn2
de multum baber nutrimenti ⁊ foztirudínis.z tã rar
dcoiffoluitur a mẽbꝛis vr coꝛpoꝛibus inde bonavírz
tus pzeftet bumanis, Scða:qꝛ tãtũ babet vnctuoſe
ſubtilitatis cõmirte carni:quo pseftct inde fanguini
nutrimentum:⁊ calosi naturali: c augmentario fut.
— — nõ nutritur niſi ec vnctuoſitate
anguinis. vnde ⁊ vnctuoſitas femper nutrimẽtum
⁊ fundamentum caloꝛis eft naruralitcr. z ideo pbi
buerũt antiqui infirmos febꝛicitantes carnibus u^
triri vel alijs vnctuoſis: que caufa augmentãdi fe⸗
bꝛis fint ⁊ cas confoꝛtandi. Inde fal. ficur oleum
⁊ alia vnctuoſa exterius funt alimenta isnís:tic c in
terioꝛi caloꝛi pinguedo ct alía vneruofa. Animalia
vero macerrima care funt neruoſa:⁊ parum fanguí
nis babentía:z parum humida:parui nutrimentũ fs
tñ caufa ſue parue vnctuoſitatis digeri vclocia funt:
t venas penetrare magis d carnes caſſe: z longe
funt remote a tomabíz inteſtinox lubꝛicatione:⁊ lo
ga couertioe t ana cbolerica: c minus calefactoꝛie.
2 lub;icarioe ftoacbi c inteftinoz loe funr remota
L1
Liber
dudlici ce caufa Cina qꝛ neq; lubꝛicitatẽ hñt: neq; vi
ſcontatẽ ſtomachi villos emollicntẽ:cum ſiccitas ſi⸗
bidñetur.vnde antiqui ⁊ marime rufus pꝛecepit vt
darnes macre nullam pinguedinem bñtes accipiant
clice vel in iuſculo cocte:qquatenus ab aqua fiac hu⸗
mide:vnde ſiccitates fue tempcrétur.S5coa vero qz
cc pcriozatíóta venarũ velearate nó diu t inteſtinis
permaneat vt ea grauencad expellenda velociter,
Sarũ calefactoꝛũ ín ftomacbo: ⁊ tardcmurant in
gencra cholerica ex ablatiócfue vnctuoſitatis⁊ pin
gucdinis: quc materia funt cholerice incenttonis,
¶ Aꝛe aialíá ſunt inter craffitíe ⁊ macit medía: in
nacura actionis ⁊ paſſiõis fuc funt mediocria:⁊ qua
tü carnea pingattlimo: aialíü ⁊ pinguedine nuda
valentía. Sdcogs cetero carnib?funt tẽperantioꝛa
⁊ laudabilioza : cum non tantũ pingnedinis babeat
que calozem incendat atq; pilos ftomacbt lubꝛicet:
neq; adco macra vr carne fiant neruofa ⁊ fanguinis
paupcrrima: c idcirco antiqui inſtituerunt: non tm̃
faladbibédá vii fua ocficccf humiditas:neq; rant?
foc? cí pzcualcat vr ſua ocficccf vnctuoſitas Exte⸗
rio: crgo cum olco vngantur c falc ⁊ affcnt tẽpera
to igue quatenus oleo oppilef cutis: humoꝛ cufto
düzar bſtãtialis. Sic crgo fiar in came pinguedi
ne nada:⁊ oc pinguiſſimis atalíb? facca: macerrime
tii cami Doc foli cõueniet caufa fue ſiccitatis. Paulꝰ
Caro inquit cutaftibet animalis in pingucditic tepe
rara molioꝛ eft d pinguiſſima (ue macerrima.Nutri
ta cibarijs cito otgeftibüibus mclío: cft qp que con
maris nutritur.Que aũt naturalicer funt humida
mafculína qp feminina melioꝛa funt:c in crate perfe⸗
Cia mcliora qp ünpfecra. Sicca naturaliter feminina
mafculinis funr meliora. Etate imperfecra funt mc»
lioꝛa qp ctatc perfecta,
¶ IDicaggred.£ aucto: affignare oe diuerſitate nutrimẽ⸗
ti ex aíaibus a parte pafcuoz : t ocínde aggreditur parte
oc oíucrfitatc ciug a parte babitudinis. iſte oue partes ad
p:efentem fpectant lectione. Euifio. Sunt igit tn pꝛeſen⸗
ti lezione partes oue. n pzíma affignat oiuerfitate nutri
ementi ec atalibus a parte pafcuoz. 3n fecunda eius diuer⸗
fitarz affignatapte babirudinis. ima ps pꝛĩo etponat
Diuid.t᷑ aũt hec pars in duas partes. In pzíma affignat oí
uerfitate nutrimenti cz atalibus a parte locoz filueftrium
⁊ domeſticoꝝ. 3n fecund. eius oruerfitate aſſignat a parte
paſcuoꝝ. Pria in duas diuidit᷑. In pᷣma diuidit afalía p ſil⸗
uatica c domeſtica. In ſcða determinat de natura vtriuſq;
gencris. Scð apars Q cft ec diuerſitate paſcuoꝝ oinidi£ in
duas. In quarũ pꝛima aſſignat trimẽb:em diuiſionem pa»
ſcuoꝝ aĩauum. In ſcða determinat diuerſitatẽ nutrimenti
Cr illia lucta paſcuoꝝ differentias. Sunt igit᷑ in bac parte
quattuo: partes. In pꝛima diſtinguit aĩalia per ſiluatica ⁊
domeſtica. In fca fc in bac: Siluaticoꝝ vero ſanguis ⁊c.
aſſignat diuerſitatẽ vtriuſq; —— tertia.ſ.in hac:Di
uidit᷑ aũt in tria.aſſignat trimẽbꝛẽ paſcuoꝝ diſtinctionem.
In quarta vero parte.ſ.in hac: Paſcẽtia aũt herbas maio
res cc.nutrimẽti cc atalibus diuerſitatẽ affignat iuxta pa»
ſcuoꝝ differentias. ¶ Circa pꝛimã partẽ dicit p dictum cft
Oc diuerfitate rõne paſcuoꝝ in fcóa lectione: capło oc aĩali⸗
bus:ſed nũc repetamus oícetites: qp atalium quedam funt
ſiluatica:quedam oomeftíca, Circa parté fcOam funt part
Cale due. 3n pꝛima agit oe natura ſilueſtriũ:di.ꝙ fanguine
generant ſubtiẽ ⁊ acutũ ppter paucitate humiditatis. 3n
fccunda agit oe natura domeſticoꝛum: que fanguíné cótra
rim generant ppter multam humiduatẽ c aliae caufas,
s££irca tertia part talẽ affignatoiuifionem, Aĩaliũ queda
pafcütur perois magnís:quedá paruis; queda ramis. Cir⸗
ca quartà partem ſunt quartuo: particule, 3jn quaꝝ pama
octerminat naturá paſcentiũ perbas magnas ficut boueg
dicẽs:ꝙ in byeme vſq; ad mediũ verís funt mala ꝓpter pa
fcuosum carentiá: fed a medio vens vſq; ad ppemcm iunt
bona ppter copiam paſcuoꝛum.Hoc aũt patcr per Bat.
oicete £o iaaialia cfíclaudáda cü nutrimẽto compctenti nu
triütur:atraria aüt non. n ſcða octerminat naturá paſcen
tíü berbae minutas: ab initioveris vſq; ad mediü cftans
funtbona ppter paſcuoꝝ copiam: in alis téposbus mala
pter ipoz inopi, In tertia octerminat natura palcenria
ramos crtremos:q̃ ab ínitio eſtatis víqs ad medii bpemis
funt bona:in alijs teporibus mala ꝓpter cauſas p:caictas,
In quarta inducit aucto.Hippo.aĩalia adinuicẽ cõparan⸗
tis:quí oicit ꝙ aialía in campis paſcẽtia melioza ſunt oome
ftías pptcr caufas pꝛedictas. Paſcentia ficcas berbas me
l0:a funt d pafcéna humidiſſimas. Paſcẽtia ramos ⁊ fro
des melío:afunt oomefhicis.parü comedentia muitü come
dérib? funt melíoza Diuerſitates aialium in craſſicie ⁊c.
In bacparte oetermínat ofucrfitaté nutriméti ex aialibus
à parte pabitudínis in pinguedine ⁊ macie »fiftentío. Hec
aür pars diuidit᷑ in duas. In pꝛima — diſtinctionem
alauã penes triplicẽ pabitudine, In ſcða.ſ.in bac: Craſſu
ma funt peſſima c. amgnat oicrfitaté nutrimén cr illis pe
nce oifferentías babitudínis, S»:ima pare nó diuidit: fcd
fecüda owidif in tres. "3n quaz pꝛima octermínat oc omer
fitate nutrimenti cx aialibue a parte crafficiet. In ſcða.ſ.in
bac: Aialia neruoſa funt iila d bnc carne macerrimã cc.a p»
te maciei. 3n tertia.ſ.in bac: (Que cüt aialiü ínter craſſiciẽ €
macie funt medía. a pte babirudinis. t fic funt q̃ttuoꝛ par
tce in pzefenti lectíó. a£ irca pꝛimã partt oicit ꝙ aĩaliũ qͥdã
funt craffiffima:quedá macerrima:quedà mediocria. Circa
fcÓam partt tría intendit. Prꝛimo dicit ꝙ aialia craffflima.
pefíima funt ppter nocumenta d interũt ſtomacho ſuꝑna⸗
tando ⁊ appetitiuã retentiuã digeſtiuã virtute ocfectznco
Es dicit cp nó ocbét accipi nifi pperata per artificiũ: cus
ale t alijs cõdunẽtis.Tertio oícit qp 2€ aialitus crafíis care
nce macrc funt bone ppter remotionẽ nociue pisueciniez
€ ppter aliquá enctuofitatís po:tíone q ín nutrimentü ceo
dit calo:ís naturalis. Nã vncruofis calo: nutrif naturalisz
ficut tcalo: exterioꝛ.hoc aür cófirmat p Mał.&irca tertiã
partt quattuo: intendit. Pꝛimo dicit qp atalia macerríma
paua funt nutrimenti ⁊ fanguinis. Scðo otat ꝙ velociter
oígerunt ꝓpter pauatate vifcofiratis: ⁊ pauca nocumẽta
ínteftínis cítomacbo ingerüt. Tertio duas caufas aſſignat
ina eft remotio lubꝛicitatis.vñ ppter tuam ſiccitatẽ anri»
quí marime rufus elíra ſuſcipi pzecepcrunt. gia efr ppter
fuí penetrationé nó diu pmanentin inteſtinis vc ad czpeb
lẽdũ cogant.Quarto dicit cp parü inferür caloꝛis ꝓpter pꝛi⸗
uatione vnctuofitatis: t idco no mutant facile ín sen? cho
lerícü. s£irca quartá parie one funt partes. In quarum pꝛi
ma affignatnaturá mediocri aialiü. pzimo oicit qp funt
medie € temperate virtutís ínter ertrema, talia aũt ſunt q̃
nó ſunt tm̃ pinguía: vt ſtomacho noceant: ncqs tii macra:
vt nutrimẽto carcát. coo docet fm anríquos €a p arrfici
pꝛeparare:⁊ filr pinguia « macra. In fcóa parte à pzinpalt
ter pot poni fub auctoꝛitate paulí; atalia adinuicẽ coparat
oícens:q teperata in babitudine funt melíoza. Nutrita ci⸗
bie digeſtibilibus ſunt melioꝛa. Itẽ bumida maſculina fünt
mehloꝛa. cíó ctate pfecta inter ficca eft ↄꝛiũ. ¶ irca ꝑtẽ
iftá tría dubitant᷑ Pꝛimũ cft oc oíuerfitate aĩaliũ a partc
loco ín quibus oꝛiuntur. Secũdũ eft oc diuerſitate aĩaliũ
a parce nutrumẽti. Tertiũ cft oc ofucrfirate aĩalium à partc
pectus aque,
(ra pᷣmũ peedit bocmó: jrif vtri aĩalia hũida fint
melioxís nutrimenti an ficca: ⁊ boc eft q̃rere:qð fit mclíozis
nutrimẽti:an poꝛcus babírans in loco filueftri fit melio: o0
meftíco:c videtur ꝙ filuettris fir melioꝛis rutrimenti: dicit
V —— ſiluatica funt minozis humiditatis ⁊ fuper
uitatis ppter paucitate nutrimeti: 7 deſiccationẽ folis: ó
atal marimepumídg indiget locis filucftribus;crgo cá poz
Dietarum vniuerſalimm. Fo.lxviij.
cue fit marime tale indiget loco ſilueſtri bumiaũ ern p ficca
tépcrat: g poꝛcus ſilueſtris melioꝛis eft nutrimeti cp oome
ratio pcc eſt:dicit yſaac ſub aucto. Pippoala⸗
tia d in pzatis paſcunt leuioꝛa ſunt ad digerecũ d ca qi oo
mib/paícütur fiuc nutriũtur:qꝛ exercitiũ iuuar c ſubtitas
acris;ralía vero funt filueftria:ergo atalmagime bumidum
acquire in talibus lods temperãtiã humidi p ſiccũ.:g idem
Q9 pius. Zertia ratio Dec eſt: oe fifibus fimile eft iuaicium.
f bedus agrenis meuoris cft nutrimẽti p domeſticꝰ: ficut
vult 3(aac;ocfatur em ſanguis in co pter motu: 6 multo
fostius in poꝛco:qui marimecbumidus eſt:acquirit locus fil
ucítris humiditatẽ p mori; z ſudtilitatẽ aeris; c fic poꝛcus
filaeftris meliozis nutrimenti vide£ cffe oomcetticus. zd
oppofitii cft: illud aial eft laudabilioꝛis nutrimenti au? car
ncs funr groffio:es ⁊ vifcofio:£5:f5 aper agreftis eft bmmóiz
erao aper agreſtis peioꝛis ett nutrimeti d domeſticꝰ.Hoc
cotirmatur p yfaac oicentt cp alalia oomeftica meiioza funr
agreítib? pzcrer capꝛeolũ. Ad bocoicédi ꝙ fitueftris illau⸗
dabílio:is eft nutrimenti oomceftícus, los aür buic opio
nioni nó confentientcs oicimus qp poꝛcus filueftris melios
ris eft nutrimenti dp oomeftícus: ficut vide£ velle S&af. in
almáfoze ot, qp pozcus oomeftic? peíos cft fiBucftri.c uice,
fimiliter cpíant poꝛcũ domeſticũ comedunt d babet cames
viſcoſas:aper erm oomefticus melio: cft cũ carnes babear
melio:es ct ſubtilioꝛes pzopter motum et ſubtiliationem
Ppter boc ficut ipe dicit filueftris eft melíoz, id ronem in
2t dicẽdũ:ꝙ oupler eftoifpofitío in poꝛco:q̃dã eft quà có
trabíra loco filuatico: c boc modo dicimꝰqꝙ ſiluaticꝰmelioꝛ
ett. Alia cft oífpofitío quá ↄtrahit ex etate:⁊ ſic domeſticus
melio: eſt:poꝛci em agreſtis a parte etatis carnes multũ in»
groffantur:q: nó funrablati teſticuli.Ad aucto. yfaac oicen
dü q ín iftis aĩalibꝰ tria acquiruntur. ꝓPꝛimũ ett ſubtilitas
camís ⁊ fanguis. Scóm cít téperamentü carnis.Zertiü cft
tencritas carnis. Dicimꝰ ꝙ róne teneríitaris foli melioꝛes
fant carnes domeſtici pod dp filuana:róne tñ imüdicici;ct
amenti carnes ſiluatici funt melioꝛes. Añ oíat Auicẽ.
q oc fere acquirür bonitate in ſilua. EScdo q̃rit quis eft
melioꝛis nurrimétizaur filucftrís lactens aur oomefticus: c
videt cp agreítis.oicit yſaac: qp fet?ficce matris quãto proi
ppínquio: ráto melioꝛ.bumidũ em̃ quãtũ plus oiftara par
tu tanto melius:ſed ínter oia aialía caro po:cellí magis cft
bumída:fs in filuatico refrena£ hmõi humiditas multis oe
caufis vt dictũ eftzcrgo agreſtis lactẽs eft melios. t boc con»
firmaf p fimile ín capzeolo, acquíri£ er bonitas ĩ eo ppter
moti: fubtilitate acris: f5 poꝛcus eft bumidio: ipo capꝛeo
lo:ergo plus mdigct buiufmodi mũdiñcatiõe:ergo pozcus
agreftís latens melio: eſt. Ad oppofitü: oícír yſaac oĩa ata
líai quacũc; ctate fic fe bñt:ꝙ laudabilioꝛis nutrimẽti funt
bomeftíca: d filueftría excepto capꝛeolo.Ad boc dicendũ ꝙ
agreftís melioꝛ eft qᷓ domeſticꝰ: q: tẽperatꝰeſt pprer morü
4 lübtiluate acrís carnẽ oepuranté:ficut dicit Auicẽ.poꝛcel
lus domeſticꝰ peffimi cft nurriméti: ⁊ capzeolus domeſticꝰ
melio: agreſti ficut víde£ velie yſaac ⁊ Auicẽ. Ad auctozí.
faac rhdem?:q bomtas ín nutrimeto eft duplex. Una quá
tí ad tenentaté carnis:⁊ ficoomeftica eft melio: agreftt. qz
facitíue conuertitur: fed quárü ad müdicía melio: ett agre⸗
fh: ficintelligit uice, c 3RaP. ¶ Tertio querit inquo
maío: boniras in filua acquirit zan tn apzozan m capꝛeolo:⁊
videt᷑ ꝙ ín apꝛo.dicit yſaac:cõplexio aialis tẽperat᷑ ex regio
nec aere:á aial qð eff ficce carnis indiget acre humido:et
aĩalhumidũ aere ficco:fed bedus aareftis eft ficce nature:
S indiget burmdo aere:poꝛcus vero agreftis ecõuerſo:g cá
itio ínlocis domeſticis reddat carnes bumídío:s: c
o t ioco filucftri reddat carnes ficciozce : manifeſtũ
ft v» bed? bonítat? acdrit eploco »omefnco: c apcr cr filue
ftrí.boc adc cófirma£ p fimile oe nutrimctot loco:fs cames
po:dnc laudabilíozes fudicátur: cii poxc er granís ficut ex
ordeo vel buíufmodi er bumidis natriantur: peffimi fant
—— vero ecõuerſo: i$ ppter bonítare lactis
Fiat atal bon: ⁊ malũ pprer malia alímeti : à cc. Hoc
—— Aucẽ dieetẽ:dᷣ inter oia quadrupcdia caro Dedi
mettici melioꝛ:poſt agni ánualio:inter agrcftía caro pedi
melio: eſt.vñ 38a. caro algasel. i, bedi ſilueſtris melioꝛ eftz
t ſangunẽ melancholicũ gñat: 6 cũ bonitas abfoluta me»
lio: fit refpccriua:ó cc. Ad oppofitü:oicit y13ac:o1a domeſti
ca melios funt nutriméti qp filueftria:epcepto capꝛeolo quí
fubtüiat p motũ:⁊ poꝛi aperiunt᷑ ad hoc dicedũ qp posce?
domeſticpeioꝛ eft filucftri, ecõuerſo eft in capscolo: ⁊ boc
vuit Raf. c Auicẽ. in capo oc carnib?, Sd rónem in 2:tum
dicedũ ꝙ fimptrloquedo capzeolus domeſticꝰ melio: cít:ís
in eno catu füueftris melioziudíca£.f. quárü ad ſubtiliatio⸗
ncfangninis; ⁊ müdificatione ppter motũ:⁊ apertionẽ po
roꝝ: q: c aal ſit mũdũ:⁊ fanguis putrídus p pozos cuen
tac. &[ Quarto querit vtꝝ in boue acdrat bomtas im ſilua
ficut i capzeolo:c videf dp ſic:ſanguis vituli groſſioꝛ eſt om̃i
genere (anguinis: c caro bouis grofíio: eft om̃i genere care
nis qua vnmur. và yfaacipam comparar afinine; fed caro
bedi p motũ fubtiliat: g multofo:ti/ caro bouina. Bd oppo
fitü cit aucto. yfaac:q ſolũ capꝛeolũ excludit ad bocoiceca.
c virulus agreftis nó eft laudabilis nutrimeti reſpectu do
mcftici.Ad rónem in 22d. oicedii q nó e(t ſile oc iſtis: qꝛ fi»
cut dicit Auicẽ. inter oẽs cames caro bouina ficio: cft.poft
$ocapzína.ouma caro dicitur tẽperata:⁊ qꝛ caro bouina fic
co: ett imoderare:imoderata acini ficcitaté eg filua:f; ima
da müdificat p motũ ín filua:7 ideo acquirit capzeolus bo»
nítate ín filaa:bos at nõ. ¶ Quinto qrit quare in regios
nib? calídís b:uta alalía funr magnazboies $o paruizin fri
gidis aũt ecóuerfo ficut patet in etpiopia: t videtur 2ctum
dicit Auicẽ.caliditas eft caufa augmẽti.vñerrauerũt quí po
fuerüt augmétii multũ effc in pueris ppter humiditatẽ:qꝛ
nó ett fic: (5 caliditas cft cà : fcd ín regionib? calidis masia
viget caliaitas: á magis 05 vigere fimplr ectéfio: c augmẽ
tü tam in boibus d ín alijs atalibus, sd oppofitü eft qð vio
demus. Hd bocoicedü ꝙ in resionib? calidis b:uta magna
ſunt:hoĩes vero parui.⁊ cábub eſt: qz matería bois valee
calida eft: c debilis coagulatióis:et ideo materia aro reíols
ni£ a caloꝛe.⁊ idco boies in ta regione funt ocbiles ⁊ mas
cri:⁊ parui. cõſumit᷑ erf vᷣtus fpermatis pprer toꝛtitudinẽ
caloꝛis:cũ fit liquid. In fricidie vero regionib? nõ eft ca»
lo: cõſumẽs fpma. nec etiã calo: naruralis reſoluit᷑: iõ funt
hoĩes magni:q: retinet in eis calo: fozrificatus in interioꝛi⸗
bus: b:ura vo ecouerfofe bnt. funt em multũ frigida reſpe
ctu bois. vnde indiget mulro caloze ad digerendũ fpermaz
⁊ ideo cũ in regiontb? frigidis nó fit calo: fuffiaés ad bmóf
fpzrmara frigida digerendũ:ſed in regionibus calidisadeo
unt bꝛuta parua in regtonib? frigidis: ⁊ magna ín calidis.
Sidrónem dicẽdũ q caliditas magna vel parua à: duplici⸗
zer: vel i fe: vel ín cóparatióe ad materiã. 3n cóparatioe ad
materia fuffiat calo: regionis frigidezq: multus calo: eft in
tra:fed pbs dicit ꝙ boc eft ppter nutrimẽtũ: qz ín regionis
bus frígidis nó iueni£ fuffiacs nurmmeri b:utis: ideo Pm
p5m ocbét bꝛuta effe pua in illis regionib?:poibusvo nũqᷓ
oeficir nurrumeatum.
¶ Ttirca ſecũdũ peedím? boc modo: qrif oe came bouina
vtrũ ius ei lacer: z fua conftipet: ⁊ vide£ ꝙ ius nó lager,
aialía funt ouplicis generís: q: quedá (unr in quib? eit pin
guedo vera: ficut pozcus, alia funt in quib? eft sírbus; vel
ſepũ ficut bos:⁊ caro taliũ aĩaliũ ficca eft.caro bhumida bas
bens verá piuguedinẽ ficut poꝛcus laxat:g̊ p cõſequẽs caro
ficca nó babes pinguedineverá nó larabir:ted talis caro cft
caro bouis: ó nó laxabit. Scða ró eft bec: fi ĩ alido?camib?
ettreftricno róne ficaratis multofoꝛtiꝰ qð fici? eft reftrino
get:ſed fic compara£ caro bouina:qꝛ ficcioz eft capꝛina:⁊ ca
pina arietína:c (us anetíne reſtringit: g Pari aisi qð
nccius eft reſtringet: f5 fic compara£ caro bouina: qꝛ ficcioz
eft capzina: et capꝛina arietina: ettus aríetine reftrinaitz
ergo multo foꝛtuis caro bouína reſtringet: ⁊ ius ipuis. Zer
tia ratio eft bec bmói res que lapár nõ laxant nifi ouobus
modís: aut pprer lenificationẽ quà faciür in coꝛpoꝛe: ficut
pater ín aqua carnis poꝛcine:aut acumínc ficut ptʒ in aqua
acerü:fed aqua bouis nó laxat lentendo: ficur nec eius pini»
guedo:nec acumíne (uo: q: om̃e cale babet quaſdas partes
ftipricas ⁊ quaſdã acutas:vt patet in caule ⁊ cicerezf5 aqua.
bonis nó Dab5 bmóí partes:g nó lazat; ncc lenificatiõe nec
i nut)
Liber
acumine ſuo:ergo nõ laxat.Ad oppoſitũ eft illud quod di⸗
eit vulgꝰ:ꝙ ius carnis bouine laxat:⁊ ſuða ſtringit. Ad boc
dicendũ ꝙ aqua bouis nõ laxat neq; ſuba ſtringit:⁊ dicimꝰ
qp vfus peccat. vii dicit Auicẽ. ꝙ aqua bouina cófert cholyꝛi
«o flucuí vẽtris cũ aceto. vn dicimus q ius bouisreftríngit
plus: ius carnís capzine minus: ius arietine minime re»
ftrinsit, ¶ SSccüdo querif circa poc vtrũ aialia q pafcun£
€: berbís iaratiuis babcat virtute laxandi:⁊ videt q nõ:de
ꝓpꝛietate abi eft vr nutriat: t augmẽtet: medícine vero ve
Alteret. vii cibus c mediana oífferót in bocém Auicẽ.ꝙ ci»
bus babct virtutẽ paſſiuã:medicina vero actiuá:ergo cum
cibus tanti panatur: manifeftum eft ꝙ non poterit lara»
re animal tali nutrimento nutritum: q; fic abus iam habe⸗
rct virtutem actiuá: Q3 eſt incõueniẽs vt vifum cft, id ops
pofitá cft quod dicit yſaac: ꝙ animalia que nutnuntur cr
herbis laratiuis babent virtutem lapatiuam.£ uod conces
dimus. ad rónem in Zꝛium dicẽdum ꝙ cibus babet virtus
tem paffiuam, Sed notãdũ qp otuerfitas complerionis cft
duplex.Quedam cít a caloꝛe naturali: bec eft quafi fozma
lis.Alia eft materíalís: vt iliud quoduutritur conucrtatur
ad carné, Qꝛ vero illud quod generatur fequitur naturam
íllius cc quo generatur: ideo fi er laranuis eft generarum
laxat:ſicut ígnís otuerfificat Pm matcrías oiuerías: vt ftus
pac lígno.s»imilitcr panis otuerfificatur fin oruerfirarem
farinarum ez quibus ritzfinuliter eft oc animali quod nutri
tur cibo laratíuo vel conftipanuo, nec boceft ꝓpter hoc ꝙ
cibus immutct:fed quod generatum fequitur naturam íllo
rum crquibus cfr. €T Tertio quentur circa boc etrum fru⸗
ctus plante poflint neri laxatiui: et fi findantur ramí: et
appoaatur ſcamonea ficut oicunt pzacrici ; viderurq non
medicina non efficit copus alicuius laratíuum:neqs cóuer
ntur conuerfione naturali: vt ſit laxatiuum ficut fi nrimatb
lus ponatur ſuper carné capꝛe: nó reddet camem laxatiuã
fed opostet qp conuertaur in humiditatẽ carnis. Pꝛeterea
2d boc qp laret fcamoncazopo:tet ꝙ conuertatur ad naturá
plante: fed nipilcóuerritur in plátam nífi quod per radices
recipitur:ergo per appofitionem laxatiui in ramis nó effici
tur fractus laxatiuus. Doc confirmatur per fimile ín anima
libus: quía ft apponatur laratiuum fuper carnes animali
non larant. Secunda ratio beceft:fructus non cffidtur lara
tíuus:nifi quía bumidus : fed illa humiditas cft extracta a
tcrra; per quà larat: non crgo fiet laxatio per fcamoneam
appotiram ad ramos. 21d bocoícendum c verum oicunt
zactici licct ſit dubiũ. vnde fit fructus oupliciterlaratiuus
ino modo fm erígennánutrimeti:ficut carnes capze funt
laratiuc:fi otu comedat capza oc tirímallo. Alio modo róne
medicine addite: vt fi ocfcindant apponat feamonea.vnde
oicím? ꝙ larat er appoſitione fcamonee. S aüt laxatio fiat
per conuerfioncm: opo:tet ꝙ addatur radici.
¶De diuerſitate animalium a parte
tempoꝛum annt, Capᷣ.xxxv.
€ Lectio.xxxvij.
imus ec tempoꝛibus anni cum quedam
F eranimalia diximus effe quibus ficciras z
cesa calo: oomínarentur ficut camelína ⁊ fi
" milia.Sunt eríam quibus calo: 7 humi⸗
dítas ficut pecoꝛina.Sũt frigidaz bumída ficut po:
cina.Sũt frígida c ficca ficur bonínaz capꝛina.Sũt
⁊ tepcrata ficut bedulína lactería ⁊ vitulina: z ãnua
lee agni.Que vero calída « ficca illaudabilía funt in
eſtate:ſed bvemi competentia. ue calida z bumi?
da it verc funt bona:⁊ in autumno congrua:frígida
ficca ülaudabilia: ramen a pzíncipio eſtatis vfqs in
medio bona, Adhuc em̃ aer tãtũ bs bumiditatis o»
temperet ſiccitatem fue complexionis. Que aũt fri⸗
ida ⁊ bumida:a medio eſtatis vſq; ín fine funt opti
ma. 3n bveme vcro funt peſſima:in vere z autumno
mediocria. ue temperata ínvere bona ſunt:in eſta
te ſecunda. Pippo. Caro inquit pecoꝛina in vere
hyeme: T non eft laudanda. 3n eſtate ergo
titi bona. Capina in cítate bonia: pecozína ín verez
bouínai finc veris:⁊ i initio cftatis erir laudabilis,
¶ De diuerſitate eoꝛũdẽ a parte apparatuũ
aſtificialium. Cap. xxxvj.
cxx Suerfitates nutrimenti animaliũartificia
ATO S liter funt trcs.aut emaffantur cfübfríca
2 15:3 A rur: aur cum aqua « fale elicantur: aut in
niſculis cum aceto miriptioc alijs coquũ⸗
tur. Aſſata ⁊ ſubfrixa ín nutríendo funt groſſioꝛa:⁊
ad oígerendum ouríoza 7 ficciffima;quia humidita⸗
tem ſũam amiſerunt:quia finc mediocritate ab ignc
tacta fant. vnde Gal. qní affare carnes volunt qua⸗
ri buimoscs (llandabiles funt ficut carnce nímic pítz
guedinis:opoꝛtet mulrü falari z oiu igniapponi vt
fua bumídiras illaudabilis finiatur. f£ arnce crao
laudabilis bumídiratis affandc: (icut animali me⸗
diocriũ:aut craſſitievel pinguedine nude:nõ foꝛti fo
co neq; diu ſunt apponẽde:ne conſumãtur a ſua lau⸗
dabili humiditatẽ. Opoꝛtet crgo ocfozisvngt- ira
poꝛos oppilari: vt ſua humiditas valeat contineri.
Hon ergo caro pinguis debet comedi niſi aſſata ei
multo fale fuper carbones ignis: vr plurima fua hu⸗
miditas queat exiccari.Si em̃ humiditas illa rema
ncat; lubzicandi in ſtomacho:⁊ inteſtiunis eriĩ caufa,
Si autem ín ftomacbo calozem ſuperfluum inueniat
t foꝛtis fuerit virtus cõtentiua: exuritur ⁊ in fumoñ
tatem cholericam conuertitur.Si autem carnes cus
fale ⁊ aqua elixantur:ex aqua humectantur⁊ tenerã
tur ⁊ facile digeruntur.vnde antiqui pꝛeceperũt ne
caro macra niñ elixa comedat: quia aqua humectat
cam ⁊ temperat cur naturaliter fit neruoſa c ſicciſſi
ma. 3n iuſculis $o cocta inter bas ouas ẽ media.Et
fi etm ec aqua humectatur:ex códimentis tñ ocficcat
⁊ idco in iuſculis nó funr coquinãde: niti que oc ani
malibus ínter macra craffa coquínantur mediocri
bus:aut quc et pinguibus ſicut diximus oenudétur
Sura cir fi collaudabiliter fuerint:cuſtodiunt landa
bilẽ humiditatem:ſed tri ín iuribus coquinadc mul»
tum diuerſantur fin ꝙ condíuntur, SSunt condime
ta que carnes euftodíunt ín natura z bonitate ſua:
Quedã ecro educunta natura fuaz Quedã autem
cocta cum aqua « fale « oleo cozíàdris cepis cymíno
Quedam autem cii aceto z obfomogaro vino ⁊ acu
to miripſio. Quedam aum acero vue acerbe ⁊ cum
acerbo accto pomí citrinivel malí gra. Quedaʒ cnm
aqua « fale ⁊ oleo ⁊ alijs elixis viaimantur:quía hu⸗
midíras carum iur. Que cum aceto ⁊ obſo⸗
mogaro.vino acuto míripfio ſub frixis ín caloze « fic
citate funt vicine.Medie inter bec funt temperare
Sed que cum accto ⁊ succaro: et malozum fucco,
vel que cam aceto mali grana. vel malozum fucco co
quinanturzmediocres fünt ⁊ temperate inter ca.fri.
—
Dietarum vniuerſalium.
(iccas c bumidas. Que vero cam viuis acerbis vcl
accro pomi cítríni eel maligranati: frigidioꝛes funt
Accioꝛes:⁊ ftomacbí confoꝛtantioꝛes: t inde coli
rícam cc oíarríam iuuantes que ec ocfectióc eft cõ⸗
tentíue in ftomacbo ec cpatc. Que cum aceto ct
obfomogaro vino z acuro miripſio:calidioꝛes ſunt.
fubfríris cum acuto miripſio vicinc; c ideo opoztet
*t quedam carnes fm ꝙ opoꝛtet pꝛeparande fint,
¶ Auedam animalia diximus effe ficca:queda hu⸗
mida:quedam frigida:quedaʒ vᷣo calida. Que vero
naturaliter ficca z macra:cum fale ⁊ aqua funt elixã
da:aut cum aqua ſale ⁊ oleo coꝛiandro vino ⁊ cepis
coquinãda:vt artificio fua tẽperet᷑ ſiccitas.Que hu⸗
mide aſſentur ⁊ ſubfrixent:⁊ cũ oleo miripſio cõdiã⸗
tur:⁊ fua humiditas tẽperetur ⁊ deſiccet᷑: marime fi
pingues fuerint.Que calida cũ vua acerba z aceto
pomi citrinivel maligranati:ramis poꝛtulace.Si ra
tura accipientis ficca fuerit: cum aceto ⁊ enm cucur⸗
bite fucco cucumerum:citruloꝛum cozíandrí lactu⸗
carum ⁊ ſimiliũ fuum caloꝛem temperantiũ.Que frí
— fucco mẽte:apij:rute: obſomogaro:⁊ cali?
miripſio:vino.Que tẽperata:ſic cuſtodiẽda erit:
aut cum aceto: ʒuccaro: ⁊ maloꝛũ ſucco:aqua ro.co⸗
riandro recenti ⁊ ſicco:paucis cepis:croco: pauco pi
pere:cymino: aut cuʒ ſucco maligra.dulcisvel ſuccis
maloꝛuʒ ⁊ aqua ro. Dande aute carnes fm cõplexio
nem accipientis:ſi ſunt calide:cum aceto maligrana.
ſucco:⁊ ſimiliter ſunt accipiẽde:frigide cum obſomo
garo:vino:ruta:apio:menta:frondibus citri:ʒinʒibe
re:pipere longo. Si ventres ſolubiles finr: affare ec
cum odoꝛifero vino condíte, Si cõplexiones tempe
rate: ficut ín artificio oc apparandis diximus:cerunt
caries oande,
¶ De comparatione animalium adin⸗
uicem, £ 3p.recvij,
z1 citticit nobís diſputaſſe quomodo carnes
Nj arcificálirer func oandezz que cum calidis
D bumídis:frígidis:ficcis:funt medic appara
Sde:ꝛ idco duoꝛum oíuerfoi animalia: non
eode modo ſunt apparande:cum non (inc equalírer
ãde:vel non laudãde.Aliqñ eir cũ laudabile tic
vnum: alterũ ülaudabíle erítzz ecõuerſo. Verbi ara
tia.Si pecoꝛinã aſſatã ⁊ capꝛinã clíraram compare⸗
mus equaliter:artificiali laude ſunt offerende:poꝛci
nam em ec fua humiditate eft bonum aſſare:⁊ capꝛi⸗
nàm cc fua ſiccitate elícare. Item ti comparemus bo
unam affaram z poꝛcinã eliratam:equaliter illauda
abilcs: quía bouína cr fua ſiccitate nimia affara cft
33: pozcina ec nimia fua humiditate: mala eft clie
— Gal. Hon funt comparanda affara quorũ⸗
ME animalíti cum clícis alíozum:ficut nec conferen
lunt crafía eiuſdẽ gñis cum alterius generis ma⸗
feras n enim ceperit comparatio ned ratio. Con
bye Cro ouozum animaliuʒ diuerſoꝛum cum in
dem quantitate gaſſiciei z maciei cft ín eade fpc
nins —— digi poffint. Aerbi gratia.
cosum ⁊ capꝛina fint confereuda; z ambo craſ⸗
Fo.lrix.
ſacapꝛina erunt melioꝛa.DPumiditas em̃ fue pingue
dinis temperat ſiccitatem pꝛopꝛiam fuc completio⸗
nis:⁊ carnem bumectat. Pumiditas enim pecoꝛina
laudabilioꝛ eft aſſata Siccitas capꝛina melio: cft eli
xa.Similiter (i comparentur vaccina affata ⁊ poꝛci⸗
na elixa:inueniuntur vtrad peſſima equaliter: quía
vaccina ex nimia ficcirate fua ad affandum íllaudabt
lis poꝛcina ex nimía humiditate fua illaudabilis cli
xa. 3nde jDalie.carnes animaliũ alrerius elite ⁊ al»
terius affe non funt comparande:ticut nec craſſoꝛuʒ
aliozum comparande erunt. iDuosum eim animaliuʒ
cames oiuerfo:um — non ſunt:niſi eiuſdeʒ
quantitatis fint caſſitiei maciei: ⁊ eiuſdem quali
tatis artiñcialis. Clerbi gratia.Si comparatur poꝛ⸗
cina ⁊ capꝛina:vtraq; elica:capꝛina erit melioz: quia
capꝛine ab aqua temperatur ſiccitas. IPumídiras
vcro pecoꝛine tii groffirarem mutatur ⁊ viſcoſttateʒ:
vnde fit illaudabilis.Similiter pecoꝛina c capꝛina
fi comparantur aſſate:pecoꝛina erunt melioꝛa: quia
bumíditas deſiccatur:ũccitas vero capzína augetur.
Ita ergo comparatio facienda eft. Soi pecoꝛina eli⸗
xa ⁊ affa cõparant᷑:aſſata erit melioꝛelixa. Si vᷣo ca
pꝛina aſſata ⁊ elixa cõparẽtur:elixa melioꝛ inuenict.
¶ TDictis diuerfitatibus nutrimẽti ex animalibus penes
pꝛedictas cõditiões:hic aſſignat eius diuerſitatẽ penes re»
poꝛa anni. Deĩde aggredit᷑ partẽ illã:in qua afſignat diuer⸗
ntatẽ nutrimẽti penes apparatũ arnficial : ⁊iſte Due par⸗
tes ſpectãt ad pꝛeſentẽ lectionẽ. Pꝛimã aũt partẽ ipſaꝝ pꝛi
mitus cõſequãmur.Diuidit᷑ aute bec pars in tres. In pma
aſſignat aĩaliũ cõplexiones. 3n ſcõa.ſ.an hac:cue ᷣd calida
⁊ ficca in eſtate illaudabilia funt ⁊c. oſtẽdit que aĩalia in cur
bus tẽpoꝛ:bus laudabilis c illaudabilis fint nutrunẽti. In
tertia ſcʒ i.bac:Hippocrates caro indt poꝛcina cc. inducit
auctoꝛitatem bippocraris. ¶ Xuca pꝛimam partem dicit
ꝙ bec eft diuerfitas animalis ex anni tépozíbus. Sniraiius
enim quedam funt calida a dominio: quedam frigida: que»
dam bumida:quedam ficca: oiserfificitur fm complerio»
nes fimplices ⁊ compofiras.sLirca fecunda partem oicr ꝙ
animalia in tempozibus contrarijs fue complzrioni lauda»
bilia ſunt:qꝛ fimile auget fimile: 2 facit furere: contrarium
autcm intemperatum ad temperarü reducir, Vnde calida
⁊ ficca in byeme fnnt laudabilia, In cftatevero frigida ⁊ pu
mida. sEcontrario frigida t pumida bona ſunt a p:inapio
eftatis vſq; ad medtum pzopter bumiditaris ret£clonz da»
lida c bumida ín autũno bona funtztéperara in vere bona
funt pꝛimo: in cftate fecundo, s£irca cernam guum dieit
Pm IDippocratem: q caro poꝛcina (n eſtate eft bona: in ve»
re cbyeme ⁊ autüno mala. Capꝛina ín eftate eft bona. "3n
vere veropecoꝛina. Bouina m fineverís; (n pꝛincipio eta
tía:ad boc autem oífcurrir oífpofitio pafcuozum fw tempo
rum otuerfirarem ficur dicit.
¶ Aiuerſitates nutrimenti animalium artificialiter 4c.
Vltimo circa pzedíctas oiuerfitates affignat diuerſitatem
nutrünenti ez animalibus a parte apparatu artincialiuʒ.
In fecunda cõparat adinuices, Diuiditur autcm bec pars
in ouas partes. 3n quarum pzíma affignar oiuerfitate nu»
trimenti ex animalibus a parte apparatuum. 3n ſecũda có»
paratanimalia adinuicẽ a partc apparatus in laude maio»
rí ⁊ minoꝛi. Pꝛima o(uidi£ in duas. 3n pꝛima affignar oi»
uerfitare nutrimeti er aialib? ratione apparatuü. 3n ſcða
oftedit quib? aialíb? q — cõpetũt:ſᷣm cõplexionuʒ
aĩaliũ dr̃ias ⁊coꝛpoꝝ ſuſcipiẽtiũ. Pꝛꝛĩa in duas. In pꝛĩa D
ſtinguit trplicẽ modũ apparatuũ. In ſcða iuxtã ilũ modi
— diuerſitatẽ nutrimẽti er aialib? aſſignat. Pꝛĩa aũt
indiuiſa eſt.Scða Po diuiditur m tres Pm ilos tres modos
apparatxꝰ. 3n quari pꝛima affignat diuerſitatẽ nutrimenti
m
7iber
ec aialib? a parte aſſatiõis « frixure. In fca affignat diuer
ficare nutrimeti cx alalib? a pate clixationis in aqua ⁊ fale.
In tertía aſignat ci? ofuerfirat£ a parte orfpofitióís cozpo
rum ſuſcipiẽtiũ.Scða aüt pare pnepalis q cft'oc cóparatio
ne aĩaliũ ꝛdinuicẽ ratióc apparatuũ diuidit in duas. 3n qz
pꝛima affignat cóparatione pꝛedictã. In ſcða inducit aucto
ritatẽ Ba circa ppofitü, Sut icit partes octo in pac parte,
Ps qua pꝛima affigaat trimẽbꝛẽ diſtinctionẽ apparatu,
n feda. ſ. ĩ bac: Ziffata ⁊ ſubtrixa in nutriméto funr groffios
ra.aſſignat diuerſitatẽ nutrimcti er aĩalibꝰ a parre pmimo
di.ſ.aſſatidis « fi ups pe m tertia.ſan bac $5i aute caro
£.affignat ci? diuerſitatẽ a prc fcóí
dit. Pꝛĩo oicit fb aucto:ítate Ba ꝙ cames aic quoꝛũcũq;
aĩaliũ nó funt diuerſis copsrade à funt elixe: ficut neq; ma
crc vni? gnis pinguib? alteriꝰ gñis funt oferende: fcd ille q
tunt einide gnis 7 eiuſdẽ apparat? funt cóferede: ⁊ q funr
oiuerfi gñis Pm eq̃lẽ babitudine € apparatu oferéde tunt;
ná cá pecoꝛina nó in macre c ecótrario ꝓpter hũiditatẽ poz
cine ⁊ ficcitaté capne.Silr a parte apparatꝰ cũ porcina vac
dne compara£:pozana melio: eft p vaccina:clixa aũt eoꝛio
:opter pumidirate pui? ⁊ ficatate ili? Scðo oftendit fub
aucroxitare Ba.ꝙ nó debẽt diuerſe cames coparanin code
apparatu d diuerſe (unt ín cóplerióc fpecie: pabitudic nà
cdics:q; pec cóparatio nó cõpetit:⁊ cxépla funt in poseina
⁊ capꝛina elixatis ⁊ aſſatis.Certio dat rectá cõparatoes Q 03
cffc 4 fieri fub eitdé coditionib?vt fi pecozínavel pozcina ad
cands fpecie cóparct Pm babitudinẽ afía melio: eft.capina
aüt ccótrarío.ola aüt plana füntzfcd quedas vocabula funt
exponenaa,IHotandum ígitur cp diarria cft ſimplex fiugus
vetrís finc excoꝛiatiõe inteſtinoꝝ.⁊ inter caufas eius cft oes
fectatio cótentiuc ftomacbí epatis c iuteſtinoꝝ c lubacatio
ipſoꝛũ.Oiripſum cft ſalſamẽtũ ex aromanas conditi: € 3:
quafi mtri. Siperis tres funt fpes: nigrü caliàus € ſiccũ
in quarto:albũ in terrio:longü in. tertio calidũ:in pꝛincipio
p:nibumídá.ficaüt terminat bec pars. ¶ &irca partem
üitá querunt fex, Pꝛimũ eft quib?alalib?iiagis ocbeat piu
$«cdo ⁊ quib? min?,Scóm Oc nutrimẽto carniũ pinguiuʒ
⁊ macrarũ.Tertiũ quo calo: naturalís ex vnctuofirare fans
gnis nutrit᷑. Quartũ oc cóparatióe carnis aialis rone fce
puo-uintam oc diuerſitatẽ nutrimenti carnis animalis a
partetépoz anni, Srtü oe auctoxtateDippocratis, —
¶ ic primũ ꝓcedit᷑ boc mõ:⁊ querit qo7aialib?magis
dedeat pigucdo:an calidis an frigidis: cvidef ꝙ aĩalibꝰ ca
lidre magie debeat pinguedo: q: oiatpbs in li.de naturis
aialiti ꝙ piguedo cauſat᷑ er foꝛtitudine caloꝛis c bonitate ⁊
vigoꝛe elatdé: á in illis atalib?mag; crit piguedo ín go?e ca
lo; foꝛtis ⁊ vigoꝛoſus:ſed D cft in calidis atalíb?: g pimgue»
do alaiíb? calidis magis debet᷑.Scda ró bec eſt: ſicut resvn
ctuofe oe facil 2uertun£ ad naturã calozis:filr er actiõe cas
loꝛis:ſed ota enctuofa ocfacili ↄuertunt᷑ ad natur calozísz
ergo fitr ex actiõe eiuſdẽ gnabunt:8 ín atalib? calidis mast
05 effe pinguedo tvnctuofitas. sid oppofitü:ín calídis atas
libus calo: fupabundat:vi cõſumunt᷑ hũiditates c anguis
cõuertit᷑ ín carne: ergo ín talib? piguedo nó poterit gnariz
fed poti? carnoſitas.Scda ró bec eſt:dicit pbs in lib.de ata
libus: aim aialib? piguedo aggregaf caro minuit cfper
ma ⁊ fanguís:(5 in calidis aĩalibꝰ fanguis eft multꝰ z fpere
mamulti:ó ín ipfis pinguedonó poterit snan.. Ad b dicen
dum q pinguedo cft quadruplex.q̃dã eft frigida t bumida
aquofa ficut ín poꝛco € piſcibꝰ:⁊ bec frígiditate ſequit.Eſt
alia qd eſt vnctuoſa d sírbus ðꝛ: ⁊ hec in aralib?ficde repen£
ficut in boue.Tertia eft q̃ cft asgregatio caris « eft calida
t hũida.Quarta eft interceptaínter ptes carnis. Dicimꝰ g
q itte tree fpes pinguedínis vltime magis ocbent calidis
aialib? d frisídie. sid ratione dicẽdũ ꝙ calo: poree magn?
buplr.vel ín fez velim reſpectu. Foꝛtis cim eft cũ 2uertir ſan⸗
guinẽ ín pinguedinẽ. Debilis 9o eft in 2uerfióe pigucdis
ad carné. · Scdo q̃rit᷑ arca B vnde eft ꝙ quedã atalia ficut
alauda in tpe eftatis p? inuenit nutrimẽtũ: ⁊ tñ in eftate
macerrime ſunt:in byeme vo valde píngucs. Ad Doicedus
ꝙ bmói aĩal fübrilis cft cõpoſitiõis:⁊ ió calo: eftatís hũidi⸗
tates ipᷣoꝝ oſumit z deſiccat:vñnutrimẽtũ ipoz quafi rotü
reſoluit᷑: ſitx ín eftare multi íntendát coitut. vnde oicit pbs
lib.oc naturis aĩaliũ:ꝙ pafferes maſculi mínus viuüt d fce
mine:⁊ boc nó eſt niñ ꝓpter coitũ. Dicimus gꝙ rü ppter
caloꝛẽ:tũ ꝓpt᷑ coitũ nũtrimẽtũ ⁊ hũiditates deſiccant᷑: ũt
ergo iſta ala ia macra ĩ eſtate q̃uis habeãt nutrimẽtũ maiꝰ.
¶ Tertio querit᷑ circa hoc de anfere quare impinguat᷑ pꝛo⸗
pter ablationẽ potꝰ⁊ exhibitionẽ cibi.ad hoc dicendũ ficut
vult pbs.iiij metheoꝛoꝝ. Impinguatio fit calído ⁊ humido
abeũte ⁊ arido ↄſtãte:qꝛ ergo pot? exhibet multũ humidũ
gnatur qð cft 2 naturã impiriguatióis: iõ fine potu impin⸗
guatur.( Quarto querit de boue quare cá nutri£ in domo
ad ftatá iuuẽtutis redit.Ad hoc dicẽdũ q caro bonína ouas
habet naturas. Prima cft natura fubftátic ficce ⁊ oure: fc?
cunda cft natura hũiditatis cõtente. Dicimꝰ ergo ꝙ natu?
Dietarum vniuerſalium.
tãtic multũ ficca e(t t dura:cuiꝰſignũ eft 2: cũ multũ
— quidá: vn dicit cõiter ꝙ ius bouinũ laxat:qñ
igitar caro dades fubftantia durãt ficcá ad ſtatũ lenecrutis
cnit tota bumiditas ↄſumit ⁊ remanct ſubſtatia ficcaz
(tea v0 fi cipartjs bonis nutriat:redit ad bumiditate; qz
atenerant᷑. ¶ Quin:o quent circa boc oc carne büana
vtr maio: pinguedinépabcar d aliud aial: v videt ric:
q: ex fozxtudine calous orgerétís gñat piguedo in aialib?
ficut cinis a forti ignezfcd inter ota alalia bó maxunũ calo?
rem b:ergo maio;é pinguedine 05 babere, 31d oppofiri eft
Q3 dicũt auctoꝛes ꝙ inter oĩa aialía bó marie in teperame⸗
to »fitiz.iDicedü igit qp intcr oẽs carnes caro büana magi»
mes viccuofitaté ende ponit ilaudabilis narriméti: rum
p:oprcr nimiã vnctuoſitate:tum ppter — ad quã
ducitur imediate cum aia exut à coꝛpoꝛe. Ad rationẽ pa»
tet folutio:q: ſicut dicit yſaac in coꝛpoꝛe hũano cft calo: nas
turalis q eft ſubſtãtia calida aerea:cũ igit calo: fit magnus
índiger nutriméto multo: ⁊ boc cft ikuofitas ſanguinis.
⁊ ideo muita vuctuofitas debet eflc in homine.
¶ Circa (cóc pꝛoceditur bocmodo: ⁊ queritur vtrum fit
meus nutrimcnrum cz carne habẽte pingnediné interce.
ptzm:an eg carne fine pinguedme: ⁊ videtur ꝙ ex carne fio
ne píaguedine: q; illa caro meloꝛis eft nutrumeuti d pau⸗
cioꝛes efficit fi —— hec eſt illa ſine pinguedine
fm Kab. quia ſanguineʒ generat t paucas fuperfiutraresz
quare caro ſine pinguedine melioꝛis eſt nutrimẽti qᷓ cũ pin
guedine.Ad oppoũtũ.totũ nutrimẽtũ immediate oꝛdinat
ad ↄſeruationẽ caloꝛis naturalis:ſʒ caloꝛ naturalis $5 yfaac
cõiũctus cft humiditati qꝛ vnctuoſitati:q̊ melioꝛis cft nutri
menti caro habẽs pinguedinẽ velvnctuoſitatẽ dp macra.Ad
hoc dicendũ q bomtas nutrimẽti in tribꝰↄfiſtit. Pꝛimũ cft
multitudo nutrimẽti.Scom cft bonitas fanguinis. Tertius
eſt paucitas ſuꝑtᷣuitatũ. Dicimꝰ d ꝙ caro habẽs pinguedi
ncm mixtã quantũ ad mulrítudine nutrimẽti ⁊ etiã quartus
ad bonitatẽ fanguinis melioꝛẽ ſanguinẽ gñat ꝙ macra: fed
nõ quantũ ad tertiũ. ¶ Scðdo querit ad qué humoꝛẽ caro
pinguis cõuertat᷑: ⁊ videt ꝙ ad ſanguineũ q:vnuſqſq; cio»
couertit ad illũ humoꝛẽ ad quẽ hʒ porcftarius ſititudinẽ et
virtutẽ:ſed caro píngu:s cft calida ⁊ humida ficut fanguisz
ergo pot:? ad fanquíneri cõuertit᷑. Scða rano bec eft: ciba⸗
rià oc facili ad caloꝛẽ naturalẽ 2uertun£zad cpolerá vEfan
guinẽ conuertunt fed vnctuoſa funt hmõi:g ad cbolerivel
fanguineti humoꝛẽ ouertunt, Ad oppofitü cft qð dicit yſa.
q cr pinguedine phlegmatici ⁊ crudi humoꝛes gñant. ad
boc dicendũ ꝙ vtin plurib? ad pblegmaríc hũo:ẽ ouertit
caro pínguis. ad ratione pꝛimã in Sꝛiũ dicendũ qp ouo funt
ibi cófideráda. Pꝛimũ cft apntudovel ſititudo cõplexionis
€i? cũ fanguine: t boc mó ad ſanguinẽ magis d ad aliii pu»
moꝛẽ babet 2uerti. Sxcóm eft pꝛiuatio oígeftionis c: c boc
modo nó »ertit a3 fanguínes nífi pꝛius oigerat: c iõ pino
gaedo femp cruda fit ⁊ non cóuern£ ad ſanguinẽ:ſed poti?
3d pblegmatici humoꝛẽ.Ad fcóm dicendũ ꝙ cũ res vnctuo
fa venit ad ſtomachũ ficut vulc Bat.aut inuenit caloꝛẽ rem
peratũ:⁊ tũc nõ pórad cholerã f; ad ſanguinẽ puerti:ſʒ qũ
inuenit caloꝛẽ ardentẽ ficut in febꝛicitãte:tũc ad gen?
ricum cóuerti£:fi debilẽ inueníat tũc cóuertif ad pblegma,
«T Tertio qnit circa hoc qũo ree vnctuofa oebeat erpiberiz
⁊ vide£ ꝙ nó ín p:icipío: fup oia in regunéto fanitatís 'afti
diũ made fugiẽdũ eſt:⁊ mazie illud q9 appetítü remouet a
co:pe inanito: f; piguedo faſtidiũ gnat ficut ipe oícitzó pine
guedoín pᷣncipio nó 05 oart, $c3a ró bec eft:nibil q3 impe⸗
dit digeſtionẽ alioz ciboz ipos remouédo aloco oigeftiots
cõpetit:ſed caro pinguís eft hmõi:g̊ caro pinguis ín pꝛinci⸗
pio non copent.ztd bocoicendi ꝙ nó 050ari abus vnctuo⸗
fusin principio. ad rónéoicendá qp ouo funtcofideráda in
buiói adminiſtratione. Primum eft regunentü fanicatis.
55:855 € fuffocatio appetiD. »:ímo mó res vnctuofa nó có
——— etiã mõ nõ cópent nifi quodã modo. CSed tũc
querit vtrũ debeat exbiberi 7 qn plus nocet. d bocoicens
dum cp nó oebet Dari negs ante neqs poft:q: ib? vnctuofus
nunc 052aríci alíja aibartis ficurvulr uice. fed ante p ma
gnam moꝛã.:⁊ i5 dicit Rab. ꝙ fruct? molles fiait fius tra
S'o.Itt.
cemi bmót p magná moꝛã antc ocbet dari:⁊ pontici p ms
gnã moꝛã poit:⁊ cáe patét plenarie ca.de frucnb?.( Quar
to querit qiio caro molle appctitü remouct:q: appetit? c3
ninus frigiditate ftomacbi iequit᷑:qꝛ coꝛrugant᷑ partes fto»
machi:⁊ tüc fentit ftomacpus fuá inanirionc:fcd pinguedo
ad ptio:ce frigidos »uertit: gͥſtomachũ infrígidat: g appe
titum canina auct t nó remouct. Ad oppofitü cft iluã GÀ
oiat Wa. in cómento fup apbo.d pinguedo canini appcti⸗
tum fedar. ¶ Qucrít erià róne bui?:d pinguedo imag? có
petaran poxa an bouis.Ad D dicendũ c? caninꝰ appet:tꝰ p»
uenit cr nimia frigiditate ftomacbi manitionẽ faciente ⁊ ap
perit repleri:res vo vnctuofa cü oatur oiffundit p totũ fio
macpü licut butyrü vel olc ín patella calida: tà mult re
plet ſtomachũ repletióe pbátaítica: fitr vinũ groſſus ruced
boc id£ facit: fcd nó quodcũq;:qꝛ vinü ponticũ ⁊ rubeũ non
cõpetit:ſed vinũ rubei groſſum ou!ce fieur vinũ rubeus oc
bíipania. 24d hãc queſtionẽ dicendũ qp píngucco poza ma
püne valet 2 appetitus canini: d qu:efrisida fit: t molus
eft ⁊ remollitinfrígidádo ftomacbi. zid róne pt; ſolutio: qz
quis ifrigidetnó ti oat ppt frigiditate ($ ꝓpter repletioe.
«ira tertiũ ꝓcedit᷑ boc mó:c quent qũo calo: natura
lis ex reb? vnctucfis nutriat᷑:⁊ vidcf ꝙ bocfitfalfum:caloz
naturalis imediate cx ſanguine nutrit᷑:ſed rcs vncruofe ad
founá fanguínis cii oífficultate cõuertunt: ergo ex eis nom
nutri calo; naturalis. Cõtrariũ o: in ira. 4[ 3Ratioc buius
quent: cũ fint ouc fubftátie in co:pe à funt principia vꝛte.ſ.
calo; naturalis 4 ſpiritꝰ:cũ ex vnctuofitate fanguinis caloz
nutriat᷑ natural: querit ex quo nutriat fps. gDicedü qp ex
rebꝰ enctuofis nutrit calo: naturalis ⁊ etiá innaruralis:vet
ex enctuofitate fanguínis; (ed hec vncruofitae cft ouplerz
quedã cft no 2uería ad fanguine: « ex bacnon nutnt caioz
naturalis. talia iã cõuerſa ad natur fanguínis: ⁊ pec Oz
wnctuofitas .... ;uinis:c iſta nutrit᷑ cato: naturalis, Zd oue
ftion£ dicẽdũ ꝙ in fanguine funt quedã partes calide ⁊ ous
tide aerce:4 ex iftis nutrit calo; naturaC Aie funt partes
ſansuinis purefubtiles ignee:⁊ ex talidus nurrit feirirus,
¶ Sco querit oe quadá 2cierare: q: dicit yíaac qp in aia»
libus bu'nidis caro mafculi melio; eft: in ficas cro femine
melioꝛ:ſuperiꝰtñ dixit ꝙ vł caro mafculi melio: cf? : vn dixit
ép vacca pciozis cít nutrimẽti d bos. zd hoc dicencũ qp bo⸗
nitas nutrimẽti 2fiftir ín duobꝰ.in puritate camis 7 tẽpera
méto cõplexiõis. Pꝛĩo mó caro maſculi melo: eft qꝛ calo:
fo:t| £ à cameéafüpfuntatib? oepurar. Sco mó carofetue
eft melio: q: hũoꝛes mag; tẽꝑatos eiat: fic ĩtellexit D yia.
«[ Circa quartü fic peedim?:querit qüo res cai. hu ſint
bone ínautüno ⁊ in verc:z videf q nó. Idẽ reſpectu 5:02
nó eft bonũ:ſed ver t autũnus funt tẽpoꝛa zia: 6 fi carnes
ſunt bone in vno:nó erũt bonc ín alio. s£Strariü dicit y faac
Ad bocoicedü q cames calide funt bone inecre z autũno:
vñ oícendü Pan Sa.ꝙ ver nó eft ccpus calidi ⁊ humidũ: f5
tépus tẽperatũ.autũnus vo tpᷣs dũtẽperatũ:⁊ join verccó
petũt:qꝛ files funt iſti.in autũno $0 copetür ppter Zꝛũ:qꝛ
aurün?frigidus cft c ficus. Sd rõnẽ dicẽdũ qp nó eit fic de
vere ⁊ alijs tempoꝛibꝰ:q; alia tpa inequalla funt,
¶ Tirca quíntá peedit bocmó:quenit vtrũ caropozdna
fit melio: ín eftate: ⁊ videt ꝙ fico: carofrigida ⁊ bũida in
eftate cõpetit:ſed caro poza eft bmõi: g̊ caro poꝛci in eftatc
cõpetit.Scða ró bec eftzin ulo tpe caro eft laudabilioꝛ ĩ quo
eft téperatio: in ſe ⁊ reípectu co:pis Dumani:fcd caro poꝛci
frigdiftima eft: tépera£ p calozé eſtatis: G cópent plus in
eftatc d ín alio tꝑe.Ad boc dicẽdũ quicquid otcar vulgusz
q plus cópetit in eſtate.Quidã tñvolẽtes vulgus fuftincre
Dict ꝙ caro po:cína mulrum nutrit ⁊ eft ovre digeſtienis:
«idco debet cebiberi ín tẽpoꝛe illo in quo aio: cít foztris: ⁊
boceftin byeme: c ideo ín hyeme comperit. In cftatc vcro
non cum calo: fit ocbílis : boc camcn videtur mibi efie fal
fum:Q:oicdimus g caro poza leuio: eft cp alie cames,
¶ Aiuerſitates nutrimeti aĩaliũ artiſcialterſunt tres tc.
¶ Tirca parte iſtã quattuo: dubitant᷑ Pꝛimũ eſt in dbus
fit maio: bumidiras:an ín elixis carnibꝰ:an in affans.S5c33
cítocvíu carni affarará. Tertiũ cít devſu carniũ clixataꝝ.
Quartũ de malicia ⁊ nocumẽto carnium,
Liber
.. &GEirca pꝛimum pꝛoceditur hoc modo: videtur d in elixis
maioz fit bumiditas:cames que aſſantur recipiũt decoctio
neni abigne adſq; bumido aquofo:tunc erm ignis multũ ca
lcfacit: fed cum calefacit cum butnido aquofo medío non
itavebeméter calcfacít neq; tanta fit ibi oeficcatio ab igne:
fed carnes elige oecoctione recipit ab igne humido aquo»
fo mediãte.Aſſate vᷣo occoctione recipiũt abíqs hũido ado:
ergo ín elixis eſt maio: bumiditas dp in aſſatis.Scda ró bec
cftille apparatuscames ficcio:cs efficit ín quo carmi ma»
io: cófumif pumiditas: fed afíatio eft hmõi apparat? ficut
vult pfaac, afic eim cõſumptionẽ humiditatis recipiũt ficut
teſtat. vñ pingues oebet affari c macre elixari: ergo ín afia
tis mino; eft bumídítas d ín elixis.Ad oppofità cft qð oicit
pbus quarto metbeo:05. f.q in cliris eft maio: ficatas:in
affatis $omaio: humiditas.vñ orat ꝙ tn elixis eft büiditas
in pzofundo paucazmulta 9o in fupficiezín afíatis Yo econ⸗
uerío, Ad bocoítcendiü cp elixe maioꝛẽ babet bumíditate d
affate'IBotandü t $m quoſdã ꝙ partes in carne funt oupli
ces:qꝛ queda (unt partes ín füpficíe:t b mó ficut oicür eli
re maioꝛẽ habẽt bumiditaté d affare, Zllíc (unt partes in p
fundo: boc mó elixe ponunt min? bumide d aſſate:qꝛ too
ta humiditas tédit ad fupfide. In affatís Yo cũ ignis fupfi
ciem imedíare attingat ocficcat illam ⁊ claudun£ pozíita qp
tota bumidiras in pfundorecludi£:ció poc modo ponunt
burnidio:esd elixc᷑. Iſta tii pofitío mibi videf e& erronea
in medicina. vr oícim?g elire affatis funt hũidioꝛes:nõ fm
pofunditaté calo:is in fingulis partib?:fs penetratio calo⸗
ris vfqs ad pfundũ magis ocficcat fine aqua d c aqua: et
bocnó cft dubiũ: g cus in affatís fiat penctratío caloꝛis vfq
ad pfundi fine aqua media:in elixis $o cũ mírtióe aque:á
affare fimpli ſiccioꝛes funt d elixe.Scða ratio bec eft: dicit
pbs ſuꝑflua affatio to:refactío eſt:ſed elixe nó pñt elízari p
:wefiat:ergo nó (unt íta ficce ficut affate, Tertia ratío bec
eſt:dicit yſaac.carnes affate ſicce:elixe büíde:fufcellate meo
die:(cd vnũquodq; extremũ magis participat diſpoſitionẽ
d mediũ:ſed iufcellate funt medie: g mulrofo:ti? elixe buo
midioꝛes funt p affatc.llPoc etiã ps erperímtto: qs fi alicuí
dent partce pfunde elixoꝛũ inieniunt molles:pumide ct
apte ad digerendũ:aſſateðᷣo nõ.vñ medicus elixas pzecipit
⁊ aſſatas pbibet infirmo:7 fic tá experunẽtoᷓ rationib?pa
tet qp affatc ficciozes funt d? elixe.Contrariũ tñ dicit pbe in
quarto metbeo:07. fld boc dicendũ ꝙ hũiditas eft duplex:
queda eft eflentíalis:quedà accidétalis:q er aqua »trabi£.,
Dicit igitur ꝙ in aſſatis humiditas magna eft ín ꝓfundo
ín fapficie vᷣo pauca:q: po: claudunt᷑:cũ ſuꝑficies ĩmedia⸗
te ab igne attingit᷑: ⁊ bumiditas ſubſtãtialis interiꝰ retine»
tur.Hec vᷣo poſitio nulla eſt:q; ín elixis nõ folii aqua elixãs
dat humiditatẽ:ſed etiã ſubſtãtialẽ ↄſeruat.Falfiñcat᷑ etiaʒ
hoc modo:qꝛ bumíditas ſubſtãtialis que ín carnibꝰ ↄtinet
plus ocficcat in aſſatis dpineliris:q: ifte ĩmediate ab igne
attingunt: dicimꝰ igik aflertiue qp loquẽdo de vtraq; bumi
ditate.ſ.accidẽtali c ſubſtãtiali:elixe funt hũidioꝛes dp affa»
tc:nec credo pbo ín hoc:tñ ſuſtinẽdo oíco qp ipfe non cópas
rat carnes ad elixas qfi dixit cp elixe fuut ſiccioꝛes:
fed elixas ad ſeipſas coparat: ⁊ filr aſſatas:vñ aſſate humi
dioꝛes funt in pꝛofundo ſeipſis ín fuperficie: t ita intellexit
bs in quarto metheoꝛoꝛum.
¶ irca ſcðʒ pcedif bocmó:queri£ etrus caro affata cópe»
tat in paralyfi:zvidef ꝙ nó:oiat SRaf.ín almáfo.caro affa»
ta vir digerik: ⁊ fi oígeri£ vix aut tarde tota bigeri£:f ralis
cibus nó cópetit ín paralyfi:ergo caro affata non cópetitín
paralyfi. aid oppoñtũ cft auctozítas 3Ra£.cap.oe paralyfi:
vbi dicit ꝙ paralyticis cópctitcaro in fartagine frica, zd 6
dicẽdũ q caro frira paralyticis cópctit. id rónem dicẽdũ qe
ouo funtcofiderada circa bmóí egnrudineg, Pꝛimũ cft te
no: virtutis digeſtiue foꝛtisvł debilis. Scðm eft virt? ocfic
catiua. Prꝛimo modo nó cópetit caro aſſata paralvticie nífi
multũ fo:tis virtusrcperiat:quantü tfi ad virtute ocficcati
uam cópetit caro frira paralyticis. Illa ergovia qua nó cóe
petunt ppteroigeftionis dẽbilitatẽ apponanf aliqua q̃ iu
uent digeſtiuã ficut piper:ʒinʒiber ⁊ hindi. EScðo querit
circa hoc q̃ magis cõpetit in diſſinteria:an clíra an aſata:⁊
videt df elixa: in fiuxu ventris fequi£ debilitas ſtomachi et
epatis: ſedin tali mozbo — caro facilis oígeftióis: f5 ta
its cft elixa fm raf. c nó afíata: ergoín duſſinteria elixa coo
pctít.£ontraríü faaüt pzactici.p:ccipiüit oarí aſſatas ⁊ elt
ras pbibér. Ad poc oicedü ꝙ affara cópetit in dyarria.Sed
circa pmóí egritudine duo funt ↄñiderãda. Pꝛimũ cft teno:
virtutis digeſtiue:ſcðm eft fingus ipiam? 16if ꝙ ſi virtꝰ eſt
fostis affatc debẽt ecpiberi:fi ocbilis elige: quátü tñ ad flu
yü affatc cópetütL Zertio drit vtrũ caro frixa in bydrope
ocbxat erbiberi ficutin paralyñ.Ad boc oícendii ꝙ no cope
tüt frite in bydrope ficut ín paralyfi.vri nó eft file oc paralp
fi ⁊ bydrope: q; — ẽ materia frigida groſſa inbibes
neruos:c pic moꝛbus cit extra mẽbꝛa nutritiua: non em in
paratyfimebza nutritiua leaunt᷑:ſed folii nerui:⁊ io qz epar
eft ſaluũ:ideo cibaria groffa bri cóperüt: (5 ín bpdropc virt?
Oigeftiua eft ocbilis: c 16 carnes aflate nó ocbent exbiberi:
ci digeſtionẽ impediár, &[ Quarto querit vtrü aim came
affatà ocbeatalía cardi piberi c videt q ſic: q; ficut dicit
fiuice.cibaría qnqs contéperáda ſunt:qꝛ cũ funt ficca bum
da alían accipiunt vr vni contéperetreliquü:fed caroafía
tacft Valde Receoergó debet * altjs hũidis.Contrariũ
th dicit Ras.ꝙ poft aliii cibũ nó cft — neq; cus alio
cibo. &ld bocoicendii ꝙ nó 05 accipi cti alio cibo: qz ifta caro
oure digeſtiõis cft; en fi admifcerct cũ alio cibo penetraret
indígefta «cruda cum illo cibo ad epar: 4 fic gñaret malas
M perenpyeia ge eft qð oicítauice.q cib?fnbnlis cũ groſſo
nõ ocbet accipt. ¶ Quinto querit vtrũ poft came aſſatam
Ocbeat potus erbiberi:zvidc£ ꝙ ſic:qꝛ potus bumiditates
coꝛpoꝛis reftanrat ⁊ maxime vinũ:ſed ppter cames afíaras
coꝛpus multũ ↄſumit᷑:ergo poft cas potus 95 crbíberi. id
oppofitü eft lllud q3 dicit ꝙ poft ipſarũ acceptione po nó
ett íumedus nifi 4n magna neceffirate. 2d b oícencti poft
carné íftá pot? non debet accipi quouſq; »ftet rectoꝛi (anita
tie ꝙ cibus fitoígeft?:t boc maríme ci camib?: potus em̃
t maxume víni facit cibũ penetrare ad inẽbꝛa: c 10 fi potus
anteqᷓ dibus fitoigeft? aca pia: abus crudus z indigeſtus
3d mẽbꝛa trabet:⁊ ficegvitudines gnabunt. d ratione of»
cendũ cp ouo funt »fideráda in pmóí exbibitiõe. Pꝛimum
€ft cofoztatio calo:ís naturalis: z boc mó vinuʒ oserbibert
cũ caloꝛẽ naturalẽ multũ cófoztet. Scðm cft penctratío ad
mẽbꝛa: 7 boc modo nó debet oan pot? nifi poft p magnam
moꝛã qf ↄſtat rectoꝛi (anitatis oe oimoda digeſtiõe caris.
¶ TSerto querit oc carne cocra in pafta: ⁊ vide£ qp ralis ca
ronó fitbona:q: caro ín qua retinent fupfiirates ⁊ fumos
firatcs eft mala:ſed tales funt carnes in pafta cocte: 6 bmót
carnes maie ſunt.Hoc etíá patet p Auicẽ.ꝙ caro cocta i pa»
fta tẽdit ad naturá veneni z quaft venenü cft, ££ótranü fa
cit vulgus. Pꝛeterea dicit Raſ.ꝙ caro cocra cum frumẽto
bona eſt:g fimiliter cocta in pafta cft bona. id hoc dicendũ
ꝙ caro cocta ín pafta peſſimã eſt.vñ ab uícc.reputat quaft
venenũ:nec eftfil'e oe carne cocta cũ fruméto: q: illa babet
refpíraculi per qð fumi ecbalàt: caro $0 cocta in pafta boc
nó bs: c io fumfnon exhalãt nec euitant᷑: idco mala.
¶TCüuca terti querit oc vfu elizzrü : « queri£ d caro de⸗
beatante dari an clíra an affata: videt᷑ qp elixa: qz ficut oi;
&it yſaac ille cibus pꝛimo 05 exbiberi q pꝛimo babet virtuté
exetidi a ſtomacho ita ꝙ receſſeritcũ alius cibus aduenerit
Q:alíterambo lubzicaren£: g elixa cũ fit bmoirefpectu affa
te oebet pꝛiꝰexhiberi.Ad oppofitü cft ratío Cõſtã. Duplex
cft pare in ftomacbo:füperto: ⁊ inferioꝛ. f bale aütque cft
ín pfundo calídíffima eft refpectu partís ſuperioꝛis: abus
vo groſſus indíget toꝛtioꝛi dĩgeſtione dp fubtilis: & indiget
foꝛtioꝛi calozezcaro 9o affara cibus groſſus cft refpectu eli⸗
xe:ergo foꝛtioꝛi indiget digeſtiõe:⁊ fitr foꝛtioꝛi calozez f5 put
iuſmodi caloꝛ eft ín parte inferioꝛi ſtomachi: g̊ pꝛius o5 oꝛdi
nari qᷓ elita. Ad hoc dicendũ ꝙ neq; ante neq; poft cus alio
cibo 05 accipi:⁊ fi accipiat᷑ ſubtile perꝰdʒ accipi.ad rationes
dicendũ ꝙ in regimẽtoſanitatis ouo funt conſiderãda. Pꝛi
mii eſt digeſtio nutrimẽti perfecta t imperfecta. Scðm eft
o:do ciboꝝ. Pꝛimo mõ grofía ibaría im ,pfundo ftomacbi
debẽt pom € px? acapí:quanti $o ad o:díné ciboꝛum fub»
tilis ocbet pꝛecedere.
Dietarum vntuerſalium.
Cirea quartũ ꝓcedit boc modo:querit vtrũ malicia Car
eti noammenti poflit remouen p alíqua aua. aa B dicẽ·
dü q fic:Q9 patetzcti erm carnes oan febzicitátib? caliditas
cari o5 repzimi: c 10 ad repzimendt caliditate illà coquunt
eum ramis poxtulacc c pmói herbis frigidis c cü fucco vue.
accrbc ⁊ cü aceto ⁊ cũ fucco pomi ditrint: fic erm ius intrigi⸗
datur pzopter frígidítate bmór herbarũ:⁊ ideo boc modo
caro potelt ezpiberize fic patet qp malicia vel nocumentum
carnie poteft remoucri per alíqua alia. — Mes »
€L 2c oinerütate mébzori animaliti, Zap.rvevitj.
¶ Lectio.xxxvüj.
animalia mẽbꝛa tripliciter ſunt diuerſa.pꝛi
RÀ É inim cc copiexione ſua:ſcðo cc locis:tertio
9 Lec quiete z motu fuo. /£óplerio eft triplex.
alia oura z neruoſa ficut vétcr ⁊ cutis:ner⸗
ul inteſtinavł cartilagincs ⁊ filia. Ziiia mollis 7 tene
ra ſicut pĩguedo:medulle:cerebꝛũ:nucha⁊ filia. zl
media ficut caro muſculoꝝ ⁊ lacertozus: carmes ce
terc pinguedine nude.maxime fi oe aialibus fint in
araffitic téperatís Que mẽbꝛoꝝ ficca funtz neruofa
frígitudo dñat᷑ « ficcitas. vri ad digerendũ oura: fto
macbo labozfofazín ſanguinẽ diu ⁊ tarde ↄuertibilia
Cibus naturalr ſiccus parũ ſanguinis ⁊ hũiditatis
habẽs:diu ín ſtomacho moꝛat᷑ ⁊ tarde excoquit᷑:⁊ iõ
ad nutrimentum paruus.maxime fi oc macrís ſiccis
veteribꝰ tir aialib? ficut bouinis capꝛinis.Si atit oc
iunioꝛibꝰ vci oc humidioꝛibꝰ paruis craffts ecl natu
raliter büidis:ficur pecoꝛinis:⁊ poꝛcinis:ſi bñ poflit
digeri: multũ dant nutrimentũ: ad diſſoluẽdũ oc me
bꝛis durũ:qꝛ ſiccitas cõplexionis coz mẽbꝛoꝝ hũidi
rate ⁊ craſſitie tẽperat. Que mẽbꝛoꝛũ mollia z tene⸗
ra ſunt:caloꝛ⁊ hu.eis dñat᷑: hũiditas vᷣo plꝰ:q̃ in tria
diuiditur. Alia em̃ liquida ſicut pinguedo inter car⸗
ncs admirtã d cft vnctuoſa.Alia coagulata ſicut pin
do sírbí: reni: doꝛſoꝛũ:locoꝝ ſuminoſoꝝ:⁊ filia,
ia media ficut cerebꝛũ: medulla:mucba. Liqͥda:cx
líádítate (aa nutrimẽtũ fuii inter ſubtilẽ ⁊ groſſuʒ fi
iificãt. oagulara ex coagulatíóe z groſſicie nutrí
mẽtũ fui effe mõſtrãt. 3nde JD. piguedo eft oupler,
Zilía em̃ mollis ⁊ liqͥda: caloꝛe aüt ignis diſſoluta: z
— dfi olcitve?remanet coagulata.Alia igni
diſſoluta cito infrigidat ⁊ coagulaf:d in duo diuidũ⸗
tur. Aut em̃ fuit oc aquoſis atalíb?ficut piſcibꝰ: Aut
octerreftrib? Que de aquoſis cíto diſſoluunt᷑: neq;
tà cito coagulant᷑. Que oe rerreftríb?: n cito diſſol⸗
uunt᷑ ⁊ cito coagulant;vri aquofoz aĩaliũ pinguedo
pPcft q̃ vnctuoſitas.Terreſtriũvᷣo maioꝛ € encruoti
tas d piguedo:d ouob? modis ĩtelligit᷑. ex ſeſu z ra
tiõe.Sẽſu:qꝛ fi tàgím" pinguedine terreſtriũ aĩaliũ:
manib? encruetiras fua inuifcaf qti oleus. Si fapo2
rem" vencruofiraté cü fapoze mulrü fentím?. 3:1 aquo
fis non ſibr. Si eii tangant᷑:nulla enctuofiras mani
bus inuifca£ neos in ſaboꝛe ficut terreſtriuʒ vnctuo⸗
fitas fentírur. 3dcoqs oe aquoſoꝛũ pinguedíne plus
comedif roc pinguedine terreftriü:q: terreftria ex
Duntà vnctuoficate ſua cíto ſaturãt. Ex ratiõe:quia
anie naturaliter funt humidio:a.Pumiditas aüt
ua in expe augmẽtata poftip mẽbꝛa inde nutríunt:
qued3 fupfluítas remaner quà mébza crpellunrad
* interioꝛa.vbi eft locus ad qué ſuꝑflua expellũ
: inquo coadunent z augmẽtent᷑:⁊ a natura ſcðo
S Q. Itc] d
excoquãtur:⁊er illie ingroffatís pinguedo queda có
ficit. De terreftrib? nó tilr:q: büiditas ad copoſitio⸗
nem bumidoꝝ.i.aquoſoꝛũ minos cftz d cus parua fit?
mẽbꝛa pauperiosafiüt nutrimẽtis:⁊ nó ab eis fcpa^
ratur bumiditae:fcd ⁊ p totã carné diuidit:in q ca^
naturalis cà diſſoluit:⁊ vnctuoſitatẽ líquida facit
Jõq; oia aĩalia natural büida funt pinguioꝛa c mi⸗
nus vnctuoſa.Que aüt naturaliter ſicca vnctuoſio:a
« min? pinguia, Ideoq; in poꝛcis auget piguedo:qꝛ
cópleríoi fue naturale hũiditas onat. Unctuoſitas
aüt ín bob? creſcit:q; ſiccitas pzicipat fue copleriot,
«Facile gᷣ intelligit vnctuoſitatẽ cffe calídiozz ⁊ humi
dioꝛẽ p pinguedinẽ:q; caloꝛẽ naturalẽ b5 peruicinũ
(ibi. Carnis piguedo frigidioꝛ eftencruofitare ⁊ fice
cioꝛ:q; a caloꝛe ẽ remota ⁊ hũiditate.Si aũt plguez
do ⁊ vᷣnctuoſitas iniił ſunt:parũ nutriũt:⁊ illaudabi
liter. vnde nó ad cibi: fed ſolũ ad cõdimentũ danda
funt Anũquoq; em̃ boz pꝛimũ ſtomachi eft inflati⸗
uum:ſaturas cito ⁊ coꝛrũpens quicqͥd ciboꝝ inuenit
ín ftomacbo: ſuꝑinnatãs:ĩmixtaꝝxᷣo ilis inuiſcat ⁊ in
groffat illos:et ad digerẽdũ 2bít; ficgs ftomacbo im
moꝛatur:nec alios cíbos ftomacbus apperit./ ti aüt
incipiat cíb? ille digeri:aſperitatẽ ftomacbi emollirz
lubꝛicãs ergo fit « cito emittit᷑ Cũ ergo ad inteſtina
deuenit:ſubtilitas cibi ĩgroſſat᷑: penetratio eparis
ꝑ meſeraicas cõtrabit᷑: vri mẽbꝛa paruiſſimũ ⁊ peſſi
mum attrahũt nutrimẽtũ.peſſimũ:qꝛ oꝑpuationẽ fa
cit⁊ ín groſſumvel ſubtile pplegma Pm q̊litatẽ fui fe
traducit.Si em — etc Si — €
iguedo renü:pblegma groſſuʒ Sivnctuoſus
mur ficur cani adinicfabr phlegma gñat. 3n2
de ruffus:mẽbꝛa inqͥt nó oe pĩguedinevelvnctuoſita
te accipiũt tantũ nutrimentũ:quantũ plenitudinẽ ⁊
ſʒturitatẽ faciũt. Intẽdit aũt q: ſaturitas fua maio:
fit q̃ mẽbꝛoꝝ nutrimẽta.Ad ſtomachũ em venientia
inflãt:implẽt: c cito ſaturant᷑:cũ digeri incipiãt: ato
eijciunt᷑ ab inteſtinis: ſicq; vene indc parũ accipiunt
nutrimẽti. Itẽ. G.Que mẽbꝛoꝝ craſſioꝛa ſunt:plus
ſaturant:magis exinaniũt: que vᷣo mín? groſſa fant
minꝰ ſaturãtia rarde exinaniẽtia. Diuerſitas aiit pin
guedinis nutrimẽtoꝛũ ⁊ ſue actiõis cft:q: pinguedo
calefacit ⁊ humectat:ſed ín multũ ⁊ mín? diuerſant᷑
quiq; ex rebꝰ. Aua er aĩaliũ gñibꝰ.Scða cr naturis
⁊ cõplexiõibꝰ.Tertia er etatibꝰ.Quarta ex nouita⸗
tibus ⁊ pínguedinis vetuſtatibꝰ.Quinta ex artifi⸗
cialibꝰ.Ex gñibꝰ tríptr. iur erri maſculina:aut femi
nina:aut iiri ir calídio: ⁊ ſiccioꝛ ad cõ⸗
parationẽ fat gñis.Feminina mín? calida ⁊ mag: bu
mída ad mafculina faí gñis cóparata. C aftrosi ic^
diocis. 3nde. JD. piguedo femine otm aĩaliũ minꝰca
lida ⁊ hũidioꝛ.maſculina calidioꝛ € ⁊ ſccioꝛ caſtroꝝ.
¶ De diuerſtate aĩaliũ ex naturis. Cap̃.xxxix.
jq: di ois pinguedo affümiaf naturali com
S4. dio: plus calcfadit.fi frígidío: mir? fi mc
díocrís mediocriter adauget. Souroe büidirateos
intelligi ti bumidío: mag; bumecrat.fi ſiccioꝛ minꝰ.
medioditer.vᷣnde pinguedo poꝛcina ina
Liber
gis ceteris humectat:coꝛpa: mulla calefactione appa
rete. Pinguedo leonina plus calefacit dp cetere ⁊ mí
nus bumectat.Pumidioꝛ em̃ pozcus naturalr cete⸗
ris atalib? cft:c calo: € ct teperat? ficut naturali calo
ri.vicin?cft em ficur ſapoꝛiſſimũ oleũ in caloze ſolũ:in
hũiditate aüt non: piguedo em̃ poꝛcina bíída: olea
aute ſiccũ. em vnctuoſa poꝛcina liqͥda cft fluida pin
: iuuatiua foꝛti tenaſino in inteſtinis ⁊ nimie
ꝛſure.Sua em̃ ſubtilitate ⁊ liquoꝛe:poꝛos mẽbꝛo
rum penetrat:⁊ moꝛdentiũ nocumentũ humoꝝ miti
gat:l5 atit bec eadẽ humiditas(alsꝓpꝛictas) hume
ctat.in pinguedine inuenit anfcrína ex nimia hñidi⸗
rate ſua:leonina naturalr ceteris calidioꝛ € c ſiccioꝛ.
Ideoq; pinguedo ſua diſſolutiſſima ⁊ inflatiſſima:
ſicq; toꝛturis neruoꝝ iuuatiſſima:ad durũ ⁊ ad diu⸗
turnüvalet apoſtema:bouina mediocris cft itcr poꝛ⸗
cin c Iconina.f£ ap:ína ctfi fir mín?calida d» bouina
calídio: € tñ q̃ poꝛcina: q: capꝛina ctfi ccteris amba.
lãtibꝰ fir frigidioꝛ:tñ ad coparatione copleríois tc
pcratc calidi: ⁊ ſiccioꝛ.ſiccitas fua teſtat᷑: qp poftip
diſſoluit᷑ cito ofolídaf c coagulat.viivulncrib^in in2
tcítinis € iuuatiua: fi clyſtere índe fiat q: ato coagu
latc ↄſolidat. Juuat ds fi cii prífano coquaf;vulncra
pulmonis ⁊ itcftínoz filr müdificat ín oi paſſiõe cui
op? ẽ folidatióc. pecozíra ctfi poꝛcina ⁊ capꝛina cali
dio: fitztii ficcio: poꝛcina:⁊ capꝛina hũidioꝛ erit:⁊ io
magis ín inteſtino iuuat:qð colo vocat:paſſiões ma
las:q: pinguedo poꝛcina q: eft ſiccioꝛ ca: poꝛcina em̃
ec liqditate fluida eſt:⁊ nó manet fup vnlnera:peco⸗
rina ex mediocri hũiditate fua melioꝛ cft: etſi tardiꝰ
qᷓ capꝛina coagulet natural. Inde Gał de pingue⸗
dine Pinguedo inquit leonina ſiccioꝛ eſt ⁊ calidioꝛ
Canina ſiccioꝛ houina:bouina ſiccioꝛ capꝛina:capꝛi⸗
na ſiccioꝛ pecoꝛina:pecoꝛina ſiccioꝛ poꝛcina: poꝛcina
ſiluatica calidioꝛ c ñccioꝛ domeſtica cft.
¶ De diuerũtate piguedínis cv etate aĩaliũ.Ca.xl.
Juerſitas pinguedinis cr aĩaliũ etatibus
quattuoꝛ modis diuerſat᷑. Eſt em̃ pĩguedo
parui z lactentis:eſt z vicina lactentieſt z
Dialalis iuuenis:eſt⁊ decrepiti.Que lactẽtis
aut vicina lactẽti: tẽperata in caloꝛe erit:in hũidita⸗
tcerír multa. Junioꝛis calidioꝛ ⁊ minꝰ humida. De⸗
crepiti pinguedo frigidioꝛ eft ⁊ ſiccioꝛ ceteris:maſcu
lina calidioꝛ⁊ ſiccio: feminina:tũ iunioꝛis calidioꝛ cft
⁊ ſiccioꝛ veteris. ¶ De diuerſitate pin
guedinis ex nouitate ⁊ vetuſtate. f ap.xlj.
ESSA S uerfiras pinguedínte et nouitate ⁊ ve⸗
LS IRccés min? calida ⁊ magis humida.
Aetus calídio: c mín? hũida:⁊ quáto vetuſtioꝛ:tan
to calídío: « mín? hũida:qꝛ ín ea pinguedo veruftíffi
m3: qz ĩ caloꝛe aeris:quãto plus elongat᷑:tãto fibí ca
lo: magis pᷣſtak: büiditas deſiccat. Añ. Ga. Pin⸗
guedo vetuſtiſſima magis cft calída: ⁊ multo minus
bumida:⁊ io magis qp rccte diſſolutiua erit. Euriſ⸗
pbo:ídus: ots inqͥt pinguedo ſiue ʒirbũ vetuſtiſſima
büidirare minoꝛat᷑ c caloꝛe maioꝛatur. Teſtat᷑ boc ví
num:mel:acetum:que quanto funt vetera:tãto plus
confoꝛtantia t acutioꝛaa. s. ,
¶ ocdiuerſitate pinguedinis er artificis. La. xlij.
Juerſitas pinguedinis cx artificis duplex
'erit.aut ei ſimplex:aut cõpoſita Simplex
exnature cõplexione ⁊ ceteris cõſiderada.
Cõpoſita cx admirxtis alii nãciſcit naturã.
vnde pinguedo falfa calidioꝛ ⁊ ficcíoz non ſalſa: q;
ſal caloꝛem pꝛeſtat.
¶ Diuerfſitas nutrimẽti aĩaliũ a parte ipſoꝝ ⁊ eoꝛũ diſpo
finonü aſũgnata eſt. In bac parte octerminat oe e? diuer⸗
fitatc aparte meb;o5 aialiũ affignás naturas « Oifpofitios
nes finguloz cuutriméti qd cr ipfis accipitur· Diuiait aüt
bec pars in duas partcs. 3n quaz pzuma affignat oíftictios
nem trímemb:é 6m quà meb;o ꝓcedit diuerſitas. 3n fcóa
fc; ibi:s£óplerio cft triplerzalía eit oura « neruofa. affignat
oíuerfitate iurta oifferétias pdicte oiftinctióis. Pꝛima non
diuidit:ſed ſcða — in ibi —— triũ — am
inéb:oz. In pꝛima affignat diuerſitatẽ mẽbꝛoꝝ a par
——
fcóa.f.i hac:Siuerũtas mẽbꝛoꝝ cr motu ⁊ Qcte cc.affignat
eoꝝ oiuerfiates a parte mot? ⁊ quietis. 3n tertía.f.in bac:
sucrfitas meb:0:8i ex loco fuo duobꝰ cft modís, affignat
ípfoz omerfitaté a parte locoz. &it aute cópctétius pceda
mus oiuifione exponẽdo affignem?. «T sCirca igit pmam
part oícit cp mẽbꝛa triptr diuerſant:cõplexione:loco:motu
4 quíctc.s£onfequéter pfequit oe ipſoꝛũ oiuerfitate iuxta
- differẽtias:⁊ pꝛimo iuxta cópofirione c coplerio»
nhem. Hec aũt pare diuidit in ouas. 3n quaz pma affignat
diſtinctionẽ copleríonís mẽbꝛoꝝ d ín babírudine « copofie
tíone »fiftit. In ſcða.ſ.in hac:Oebꝛa ficca funt neruofa «c,
affignat oíuerfitaté mẽbꝛoꝝ iurta ei? orías. KT irca —
partẽ dicit ꝙ cõplexio mẽbꝛoꝝ eft triplex.quedã dura ficca,
queda mollis bumída.quedá mediocris. EScda ait pars.
que eft oc pac otierfitate mẽbꝛoꝛũ iuxta pictas ortas diui
ditur ín tres. In quarus pꝛima affignat o(ucrfitate mẽbꝛo⸗
rum a parte cõplexiõis ourc. 3n ſcða.ſ.in hac:Que mẽbꝛoꝝ
mollía tenera funt zc.affignat eoꝝ ofuerfitaté a parte cóple
xionis mollis. In tertía.f.ín hac:Mẽbꝛa inter durũ z mol
le media.affignat coz diuerſitatẽ iuxta cóplerioné medias,
¶ Tirca pumá partc oícit qv mébza oura frigida funt ⁊ fice
ca ficut nerui ⁊ fila: c oure funt digeſtiõis ⁊ pauci nutrimẽ
ti: maxime cá fint oc macrís t veterio? atalib? ⁊ ficcis natu
raliter.Si aũt oc pinguíb? ⁊ humidis pluscópetüt: q: fice
tas fia per cóplerione ⁊ habitudinẽ AL Mirca fcóas
partéaffignat ouerfitaté mẽbꝛoꝝ molliũ.Hecaũt pare ot»
uídítur ín duas. 3n quarũ pzíma affignat trimembꝛẽ oíftín
ctione mollicíci m̃cbꝛoꝛũ. 3n ſcða.ſ.in bac: Liquida cx liqͥdi
tatc ínter ſubtile t groflus tc.aflignat oíftinctioné mẽbꝛoꝝ
iuxta illi? oíftínctióts drias. 3n tertia dicit ꝙ mẽbꝛa líquida
funt calida 7 hũida:⁊ funt triplicis gnís. quedas funt lida
ficut piguedo carnis intercepta.quedã coagulata ficut pin?
guedo zirbi: teft zirbus pare cópofita ex camc ⁊ pinguedi⸗
ne.quedã ſunt nerui ficut circa coſtas ⁊ renes.quedam funt
media ficut ſpinalis medulla ⁊ cerebꝛũ. ¶ s irca ſcðam pars
tem pfequít oc bis differẽttjs.Hec autc pe diuidit᷑ in tres
fmniücrü ipſarũ. In pꝛĩa agit oc oiuerfitate mẽbꝛoꝝ molli
ciei liqde. In ſcða .in hac:Piĩguedo frigidioꝛ ẽvnctuoſita
tc.agit oc diuerſitate mẽbꝛoꝝ molliciei coagulate. In ter?
tía.f-in hac:Oedulla oſſiuʒ ſapo:oſioꝛ eft tc agit oc diuerſi
tate mẽbꝛoꝝ mollíciei mediocris:⁊ fimul ínterferit mollíae
coagulatá cum líquída ín quibuſdã. Pꝛima pars otuiditur
ín ouas. In quart pꝛima agít oe oíuerfiratc pinguiũ mem
b:o:um liquidoz ⁊ coagulatoz In ſcða.ſ.in hac:Que duo⸗
bus modis diuidunt᷑ ⁊c pinguedinis diuerſitatẽ affignat a
parte nature animaliũ. Pꝛimo igitur dicit cp mẽbꝛa liquida
ſunt nutrimẽti mediocris fiait coagulata duri t groſſi.Se⸗
cundo fm sDal. pinguedine diſtinguit per mollẽ liquidã c li
quefactibilẽ ab igne fiait olet: coagulatà d cito ab igne eli
quatur ⁊ cito coagulat. (| sLófequéter affignat oinerfitaté
pinguedinis a parte naturc aĩaliũ:qꝛ q̃dã funt aialía aquo?
fa:quedá terreftría 3Piguedo aũt aquofoz eft iquída cito
Dietarum vniuerſalium.
diſſolubilis:tarde coagulatióis:fed pinguedo terreſtriũ eſt
cómaria: vh pinguedo terreſtriũ magie accceit aa vuctuofi
tarea ppter eo ſiccit te. Hec aũt pars oupliciter ꝓbat:
fent € roac. Senfu ractu ⁊ guftu: vh c pinguedo terrettnũ
plus ſatiat. Ratiõe q: p frigiditaté aquoro multa fupftut
gas pumidiratis nó ↄuerſe circa carné aggr.gat :que in pim
gucdiné 2uern£:fed in terrcítrib?mino: ht bmói aggrega
fio ꝓpter calo:e cóuertenté « cólumente:c idco imaquofts
pinguedo ppter bumidirate multiplicat: ín terreftríb? vn»
eraofitas ppter calo:e € ſiccitatẽ. ¶ sLonfequéter aggredi
tur partéillá ín qua diuerſitatẽ aflianat membꝛoꝛũ a partc
moluciei coagulate: c m illi parte oc natura pínguedinis et
eius oiucrfitarc ꝓſequit.Hec at para oiuait in ouag, 3n
quarũ prima cõparat pinguedinẽ advnctuoſitatẽ ⁊vtriuſq;
condítiócs amisnat. 3In ſcða.ſ.in hac: Diuerſitas pinguedi
nís nutrimentoꝝ ⁊ fuc actiõis ⁊c.aſſignat piguedinis oi
uerfitaté.s£irca partẽ pꝛimã decẽ ꝓpponit.pᷣꝛio cõparat pin
guedinẽ advnctuoſitatẽ dicẽs ꝙ frig:dio: eft ⁊ ſicc oꝛ.Scdo
vᷣtriuſq; conditiões aſſignat q̃ conñnũt in nocumẽto ſioma
chi ⁊ inteſtinoꝝ t virtutũ naturaliũ coz: cin multa repie⸗
tione pauco nutrimẽto mẽbꝛoꝛũ. Zerrio ĩducit ad hoc au⸗
ctoꝛitateẽ 3Ruffi dicẽtis vtrãq; młtũ ſatiare ⁊ parũ nutrire,
Quarto inducit auctoꝛitatẽ Mał.conſequẽter pinguedinís
affignar diuerſitatẽ HHec aũt pars oundif in ouas. In qua
rum pꝛima aſſignat quinqͥmẽbꝛem diumonẽ cõcutiõnũ $m
quas píngu do oiuerſat᷑. In ſcða.ſ ín hac:Ex generi? tri⸗
pliciter: auc em maſculina ⁊c.aſſignat ei? diuerſitatẽ a par
re illarum conditionũ. Dicit ergo qp pínguedotnfüacóples
xione z acciõe quinq; modis diuerſot. Pꝛimo er tepu ani»
malis.ſcðo ex natura. tc. 5o ex etate.quarto er. nouitate €
vctuftate.quínto ex artiſicijs. Cõſequẽter iuxta paictas cõ⸗
ditiones pinguedinis diuerſitatẽ aſignat. lPec aures para
fmnaturá carũ in quinq; diuidit᷑ In quarũ pꝛima amũgnat
eius diuerſit atẽ a paſte fexus, 3n fco a. ſ.in hac:⁊ iuerntas
ec naturis fcr rois ⁊c.a parte nature animali. 3n tertia
fco ín hac: Diuerũtas ping. edinis ec ainma iũ etatibꝰ cc.
aparte etatis animat; n quata.f.ín hac:Miuerſitas pin
gucdinis in nouitate z veruftate.a nouitatis ⁊ verus
ftatie cius. 3a quinta.ſ.in hac:Diuerſitas pinguedunis ex
artificijs oupler eſt.a parre artífict).s£irca pꝛima parte o.cdit
femininoꝛũ aĩauũ pinguedo cft frigi.:a z bumid. :maicuo⸗
rum calida ⁊ ſicca:caſtratoꝛũ. edia. ¶ 3Lirca teóam. parte
aſſignat pínguedinís diuerſitatẽ à parte narurc aiahti.llpec
aũt pars diuidit᷑ ín duas. 3n quarũ prima ín gñali ofiiguit
aĩalũ cõplexiões. 3n ſcða.ſin pac: Vñ pínguedo poꝛcina
magis ceteris humectat.aſſignat cóparationé gene ũ pin⸗
guedinis di erſoꝝ aĩaliũ adinuicẽ ratiõe cõplexionis aĩaliũ
€ irca pꝛimã partẽ decit qp pinguedo aĩaliũ er cóplerioni
bus oíucriat ter nodis fm cópleriones ſcx:calicã: frigida:
⁊tẽperatã: bumidá: ficcá ⁊ teperata, ¶ Circa ſcdas parte
cóparar pinguedines aĩaliũ diuerſoꝝ adinuicẽ. Prĩo autes
fadt hanc cõparationẽ. Scðo intentionẽ ↄfirmat p dat. ct
multoꝝ aĩaliũ ⁊ pinguedinũ ipſoꝝ exẽpla inducit:⁊ in oĩbꝰ
fermo ci?eft planus ¶ Circa tertiã partẽ affignat diuerſita
tem pinguedinis ratióc etatis aĩaliu dicẽs qp cfi q̃ttuoꝛ finr
etatẽs:pinguedo aĩalis lactẽtis eft multũ hũida ín caloꝛe t£
perata:iuuenis calida ⁊ ſicca:ſenis ⁊ decrepiti frigida ⁊ hu
nida:ſʒ maſculi calida ⁊ ſicca:femine ↄꝛia:⁊ bñ ꝓpoꝛtionat
ſexus etati. S£ írca pumã partẽ pꝛimo dicit qp cũ ſit quedã
pinguedo noua:quedã vetuſtiſſima:quãto nouioꝛ eſt:tãto
frigidio: ⁊ humidioꝛ:quãtovetuſtioꝛ:tãto calidioꝛ ⁊ ſiccioꝛ:
P ONE acrís continétís deſiccãtis.Scðo inténonctm
cofirmat p Sa. Tertio p fimile in vino:melle ⁊ aceto. ir
ca qntà parté affignat pinguedinís oruerfitaté a parte arti⸗
fict) dicẽs qp quedá eft fimplex: c bec diuerſat $5 naturã fud
t pdíctas 5ditóes:alia copofita ⁊ hec (cquif naturã eoꝝ cũ
quib? cópom£: vn cũ (ale copofita calida eft pprer calidita
t£ falis. ££; dictt igitk pórowifio bui?lectióte fic Daben.ná
in ipfa decẽ partes »tínen£ In quay pꝛima aſſignat diſtin
— trimẽbꝛẽ mẽbꝛoꝝ:moſiis:dure:⁊ mediocris. In ſcða
cun pac Toplexio eft triplex cc. pſequit᷑ oe mẽbꝛis diſtin
cdionis:⁊ octerminat oe membꝛoꝝ diuerſitate a parte duri
Fo.lrrij.
ciei. In tertia.ſã hac:Liquida cx ligdítate ⁊c.aſſignat pog
uerſitatẽ a parte mollicieiq̃ in pi ine cendmuofitaze
cõſiſtit. In rta. fin bac; piaguedo frigídio: cft vncruofita
tc.aflignatnaturá ins t vnctuofitatis. 3n qͥnta.ſ.
m bac: iDiuerfitas ar pinguedinie cc. p:ofequés oc ei? di
uerfitate pencs illae díríocs aſſignat ei? oiuerſitatẽ rne
ſexus aĩaliũ. n fexta. fin paczyDiuerfitas in naturis ſex co
fiderat modis. aflignat ci? diuerſitatẽ róne cõplexiõis aia»
lium. In fepnma.f.in pac: Díuerfitas pinguedinís ex nouis
tate 4 vᷣetuitate.rõne etatis. "gn nona.i in bac: Miuerñtas
pinguedis er artificis cc.rónc artificn.relid feántia patet,
¶ uc panciftà tria q̃ruuf· Pꝛimũ cft oc có e car
ma aialid. Scðm € oc cópicrióc piguedis. Zeruü € oe copa
ranóe camis macre ⁊ piguedie i maioꝛi nutrimẽto ⁊ miosi,
¶ irca pꝛimũ peedit poc mó:querif vtrũ oĩs caro fitca
lida:c vidct ꝙ ſic:oẽ ilud qð oc natura (ua ppostionalc eft
«nati 2ucrti ad calozé natural£ é calide nature:ſs cato oĩs
eft bmõi:ergo ois caro cft calida ⁊ humida. ¶ Sca ro bec
cftzoiat Bat. in ib.oe fimplici medicina ꝙ illud d: effc cali»
dum qð calo:£ noftri co:pis imucar c ipm augmẽtat: fed ile
lud qð ca:oꝛẽ noftri cozpts augmoentat eft triplex:qꝛ queda
auga ẽtantqualitatiue vt medicine calide.quedá quãtitati
uc vt applicatio puellar ad ventrẽ. quedã vtroq; mó ſicut
cibus:ſ oĩs caro cft bmói refpectu cozpís: dois caro eft ca»
da. Zcrria racio pec eſt:oẽ iliud qð p fui vicinitart ⁊ ꝓpoꝛ⸗
tionẽ ad caloꝛẽ naturale ⁊ naturá nfi co:píe maxune nutrit
€ft calide nature:ſed cis caroeft bmói ficut dicit Raſ.ergo
ois caro cft calída.ilPoc ená fic 5firmat qꝛ lud qð ad calicũ
bumozé 2uernt eit calidũ:ſed caro ois 2uerti£ ad bumozes
calidü:q: ad fanguiné fm Rab.qꝛ młtũ addir ín ipm: dois
caro calida. £ouarta ró bec eſt:oẽ ilud qð co:pus noftrü ca»
lefaat naturałr:⁊ pariétib? nocet qꝛ caloꝛẽ icecitzeít caucüz
fcd ois caro cít pmói: ficut vult 3Raf. g ois caro eft caida,
Bd oppoſitũ:dicit pbs q̃rro mcrocoz07:7 ctíá libzo oc gña
tonc: oia aialia ⁊ terrenaiceria ↄſtãt a onio ex hũido aquos
fo t co terreo:⁊ ifto maxime nutriun£:fed vnũquodq; bs
dñiũ elementoꝝ d in co cominan£:ó cü terra ⁊ aqua dñent
in aíali: neceffe eit ꝙ babeat q̃litates ipfoz:fsbmótrdlras
eft frigiditas: gneceſſe eft p ots caro fitfrigida. Hec rõ ſic
cofinna£:qm cames iudicari debẽt fm materiale exiſtẽtiã:
qꝛ cá iud.cam? camé calidá vł frigidã hoc nõ eft nifi in róne
dibi:fed nó eft in róne dbi nifi moꝛtua:⁊ ppterB nó iudicat
nifi moztua:c fic f; materiale exiſtẽtiã:ſed tũc eft in carnib2
dñiũ elemeros frigidoꝝ c nó calidog:ó ole caro 05 iudicari
Sida. Fry m fiois caro cfict calída:caro pozd eet cali
boc aüt —— ró bec eft: nibil qð fanguine
diminuit cft "fed carnes quedá funt d fanguine dimi⸗
nuũt ncut bouine:⁊ fi ipa gñant generãt grofíum « melan
cholicũ:q̊ nó ois caro cft calida. Ad bocoicendü ꝙ oĩs caro
eft ca. t hũida. Sd ration£oícédü ꝙ cuilibet atali oebef ou
plcr cópierie, €ina p naturáiillá p quà € mícti. Alia Vo ſibi
ocbef p natura illã p quá cft viuẽs:⁊ boc vltimo mó quodli
bet aial calidá e(t ⁊ hũidũ:⁊ bac vianó accipit a medico m
via cibi. Prima per quá eft co mixtuz cit oup!cr: quía
quedã eft matenalis: 2 quedá cõplexio fozmalis ficut vidct
ín pípercin quo eft duplex cóplerio:Q: das eft materialis
quá 2bít a dñio clementoz vincenti in ípfoz fic erra vino
cit ⁊ dñat᷑ in co: cab ifta nó denoĩatc᷑ piper.alía cft cõplexio
fo:malie ín pípere q cft pancipíü operãdi:⁊ boc mó ín pipe
rc cft oni partiũ igneaꝝ:⁊ ab (fta iudicat calidi. s£ode mõ
ponimꝰin came e£ oupler dñiũ: materiale c fozmale fiue cà
plcrionale. vfi róne cõplexiõis indican£ calde: róne $0 ma
terie nó. 8d ſcðaʒ rationé oicendü ꝙ cóplerio car is eft ou»
plex.Quedã que oebet aĩali ín gñe fuo. r£ alía d oebetur
aiali ín pac ſpecie. Dico igit᷑ ꝙ cõplexio camis € calida « bu
mida ín gne carnis:in fpecie tri (fta caro pót eſſe calida «fic»
ca vcl fríaida:ficut caro posci ínquantü caro calida eft ⁊ bu
mida: in bac tũ fpcae frigida cft: ⁊ ſicde alijs. Et D cft ferc
qg dicit Sal. ꝙ nũꝙᷓ 9: caro ca. z Lu. nifi refpectu fanguis
¶ Soo rif arcaB:vtrü vinü mas] debeat acapí poft car
nes d? poft piſces:vł ecõuerſo: c vf qp magꝭ nocear cá carmi»
bus; exvſu carne funt calide ⁊ magic fangainec
002 0.75 e Jubet
alterat co:pus per qualitate que ei remanſit: fcd caro ina»
i5 augmentü facit in calo:£ naturalẽ dp vinũ:cũ ab ca plus
res humiditates generen£:ergo cro puts cale cacit Corpus
d vinum. Secunda ratío heccit:dicit vſaac q calo: naturae
ls natrítur er rebus vnctuofis ficur cg vnctuoſicate iangut
nis « fimiliter innaturalis: ergo iud in quo ett maioꝛ vns
ctuofitas magis nutritzíed boc eſt calo: reipectu vini; ergo
caro plus augmétat calo: naturale ct fanguine dp vinfi. zd
oppofitü: illud maxime babet confo:zmirate cũ caloꝛe natu⸗
ralizqó marime ipfum cõfoꝛtat:⁊ maxime caletacit: ed vinũ
eſt hõi $m yſaac:ergo vinum magis calcfacit dp caro, Ses
cüda rario hec eftzillud magis calefaat co:pus qð dinus co
uertitur ad caloꝛẽ naturalẽ:ſed px c eft vinus;ergo magis ca
lefacit qᷓ caro.quod concedinus.iLaro em multũ reftaurat
iti: vini $o non tantü reftaurat: fcd caloze naturale
plus confoztat: vnde q: ín conualetcentib? tendimus de⸗
perdítum reftaurarezidco epbibenf carnes magis dp vinus,
zld rationé dicendũ ꝙ alídd oic. £ addere in caloꝛẽ naturale
buobus modis. Ino modo quantitatiue ct poc modo plug
addit caro ín caloz& natural£ P v.ná c in ſanguinẽ:qꝛ maioꝛ
bumídítas er ila genera£.&lio modo qualiratiuec poc mo
do plus addit vinim ín caloꝛẽ naturale:q: ipium magie m»
cendit. ad aliud dicendũ ꝙ illud qð augmenrar caloze natu
ralem eft dupiex. Sunt em̃ res que auget caloze naturalem
que oe facili patiunf a caloze naturali ficut res vnctuofe: vit
lac puis fit frigidũ:auget tñ caloꝛẽ naturalé:q: oc facili
turab eo.Secundo modo augct aliquíd caloꝛẽ naturale p»
pter fui ſimilitudinẽ cum eo ficut rcs calide. Tertio mó pꝛo⸗
pter qualitarce acutae calidas. Dicimꝰergo ꝙ res vnctuo⸗
fe adduntín calo:c5 naturalem pꝛimo modo: yinum?o alijs
Pts — — f guedi⸗
irca ũ ik hoc modo:quenf oc pin i,
nc:vtru5ois pinguedo fit calida: videtur cp fic: oiat Auickẽ.
illud oicitur efie calidi qð cito conuertitur in naturã ignís:
neqs porstur ínftátia in feftuca ⁊ pilo: que cito conuertunf
ad naturá ignis:⁊ tñ non fudícantur calída.sCalo: em̃ ignis
fubtilis t acutus cft: c ídeo poteft penetrare cito t conuer⸗
tere feftucam « pílum ad fui fimilitudinem cum fint ſubti⸗
lis ſubſtantie. Caloꝛvero noftri coꝛpoꝛis grofíus c obtufus
€ft:tideonon eft ſimile:illud ergo qð oe facili conuertif ad
calo:em eft calidii: pínguedo ois eft bmóí: ergo pi
omnis eft calida. €xcóa ratío bec eſt:omne qð babet naturã
mataratiuí ⁊ putrefactiut cft calíde nature c bumide: talia
cii addunt ín caloꝛẽ naturalẽ:ſed ifta funt oc gñe pinguedi
num c reru5 vnctuoſarũ:ergo ois pinguedo eft caida tbu
mida, Zertía ratio bec eft: pbs m libzo oe aialibus cóparat
pinguedine ad medulla offium: c oicit qp ficut fc babet pin⸗
guedo ad cames: ita fc babet medulla ad offa: fed medulla
cft catída c humida:ergo fimiliter pinguedo eft calída bu
mida. £uarta ró bec eft:ín gñe viuentiũ maro: eft caliditag
in aialibus &pin :t ficut vnctuoſitas ín alalibus: fimi
titer in piantis:ſed vnctuofirae in plãtis cft calida: ergo pin
inanimah cít calida, Quinta ratio bec cft: ore ulud
quod maximũ calo:£ augmẽtat fui quátítate: potcft ciam
augmentare ocbilem:fed pí poꝛci caloꝛeʒ berifipile
augmẽtat:qui magnus eſt reſpectu caloꝛis noſtri coꝛpoꝛis:
ergo multofoztíus caloꝛẽ noftri corpons augmentat:ied o£
talc cft calíditzergo ois pinguedo elt calida. Aid oppofitu;:
ot illud qð —— coꝛpoꝛi veis apis — s
naturc frigide: fed pínguedo eft hmõi: ergo ot pingue
—— ; patetzoleri eifi remouct caloꝛe acadenta
lem:vnde fi facice alicui? ardétis cr. alio mungat mitigat,
SSecida ratio pec cft: vnũquodq; in ratióc abi oid frigidü
Q3 ad pumo:es frígidos 2uertiturzfed pinguedo ad pumo
ree frigdos cõuertit:⁊ maxime ad pplegmaticos:tTSo pim
guedo ín ratiõe cibi debet mudícari frigida, Zertía ratío Dec
eit:fi ois pinguedo cflct cauda po:cina eſſet calida quod eft
falfum.&d pocoícunt quidam dq» pínguedo omnis cft frígi»
da. ilios th oíaimus ꝙ pinguedo os cft calída, £id rationẽ
pzimáin cótrariti dicendũ cp caloz naturalíe cft m ftatu trí»
plici:in pꝛimo eft remíffus:in ſcðo cum cft coꝛpoꝛeus: ín ter
rio cum eft intẽſus. Dicimus ergo ꝙ pinguedo fcóo modo
calozem narurale infrigidat. Unde notandü qp funt quedas
rcs que oícunt calíde q: calozem recipiũt: alic dicunt᷑ calís
dt q; calozem impꝛimunt:t ifte res femp dicunt calide fiue
calo: fit foꝛtis fiue ocbilís:q: effectiue calcfaciüt ficut cepez
alia:piper.3Res $ovnctuofe oicun£ calide patiẽdo oc facil
a caloie mfi qñ ipfe calo: eft foꝛtis ficut in berifipila: vh tũc
pínguedo dicit efit calida. 21d ſcðam rationẽ dicendũ q ali»
quid oíatur cõuerti ad frigidos humoꝛes oupliater. "$21
mo modo per fimilitudíne rei frigide, zio modo per viam
accidentis:qꝛ locum oigeftionis refugit: t ídeo conuerntur
ad humoꝛẽ qui circa locum oígeftióíe eriftir.f.ad pblegmaz
t poc modo pinguedo ad phlegma cóuerti£:fugit em locus
digeſtionis. sid aliud dicendum ꝙ cóplerío pinguedinis eft
oupler. Una quam babet ratione ꝓpꝛia qua eft pinguedo.
filia quá babet róne animalis cuíus eſt. Pꝛimo modo ois
pinguedo eft calida.ſcðo modo nõ:ĩmo qucdá frigida ficut
poꝛci. Poſt pzedicta poffunt tría dubitari oc pin
guedine, put cft oc natura c cóparatióc cíus ad camem
tolcus. Som cft oc oíuerfitatecíus a parte animaliũ.Ter
tium cft oc diuerſitate eíus a parte cõplexionis animaliũ.
¶ Wrca terti pꝛoceditur hoc modo:⁊ querif que fit cali
dio: an carozan pinguedo:⁊ vídetur ꝙ caro:digeſtio ín co:
poꝛe animalis fit a caloze naturali;ende perfecta oigeftio a
perfecto caloꝛe:⁊ debilis a ocbilí:fed quãto aliqua res *
ftibiloz:tantobabet foꝛtioꝛẽ caloxc:fcd caro eft bmói reſpe
ctu pínguedinis:ergo caro calidioꝛ eft pínguedíne, Secun⸗
daratío beceftzois pare anímalís cui caloz imediati? adbe
ret calidioꝛ eft illa cut non adberet imediate; fcd caro eft bu
ius pare refpectu pínguediniszin ipfa em̃ carne radíca£ ca?
lox:ergo caro calidio; cft pínguedínc. cid oppofitus: partes
que ín anímalífacilius ad naturam calozís conuerrun£ pzo4
pter cóuenientiam cum caloꝛe calidtozes iudicãtur:ſed píns
guedo eft hmõi refpectu carnis:ergo pínguedo eft calidioz
came. Hec autem ratío cófirmatur per hoc qꝛ partes ílle ín
quibus caudũ oomínaf aereü:calide funt coe fadli ad na»
turam ígnís conuertun£:fed pinguedo cft ralis pars: ergo
eft cahdio: carne. coa ratío bec eſt:dicit zSaL (uper appo:
riſmos:q fanguis calidíoz eft lacte:⁊ caufa bui? eſt:qꝛ fans
guis raf in cpate:lac?o ín mamillis:⁊ qꝛ epar cahidíua
eft mamillis:ídeo fanguis calídioz eft lacte: eft fonti calo/
rís.1.co:dí pzopinquio:: fed illud quod fanguíni eft pꝛopin⸗
quíus cft calidius: fed pinguedo cft pzoxmmíoz fanguíni d
caro:erqo pinguedo eft magis calida. Hoc etiã cofirmatur
per hocꝙ pinguedo cx partibus calidioꝛibus generatur d
caro. sd boc dicẽdũ d pinguedo calidio: eft carne: licet ddà
dicant contrariũ. Sid ratione pꝛimã in contrariũ oicendü qp
aliquid dicitur effecalidíus ouob? modis. Pꝛimo modo q1
impꝛeſſio caloꝛis eft foꝛtioꝛ ín ipᷣo:⁊ hoc modo ferrũ candẽs
dicitur calidius
Dietarũ vniuerſalium.
ðꝛ calidius alio.Scðo mõ qꝛ facilius ad ignẽ ↄuertit᷑ ficut
fuipbur.Zertio todo qꝛ cópiementum actionis calozis foz
nus redpít fiue decoctionẽ:⁊ Doc mó caro ꝑtecte cocta. ca
iidio: eit P ſemicocta qꝛ foꝛtioꝛẽ effecti caloꝛis recipit, Pꝛi
imo igitur c ſcðo mõ calidio; cft pinguedo c.rneztertio tñ
modo caro eft calidioꝛ:q; cõplementũ actióts calozis qð cft
digeſtio: in carne cft maius qp in pinguedine.facilius em c
m lius digerit d» píngucdoadem iudicii cft de lacte c fan
guine. ( Scðo querit qd inagis caletaar coꝛpus:an piguc
doan caro: videtur ꝙ pinguedo.illð magis calefaat co:
pus:qð facilíus ad caloꝛẽ fanguínis tranfmuta£ :q: calidi?
eft:fcd piguedo eft pmóircfpectu carnis cũ exvnctuoſis ca.
lo:naruralís nutriat: ergo pinguedo magis calefacit coꝛpꝰ
d caro. Scda ró pec cft:oiatrafis. Umuerſalr ois caro cale
. facit d febꝛicitantibus icógrua iudicat᷑:negatur em̃ caro fe
bacitáti ppterca q: oe facili ad calozénarurale c innatura
lem ↄuertitur:ergo illa d febzicíráribus plus pbibetur cas
lidioz eft:fed caro pínguis plus pbibef febzicitáti qᷓ macra
ergo pinguedo calidioꝛ eſt d» caro, €. Zid oppofirum:illud
qð huͤidiſſimũ ſangumẽ gnat c phlegmaticũ caloze natura
lé repꝛimit:ſed pinguedo eft pmói Pm yfaac:q: ↄuertitur ſi
cutipfe oídt ad pplegima groffusvel fubtilezergo piguedo
eft frigidioꝛ came, d hoc dicẽdũ ꝙ pi lorefpectu coz
poꝛis pumani calidíoz eft eld rónem oicendü qp aligd oz
ouerti ad hũoꝛẽ frígidii duptr. Pꝛimo mõ q: bs poteitati⸗
uã fimilítudine cii pumo:e; t boc mó pi nó oucrné
b vnde sta d rie (denti tad ilum bue
onis refugit:t bocmó pinguedo uertit ad illum buo
tmo: f-pplegia:q: eftcitra locii ongeffionte AL Terbo qri£
quid plus nutrit an caro cit pínguedine: an finc pi.
ne. videtur ꝙ caro cuf admixta eft pinguedoꝛillud em̃ ma»
xime nutrit qð b5 maríme ppoztione ci caloꝛe naturali ips
fuftétane ⁊ augmérans:fed caro cuí admixta eft de uas
cft hmõi:ergo illa mapme nutrit.Hoc ená confirmatp boc
qð dicit (aac ꝙ caro d aliquantulà pinguedine b5 tépera»
ta eft ad digerẽdũ:⁊oẽ tale plus nutrit:ergo caro aliquãtu
lii pinguis plus nutzit.&d oppofitü cft auctoꝛitas rab.dicẽ
ti$ ꝙ caro finc pi ucdinc rubea ſicci fanguinis cft gnati»
ua paucas fupftuitates faciẽs:magis erm nutrit adipe. i, pt
guedine: z fic vide£ p raſiʒ ꝙ caro cii pinguedine minus nu
mt. Ad hoc dicẽdũ qp caro fine pinguedine magis nutrit ꝙᷓ
ci pinguedine:⁊ enia ſanguinẽ optimũ ghat. SRaf. o dicit
q aro vanata boc eft cii pinguedine intercepta fanguines
tẽperatũ gñat.Ad rone wn ↄꝛiũ oícedü qp pínguedo eft ou»
pler.ddà eft a carne fegregata:c bec minime nutrit z nutri
mentü liqͥᷣdũ faat.zilía eft piguedo q cft ↄiũcta carni: c bec
cft ouplez:q: q̃dã eft intercepta oc qua dicit 3Raf.qvoca
C3ro variata: bec eft medía inter pinguedine c carné ma»
cram:z bec mínus nutrit d macra.Alia cft piguedo que cft
bumidítas ventofa irroꝛãs carnes: c bec ett in carne alalis
pinguis:⁊ bec multus nutrit 4T Quarto qri£ círca boc qð
cft calidius an oleũ:an pínguedo:c loquo: oe pinguedine
ín gñe:⁊ vidct ꝙ pinguedo:q: ficut oꝛdinant᷑ viuẽtia ita et
vnctuofitates d exviuẽtibꝰ eztrapüt:ó ficut o:dínᣠaial c
pláta:filr pinguedo ⁊ oleũ:ſed aial calíditis eft plátazd pin
guedo calidío: eft oleo cũ oleũ ex planta pueníat, Hoc adt
confirmat p vfaac dicentẽ ꝙ pínguedo in aialibus calidís
calidío: eftz7 ín aĩalibus frigidis frigidioꝛ:vñ leonina pin»
guedo calidio: eft pínguedíne pozai:fed ficut aíal calídi? eft
alo aĩali:ſitx ajal calidíus cft pláta:ó pinguedo calídio: eft
oleo. Sca ró bec eft:oicitiDa.tn libzo cópleriona oe fim»
plíci medicina:ꝙ olei cóe nó eft calidü f3tépati:f5oeq9 oc
cinat ad lat? calídiratis calidi? eft dp téperatü:fed ois pin⸗
guedo ficut pbatü eft füperíus cft calidazoleti vero tépera
tũ:ergo pinguedo calídio: eft olco. €f ld oppofitüzoe
Q3 facilíus ad naturá ignis »uerti£ calídíus eft ínterresvn
ctuofas:fed oleũ eft bmói refpectu pinguedinis:oled entm
frígidiffima cito bene ardet ⁊ ad naturá ignis 2uertitur:
crgo oleü calídi? eft pínguedínc. 4d boc oicedü p old cas
lidiue eft pinguedinc. 8d róne ín 5:8 dicẽaũ qp pláta im se
, mere pláte friidio: eftaiali:tn oieũ calidius eft pimguedie
«ín pinguedine aialís no eft oino oepuratio fupftuiratio
S'o.Ittíij.
immobs admirtioné partíü terreſtriũan pinguedine vcro
pláte ficut ín oleo totũ humidũ vnctuofum puri cít: humi
duemaquofum penitus ablatũ eft; c ideo aptiug eft 3d ca
lo:em c naturam ignis:⁊ ideo calidius eft pinguedine. d
ſcðʒ dicẽdũ qp olei ouobus modis ↄñderat᷑. Pꝛimo mó in
fe t boc mó pom£ cé calídü:fcóo mó »tiderat i reſpectu ad
aial:z boconobus modis. Primomõ immurádo co:pus:
alio mo in recipiẽdo. Primo igit᷑ iftoz duoꝝ modoz olcus
tẽperatũ eft:nó erm imutat coꝛpus nec facit ipm caüdi?aut
frigidius. coo mó oleũ calidü cft:q: cũ ↄuertit ad naturá
noftri co;pozis:recipirfo:te impᷣſſonẽ vel calditatẽ:⁊ idco
bocmó poni£ calidũ:multũ erm calefacit. (L ininro q̃ritur
vtrũ oleũ fit fic: cvidef cp nõ:qꝛ in oleo eftbumicü aere
p qð b5 fupnatare ficut dicit pbs in q̃rto:ſed nullus tale cft
ficcüzcrgo oleü nó cft ficai. boc aũt ofirmaf p ba. oícétes
qp oleũ eft tẽperatũ:ſed nibil qð eſt teperatum declinat ad
aliquas qualitates:crgo olet non occiinat ad ſicctatẽ. ad
hoc dicẽdũ ꝙ ole plus oedinat ad bumicitaré dp ad ficcira
t£. Hd auctozitaté yfaac dicẽcdũ qp alid 3: coꝛpus oeficcare
ouob?modis. Pꝛimo mõ ppter ſiccitatẽ poteſtatiuã qua;
bs cz hoc mõ pip coꝛpꝰ oeficcar:fcóo mó ppter effea que
acqͥrit qn um cft ad naturá coꝛpoꝛis:⁊ boc mó oleũ oz
ocficcare coꝛpꝰvł cutẽ:nõ q: fit ſiccũ:ſʒ qꝛ fit »fricatio cũ cu
tc c aggnatur q̃dã incenſio ⁊ inflàmanio vel caliditas: « p
íftas ocficcat cute ⁊ coxum.( erro jrit arca boc vtrum
pinguedo ficcio: fitoleo:c vide£ ꝙ ficillud q0b5 pres rer»
reftreec groſſioꝛes ficcius eſt:ſed pinguedo eft pmi reipe
ctu olei:cuiꝰ ſignũ eft ꝙ nó ſuꝑnatat ficur oleii ppter ptes
fuíterreftres:ergo pínguedo eítficao: oleo. d oppofitus
eft illud qð oíat y(a.c» pinguedo cft humidioꝛ oleo. là bcc
dicẽdũ qp pinguedo bumídio; cft oleo. A3 rõnẽ oicedum ꝙ
ſiccũ ðꝛ mulris modis. Pꝛimo mó i ínbftána ficut sinsiber
$3cóo món cóplerióe cbolera. Zertio mó qð ad mate
ríá ſiccã ↄuertit:⁊ boc mõ o£ oleagineü cft ſiccum.Quarto
mõ in tráfmutatione pdicra ppter au? tráfmuranone vire
rius deũccat. Dicimꝰ ero c olcü ⁊ pinguedoira fe bit ꝙ
pingueco ín ſubſtãtia ⁊ cõplexione ficio: eſt:oleũ vero bu
midius:in gnato DUE eft:q: ai ouerfum cft ad na
turã coꝛpo: ſ maoná impᷣſſionẽ c ficcitaté recpit.
¶ Xirca ſcðʒ fic ꝓcedit᷑:q̃rit᷑ vtrá piguedo canina fic calida
⁊ videtꝙ nó:piguedo ern ſeqᷣt naturã aĩalis cui? €: f co⸗
canis frigidũ cft c ſiccũ:ergo⁊ pinguedo (ua dʒeſſe frigida
. ficca, Sid oppofitii eft qð oicit y(3.cp poft pinguedinẽ leo
ninã calidio: eft canina ⁊ poft caníná bouina. d boc dicen
dà q pinguedo canina frigida eſt:⁊ cũ oꝛdinat yfac canina
poft leoninã nó facit róne caliditaris:fS róne ficcitatis, Cle
poffumus oícereq ín carnecanis oupler eft natura.natura
ſ.carnis:⁊ bec cft frigida € ficca: c natura fanguinis ⁊ beceé
calida. Põt ergo dici ꝙ pinguedo nó feqtur naturã carnís
fed natura ſanguinis. ¶ Scdo qritur círca boc vtrus pin⸗
guedo alicurꝰ aĩalis fit calidioꝛ ſanguine eiuſdẽ aĩalis: c ví
det ꝙ ſic: dicit Aui.ꝙ res dicũtur calide q̃ cito ad igne 2uer
— — — calidiores ſunt: fed pan
guedo eft hmõi reſpectu ſanguinis:ergo pĩguedo calidioz
eft ſangume.Ad oppoſitũ illud qð ———— ad fonteʒ
calo: coꝛdis eſt calidiꝰ:̊ ſanguis ẽ hmõi reſpectu pĩgue
dinis:ergo eft calidío: d pinguedo.Scða rõ beſt:dicit pbs
libꝛo oc aĩalibus.ꝙ aĩalia hñtia ſanguinẽ calidioꝛa funr: vis
ſubiungit:quãto pinguioꝛa tãto frigidioꝛa:⁊ quãto piguío
ra tãto mínus hñt oe ſangume.Ex bis ergo ↄcluait᷑ ꝙ fans
guis calidioꝛ eft pinguedine.Ad boc dicẽdũ qp ſanguis cali
dio: eft piguedine.ad rón£oícedB ꝙ alid ðꝛ caudꝰduobꝰ
modis. Pꝛimo mó particpatiõe:qꝛ mas! ĩpꝛimit ⁊ partici
pat caliditatẽ:⁊ etiã qꝛ ꝓximius eſt fonti calczis.t.co:di: et
hoc mõ fanguís calídio: eft pinguedine.Scðdo mõ in pan
do c recipiẽdo caloꝛis impᷣſionẽ:⁊ boc mó piguedo calídioz
eft fanguíne:ficut videmus q»pip calidíus eff q magis im»
ꝑꝛimit caliditatẽ:ceratũ catídioz cft pipe in paticdo⁊ recipié
do:q: citius redpit impᷣſſionẽ caliditatis.eodẽ mõ notãdũ
de pinguedine ⁊ fanguine. ¶ Tertio q̃ritur círca boc ve fe
po hircino quare cõpetit ín diſinteria.ad boc dicendũ ꝙ
bet qꝛ hmõoꝛ ſepũ bs ín fe ynctuoſitatẽ ⁊ Hie róne
Liber
ſtipticitatis reftringit:rẽne vnctuc ſitatis dlolidat: ⁊ B duo
1n diſſintera reqᷣrunt:vñ optimũ cft ꝙ bmóoi ſepũ in clyſte⸗
ribus apponatur,
€[ X ircatertíü ürícur quare boc eft p pisucdo vinũ z acc
tü quãto plus inuererafcütztáro plus calidioza funtzin aia»
libus vero eft ecõtrario:aĩal e quáto plus ꝓcedit in eta»
tc táco frigidius ⁊ ficcius eft. Ad hoc dicendũ qp ca bui? eft
q; in pinguedine noua ppter fui nouitatẽ eft mulra humi⸗
ditas aquofa: c bec caloze füffocatz debilẽ reddit:ꝑ peefius
vcro tpís illa humiditas »fumit « fit caida: bocett qð oí
xerunt antíq qp p ꝓceſſum tpie ꝑtes aquofein acreas; ct
aeree in ígneas 2uertunt:c ficfit vitio tota calida:⁊ (r3 pos
nit oc vino c aceto. In aĩali vcro quáto plus ín etate pee?
dit: tanto plus refoluitur caloꝛ naturalts t conſumitur: ⁊
idco fit animal frigidius 7 ſiccius.
¶ De medullis.
Lectio.xxxix.
Edulla oſſiũ ſapoꝛoſioꝛ ⁊ melioꝛ pingue⸗
dine ⁊ vnctuoſitate:qꝛ media ĩter grofías
pinguedinẽ ⁊ ſubtilẽ vnctuoſitatẽ:⁊ idco
Rae actio fua inter pinguedinem ⁊ vnctuoſi⸗
tatem media.
¶ Mecerebꝛo. Capi.xliij.
Ercbꝛũ cti naturalr ſit caliaũ ⁊ humidũ
— q; cc gibus cft piguedinii ⁊ medullaꝝ:
à qood ri accidéraliter cfttrigídii pprer multus
acré frigidi caput circũdantẽ:⁊ proptcr
ꝑuitatẽ camis ⁊ piguedis fup caput exiſtẽtẽ.ñ d
das arbírati (unt cercbsü naturałr effc frigidum:di
cẽtes tlludticut pplegma cé groſſuʒ ⁊ viſcoſum:teſtã
tes doc cc accidẽribꝰ fuísc paſſiõioꝰ. Snucntm^ind
unt cerebꝛũ aggrauãs ſtomachũ:in digeſtione durũ
cibi debilitãs appetitũ.vñ intclligit ec frigidũ.Cõ⸗
pꝛobãt ec vcrbis Ga.putãtes fua intẽtionẽ inde iu
uari. Ga.em̃ dicit.Si cõmouerevis vomitũ:da poft
cibũ cercbꝛũ.vñ ctii nõ eft dandũ:cũ appetitus de⸗
ficit ciboꝝ. ¶ Ex actionibus vcro cõfirmãt ín cere⸗
bꝛis cie ſenſuũ ⁊ motus fundamẽtũ.vñ frigidũ moz
ſtrat᷑ cffez humidũ.Si em̃ calidũ: cũ monis fuus fe
piſſimus calefaceret:incenderet aĩal ꝙ ꝑiret. Quo⸗
rũ intẽtio ouplt falſificat:artificialre roͤnabilr.Arti
ficialiter q: cercbꝛũ etſi durũ fit in ſtomacho ad dige
rendũ:⁊ coꝛrũpẽs appetitũ:nõ er frigiditate:ſed po⸗
tius facit boc cc humiditate ⁊ viſcoſtate inter pin⸗
guedinem c encruofitaré mediocxitate. Soí at bec
eſſent cc frigiditate cerebꝛi:tunc oupl 1 accederet pt
uediniq̃ ꝓpꝛie appetitũ coꝛrũpit:digeſtionẽ ↄfun⸗
ít ficut ante dixi Oð aiit ex vcrbis ofirmant Gal.
Si velis vomitũ mouere oa poft cibũ cerebꝛũ come
dere dicẽtis. Si benc boc íntellecerínt: certificabũt
intẽtionẽ fuifle Ga.nõ cc boc ꝙ fucrat frigitudo: fs
potius bumídítas c vífcofitas operenf bcc. Immo
magis bumiditati attinẽt:q; frigitudo naturalradu
nat: cõtinuat c appetitũ cofoꝛtat:vñ aqua appe⸗
titũ auget cii vinũ minuat:humiditas ⁊ viſcoſitas di
bo admixta incraffant eũ:⁊ vehemẽter ꝓbibẽt ad oí
erẽdũ.Si aũt caloꝛẽ babeat cibus vel vẽtoſitatem
innatat ſtomacho:⁊ cogit eire ſurſum. Si frig? :ag
anat ⁊ inferius eijcit ficut ín aqua acre videmꝰ.
ua em̃ frigida aggrauata deſcẽdit infra. Zicr q;
calidus leuis fit ⁊ aſcẽdit farfum.fEv róne cõtrabit
ficuc Ariſt.in libꝛo de naturis aialifi teſtat. Cereb:ũ
Capi.xliij.
cá fundamẽtũ fit ſenſuũ c motui:fenfus alit ⁊ inor*
ccvírtute caloris naturalis ſint: ĩpoſſibile cft ce frigi
di:q: frígitudo humiditatẽ naturalr clauditt igrof
fatfoposat fenfus ⁊ motui repugnat. Itẽ fi cercbꝛũ
frigidà fitzanterüt méozia:pbantafia:ró bot: cbfri
gitudie ipoſſibile ẽ eẽ:qð mõſtraker bía d palavidet
iuf? cerebro pplegma dñatur:vel frigitudo Sure e
memoꝛie: turbíde oifercrionis ⁊ inoꝛdinate ronis,
tx verbis ergo Ariſt bene pot intelligi qz cerebzi
calidi z humaũ fit temꝑate: natura rr ſtuduit ⁊ ac
. cidétalr frigidoꝛẽ ei pftare ue ſepiſſimꝰeũ incẽderet
mot Dena auit auté ſuꝑioꝛe fua teſtã oc pingue⸗
dínc ⁊ amevt exterío: acr ſubtilis ad cerebrũ pot?
ſet penetrare:⁊ accidentalẽ calost Cc nte mor Te
frigcrare:ticut co:dí ftuduít ex pulinonis anbclitu p
qué groffam ⁊ calídà a fc expelleret fumoſitatem ct
naturali reddcref téperamento:ne fuffocarct caloꝛe
naturali. IHucba *o d medulla cft ſpõdiliũ: eft ficuc
cerebzus: vñ c oc ſubſtãtia cerebꝛi 9: ee eft tñ dur ioꝛ
4 marímc pars caudevícína inferioꝛ. Quãto magia
cit a ccrcbso remouct:táto plus indurat᷑:⁊ iõ nó nu
trít ficuc cerebꝛũ ⁊ medulle offiti;z pinguedo:cũ mb
nus bumídíratís bs ⁊ vnctuoſitatis.Si tñ bene oU
geratur:non parum nutrit,
¶ De membꝛis ínter our z molle, Capi.xlv.
-.— f£mbsa intcr ourü c molle media: funt la⸗
| certi ⁊ caro pinguedine nuda:ſunt tẽpera⸗
tiſſima in quattuoꝛ qualitatibus:⁊ (dco cc
a 9 AY terío méb:te tépcrátioza: t ad oigcrendus
vclocíoza:z ad penetradas venas facilioꝛa:⁊ ad com
f5:t3dfi cozpus laudabilioꝛa.Que in ouo diuidũtur
Zut cifi pura ⁊ cadé pfecra ficut coz laterũ media ⁊
ſilia:aut funt quafi caro glandoſa ficat vbera: teſti⸗
culi:guttura:⁊ colla « ſit.Que pura caro funt; fau
guinea cis fubftatía dñat᷑.cũ (it coctus coagulatus
lacertia:venis:neruie:c arterijs:ſubtilibus c ſenſui
incõpꝛebẽſibilibꝰdelatus. ¶ Que 6 ſanguinolẽtio
ra:ceterís mẽbꝛis tẽperantioꝛa ⁊ aviſcoſitate ⁊ rof
ſitie remotioꝛa. THO crgo innatãt cibo: nec inflãt fto
machũ:cito ſaturãt ſicutvnctuoñtas ⁊ pĩguedo.De
ſcẽdũt (git grauitate fua ín loci coctionis ftemacbi
quib? cũ calo; naturalís dñet᷑:ſua actio cóplet i cle,
vii poc oc ipfis comedí plufdp faturítas crpetíerit.
Scðo — tif bsenctuofirarís vt lubꝛicet:⁊ eijciat
oc ínteftinís pitufdp veras penctrare poffit: fs ꝑle⸗
uitatẽ ⁊ facilitate mozant in inteſtinis quouſq; cpar
fibi traxerit:quãtũ fuc nature fuffecerit c io vian?
(n pfectü fanguine mutant: ad ſanitatẽ cuſtodiẽdã
⁊ Cofo:tanda mẽbꝛa vtilíffimus eſt.Que quafi caro
ſunt:minus ſanguinolẽta erũt:⁊ ín carne tenerioꝛes
qꝛ à ſcðo coctus cft ſanguis:⁊ natura fua inter cav
nẽ ⁊ pigucdiné mediocris, Ideoq; minus bs fangui
nis d carnis:maioꝛis vnctuoſitatis zvífcofitatis: 7
plus fanguinis qp pinguedinis:⁊ mĩoꝛis vnctuoſita
tis ⁊ viſcoſttatis:⁊ iõ mediocris caloꝛis inter pĩgue
dinẽ c carnẽ:ſed tfi magis pinguedini attinẽtis.
cõparationẽ ergo ſubſtãtie pinguedinis ſubtilioꝛ ⁊
nutríbilio: fit:groſſioꝛ c viſcoſioꝛ fit ad cõparationẽ
camis. iDinidunt aüt ip ouo. Sount em̃ quas natura
Dietarũ vniuerſalium.
it ad gñandaʒ hũiditatẽ:vñ actio copleat vir
ads ——* (icut vbera lactis:⁊ teſticulos ſperma
it « alij quos ita ꝑauit vt gñet humiditas ad
bunectandum membꝛã fibi vícina ſicut cos qͥ ſunt
nlingua:⁊ in teſticulis:⁊ ín alijs locis.
Se diuerſitate mẽbꝛoꝝ cx motu 2 qͥcte.Ca.xlvj.
uerſtas mẽbꝛoꝝ ex motu c qͥete coupler
f ASA N gut cm femp qͥeſcẽtia ſicut eerer;cozepar:
Mw Jlcrea circũdãtia: aut femp mouẽtia ec bcc
oduplicia:aut erri naturalia:aut accidẽtalia.
Naturalia d p ſe nõ p aliud mouẽtur ficut labꝛa: au
ricule:pedes:ꝑ aliud ficut carnes collo vicine:doꝛ⸗
fum core. Bene g ps q: qdã carnes p fc femp mone
tcs: ida nó mouẽtes:qͥda p alio mediocritcr.soemp
mouẽtes ad oígerediü facilíozes.fapozofto2c8 veraz
funt penetrabuioꝛes.Motu em̃ humoꝛes fubrilían
tur:caro leuigat᷑:caloꝛ tẽꝑatur.Semꝑ qͥeſcẽtes funt
bis ↄtrarie.Quies citi refrigerat:carnes grauat; et
ad oigcrédiü indurat. Per alíud fe mouctes medio
críterzinter bas fant mediocres,
¶ De diuerſitate coz cr loco, f£ api.rivij.
» 3uertitates mẽbꝛoꝝ er loco fuo ouob? mo
dis ſunt:aut em funt d in fupficic funt exte
rioꝛi vel interioꝛi.Que exterius ouob? mo
Adis funtzaut offibus vicine:ſicut offa oo:fi
⁊ colli, Zut no víciue ficut vmbilicus 7 cetera exte?
ríoza ventris. fibus vicine funtoiuifioes qͥnq; fi
cuc pectus circũdãtes:⁊ cetera mẽbꝛa ínter co: ⁊ ca
put media.Quedã funt ín inferioꝛi cozpoze ticut q
ab epare vſq; ad caudã.Quedã »o inter bec media
Quedã in dextera pte felli vicinc:alie in finiftra pre
fplení ꝓpinque.Que exterius funt in medío copo
re:melioꝛes funt interioꝛibus:q; exvicinitate pozo
coꝛpoꝝ qͥbus fumus ⁊ ſudoꝛ diſſoluit᷑:alleuiant᷑ c: ſa
poꝛant᷑:⁊ ad digerendũ faciles efficiunt. Interioꝛes
ecõtrario.Quẽ vᷣo ín ꝑte dextra:vicine ſunt funda⸗
mẽto caloꝛis naturalis.ĩ epati ⁊ felli:inde leuioꝛes⁊
ad digerẽdũ facilioꝛes. De finiftra vᷣo prc ie:quia
fplent vicine. Silr anterioꝛes poſterioꝛibꝰ funt me⸗
lioꝛes ex tribus caufis. Una q nutriunt ſanguĩe mũ
dificato in coꝛde:iõq; pectus:⁊ ipſum circundantia
ceteris mẽbꝛis in cibo ſunt melioꝛa vel laudabilioꝛa
Scða q; pectus voce ⁊ flatu femp mouet᷑: c iõ caro
fua leuíat ⁊ müdificat;facile digerit᷑ ertía q: in pe
ctoꝛe coz monete moꝛat᷑.Coꝛ àt fundamẽtũ € calozT
natural ide ſupꝛadicta carnib? ocinaüt. 3n pofte
ríoxib^ouab?er caufis nó ſilłr. Ana q: ſanguis vñ mt
triũt ĩ coꝛde nõ müdificat, 3llia qꝛ lõge fundaméro
— — — — etti
ni funt fapozis neq leues neq; cito digeſtibiles.
Media ĩter bec ſunt mediocría:fs tii poſterioꝛibꝰqᷓ
anterioꝛibꝰvicinioꝛa ſũt:deterioꝛa.Etſi em̃vicina fü
damẽto fint coloꝛis natural: ſanguis ende nutriũt᷑:
no in coꝛde ſcðo fuit mũdificatus:neq; ſunt invia ca
loꝛis naturalis ad cerebꝛũ a coꝛde aſcẽdẽtis:quo mũ
dificantur ⁊ ſubtiliantur.
¶ Oembrorum mollium durorum affignata eft natu»
⁊ diuerſitas:in baz autem parte agit de aatura 7 diuer⸗
fitatc membꝛoꝛum mediocrium inter liquida ⁊ coagulata;
S'o.Ittííij.
becauteus funt medulla ⁊ cercozi:« ocide agsreditur par
tes illas in qbus affignat alioꝝ membꝛoꝛum differentias.
Sunt aũt ín pñti lectione ꝑtes quattuoꝛ. In quart pꝛima
aſſignat ojuerfitaté mébzo;, rone mediocris oifpofitóis in
ter mollẽ:uqͥdã 7 coagulata. In fca. f.in hac:ebꝛa inter
durũ t mole funt media.affigaat cox oiuerfirate róne me»
diocritatis inter mollia£z duriciẽ. In tertía.f.i hac. Diuer
fitas méb:oz ex motu ⁊ dete cc.aflignat ipfoz oiuerfitaté
ronemorug c detis. "3n quarta. f.in Dac: Di 19 mem
bꝛoꝝ ec loco ſuoõ ouobus modis.aſũgnat ipᷣoꝝ diuerſitate⸗
rõne locoꝝ.Nos aũt fingulas oifticte erponamus. xima
aũt ꝑs q̃ eſt de mẽbꝛoꝝ medioz inter moliciẽ:lidda 7 coa»
gulatã diuerfitate:in ꝑtes duas diuidit᷑. In quarus pꝛima
ailignat naturã medulle oſſiũ. In fcoa. fin bac: Cerebꝛum
ctfi naturałr calidũ fit ⁊ humidũ ⁊c.aſſignat naturã cere»
bꝛi c nucbe.£irca pꝛimã partẽ dicit cp medulla offi fapozo
fio: cftoi pinguedine ⁊ vnctuofitate ppter natura medía,
Circa fcóam parte d eft oe natura cercbzi ⁊ nucbe funt due
ꝑtes. 3n quarus prima agitoe natura ctrebzi 3n f cóa.f.in
pac; Nucha g d meduila eft ſpõdiliũ ⁊c.agit oc natura nu»
cbe Pꝛima pe diuidit᷑ Louas. In q̃rũ pma agit oc natura
cerebꝛi. In fcoa f.i bac; Ein qͥdã arbitrati füt ⁊.inducit oif
né ↄcra opinione de cõplexiõe cerebꝛi.Dicit ergo ꝙ
cerebꝛũ calidũ & humidũ cũ ſit de gne pĩguedinũ ⁊ medul
larũ:tũ accidẽtalẽ p frigiditate ppter aere circũſtantẽ ⁊
pter paruitatẽ pinguedinis ⁊ camis i capite. Seide íi
cir opinionẽ drca eius cõplexionẽ.Hec ait pare ofuidif in
duas. 3n quarü pꝛima inducit opinionẽ ponẽtẽ cerebzum
eſſe frigidi ⁊ humidũ ⁊ rõnes eius. In ſcða.ſ.in hac:Quo⸗
rũ intẽtio ouptr falfificat ⁊c.ipſam impꝛobat:⁊ pꝛobat ipᷣm
eſſe calidũ z humidũ. Dicit ergo ꝙ quidã i cere⸗
bꝛũ cé trigidũ cbüidü ppter duas rõnes. Quarũ puma cft
ec eius paſſiõibꝰ. Oẽ mẽbꝛũ qð ſtomachũ agsrauat appeti
ti ocfectat ⁊vomitũ ꝓuocat:eſt frigidũ ⁊ humidũ:ſed cere
bꝛũ eit huiuſmodi:ergo eft frígidü humidũ:vñ Zoalipm
dixit inuare ad puocadũ vomitũ.Scda rõ ex adionibusce
rebꝛi fumpta cft hec.oẽ mẽbꝛũ in quo eft pꝛincipiũ fenfus ⁊
motus:qð eft in motu»tinuo:c ppter motũ ↄᷣtinuũ incẽdi
t coꝛrũpi natũ eſt:⁊ p ↄñs toti aĩal perit:neceſſe eſt adboc
vt 2feraet vt fitfrigide cõplexionis ⁊ humide:ſed cere dꝛũ
cít bmói:ergo ad boc vt oeruet᷑ necefie eft vt fir frigide et
humide complerionis:vt per frigidã ⁊ humidã cõplexionẽ
obuiet calozi € ſiccitati ex motu acqͥſitis. ¶ Tonſequenter
impꝛobat hãc opinionẽ. Hec aũt ps diuidit ĩ tres. In qua
rũ pꝛima ipꝛobat cà arnficialr (oluedo rõnes eius. 3n ſcða
f.in hac:⁊x rõne hitur fiait Ariſt.in libꝛo oe naturis aĩa⸗
liũ. impꝛobat eã rõnabitr 3zius eius do. 3n tertia.ſ.
ín hac:x verbís ó Ariſtotelis bene pot intelligi. concludit
intetione € naturà cerebꝛi manifeftat. Dícitíait ꝙ bec opi
nio ouplr pbat:arrifiaatr c rónabilt. ꝓꝛĩo aüt m qꝛ cere
bꝛũ nó b5 pdicras ↄaitiones cũ comeditur ppter fnsidíta»
té ⁊ humiditatẽ:ſed ppter humiditatẽ z vifcofitazé.c cum
dicit Ba.ꝙ val; ad vormtüi puocãdũ:nõ eft b ex partefrigi
ditatis 7 humiditatis:ſed ex pte büidíraris c viſcoſitatis ⁊
q appetitü oefecratnó cft bocer frigiditate 7 humiditate
f5 potiue er calíditate z bumíditatezq: calidd oefecrar ape
petiti ficut ps i calido vino:frigidũ aüt puocat ficut psiad
frigida. Deinde ipzobat róné bác rónabilr:c inducit duas
rónes ab actioib? acceptas. 3P:ima ralis eft: o£ mẽbꝛũ q3
e(t fundamétü fenfus:bs dñiũ calozís p ques firfenfus:fed
cereb:ü eft hmõi:ergo b5 dñiuʒ calons. Scða ró bec cft:oé
mẽbꝛũ in quovígét mẽoꝛia 7 pbátafia bs cóplerione calida
p quáopanones barü virtutũ vígét: c nó frigidá q eas oe
ftruit-fed cerebꝛũ eft bmói:ergo Ds cõplexionẽ calidã: nam
nos videmus q qn cerebꝛũ eft fotiter infrígidirum ficurin
litargia patif oefectü memozia. Deinde oicir 3dudzdo qp
$m Ariſt.cerebꝛũ eft calidũ ⁊ humidũ naturatr:ſed tñ nara
ra dat ei frigiditatẽ naturatr cc aere exterioꝛe:⁊ er priuatio
ne carnis ⁊ pinguedinis:ne pᷣ nimio coꝛrũpat᷑ caloꝛe.⁊ eft fi
mile in coꝛde ⁊ pulmonc.s£onfzquérer nucbe naturam aſũ
gnatdicẽs qp eft eiuſdẽ nature cii cerebꝛo:ſed rfi durioꝛ eſt⁊
quãto plus ab co diſtat tãto durioꝛ eft: c t vigent mult
g
Liber
autrit. Sunt igit in bac pte ſeptẽ ꝑticule. Su quarũ pꝛima
egit de natura medulle oiſiũ. 3n fcóa oc natura cerebꝛi. In
tertia inducit opinionẽ arca c? cõplexionẽ. 3n q̃rta opimo
bcc artificial ip:ooat. In Gntz ronabitr. 3n ſexta aflignat
intẽtio auctoꝛis arca naturá cerebꝛi. 3n feptia agif oc natu
rà nuche. ¶ Oebꝛa iter durũ ⁊ molic media ⁊c. Sn hac ꝑte
agit oc mẽdꝛis medijs inter durũ ⁊ molle. Diuidit᷑ aũt hec
pe ín duas. In quarũ pꝛima agit de natura boz mẽbꝛoꝛuʒ.
In ſcða aſſignat coz diſtĩctionẽ. Pꝛima nó diuidit᷑. Scda
diuidit in duas. In quaz pꝛima ipſoꝝ diſtinctionẽ aſſignat
In ſcða iuxta oitr.rérías diſtinctidis ipſoꝝ diuerſitatẽ aſſi⸗
gnat. Peima non diuidit᷑:ſed ſcða diuidit in duas. In qe
rũ pꝛima agit oc ſanguineis carnoſis. In fcóa de me abꝛis
quaſi carnoſis d aliquãtulũ a natura carnis diſtãt. Pꝛima
nó diuidi:ſed ſcða diuidit᷑ ĩ duas. In quarũ prima agit de
natura quafi carnoſoꝝ. Sn ícóa ipᷣoꝝ diſtinctionẽ aſſignat.
Sunt igit᷑ ĩ hac ꝑte qͥnq; ꝑticule. In quarũ pꝛima mẽd:oꝛũ
medioꝝ inter ourü ⁊ molie naturam affignat. In ſcða.ſ.in
bacQueín ouo diuidunt᷑.diuidit ipa p carnota pura c non
pura ficut funt vberoſa. In tertía.f.in bac: ue pura funt
carae fanguini.cc.afiigaat naturà carnoſoꝝ. In qra. fin
hac:Que quafi caro funt cc.affignat naturã no puroꝝ care
nofoz. 3n qnta.f.in pacc iP iuíduntur g m ouo.tpoz diſtin⸗
«tione atiignat.(xirca pꝛimã ptéoícir q mebꝛa pcc funt fi
«ut lacerti € caro: cfüt vitiare ludis ppter rui tẽperame tũ
AT 2 or MAT
—— tertía.f.ipac: XPeralió mediocriter fe
mouetee tcn
imt. d 1n oci ppter foz
tioꝛẽ caloꝛẽ depurantẽ c» ín finiftra. Tertío oícit cp locata
ter caloꝛẽ cõꝛdis. In pofteríozi locata funt petoza. pzopter
—— ſanguinis:⁊ ꝓpter diſtãtiã a fore caloꝛis. uar
rã mediã:⁊ quãto ad pte anterioꝛẽ plus accedũt:tãto funt
melioꝛa ꝓpter ſanguinis mũdiciẽ ⁊vigoꝛẽ caloꝛis:ad poſte
rioꝛa accedẽtia funt Zꝛia.⁊ ſic terminat᷑ bez ꝑs.CXirca htẽ
iftas tría querũtur. Pꝛimũ eft oe medulla oilium. S005 oe
natura cerco. Zeraum de nucba, ]
(Circa prima pceait boc mó:quen£ ytrũ medullafit ca,
lida vel frigida: cvidet qp fit frigida; vnügogs mco: nunt
otento m fuís 2cauítatious fibi filizfed iiia qð nurrit tem
per eft eiuſdẽ cóplerionis cilio qð nutni£zergo medulla €
ciufde coplerionis ai offibus:fed coplerio oſſiũ eft frigida
ergo fitr 2plerío medulle eft trigida.Scda ró bec eft; pmói
pumiditaree:fanguis;pinguedo 7 bmót 2bát cóplerione;
ab iiis ín qbus gnant: vñ ficur olar iba. comento tuper
apbosifmos:fanguis cft calidioꝛ lacte;q: tn calidiozi mébzo
gnat d lacq: ín epate Jac vero in mamillis:ſed medulla ín
oflib? gnat: offa ſunt frigidazerso medulla crit frigida,
¶ Ad oppoſitũ eſt illud qo dicit coiter.ꝙ oia q̃ ſunt oc gne
vnctaotitaris funt calida:ſed medulla eft bhinoi:ergo eft ca
lída.zd bocoicédü q medulla nature calide eft, ad ronem
piimáoicédi q nurrimétü ofliü ett oupler, "pum eft di
mediate nutri£ o8:cbec eft humiditas frig.da ficut os:alið
aüt cft mcdiatü qð eit citra 2uerfioné; c rale nó feQtur na»
turá offis:fcd poti? naturá languínis:tale Ponutrimétum
eft medulla.dd fcóam oícédü ꝙ calíditas in alíquo eft qua
drupler. Pꝛimo mó ficut matcría ex d gñat:⁊ b mó nerui
fequát materí er qua gñant᷑. Scdo ex fo:ti agẽte:qꝛ ex fos
t1 agẽte fo:tís caloz; c er debili debilis gnat Tertio mõ er
otínéte ficut p oe fanguime griatoin epate:qui 9: calidioz
pꝓpter ↄtinẽs.ſ.coꝛ ⁊ epar.Quarto er orentoficur vene ps
pᷣter ſanguinẽ ↄtentũ. Dicimus g qp medulla ppter marce
fià cz qua fit acqrit calidítaté;Q: gna£ er fanguic.QT Sco
q̃ritur circa hoc:vtrũ pinguedo fit calidio: medulla aut ecõ⸗
trarío:cvídct ꝙ medulla fit calídíoz:q: qð mag! accedit ad
naturá fanguis écalídíus:f5 medulla € bmót refpectu pun»
guedis:ó medulla calídíoz € .5ino: ps p pbm lidꝛo oc aia
lib? oicenté p medulla ín offib? pucroz cit verus fanguis,
fdoppofitü:t ol gñe illud qð ꝑticipat mag naturã extremi
d extremũ:magis € calidá:fS dicit yfa.c» mebza tenera mol
lia: ⁊ ——— media:piguedo pᷣo ⁊vnctuoſitas ſũt
extrema:medulla $o eſt mediũ:ergo pinguedo calidioꝛ Ad
boc dicẽdũ cp medulla oſſiũ minus cft calida d? pinguedo,
Ad rõnẽ dicẽdũ ꝙ in pinguedine ↄcurrũt oẽs cauſe q̃ ad ca
liditatẽ oꝑant᷑: In pín em ↄocurrũt vnauofitas ſan⸗
guinis 7 calo; maioꝛ:⁊ otínée calídioz:in medulla $o
ifte cac caliditatís no 2currüt.puís ó medulla magís acce
datad naturá fanguinis d pinguedo:tñ plures các calídi»
tatis ocurrũt tn pinguedinc.¶ Zertío drit circa hvtrũ me
dulla oſſiũ fit nutrimẽtũ coz vel fupfluitas:vidcf ꝙ nó fit
nutrimẽtũ:qꝛ dicit Ariſt.in libꝛo ocatalibus:q cádé natus
rà bs medulla ín oſſibꝰ quá bs pinguedo ín carne:vñ fi pin⸗
guedo alicuiꝰ aialie eft liqda:z medulla erit lígda ficut pts
1n pozco:fs piguedo nó cft nutrimẽtũ carnis:g̊ neq; medul
laenutrimétü oſſis. Scða rõ peceftzvniiqoqg mẽbꝛũ cr nu
trimẽto fibi fiti nutrit;ó illud qd eft oiuerfum penít? a na»
tura t cóplerióe alicuiꝰnõ erit nutrimẽtũ il?: (5 medullae
hmõi refpectu oſſiũ:eſt em nature calide:os vero frigide: &
medulla nó eft nutrimẽtũ oſſiũ. Tertia ro bec eſt:dicit pbs
ín libio de aĩalibꝰ ꝙ fanguis eft elrim? cibus in oib? mbi?
€ biceft cóis: ppztus 9o eft bumiditas q 2uerntad natu»
rã mẽbꝛi:g t cft vt nutrimẽtũ mẽbꝛoꝝ fir ſanguis con
uerſus ad naturã mẽbꝛoꝝ:gᷣ illud qð cadit ínter mébzus c
humiditatẽ nõ eſt nutrimẽtũ:ſʒ medulla eſt inter os ⁊ hũi⸗
ditatẽ offis:á medulla nó poterit eẽ nutrimẽtũ offi. ad op
pofitü:enüqógs mẽbꝛũ nutritur er büiditate tentat fua
ꝰcauitate t ſpõgioſitate:ſed medulla offii eft bmóí reſpe⸗
«tu offi: c boc dicũt auctozes ꝙ nutrimẽtũ ofíii nibil alió
eit qᷓ ſanguis q oefcédítad m£b:a:ó medulla eft nutrimen
tii ofiid. zd boc oícédü fm quoſdã c» medulla eft nutrimẽ
tüoffiü.Hos tñ dicimus q nõ eft nutrimẽtũ offíüi ficut pi»
guedo nó eft nutrímétü camís:fed folii irroꝛat oſſa calo»
ré naturale »feruat ín eis:vñ eft qdã fupfluítas m offibus
acsregata nó potẽs tantà coagulatione recipevt ad natu»
rà mẽbꝛi onertat ficut pinguedo ad naturá camis. ld ró«
ne dicẽdũ qp humiditas ip mẽbꝛo duplex eſt.q̃dã eim eft im⸗
Dietarũ vniuerſalium.
mediate gñata cr ſanguĩe:⁊ ↄtinet᷑ ĩ ſpõgioſitate mẽbꝛi ad
quá uertit fanguis ⁊ becnutrit —— eft nó »téta
m fpógiofitate mẽbꝛi:ſed extra coagulata ficit pinguedo
z becnó nutrit. &d fcóm dicẽdũ qp oupler eft fupfluitas: q
dácftoino ipuritat|:vt egeſtio t vꝛina:q̃dã cft refiduiratis
ficut lac pínguedo.t hmõi cft oupler.qdam cft à remanct
ín coꝛpoꝛibꝰ aĩaliũ:⁊ oꝛdinat᷑ ad oieruationẽ coꝛpoꝛis ficut
pinguedo c medulla.Alia ad ↄſeruationẽ ſpẽi ficut ſpma.
Alia vᷣo ad ↄſeruationẽ ſpẽi neccozpoiís:fed ad ↄſeruatio⸗
né fetꝰcũ egrenus fuerit abvtero ficut lac. ¶ Quarto q̃rit
in qo? offib? cft medulla c m qbus nõ.Ad poc dicẽdum ce
funt jdà offa caua ficut vena: cio remanet ibí fupflnitas
medullaris:füt alía offa folida ppter vigoꝛẽ « robur coꝛpo
ris: idco nó debent ce ↄcaua.⁊ in big nó 05 effe medulla,
€[ Sed tic qrit᷑ quó illaofía nutriunfzin qbus nó cft me»
duila, Ite fi er fanguine nutriant:q̃rit quo fanguis peruc
niat ad ipᷣa cũ nó habeãt ↄcauitates neq; venas. Sd hoc di⸗
cẽdũ ꝙ iſta mẽbꝛa nó nutriunt᷑ medulla:ſed ex humiditate
quadã:ſanguis em̃ ad illa offa redũdat exiẽs p poꝛos occul
tos in oſſibꝰ ſicut alijs mẽbꝛis ficut dicit Auicẽ.poꝛoſa em.
fant vt nutrimẽtũ recipiãt c ctiã plãte. ¶ Sextoõ q̃rit qua
rein offib? quoꝛũdã etali no € medulla ficut in oſſe leonis
fm yfaac. id bocoicédü ꝙ oupler eft cá bui? fm pbrm. boc
em aial indiget magna foꝛtitudine:⁊ ita natura fccit ei cfla
ſolida⁊ nó ↄcaua.Scda cà eft qꝛ ficca funt multũ:cuiꝰſignũ
eft v qñ adinuicẽ ↄtingũt exit ígnís Fm pbm: ideo nõ hñt
medulla. (T Septimo querif qre medulla ín qͥbuſdã aĩali⸗
bus líqda eft ficutín poꝛco:in altjs Yo folida ficutín vacca.
Ad hoc dicẽdũ fm pbm ꝙ q̃dã funt aĩalia multü liqͥda aqͥſa
ficut poꝛcus:⁊ iõ pinguedo líqda: iõ illud fitr liqᷣdũ qð €
fite pínguedim ficut medulla:in aialib? ficis ecótrario: et
iõ in iſtis medulla eft coagulata. Octauo querit quarc
medulla nó põt recipe inflámarione ab igne ficut piguedo
cũ vtrũq; fitoc gñe vnctuofitatís:t pprer qd quedam pin
guedo nó inflámat ficut pinguedo pozdi: quedas fic ficut
pinguedo bouís. fd boc dicẽdũ qp tlle res rcapititinflàma
tioné ab igne d purã hñt vnctuofttaté ficut pinguedo ⁊ sir
bus:fs medulla nó bs vnctuofitate pura. Itẽ queda pigue
do liqda eft ⁊ aquoſa:⁊ becnó recipit inflámatione ignis:
ímmo pori?igné fuffocat c extũgiut:⁊ ralis eft piguedo poz
d. alía eft pinguedo aerea terreftris: t becinf.ámationes
recipe pótficut ps in — bouis.
¶ Rrca ſcðm ꝓcedit᷑ hoc mõ:⁊ querit᷑ cui? cõplexionis fit
cerebꝛũ:⁊ videt qp calide:oẽ illud qðeſt oc gñe vnctuoſitatꝭ
X pinguedinis cft nature calide ficut pʒ in pinguedine:fs ce
rebꝛũ eft hmõi fm yfa.d cerebzus eft naturc calide. coa ro
eft hec:oẽ mẽbꝛũ aquo eſt oꝛigo fenfus ⁊ mor?q celeb:anft
pipm aialé:bs natura »fo:né ülíue ill qutari q eft pꝛicpiũ
enfus ⁊ moD:fed cerebꝛũ eft bmóí qꝛ eft fons t ozígovirtu
tis aialís z principii fenfus:d Ds naturã cõfoꝛmẽ illi q̃litati
ꝑ quã fit fenfus ⁊ mot?:fed bec eft caliditas:nibil eni5 finc
caloze eft ſentire:q̊ cerebꝛũ eft calíde nature. id oppoſitũ:
oẽ mẽbꝛũ qð eft creatũ ad exceſſum caliditatís alterius rem
perádi eft nature frígide:fed cerebꝛũ cft bhmõi:qꝛ ficut oi
— frigidũ ⁊ humidũ vt ſua frigiditate ⁊ hu
m
iate ↄtẽperet caliditate ⁊ ſiccitatẽ coꝛdis:ergo cerebꝛũ
tft frigidum. Scða rõ eft hec: dicit pbs libꝛo de aialibue:qp
aĩalia fanguine hñtia calida ĩudicant᷑:⁊ ñtr membꝛũ:ſed ce
rebꝛũ ſanguine pziua£:d frigidũ 05 iudicari c non calidum.
Tertia ro eft hec:oẽ mẽdꝛũ qð eft cá oífpónü ⁊ ꝓpꝛietatum
coꝛpoꝛis »fequetiü frigiditate eft frigidü:fed cercb:um eft
bmóf:áeftfngidü.£5ino: pʒ qꝛ fomn? caufat a frigiditas
te:caufat em er eleuatíone fumo ad cerebꝛũ:⁊ fcQtur fri?
gidítas, ficut ꝛes eleuati ad aera 2uerrunt in aquas ꝓ
pter loci frisiditaté:fitr fumi q afcédüt füt cadi ⁊ deſcedũt
frigidi ficut oicitbatv.q: infrigidant᷑ ín cercbzo « ↄdẽſant
ín aquá c ocfcédüt:ó cerebꝛũ cft fgidd.£29 2ccdim? dicẽ⸗
tes (p cercbꝛũ eft frigidũ ⁊ bumida. Motãdũ g qp in cerebzo
funtquattuo:."»:imi eft cóplerío naturalis ei. Scom cft
coplerio accidétalis quà bít a fpirítib? ⁊ a caloze naturalí
Zertiũ eſt cõplexio accidétalís quà 2trabita fumis, Quar⸗
tücft acceſſus ad natura pingucdmís Dici? $ qp quàtus
S'o.Irtv.
eft oe natura cerebꝛi ꝓpꝛia frigidi eft t humidũ:cuiꝰſignũ
eft.q: Ariſ.dicit libꝛð ocaialib? g oia mẽbꝛa d fanguine ca
ret ad frigiditate oecinat:;fed cerebꝛũ caretfanguinc: erio
naturatr frigidi ẽ fiait pbauit ratio dà: acciderat tñ calf
dücftfin ꝙ patebit infalurioe cutufdà rõnis. Pꝛimo ⁊ ter
tio mõ accipit cerebꝛũ Ariſt.Auicẽ.⁊ SRaP. Quarto tñ mõ
yſa.accipit cerebꝛũ ſm.ſ.ꝙ eft oe gñe pingueainum:⁊ quia
ois pinguedo Pm yfa.calidazió yfa.ponitcerebzü calidum.
fid róne pꝛimã p5 folutio.q: cerebꝛũ b5 ouo.f.cóplenonem
⁊ copofitioné.quátü ad cóplerione nó fequit naturá pigue
dinis:ſed poti? rone cópofitióis:c io nó valet ila ró. Ad fe
cũdã dicẽdũ ꝙ qpuis opationcs « mot? fiat in cerebꝛo:non
e E a caloze p ſerſ⸗ —
irca tertiũ pcedi£ Db mó:qrit oc nuchavł de ſpinali me
dulla cuiꝰcõplexiõis fit: c videt᷑ qp frigide:oẽ mẽbꝛũ qð oꝛit
a membꝛo alquo eft eiuſdẽ nature cti illo : & maxime illud
qð oꝛit᷑ ficut ꝑs:ſed nucha a mẽbꝛo frigido o:i£ ficut ꝑs:qꝛ
ex cerebꝛo a pte poſterioꝛi: 6 nucha cft frigida ficut cereb:rt
Hoc »firmat p boc q: nucpa oa£ a cerebꝛo:⁊ fitr nerui oꝛiũ
tur a cerebzomediáre nucba:fed fi extrema ſunt frigida:et
mediũ erit frigidá:fed cerebꝛũ eft frigida ⁊ nerui frigidi: ó
fifr nucha erit frigida.Scda ró hecẽ:mẽbꝛa oura que a na»
tura fanguinis diſtãt funt fngida:fed nucba eft bmót:ó eft
frigida. zld oppofitüi:medulla offiti nature calide cft:f5 nu»
cbaeft medulla offi: ó nature calíde eft. IPoc »firmat per
Dm dicẽtẽ ꝙ cerebꝛũ frigidü eſt⁊ nucba calida: vB ponit p
nucba tempat frigiditate cereb:i. 8d bocoicédü qp nucba
frigida eft naturatr ficut cercbzü. Ad rõnẽ pꝛimã tn ↄꝛiũ oi»
cẽdũ ꝙ quedá eft medulla offiü que gnat er ſanguine ⁊ nõ
ex quolbet:zfed ez fanguine quát ad humiditatẽ vnctuo⸗
ſam:⁊ hec medulla calida eſt.Alia eft à nó gñat᷑ ex ſan guine
£D nó fedtur fanguínis naturá :neqg 05 oia calida f5 poti?
frígida: «ralis eft nucba « eft anita er frigida pocnone fp
— ui Scðo — oziaf a cere»
20qꝛ ponit ꝙ nó oꝛit a cerebꝛo.pꝛeterea ponit pbus
ip̃am e calidá. d boc dicẽdũ ꝙ nó oicit vez, phe imo ouf
a CereLzo ⁊ frigida eft ⁊ nó calida. SSuftinédo iñ ipᷣm dicimꝰ
ꝙ ouplzr eft oꝛtꝰ:quidã eft per »fozmitates firus ficut ner»
ui oztunf a cerebꝛo:eſt au? o:tus p cófo:mitaté fube.c boc
mó intelligit Ariſ.ꝙ nó oꝛit᷑ a cerebꝛo:qꝛ cerebꝛũ eſt mellis
fubecnucba oure:cíó oíat ꝙ nó ozif accrebzo.( "3téque
rif quare nucba ci fit medulla oſſiũ ex pꝛimo fpmate gna£
alia vo medulla gñat᷑ er fanguic. Sd B oicedi cpnucba crea
tà cft ad boc vt immediate oziaf a cerebꝛo ⁊ nerui oxianf ab
ipſa monui ficut a cerebzo ozíun£ nerui fenfibiles:2:6 ficut
cereb:ü er pzímo fpmate gria£ fir ⁊ nucba. alia Yo medul
l3 nó eft ad boccreara:fed vt 2feruet bumiditaté ⁊ calozes
oſſiũ. sEonfequeter circa ꝑtẽ iſtã árüt ouo. 3»umá eft oe
oiuerfirate mẽbꝛoꝝ a pte mot? ⁊ qerís. Scam eft ocotuer
fitate mẽbꝛoꝝ a pre fir? s irca — ꝓcedit hoc mõ:⁊ d
rit vtrũ mẽbꝛa q̃ in motu ↄtinuo funt ficut pedes finr melio
ris nutrimẽti d caro pura:⁊ videt᷑ ꝙ nõ:mẽbꝛa neruofa fri
gida funr ⁊ ficca ⁊ dure digeſtiõis viſcoſum fanguine gñan
na:fed pedes funtbmói q: natura ipa neruofa »ftituit p
pter mõtũ:gnõ funt laudabiliozis nutrimẽti. Scða ró pec
eſt: mẽbꝛa q er purioꝛi ſanguĩe gñant᷑ laudabilioꝛis funr nu.
mẽti: f5 mẽbꝛa extrema nó gñant᷑ ex purioꝛi ſanguĩe:ſʒ alia
g nõ fant laudabilis nutrimẽti:q̊ cc. Ad oppoñtũ eſt Uud
qð dicit Raß.ꝙ mẽbꝛa q̃ ſunt in motu »tínuo ſunt laudas
bilis nutrimẽti: ſed pedes ⁊ confilia ſunt hmõi: ergo funt
laudabilis nutrimenti. Poc etiã pꝛobat᷑:q: mẽbꝛa d babẽt
ſubtilioꝛes humiditates laud3bilio:? ſunt nutrimẽti:ſʒ mé
bꝛa extrema ſunt hmõi ꝓpter motũ ficut dicit vſa.q iũt lau
dabilis nutrimẽti.¶ huius q̃rit fi pedes viſcoſum
fanguine gñant ſicut vult Ras.quõ cõpetunt infirmis. Ad
hocdicẽdũ ꝙ caro dextremitatibus eft laudabilis nutrimẽ
t ⁊ ſubtilioꝛis ⁊ mãdioꝛis:⁊ bocnó cftnifi ꝓpter motum.
Ad rõnẽ pꝛimã fn ↄꝛiũ dicendũ ꝙ mẽbꝛa dicunt᷑ eſſe laudas
bilis nutrimẽti multis modis. Pꝛimo modo q: maius in»
ducũt nutrimentũ.⁊ bocmodo caro poxcina laudabilis. eft
nutriméti tefte SRa$.q diatꝙ caro pozcína nuda niitrit ma
gis oi carne.Scðo mó 3; laudabilis nutrimenti 254 q: eft
Wu)
Liber
nolloris nutrimeti t minus viſcoſi: zpocmo caro ſubtilis
z molis melioꝛis cft nutrimẽti qz mollior: vt pulu ⁊ hᷣmõi.
Zertio mó qꝛ purioꝛis nutrimenti: c boc mó ertremitatzg
laudabilia funt nutrimẽti:q: nutrimẽtũ lcui?c pun?sfiant
Ad ſcðʒ dicẽdũ qp quis ſaguis grotfio: máde£ ectremtati
bꝰ:tñ fubciliat ppr motá caz ↄtinuũ « fit ſubtilis nutrimẽ
ti. id boc qð dicit SR af de pedib?: dicimꝰ q q̃da funt ptes
q vifcofum giant fanguinc.Cneruotc ⁊ nó oant nifi pprer
frigiditatẽ leuitatẽ iparü. Ad boc á vt vifcofitas remoaca
tur:coquatur multũ vcfiat molles z bn digeſtbiles: cõua⸗
lefcenn g plus cópctit caro pura pinguedine d caro illarus
extremítadizq: fadlío: funtoigeftiois €. ScooQrit oc au
ncutis: vtrü (int laudabilis nutriméti ⁊ videt cq» nó:cames
cdi carcilasinofcouri funt nutrunẽti: f5 auricuie funt hmõi
$6 fant audabilis nutrimẽti.Ad oppoſitũ eft iliud qð bí»
Git yfa«p mẽdꝛa q̃ in motu fuat otínuo laudabilis funt nu⸗
trimẽti: cci cft manífeftazfed auris cft bmóizó eftlaudabi»
lis nutrünzti.Q 3Rónc buíus qrit quareauris ⁊ pes i poz
€o funt laudabilis nutrüméti: nó tñ ita eft ín ancte.Zid Dot
cedi ꝙ rónc illa qua cartilaginofe funt groſſum nutrimen⸗
ti ezpibentzted rone ſubtilitatis fibe « fanguinis quá acd
rũt in morubonü ſanguinẽ gnant: c hoc maxime ín posco q
eſt aial bumídü:caro 9o pedis c auri oura eſt: iõ tepera
tur: tü ppter humiditatẽ: tũ ppter moti. a [ Muarto qrit
circibozquare extremtates iuñt de gñe neruoſorũ c care
tilaginoſoꝝ. Ad boc dicedũ ꝙ mot? c fentus ꝑ neruos fiat
Ad motũ veroreqrunt nerui foꝛtes ⁊ oun. Ad fentum vo
mollicies ppter foꝛtẽ receptionẽ vel frequẽtẽ:⁊ iõcũ extre
mitates fiat ꝓpter motũ c ſenſũ:iõ natura creauit eas ner
uoſas. ¶ Quinto q̃ritur circa boc quarc aures oim aĩaliũ
funtín motu 2rinto ezcepro hoĩe ⁊ ſymia.Ad boc dicẽduʒ
q bozeít ppteroiuerfum fit auri in aĩalibus: dicit pba
in libꝛo oc atalib?:in qouída em aialibus aures funt fite in
ſuꝑioꝛi pte capitis:ied tales ptes d in tali fitu ponun£ hñt
motü liberü:cíó quafi ↄtinue füt in motu:aures $0 ĩ hoĩe
C ſymia ponütur in maxilla ſuꝑioꝛi: t ió nó hñt motũ libez,
Sexto q̃rit cũ méb:a d fant in extremitatibus oino fint
pura:vtrü fitr extremitates aĩaliũvenenoſoꝝ fint fanec pu.
rc ficut cauda:z vídct ꝙ fica: peces d ſunt in motu pꝛopter
motü oepurant c ficfunt midio:es alta prib?:fed caput c
cauda funtquafi in motu 2tínno:ó p motũ ocpurant.iZon
traríü oicüt auctozea ꝙ ín capite 7 cauda eft venenũ. Ad B
dicẽdũ ꝙ venenü eft in capite c cauda.ptes Yo purio:es et
mũdioꝛes fünt in medio:c cà eft qꝛ virtus veneni eftfubftá
tialis illi aiali: vp nó eff venenũ retpectu aialis in quo eft:f;
refpectu co:pozts bumani ficut dicit Auicẽ. mouent᷑ em illa
aialía a medio ad extrema: c io tota bumiditas ociluit ad
illa mẽbꝛa:⁊ iõ eft ibi venenü. id rone dicẽdũ q illud qð ín
£o:poze ↄtinet ſuꝑuitas efr. vn q: bmói humiditas venes
601a cit eſſentialis:iõ p motü n5 pót elíquari neqs ocpura
ri. Septimo q̃ritur quarecauda cuiuſlibet aialis multe
pinguedinis eft; tviáct 2zid:q: mẽbꝛa d ín extremitatibus
ſunt:motui funt deputata:mẽbꝛa vo motui ocpurata funt
neruoſa:q̊ cauda 05 e£ neruoſa.Ad B dicẽdũ qp cauda inter
alia membꝛa omníaDbs pinguedinẽ:qꝛ maxie ẽ pigeedo cõ⸗
gregata drca renes ⁊ Cibi lo pĩguedĩs.Scða cà € qꝛ loc?
ile tá cauda cft ſituata a fonte caloꝛꝭ ẽ remotꝰ:⁊ iõ qꝛ nó €
ibi calo: büiditaté ↄſumẽs:iõ ibi aggregat᷑ młta piauedo
&[ :£írca Kóm pcedít boc mó:árit an méb:a nobilia fint
pcioris nutrimeti d ignobilia:ſed q: bocfuir diſcuſſuʒ toíe
ti5 ptícularib? antc capEm oc cerebꝛo:iõ ad piis firpfedeo.
¶ Sed qri£ quare mẽbꝛa anteríoza funt peíoxe nurriméti
qᷓ poſterioꝛa:⁊ videtur Zxifi:q: pres anteríozes funt pꝛoxi⸗
mioꝛes fonti caloꝛis depurãtis fupfluítatce d» poſterioꝛes
g melioꝛis nutrimẽti ſunt qᷓ poſterioꝛes.Scda rõ beceftzer
purioꝛi ſanguine gũant᷑ anterioꝛes d pofterio:s ci. ppín
Quíozes fint co:di: ergo melioꝛis nutrimetícórrantith po
nit m poꝛco.CRõne buíus pót q̃ri quare ín po:co pe po»
ferio: eft melioꝛis nutrimẽti:in ariete fo antcrío: pe. zidjb
dicẽdũ qp nó eft ita in poꝛco ficut ín 2lijs aĩalibꝰ:qꝛ poze?cft
aia! ꝓnũ:vñ qꝛ anteríoza funt depᷣſa ⁊ poſterioꝛa funr ele
uata: ſordes v fupfluitates yenit 3d ꝑtes nterieꝛce:⁊ io
funt mali nutriméri anterioꝛa:ecõtrario eft in alijs atalib?,
Hos tfi dicimus ꝙ ouo funt ↄſiderãda ad oífpofitione par
nü antcriog 7 pofteríog. Pꝛimũ € oepuratio carnis ⁊ tub
tilítas:;t boc mó anterío:cs füt melioꝛis nutrimẽti.Alia ca
q anterioꝛes ex caloze naturali coꝛdis oepuran£ c müdili»
can£ cũ fint ci ꝓpinqoꝛes d? pofterio:es, Scðm eft admix⸗
tío pimguedimis.im ptc 9o anterioꝛi pauca aut nalla eft pin
guedo.vn qꝛ ínter oem pinguedine inagime abbozrem?ptn
guediné poxci:ió ciim pte pofteriosi pziuct:eligün? pré po
fteri0:8 posci. c p eádé rone ptc áterio:e arietis oilígim7cu
fit ſubtilis ⁊ ata à caloꝛe:⁊ etiã pꝛiuata pinguccie rc
ſpectu ꝑtis poſterioꝛis.C Tonſequẽter Qrit oe nutrimeto
partiũ Pm diuerſitatẽ ſitus in pte dextera X finiftra: qꝛ b
plenius oífeuffum eft ín dietis pricularib?:íftud bic omitta
mus. £onfequéter q̃rit oc cute quare facta eſt temꝑa⸗
ta. id boc oícédü g cutis cít tempata £o nifi ín boiczper
cute er tactus fenfus celebzat;vops gp fit tẽperata: 0:53
nü em fenfus ops carere excellentia quattuo: qualitatũ ta⸗
sibilii:fi er excclleret ín aliqua nó poffet diſcernere immo
fitía iudicaret: boc maxime 2tingit in boie:q:in ipo magi
me viget diſcretio fenfus:ció cutis in boic eft temperata.
«[ XX onfequéter qritur quare caro círca offa laudabiis eft
nucriméti.zd poc dicẽdũ ꝙ poc cft 9: ille carnes colidunt
adoffa: vi q; nerui nó prit motũ fuut exercere nift fricent
ad offazió in iilo motu ad offa collidunt᷑.⁊ in collifione ífra
fubnlianf ¶ Itẽ fi qraf Qre ín vẽtre⁊ matrice nó eft os:di
cẽdũ ꝙ boceft ppt oflatationz ⁊ »ftrictioncs.oc ppzierate
cm matrías cft vt »(tringat c dilatet᷑:ſed bocnó poffet fae
cere fi ibi eẽt os aos impedíat oílatat:oné ⁊ ↄſtrictionẽ:⁊
ideo non 0506 eflc.filr cft o2 ventre,
€ 2c iiim à diuerſitatibꝰeoꝝ.Ca.xlviij.
€i Lecio.xl. J
latilia vniuerſalr ad ambulabilia cõpa⸗
ata:minoꝛa faciũt nutrimẽta:ad digeredũ
ramẽ ſubtilioꝛa ⁊ facilioꝛa:in mẽbꝛis parus
immoꝛãtia.Que tñ nutrimẽti bonitatibus
⁊ malignitatibꝰ quattuoꝛ modis diuerſant᷑ ꝛimꝰ
€t cõplexionibꝰ ⁊ ctatibꝰ.Scðs cr ſubtilitatibus z
groflicicb? Tertius excrafficíe c macíe, Quartꝰ ex
locoz mẽbꝛoꝝ pofitioibus./£r cóplerióibus quigs
modís copzebédunt,Zilía em̃ t€perata ficut. gallínc
⁊ galli:alia frigidio: tẽperamẽto ptince ficut ſtarni
pulli ⁊ ſiles. Tẽperata tri dicimus hec:q; cames cit
natural calide ſint:harũ quoq; calo; debilis eft et
ſubtilis:⁊ ad digerẽdũ funt faciles:⁊ ideo tẽperata
coz cõplexio ðꝛ. Zilía calida ⁊ ficca coꝛrũpẽs ſtoma
chũ ⁊ a tẽperamẽto loge ſicut paſſerũ ⁊ iuuenũ colũ
barũ:alia cft cui dñat᷑ ſiccitas ñcut turturũ ⁊ ꝑdicũ
⁊ ſiliũ:alia cui dñat᷑ hũiditas ſicut anatũ: ſtrutionũ
pulloꝝ colũbinoꝛũ ⁊ ſiłiũ.Que ĩ caloꝛe defecta:⁊ tñ
tẽperamento funt attinẽtia ficut ſtarni:pulli ⁊ ſiłia:
ad digerẽdũ velocioꝛa:aut facile venas penetrãtia
cito in ſanguinẽ mutabilia:maxime fi in craſſicie ſũt
tépata.Soi em̃ no fint craſſiſſima:ſtomachũ funt con.
tãtia:laudabilẽ ſanguinẽ gñantia:oĩ etae cóplez
xioni 26rua:fs tri ec ſubtilitate ⁊ diſſolutiõis fue vcz
locitatẽ:nõ multà virtutẽ mẽbꝛis pᷣſtant:vñ ad regẽ
dã ſanitatẽ fant melioꝛa d» ad mẽbꝛa ↄfoꝛtãda.Oe
líoza atit huius gñis ſunt:cũ ia cantare incipiũt:ma
xime maſcula quo ín tpe caloꝛ coz ↄfoꝛtat naturalr
⁊ humoꝛes mũdant. Itẽ fi comedant᷑ cocta cii accto
ʒaccara ftomacbí extiguũt incẽſionẽ. Itẽ rufus. Si
coquat cũ blita ⁊ ciccre ⁊ pauco cimamomo ſoluũt
ventrẽ. Gallina q; naturatr ſiccioꝛ € d pulli:ↄtraria
Dietarũ vniuerſalium.
pullis agir :q* pulli entré humectãt: gallina aliqua
tulá ſtrgit. Ballus q: nature calídiozis eft gallina.
args pullis:quada falticudiné ĩciſiuã caro fua acárit
en ac folabilis.maríme ſivetꝰſit z ocarcpirus. 3nde
£Da.galií veteres z decrepiti cũ fale foꝛti cocti cy?
mino:aneto:poꝛris: femic croci bozrulant humoꝛes
pblegimaticos oeponunt:c cotice paffioní funt: et
ad doioꝛẽ ſtomachi oc vétofitate groffa inrlari miri?
gat: ooloxégs arteticũ ⁊ tremose . Dicunt tfi quida
quare illud no cft in iunioꝛibus gallis; cũ calidioꝛes
iint naturalt:⁊ calidioꝛes fint faltio:es.iDicim? moz
dís eflc duobus.Cũ em̃ calo: c falfitudo hoꝛum fint
foꝛtioꝛes:ſicce digeſtionis funt caufa quía came ou
rioꝛa.decrepiti cum falfitudo non fit tempcerara : et
caro mollioꝛ fit caufa lubꝛice ſolutionis. Itẽ Ga.gal
li decrepiti ſalſitudo leuis:nõ deſiccatiua:caro mol⸗
lioꝛ:vñ facilioꝛ deſcenſio ⁊ vẽtris emollitio:maxime
fi ficubus ſiccis nutriat᷑ ci — Itẽ Gale.
galli aliqñ ⁊ anſeres fi nutríant ſiccis ⁊ piſtatis ficu
bus: índe ſapoꝛitas ꝑat:⁊ velociter digerunt᷑:⁊ eij⸗
ciũtur.Quevolatiliũ calída funt ⁊ ſicca: nó fepe ſũt
accipiẽda:maxiĩe paſſeres natura calefaciẽtes:⁊ ĩ fu⸗
molitates ⁊ cholerã ru.tranſducẽtes:pᷣcipue ſiluati
ci ⁊ macri:q; digeſtionẽ deſiccant:ventrẽ cõſtipant
Jõq; nó funt accipiẽdi niſi domi nutriti c incraſſati
m nt.Que cõplexionis ſicce funt : neqs calida nimiũ
funt ſicut turtures:pauones:ꝑdices: z oia paludes
inbabitãtia carne funt neruota:groffa: ad oígcredü
dura:tñ bñ digeſta multü fant nutritiua:ad diſſoluẽ
dũ dura de mebꝛis:⁊ iõ macbinandü eft ad mollifi⸗
cádum carnes eoꝝneq; annũ trãſeũtiũ ſũt comedẽ
da:ſed poftdp funt occiſa p diẽ ⁊ noctẽ dimittãturvt
carnes emolliãt᷑. Teſtat D q: vídem? carnesocciſas
vna oic eſtiua dimiſſas mollioꝛes ⁊ reneríozes. He
tii carnes ad digerẽdũ veloces fantzbone in ceãdo
bonũ fanguíne:cá ſanguis fuus fit mutatus: ſicut a
caloꝛe naturali elõgat᷑ caloꝛis extranei ꝑcuſſionibus
£3 palã fit :q: carnes diu fi dimittãt:putrefiunt:⁊
mutant. á aàt boc ex logo ftat tpe: cx paruo alidd
opc? eft neceffe. Jõq; laudabiles funt carnes ifte.
fi recétce ſint:maxime fi multũ carbonibꝰ aſſent᷑ ⁊ re
nerent:qꝛ l5 inde mẽbꝛa ↄfoꝛtent᷑:tñ tarde ab eis oif
ſoluunt᷑:qꝛ ec recẽtia fit ſanguinis:⁊ lõgiqͥtate puro
ris:⁊ vicinitate calo; natural. Inde Gal q̃ aĩaliũ z
terrenaſcẽtiũ recẽtioꝛa qp opoꝛteat ſũt:aut nó maru
ra quãtuʒ cõueniat:aliquãdiu et ſeruata:ſicca tene⸗
rant:⁊ mollioꝛa cox indurant᷑ ⁊ cruda maturant fic
q; digerunk. Obijciẽt tfi quidã Ga. dixiſſe carnẽ du
ram dimiſſam emolleſcere ⁊ tenerariex caloꝛe aeris
neq; tñderecenti aliqͥd indicaſſe:vt fi mozarct quo
teneraret. Dicimus Ga. dixiſſe vlr oc aĩalibꝰ⁊ terre
naſcẽtibꝰ:cũ dicũt carnẽ durã diu dimiſſaʒ caloꝛe ae
ris emolleſcere:⁊ poft de naſcẽtibꝰ fubínrulit. Qui
fructuũ molles: tencríqs ſunt:magis moꝛant᷑ indu⸗
rãtur:⁊ deñccãt: ⁊ fit tẽperati Qui aũt duri ⁊ ſic
& c iuncti tenerant᷑:⁊ molleſcẽtes tẽperãtur.hoc au
tẽ ↄſtat q: ti magis feruct:fübftárialis fua hũiditas
coſlumit 7 ín puluerẽ reducitur. 3fsalam d fit: non oc
bere nutriri came naturatr oura ⁊ iccameq; inha⸗
So.Ittvj.
bitãtibns paludofa: nifi cũ antc p ouos oícs fint oc
ciſa:vt cames mollefcát 7 facile digerãt. Que autcs
volatili funr hũidioꝛa ficnt anatcs:pulli columbini
ftrurióes :carne fnr durioꝛa ⁊ groffio:a ad nutrícn
dii: ad digerẽdũ ourioza:c cererís ftrutionce funt
peioꝛes:qꝛ plus ſtomachum farígacce. ende foleale
⁊ ccruices funt dãde.Hec cimi in oim aĩaliũ gnibus
tenerioꝛa funt ppter nimiũ motũ.Anates funt ſubti
lío:es ſtrutõibus ⁊ ſapoꝛioꝛes maxime fi ficubus nu
triant᷑: quoꝝ tii ale melioꝛes für, vn bip.volatilin le
uío:es cares d» ambulanti funt « minus bumide:
leuioꝛes d; mín? humide:ꝑdicũ.turturũ:ſtarnoꝛum:
bumídio:ce domeſticoꝝ carnes:anſerũ paludib? in
babitãtiũ:anatũ:pulloꝝ.columbe ſubtilioꝛes (p ana
tũ:⁊ ad digerẽdum facilioꝛes ſunt.qð fit cc ꝑuitate
burnidíratis ⁊ teneritatis fuc carnis:ex multo tame
fuo calo:e fáguiné incẽdũt:marie ſiluatici qz calidio
res z mür? bumidi.vii facile in incéfioncs couertunt
⁊ ĩ gña cbolcríca. Jõq; antiá cũ frigidis pᷣcipiũt oa
riucut ci aceto vue acerbe poni citri poꝛtulaca: la»
i451 i bumo:matoxcs mclío:es ſunt.maxime
frígido:à iDinerfitas ex groffirie 7 ſubtilitate qua⸗
drupler.aur ſubtiliſſima quati in quarto gradu: aut
quafi in tertío ficur ſtarni:ꝑdices:pulli⁊ titia auri fe
cundo:ſicut turtures:coturnices:aut Gft in pztoficut
. pauo3cs 7 grues.Que in quarto facilioꝛa funr ⁊ le
uioꝛa ⁊ minus nutritiua. Que quafi in pzio groſſio⸗
ra⁊ durioꝛa funr pluſqᷓ nutritiua Que inter hec me
díocría (unt media.Sed rri d in tertio gradu:leuio⸗
ra ⁊ ſubtilioꝛa dp que ín ſcõo:qꝛ tertius quarto eftví
cinio: ⁊ fcoe pꝛimo.Coturnices 9o ceteris funt pe⸗
ioꝛes:ſicut nec ín nutrimẽto:nec in oigeftoe laudabí
lce.iDiciit tñ aliqͥ quare erc pullosafit
milauit ín nutrimẽto:cũ tñ fenfus neget D: qꝛ pullí
humidioꝛes craffio:es er carmoftozes. Quevᷣo funt
bmot: maioꝛis debẽt eẽ nutrimẽti. Reſpõ.Ga.non
moftraffe multitudine z ꝑuitatẽ nutrimẽti naturalẽ
fcd potius acciderale. 3ntédit erri oñdere groſſicieʒ
⁊ ſubtilitatẽ:velocitatẽ digeſtiõis ⁊ rardítaté. 255
ſtrauit q5 facilia ⁊ ſubtilia volatilia cito a mẽbꝛis diſ
ſoluenda:Groſſa vᷣo ⁊ tarda ad diſſoluẽdum dura.
Que cũ certificauerit:intelligimus fubtiliaz a mem
bꝛis cito diſſoluẽda:⁊ fi natural multũ nutritiua:ac
cídétalr parũ crũt nutritiua.Si erri cito a mẽbꝛ. diſ⸗
ſoluunt:velociter euacuãtur:⁊ ad aliũ appetendũ d
bũ feſtinat:vñ parũ dant nutrimẽti:Mroſſa ⁊ a m&
bꝛis diſſoluẽda rarde: etfi parũ nutrũt naturalr: tri
multũ nutriũt accidẽtaliter:q: duricies fuc diſſolu⸗
tionis a mẽbꝛis nõ cito aliũ cibũ expetit: ⁊ i5 quati
mulca eſt nutribilis.iõqʒ grues:pauones nutribilio
res ſunt anatibus:⁊ anates tñ ſunt nutribiles pꝛo⸗
pter fue humiditatis ⁊ ſanguinis multã quãtitatẽ.
⁊ grues ppter humiditatẽ minoꝛẽ ⁊ fanguinis pat
citatẽ nutribilioꝛes:q; cares fue neruoſe x ⁊ ois
ü
Xibi
volatiliũ alc. Dicẽt tñ aliqui:quare carnes gruũ: pa
nonũ :alís aſſimilaſti oim volatiliũ:⁊ grues tt) ⁊ pa⸗
uones groſſa fint;z tarde digeſtiua curs gal.oĩm vo⸗
latiliuʒ ſubtilioꝛa:⁊ ad oígeredü facilioꝛa alas ⁊ cer
uices cé dicat. Rñdemꝰ.ſubtilitates mẽbꝛoꝝ ſũt ou
plices:aut naturales ficut carniũ lacerto: aut acci
dérales ficut carniũ offio? vicinarũ.Alarũ aüt fubtt
lícates funt accidentales:cũ neruofe fint z oure car⸗
nes:qð natura fecit:vt aſſiduũ motum z laboꝛeʒ pof
fent pati:ſed tfi ec nímío motu ⁊ laboꝛe ſubtiliat car
nes:⁊ facít ſapoꝛoſioꝛes:⁊ ad digerendum facilioꝛes
3n fc crgo q̃ñ carnes groſſe gruũ ſunt⁊ dure:ſed ex
nimij morus laboꝛe tenerantur:⁊ quafi lacertoꝛum
cextremitates conficiuntur.
¶ De diuerſitate nutrimentoꝛum coꝛum ec
macie ⁊ craſſitie. Capi.l.
z 3ucrfitatcs nutrimẽtoꝝ volatiliũ ex ma
dãe⁊ qaſſitie.Que volatiliũ naruralr ſũt
bhumida:laudabilioꝛ cft macics qp craſſi⸗
ties: q: macies fua multã aufert humidi⸗
tatẽ:⁊ ſuã tẽperat ↄplexionẽ. ue naturaliter funt
ſiccioꝛa:craſſa macris funt melioꝛa:qꝛ craſſities ſicci
tatem marĩe tẽperat iuuenũ.Craſſities ctiã hoꝝ ⁊
nutrimẽta diuerſantur fm anni tẽpoꝛa. Quedã eniʒ
craſſa in hyeme ⁊ vere:ſunt laudabilioꝛa:ſicut ſtar⸗
niturturce ⁊ ſitia.Quedã vo ín autũno ⁊ eſtate.
¶¶De diuerſitate nutrimentoꝝ ex membꝛoꝝ
diuerſtate. Capi.lj.
«à 3ucrficates nutrimẽtoꝝ boz cr diuerſi
n P256 ratibus mébzos tríplíccs funt:aut cc có
À (573 [pleciontous fiuc er copotitionibus: aut
eese er motion bus:aut locis. Compicexiões
iam diximus ficut neruoſoꝛuʒ ⁊ cutis:⁊ inteſtinoꝛũ:
molliũ:⁊ teneroꝛum ſicut pinguedo c cerebꝛum. d^
dam temperata ſicut lacertoꝝ carnes:⁊ pinguedine
nuda:neruoſa dura:⁊ parum nutrientia.maxime fi
aĩalia macra fuerint:aut naturaliter ſicca. Si enim
groffa c naturaliter humidæ hec digeſta multa dãt
nutrimẽta:⁊ ad diſſoluendũ dura.Mollia c tencra
ſicut pinguedo c cerebꝛũ:calida fimt ⁊ bumida:maz
rime de naturalr humidis:vnde parum nutrientia
⁊ illaudabilia ficut ſupꝛadictum cft.
¶ De diuerſitate pinguedinũ volatilíum./ api lij,
Juerſitates pnguedinum volatiliũ fm có
plexiones eoꝛum ſunt.Si enim calidioꝛa:
calida pĩguedo:⁊ apoſtematꝭ diſſoluti
ua.Que frigidioꝛa:eoꝛum eft temperatioꝛ
Que ſiccioꝛa:eoꝛum pinguedo minus humectat:hu
midoꝛuʒ magis humectat:maxime (i oe humido na
turaliter cft animali. Ideo pinguedo anferum nani
raliter valet arfurc ſtomachi « inteftínosmm:dvftere
inde facto. Junioꝛ piguedo humidioꝛ:veteruʒ cft fic
cio: IHouicer interfectoꝛum minus calida eft er hu⸗
midioꝛ. Longe occiſoꝛuʒ calidioꝛ ⁊ minus hũidioꝛ.
¶ $»oftd pꝛemiſſus cft fermocirca diuerſitatem nutrimẽ
ti pout extrahitur er animalibus ambulabilibus terreſtri⸗
bus: In bac parte determinat Oc diuerſitate eius pꝛout cx
trabitur cz animalibus volatilibus aeris Diuiditur auteg
bet pars in duas partes. In quarum pꝛima agit de natura.
volatilium:⁊ de diuerſitate nutrimentiex ipſis. In ſecũda
ſin bac: Diuerũtates membꝛoꝛum volatilium multiplices
ſunt. agit de natura membꝛoꝛum ipſoꝛum:⁊ Oc diu
nutrimenti cx ipſis. Prima autem pars ſpectat ad pꝛeſen⸗
tem lectionem. Diuiditur autem bec para in duas partes.
In quarum pꝛima cóparat volatilia ad ambulabilia ratioo
nc nutrimenti. In fccunda oc ipfoz onerfirate z nutrime
to cc ipfis determinat. Yꝛima pars indiuiſa eft. Scða aüt
diuiditur ín duas. 3n quarum pma diſtinguit cõditiones
per quas volatilia diuerſantur· 3n ſcða Pm oiftincnóis oif
ferentías ipfoz otuerfiratee affignat.cOa adit Pm numez,
conditionum oiuiditur ín quattuo:. In quarum pzima afli
gnat ipſoꝛum diuerſitatem a parte complerionis: fir a
arte ctaris. In (cóa a parte fubftatie m tübrilítate grof
iic confiftentis. 3n teria 3 parte babitudinis in pingue»
inc z macie confitentis. In quarta a partc fitus mebꝛoꝝ
Guntigitur ín pꝛeſenti lectione partes fer. 3n quarum pzt
ma comparat volatilía ad ambulabilia rationc nutrimenti.
In fecunda.f.ín hac:Que cum in bonitatibus c malignita
tibus ⁊c.diſtinguit quattuo: conditiones $m quas voꝛꝛti⸗
lia oiuerfantur. 3n tertia. ſin bac: Ex cóplerionibus qnas
modis oepz dütur tc.p:ofequena oe ipozum diuerſita
tc iuxta illae conditiones aflignat ípfoz oierfitates a par
te complerionis ⁊ etatis. In quarta.f.in bac: Diuerſitas
volatilium ⁊ groſſitie zc.a parte fübftantie in ſubtilitate ⁊
sroffirie conſiſtentis. In quínta ſcʒ in hac: Diuerſitates
volatilium ex macie ⁊ cẽaſſicie.a parte habitudinis in craſ⸗
ſicie t made conſiſtẽtis. 3n ſexta.ſ.in hac:Diuerſitates nu
trimentoꝛum animalium volatilium er diuerſitatibus mẽ⸗
b:o:um ⁊c.a parte diſpoſitionum membꝛoꝝ. € irca pꝛi⸗
mam ígitur partem dicit cp volatilia in fuo genere minous
füntnutrimenti qᷓ ambulabilia ín ſuo:⁊ ſubtilioꝛis ⁊ dige⸗
ſitatẽ rõne complexiõnis temperate. In ſcõa.ſ.ia hac:Cue
volatilium calida —— "c
autem dicens ꝙ boceft propter duas caufas, Vna eft ꝙ in
iuuene gallo eft calo: fo:noifalfedo autcm cft fo:tios fimi
liter. ideo per ipſum egeftío ocficcatur:c venter cõſtipatur
Dietarum vniuerſalium.
Alia eſt:q; ĩ ſene caro eſt dura:⁊ calo: paucus c ſalſedo mí
19:idco magis mollñcatur: ⁊ ventre pamcectat ⁊ laxat.
Occauo per Dat. boc cófirmat oicété: qp ialſedo galli fenis
nó cit octiccatiuazfed eft caro eiꝰmollioꝛ ⁊ facilis deſcẽſus:
c ideo bumectat c lazat venirem ; marímcfificubus c la^
acnutríat.vi Bal. dicit ꝙ anſeres ⁊ galli p hoc nutrimẽtũ
fapo:& c velocẽ cótrabunroigeftíonem. In habẽtibus aũt
calidã ⁊ ſiccã cõplexionẽ: dicit ꝙ in fumoſitatẽ t cholerã có
uertun£:c maxime filuatica ⁊ macra:⁊ vẽtrẽ ftringüt fecce
OcÁccár:z nó debẽt fepe acaipi: c accipiant in bomo nutrita
⁊craſſa. 3a habẽtibꝰãautẽ ficcá ↄplexionẽ «nó calidã:ſʒ bat
dà: tola in loas paludofis degẽtiꝛ:dicit ꝙ funt oura ad oi
gerẽdũ:digeſta tñ accíd£talirer młtũ nutriũt.Scðo oat mo
di repꝛimẽai eoꝝ duritiẽ p moꝛã aliquã poft occifion£, nà
fic carnes ipſoꝛum tenerant᷑:⁊ Doc patct;per lõgã cir moꝛã
utrefcunt,Zertio boc cófirmat per Bat. dicẽtem terrena
fcentía 7 aíalia per mozam oigeftionem cótrabere: ficut cũ
fub aerc poft moꝛtẽ vel occollationé ſeruantur.Quarto mo
uet queſtionem circa oícta Bat.dicens q poteft queri quo
modo zDaL oe carne oura dicit qp oiu feruata fir molio: : et
inbil dicit de came recenti quomodo tenerct;foluit autem
interumédo oicens ꝙ Sał. pꝛimo oe camíbus aĩaliũ vniuer
ſaliter dixit qp ora ſeruate teneran£ per aerís caloꝛẽ: etm
bocoirít ocfructibus qv» ourí molleſcunt:molles aür deſic⸗
cantur z mdurantur.QQuínto auté códudit ꝙ talíavolarilía
nõ ocbent comedi nífi poft longam moꝛã poſtqᷓ ſunt inter⸗
fccta . De babentibus aüt büidá cóplerioné tria intendit,
Pꝛmo dicit q funt ourcoigcftionís . Secundo dicitꝙ ale
4 colla cr ipfis funt comedenda pzopter ſui teneritatem ct
puritatem a motu contractam, Zertío füb auctozitate Hip
poca. volatilia adinuice comparat t ambulabilia:nã leuio⸗
ra funt volatil;a ambulabílib?:7 íntcr volatilia quedã funt
masis leuía : quedá minꝰ:⁊ fermo cius ín omnibus eft pla
nus. s££ófcquérer affianat volatili ofuerfitaté ratione era?
tis dicens:ꝙ ca que funt calide ⁊ ficce cõplexionis in pꝛima
ctatcíunt laudanda pꝛopter temperamentum cõplexiõis
ab etatc:que aat frigide z humidẽ cótrario modo in maío»
ri etate funt laudanda. iCirca quartam partcm affignar vo
latiliũ oiuerfitatem a partc ſubſtãtie in ſubtilitate ⁊ groſſi⸗
tic conſiſtentis.Hec aũt pare diuiditur in Duas. In quaruʒ
aer diſtinguit oífferénas ſubſtãtie. 3n fe f.in bac:
ue in quarto facílíoz3 ⁊ leuíoza. ipforum otuerfiraté iuxta
diſtinctionis differẽtias aflignat. Dicit ergo ꝙ volatilía oí
uerſantur in ſubtilitate ⁊ groſſitie fm plus ⁊ minus fm oif
ferẽtias quattuoꝛ graduus. Deinde aflfignat diuerſitatem
iuxta illas.Hec aũt pare diuidit᷑ ín duas. 3n quaz pma affi
gnat bác diuerſitatẽ. 3n (ca. fin pac : Dicũt tñ alid quare
anferes ⁊ pullos tc. mouet ouas queftionce:. Dicit crgo ꝙ
ſubtilia ín quarto leuioꝛa funt t mínus nutrientia:ſubti⸗
lía ín pꝛimo cótraria : ín tertio t ſecũdo media:ſed ín tertio
plus accedunt ad virtutem quarti din fecundo . Inter bec
autẽ coturnices funt peioꝛis cõditionis. Conſequenter $0
duas mouet q̃ſtiones. Hec autẽ pare ofuidif ín duas $m
duas queſtiones. Dicit ergo qp q̃ſtio eft ꝓpter dd Bał. oí?
rít pullos c paſſeres effe pauci nutrimenti cum fint carnoſi
bumídi t multi nutrimẽti. Soluit autem oícens ꝙ pafferes
naturaliter multum nutríüt: accidentaliter parũ.Et in fine
dicit cv pꝛopter fui groſſitiem rues « pauones multü nus
triunt piopter mozam in membꝛis: caffimüantur alis ants
aliũ.Secunda queftio eft oc vlrimo verbo:quomó grues
alis atalíus affimilan£:cii &m Bat ale fint fübeiliffimi nutri
meti € grues groſſiſimi. Soluit aũt dicẽs qp ale funt groſ⸗
fi nutrimenti naturaliter cum fint offofc c neruofe:fubtiis
autem accidenzalíter propter motum cótínuum. Circa dn»
Fam partem affignat volatüium diuerſitatem a partc babí
tudinis ín pínguedine macie exiftentis . Hec aũt pars oi;
rin duas. In pꝛima affianat bác otucrfitarem dicẽs
qbumiída macra funt laudanda: ficca pinguia. In fecíida
aflisnatoíuerfitatem babírudinis ratióc nutrimenti qd té
pozum ſequitur oíuerfitatem oicens : q fm copiam c ino»
rie nutrimenti in diuerſis rempo:ibus ipfa funtpínguia
ve: macra:⁊ bocíntendit cum oiat:££raffitics « bozum nue
trimenta⁊c. Circa ſextam partem affignat volatiuũ diuerñ
Fo.lrxrvij.
tatẽ a parte oífpofitioni mẽbꝛoꝝ.Hec autem pars diuidit᷑
ín duas. 3n quarus pꝛima diſtinguit mẽebꝛoꝝ diſpoſitiões.
In (ccunda.(.m hac:Cõparationes iam dixunus cc. iura
ias diſpoſitiones volatilium diuerfitates afignat . &»ict
igit ꝙ méb:oz oiuerfitas eft cá oíuerfiratie vocati mpl
atcr.róne cõpofitiõis:motꝰ etis ⁊ loa. s£ofcqueter iuxta
cópofitioné affignat mẽbꝛoꝝ diuerſitatẽ ⁊ volatiliũ p ipfa.
Hec aũt pare otuidi£ in tres. In dri pma affigr meb:oꝛu⸗
oíftincnon£ ratione cópofinonis. 3n lccida.f.in pac: Tiere
uofa oura t parum nutrientia. iusta diſtinctionis oifferen
tias in membzie oíucrfitatem affignar. In tertía.f. in bacz
medioꝛũ volatiii vc . Dicit ꝙ membzozum
compofino quedam eſt dura:quedam molis: quedam me
dia. Deinde dicit ꝙ membꝛa Dura multũ nutriũt accidenta
liter: parum naturaliter:⁊ dure ſunt digeſtiois: molliia ma
le nutriũt:media benc. Dcinde inisque eft wollis
cõpoſitionis diuerſitatem — erasa aliis —
ditur penes cõplexiones c ſpecies anümaliü € penes ipoꝛũ
vested iba eq de —— — loco poftca determi
nabit.Q 3£irca parte iftá queruntur Quattuos, Pꝛimus eft
de cõparatione aiali volatili ad arnbulabilia. Sccundum
oc ipfis volatilibus:⁊ comparatione eoꝛũdem aqinuicem.
Zertíum eſt de natura pulloꝛum ⁊cõparatione eo: acunui
——— —— bocmodo: queritur que aĩa⸗
Írca pzimum pzoceditur boc modo: queritur
lia maioꝛẽ impzeffionem caliditarís coꝛpoꝛi inducát-an vo»
latiiia an ambulabilia:c vídef ꝙ votatiía. imp:efitonee cim.
quas faciunt terrenafcétia c atalia in corpoze bumano: pzo
cedütfm oiuerfiratem clementozit:ergo aialia in quib? 90
minantur elementa calida magis parncipát caudirate:f5vo
latilia funt pmót:q: in ipfis oominant fupzema leui: ficut
Dicit yfaac:ó ipfa maioꝛẽ impꝛeſſionem cauditatis taciũt in
co:po:e pano dp abulabilia:⁊ fic plus calefaciür co:p? hũa
ni d? ambulabília. Scoaratio beceft: dicit —— uio
elementoz dominiũ babet ín qbus copabirsr:ó la elemen
tadplus rendür ínbabitatióe fua ad elemẽta leuia maioꝛẽ
calidicatem participãt:ſed volatilia ſunt hmõi reſpectu am»
bulabiliũ:gcũ volatilia habeãt dominiũ elemẽtoꝝ leuium
plus babent calefacere coꝛpus d? ambulabilia. Ad oppoſi⸗
tá:oicit vſaac c pbs cp caliditas in materia groſſa maiozem
efficit caliditate ⁊ impꝛefſionẽ calid;taris dp in materiz ſub⸗
tii: fs materia ín volatilibus reſpectu ambilabiliũ ſubtilis
eft:á mino: impzeflione calídiratis faciũt volatilia p am»
bulabilía:7 fic ábulab(lía magis calefacit copus cp volati
lia. Hec rõ »firma£ p hoc aratra Sbürcaliditaté a lods in
quib? babirát:fs ambulabiiía babigar in locis calidio:ibus
ꝙᷓ volatilia.Aer erm cõtingens terrà calidioꝛ eft pptei reuer
beratíoné radio: folis ad terrá. Scða ró D eſt.dicit Auicen.
nibil ðꝛ calídá vclfrigidũ nífi refpectu ímpfiionis qua faat
ín co:pe: boc vel addédo in caloꝛẽ narural£ vel ĩmutãdo:
fcd ábulabílía magis addũt ín calozénaturalé qᷓ volatilia:
ergo plus calefaci&t coꝛpus d? volatilia. s£r poc cófinmatur
experimẽto:q; in cóualefocfibus ab egritudine peipim? oa»
rc volatilia: pbibem?aüt ábulabillia:z boc nó facirn?nifi qz
arcdim? volatilia eflc frigidioꝛa 3bulabilib?: 6 abulabilia c3
lidioꝛa funt. 8d boc dicendũ cp ãbulabilia maiozis funt cali
díraris qᷓ volatilia. Ad rónem pum áin contrariũ dicẽdũ ꝙ
dominiũ cft quadruplex:ſicut dicũt expoſitiões antiquc ꝝ.
Pꝛimũ eſt quãtũ ad ĩpꝛeſſionẽ qualitatũ cffectiue: Pm qp
piper à: calidũ effectiue:hʒ em oftium ptiũ igneaꝝ:⁊ tri eft
terreftre póderofum deoꝛſum ocícédens. Scðm ofiium cft
quátü ad motũ localẽ:ſᷣm qp oicimus ꝙ illa d furfum mouẽ⸗
tur habẽt onium leuiũ. Tertii quãtũ ad diſpoſitionẽ fpíris
tui « caloꝛis naturalis.ſᷣm ꝙ oiat Cõſtãtinus ꝙ fpüs ⁊ca
lo: naturalis igni ⁊ aeri affimilant . t balv: qp calo natura⸗
lis acri t fps igni Quartũ dñiũ eft quátü ad Difpofinone
ꝑtiũ ín raritate dẽſitate groſſitie ſubtilitate. Et iſtis tri
modis dicunt᷑ fupma leuiũ babere dñiũ ĩ vclatilibꝰ:Giſtud
dñiũ nõfacit ꝙ alidd oicaf frigidũ velcalidũ:ſʒ dñiũ pꝛimo
modo.ſimpꝛeſſionis effecnue: ficut in pipere prs: c ppter
bocvolatílía nó ocbét dici calida vel frigida ab bmóí domi
nio. ¶ Secundo án circa boc fm giofam: fi volatilia funt
minozis nutrimenti ⁊ tacilioꝛis digeſtionis d ambulabilia
Liber
fm ꝙ ponit yſaacꝛ:ꝗ̊ anſer eft facilioꝛis digeſtiõis qᷓ hedus.
Ad hoc dicedũ ꝙ hec rõ deticit ín ouob?:q: duplex eft ↄpa⸗
ratio.q̃dã erm ẽ rõne gñis:q̃dã rõne ſpẽi.quãtũ ad pᷣmã no
debemꝰ deſcẽdere ad pẽm:⁊ hoc mõ inteliigit yſaac. coo
móoefiat:q: nó oebem? coparare groſſum ad ĩubtile
ccótranio:fs grofíus ad grofiti:ficut carné gruis ad came bo
uinázc (ubrile ad (ubtile; ficut came ad carné bedi.
¶ Xirca (:óm ꝓcedit᷑ bocmó: t q̃rit oc atalib? volatilibus
viuétib? oc rapina; vtrũ fint laudabilis nutrimétf: ⁊ vide
ꝙ ſic. Dicit ylaacqp mẽbꝛa d funt in motu cõtinuo fünt lau
dabílis nutrimtti:q: ꝓpter motü cames oepurant « ſubti
liant᷑: g aĩalia q funt veloafftmi mot? pnt carnes purioꝛes
t müdio:xs; (5 talía funt volatilia víueria oe rapína:ó funt
laudabilis nutrimẽti.Scða ratío heceſt: aialía d ex lauda»
büi nutrimétonutriun£ funt laudabilis nutrimẽti: fs aialia
de rapina viuẽtia er laudabilínutriméto nutriunt:q: ex car
ne:g laudabilis funt nutrimẽti.Ad oppofitü eft qóvidem?:
qꝛ ðꝛ p coz carnes funt incẽſiue c ſicce multũ. Ad P dicẽdũ
qno fant laudabilis nutrimétí: q: funt aĩalia cholerica val
de calidaz ficca: ió caro ipfoz ẽ ouriflima « amara. g2icit
tfi ꝙ fübtile ; trib? modis: in actione: paſſiõe:in genera
to. Pꝛimo modo ficut laccamelí qð mébza ſubtiliat.Scðo
mó qð ad foꝛmã fanguinis Oc facut 2uertit ficut gia oleꝝ.
Tertio tnó qo ad ſubtilẽ ſanguinẽ couertit ficut cames pul
loꝝ.Carnes g volatiliti fubtiles fünt in actiõe:qꝛ rtub
tilitatẽ fua fubnliát hũiditates.Ad róné dicẽdũ qp nó cft fi»
mile oc partez oc toto:q; ptes d funt inmotu cótinuo funt
laudabilis nutrimétí:fi fintoe atali laudabilis nutrimẽti:ſi
tii ocataifillaudabililís nutruméti nó eft veri. vfq: in aialí
bus volatilib?oc rapina viuẽtibꝰ cóplerío eft — ad mo
ti: idco mor? cõtinuus nó iuuatcõplexionẽ.Ad fcóm dicen
dà ꝙ cõplexio iſtoꝝ aĩaliũ oupler cft: eſſentialis t accidéta»
lis, vii q; eſſentialis illaudabilis eft; nó pót redud nutríme
tii ad coplctii:q: tüc nutrímentü cedit ín cholerã ficut 7 ípa
cholerica funt. ¶ Scðo dri£ circa boc ds fitmelio: ad delẽ
dà maculá oci: an fanguís aĩalis viuẽtis oe rapina: an fan
guís pullí colũbini:⁊ vide£ ꝙ (anguis aĩalis viuẽtis oc rapi
na:qꝛ fanguisvolatilis delet maculã oculi Du NAME
⁊ ſubtilitatẽ: c nó dlibet fanguís : f5 fol fanguís q eft fub
alis:qꝛ illc fubtilio: fit 7 puríoz ppter mota otinuá:fed fan
ss aials viuẽtis oc rapina volatilie eft (n maío: motu:
anguis bor mas] Delet maculá octi d a? fanguis, coa
ró pec eft:fi boc facit fanguis colübin?: q: fubtilis eft ⁊ acu
tus:ó fanguis q magis ſubtilioꝛ eft ⁊ acutioꝛ:magis bocfa.
aet:t5 hmõi fanguis eft fanguis aĩaliũ viuentiũ oc rapina:
5 bmmót fanguis magis oclet macula oculí qᷓ alius fanguis.
3d oppoſitũ cft qð dicũt pzacríci:q fanguis colfibínus non
quilibet:f$ extractus ab alís colüboz oelet macula, ftd boc
dicendũ q fanguís aĩaliũ viuentiũ ocrapína magis cõpe⸗
titínbocd alíus fanguis ercepto vno : n3 ad remotíonem
macule ouo erigunt Pꝛumũ eft remollitio. Secũdũ cft diſ⸗
folutío maculc:íanguis ergo q maculá remouct:05 efle pii
dus ppterremollitione.vt tuncrebus hũidisvtendũ eſt:⁊
bocmodo fanguis colübínus cópetit. in vía tñ diſſolutiõis
fanguis aĩaliũ vinentiü oc rapina copetit : qz acutíffimus
£ft:c fupcr oés fanguis bumanus ab ertremiranbus extra.
ctus mãxume cópetit « iuuat fi inſtillet (up oculũ. ¶ Tunc
q̃rit oe carne coturnícis:vtrü fit laudabilts nutrimenti ; ct
vidc£ ꝙ fic: qꝛ ficut »i& Raf.bom fanguis eft gñnatiua c fp»
matis augmentatíua. xóa ratio pec eftzois caro q excelũt
Quo generacarníü:eft caro q eft pdpue in gradu bonítatíe:
fed coturnix eft brnór: qꝛ excellit vtrũq; $m Raß.dicentẽ q»
mclío: eft carne pulloꝝ⁊ came ſtarni:⁊ melioꝛis fanguinis
generata cfpermatis augmetaríua:ó eft multá laudabi»
lie nutrimenti. otraríü dicit vfaac ⁊ vulgus. [Hos tfi dici
mus ꝙ caro coturnicis eft imi nutnmenti c altjs
carnibus pfereda : Pm 3Raf. tamen in carne coturnicis eft
quedávncruofitas refpectu (tamic pulli: róne cui?víde£ no
cerc febꝛieitãti ⁊ etiã coualefceti ab egritudine:⁊ p iftánon
víde£ effc boni nutrimẽti:ſʒ fperma augmentare;boctame
potes refrenare apponẽdo cũ ipſa frigida quado oecoqui£,
Quarto q̃rit oc cótraríctate Raß. ad yfaac ín bonitate
mõi carniũ:⁊ qꝛ in dietis particularibtte capitulo de volas
ibus —— — ió ad pᷣſens omitto.&[ Quinto
qrit do fit melioas nutrimẽti:an pullus nouitcr genit⸗.an
piouctus:c vide£ ꝙ paruus:qꝛ dicit Raf, qp caro pullo:um
cft téperata:tfi decunat ad frigiditate ⁊ hũiditate: ſo tetꝰ pu
míde matris quáto app:opinqt ꝑtui peioꝛis cft nutrimeri.
fctus vᷣo iicce boni eft nutrimeti:g cũ caro pulli ſit hũida vel
ad btidítate oeclinás : g fetus fuus peſſimi crit nutrimeti.
Scha ratio beceft:pullus ille laudabile cft nutríménzín d
fuperfiuítates carnis depurant᷑: fed ín etate pima ames
nó funt müdificare:q: calo: ſopitꝰ eſt:g ferus cft peflimi nu
trimentí.llpoccófirmat p yfaac: q: tüc (unt bom nutninett
qf cáterc incipiũt.ad oppofitü: carnes ad hũiaitate € tene
riraté ocdinátes melio:ce funt fm Raf. ſz uilla crate hit
carnes pumídiozes 4 tenerioꝛes:g melioꝛes funt ín illa cta»
te. Ald hoc dicẽdũ q nó funtlaudabilis nutrimeti. Silr dici
mus q anfer cus it marime bumidus:non opetit qn cſt ita
iuueuis c tener;fi tñ accipiant᷑ volatilia m tal etate acarpta
tur fet? fice matrie: ficut pullus ꝑdicis:qꝛ declinat ad ficdt
tat£:illaudabilis 9o eft nutríméri pullus anatis. 21d róné of
cendi qp mollitice carnis d caret viſcoſitaie ⁊ fuperfiuitate
laudabilis eft nutramẽti: z hec eſt in I puecto. Alia eft
mollicics cá quadá vifcofitate c fupffuíitate : ⁊ becett in vo
lacií nouírer genito. Serto drit qspull?mag] ocbeat elí
sí:an pullus mafculus an femína: ⁊ q: íftud ſumcienter oif
cuflus eft ín dietis particularibꝰiõ bic omítto A Scptio q̃ri
tur oc gallo veteri: c jri£ vtrü ius ci? laret; c vidct qp nó im
mo pot?? iuuenis:in fenectute eim cõplexio oedinat ad fri»
giditatéc ſiccitatẽ:in iuuenibus vo ad caliditate ⁊ ſiccitatẽ:
f5 püiditatce frígide c fice acumíne puant: calidc vo z fic»
ccno:á fi aqua veterís bs vírtute laradí;mulrofo:ti? aq iu»
uenis larabit.£Cotraríü tñ dicit yfaacq aqua veteris laxat
⁊ iuuenis cóftipat. £d bocoicendti ꝙ aqua galli veteríe la»
rat. Vñ oicimus q oupler cft hũiditas in gallo veteri:q̃dã
eft q̃ nutrit᷑:⁊ hec nõ laratzeft ⁊ alia nõdũ cõuerſa:⁊ bec ni
troſa c falfa eft c iuri mãdat᷑:⁊ bec laxat mozdicádo. 7 bfitr
in dietis particularíb? meli? eft oifcuffum, (| Ginmo q̃rit:
vtrũ galDvet? laret róne maior t acuminis:aut rone aitera.
Bal dicebat qp ín iuuene calidítas ad máda£ : « b foꝛtis eft
X feces ocficcat: c íó poti?»ftipat ꝙᷓ laxet:in veteri vo nó eft
caliditas multa:⁊ fi eftz&acuta, vri eft nitroſa ⁊ialſa. Micimꝰ
$q fi mag] baberetacume magis laxaret. TUnñ oc ꝓpꝛietate
iſtoꝝ aialiü eft g ín tẽpoꝛe fencctutie multe büiditates ag»
gregent q ín tẽpoꝛe iuuentutis ppter caloꝛẽ toꝛtẽ oino diſ
foluunt: idcovo bumíditates in fencctute nó ↄuertunt᷑:cu
fus figati eft p gallus vetus habet nodũ ín pedib?,alíavo
bumiditae que in coꝛpoꝛe remanet:ad nítrofitate 2uertit ⁊
ſalſedinẽ: ſicut prs tn bobus feníbus d funt plení pblegma
te:iuuenes vo p:opter foztitudine caloꝛis totü ocpurantzc
ideo ius galli iuuenis conftipat, - .
¶ De diuerſitate mẽbꝛoꝝ volatiliũ. f£apí liij.
€ Lectio.xlj. J *
Nuerſitates mẽbꝛoꝝ volatiliũ für młtipli⸗
ces. Quedã ei mẽbꝛa ſeꝑmouẽtia naturaly
Àj vt fant ale colla pedes. Quedã (cta ficut
m vitres. Quedã medíocría:ficur ventrí víci
1137 offibus doꝛſi.Mobilia femp funt tencríoza: fa
po:ofíoza : ad digerẽdũ velocioza:ficut fepe iam dixi
mus. Ale tñvolatiliũ fapozofiozes für gallinaꝝ: fcóo
anfex. Alioꝝ etſi boí fint ſapor: tñ nulliꝰſũtnutrimẽ
ti. Aicine ſpatul c coſte ptes cr motu fuo fapozofio
reec oígeftibilío:es.pectozazcalo: naturaPfüdamé
to vícína. £aro tii fine pínguedíne nulli? ſapoꝛitatꝭ
q: calo: naturał deſiccat plurímá pté fuc vncruofira
tiet nutrimẽtũ faii.vri puitas cft fapozicar ⁊ vnctuo
ſitatis. Obijtiẽt rri alid:quare carnes coſtaꝝ vicine
alis nó filfe babẽt:qꝛ caloꝛi naturalivicinant᷑ Itidẽ
dicemꝰ:coſtaꝝ cames; calaz fundamẽtũ parũã car
Dietarum vniuerſalium.
nem funt habentia: adco autẽ ſunt concaua: vt vn⸗
ccuoſitas ibi colligatur maxima:que caloꝛi naturali
carnes facere ſufũcia t. Oſſa $o pectoꝛis ſubtilio⸗
ra func c nõ adeo cócaua ; que vnctuoſitatẽ nõ reci
piür calozt naturalí fufficiéte . ídeoqs in nutrimẽtum
fuí calozis naturalis opostet vnctuoſitates alia car
ni attrabi:ſ̊ tñ bri nutriũt ppter vicinitate caloꝛis
⁊ bonam müdificatione ſui.Carues natius fapozite
⁊ vnctuofc fant ouplici ec caufa. Una ec fui remotio
nc a naturali caloze ſuã enctuofitat nó fibí auferen
te.vi funt vnccaofe . Alia cũ offa fint cócaua in pin⸗
guedíne: multa recipiéda funt idonea.Carnes cota
rü ſapoꝛite: laudabilís mutrímeti; cito digeſtibiles
func duplici cc c3. Una cc nimio motu c largitate có
cauitatis oſſiũ multa enctuofitate recipienda. Alia
q: cro lacertoſa:⁊ cii fubtilíffimis neruis celata. 7a
certoꝝ atit carmes:« marie extremitates ais ceteris
carnibus laudabüio:es pprer nimiũ motü./£erebza
ctii ad cóparationé cetero ambulabiliũ mín?nutri
tiua ſunt:tñ laudabilé brit cibũ:qꝛ mín? bumida.ma
xime ſiluaticoꝝ. 3nde Jal d inqͥtvolatiliũ mõtes in
habitãt:cerebꝛa ⁊ ceteras cames laudabilioꝛes brit
cibi. aftrara volatilia ad cóparationé ambulátíus
fant melioꝛa:marĩe ficibus ⁊ lacte nutrita:laudabi⸗
lẽ eii ſanguinẽ generãtia:incertum tii cft (i ſolubilia
ſint aut ſtiptica Ballus aũt caponatus plus cft lau
dandus:qꝛ cõplexio fua ín q̃ttuoꝛ q̃litatibꝰ eft tẽpe⸗
rata:⁊ indc nutribilioꝛ t coitus augmẽtãtioꝛ.Jeco⸗
rũ coꝛtices interioꝛes non comedunt fcd ſtatim de⸗
ſiccati et puluerati:ad doloꝛem valẽt ſtomachi calidi
⁊ ſicci: veſice ↄfoꝛtatiui:diſſurie adiutiui:carnes coz
dure ad oígerédii:fs digeſte bri nutriũt.Anſerina au
tẽt gallinacea meitoza: maric fi ficub? ⁊ lacte nuni?
ta. Ficatũ aũt oim aĩaliũ ourü € « nó laudãdũ.anſe
rínà ⁊ gallinaceũ meliuſculũ. 3nteftinaa pluribꝰnõ
comedũtur nífi anſerũ ⁊ gallinaz. 3nde JDal. Inte⸗
ſtina gallinarũ ⁊ anſerũ z anatũ cũ farina ficubus ⁊
lacte nutritoꝝ tantũdẽ quantũ⁊ poꝛcina valẽt. Qui
dã rñ c ſtrutionũ laudãt inteſtina.linguas⁊ roſtra:
vulgus nouit parũ effe valẽtia.Sanguis eoꝝ durus
eft ad oígerédü:fs tr gallinaꝝ c galloꝝ c columbaꝝ
fapozit? eft ficurz po:coz.vri /Dat. Sãguis gallina
pus ⁊ colübarti nó minus laudabilís eft dp poꝛcoꝛũ.
¶ MDiuerſitatevolatiliũ aſſignata:mẽbꝛoꝝ ipfoz diuerſita
tc affignat. Hec aũt pare ſpectat ad pꝛeſentẽ ſpeculationẽ.
Diuidit᷑ aür bec pars in diꝛas partes. In quaꝝ Lp affi3t
generale diſtinctionẽ diſpoſitionũ mẽbꝛoꝝ. 3n ſcda.ſ.ĩ hac:
Ale em̃ volatihü ⁊c.deſcẽdit ad diuerſas fpecies mtbzozum
ipſoꝛũ diuerſitates c naturas affignás Pꝛima indiuiſa ma
net. Scda aũt diuidit in multas Pm méb:0z ſpẽs: ficut ptʒ.
€ Xirca pꝛimã partẽ talẽ diſtinctionẽ aſſignat. mẽbꝛoꝝ que
dà funt in mot: cõtinuo:q̃dã ín qete:q̃dã funt medía. Dec
aũt diſtinctio cadít fup oẽs oíueifitates fpeacrü membꝛo⸗
TU.nó tfm ferie pceditoe ipſa Deide dicit ꝙ méb:a que
untin motu cótinuo ficut ale funt boní nutríméri.€[ sir?
- * partẽ metet ad fpecies — Hec aũt diuidit
numerũ ipſoꝝ in.xiij. Ptes. i ꝛama agit oc na⸗
tura alaꝝ vicis - fant — — ck gal
líne ⁊ anferís. In (cda. f.i bacc Giane fpatulis ⁊ coftís, acit
oc partibus bís brimís q fimt pxopecoftas ſpatulas Di»
CEn$ ꝙ pprer motübonitat ⁊ fapoze acdrüt. 3n tertia: fcs
in bac Pectoꝛa etfi calozis naturalis fundamctocc.agit oe
partibus pectoꝛis: dicẽs primo q ille carnes fint fice pꝛo⸗
S'o.Ittvíij.
pter caloꝛẽ coꝛdis pinguedinẽ ⁊ humiditatẽ cõſumẽtẽ.Se
cũdo mouet q̃ſtioñẽ dicẽs:q̃rit᷑ ppter dd carnes coſtaꝝ aus
vicine nó funt ficce:ficut carnes pectoꝛis ci fitr fint coꝛdi vi
cine ficut c ille.Soluit aüt dicẽs qp boc cít ppter cõcauita⸗
t£ q̃ eftioffibus coſtaꝝ in qua pinguedo agsregat᷑ q̃ nó eſt
in oflibus pectozís : tame carnes ꝛis ppter madific
tionẽ à calo:e »tractà bonũ oár nurrimétü. 3n Qrta pte.f.in
bac£arnes nati ſapoꝛoñoꝛes tc. agit De carnibus natius
dicẽs cp funt fapo:ofe pingues ppter oiftanria a fonte calo»
fis bumiditare cõſumẽtis:⁊ ꝓpter cõcauitatẽ locí pingue?
diné colligenté, In quinta.fan bac: ames coftaz cetera»
rü cc. oiarq tunt ſapoꝛite ppter duas caufas, Cina eft mo»
tus cótinuus fubriliás c largitas cócauitatü oſſũũ muitá re
tinẽs pinguedine, fla eft q; funt lacertofe neruis ſubtiuſſi
mis ſubculte ad modd picture. In ferta.f.in bac: Racerxo⸗
rü carnes ⁊c.agit decarnibꝰ lacertofis Dices cp marte funt
laudabiles ppter fut mediocritatẽ. Sin feptia.f-in bac fere
bꝛũ ctfi ad cóparatione reliquoꝝ agit de cerebꝛo volatiaus
dicẽs qp min? nutrit cercbzo ãbulabiliũ: m boni efr nutrunẽ
ti: cindudt auctoatate Gał..dicẽtis qvolariiü mõtanoꝛu⸗
carnes cerebzü funt melioꝛa. In octaua. f.in hac:Caſtrata
volatilia ad cóparattone ãbulabiliũ ⁊c.itroducit naturã vo
latiliũ caftratoz dicẽs ꝙ caſtrata volatilia melioza funt abu
labilibꝰ:⁊ marie fi cũ fiaubus nutriant᷑ c lactea: tũc impin
guant ⁊ tenerant᷑: tñ de coz ſtipticitarevel ſolutiõe nó € cer
tũ.Sciẽdũ tii qp rõne caſtratiõis laxatiua fontzt5 ofuerfant
fm naturas ipᷣoꝝ.gallus aũt caſtratus optim? cft ꝓpter t£
peramẽtũ:⁊ multi nutrit € coitB auget multiplicado I pers
ma, In nona. f.in hac: Jecoꝝ coztíces interioꝛes non comes
dunt᷑ cc. agit oe mébzis interioꝛibꝰ: ⁊ pmo oc iecoꝛe qð cft
ftomacbus volatiliũ:dicẽs ꝙ coster ei? interioꝛ eft durus c
nó comedit ppter ountie ⁊ imüdide:fi aüt deſiccet ⁊ pul⸗
ueriset potat« comeftus ficut puluiszvalet 3d doloꝛe ſto⸗
macbi calidi t ficci ↄfortado:veſicã cõfoꝛtat ad expettend
cũ fit oiuretiaus: curat ftráguriá d eft difficultas misgendi
f cũ vinovel oecoctióc diuretica potet᷑:carnes ei?oure funt
oigcftióis:tn digeſte bh ⁊ mulrü nutrit. Secur aũt gallinc
«anfzris altje pᷣualet. In occa. f.i pac: Epar aũt oĩm aialiũ
durũ eft ⁊c. agit de dicẽs qp cítoure digeſtionis:ecar
aũt gallane c anſeris alijs pᷣualet. 3n vndecia. fin bac Inte
ſtina a plurib? nó comedunt ⁊c.agit oc inteſtinis oicens qp
rarocomedun£ nífi fint anſerũ 7 gallinaꝝ pprer íofoz mol
licic. Sał.aũt dicit cp hoꝝ inteftina bora ſunt marie fi cũ ri»
cub? z lacte nutriant᷑:tñ a dbufdá ſtrutionũ iteftina laudat᷑
ꝓpter fui puritatem a foztí caloꝛe canfati n3 ðꝛ a vulgo ꝙ
bec auis ferri digerit. In ouodecia Cin bac: Ringuas ⁊ ro
ftra ⁊c.agit de lngua c roftro dicẽs qp nó laudant:q: nulli?
funt nutrimẽti. In trededia. fin bac: Ságuís coz durus cft
adoigeredi asitoe fanguie oícés qp eft dure oíceftiois:fed
tñ fanguis gallinaz c galloy ⁊colũbaꝝ laudaf: ficut ⁊ poꝛ⸗
coz: Pat p5 p Dal 3edctaüt parsoe diuerſitate mẽbꝛoꝝ
a pte p:eetite ĩmediate. 3n oib? aüt bis mẽbꝛis funr q̃dã in
motu: q̃dã ín qᷣete:q̃dã medío mõ.diuerũtas aũt loci bf er
mẽbꝛoꝝ diſtinctiõe:in qua fit? diſcernit᷑. fic 3Gt terminat D
pars. Xirca ptẽ iſtã q̃ttuoꝛ q̃̊tunt᷑ Pꝛimũ ẽ de diuerſitate
volatiliũ a pte etatꝭ.Scðʒ oc diuerfitatevolatiliũ a pte t5ti
litat? ⁊ groſſitiei. Lernüoe oiuerfitate volatili a pce hĩtu⸗
dinis.Quartũ oe gencratióe pinguedínis in atalibus.
¶ irca pᷣmũ peedit B mó:c rif ai gallus ⁊ gallina ad fc
nectutẽ puenerit ds fit laudabüior? nutrimẽti:⁊ vide£c cal
lina decrepita fitlaudabüiorTnutriméti:q:bs carnes hũidio
resctenerío:cs.2id oppofitüzoicit Raf.c carnesvolarüii d
funtourio:es:c vniuerfatríngrediné brites illaudabił funr
nutrimẽti:ſʒ in gallinis decrepitis bocvidem?:ó cares ta»
liũ vniuerſaliter mali ſunt nutriméti Secindaratiobcccit
in etate pzima pulli maſculilaudabilioꝛis funt nutriméti d
fcminezó in ctate S:ía si eritzf5 illa etas cft ſenectus:q̊ in
fencctute meliozis eft nutrimenti femina d mafcules.2d
bocoicendum e ín erate oecrepita peioꝛis eft nutrimenti
mafculus dp femina:q: carnes baberourío:escficdo:es. vit
mafzuli ín etate oecrepitaveniat ad tátü acumẽ:ꝙ gñat᷑ ín
carnibꝰ coz nitrofitas q̃dã etfalfedo p gua hñt laxare.Ad
Liber
rõnẽ dicendũ ꝙ ouo funt cõſiderãda in carnibus volatiliuʒ:
ſubtilitas carnis cũ veloci digeſtiõe:⁊ puritas.quãtũ g ad
puritate abfolute caro maſculi melios eft; nó tf ín etate oc»
crepita:immo femína melio: eft tc: q: ín fenectute camcs
maſculi induran£ ⁊ ocficcant; « generat ín eis nitrofitas ⁊
falfedo ficut dictũ eſt. Scdo qrif arca poc: dre íus galli
nc veteris nó laret ficut ius galli veteris; videtur ꝙ fic oc
beat eſſe.dicit yſaac qp ius galliveteris laxat ppteracumen
qð feces diſſoluit:in iuuẽtute vᷣo nõ eft hmõi acumen ; c io
nó larat:ís w iure galline veteris maio: eft lubzicitas: ófi D
eft rone lubziaratis ius galline marime larabit. ld hoc dicẽ
dü ꝙ nólarat:z cá huius eftzqziura ifta: t ehá oẽs plante q
babét naturã laxandi:habẽt boc róne nítrofiratís « acumí
nis d mandat aque fiue iuri er pte fubftáric: vn ius galli ve
terislarat diſſoluẽdo feces ⁊ mo:dicádo nó lubꝛicando.
In gallína vᷣo nõ eft acumé aliqð:⁊ io nó laxat.¶ Tertio q̃ri
tur quis eft meliozis nutrimẽti:an gallus caponatꝰ an gal
lina: videt g gallina. 3bulli oicütur laudabilis nutrimen
n in ctate copleta ppter bumiditate cõpletã:ĩ fenecture vᷣo
malí nutrimeti ppter ficcitate:fs hũiditas naturalis eft me
* * acadétalis: f5 naturalis eft in — accidẽtalis vᷣo
caponato: g caro galline melioꝛis eft nutrimenti dj
caro galli — — dicit yſaacꝙ mas melio: € fe⸗
mina:caſtrata ᷣo media funtzf5 co para ad maſculos peioꝛis
ſunt nutrimẽti:oↄparata ad feminas meliorſ.Ad boc dicẽdũ
ꝙ gallus caponatꝰ melioꝛis eft nutrunẽti d? gallina ; qꝛ gal⸗
lus caponatus rónc ablatióís teſticuloꝝ bs caliditatẽ mul⸗
tác humiditatẽ:rõne vᷣo ſexus b5 puritatẽ quà non hʒ gal⸗
lina:⁊ ideo gallina nó eft ita boni nutruméti.( Quarto qrit
d$ cft melioꝛis nutrimẽti:an gallus caftratus an nó caftra?
tus:⁊ vidct ꝙ caftratus peioꝛis fit nutriméti: q: gallus ca»
ponatue ad mafculos cóparat? eft mali nutrmeti; ad femi
nas — — peioris erit nutri⸗
mn. zd hoc dicendũ ꝙ nõ caftratue laudabilíorT eft nutri
mti d caftra. Sid rõnẽ dicẽdũ ꝙ bonitas cft oupler.£uc
dà cft cc ſexu: ⁊ boc mó nó caponatus melio; eft qp caponas
tus:vt fi pona£ in erate pꝛima.Alia eft bonítas ratione eta.
tis:t tüc caponatus eft melíoxteneranf ern camcs rationc
ablatióis teftículoz: ficut pts in aricte veteri caftratoq mes
lio: cft nó caftrato:ci ín nó caftrato carnes índurent « ocfic
cent: ídeo peioꝛis nutrimẽti.vñ gnaliterín pma erate non
caftratus mclío: eft caftrato:poft tres ànos ecótrario:t boc
accidée:q: p ablationé teſticuloꝛũ refrena£ malitia etat[.
ALiouinto rit cii potionatis fit cxhibẽdũ ius galline: vtrũ
veteris an iuuenis: vídef cp iuuenis:qꝛ ín illis calo: debi⸗
lis eft: c hũiditas pauca ⁊ ocpurata , vr nutrimẽtũ exhibẽ⸗
dá eft facilis digeſtionis:vt caloꝛẽ nó impugnet:⁊ facilis có
uerfióís:vt ato cóuertat ad hũiditatẽ:⁊ talc eft ius galline
noue:á potionatis cópent ius galline inuenis. TCõtrarium
p:ccipiür pꝛactici. Ad hoc dicendũ q ius galli noui vcl gal
linc ecbibedd eft. in norádá ꝙ medicus tres bs cautclas
in exhibitiõe iftoz potionatis. Pꝛima cft digeſtibilitas: et
bocmó caro pulloz ⁊ ius ocbet eie erbibert. Scðda cft mas
10: cõfoꝛtatio mẽbꝛoꝝ.EÆt tertia eft reftrícrio vẽtris.⁊ iftís
ouob? modis vltimis exhibẽdũ eft iue gallíne vereris : qz
magis cófo:tat:f5 medícus pꝛimũ 05 magis refpicere.ende
nó o5 vti cofo:tatiuis:uífi foꝛte cófoztatiuts medicinalibus
ficur ad rofacea «[ Serto q̃rit:cũ aliqs imediate ouct?cft
qi magis copetit: an ius galline an prifana. 71d hoc dicẽdũ
q ptiſana nó quelibet fed calida:nã hᷣmõi pot?^mlidificat ín
teſtina z reliquias bumoz ín pecto:c ex medicina euacuat:
nã ipſa multũ abfterfiua cft: abſtergit ern infectione ⁊ hũo⸗
res infectos ex medicina:⁊ ideocõpetit ius galline cũ aliqͥs
immediate ductus eſt. Jus vᷣo nõ tantũ eft mundificanuus
fed cõtoꝛtatiuũ:⁊ idco nó ſolũ cõpetit (us galline tantü:fed
etíam ptifana,
¶ Eirca ſcðm ꝓceditur bocmodo : cárítur vtrum paſſe⸗
res fint exbibendi ín febꝛibus: ⁊ videf qp ſic:qꝛ in febꝛibus
magis cõpetũt carnes volatiliũ ꝙᷓ alie: q: funt ſubtilioꝛes:
fcd paſſeres ſubtiles ſunt multi : d ezbibédi (unt i febzib9.
&d oppofitim :dicit Raf. q paflcres calídiffimi funt:c fan
guine incendit ⁊ libidine excitãt:⁊ nibil tale cópctit ín febꝛi
us:qꝛad caloꝛẽ innaturalẽ couerterc£:ó paſſeres nó cope
itin oibus. Sd B oícédi qp paſſeres in r̃bꝛibus fanguis
neíac cpolencis nó 2petüt.ddróné otcendt ꝙ ouo funtcó
fideráda in febzib?. ꝓꝛimũ eft copofitio, xóm eft 2plerio
rónc á cópofiríóis paflcrcefubtiliffirmi funt: cb mó cópes
türin febzib?-rone th cõplerioris cà fint calidiffuni:ficut oj
fit Ra6.nó copctüt.£r nota qp fi dicant fubtiles;nó oicun£
fübtücs q: fintfubtilcs in gñato:ſs q: funr ſubtiles in actio
ne:fubtiliát erf fanguine c cboleric redaũt. ¶ Scóo qnt
vtrũ paſſeres ín quibufdàfcbzib?: ficut in quartanis ⁊ quo
tidtsms cópetát: c vidct ꝙ ſic. In quartanie copctütilla q
func fact couerfióig: c d prioxcs calefacitit: (5 paffcree mat
tü fant facilis 2uerfióis: c críá ſunt calidiflimi : gip quarta
mis cõpetũt.Cotrariũ dicũt pꝛactici: q incendũt fanguine
c calo:é inparuralé augmẽtant. aa boc oicendà q' copcrür
in quartanie 7 quotidianis, ad ration? dicenaũ cp in quar
tanis t quotidíanis cibaria calida comperüt; vnde pꝛecipi⸗
musvíni oari. $95 nota ꝙ dá eft febꝛis cr melachoua natu
rau:ci ifta ↄpetũt paſſeres coino cibaria calida. zia eft fe
bis d genera£ ex melácpolía innatural ⁊ aduftioncbüo:iz
boc velbüoz frígidoz:ficut pplegmatis 7 melácbolic;vt
ex aduftióc püoz calídoz:ficut cholere⁊ fanguinis: ín bac
pafſeres nó ↄpetũt.¶ Zertío q̃rit q̃re paſſeresepileptiã cu
rár cũ fint ipti epileptici.ad boc dicẽdũ qp in paſſeribꝰ fumr
mali eieustur.vñ carnes coz funtfumofe; ficut oíat yfaac,
tci bmó fumi mali ad cerebzü vemür inimicant᷑ cerẽbꝛo ⁊
rctrabi£ cerebꝛũt cadũt paſſeres:⁊ fic fitr epileptici: curát
ti epilcpriá : q: funt muitũ calidi ⁊ ſicci:⁊ cofumüt hũoꝛes
vel vapo:ce facictes cpilepriá . CQuarto q̃rit quter coitũ
Ad B dicẽdũ qp quãtũ fufficit ad pfens:c ea Q puo
cát coitü quartuo: modis ſunt. Uno mó p imaginatione; z
bocmónó puocat coit? nífi ex pfundatióc ímaginatioisc
Cogitanonis, Scðo mó p ercitat.one caloꝛis naturalis; c B
mó paffcres coitũ puocát;ercítát em̃ caloꝛẽ naturale: c ſti⸗
mulát ad boc.Zerrio mó cleuando virgà: 7 bocmo acera c
fabe « pífa ꝓuocãt coitũ.Quarto mó p mltiplicationẽ fper
matis: t bocmodo gallue caponatus ⁊ coturmices puocár
coiti. cd bocal'e dicẽdũ ꝙ D nó facit ín quolibet bote:fs qr
calo: naturalis eft fopitus:tüc »pctüt ad excitandũ ipfum,
¶ Quinto drit cü paſſeres ex malo nutríant ficut ex ĩuſqᷣa⸗
mo; vtrü noceát co;pi:t vide£ ꝙ fic:q: hũiditas gnata i coz
er nutrimẽto ipfi nutrimẽto atteſtat᷑: (5 nutrimẽtũ eft
malũ:g̊ bumíditas mala:ó pafferes coꝛꝑi nocétz (p ledũt.
fid hot dicẽdũ q cũ cames ex malis granis nutriunt᷑:nõ oĩ⸗
no nocẽt hũane nature : q: nibil ðꝛ venenũ nifi in reſpectu
ad coꝛpus hũanũ. vii illud qð eft venenũ boit nó eſt venenũ
paſſeri:ſicut dicit Auicẽ.vñ natura opat fup iuſqͥamũ p có»
uerfioné cü electióe: ció qð ímiemtfibi fite cóuertit i furna
turá:4 fic caro nó nocet nature hũane: fifr nec illa hũiditas
q:cóuertit ad naturá carnis fia malitia fr poliat: maxie ci
in rõne cibi ſolũ patiat nõ immutãdo co:p?. ¶ Sexto q̃rit
cũ gallina accipiat nutrimẽtũ illaudabile:q̃re nõ ẽ caroillau
dabilis.Ad B dicẽdũ qp natura galline ſeq̃ſtrat illud qð € pu
rũ t cõuertit in fuí natura: 4 fic caro galline ꝓpoꝛtionał eft
nature Dane. (C Septimo querit:quare gallína nutrita ex
ficubus « lacte oicítur effc laudabilis nutrimenti. 8d boc oí
cendũ ꝙ boc eftzq: tà ficus qᷓ lacbabét multã virtutẽ hume
ctãdi pᷣterea ficut dicit Auicẽ.ſicus hñt poteſtatẽ generãdi
bonũ coloꝛẽ:qꝛ ſanguinẽ trabunt ad exterioꝛa.
¶ Æirca tertiũ pcedit b mó: q̃rit q̃re inatalib? ábulátib?
pinguedo cõgregat᷑ circa pectꝰ: in volatili? minime.ad b
dicendũ qp partes anterioꝛes ín vtriſq; non funt multe pin⸗
guedinis:qꝛ calo: coꝛdis exiſtens in pectoꝛe hũiditates con
fumitzfs rcfert ín volatilibus ábulabilibus:q: in ábulabili
bus in pectoꝛe funt magne cõcauitates:⁊ ín talib? locis ma
gna pinguedo aggregat:f5 in volatilibus nó funt hmoi cõ⸗
cauitatcs:immo funt ftricta:c (dco funt macra ín partibus
iliis. CSecũdo q̃rit᷑ quarc ín natíbus volatili multa píns
gucdoasgregat: ín ambulabílibus nó, fld hoc dicẽdum qp
boceft ppterouas cauſas. Pꝛima cft:q: ín ambulabilibus
nates funt carne plene« caro illa folida eft ⁊ oura: c ín talí
partc pinguedo nó generat, vn dicit pbe ꝙ in came natius
Dietarum vniuerſalium.
pinguedo nõ aggregaft᷑ ppter ſui dunciẽ:aꝛ volaniibusyo
pauca eft caroin partibus illis: funt cõcauitates carncva⸗
cuc; ció pinguedo ibi genera£, Secũda cà eſt:qꝛ ábulabilia
« volatilia in boc differũt:eo qp ín ábulabüibus iuat renesz
yt aquofiratcs ſangumis oepurent: in volatilibus vᷣo non
junt renes q: nó habẽt aquoñtatẽ:⁊ idco ci in volatilbus
non fint rence; ín locís nacius aggregat pinguedo,
¶ TEirca quartũ pcedit poc modo: t querit vtrü pingue»
do generetur ex foztí caloze vel debili: ⁊ videtur qafoiti:q:
dicit pbs lib.de animalibus. ꝙ pinguedo in aial;b? genera
tur €x caloꝛe bone oígeftionis :15 talis calozeft foztis: 6 pin»
guedo genera£ a foꝛti calozc, il? oc cófirma£ p ꝑbm:qꝛ ficut
er aduítíone lígnozum aliqð fupfiuü relinquit ; ficut ciuis
ſimiliter ez oigeftione fanguinis a caloze naturali auqó fup
fluürelnquit:fcd hoc nihil aliad eft P pinguedo: 6 pingue
do gñat᷑ a foctí caloze:cinis erm generat᷑ a foꝛti caloꝛẽ: quas
re fimiliter píngucdo. Ad oppofitü : nibil qð in alalib? sna
tur ín mẽbꝛis a fonte calozis oiftánbus gnat a fo:ti caloꝛe.
vnde in pectoze nó eft pinguedo multa ppter foꝛtitudinem
caloris ipfius co:xdis pinguedine cõſumẽtẽ ⁊ büiditaté: icd
pin bocmodo generat; zin talíbua mẽbꝛis remotis
à fonte calo:ís:q: in renib?:6 nó gñat᷑ a fozt1calo:c. cain»
daratio pcc eft:sallí caponati funt oebilís caloꝛis reſpectu
nó caftratoz:fed pínguedo maíoz genera£ in caftratis d» ín
nó caftratis;ó pin nó generat a foꝛti caloꝛe.Ad D ot»
cẽdũ q nó generat pínguedo neq; sírbus a fo:tí caloze, ld
auctoꝛitatẽ pbi refpódeo qp foꝛtituão caloꝛis multis modis
dicit. vñ calo: generás pinguedine vno mó 3: foztizalio mo
do debilis.Caloꝛ em naturalis tría facit. Pꝛimum eſt oige
fiio fanguinis, Scðm cft couerfio cius ad oífj pofirioné cars
nis ."Zertiti cft cõſumptio fanguinis ⁊ büiditatis cí?, Quar
tü oígeftionis cBuerfio ad illud qð eft media. £alozigi£ na
turaus a quo scnerat pínguedo : eft foꝛtꝭ pꝛimo móc quar
t0: qꝛ foꝛtis eft in oígerédo ad medii ínter carnet (anguine
Q3 eft píngucdo:f3 nõ cft foꝛtis ſcðo ⁊ tertio mo. € Itẽ quc
nt vcr pinguedo generc£ an coucrfioné fanguinis ad car?
né Dicendũ qp afi cóucrfioné generaf, 5 faédü ꝙ ouplex
eft pigucdo:quedá d eft extra carnẽ:alia eft ímplicita: c bec
virima generatione camis fequif z nó pꝛĩa. ¶ Vtimo que»
rirar quare inter aialia ambulabília inteſtina poꝛci ſunt me
lioꝛa:⁊ inter volatilia inteſtina anferís. 8d hoc dicẽdũ ꝙ in
0i? aialib? naturaliter inteſtina 7 ftomacbus funcnature
frigide ⁊ ſicce:⁊ plus declinãt ad ficcitaté d ad frigiditate:
in aĩalibus aGt bumidís temperat hmõi ficcitas: ⁊ q: inter
ambulabilia aĩal maxime humidũ eft poxcusadeo bs inteftí
na bona, Símilíterinter volanlia afer cft maxime bũidus:
x ídco ficcitas inteſtinoꝛũ temperatur: ideo funt bona in⸗
teftina anſeris magis qᷓ alterius volatilia.
¶ iDcouis. Capi liiij.
€ 7 " »
la generaliter t octo ofuidun£ . 2fut enim
oe temperatis 7 fanis animalibus: aut ecó
trario:aut oe craffis fiuc oc macris: aut oc
naſculos habẽtibus fiuenon cocuntibas:
aut ocvetcribus fiue iunioꝛibꝰ.Si oc ſanis:nutrimẽ
ti funt laudabilioꝛis.Et iterum oe craffis maío:ís ct
ſapoꝛoſioꝛis. Similiter oc coetiribus cũ mafculíe:cü
caloxénaturalé maío:é babét cocũtia dp nó cocũtia.
Similiter oe umio:ib?: q: plus caloꝛis ín cis babct
70:0 aut nature vniuerſaliter cemperare funr me
díocrea:coplecioni banc vicinantes:fed tñ albugi?
nce frígidío:cs ad vitelloꝛũ cóparatione quafi in pi
to gra. 7 eftaf quafi ad eoꝝ ſapoꝛitas:⁊ idco ad ot^
M velocioꝛa moderate:vitelli grauioꝛes:qꝛ ín
igeſtibilioꝛes marime oc veteribꝰ volatilibus:aut
maſculis nó coeuntibus virella funttépcrata c calo
ri vicintoza:c ideo ad digerẽdũ velocicza 7 facilíoza.
matic fi oe iuniosibus fint volatilibus mafculos ba⸗
S'o.Ittít.
bentib? box em̃ cõfoꝛtãt mẽbꝛa ab eis tarde diſſol⸗
uẽda:⁊ fi poc toti ouo attincat:q: materia cftz nutri
mentũ voelatiliũ oim. Inde Pippo.ſpermati ⁊ lacri
aſſimilauit à materia ẽ nutrimẽtu ãbulabiliũ aĩaliũ.
ua inquit ci materia c nntrimẽtũ finr ambulabi⸗
liũ aĩaliũ:neceſſe eft foꝛtiſſimi c multi fint nutrimẽti.
Oulti q; toti affimüant ſanguini:oroꝛtãt mẽbꝛa:q:
quãto plus caloꝛ naturalis in cis opaf : tantopius
magis indurant ; (icut cá extraneo caloze magis cc2
quunt tanto durioꝛa efficiunt:⁊ iáco our? a mẽbꝛis
diſſoluunt᷑ z cõſoꝛtant.Quinq; tri modis in nutrimẽ
to fuo o(uerfant. ino ex oinertitace fut aiat, Zilio ex
crate. £ ertio ex araffitic ⁊ macie. Quarto ex neuita
te c vetuſtate ſui. Quinto ev artificis. Ex generibꝰ
aialis:q: fi oc ſubtili fint aĩali ⁊ tẽperato:ſicut perci
cc gallina laudabile nutrimentũ facile cft digeſtiuũ:
7 maric de iunioꝛibus vel maſculos babetibus:a me
bꝛis tñ facilius diſſoluũtur.vnde ad regimina faniza
tís cuſtodiẽde melioꝛa dp ad mẽbꝛa cõto:tãda. Zone
oc groſſis funr atalibus ad oígercndü duris: ⁊ nuni
menti illaudabilis ficut ftrutióis anfcris mali funr
nutrimẽti:ad digerẽdũ duri:grauis odoꝛis:matĩe de
veteribusvel oc maſculis carẽtibꝰcũ tarde diſſolnũt᷑
melioꝛa funt ad cõfoꝛtãdũ dp ad ſanitatis regimina.
¶ De natura onoꝝ fm diuerſitatẽ aĩaliũ. Ca.lv.
eratibꝰ oua tripliciter oínidunf. Aut crit
' ÉE Ss oc puis:aut oc vererib?zant boz meaíceri
bus leuioꝛa oe innioꝛibus:grauioꝛa oc vc^
teribꝰ:tẽperãtioꝛa oe medioqib?:q: cateit
funt pfccri ⁊ minoꝛis.ꝑuis büidiraris ⁊ ourio:3 vctẽ
ranis:7 inde ad ſanitatis regiméta 7 mébza cõfoꝛã⸗
davalẽtia.Sic eri intelligedü oe araffiez maſcules
babétibus./ raffa eiii ⁊ alía maſculos baberia calo⸗
ris maioꝛis naturaliez büidiraris fubftaríalis.S»itr
⁊ de vetcrib? ⁊ nouiter ouis exeũtibꝰ intelligat. 3n
de Bal oua gallinaꝝ ꝑdicũ tẽperatio:a⁊ laudabũio
ra ceteris ſunt:maxie maſculos habẽtiũ:bñ ꝝutriũt.
Junioꝛa enim melioꝛa qᷓ veterũ:craſſoꝛũ d? maarozz
vicinius factoꝛum dq veterum.
«a nutrimẽtũ coꝛpis hũani accipiat ervolatilib? ipᷣoꝝ
ſupfluitatibꝰ nutritiuis: poſtqᷓ egit de natura nutrimenri
ꝓut cc aĩalibꝰaccipit᷑:agit oe ipfi?nutriméti natura put ab
ipfoz acapit ſuꝑſuitatꝰnutritiuis. Hec aũt pare oiuidit
ín duas. 3n qr à pra agit oe natura fupfluitarü volatuiũ.
in c3a.f.in bac: Pac gñaliter diuidit᷑ ⁊cagit oe natura fup
nuitatũ ãbulabiliũ.ſ.de generib? lactis. Seit aüt pꝛimo de
natura fupfiuitarü volatili €o ꝙ magis accedũt ad naturá
camís cnutrimeti. Hec aũt Tes q de ouis ẽ fpectatad p:e
fente lectionẽ. Diuidit᷑ aũt h̊ pars Louas. In dz pma agit
de natura ouoz ⁊ parti ipſoꝝ: coe diuerũtate ipfoz rõne
aĩaliũ. 3n ſcða agir oc modis diuerũtatũ ouoz penes fuas
cocitiocs. Pꝛĩa aüt pars (uidit in duas. In qrà pma affi
gnat diſtinctionẽ ouoz penes fuas naturas t atalid. In fe»
cũda iuxta illas oífferetias finguloz affignar naturá. Pꝛĩa
nó oítidi£:fs (coa otuidit Louas. 3n quaz pma affir otuer
ſitatẽ ouoꝝ (urta (las differẽtias. In ſcða agit oe natura ⁊
virtute ouoꝝ ⁊ ꝑtiũ eiꝰ Scða atit pars pncipalís diuidit in
duas. In quaz pma aſſignat diſtinctionẽ modoz qͥᷣnq; per
quos oiuerfan£ An ſcða iuxta fingulos modos ipſeꝝ diuer
ſitatẽ aſſgnat. Pꝛima eft induuiſa: ſʒ fcóa diuidit i ipud a
quarti p:ia aſignat ouozus diuerfitatẽ rónc qpínqs modo,
qutin ouis attéduntur . In feainda ipfozum diuerñtatem
affiguat rationc membz;o:iartificialis apparatus. Pꝛima
Liber
diuidik in duas. In q̃rũ pma iuxta (105 modos q̃ttuoꝛ ipᷣo
rü osuerfitaté afligr. sn icða ſub auctoutate £Dal. oua turco
taílios modos adimunce cõparat. Tertia vᷣo oíuidit in decẽ
f£mnumez illog occé modoꝝ.Sũt igif in pᷣſenti lectiõe par
tes.xj. 3n quarũ pma affignat diſtinctionẽ ouoz penes na
turas aialíü, In ſcða.ſ.ã pac: Si oc ſanis nutrimẽti funtlau
dabilio:is cc affignat o;ffcrétíaz oíftincrióie naturas, In
tertia. f.i hac:Quoꝝ aüt naturevniuerfaliter teperate funt,
affignat naturá cvirtutẽ ouoꝝ ⁊partiũ ipfoz. 3n quarta.f.
in hac:Quinq; tn modis in natriméto zc. 3n gnra.t.io bac:
Et generib? alaus:q: fi oe fubtii tc pícquit oeitpfozi oi»
uerfttate a pte generum aialiü. In ferta.f. in pac. Ex etati⸗
bus triphater otuidun£ «c.a prc etatü. 3n ſeptĩa.ſ.in bac:
Sic etiã intelligendũ oe craſſis ⁊c.a parte bitudinis atalius
in pinguedine ⁊ macie cõſiſtẽtis. 3n octaua.ſ.in hac:Simi⸗
liter oe veteribꝰ t nouiter oui eceũtibꝰ.a parte nouitatis
€ vetuſtatis ipſoꝝ. 3n nona.ſ.in pac: Inde sDat, oua galli⸗
nacea⁊ perdicũ ⁊c.ſub auctoꝛitate £DaLoua adinuicẽ in ma
ioꝛi laude cóparat ⁊ minoꝛi. In ocama.f.i bac: £r arrificgs
quadrupliciter ⁊c.aſſignat ipfoz oinerfitatz a pte artificia⸗
lis appaáratus.illa aũt pare ad ſequentẽ ſpectat lectionem.
eirca pmá parté oit p oua octo modis oíftinguunt,
^u mo:qi quedá funt oc fanis atalibus. Secundo:qꝛ q̃dã
funt oe cgris. Zertio:q: q̃dã funtoc craſſis.Quarto:qꝛ qd
funt oc macris £o uínto:q: q̃dã funt oc habẽtibꝰ mafculos,
SSerto:q: q̃dã ſunt de nó habẽtibꝰ maſculos.Septimo:qꝛ
quedã (unt deveteribꝰ. Octauo:q; queda ſunt de iunioꝛibꝰ
Exrra fecunda partẽ dicit ꝙ inter hec meuoꝛa ſunt ez fa»
nis aialibus pducta:ex craſſis maioꝛis nutrimẽti ⁊ ſapoꝛo
ſioꝛis:ex cocuntib? ppter cõfoꝛtationẽ caloꝛis naturalis
riicátt ep iunioꝛibꝰ d d excõtrarijs aĩalibꝰ peedát Libor»
caterná part tría intédit. "Simo aflignat naturá ouoꝝ of
cens cp funt 3,550 pte9 eoꝝ adínuict coparat.f.vi
tellũ c album: dicẽs cp albume parti attinet frigiditati:et
boc pt5 p ſapoꝛẽ t odose graue. elitellá aũt maioꝛis ct me»
liozis eft nutrimẽti: marie ai eft oc aiaà laudabiliũ cõditio
nũ:⁊ multũ nutrit naturalíter ppter cítà couerfione c affi»
milationẽ:multũ accidétalíter ppter moꝛã ín mẽbꝛis. Zero
tio bíppo.inducitauctoutaté oicétis qp oua fimilía funt fper
mati c lacti: eo ꝙ funt matería ⁊ nutrimẽtũ volatiliũ: ficut
itta aĩauũ:ſunt aũt multinutrimenn ppter ſimilitudinẽ cũ
fanguine:funr aũt foꝛtis:qꝛ mẽbꝛa cofo;tantz € quãto plus
digerunt plus indurant ⁊ mẽbꝛis ĩmoꝛant᷑:ſicut pts ĩ ĩndu
ratiõe quá ab exterioꝛi patiunt caloze. Circa quartam par?
té dicit q oua ex aĩalibꝰ fubtilibus multũ nutriũt naturali?
ter. ⁊ valet ín cuftodíéda fanitate:er groffis multü nutríüt
accidentaliter ⁊ valent ín vigoꝛe meinbꝛoꝛũ. £Círca ſextam
partem dicit q oua puoz aĩaliũ fant leuia:magnoꝝ grauia
aialiü etatis medie medíocría : cà bui? eft maioꝛ oundes
velmollines « foꝛtitudo caloꝛ is vel debilitas.CXirca fepri
mam parte oicit ꝙ cade eft diuerſitas a ptc bitudinis aia»
liũ. Crca octauam partem oícir ꝙ fitr eft a parte nouitatis
« vctuftatís crit? cog. ná femp ín bis ertrema excedũt⁊ me
diũ ct téperatü, f£ irca nonam partẽ cóparando dicit q Pm
f£SaL. oua gallinarũ « perdicü funt melidꝛa marime coeütiü
« maxime iuueni craſſoꝝ⁊ recẽtia dj alioz aĩaliũ:⁊ cótraría
cõtrarioꝝ habẽtiũ peioꝛa. ¶ Circa parte íftà fer índrun£,
Pꝛimũ eft oc pductione ec atalibus pducentib? oua. Sc
cundũ eft oe multiplicatióez paucitatc ouoz ín aialib?,Zer
tiũ oc partibus oui.Quartũ oc critu oui ab vtero.Quintũ
oe cóparatíone parti illaꝝ adinuicẽ. Sextũ de cõparatiõe
ouoꝛum ad lac.
Circa pꝛimũ peedíf bocmodo: qrit quibus aĩalibus có
petat ouatio:z vide£ qp nócópetat volatilibus:q: ínter oia
animalia volatilia (unt agilioꝛis mot? 7 ipfis oominant fu»
pꝛema leuiũ:ſicut dicit yíaac:fed ín talibus non ꝓducit᷑ fe»
tus p medía:(s fine medio:f5 pductíofetue p ouationé eft
ducere p mediũ:qᷓ ín volatili? nó pót eſſe onatío. Sec»
ratío bec eftzoicit pbs ín lib.oc naturis aialíó: ꝙ natura
opera£ bꝛeuioꝛi via qua pót. vii qð pot natura facere p vnã
viã nó facit p ouas:f5 ꝓductio fet?fine ouatióe cft fine me
dio 7 p vnã ví: pductio cũouatiõe p duas vías ; g̊ natura
ín illis bebet pducere fet nó per mediũ:⁊ ita nó p ouatio
né: ficouano ad pductionéfct? nó cópctit ín volatilib?,
fidoppofitü oiatpbe q aĩalia generát er fec finc medíove
perfecta:quedã $0 ꝑmediũ:vt volatilia reptilia: fs oẽ tas
le comíttitilli medio ⁊ materiã ferus ⁊ nutmimenti t oefen
dcns.materia $o album eſt: vitelũ vᷣo nutrimetũ.:teſta vo
defendes: ⁊ pmóí mediũ cft ouũ: ó aliqua aĩalia ouát napa
ralíter.&id pocoícedii p atalibus quibuſda debet ouatio⸗
« cápuus eſt:qꝛ aĩaliũ quedã funt aĩalia in qͥbꝰhumiditas
fpermarica multiplicat in matrice € ante fo:mationé fetus
cx vna materia pauat reliqua: c poceft ín eis ppter bom»
tate materie que dito traduat : matrix vᷣo ſtricta eft; zióno
fec cotinere foxmationéfctuii : oedít g natura alidd in d
fo:marc£ fetus extra: ⁊ boc eft ouũ: c ideo in talibus aiali»
bus naturaliter poflibilis cft ouatio. lia funt atalía in quí
bus matcriaaggregata eft « matrix lataeft; c ideo poffibis
lis cft ibi fozmatio fetus cũ matrix lata fit ⁊ potẽs cotincre
ín tati alali pzoduccio fetus cft immoedíate er vtero ; ficut
paret m alijs aĩalibus a volatiubus fere; c ficp5 qp ouatio co
pctir volaniubus 4 reptilibus:⁊ fic ps cá generatiólg Quos»
Zld pimá róné oxcédi qpvclocitas gcncrarioníe cft ouplerz
quedá cft velocitas in motu: c quedã eſt velocitas in gene⸗
ratiõe. In auibꝰ aüt eſt velocitas in motu: in gñatioe nonz
immo ponus ín eis eft tarditas gñationis. opoꝛtet em ex»
pectarc tempus ín quo pfécte fcrus foꝛmet᷑: in matrice em̃
pfecte foꝛmari nó pót ficut dictũ eft. ad fcóm dicendũ ꝙ vbi
natura pót operan ꝑvnã viã nó eligit —— in per
fectis atalib?zin impertectis vᷣo due ſuntvie. Scðo qri£
vtrü aialib? ↄpetat ouatio róne ↄplexiois:qꝛ fi fic; aut boc
eft róne cópleríóts calide autfrigide.fi rónc calide:ó tantũ
aialibus calidís cópcteret ouatío.boc aũt falfus: ↄpetit em
piſcibus «alijs à funt frígída.fi róne cõplexionis frígide:f;
multe auc funt calide ín quib? eft ouatio: g nó couenit ró»
ne »plerióis frigide. fimiliter põt obtjci de ficca. id oppofi
tü.ficut babemus in alia facultate:oẽs opztiones ín iftis in
fcrio:ibus funt medíantíbus pmís qualitatibus quattuo:z
fed ex eis reſultat cóplerío:ó cũ ouatio fit q̃dã act:o in mix⸗
to fit mediãte cóplerionc, 2d bocofcendü q'ouatío non fit
rónc 2pleríóís:f5 rone multiplicatiõis materie fet? m ma»
tnccabfqs 2pleta foꝛmatiõe ppulli:vt qð natura nó pót itra
foznare foumetextra, d ratione dicendũ qp ad bác actione
que cft ouatio:cócurrát duo. Pꝛimũ eft finisvel neceffitas
Que oícta eſt.Scðm eft mediũ velínftrumentü operádí : et
boc eft ꝓpꝛie cóplerío calída: q: calo: ín qualibet opatione
eſt inſtrumeẽtũ:ſed de iſta nólodmur. «T Zcrtio qrni£: vtrũ
ex ouo debeat ꝓduci fetus intra vterũ magis dp extra: et
videt᷑ ꝙ ín vtero magis : q: quãto aliq̃ $tus ꝓpinquioꝛ eſt
fuo pꝛincipio tanto fo:tíus operat:⁊ quãto plug diſtat a pᷣn
apío tãto debiliꝰoꝑat᷑:ſʒ virtus foꝛmatiua pulli pximioꝛ cft
ſuo pꝛincipio in vtero qᷓ ertra:ófi natura ep ouo extra fetus
— fo:ti? i vtero B faciet. Scda ró D eftzoícítpbs
L.oenatur? aĩaliũ:ad gñonẽ fetꝰ 2currit$t? iflues cũ ípma
nib?»mírtaer triplia fpá feu$tute.( vitali naturali aiali: c B
ab aia parẽtũ.ſiptis ⁊ mrie influit. 7 oícít'IBico.g fi pᷣmũ có
mittat Ptutesfcoo opabif ficutz pmü:fs vᷣtꝰemanãs ab aia
fortioꝛ &in fua radice: vt m aia dp cctra:e fi extra pót ꝓduci
fct? ab bac vᷣtute ex ouo:mtłtofſoꝛtiꝰ ĩtra.Ad oppoſitũ C illð
qð dictat expimẽtũ.Ad D dicẽdũ ꝙ er ouo extra pull? pdus
a£ ⁊ nõ intra: ⁊ hoc eſt q: fe? in ouo nó Sbítneceffitstem
formatiõis in vterozió erpectat tempus foꝛmationis extra.
Ad ratíone pzimá oícendti: cp vírtus naturalís generaríua
ouo efficit opera. Pꝛimũ eft cóftitutio feminis znutrimen
ti fetus:⁊ boc fpectat ad virtutẽ femmaria. Secũdũ cft foz
matio mẽbꝛoꝝ « toti? co:pozis. Clírt? igit᷑ naturale foꝛtio:
, eftín vtero qᷓ extra quãtũ ad pꝛimũ opus: t nó quátü adfe
cundi : — enim tẽpus formatioís extra:qꝛ intra non
poffet cõplere ꝓpter paruitatẽ matricis: t per bocfoluítur
fecunda ro:q illa vírtus emanat ab aia c cómíttitur ouo: €
bec fo:tie eft ín generatione materíc fetus:nõ aũt foꝛtis eft
in organizatione c fozmationefetus.
A £irca ſecundũ peedif hoc mõ:q̃nt᷑ q̃re q̃aã aues mul
taoua pducunt ficut gallina:quedã adt pauca ficut aĩalia
Dietarum vniuerſalium.
Viuentia bc rapina. Ad hoc dicendũ ſᷣm pbm ꝙ boceft pꝛo⸗
pea o cauſas. Pꝛima eft multa bumiditas. vnde qꝛ galli
n3 multà bumiditatẽ pabct fiuc partícípat multa oua pꝛo⸗
ducit.aial 9o viuẽs oe rapina muitã ficatate babct : c idco
bumiditas fpermatica cít pauca:c ideo oua pauca ꝓducit.
Scda cã eſt neceſſitas penaꝝ.vnde qꝛ tale ata multi indi»
g:t penis: matería ſpermatis in penas redigit:⁊ ideo oua
pauca pi it.Lcrtia caufa cft oe nutrimento pulloꝛũ con
fidentia vel oíffidecia, Aĩalia emviuctia oc rapina oc fui nu
triméto ⁊ pullo: oiffidát; € idco er índuftría naturali pau.
ca oua pꝛ aucũt. CSecũdo q̃rit quare — —
enerat in anno:⁊ pꝛoducũt pauca oua fimulin generatioe
scie $otardius generat:⁊ multa oua ꝓducit.ad bocot
cendü ꝙ colũba multe eft büiditatis nutrimetalis:z i0 iul
tc bumiditatís fpermatice: t ideo frequẽter ouat: domeſti
camarímne:q: mclio:ís funt nutrimenti ⁊ maioꝛis bumidita
tío. Clíuenria vero oe rapína femel in áno ꝓducũt oua pꝛo
pter duas caufas, CIna eſt:q; atalía alía mulra pducunt: vt
anfer ⁊ gallina:qꝛ funt grauis coꝛpoꝛis: c funt multe humi
ditatis ſpermatice⁊ fimul fant malivolat?. 24a vᷣo boni vo
' latusfrequenter cocunt; vt colüibe: t producüt pauca ouaz
multotiés tũ:qꝛ ifta büiditas ita frequéter nó fufficeretad
multa oua.¶ Zertio q̃rit quare gallina parui co:pozís mul
ta oua pducit-ficut dicit pbs:plura etià d magni coꝛpoꝛis.
fid borcédü ꝙ ĩ gallina magnt coꝛꝑis fupfluirates i neceſ⸗
fitatt co:pís totaliter ↄuertunt:⁊ ĩõ pauca oua pducít.gal
lina o parui co:pis bs fupfluitares młtas:nec ops qp i nc?
ceſſitates co:pís inducatvel tráfducat:c ídeo eas trãſducit
ín oua:tídcooua multa pxodudt( Quarto drítur jrc gal
líne muitit ouantes cito moꝛiuntur: vt bis in die ouantes.
fld hoc dicendũ qp ouatio fit ec materia humiditatis nutri
mentalis:⁊ ideo q: in multũ ouãtibus humiditas nutrimẽ
talis multũ cõſumit: qꝛ cedit ín oua:ideo calo: naturalis d
per ipſam ſuſtentatur ocficit: ⁊ idco parũ viuit:⁊ exemplus
eft in arboꝛibus que multũ fructificát q̃ cito moziütur . pu
midítas em̃ naturalis ceditin fructus: (deo calo;víurficus
dimmuit᷑. Quínto dntur q̃re in piſcibꝰplura oua funt qñ
inñnita reſpectu ouoz auiũ: ⁊ quarc in auibus funt diſtin⸗
cta:in piſcibꝰ inciſtincta.Ad hoc dicẽdũ ꝙ piſces funt mul⸗
ti frigidi ⁊ humidi:⁊ idco coz ſuperfluitates funt frigide
⁊Thumide: f5 ec talib? plura oua pduci oebér: cídeo plura
013 pducunt ⁊ indíftincta: 9: calo:£ babet pauci: caloꝛis
eft diſtinguere t fegregare :z io nó pnt piſces oua diſtĩcta.
¶ Sexto drit qc ín ouis pífcii eft 9n? colo: in ouis auiũ
bupler eft coloz, d boc oicédü fm pbm ꝙ ín ouis auiũ ett
coloꝛ a caloꝛe perfecto q calo: perfect? humiditatẽ fperma»
ticã dealbat:nutrimẽtalẽ ſanguineã viteríus oígerit: 7 fic ci
trinat: ín piſcibꝰ $o eft calo: oebilis: t ideo nó pot dealba⸗
re:tídeo nó facit coloꝛẽ jfi mixtũ. Septio dnCan er quo
libet ouo ocbeat piſcis senerart. &d hoc dicendũ ꝙ cr ouo
totus piſcis fit:c quor ſunt oua tot funt pífces in potẽtia fi
cut dicit pbs:f5 nó fit piſcis ex ouo nifi fperma maſculini at
tíngat: cfi orfiia attingeret er omibus nerẽt pífces ; 5 mul
ta in aqua oeperduntur,
e iio territi pcedi£ ſic:q̃rit᷑ ex qua materiavitellũ sene
ret: vtrũ er fanguine méftruo: « videt᷑ ꝙ fic, oicit yſaac ſub
auctoꝛitate Hippo.in ouo cft materia fct? ⁊ nutrunẽtũ: al»
bumẽ cft materia fetꝰ: nutrimẽtũ ðᷣo fetus eft vítellus:f5 ín
alalibꝰ materia fet? generat᷑ er hũiditate ſpermatica nutri
menti 9o eiuſdẽ ex fanguine méftruo:ó vitellũ cá fit nutri
menti pulli genera£ ex fangume méftruofo, IPoc »firmat
ded boce fperma in atalib?eft albume ínvolatilib?:c qo cft
cin aiaub? eft vítellü ín volatilib?:f5 in aĩalibꝰ fpenmaer
hũiditate tertía generat: lacer fanguine méftruo: áin vo
latibbus albumé eft er bumiditare tcrtía : ⁊ vitelli et fan»
Suine meſtruo. Scða rS Dec eftzer volatili ouo pcedũt: ma
teria cóftitutionis fet?-c matería nutrimeti : t vᷣtrũq; eft in
Ouo:fs ſicut o:dínant fetus ⁊ nutrímérá:fir oxdínant ma»
teríafetus t materia nutriméti:fs fet?affimilat fubftátie pa
retu: t nutrímétü e? nutrimẽto coz:óita dz eſſe er pre ma
teric fe? nutriméti:e materia fet? fitis 05 effe materie pa
renti: ó t hutrimẽtũ nutriméto coz: B fuit fanguis men»
S o. [ttt.
ftruus: 6 cá nutrimẽtũ fet? fit vitellũ er fanguíne mẽſtruo
generat. Sdoppofitü:nibil qð ex ſanguine mẽſtruo genera
tur; eft (n llis atalib? i qo? nó eft ſanguis meftruus:t5 i vo
latilibus nó eft (anguis mẽſtruus ficutoicür auctozes: g vi
tcilü nó generat er ſanguĩe méftrao. sd B dicẽdũ qp ex fan»
guĩe meftruofitvitellü. 55 notádü fic dicit Auic.ꝙ fanguis
- méítruus diuidit᷑ in tres pres. Pꝛima pars tẽdit ad matri»
cẽ:altera tẽdit ad mamiülas: tertía cedit in fupfluizates ct
crit in exitu fctue:fedilla pare d ad matrice tẽdit ofuicutur
in duas ptce:q: q̃dã ceditin coftitutioe mẽbꝛoꝝ 7 camis: C
ex ca fit fecüdina. Ala parecedit in nutrimẽtũ fe; ⁊ becp
vmbilíci. pars aũt d ad mamillas mírtit in lꝛctis materias
cõuertit᷑.vñ ficutfetus in vtero cx fanguine méftruo numt
ficextra nutrit᷑ er illo qð ez fanguine méftruo generat᷑.ſ.ex
lacte. Dicimꝰ 6 qp 015? iftis modis cft ſanguis mẽſtruus in
natura bitana:in alijs $0 aíalib? funt due pꝛime:⁊ nó illa Q
£mitti£:q: cedit in vngues. in ouãtibꝰ Yo cft folii pars qua
generat fet? extravterũ.vñ intelligendi qp aues nó bñt me
ftruü q̃ eft (upftuitas . Scdo qrit cũ ouũ coponat ex ou»
plici pte.f.albumíne ⁊vitello:qð coz plus cedat in materia
fetꝰ:⁊vitellũ vide£:ficut fet? € in matrice:ita eft in ouo: ſ̊
fct? cft ín matrice ficuc i medio:nutrimẽtũ yo circiftat:ó in
ouo:qð cftin medio 55 effe marería ferus:fsvítcilti efti me
dío qð circũſtat eft albume:á vítelli o5 cffc materíafetusc
2ibumen nutrimentũ. Ad oppofit eft illud qð dicit pbs cp
viteliá e(t nutrimentũ fetus albumé materia. Hoc etiã poa
tur róne: illud qð cedit ad püiditate fpermaticam 95 eñe al
bũ « matcría fct? z conftitutio : fed poceft albumẽ:g er ilio
tinj er matena generat fet?. G5 concedimus. CInde notã⸗
dá poupler cft ftatus out , primus gencratióis: c ſecũdus
fo:marionis t magnificationís. "jn pꝛimo ó (tatu puus veo
nít vitellũ d matrice album velfperma: q::menftruum
pꝛiꝰ venit ad matrice:fed ín ftatu foꝛmationis fetus eft ecõ
trario:q: albumen eft extra:⁊vitellũ in medio.€ Tertio dri
£r vtrü ín ouo redra£ tertia marería: q eft femen fiue ser»
rien: cvídet cpficcoua funr ppter generarione-fs catio fit
a virtute fpermatis maſculi.vñ oicit pbe ꝙ ſicut fe babet ac
tifex ad fcándzita fe babet (permavíri ad f; fene: et
dicit Cõſtã.ꝙ ficut fe bs cagulũ ad lac: fícfebs ſperma vio
n adfperma femine:fed albumen eft a femína: d alígd eft a
marec:(5 B non eftnifi ſemẽtiuũ:gᷣ in ouo eft terna materia.
Ad oppofirü:volatilia ároua fine cõtactu maſculi: $
nó eft neceffe qp aliqua materia fit a maſculo deciſa.Ad bec
oicédü p ouoz q̃dã funt aptaad gñationẽ:⁊ ín talib? quas
fubftácie offtinguun£, Pꝛima eftifubftáría albuginea a fco
mina.Scðaẽ ſubſtãtia COglobata adberẽs albumini q 9: fe
mẽtiua:⁊ bec eft a mafculo, Tertia eft d nutrit fetü vt vitel
lũ.Quarta pellicula fubtilís loco ſecũdine. Quinta eft teſta
exterío: q̃ facít ad oefenfioné-funt alía oua d ſunt inepta ad.
gatione: vt ouavẽti:⁊ in talibꝰnõ eft ſemẽtiuũ. Quarto
Qrif de ouo vẽti:ſicut dicit Ariſto. femína n5 fpermarisat: &
albumẽ ouivẽti nó eft ez fpermate cũ fit ſolũ ez femina:g̊ in.
110 nõ o5 effe mfi vítelli:2 fi in illo fit abbumẽ⁊ fperma 4 fic
fpermatisat mulier qð eft 5 pbm. £3 oppofitüi ẽ auctoꝛitas
pbi.oiatem dq» ddá dixerũt qp nó efti ovo vétí album c mẽ
tirífantzvh dicit pbs ꝙ abbumẽ ⁊ vitellũ ex femina pecdtr.
Ad h dicẽdũ ꝙ in ouoveti eft albumẽ ⁊vitellũ q ouo a femi
n3 peedát. Rd rõnẽ in ðꝛiũ dicẽdũ ꝙ hũitas ſpermatica eit
duplex:q̃dã ĩcõplete digeſta:⁊ D eft (pma femine.vñ D eft ci
ra terminũ pfecte oigeftionts. vfi nó meret dici ſperma:iõ
dicit Ariſt.ꝙ mulier nó fpermatisat.( utro q̃rit᷑ vtrũ oua
vétí poflint gñari ſine 2tactu maſculi:natura em ppter ne»
ceſſitatẽ gñationis cõſtituit mafculum cfemíná: ia ꝙ vnus
eſſet agẽs:⁊ reliqua paties:fs nó póc matería mouen ebíqy
agẽte:⁊ ficfemina nó poterít p ſe oua pducere abſq; mare.
s£orranü t videt. ad boc dicẽdũ ꝙ poffibile eft feminam
oua pducere abſq; maſculo:⁊ b mult] oe caufis. vel qꝛ ima⸗
sinat marẽ:vł q: adberet ci: vel qꝛ fc adinuicẽ oſculant᷑:mo
ue£ cm tücocftderio: ficit patet oc boĩe cogitãte de aliqua
muliere vel auená refpiaete: fic femina ez foztioefidcrio ct
cómotione emittit íperma ad colli matricis:⁊ poft nó inue
niens que diligit:retrabitur interíus ad matrice ⁊ mifcctur
Liber
vaello ⁊ tit ouũ venti: t ita nũcupatur:q; ineptũ eft gene⸗
ranoni vnde nó eft ꝓpter generãtionẽ: fed ad purgadum
faperfl ua in matrice: per bocfolui ratio $erto querit
cũ poc fit poffibüc in auib?:Qrc i natura bana D nó fit pof?
fioilc ita qp femina £acerer aliquid pz ouo ven
ti.&á poc dicendũ q mulro magis cft boc in bomine:ficut
dicit pbs: generat enim femina aliquid pꝛopoꝛtionale ouo
vennqó oiaf mola camís d nó poto:ganisari. vnde cum fe
miaa unaginat virünatura t mouet machina coz
poris « (pus « calo: natura c matrir zita qp perma erit ad
colam matricis:⁊ q: ibi non inuenit amicũ iuũ:ſperma re
di ad fundum: generatur mola carnis:nec potefto:ganí
zareꝛ dencit agens.f.fperma viri. CSeptimo q̃rit vtrum
ouã venti generetur cx ſpermate coitus:⁊ vidctur qp vr
€x (perinate generanói inepto gencratur ou ventizfed ſu
pa a aitas que eft refiduitas coitus eft inepta generatiõi: g
«zia gcneraf ouum venti.Cõtrariũ oicit pbs ꝙ ex refidut
tatecottus aó generat ouü venti. £ld boc ðicendũ ꝙ nó gc»
neratur cr fuperfluitate coitus. Bd rarioné dicẽdũ ꝙ fuper
nuitas üia non conuertitnr ad ouum:ſed remanet ficut que
dam farcina vel mola,
fa pare capiti:funt alia mẽbꝛa:⁊ p illa adberct ma
tra: t ideo q: caput pꝛius care t exit pars lata
⁊ groſſa q̃ capiti ¶ Itẽ queritur vtrũ duricies oui
intfert in partu:̊ debet eſſe molle in exitu:cõtrariũ videmꝰ
ꝙ ouũ in vtc;o molle eſt: cá exit indurat᷑ a frigoꝛe ficut di
Gt Ariſto. Nos aũt dicimus c ouũ in vtero durũ ⁊coagula
tii eſt:ratio ramen Ocficca£
arere coagulatii. £d boc dicẽdũ qp liquidi apparet
Um virtus ——— albumen:⁊ vitellũ ſeparat ab
irca quntũ querit de cõparatione iſtarũ partiuʒ que
La vitellũ ⁊ albumé:querif 4 qð fit melioꝛis nutnimériz
gis ocbetur putr
reir la rationem occndi
q vitellũ citius Ad rationem dicendũ ꝙ duplex eft
enr med uer ipic bp intiflfime co
ſeruatur:⁊ tale cft albumen;vítellü $0 eft bhumidũ nó vífco
ſum:⁊ ideo cito putrefit,
«T Kirca ſextũ peeditur boc modo:ficut fe babet lac in ai
libus: fc babet out ín volatilibus: fcd lac femp cft bong
cuiuſcunq; aialis ſit:g ouũ fcmper cft boni cuiuſtunq; vo»
latilie fit. & ótrariti oicit yfaac.qp nũqᷓ ex bono aĩali bonum
. lacgeneraturzfed ex animalibus male carnis bonü lat Sene
ratur vt afine: ⁊ cp ouc mali: licct fit bona caro, gd boc oic
dü ꝙ nó cft fimile 0c lacte € ouo: lacem̃ generat purc ex fu
perfiuitatcatalis:oua vo er nutrimẽto pꝛoximo nature ani
maliũ. Ideo oua bonitatẽ vcl malitiã animalis eofequunt,
lac9o qà ez ſuperſtuitate generatur: poteft effe p animai il
lud qð eft groffum cõuertat ín fui ſubſtãtiã:⁊ puri in lacet
tüc erít lacbonü qꝙᷓuis caro mala:ficut patet in lacte capꝛe:
autpurum ín (ai ſubſtantiam:⁊ impuru» ín lacificur in onc
⁊ unclac malum eft ⁊ caro bona,
¶ De pꝛeparatione ouoꝛũ. Coapi.lvj.
¶ cctio.xliij.
Xanicis quadrupliciter:aut em̃ aſſata:
aut elixa:aut frixa:aut in iure cocta. Ziffara
AJ elíris groſſioꝛa:⁊ ad digerendũ durioꝛa:q
"incus fubftatialem coz humiditatem octic
cat , vnde deſiccatoꝛia ⁊ minus refrigerantia. Re⸗
frigeratoꝛia tamen ouobus modis fiunt.Aut erri ci
co:tícibus inter calídos cineres ponunt᷑:aut in teftis
frangũtur. In teftis fracta peioꝛa. / alo: enim tefta
rü cofumít z ocficcat ſubſtãtialẽ humiditatẽ:⁊ a na⸗
tura cibi extrahit anteqᷓ vndiq; cocta finr .ad ↄpara
tionẽ ĩ calídos cineres poſitoꝝ bcc peíoza funt. ne
ín cincribus laudabilioꝛa pꝛioꝛibus: modis fiit ouo
- bus. Aut cifi ínter cincres ponunt cota. tut fup car
bones ptím oifcooperta. Que in cíncrib? rora funt
peioꝛa:qꝛ di calo: foa circücat fumofitatem fua exi
repbiber.SSuper carbones pofira:fumofiraté cmit
tunt ⁊ mũda funt./£líca ín aqua melíoza fant d» affa
quía A humiditas calo: foci in ocficcanda bumt
ditate fua repugnat: indc funt minus ocficcatítia 7
caloꝛis rcfrígeratíua, Fiunt autem ouobns modis:
aut ením cà coꝛticibus elixantur:aut in aqua frangi
tur./£um costícibus peioꝛa:qꝛ fumofiratíz groſſitiei
coꝛtices repugnat exterius:qꝛ quí fepe comedũt: v€
tolitatem — t — patümt ftomacbí ct
totíus ventris . 3n aqua fracra calo: aque penetrat
t — ſuã ſubtiliat: ⁊ aufert fibí grauitatẽ fuí
odoꝛis.hmõi laudabilioꝛa ceteris.Sed tamẽ folaví
tella plus ſunt deſiccatiua ⁊ minus ſolidatiua:ſed cũ
albumine min? deſiccãt ⁊ mag! ſolidant. Aliqñ elixa
fiuc aſſata multũ coquunt᷑ vt indurent᷑:⁊ alíqn parti
foco calefiũt. Durioꝛa deſiccatoꝛia ſunt:⁊ a ſtoma⸗
cho dure exeũtia:venaſq; tarde penetrãtia: parii d;
groſſa tarde ad mẽbꝛa veniũt: bene rame coferür:fs
cum digeruntur ourc oíffoluunrur; 2 ídco ftemacbü
grauant 7 inteſtina:parũ coagulara mínus funt de⸗
ficcatiua cito digeſtibilia ⁊ vcnas pencrratia : pea?
bumectantía:parü tame membꝛa confoꝛtantia. 317
teroura mollía medía ín actionibus fuis « paſſio⸗
nibus funt mcdíocría. Inde (Dal. 2d excoquẽdum
oura funr (llandabilía: cum groffa z parua cant nu
trímenta : tri mebza confoꝛtantia. f íto cocta « pa
facile digerũtur:⁊ venas penetrãt:marxime in aq̃ fra
cta:qꝛ grauitatẽ odoꝛis amittentia funt ín aqua: ta
men aſperitatem membꝛoꝛum pꝛopꝛie emolltunt. vn
de « iuuatiſſima funt aſperitati guturis: « meri: pe
cto:
Dietarum vniuerſalium.
ctoꝛis:mitigatoꝛia caloꝛis cararacrarum a capite ad
pulmone deſcendẽtiũ: vulnera pulmonte ſolidant:⁊
emollíunt. Item ceterozum membꝛoꝛum maxime ve
(icc ſtomachi inteftinozum:q; eis inuifcantur.z qo
vnguentum ci oleo z cera z apparatu ci faciunt.
ídcoqs folidatitfima ſunt.vñ quídà antiqui dixerũt
Si non grauis funt odoꝛis:tantũ valẽt quãtũ prifa
num folum:vel parum plus: calída nó adco funt lau
dabilia:qꝛ in odoꝛe grauía. ide tñ qð ⁊ pꝛima pꝛeter
odozís grauitate. Faciũt frixa ceteris peioꝛa:qꝛ par
uiffime in ſtomacbo moꝛantia in fumoſitatẽ c coꝛru⸗
ptionẽ mutabilia quicqͥd ibí ciboꝛũ inueniunt coꝛrũ
pétía: granítaté ſtomacho generát:faftidia peioꝛa
qp alía quelibet faciũt oua marime frixa. 3n iufcellis
cocta inter aſſata ⁊ ín aqua fracra funt mediocria:tñ
ín iure odozis remanet grauitas; 7 inter —
nant condimenta. Inde Gabł q̃ inter cinerẽ caleñunt
grauioꝛa funt qp ín aqua elica.fríra generar chimos
pᷣeſſimos c faſtidia. In aqua elixa landabilíoza me⸗
die cocta:q; ex toto cocta mutãtur in aſſatoꝛũ natu⸗
ram:⁊ idco nó danda nifi ci digeſtiuis ſicut obſomo
garo: oleo; fozti vino.
A Munc determinat oe diuerſitate ouoꝝ a parte appara⸗
tuũ artiñcialium.Hec aũt pare ſpectat ad pꝛeſentem lectio
nem. Diuiditur autem becpars in duas partes. In quarũ
pma aſſignat diuerſitatẽ ouoꝝ a ptc apꝑatuũ. In ſcða fub
auctoꝛi. Bał.oua rõne modoꝝ appparatuũ adinuicẽ compa
rat. Prima diuidit in duas. In quarũ pꝛima aſſignat diſtin
ctionem modoꝛum apparatũũ. $n ſcða iuxta illos modos
1p0z diuerſitatem affignat."q»zima nó diuidit᷑. Schᷣa Vo oí
uídi£ ín quattuo: Pm numerü quartuo: modoz. In quarũ
pꝛima agit oe natura ouoz affatozum. in ſecũda oc natura
elíroz. In tertía oc natura frixoꝝ. In q̃rta oe natura t uiri
bus coctoz. Sunt igitur in p:efentilecrione partes ſex. In
quarum pꝛima oiftinguít modos apparatuum ouoꝝ quat?
tuo:, In ſecunda.ſ.in bac: iffata elicis cc. pfequens diuer
fitar£ coz rone illoꝝ modoz agit oe natura aſſatoꝝ. In ter
tia.f.in hac:Elira ín aqua meliozía funt nutrimenti ⁊c.agit
oenatura elíco:um. In quarta.f.in pac: Frixa ceterís funt
pape agit oc natura frixoꝛũ. 3n quinta.f-in bac: In iufcu
is cocta cc. agir oe natura coctoz ín iuribus. In erta.f. in
bac: Inde SaL. c£. cóparar oua adinuicẽ róne modoꝝ ape
paratuũ.¶ irca pꝛimã partem oíat q quadrupliciter ap
parantur oua. Affantur emzelicátur:friranrurz tim E
€oquütur. Circa fcóam agens oc aſſatis: primo dicit cp mi?
nus valent clíris ppter fai calíditatem c ñccitatem. Scðo
bifhnguitípo:um apparatus oícens: ꝙ oupler eft coz mos
dus.Quedam eri affantur in co:tícibus ſuis.Quedã fracra
affantur erpanfa in teftis calídis: ⁊ bec fecunda funt peioꝛa
— conſumptionem humiditatis a caloꝛe. am pᷣoꝛum
uba immediate coꝛticibus nó defendentibus igni ecrponü
tur:cum coztícibus poſita funr melioꝛa: fed bec ouob? moe
dis affantur.qucdam em̃ ſub cínere ponun£.qucdà fup vcl
pꝓpe carbones. Pꝛima boy peíoza fimt ppterfumos rere»
tionem. írca tertiã partem agens oe elixis:pꝛimo pᷣoꝛum
naturam aſſignat oícens: ꝙ pꝛeualent aſſatis ppter bhumi⸗
ditatem ex aqua contractã ⁊ frigditatẽ:que in ipis albumi
nibus cõſeruat per aquam. Sccundo diſtinguit apparatꝰ
€o:um oicens:q quedam cum coꝛticibus in aqua coquütur
Quedam ín (pa franguntur.pzíma autem fünt peíoza pprer
famoꝝ retentíonem. fccunda aüt ceteris pzcualent ppter
S'o.Itttj.
mediocriter:ſed multi cocta funt ourc oígeftíonis multus
nutrientia accidentaliter:c vigozem mébsis preftantia: fcd
mollia funt contraría:medioaria aüt ín actionibus media,
Quinto inducit auctoꝛitatẽ Bał.idẽ oc illis dicentẽ. Sexto
dicit ꝙ mollia valentín paffionibus membro:um ſpũalium
ádo. i vulneribꝰ igit pectoꝛis:⁊ pulmonis:⁊ mery:⁊
gutturis: íntcftinoz:cveficc valent leniẽao cconfolidan»
do:valentad oculoz cataractae que funt vic occulte p quae
humor reumazisans a capite fiue a. cerebꝛo fluit ad ocu»
los: nam mitigat c reftríngüt fluzum: contoꝛtant calterát
róne albuminis cvitelli. vnde etiam albumen ponitur in r€
ftrictoztjo cy rebus reftrictiuis factis fronti appoſitis: c pót
c; illis fleriengueti cũ cera ⁊ oleo coit roſaceo. Quiaã etiã
dixerũt i caufis 15 tãtũ valere quátü ptifana. boc atit
verum eſt de mollibus non oc duris aliquãtulũ q̃ magts re
cipiunt actionem calo:ís: que tfi eandem virtutẽ babent cũ
molibus pzeter odoꝛis arauítat&má ipa plus fetent ꝓpter
calosé refoluenté multũ 7 non otno cófumentem.nam ſicut
ptifana mitigat afperitaté lenit t confortat abftergit remol
lít ⁊ humectat:ſitr t oua mollia. f£irca quartam parte 3668
oefrirís: dicitꝙ reliquis funt peíoza cin purredinem 7 coz
ruptionem ín ffomacbo conuerrütur ⁊ auos abos coꝛrum⸗
punt:ftomacpum grauantz c faſticiũ sencrant. £írca quin⸗
tam partem agens oe coctiein iurbus. dicit ꝙ funt medie
virtutis inter affata ⁊ in aqua fracta.caufa aũt eft quia a iu⸗
re contrabant humiditatẽ maioꝛẽ d Dabeantaffata: ⁊ cali
dítatem ⁊ ficcitate maioꝛem dy elíza ficut patet in conditis
cum pípere ⁊ cymino:grauitas tfi odoꝛis qñq; eft in ture: c
tunc condimentũ eft grauis odo:is. S£írca ſextam parte m
Sat. comparat oua adinuicem: dicẽs (ub dnere affata peio
ra funt elizís:frira peffima:clica mollía foluunt ⁊ bona funt
cum mediocriter coquütur. 1Ram multũ coca índurantur
c affatoz babét naturam: ⁊ ideo ci rebus fübriliiribus ac
cipiátur. € fic termína£ ifta para. & Circa partem (ftá que
rürur tria. Pꝛimũ eft oe natura ouoz c cóplerioe ipᷣoꝛum.
Secũdũ cft oc vfu ouoꝝ.Tertiũ De oiuerfitate ouoꝝ 3 par»
te 3pparatus:fed iftud tercium fatís oifcuffum efr ín oícris
particularibus.
(UU irc pꝛimũ ꝓcedit᷑ hoc modo: querírur vtrum ouum
calidius fit carne eiuſdẽ aĩalis qð ab ouo generaf vr pulli:
vel vtrum caro pulli fit calidioz:c videtur ꝙ ouá fit calidius
oicít Sal. in cómento füper apbozif.cp fanguis calidio: eft
lacce:qꝛ ín calidioꝛi loco generat.f. ínepate:Lac vero ín ma»
millís:c epar calidi? eft mamíllis:ergo illud qð purs appꝛo
pínquarnarure fanguínís plus cft calidi: fed ouũ plus ape
pipinquat nature fanguinis dp caro:ergo calídius eft eame
$5cóa ratio beccft:pullus generat er albumine ⁊ femetino
«nutrit er vitello: ergo cfi vitellũ ſit nutrimentũ pullí acce
ptum abouo:z albumen er quo gñat pullus eft fríaídü reo
fpecruvitelli oui:ergo pullus fimtlíter eft fríaidío: (po ouo,
T.ertía ratio bec cft: ficut dicit Auicẽ. aliquid dicit᷑ calidius
ín coꝛpoꝛe:qꝛ m coꝛpoꝛe caloꝛẽ augraẽtat:ſed ouũ plus cale»
facit coꝛpus.cuius ſignũ eſt:qꝛ tebꝛicitãatibus pbibemus:c
nó nífi qꝛ caloꝛẽ innaturalẽ intẽdũt:ergo ouũ calidiꝰ eſt car
ne pulli. 34 oppoſitũ: dicit pbus.iiij.metheoꝛoꝝ:ꝙ digeſti
bilioꝛa calidioꝛa ſunt:qꝛ femp vlcerus c vlteriꝰ pcedit:ſed
caro yp digeſtibilioꝛ eft ouü:ergo caro pulli calidio: eft
ouo. Ald bocoícenium ꝙ ouũ calídius eft came pulli. ad ra
tionemoicendum qp calídius otatur quatruo: modis. vel
duobus. Uno modo oídtur aliquid calidíus: quía actum
calo:ís magís participat ad qué fequi£ mato: impꝛeſſio calo
ns:cbocmodo fanguis calidio: eft bumiditate tertia. Ses
— — — —
ſubtilitatẽ t temperamentum ab aqua contractũ. Tertio di
Liber
10: qui ineſt rei à partc qua eft in genere viuentis: Pm qp
oicim? qp omeviués cft calidũ:cũ calo: fit pᷣccipiũ vite: Pꝛi
moigit mó ouũ calidius eft carne. fcóo mó pullus calidíoz
eft:(s ifto mõ nó oebem? íudicare oc ipo:q:oc re viuẽte nó
ludicamꝰ m vía nutrimẽti: f$ oe re moztua. Quãuis igit ca
To puili fit calidioꝛ quãtũ ad caloꝛẽ vitalẽ: fimpl tf oua cae
lidi?eft:q: € calidi? quátü ad caloz£ cópierionale d attédit ĩ
vía nutrunẽti. ¶ coo qnit drca boc vtrü albumen fit calí
díus vitello: t videf qp fic. dicit pDus opo:tet digeribilioꝛa
effe calidioꝛa:digeſtio em, pecdir vlterius « vlterius oigeré
do:fcd albumé ouí fe hʒ ad vitellũ ficutfpma ad fanguinem
vcl adlac: f$ fpma digeribiliꝰeſt lacte c ſanguine:g fitr albu.
men vitello: calidi? erit vitello. Sca ró bec eſt:vitellũ eft
nutrimẽtũ pulli: abumẽ 9o eft matería pulli: f5 nutrimẽtũ
frigidi? eft coꝛpoꝛe qð nutrit: q: nõdũ induit fom caloꝛis
& fitr nutrimẽiũ c(t frigidiꝰ materia coꝛpis:ſ̊ matcria eft a!
bum: cü nutrimẽtũ fit vitellü:erítfrigidi?albumic qð eft
materia pulli.Ad oppofitü eft aucto.3Raf. oicctis ꝙ vitellũ
téperatii eft ad caliditatẽ declinans:albumẽ vo ad frigidita
tc. Ad hocdicẽdũ cp albumen frigidiꝰ eft vitello.ad rone of
cẽdũ ꝙ oígeftto oupler eft. Quedã eft q ad nutrimeta oꝛdi⸗
na£:c bec eft ín fanguínc. Alia eft d ad gñ ationẽ oꝛdinat᷑: et
beceftin — albumine à ett digeſtio d ad gñationẽ
o:dína£.i virellovo eft digeſtio qͥ ad nutrimẽtũ o:dinat. £t
ficoícere poffum? ꝙ albumé fm ꝙ ad gñationẽ o:dina£ ca»
lidi? cft: qi oígeribili?: fm tñ ift3 vid nó o5 medicꝰ iudicare
'alijd calidi mag :ſʒ fm digeſtionẽ q ad nutrimetü o:dinaf
vitellũ calidi? eſt: ⁊ oc iſta oigeftióc debemꝰ lod 7 iudicare
id fecüdii dicendũ ꝙ oe vitello eft log ouob? modis. Ino
món fe: Thoc mõ vireliti calidiꝰ eft : q: plus calefacit.Alio
mõ in cõꝑatiõe ad pulli que nutrit: ⁊ bocmó ponim? qp vi»
tellũ frigidi? eft p albume:necinteiligas ꝙ oicat frigidũ ꝓ
prerfrigiditate: (5 q:€ diſſiłe ⁊ diſtat a natura: nec adbuc e
oueríus ad natura pulli: cá fit nutrimẽtũ eiuſdẽ. ¶ Zerno
qnit d oua fint melioꝛis ſapoꝛis: aa ouavecizan alia. c fi illa
dicãtur eẽ mali fapozis Qre boc eft. Zid boc dicẽdũ ꝙ in ouo
venn folii eft albumẽ cvitellü qð venit ex femina:⁊ nó9tus
ſemẽtiua mans: calíditas o 9tus maríe oigerit matería
ouoꝝ:iõ oua q babet vᷣtutẽ feu admistione vᷣtutis femétiue
materiam digerentis boni ſaporis oicunt. ua venti $m.
5m oicun£ mipida: qꝛ caret vᷣtute femétíua marie oígere
te.4[ Quarto rif qð pU nutrit an caro:an ouũ: ⁊ víde£ qp
euá.illa dicũtur magie nutrirc ín qb? eftvterqs modus nu»
triédi (naturalís ⁊ accidétalis:f5 v1 ouis vterq; mod?cocur
rit £m ví3ac.q: cito cóuertütur cmultü moꝛant ín mẽbꝛis
éoud magis nutrit $ caro. 8d oppofitü cft qð dicit Raß.
qp caro iter oia nutrietía mazie nutrit, c b pbat.illó magis
putriter cui?antrimeto maio: copia ſanguts sria£:f caro €
bmóíi reſpectu ouoꝛũ: g caro magis nutrit mio: pt; p3Raf.
dicit em qp vetetes multa ⁊ fepecarníb? opt5 polebotomari
4 boc nó eft nífi q: magna copía fanguinis gñat.Ad boc oi
cẽdũ ꝙ carnes magis nutriũt $ oua.Zld rõnẽ dicẽdũ ꝙ ali»
dd dicit magis nutrire naturali ⁊ accidẽtaliter duobꝰmõis
*$:io mõ ꝓppter facilẽ fui ouerſionẽ ⁊ pptermagná moꝛã ĩ
m̃ẽbꝛis.vñ lac ⁊ ius pulli naturałr otcuntur nutrire:qꝛ cito
ouerr&t. Alo mõ dicit᷑ at qd magis nutrire naturalr c acci
détatr:q: vicimſũmũ € cũ fanguine cii beat poteſtatiuã fiti
tudíne cá co: ⁊ boc mó caro dicit magis nutrire acadétatr
qᷓ oua.pumo tñ mó oua oícütur magts nutrire naturatrzqz
multũ (unt 2ucrtibilta:fs tale no 9: multũ nutrire naturae
fziiud qð viciniffimü cá ſanguine 7 b5 poteftatiud virtute
cũ mẽbꝛis ficut caro. ¶ Quinto q̃rit Qd magis puocet coí
tũ:an caro:an oua:⁊ videt᷑ cp caro.illót vía natrimétí mag?
ꝓuocat coitũ ez an?fuba maío: młtiplicatio fzmínis sitat:
fs multiplicatio fpmatis fit ec mulríplicatióe ſanguĩs:qᷓ illð
qð magts multiplicat ſanguinẽ magis multiplicat fpma ⁊
coitũ | puocat:fs aro magis multiplicat fanguíné d oui: 4
magis — d oui. Ad oppoſitũ eft auct. SRaf. qp
oua multi ꝓuocãt coitũ. Hic dicẽdũ qoua p? puocár cof
tũ ꝙᷓ cames. 2ld róné oicédü qp ad coitũ jttuo: regrütur fic
dictũ cft fupi?m.íi.lctóne pcedeti pxĩa:⁊ iõ b omitto:fsvni
illoꝛũ q̃ttuoꝛ accipio.ſ.caliditatẽ ſtimulãtẽᷣtutẽ cvétofitaté
virgi eleuantẽ:⁊ hoc mõ oua coitũ puocát, vfi uíe ín vía
giitionis ſpmatis carnes plus puocét coítü dp oua:tn füp:a
carné addat ona caliditate (tumulàté vtutẽ z cávctofitate
vétofa cm fimt: cuíue figni eft qp ruccuofa fuat,
€ £irca ſecũaũ pcedi£ b mó: qri£ vtrũ 2ualefcétía febꝛe
copetat vítelli: « vide£ q»fic: quia in cóualefceti ficut dicit
t. fanguís eft paucus 7 bon?: refoluD'erm eft i fcbie « co
fumpo Alle g cb? cõpetit à oe facili digerik c couerti£: fed
talia füntoua: d coualefcétib? cópetüt. loc etiã cófirma£
Bat in mto fupza regime acutoũ.didt qP cõualeſcẽti a
fcb:e crbibedi funt teftículí galloꝛũ⁊ vitella ouox f ótrariü
facit vulgus. d hoc dicẽdũ ꝙ vitclla ouoꝛũ cõpetũt couas
lefcén ab egritudine, iDicim? tñ qp in cõualeſcẽti ouo funt,
paucá hñt caliditate refpectu ouoꝛũ. ¶ Zertio dnt 4d p
cópetat pblebotomar:ar caro pulloz an oua:cvidc£ ꝙ car
Ac generalr ofuidit tripłr.Aut ctii dulce
vicnitꝰmamillis exiẽs:aut acidũ iam diu
mulſuʒ:aut hoꝝ eſt mediũ. Dulce eft cali
añ q̃ñũ medio pꝛimi gradus ci títío ſcði
ee 5 mõſtrat ſaporitas fua ⁊ fanguis ſapo
ri vicinitas:⁊ facilis i e murabilíras.vi) c mtn? hu⸗
midũ d piſces:⁊ a pblegmare longe remoti. ídeogs
laudabilc € fuii nutrünetii: carnt ceteriſq; mẽbꝛis
facilc aſſmilãdũ:ex tribꝰtñ ſubſtãtijs cõpoſitũ ĩ vír^
tute ⁊ actione diuerſis. Cina ſubtiliatiuã müdificart
ua.Altera groſſa ⁊ oppilatiua. £ ertía mollificatiua
⁊ extenuatiua:ſʒ ſerũ:qꝛ cft aquofum acutũ ⁊ ſubti⸗
liatiuũ.Caſeata ſubſtãtia frigida groſſa ẽ ⁊ oppila⸗
tiua.butyꝛata:mollitiua « vnctuoſa. vii cii ſubſtãtia
fua aquofa ⁊ acuta incidit groſſos humoꝛes: ⁊ ſubti
liat:lauat viſcera: moꝛdet inteſtina ⁊ mouet adbibi?
tavelociter expellẽda.iõq; vẽtris ſolutiuũ.⁊ aquoft
tas lactis c laudabilis i bis q̃ ſuauiter vis mũdifica
ri(icuti nobiles: marime fi ín cozpe interioꝛevel at
te exterioꝛi humoꝛes fint putridi c coꝛruptivel acuti
melãcholici de íncéfioc cbolere ru. vt ſanguinis. 31€
valet putrído pblegmati ficut puftulís cuté excoꝛiã
tib? ibiuerfitas actiõis fue aquoſitatis ex diuerſita
tib?eft aĩaliũ vñ exit.Si ct ex calídís ficat ec camclo
ín puftulís cutis 7 oppilatíonib? cpatis ⁊ ſplenis:⁊
bitosib? groſſis t meferaica ſubtiliãdis « poste vcra
¶ Pelaacín gencrali/£ap.Ivij. ¶ Zero.
dictarum vniuerſalium.
rũt eparís pfeatet ppevalebit.viilac camclinüppe
AIpicoꝝẽ iuuatiuũ.ſi bedropifis cx oppilatioibꝰ
fir cpatis ⁊ ſplenis:cũ mlta fir aquoſitas ⁊ acuta:qð
cc animalib? tẽperatioꝛibꝰ ſicuti capꝛinũ alíquatula
ci frigidioꝛibꝰvalet melãcholicis oc cholere ru.incẽ
fióc:c ſanguĩs.vñ ſerũ oc lacte capꝛino eſt iuuatiuũ
ſcabiei:moꝛphee:impetiginis:lẽtiginis:cataractaꝝ t
oculís:fi ftn ꝙ ops datũ ruerit. Si $ clyſtere fiat:in⸗
teſtina lauac z müdificat oc putredine peſſima:⁊ vul
ncra ínteftínoz oc ſanie müdificar. vii Bał. ſi vulne⸗
ra corupta peſſima fint ſanioſa:cũ fcro laua.bibédo
fi fuerint fuperioza ficut in pectoꝛe: aum dyftert fi
(nr ín inteſtinis inferioꝛa. Cuiuſcunq; ergo lactis
maioꝛ — —— — minoꝛis nocumẽ
tí etiã ſi ſepe accipiat᷑:q; a groſſo ſanguie gñando rc
iouct. Inde Gal. cid lac ſubtile ẽ z aquofum
ficut aſninũ:⁊ caballinũ:ſanguinẽ gñat nó groſſum
Qð vᷣo pPabüdat ad caſeũ:nᷣcut vaccinũ⁊ pecoꝛinũ
ſanguinẽ facit groſſum:tñ naturalr pꝰ vaccinũ. Qð
di ĩ ſuis tribꝰſubſtãtijs € tẽperatũ:ſicut eft femini
nũ büanü c capzíni:pfecti gnat nutrimentũ:⁊ tẽpe
ratũ.vñ antiqͥ clegerüt ſerũ capꝛinũ. 3n artificijs tñ
diuerſant᷑ fera. ilio em̃ cii oxiʒaccara: alið cũ medul
lis ſe.coci hoꝛtulani:aliud cũ aq̃ calida:alið fup cali
dos cineres:alið cii oxifenitia.Cũ oxiʒaccara:ĩ ſubti
litate augm̃tat᷑: ⁊ mũdificatõc.Adiuuat $ ad apcric
dũ oppilatões ſplenis ⁊ epatis:⁊ mũdificatõe cutis
a fcabiez puſtulis ocicéfioc ſanguĩs.iuuat ad ocloꝝ
cataractas.Qð oe medullis ſemi.croci hoꝛtulani:co
loꝛẽ fibi acárit ⁊ acumẽ: adiuuat g̊ in putrido pple⸗
gmate mũdiñcãdo.valʒ cria fcb.pblegma.c diutur⸗
nía: müdificar etiã excioꝛa a puſtulis ſalſi pplegma.
QOð di aq̃ fit calida:frigiditatẽ ⁊ hũiditatẽ mutuat
ab ca.vii caloꝛẽ « íncetioné ſtomachi extinguit:ſitim
de acumine cbolere ru.tollir.Ssür facit q9 cii oxifeni
tía para;pP? ti boc incidit z mundificat: z vẽtrẽ fol
uít:ftomacbü c inrcftina lauat ec q̃litatibꝰ fumpris
di oxifenitia.Qð fup calídos cíneres apparat:cí qð
cũ ad calída fit vícina£: p? tfi deſiccat:neq; firm au
fert. Butyꝛoſa fubftantia naturalr calida z humida
viſcoſa z enctuofa cõplexiõi hũane ẽ vicina dfi ec?
olei i caloꝛe nói ſiccitate:qꝛ olei ſiccũ eft maxime ve
tus. Butyꝛũ 9o bhumidũ maxime recẽs.vñ (i ſepe có
ederis ſtomachũ bhumectat:vẽtrẽ ſoluit:⁊ (o aſſimila
uerũt antiqͥ cũ oleo mixto piguedínt dicẽtes:q; fi qͥs
acceꝑit valet ſcreatui oe pectoꝛe z pulmoni.maxime
ſi apoſtemata ibi fuerint vel in coſtarũ pellículis: qz
pꝓpꝛie maturat:⁊ hũoꝛes oíffoluit: f5 tii folii acceptũ
maturat ⁊ parũ ſcreare facit:ſicut cũ mellez ʒuccaro
minus maturat:⁊ pꝰſceatũ adiuuat. Subſtãtiaxᷣo
cafeata frigida ẽ⁊ groſſa:ad digerẽdũ dura:tarde oe
fcédít a ſtomacho:magis attines ſtipticitati qp folu
tioní. Bñ atit digeſtã granis ẽ in ftomacbo: z oura
Lcpatc:c io illaudabilis:ꝓpꝛie ĩ gñanda oppilatioe
€patis c ſplenis:⁊ reni vitijs:marie tt loca ítta inue
nerit oppilatiõi pparara:ficut fivie eiꝰſtricte natura
lirer fuerint: marie fi accipiat cii melle: qz mel ſibi
ſapoꝛitatẽ pftar. ídeoqs mebza (ibi fumüt plus qp oi
gerere pc ſic caloꝛẽ ĩ renibꝰvltra tẽperamentũ n3
Fo.lxxxij.
turalr vel accidẽtalr augmẽtat:⁊ lapide gñat. Ialã
crgo eft intelligi lac in quoda laudabile eſſe:in quo^
dà vo illaudabile. Laudabile duobꝰmõis.Si xðᷣo of
gerat ĩ ftomacbo 4 cpate ; inteftina lauar aquofirate
lua ⁊ mádificar. Butyꝛoſitate venenoſis repugnat:
iméb;a humectat:aſꝑitatẽ ocłoꝝ inde lot3 emollit:a⸗
poftemara ibi oíffoluít craffitare fua: eulpera pedo?
rie inuat:⁊ pulmonis:gutturis:renũ d; ⁊ ĩteſtinoꝝ⁊
veſice:moꝛſurã acutoꝝ moꝛboꝝ i ĩteſtinis mitigat:q̃
i cineribꝰ iuiſcãt: hoꝝ pbibet moꝛſuʒ.vñ cá ſtipticis
datũ renafmon fier medicamẽ ꝑfectũ ⁊ diarrie.maxi
me aſſatũ di lapide vr ꝑdat aquoſitatẽ ſuã: ⁊ adbuc
plꝰpdeſt (i caletactũ € ai ferro indaico:⁊ fi lactitãtũ
d£ apponat᷑ aq:deinde fiar vſtura ferri calidi: vt aq
exinanita folus lacremanear, Scda laus lactis crir
cfi matcría nutrimẽti ambulabilís aĩalis fir pfecra t
nutrimẽto ſui:⁊ vicina muraríoni fangnis:2 velox in
affimilatióc camis ⁊ ceteroꝝ mẽbꝛoꝝ accepta fm qe
opozteat.i.ftomacbo müdificato:coplerióc repcrata
tpc naturali ficut vere naturali. ü eri ecr naturale
cit in jrtuo: dliratib? émedioarc.Dal oífferéria fa^
at ínter eer naturale 7 nó naturale i libꝛo fuo oc cõ⸗
plexiõe. Oꝛ fi ds accipíat ftóacbo nó müdificato fiue
co:penó müdificato:vl'rpe nó moderato:círo mutat
i fumoſitatẽ:cholerãq; nigra gñat ĩ calída ↄplexiõc:
vel in frigida acetoũtatẽ ac putredinẽ.oc aũt ſepe
vcl raro ↄtingit. Si em̃ oplexione ſtõachi totã mura
iã iuencrit: ⁊ extra naturã:ſepe mutał᷑:q; fi accrtalr
poter cibum vel quãlibet occafionem fit raro. 3nde
j5at. lac etſi ín ſubſtãtia ür laudabile cà lenitatis.i.
ſubcilitatis:⁊ digeſtibilitatis fae: aliqñ vel fp ex mu
tatis jlítarib?ftomacbi coagulat:c murat ín fumoñ
raté cooleríca gña:aut aliq vel fp in acetoſitatẽ z
pplegmatis purredíne fm accidẽtiã hoc faciẽtia.Cã
ein acetoſitatis fp € minim? calo; ⁊ maria hũiditas:
fumofirarís Po minima hũiditas ⁊ marimus caloꝛ:
vt lac mutet᷑ ĩ hec duo ↄtraria. 3am dictũ ẽ de cõple
xione ſua.ſ.aquoſa:butyꝛoſa: fubrilí z cafeara groſſa
Cũ fua (übitsria 3 butyzofa in fumoſitatẽ mutat ⁊
cboleríca:q: butyz natural e nutrimẽtũ calor
aroffirics vᷣo caſei:ĩ acctofiraté mutaf 7 pinguedine
vii nõ élac accipiẽdũ nifi cozp? fit tẽperatũ: 7 ftoma
cbus exinanitꝰde cboleridisz pblegmaricis hũoꝛibꝰ
Coꝛpꝰ dti bísfir mũdũ:⁊ lac bri digeſtũ:multũ oat
nutrimẽtũ:laudabilẽ ſãguinẽ gñat:carnẽ augmérat
totũ coꝛpꝰ laudabílr humectat:exterioꝛa tenerat:⁊
facit pulchꝛa. Inde rufus.lac bibétes ieiunos c£ opʒ
⁊ bibat᷑ calidũ cũ exeat vbera: neq; aliqͥd comedat᷑
quouſq; digerat:⁊ labo: ⁊ nimiꝰ mor? caucat Sí ct
ci nimio motu ftomacbí inuenerit ocfecrione: cijcit
lac añqᷓ oíera£.fi vᷣo foꝛtitudinẽ:mutat᷑ i coꝛruptio
nẽ:nõ tri qcſcẽdũ a deambulatiõc:ſ ocabulet ſuaui⸗
tcr quoaduſq; in ſtomachi fundamẽtũ deſcẽdiſſe fen
rit. Digeſto aũt illo:ſcõo accipiat :2 tertio inde:ſic
iti faciẽti ſolutionẽ pftar vẽtris di aquoſitate ſua:vᷣ
tute autẽ aquoſa oefidente: incipit caſeata laboꝛare
ſtringẽs ſolutionẽ: ⁊ coꝛpus nutries: augens quoq;
cre q: ſanguinẽ amiciciſſimũ nature generat.
¶ RPoſtqᷓ egt oc gñe nutrimẽtoꝝ ſuꝑuitatũ PER
i
Liber
ocouis:agit de gñe nutrimẽti fupfluitatie ãbulãtiũ.ſ.de la
ctc. Diuidit aũt bec pe ĩ duas ꝑtes. Sn q̃rũ ma acit dena
tura lactis. In ſeda. bac: i££ale? ep mb/fübftà.zc.agitoe ^, ^; prit. vn capᷣnũ inteccides (
Y" culofa cutis ocfcdatio;c € alba 7 nígra:cataracta9 ocfoz cu
caíco d ẽ ſuba a lacte extracta, Pꝛĩa aüt ꝑs diuidit ĩ duas.ĩ
Qr pzta agit oc lacte, In ſcða.i.i pac: a er groſſicie
agità coagulo qð bs lact[ natura. p:ia ps oiuidit i duas
in q̃rũ pꝛĩa agitoe natura ⁊ vᷣtute lactis ⁊ actiõe lactis. In
fcóa.t. pac: Aliter adbuclac q̃ttuoꝛ diuerſat᷑.agit oc diũer
fitate lactis rõne ſuarũ ꝑticulariũ oifferénarü « cõditionũ.
Pꝛia aũt ps — duas. ã dri pꝛĩa agit oc natura lactiz
de oíuerfitate fua c fuaz triũ ſubaꝝ. 3n ſcða. ſ.in bac: Ele⸗
«tà ó lac q̃ttuoꝛ b5 ⁊c.agit oc lactis electiõe:⁊ grialacris Pm
ípas adiuicẽ »parat.p:la aüt ps fpectat ad prize lctõnẽ. Eſt
1t itétio pub ptis agere oc natura ⁊ oe otuerfitare lactic
trí fubaz ci?. In fcóa aſſigt actiões 1 qo?laus ⁊vituperiũ
c? »fiftit. Pꝛĩa aüt ps diuidit᷑ ĩ duas.ĩ qrü pꝛĩa agir oc pdt
cta lact natura 7 oe diuerſitate ſubaꝝ eꝰ. 3n fcóa inducit
$b3t. t rufü circa lactis actiócst modii exhibẽdi. Pꝛia aüt
ꝑs diuidit᷑ ĩ duas.ĩ jrü pia oíftinguit lacp nou vc? me
diũ:⁊ agit oc natura noui:q: oc veteri ⁊ medíoi ſequẽtibꝰ
aget. 3n ſcða oiftinguitlac t tres fubas: ⁊ oc fingulis natu
rie agit. Scða aüt ps d E oc auctoꝛitate Dat 7 ruft oinidit
10u33.3In q̃rũ pzta inducit Bat.loauẽtẽ circa lactis actócs
n fcóa ĩducit rufü p circa ei? —— —
óc pfiti ptes qᷣnq;. 3n q̃rũ pla affigaar diſtictionẽl
p nota vet mediũ. 3n ſcða.ſã pac. s£cmb? tm »ponit fub
ttárjec.agit oc diſtictõe cí?p tres fubas.f.(crofà butyꝛoſã
€ cafeats: coe natura finguloz ꝓſequit᷑. In tertia. (in bac:
egal & eft intelligi lac ĩ dà laudabile cecc.affignar »dítío
fies ⁊ actiões lactis ĩ qͥbꝰ cófiftit laus ⁊ vituperiũ. 3n q̃rta
fin hac: Inde Bal.lac etfi ín ſuba fir laudabile cc. inducit
Sat.circa lactis actióes, In qͥnta.ſ.ĩ hac: Inde rufus. Zac
bibẽtes cC idudtrufii circa lactꝭ actiões. Sart:ũ aũt ſubdi
uiſtões ĩ expõne patebüt ¶ Mirca pᷣmã ptt oue ſunt ꝑpticu ——
lc. In q̃rũ pzia diſtinguit Lac: c dicit ep lac tríptr diuerſat.nã
quoddá eit nouíter emulſum: quoddàá otu:quoddá medii.
In (coa. Ci hac:DMulce mín? calidũ ⁊c. pfequés oe lacteno
uo oc ipo dicit ꝙ € tẽperatũ ínter mediti pmí gradus c ini
tii (coi: c b pts p dulcedinẽ ſapoꝛis:⁊ mio:is € bumiditatis
dp pifces: c iõ mnꝰin pplegma 2uerti£ multi nutrir ppter
citá 2uerftoné ad fanguine ⁊ ad méb;a ⁊ cítà aſſimilationẽ.
Eſt aũt lac minꝰcalidũ fanguine ꝗð efti ſcðo gradu calidius
piſcibꝰ g oĩno ſũt phlegmatici. Circa fcóam ptẽ due fi ue
tes.i d pia diſtinguit treo fubas lact] fiue ĩ lacte. In ff
f.ibac; Uñ cũ füba aquofa téocfingularü pfcqui£ natura
Scðda aũt pe diuidit᷑ in tres.ĩ q̃rũ — natura lactis
róne ſube ſeroſe. In fcóa. Ci hac: Butyꝛoſa ſuba vłr calida
4&,rone ſube butyzofc. jn tertia.ſ.ĩ Dac: Suba vᷣo caſeata
frígida € ⁊crõne caſeate fübe, Diuidit᷑ g lac in tres ſubas.
an eft ſubtiliatiua ⁊ müdificatiua:c bec € ferofa aquea. 1?"
eſt groſſa oppilatiua terrea: bece cafeata.Z ertía cft
mollitiua acre: c bcc € buryzofa. fubíacet aüt acuta ignea
q̃ latet fenfus: ⁊ foꝛte ín ferofa adberet d b5 ouplices ptes
adías t ſubtũes acutas. Cõſquẽter pfeques oc his ſubſtã⸗
tie agit de natura laci rõe ſeroſe fube.iDec aũt pe diuidit᷑
ĩ duas.in q̃rũ pꝛia agit de actiõibꝰlactis quãtũ ad ſeroſam
ſubam. In.ſcða.ſ.ibac: Diuerſitas actiõis fuc aquoſitatis
⁊c̃ diuerũtatẽ lactꝭ rónc huiꝰaſſignat.Dicit igit᷑ qp lacróne
ſeri aquoſum ẽ:⁊ acumẽ hʒ quoddã ñc babef a Bat.ĩ q̃rto
oc fimplici medicina:erũ e ad(us frigiaũ ⁊ bũicũ:ẽ m fubti
liatiuũ pilló qð ps admixtũ:⁊ becéfuba ſubtilis acuta.ficut
lixiuiũ e calídti ez admirtióe cinerũvel aliaꝝ ptiüigneag ab
fterfiud ⁊ acuti: c fil fera ex admíztióe coaguli. Seri aüt
mouetvẽtrẽ ⁊ larat:putridos hũoꝛes íntra 7 extra czpellítz
t infcctioeg cutis remouet:⁊ oppilatiócs méb:oz aufert. 7
bocfaatp vᷣtutẽ müdificaríua: abfterfiu:penetranuázapf
tiuá ⁊ ĩcinuã. Cõſequẽter affignat feri otuerfitatc. becaut
ps diuidit᷑ iouas, in dri pia affignat ei? ouserfitaté a pre zd
crü
nature alaliũ. 3n fcóa.f.i bac: In artificije th diuerſat
⁊c̃.a ptc artífiaoz Dicit 6 pꝛimo ꝙ ferü diuerſificat penes
naturas aĩaliũ.nã fer qð € ex aialib?calidís ficut er camelo
€acutii ⁊ aꝑitiuũ oppilationũ remotiuũ:⁊valet infectiõibꝰ
-—
*
cutis c bydrogifi p fe exbibitũ:vx cũ alijs ↄtectidibꝰ Serũ
3 aũt oc aialib? tépat] ẽ aliquátuld tẽꝑatũ:cholerã vtrãq; rc
it. vñ capnü infecrióes cut] remouctfié moꝛpheã d € ma
rat fi tepidũ bíba£: vel fi oct ĩ eo lauent᷑:bʒ eĩᷣtutẽ apitiuá
p quávias apít ſpũsviſibilis:⁊ müdificat bilo:ce c abicĩait
intcítina clytterisatü lauat. Scðo inducitał.dicẽtẽ ocvtu.
te feri q biditũ vulnera mẽbꝛoꝝ fupioz mtidat: c curat dy
fterisatü inferíoz: « ꝙ lac adfum fant? eft ⁊ fubti1o;c gnat
fanguiné:magís caſeatũ grotlio:£. Tertio induat ipm cópa
ráte lactis glia c dicẽtẽ qp lac ſubtile ⁊ aquofus ficut aſininũ
4 caballinü nó giat groſſum ſanguinẽ:ſed pecoꝛinũ ⁊ vaccis
nü:ci magis ad caſeũ accedãt:groſſũ giant; ſs vacanti pD
fed téperatü ín trib? fub(táttjo:ficut femininũ 7 capnt Fepe
ratü eit:ció medid eligüt capnũ.Cõſeq̃nter agit oc oluerft
tatc feri róc artíficij; ⁊ pilo bác diſtictionẽ appat? aflignat,
quoddá oa£ cũ orísaccara: q € fecta er vino maloz gra. €
succara.quoddá cũ medulla croci boztéfis:croOaüt qdi cft
bo:téfis qdá oꝛiẽtalis ⁊ hytimur.pᷣmũ vẽtrẽ lapatzalio cii aq
calída:alió fup calidos cínercs:alió ci tamarĩdis.Scðo cu
iufqs boz naturã affignat otccs:q Oatü cũ orisaccara apitc
imn üdificar icéfioné (anguis ⁊cholerã rebmit ſubtilitate fua
x opleríóc:c curat octo cataractas. vn i pafta cocti ocłis
inftiliatü ferü pos curat ⁊ ycterícià octo. oatü cü mcdulla
croci bo:tenfis purgat groffos hũoꝛes.datũ cũ aq calida ar
doꝛẽ ſtomachi 4 fitím aufert. oatü cii tamarind;s idc facit fs
tii fortiꝰ opat. s£ofegnter affignar naturà lactis rónc fubc
buty:iofc:oíces q € calída c humida cũ fit aerea c affimilat
olec: ſʒ ole € fica?co c maxie vetꝰ:butyꝛũvẽtrẽ ⁊ ftomacpü
humectat ⁊ ſupnatãdo fua enctuofitate ſtomachũ grauatz
⁊ nauſeã puocatzfs valet 2 cám mẽbꝛoꝝ ſpũaliũ ⁊ 2 apoſte
mata c ſaniẽ:⁊ ínt? datũ exteriꝰ ĩunctũ p fc vr oyalrea:ís
caucat i febze acuta nífi ĩ declinatiõe:ꝑ fe acceptũ pPmatu
rat:cũ succara pſaniẽ purgat ppter 5uccare oulcedíne mũ
díficatiua.fLofequéter agit oc natura lactꝭ rone cafcate fub
ftátie:oícés P pec ſuba oura €: malas oppilatíócs gñat mẽ
bꝛoꝝ inferioꝝ marie cà melle comefta ppter attractione me
bꝛoꝝ róne mellis:ipᷣam i magua quátitate attrahẽtiũ: griat
lapiaẽ fo:ti »curréte caloꝛe.ſciẽdũ aüt ꝙ cafc? piguioꝛ eft et
tẽperatioꝛ ꝓpter butp:ũ. ¶ £irca terti pte affignatlactis
actíóes t jb? laus vcl ví íi ci?»fifht.llpecaütps diui⸗
dit iouas. 3n drà p:ia affiguat oᷣmũ modũ actíóis:t d pꝛia
laus ci?»fiftit:z 5 mod?pUfpectat adviã medicine, In lcða
f.ibac coa laus lactis crít.affignat fecfid modü q pori?
fpectat ad ví3 abi. Dic igit qp lac quátü ad fuas actócs pdt
ctas qðdã e laudabile ⁊ qðdã nó. ouptrait laudabile.pᷣmꝰ
mod? audis € ꝙ mltas facit opatócs £5 diuerſos appa q
puc ifa iSciédá aũt ꝙ ad reitrigédü vẽtrẽ apponit ad cũ
id ferrũ ẽ extinctũ vreDaduftione pbibeat.Sciẽdũ ꝙ
lac ſua ſeroñtate müdificat;butv:ofitate lenit ⁊ remollit:ca⸗
fata te otoꝛtat reſtrĩgit.Cõſeq̃ntuſcðʒ modũ lactꝭ affignat
dicẽs ꝙ lact? ſcða laus € qñ 2dítóib?lact c alioꝝ pticulariũ
obfuaríis accipit: ztücbh degerit ⁊ bonü oat nutrimentũ ⁊
cíto cóuertit t (anguine c in mẽbꝛa:ſi atit ecótrarío fitzvt cũ
tuenit ſtõachũ — ad malas cóuertit diirates. ir
ca q̃rtã ue índucit Sat. loquẽtẽ oc actiõibꝰlactis:dicẽtẽ qp
— imalos hũoꝛes ſtomacho inaturatr fe hñte:vt fi fit
igidꝰ⁊ büid?ad acetofos:ficauidus ⁊ fic? 3d fumoſitates
tec b oduditq accipi nífi ftomacbo c co:pe a malis
büo:ib?müdari ircã jntá ptc oetermínat modi acci
piẽdi laci potum rufüá, « mod? DC: vt acdpiat recẽs c tii
gaf poftea motꝰmoderatꝰ.nã quíce remouct digeſtionẽ:⁊
mot? fo:ti lubzicat ⁊ facit ne i ſtoacho ĩmoꝛãdo oigerat :acd
pía£ aüt fic ſepe:nã tũcvẽtrẽ laxat p fud hũiditatẽ:⁊ poftca.
ftrigit p natura cafeatá treftré: c6 file i myzobaláís fic aũt
boni oat nutrit « nó nocs. ¶ SCírca pté iftá ono oubira£
pmi ẽ de neceffitate lactis t aĩali ſcðʒ € de mõ fue griatióís.
¶ Xirca pmi pcedit D mó:drif q̃ neceſſitate lac gñet᷑ tata
líb?c qb?aialib?oebeaf lac qb?ouatío: c neceffiras oñdit᷑
B mó:resatate nó pfit abſq; nutriméto feruan:eo qp calo:
naturalíe hũiditatẽ ↄſumit ⁊ refoluít: t 16 ↄtinua ĩdigẽt re
ftaurznóc, vh ab initio fpmatis vᷣtꝰ nutritiua neccffaría cft
Dietarum vniuerſalium.
efe ad finem vite:i vtero fo eft qð fetiu rñdet vt nutrimẽ
tü videl; fanguíó: 6 flr extra vterũ alid 05a natura ↄſtitui
ppo:rionale fanguini qð fit nutrímetü fet? cf vterũ: (5 boc
no pot eẽ nifi (upfluiras ex fanguine gnñata q ẽ lac:g fet? et
vterü naturalt nutri£ cr lacte:c ficpot 2cludiviteri/necefft
t2 lactis. Scda ró pec ẽ:dicit pb ſi.de aĩaibꝰ:ꝙ natura in
oib?fuis opatíóib? gradatim ꝓcedit:⁊ nó folii i griarióe: fs
ctià inutriméto: fs natura nutrit fetũ i vtero er fanguie me
ftruo: c $o ẽ e£ vterü ĩmediate ex terrenafcétib? nó pᷣt nu
triri:á neceffe € qp nutriat aliq q9 fit mediũ ínter trenaſcẽs
t faguine:fs B nó Enifi laczá necefle € op fet?ckvterü ex lacte
nutria£.&d oppofitü:oiat yfaac ſub auc, IDip.cp idẽ ẽ ouũ
&jyvolatilib?:q9 € — lac ĩ ablabilibꝰ: ſz i ãbtabilibꝰ pma
€ ad giiatione:lac vo ad nutriméti fs ĩ cxitu fet2ab ouotvo
larilib?pull?nó nutrif ex ouo neccx alid að er co ghet:fs ex
£renafceri:ó fitr ĩ aĩalibꝰĩ eritu fet2abvrero nó nurrict fer?
€t lacte ct vterü:f por? ex trenaſcẽtibꝰ.ad D dicẽdũ ꝙ ne»
ecfic € ꝙ fit lacer d nutriat᷑ fePer vterü. vfi fic i vtero ex fan
guic nutrik: ſitr c£ vterũ nutrit ex alid grato cr fanguie c b
ẽ lac.Ad ront dicẽdũ ꝙ nó € fie oc volatilib? c ãbulabilibꝰ.
volanlía ei mai? ↄplementũ recipiũt ab ouo d? áblabilia in
exitu ab vtero:cuiꝰſignũ € ꝙ ábulabilía nó ftatím vadür:ió
Sbulabile 05 pre nutrimétü a natura »ftituci Scðoqrit᷑
Gre atalib?ábtabilb?oebe£ laczvolatitíb?vo B. cvf qrvrrifqg
Debeaf lac. natura nó folii pducit ↄſtõnẽ fet?: f$ etiã nutri
métü:f; i volatilib? pducitnatura tetũ:qꝛ pullü:ó fir o5 p
duccrenutrimétü fet?:4 itavt videf lacbs e£ i eolanhb?tic
ín ambulabilib?. Ad boc dicẽdũ q lac ocbe£ ambulabílib?
volatilibus vero ouatio debet᷑.⁊ q̃ras neceſſſtatẽ im pzja q
ftióe capti oc ouis vbib plenarie diſcutſimnꝰ Tertio qrit
etrü i maribꝰ fit lac: cvíde£ ꝙ fic: nullũ ínftTm ecit natura
ocioſe:̊ mamíllas ppter lac 2pofuit:f5 in marib? funr ma
mílle:à Gmarib? élac. Ad D oicedii qp femine oebe£ lac:⁊ ca
pun? €: matería fct? vcnit ex mfe:pnapiü Vo cfficíta a prc.
vii fpma viri ponit loco efficiẽtis: fpma vo fe. loco mareric
fofario Yo nó ẽ ĩ mare:f3 ĩ fe.q: 9c? roratiua nó opaf i mare
fs ifc.ad vᷣtutẽ $0 forariuá fequi£ nutrimẽtũ:⁊ io nutrimẽ⸗
tũ ex fc. it nó ex mare.vñ otat Cõſtã.ꝙ ſic fe bs terra
ad pláta:íta fc D5 mẽ aa fet: fic c i terra oat nutrimẽtũ plã
tc Q: büidirate terreftré ficmF oar nutrimẽtũ fetui.vi ſic nu
trinerü dnutrit puer lytero ẽ a mfe fágaie meftru?:fifr nu.
trimétii jnutri£ puer er vterũẽ a mr̃e: 7 iõ laca mre c nóa
viro véit.ad rõnẽ dicẽdũ q qͥaã oícüt ꝙ mamilicvno mó ſũt
ꝓpter neceſſitatẽ vt laci cie gnct. aio mó —
ne: ⁊ Bmó funt ín viris:pꝛĩo mõ i mulieribꝰ tfi dicimꝰ
qiviro ci fe ſunt mamule ppter neceſſitatẽ. i viro em funt
vtretincár quádá hũiditaiẽ q € materia püidiarís fpmadt
cc. cui? ignũ e ꝙ mamílle inflatur puero cũ pꝛimo incipit
coire c multa capit vñ Lfc. funt mamuille ad hvti ipis nutri
métiü fet? cf vretũ ghct:i víris Vo ad recipiendũ büidirare
fpermatícá.« fic pts qp ín viris ſunt ppter tatem.
«T irc ſecũaũ pcedit D mo:qrit vtrü lacer ſanguine mé
ftruo gfic£ vel ex alio: cvídet ꝙ er fanguie mẽſtruo:ex eadẽ
materia grat nutrimẽtũ fet? c£ vrerü nutriti ex q twtero nu
tri£:fs in vtero nutrit᷑ fetꝰex ſanguĩe mẽſtruo:gᷣ ex illo eodẽ
gia nutrimentũ fe? nutriti ex⁊ hᷣeſt lac:g lac gñat er fan
Guic méftruo.z Dpót »finnarí p oiuifione mẽſtrui pofit ſu
per? ca, oc ouis.Scða ró becc: oupler € marena.e ei mare
ría fet?:c b ci magnaappzorimatóc ſube pareti. aliae ma
teria qẽ nutrimẽtũ fet?:c D fic diſtat a fetu ita diſtat a (uba
parérü "ra materia eft ficut fpma veipumiditas tertia:g
cũ nutrimetũ ſit remotũ ⁊ diſtãs a fetu ⁊ fuba parẽtũ: $05
shari ecilla materia d ẽ ditra appꝛotĩationẽ illá: iſts aũt nu
trimétü ẽ lac:g o5 gñari er ilio qð € citra app:oriationec ill
ẽ fanguis méftru?:ólacer ſanguĩe meftruo 95 gñari. Ad op
poñtũ:ĩ illis aĩalibꝰ nibil er fanguie méftruo gñat᷑ t b? nó
€ fanguis méftru?:f5 ín fola femia bana € ſanguis méftru?
alia cm aialía femie fi&eaccez bmói cóuertüt ipm i vngues
t comua ⁊ bmóí:fit oiar pbs tí. oe aialib?: 6 cũ ĩ p̃is fit lac
t nó fanguís méftru?:relindtur ꝙ lac nó gnat ex fáguie me
—— hoc dicẽdũ q lac gnat ez ſaguie meftruo. Ad róne
ũ ꝙ ſanguis méftru? oiuidi£, Bĩa ps 6 d ad matrice
S'o.Itttííj.
delegak: bec cedit ad ↄſtõnẽ q̃rũdã pti fetus, alia fo ps
cedit imutrimentü fet?. tertia oclegatur ad mamillas € pcc
tertie bigeftióis 05 ghari.matena cótéta ef venas t ſpõgio
fitate mebꝛoꝝ gñat cx ope tertie digeſtiue: f$ lac ẽ pmót cũ
— camis matslly chef ger opetertie digeſti⸗
- - - — ; —
do.vñ ꝑtes sroflio:cs coagulado
po lígdio:es ſegregãs cõuertit ĩ lac. |
fit fuperfluitas nutrimeti mamillarü:q reingjtur cx refi
duo fue hũiditatis:⁊ Deft jrere vtrü ex rcfiduitare illi? fan
de ſpmate c lacrezq: fpma£ valde prima mebziszideo gna
tur ez püiditate víana mébzis: lac aũt nó ficctmo ex fanguis
¶ecio.xlo.
¶ Ælectũ aũt lac q̃ttuoꝛ bs q̃litates.coloꝛẽ: odoꝛẽ:
liquoꝛẽ:ſapoꝛẽ.Coloꝛẽ albíffimum darũ a citrinitate
ruboꝛe ⁊ liuiditate remotũ.odoꝛẽ odoꝛiferũ: ab boꝛ⸗
ro: ⁊ grauitate alienũ.liquoꝛẽ inter ſubtilẽ ⁊ groſ⸗
fum mediũ.Si gutta fup vnguẽvel alið ſolidũ cozp?
pijciat᷑: remanet ↄtinuã nó liqͥda ínfcri?lara ſuperiꝰ
acuta.Sapoꝛẽ acceptabile ab amaritudine:ſalũtate
acctofitare líbera, Oĩm aũt ẽ laudabili lac qðcũq;
ſubtiliſſimũ ẽ femineũ Scðo nó rii adco t ſubtilitate
vicinũ aſminũ.groſſiſſimũ ⁊ pꝰ nutritiuũvaccinũ:de
bincðᷣo pecoꝛinũ:magl o caſeatũ pecoꝛinũ:indevac
ciná:pl? aqticũ poꝛcinũ:poſt boc camelinũ:tertio ca
ballinũ ⁊ añninũ tẽperatũ:⁊ t tribꝰſubſtãtijs medio
ac femíninum. ſcðõo capꝛinũ.Cã:qꝛ om̃e lac naturã
⁊ cõplexionẽ aĩalis cuiꝰẽ imitat S51 oe groſſo aiali
groſũ erit: oc ſubtili ſubtilevñ lac vaccinũ groſſꝰ
c nutribüi^é ⁊ vnctuoſius mẽbꝛoꝝ d ↄfoꝛtabilius⁊
frigidꝰ:camelinũ ſubtiliꝰ: ⁊ má vnctuoſum:⁊ pe?
nutrit:magis calefacríui ⁊ diureticũ:qꝛ cameli natu
ratr calidiffimí:calos ci? totã vnctuoſitatẽ trabit fan
guis; ióq fine vnctuoſitate remanet. taces nbi
^
Liber
alio £d fanguis ſcðõo coctꝰ:⁊ idcirco ſapoꝛ huiꝰlactꝭ
falfus € c acutꝰ.vñ inciſiuũ hũoꝝ: fübtiliat groſſitiẽ
coꝑ:cuiꝰvaccinũ € ↄꝛiũ.Cũ eĩvacca no tr caloꝛis ba
beat vtvnctuoſitatẽ fanguis trabat:fit eiꝰlacvnctuo
fiffünü cc nutribiliſſimũ.Obijcit tri nobis de lacte
poxirio. jre inquiũt no filr vel eríà vnctuoſitatꝭ p
lac poꝛcinũ bʒ:cũ posa cezert atalib?abl'abílib?trigi
dioꝛes finc. IR. 5t mín?calidi (int ceterís naturalr
lacri iõ auferet coctiões:vnctuoſitatꝭ aüt coctio ci ⁊
digeſtio (mt cõpleta. Si d adeo € ſubtilis indent vt
fateris:quare camelino ĩ acríóe diuretica c müdífica
tioe fitía no ſunt.Dicimꝰ.ſubtilitas lactt poꝛcini pp
frigiditate ab actiõe lðge cft cocõis camclini cc ni⸗
mictaze calort;z foztitudic coctõis. Dicũt íterü dre
pecoꝛinũ caſeatiꝰẽ q̃ vaccinũ:vaccinũꝝᷣo groff?cvn
ctuoſiꝰ. INT. q: cũ pecoꝛinũ fit calidiꝰ: caloze fuo oat
nutrrimẽtũ mai. vri plurima vnctuoſitas fibi dimi⸗
nuit: ficcítas augmẽtat᷑.vaccinũ nó tãtã hʒ: pua tñ
fibi ſufficit vnctuoſitas.vñ i lacte remanet tota « iſta
vnctuoſitas cafeiraté exuꝑat: ⁊ magis nutrit; quía
ſubſtãtia vnctuoſa nutribilioꝛ € caſcata: vtpote cali
dio: ⁊ hũidioꝛ:caloꝛi c ſãaguĩs vicinioꝛ:⁊ ĩ mutationẽ
fanguis facilioꝛ. Cõcoꝛdati funt aũt oẽs ãtiqͥ c rõne
teitantnullarc meliꝰnutriri coꝛpꝰqᷓ q facile i ſãguieʒ
mutat. Tñ oc pinguedine nobis obijciet.q̃re inqunt
pinguedo nó bis cir? t (anguine murabilioz: z lacte
nutribilioꝛ cà it encuotioz Dicimꝰ.pinguedo:etũ
vnctuoñoꝛ ceteris fit nutriẽtibus: non camcn babet
aquoſitatẽ ſubtiliãrẽ liquida c co:p? penetrãtẽ.vñ
grauatz di cibis ĩnatat:⁊ cíto coagulat ⁊ idurar.lac
nó filr:di aquofum — penetratiuii, 2 cftat illõ
Q9 ĩ caſco ⁊ butyꝛovidet᷑:q̃ cũ ab aquofitate ſeparẽt
aggrauãt ⁊ tarde digerũtur.Ei ꝗ lac bibit᷑ vt caro
augmẽtct᷑:cũ crib?fuis ſubſtãtijs ebibaf. vaccinũ ca
pᷣnũ fiue pecoꝛinũ.qð bibit ad refrígcratócs caloꝛis
⁊ reftauratíoné caloꝛis epatís; aufcrat butyzofitas
fua:c di caſeitate bibaf aquofitas: « folii accípíat
vaccinü. ui aür mũdificarevult büozes: auferatur
020 (lla: bibat fola aquofiras.Soi afit Jr ſůt:ac
cipiat᷑ camclínii.fi calidi capꝛinũ.Lac ci ĩ ſubtilitate
⁊ goſſitie diuidit. v. mõis Eſt erri ſubtiliſſimũ: ⁊ mi
nus ſubtiliſſimo:eſt c groſſimũ: ⁊ minus groſſo: cft
⁊ hoꝛum medium.Sudtilitas autem lactis duplici⸗
ter itnenditur.aut ĩ ſubſtantia:aut i actione In ſub⸗
ſtãtia ficut qð cõplexiõi affimilat hũane naturalr et
pote femíne: ſcõo capnũ. Inde femininũ tẽꝑatiꝰ ẽ ⁊
nutribilibꝰ ceteris:⁊ moꝛtiferis ſuccurrens venenis
doloꝛi qᷓ; dyafragmatis: vulneribꝰ pulmonis : reni
⁊ veſice:marie ft exugat a mamillis z immulſum.me
liꝰem̃ dp ſi mulſũ aerẽ tãgat:⁊ mutatio caloꝛẽ natura
lẽ auferat.Subtilitas ĩ actiõe ẽ cũ butyꝛoſitas ⁊ ca^
ſeitas auferẽtur:⁊ aquofitas ⁊ acumẽ augeãt᷑: ficut
camelinũ cffc videt᷑.vñ minꝰnutritiuũ:⁊ tn iuuatiſſi⸗
mũ hydropicis oe coꝛruptiõe epatl:de frigiditate c
bũiditate. quidã medicoꝝ affcft qꝛ coꝛruptionẽ cpa
tis c ſplenis oc caloꝛe adiuuat:qð ct ſubtilitate fua
o: illð faceret aquoſitate.eſt aũt poſſibile fi ſalũtudi
nc caret z acartiic. Lac groſſiſſimũ a tẽperamẽto ẽ re
motũ longe:ſicut vaccinũ:qð minꝰceteris ẽ aquoſuʒ
« magis butyꝛoſum: ſed tñ pecoꝛinũ ſicut dicimus:
e eft caicatum. Monitrat aũt cc grauitate fuí
odozís. 3nde Gal. lac pecoꝛinũ grau? eft in odoꝛe
qᷓ vaccinũ:⁊ idco magis pblegmaticum. Idem.lac
vaccinü minus eft aquofumz acutum: ideo magis
nutrit:ſtomacho conuenit; membꝛa confostat ; cpar
« ftomacpü reirígerat.é etiã bonũ ad alia. fDuty:ott
tatc ablata ⁊ ad bíbedü vata moꝛſurã calídoz brioz
mitigat: caloꝛẽ naturale cõſoꝛtat ⁊ tcpcrat; carne au
gnẽtat ovarríá cboleríci aufert: tenaſmõ cbolericü
vulnera ínteftinozvelicez mfict adiuuat.Eſt aũt fic
oádic oprime:vr tãtũ aq̃ frigide appõatquãtũ laaq
4 tàdíu coquat; oonecaq auferat; c quotiẽs feceris
táto mel? bís acríonib? erit.Si alit aqua nio appc?
fucrís: lapidẽ fiuc ferrũ indaicũ calefaarü totics cric
apponendũ: oonec fua fibXsanaf aquofitas. aco
boz € medii; q9 t tribus ſubſtãtijs fuis crit tepera?
tum ficur caprinũ: z (o poft femininũ magis cft box
tẽperatũ.Sig coquat ad mediũ:⁊ cii succaro fit cbi
birü:vulncrib?valet pulmonis vefice renũ.Si aute
butyzofiras abftraba£; ⁊ quãtũ laa tãtũdẽ ad frigt
dc apponat᷑:⁊ cum lapide fcu ferro cxcoquat quo ad
ad ↄumptionẽ ocucníat:valet cbolericis egeſtiõibꝰ
« inteftinoz vulnerib?: plurimũ afit vna libꝛa oct.fs €
caueãt accipe nei ftomacbo coagulet. Coagulatũ ct
grauitaté gñat ftoimacbo: fumofiraté mittit capitit
vii fuffocatto z aguftía — Cuig coadurabit.3.].
mcllis (iuc.3.4.f.c paz falis gẽme accipíat Zac min?
fubtile inter fubrüc tẽperatũ: ſicut aſininũ c caballí
ni q9 € medíü iter camelinũ⁊ capᷣnũ:ſ̊ tñ caballinũ
za rp epi caballin ẽcalidiꝰ: « ——
viciniꝰ: aſininũ tẽperatiꝰ: « capꝛino ꝓpinquiꝰ.vn ft
oct aſininũ ad bibẽdũ calidũ:nõ adco coaglat ĩ ſtõa
cho vt capnũ. Si aũt mel ⁊ parũ falis appoat nüdp
coaglabit:iõq; capno⁊ feminino € fobrili? i ſubtilita
te nõ tꝑamẽto € viciniꝰ:q; capꝛinũ laudabiliꝰ oat ntt
trimẽtũ: c feminei tẽꝑpamẽto € vicinũ.vñ lac aſininũ
folubile € vẽtris:⁊ molle neruoſis mẽbꝛis caloꝛe ⁊ſic
citate induratꝭ.mitigat d anhelitũ:oꝛthomiã:tuſſim
cuiꝰcã cataracta € acuta, Itẽ iuuat pector.renũ ⁊ ve
fice vulnera. Caballinũ ppt᷑ vicinitate ad camelinũ
ín (ubtilitatez acumĩe ẽ uuatiuũ tapoftematib?mfi
cis aperiẽdis:⁊ mẽſtruis puocãdis: fic3 coz fint ca^
lo: ⁊ ficciras:qm ppꝛietaiẽ bs (fto ab oi lacre remota
Zacmin?groffum inter groffiffüni ⁊ tẽperãtũ ficut
pecoꝛinũ qo € ínter vaccinü ⁊ capꝛinũ.vñ nutribili?
qᷓ cap:ínti:z fostíozís actionis t egeſtis ſtringẽdis:⁊
vulnerib?pulmóis:rená:vefice:z oíffinteric:fs tn mi
nus natrit qᷓ vaccinũ:⁊ ſtrigitvẽtrẽ. Inde fal Zac
vaccin fo:ti? ẽ om̃i lacte ín ſtringẽdo:maxĩe ablata
butysofirate:z ercoquat di ferro v! lapide.Secũdũ
cft buíc capꝛinũ.poꝛcinũ eft ſubtile z aquofum:q: ex
frigiditate fua ẽ incoctũ.ĩo (i £m mediana accipiat
cft piruiffimü fuii iuuamẽtũ:⁊ coꝛpoꝛis hũectatiuũ.
ũ cítoe natura t diuerſitate lactis c fubaz eiꝰ:⁊ oc
actóib?t oc mó exhibẽdi ips. In hac aũt pte agit oc electóc
lactis laudabilis: róne maioris Loudabistatio vel minoris
giía lactis adiuicẽ »parat, becaüt ps fpectat ad pnñtẽ lecrio
nẽ. Diuidit᷑ aüt bec pe Lr). ptes."dn drü p:ia affignat códí
nóce ĩ jo?elccno lacrís atredit. 3n fca rõne maioꝛis laus
Dietarum vniuerſalium.
dabilitatis et minoꝛis genera lactis adinnicem comparat,
Sua remanet indiuiſa. Scða atit diuidit in duas. 3n q̃rũ
pia giía lactis adinuicẽ comparat. 2 fcóa genern oiuerfi»
racc róne fubtilitat] groſſitici 7 mea j fubcaffignat.
sia adpucoiuídi£ ĩ duas. 3n qrà p:ía gia lactis adiuice
ppat. 3n ſcða dttuo: qõnes icídetee mouet € foliit. Pars
Lr iv;inc.fapo: placid?p qué natura? 2plerio 0cfignat
fubtilitaré c tépametü: poft ips
groſſimũ.ẽ adc groififunaü vaccinũ ⁊ pott pecoꝛinũ ⁊ boc
mag] cafeatii € vaccino. Xiqᷣdũ aũt ⁊ aqſuʒ € poꝛcinũ c poft
caballínii.tépatá in ſuba € femincũ:poſt 901p capunũ. sir
ca tertíá ꝑtẽ reddit cám bui? oluerfiratis:d € qꝛ lac fcqui£ i
plerióc ⁊ fuba naturã fuí aialis.vñ ex groflo groflü:er tub
nii (ubtile: c iõ lac camelinũ ſubtile € « min? vncruofum: qz
calo: cameli totá vnctuofitate ↄſumit.lac aüt c fanguís fcoo
coct? i mamũuls:⁊ iõ calozéc acumẽ accipit i camelo a caloze
aialís.£irca jrtà pté mouet alíqs qõnes.⁊ prĩa talis eſt:cũ
calo aialís auferat vnctuofitare: igi in lacte poꝛcino ent
multũ vnctuofitatis:ci firín fiio aiali pauc calo: ↄſumẽs.
SSoluit aüt dicẽs ꝙ vnctuofitas c3£ a caloze ofiante:f5 ĩ hoc
aiali £pauc? caloz; 7 (Ó vnctuoſitas pauca.Scða qo er dictꝭ
ꝛiẽs Dec cft: cũ lac poꝛcinũ fit adfus fic camelinũ:q̊re nõ eft
diureticũ.Soluit añt dicẽs ꝙ cà Dui? 6:9: E cameuno € bec
vᷣtꝰ a calo:c:i po:cíno nõ:qꝛ noa eft calo; oás aaimme.-Zertía
Q6 EB: ppter dd lac pecoꝛinũ caſeatiꝰ € vaccino:cũ tf vacci
nũ grofii? ⁊ vncruoft? fit. Soluit aũt dicẽs q magn? caloz
ico:pernctuofitaté lacrís ↄſumit c ſubam cafeatà dimittit
i vaccapuus caloꝛvnctuoſitatẽ dimittit. Nã Pm ãtids illud.
marienutrit qð ad fágumé marie cóuerti£: D aũt evnctuo
fuszt iõ maxĩe nutrit: ⁊ iõ cü a caloꝛe ↄuertat᷑ i pecoꝛe ĩ fuo
tc pᷣuat vnctuofitas:i lacte vaccio manet.Quarta aũt qo
oꝛiẽs ex dictis ẽ:cũ vnctuoſum marie nutriat:⁊ cito ad calo
cõuertat:qũo pinguedo parũ nutrit.Soluit aũt pꝛĩo di⸗
Es ꝙ cã buius eft; p nó penetrat ad mẽbꝛa:ĩmo ſuꝑnatat
i ſtomacho tugiẽs digeſtionis locũ. Scðo aũt dicit qp cũ lac
cánutrimét bíbiE: ci trib? ubaatijs didat cũ aũt ad cófoz
tádüc refrigerãdũ:cũ ſuba ferofa ⁊ cafcaraz qn ad müdificá
dii cũ ferofa fot Circa qntà pee gale Lactrofuerficaté affiót
epe fabtilitatec aroffitic: pzlo dicẽs qp lac otuerfat i grof
Mer fubntítatc fube. £ er q9dà fübtile:qódà groſſum:qõ
mediocre. Scdo diſtinguit fubtüe, vnà eſt ſubtile ĩ fuba
s;
S'o.Itttíít).
4 actiõe. Circa fertà parte: ꝓſequẽs oe bie oífferettje: pao
agit oe fübtili in faba ficur c feminci:qó mulrà c laudabitr
nutrit: cad multas valet paffióce matime nouiter extractũ
Scdo agit oe fübtili Lactióc ficut € camelinũ: qð eft diureti
cũ ⁊ ocoppilatiui. s£irca ſeptimã prt agit oc groflo ficut €
vaccinũ d t pecozin eft cateatius ficut p oaous patct Gra
uitate.£irca octauá ptt pilo parat aria lactía aainucẽ fn
Bat.⁊ (cóo Dat moda apparàdíc exbibcci lac. c fermo € pla
nus.Circa noná pté ages pꝛĩo oe lacte mediocri qð cft ficut
capnü:pmo tágit e? códinóes.(c9o mod apparádi ⁊ exbi
bédíipm ⁊ modũ fuccurrédi (uis nocumetis. Circa decimã
pté agit oc lacte medio inter ſubtiliſſimũ ⁊ tẽperatũ:dicens
pilo qp tale € afinínü t caballinüi qð ẽ mediũ inter camelinti
4 capzind:fs vtrügg differt: qꝛ cabalinũ extẽdit ĩ calditate
4 camdinovicinat.afininii teperatũ cft ⁊ capzno vicinat: ⁊
ideo caballinũ min? in ſtomacho coagulat :maric cũ oat ci
melle c fale ppter fuü caloze diſſoluẽtẽ:⁊ ideo fubrili?eft ca
pino:⁊ vacant femineo ín fubrilitate nó in cõplexioms te
peramẽto.capꝛinũ aũt boni oat nutrimẽtũ 7 vidnat i tep⸗
raméto cóplerionis femineo.Scðo aſſignat actiõcs c ppzie
tates hmõi gñis d planc funt.£irca vndecims pte agir oc
lacte medio inter groffiffimi ⁊ tẽperatũ ficuteft pecoꝛinũ
inter vaccini t capnü:pio dicẽs cp mulrü nutr;t € ftringit,
Scdo inducit sDaL. c ci? actione declarat.⁊ plana funt oia.
"IRotádi aũt ꝙ o:tbomía eft difficultas infpirádi ⁊ rcípiran
di.anbeutꝰexpirãdi: [angi infpírádi;afma ci: cantu:diſnia
fine cantu.Catarrus cft pumoꝝ ad mẽbꝛa ſpũalia a Capite.
¶ rca ꝑtẽ iſtã qrunt tria. ꝓꝛimũ ẽ oc cõplexõe lactis ⁊
natura ci? Scðʒ oe oiftictóc prit ei? Tertiũ ẽ de vſi laa.
¶ £irc pmi ꝓcedit᷑ pocmó: qrít etri lacfit calid? ouo
c vide£ qp fic.fupfluirates quãto plus accedit ad fo:má fan
guínte ràto calicio:es ſunt:ſʒ Lac eft bmóí:ó lac caudius eft
ouo. Ad oppoſitũ:om̃e illud in d plures pres calídirati attt
nent: calidius eſt eo: in quo plures partes fricidirati arri»
nzr:í5 Llacte pe ferofa ⁊ cafeara frigidizari attinet:in ouo al
cume folü:ó ouũ ẽ calidius lacte. t$ c3a ró bec cftzficur vult
sa fanguis calidio: ẽ lacte:q; ín loco calidiou gria£: g fir
cũ cuũ ĩ loco calidiou siet d lac:g ouũ calidi? eit lacte. mi»
no; patecgriat cin ouü i matnice:lac $0 i mamills:matrix
$0 calídio: € mamillis.Ad D oicedü ꝙ oua calidioza (unt la
cte. Ad róné oícedü ꝙ puis lc ad fo:mã fanguinis plus ac»
cedar d oua: rfi qz ín caudioꝛi Loco gnat dp laci qz in matrice
iõ oua ſunt calídioza. ([- Scdo qrit: qo fanguis ĩlac põt
trãſmutari:⁊ videt᷑ ꝙ nó fit poſibile: humoꝛes em̃ oꝛdina
tc. ꝓcedũt.vñcrudũ ad digeſtũ ↄuertit᷑ ⁊ nũꝙᷣ ecõuerſo:ccu
dà em̃ pór decoqᷣ⁊ coctũ nó põt incrudari ficut dicit Cõſtã.
gcũ lac ſit crudũ reſpectu ſanguĩs:manifeſtũ eft qp fanguis
adlacnó poterit 2uertí: fic eim coctũ incrudaret qð eft incõ
uenics.f orari tñ videm?: z pbat B mó. pinguedo trigi⸗
dio: € fanguie:z fir caro: c tñ er fanguíne caro 7 pinguedo
gñant: filr ez fanguie lac poterit gnari.qð conccdim?. Ad
róné dicedũ ꝙ oupler cft ꝓceſſus i bũoꝛibꝰ. Pꝛimꝰꝑ vtá of
geſtionis € Pm buncer pplegmate crudo sgnatur fanguísz
zB mólodtur Cõſtã.ꝙ coctü nó pot iicrudan:fs poti? ecõ⸗
uerfo. Scðs pceſſus eft p vià ſeqͥſtratiõis: c b mó ponim?
q ex fanguic pót gñari ꝑplegma:q; natura pót (eparare p»
tc$ calidas fanguis: c tüc reinqrur pblegma acetofus.Zer
ríus ẽ pceflus p viã ↄuerſiõis ⁊ D mo büozes »uertürur ad
cmé:c b mõ ponimꝰꝙ er calido gñat frigidü: «b mó er fà
guĩe lac giat. ¶ Tertio q̃rit᷑ qüo lac poffit t fanguiem mu.
tarí.natura ei no tacit ĩ [ua opanóe circulũ: g lac nó redibue
i fanguine. Ad oppofirü: nibil er ahd pr nurrin nifi illð ad
fanguine cóuernt:f5 Lc nutrit fetá:ó necefle € cp ad —
né 2uertat. std B dicẽcũ q lac ĩ fanguine mutat᷑: 7 gnat er
fanguine mfis »elegato ad mamillas:⁊ cóuertit i (ubam fe
4 eius ſanguinẽ c nutrunẽtũ. Sd róné dicẽdũ q fite eft
oc lacte pinguedine z came: q; caro gnat cr fanguine qp»
uis fit frígidio: ipo. fitr dicẽdum cft oe lacte: nec € ibi direu
lus:qꝛ nó muta£ in eũdẽ fanguine cr quo gñatũ cft ficut ot
ctũ eſt. ¶ Quarto q̃rit: cũ fetus tvtero ez fanguie mẽſtruo
nutría£:vtri fitr invtero ex lacte poffit nutrir cvidet cp fic
q; ficut oícit yſaac.lac eft fanguis ſcðo cxx. cut laceft ma
ut)
9
Liber
cis coctũ d fanguis c magis oigeftü:óer lacte pðt fct? nu
rririi vtero fic ec lacte mẽſtruo.Ad hoc dicẽdũ qp nó pót nu
triri cc lacte. vh fetꝰqꝛ appꝛoximat nature mr19: 10 nutrit nu
trimeto prio nature mris.[.fanguic méftruo.cr o q: oíftat
anatura matris nutrif nutriméto diſtãti a natura mris.f.1a
ete. Ad rõnẽ i Xii dicẽdũ ꝙ ꝙᷓuis lac ſit oíigefhibili?fanguie
mẽſtruo:nõ th oꝛdinat ad nutrimẽtũ fetꝰintra fic neq; ſan⸗
guis méitru?ct:fs lac.Q Quito qrit oe coloꝛe lat] dre fital
bü i termio:f ficut oicit Coſtã.ea q ex ſanguie grant colos
rẽ hñt rubeũ ficut pti epate qð ex fanguie griat: Gfitrfup
fluitates d ex fanguie griant ocbent effc rubicüde:(5 lac ett
bmnói fm yfaac:cü fit fanguis ſcðo coct?:ó lac dʒ eẽ pot?ru.
beü dp albũ.Cõtrariũ tii videmꝰ. Ad D dicẽdũ qp lac narura
liter albũ eft: c ci buieft: q: caro mamillaꝝ fuo caloꝛe 2uer
tit fanguíné in lac:f5 caro mamíllaz ẽ alba ſpõgioſa ⁊ glàdu.
lofa.ziddo etiã cp tertía digeſtio et cui? ope relinquitur lac:
materias coagulat ⁊ dealbat: ⁊ iõtũ ppter carné albà fuo
caloꝛe 2uertete fanguine in lac:tum ꝓpter eius oígeftione
er cui?ope rcinqtur ocalbáte materias neceſſe € q lac albi
colo: beatintzfum. Sid rónem dicẽdũ q coz q er fanguine
gñant:q̃dã retinẽt foꝛmã fanguis ficut epar:q̃dã non fic ca
ro fanguic fpolíata: z D mo cr fanguie gñat lac. &[ SSerto
qnit: cũ lacer ſãguie aret: ire pori?retinet fapoze rauguis
f.oulcedine dp coloze, Ad B o1c&dii qp fanguis ouerrit in lac
poter caloꝛẽ mamiíllaz:q qde calo: p vlterioꝛẽ oígeftiots p
cedit. ⁊ qꝛ oígeftio addit Loulcedine c nó remouctipas: pp
Blacretinet oalcediné ficut ſanguis ⁊ cõuertẽdo fanguine
ad lac ſᷣm exigẽtiã hũoꝝ cõtẽtoꝝ i mamulis: f3:lla báiditas
calba:⁊ iólacfp remanet alo €] Ste qrit q9 lacfitlauda
bili? an lac femie albe an lac femie nigre; c vr q femic albe
q; ficut acit Auicẽ.matnix 05 efie coloꝛis albi pmirti rubedi
ni.vñ lac ex atatib? téperatis bonũ eft ⁊ laudabile:f5 nigre⸗
do nó atteftat téperaméto fs albedo: ó lacfemic albe lauda.
bili? €; dp nigre.Scðarõ: laclaudabili? € qð pfecti?t digeſti
bii? é:f5i feminis nigris calo: defectꝰẽ.curꝰſignũ € q: ficut
bicit Auicẽ.ĩ etbipidꝰ calo: interioꝛ defectꝰẽ ppter caloxé cx
teriꝰreſoluẽtẽ.vñ fiüt (cnes ĩ.xxx.annis: g in nigris mulieri
bus cft calo: oefect?:f5 qꝛ calo: eft ocfect? nó pot lacpfecte
digeri:igit᷑ ĩ feminis nigrꝭ lac illaudabiliꝰẽ qᷓ —S op
poñtũ € qð dicit pos lib. oe aĩalibꝰ:ꝙ lac femine nigre p»
valet ⁊ laudabili? eſt. Ad D dicẽdũ qp lac femine nigre lauda
biliꝰ cft. [alba ei femĩa multa aquofiras aggregat᷑: ⁊ iõ lac
aqſum &.ife.nigra illa adfitas 2fumi£ cũ fit calo; foꝛtis ⁊ iõ
lac inagis coagulatũ eſt:⁊ tunc meli?eft ⁊ laudabili?, 8d rõ
n£ oiccdü q Eie. aba pfaía ruboꝛe lac digeſtibiliꝰ e ⁊ mcli?
vii pbs »patlac fe.ãtẽſe i albedic cũ rubozezrubo: ei ꝑmixtꝰ
albedini tepaméti! fignü €. ZId aliá pts rifio: q: nígredo bs
Ouplicé cát: exterioꝛẽ z interioꝛẽ:vñ fi nigredo fit cata a ca
lo:e ectiozt:tüc ai caloꝛ intioꝛ fir debił tũc lac € illaudabile.ft
tñ fit cáta nigredo a caloꝛe intioꝛi fosti fic eft laudabile lac,
-——-—oo ow dw oe
ri ficbuty:pfa:c q̃dã q affimilat aq fit ferofa:G 05 e£ ns d
ta q̃ igni P mice ped ad
maffe fanguínee:fs ptcs illi? maffe ſũt hũoꝛes qttuo:: 4
ptes lactis fequét fübas boy Dor. 84 Boicedtq de
oftítutío ꝑtiũ nó fegt hũoꝛes:ĩmo i quos ꝑte € natura oim
pioz.2d b oíctó. d t natura lact? E9upler gen? ptiti:q: dà
Aür pres q̃ ſũt t potétia remota ftt ponim? elemeta ĩ coꝛpe
mixtoc B mó q̃ttuoꝛ hũoꝛes für pres lactꝭ:alie für ꝑtes inte
grátce 4 für i potẽti ad fcQ(tranone z pmói ptce füt
burv:ofazferofa:c cateata.alio mó ptes ſequeſtrari no pnt,
Euarto q̃rit dd fit ferü vtꝝ firadfitas fanguis ciufdéna
turc cá vꝛina: ⁊vr ꝙ ſic. Dicit Haly ĩ tegni g ĩ maffa püox
für qnq;:q̃ttuoꝛ huoꝛes c adfitas q fpem hũoꝝ nó induit: c
boa0b7 móis diuidit᷑.vna cedit i vzinázaka currit p venasz
cr fáguicvo gnat lac:ó er adfitate fáguif: ghiaf adfiras laa]
« Be ferüó ferü nibil alió ẽ P adfitas fanguis fic vzina. id.
oppmilac c oce ptes lacti frr ſuꝑuitates puritatis:ſo adfe
tas éfupfiuiras rpuritat]-5 neclac ne ci? pres e aáfitas fan
guis.ad b o cdi ꝙ (erü gnat er adfirate currete cü fáguie
vh fi veniretad rencs fieret vꝛina. Ad rõnẽ i ↄuũ oicecü qe
trco füt ptes hmõi adfirat]. vna cedi i fupfluitate ⁊ crit cis
pꝛina ala fluít cá ſaguĩe vt fáguine reddat daꝝ⁊ puiü penc
trátc.alía fluítad mamillas c à fáguiezmedia purioꝛ € c fub
tilio:G £uito drif cui?2plerióre fitfez:cvf ꝙ fit calíi.q: qo
bs cffectü caliditat[ calidi 6: fs feri ẽ bmõi:laxat ei ⁊mordi
Ategẽ catídd. Sud oic yſaac.nibil qð hũoꝛes cholericos Te
pᷣmit e calide nature fs pon?frigide:f$ icrũ ẽ hnici £5 yfaacz
q'é frigidi cnó calidũ.qð 2cedim?, d rone oicédü q ifii ef
fect? d funt mozdicare arare ouptici via cãnt᷑.pꝛĩa cà ẽ cal
dítas c p hãcviã nó poit i fero.fcóa cà ẽ ſubtilitas⁊ penetra
bilitas z b mo ps ferri hmõi effectꝰſic ponimꝰ Laceto (C €ll
tio qrífvii bs acumẽ fcri q: ptes ille q̃ minꝰaſſimilãt᷑ acum
vi (üt ferofe.füt ct adſe: Gnóyf bfc acumẽ.ↄiũ vr: file ẽ de
accto 4 fero:f5 ĩaceto adigi acumẽ cũ iquose: fitr Lfero,
fid Doicédii qp ẽ ibi acumé:q:fic Laceto a caloꝛe putrefacice
teacumérelinquit:fitr m feroa caloꝛe opante füpza natura
relínqui£ acumen, ¶ Lectio.xlvj.
¶ Aliter aüclac qttuoꝛ móís ofuerfat. aut fm natu
ràaialis:aut paſcue fuezaut cx tẽpoꝛibꝰ:aut cr noni
tate fuí ⁊ vetuſtate. Ec narura atalís multi mõis.vel
em̃ cc tẽpamẽto aĩalis bii carnofi;z c? lac meiiꝰ.ma
xie iLabeberib?nouírer emulgeat᷑.vł ex aialib?^male
lexiois:infirmo qᷓt macro lac peiꝰcrit⁊ illaudabi
lé ſaguinẽ gñabit fi diu mulſũ fuerit f paſcuis mul
tis diuerfant moís. Alia ci teneris ⁊ recẽtibꝰ pa fct
berbis. Alia ec ſiccis ramoꝝ extremitatibꝰ.Alia ber
bis ſtipticis. Alia laxatiuis:ſicut € ſcamonea:titimal
lus:cucumeres ſiluatici.Que teneris ⁊ recẽtibꝰ ber
bis aquoſuʒ ſubtile lac hñt:⁊ ſtomacho nociuũ.Sic
cis ramoꝝ extremis paftoz: miu? ẽ aquoſuʒ nó folu .
tiuũ:⁊ ſtomacho € cõgruũ. Inde capꝛinũ magis ſto⸗
macbo € cõgruũ: qꝛ capꝛe filuarícís herbis pafcunt
c ramoꝝ extremitatibꝰ.Coſtat g q; q ramoꝝ extre⸗
mitatibꝰ ſtiptic et frodib?pafcüt:lac brit ftoacbí co
foꝛtatiuũ ⁊ ſtipticũ q laratiuis herbis paſcũt᷑ lacfuit
nocet ftomacbo moꝛdẽdo fui neruos, eft laxatiuũ.
]Ró d lac eft dãdũ niſi aialis q9 laudabili cibo fit pa
fti: ne cíto i coꝛruptionẽ ſtõachi mutet. 3nde Gabł.
J'acmalii non ſolũ co:pus coꝛrũpit:h̊ etiã oẽs lau⸗
dabiles chimos cõfundit.Dixit ipᷣe fe vidiſſe puerũ
lactentẽ:cuiꝰ nutrice moꝛtua ſucceſſit altera peſſimũ
lac hñs qꝛ ſiluaticis vtebat herbis:fames em̃ invere
fuit i illa ciuitate:coꝛpꝰgᷣ pueri repletũ ẽ peſſimis pu
ſtulis. B inde Gał. cerrificauít qp quoſcũq; eiſdẽ ber
bis comedẽtes repit poftulatos ecvidit.aliqũ aũt ca
p:efrodes glãdiũ « filia ftiptíca paſcũt:⁊ ita fit (toa
chi cõfoꝛtatiuũ c ſtipt icũ. alíqri laxatiua z acuta:iõ
lac laxatinũ ⁊ nocitiuũ ſſtomacho.Ex tꝑibus aũt lac
diuerſat mois multis:q; lac in vere ſubtiliꝰẽ:ĩ initio
⁊ aque aſſilat᷑ in fine veria ⁊ ĩ initio eſtatis tẽperan
tio; ⁊ laudabilío; cibus erit.in finc eſtatis ⁊ in initio
mietarum vniuerſalium.
autũni groſſioꝛ z mín? aquofus fit.Cã q ín initiove
ris aiatia funt vicina parturitiõi:⁊ io fubtili? ⁊ aquo
íiu5.q: aquofi hũoꝛes adunant i alalib? rpe pr?^:qrii
os matricis dlaudif:qà cá fit z vícina£ à partui: ne⸗
reſſeẽ lac hũoꝛibꝰ bis comifceat: cio aquoſuʒ € boc
i cpe nocitiuũ ftomacbo faftiditi mouẽs:⁊ nocumẽtũ
ftomacbi cmollics aſperitatẽ ⁊ lubꝛicãs:⁊ ri ventre
lacis.s5cd poft oíce.tl.víqs ín fineveris t initio eſta
tis:illa büiditas grofía cõſumit z obedíens tépcrat
actiõi nazurc;pfecte em̃ ĩ mamillis digerit᷑: ⁊laudabi
lis z nucríbilis efficit. 3n ſincvᷣo eſtatis:⁊ i initio au
tüni calo: augmẽtat᷑ acris:⁊ pare fubftarialis deſic⸗
catur büídirarie: fic hũiditas minoꝛat᷑⁊ ingroffat la
ctis téperamentü excütis:fir erm groffum ⁊ ourü ad
digerendũ c ſtipticũ:vñ bmoí lacis fpes in ſtoma⸗
bo marime coagula£: c peſſime infirmitates grant:
q: fumo capat aſcendẽte fiũt ſuffocatiõis anbelitꝰ:⁊
doloꝛis capitis cãe.Si aũt ad fine ocuencrir autũni
hũiditas fua ſubſtãtialis ppꝛia ↄſumit᷑ ⁊ íngrofíat:
neg ita iã liqdũ efficit. Inde hermes ait:lac m ẽ bu
midũ cuʒ parturit᷑:⁊ pott paulatim indurat᷑ ⁊ ĩgroſ⸗
fatur ⁊ dtt coagulat᷑. Dicẽt rm aliqͥ:quare coagulatü
⁊ groſſiꝰẽ parturiẽtibꝰaĩalibꝰvicinũ:cũ anre dixiſſet
ſubtiliꝰeẽ qð ẽ vicinũ partui.Dicimꝰcoagulatũ i ma
millis tãdiu ĩmoꝛat᷑ oonec calo: naturalis ↄfoꝛtet᷑ in⸗
tus ⁊ caloꝛe aeris hũiditas ↄſumit᷑. Si em cii ad ma
millas venerit:vel poft oie vnũ emulgeat᷑:liqͥdiꝰalio
lacte inuenit᷑:h̊ tãdiuin mamillis ĩmoꝛat᷑ quo ab hu⸗
miditate faa ↄſumpta aroffi? efficíat./£x nouitate er
vetuſtate lac diuerſat᷑ tripłr:aut nouiter mulfuszaut
iã diu:aut medii. Nouiter mulſum magl e calidi: c
téperarü cii nature ſãguinis ſit vicinũ.ad cõꝑationẽ
galceriꝰ lactꝭ laudabuioꝛ nutribilioꝛ cibꝰerit marie
acceptũ f5 ꝙ opʒ.Lac em̃ iã diu mulſũ⁊ naturã lactꝭ
oulc egreſſuʒ ad frigiditatẽ acceſſit &à ⁊ ſiccitatẽ na⸗
turalẽ ſicut acetũ exit vinuʒ. Ad qð lac cü deuenerit:
ad digerẽdũ ſtomacho calido durũ erit.Quãto g ou
riꝰfrigido calido trí ſtomacho fs medicinã paꝝ ꝓdeſt
Oecũ cii accepti groſſũ c malũ oat nutrimẽtũ:ĩ re
nibꝰetiã ⁊ veſica arenã lapidis gñat.marie ti ſtoma⸗
chus cibis nó müdificat? firmó rri ficur dulce coagu
laf iftóacbo:q; iã due q̃litates fibi ablatefunr hũidi
tas ⁊ calídizasvii aufer? coagulatio. Lac ĩter hᷣduo
mediũ cardi? d dulce ad digerẽdũ ⁊ velociꝰq̃ acidũ.
Ablata $ buryrofirarc nutribiliꝰ erit alio lacte:⁊ ma
xime vaccino.Coagula cc groſſitie fua ad digerẽduʒ
dura ⁊ peioꝛis cibi aliqñ groſſos bũoꝛes grant: círo
faciũt faſtidia.marime tinc melle velaliq dulcedine
comeſta:ad ĩteſtina etfi veniẽtia grauãt ex gſſicie fua
£ Cogif ecplitua ad expellẽdũ ca velocit᷑:⁊ inde acci⸗
alr fit liẽeterie c3. Que aũt ĩ ad funr cali.melioꝛa
fützbüidio:a d p foci idurata:q fi alidsaliquiculü
cocderícvt q̃litcuq; vſꝰfuerit — dãt nutrimẽtũ.
¶ A egit de natura lactꝭ) ⁊ oe diuerſitate fubaz eiꝰ ⁊de ele
Cti6€ etae cópatóe geneꝝ eiꝰ:⁊ oc diuerſitate ei?róne ot
fpofinionii fuBc.zLait arit ĩ pac pre oe Lact ofuerfirate róne
particulariü»ditiong eiꝰ:⁊ oeide acccdit ad octminatióes
nature coaguli.Süt igit Lpfin lectíóe ouc pres. 3n dz p:ía
asit oe lat! qdà oíuerfitate pence pticularco 2ditiócs. 3n
55 mo Coaqulí. Pria att pare tn duas diuicũt.
qz pita afl;gnat oíftictiócs ↄditionũ penes qs lac oiucr
S'o.[tttv.
fat. 3nfcóa pfequif de eius biuerfirateiurta fingulas ipſaꝝ
"P:uaür ps ẽ indiuifa: (5 ſcða oid in Qttuo: $5 paz numeꝝ .
3n qua: pꝛĩa acit de oiuerfitate lactis a pte nature aĩaliũ. 30
ſcha a pte paſcuoꝝ. 3in tertiaa pte tépoz anni. 3n jrta à parte
nouitatis ⁊vetuſtatis.Sũt igit in piri lccrióe pres fer. 3n qꝝ
pia oiftiguit q̃truoꝛ »ditócs penes qe otuerfiticaf lac. "3n fcoa
Vin hac:&c natura aialis cc. pfcques oe ei? oiucrfitare penes
cas agit oe ei?oiuerfiratca prenature aiauũ. 3n terrta.f.i bacz
Expaicuis młtis ⁊c.a pte paicuoz. 3n q̃rra.fĩ bac £r rpibus
anni ⁊c.a prc tẽpoꝝ àni. n qnta.t.i hᷣac:Ex nouwratec vetu. cc.
a ꝑte nouitatis. 3n ferta.f.ín baczi£ oagula er groſſicie cc. acit
oc natura coaguu:q; lace bs naturã c in lactcoparíoné cffiat,
¶ XKirca pᷣmã ptcoiat ꝙ lac diuerſat᷑ Qdruptr.ez natura aĩalis
cy patcuis:cr etate aĩal:ex fua nouitate ⁊ vetuftate.sEirca ſcðaz
ꝑtẽ agẽs oc pꝛĩa diuerſitate dict ꝙ lac ſequit naturã aĩalis ĩ cõ
picrioc ⁊ fua bonitate ⁊ malcia.Circa tertiã ꝑtẽ agit de € di⸗
uerfitate rone paſcuoꝝ.Hec aũt ꝑs diuidit᷑ ĩ duas. 3n Qz pma
aſſignat paſcuoꝝ diſferẽtias. In ſcða.ſ.in bac £e teneris cc.
afügnar eiꝰduierſitatẽ iuxta illas dr̃ntias. Dicit go q̃dã aĩalia
paſcunt᷑ herbis teneris:quedã ſiccis:quedam ramis extremis:
quedã herbis laxatiuis ficut titinalloz ñitibꝰ:q̃dã ſtiptic.Scða
atit pe oiuidit in qͥnq;. Pꝛĩo ei affignar naturã lactis ratione
berbaz tenera: b eft aquoſum.Scdo rónc ficcaz c ramoꝝ:⁊
D cft min? adfum:z Dpts i capno./Lertioróne ftipticoz: € ſiccũ
ſtomachũ ↄfoꝛtãs.Quarto ronc laratiuaz d ftomacbü detectat
⁊ledũt.Quĩto inducit.S.de bis loquente: oanté expimentũ
ín puero puo lacte nutrito.Circa q̃rtã parte affignat eDoiuerft
tatéa prc iépoz anni. lec unie oiuidit in duas. In qz pꝛia
affignat oiaerfiraté , 3n ſcða.ſã hac:Cã q: ĩ initio tcaftist eiꝰ
cám. Dicit igit ꝙ in ue ud veris €lacad:um:ifine $o bn oige
ſtũ:in pᷣncipio eftat[ arofíus:im autüno grofíi?. Deĩde affignat
cás.lpecaür pa diuidit ĩ duas. 3n Qz p: affignatbáccás. In
fca... i hac:DSicẽt c alid. mouet dftionc. rota aüt fia các € ma.
ío: vt mino: calo: $5 rpís diuerſitatẽ.Hec aũt eadẽ ci eft a pre
tpis ꝑtui ꝓpĩqͥoꝛis vł remotior.:qõ aüttalis € c coagulũ q3 &
cr lacte qð eft coluftrü fit ꝓximũ ptui ⁊ lac ad € primD prutlíq
dius cft ſicut dictũ ẽ psto:qreips fir coagutan?4 fpiffi?. Scluit
aũt dicẽs qp cá pur? ẽ:qꝛ ppt magná moii ĩ mamillis otu ercoq
tur c ifpiflsE:fi ait ftari poft ad mamillas oe nouo venit ab il
lis extrabat᷑ ligdi?tuenic£ Sica qᷣntã pt agir oc lactis diuerñ
tate a prenouitat] cvctuftaris diſtĩguẽs ei? orias. quodd3 em̃
eft nouũ:quoddã eft vetꝰ:⁊ quodda medir. Pꝛĩo agit oe nouo
dicẽs qp calídi? € ⁊ magꝭ nutrit. Sc9o de veteri qð frigidDeft ⁊
mín? nutrics calídis —— — oc medio qð b5vir
rures diuerſas $5 ꝙ pD vU min? a3 extremitates accedit. Cuca
ſextã ꝑtẽ agit oc coagulo 7 ouo ĩtẽdit. Pꝛĩo oit cp € oure dige⸗
ftíóis ftomacbü c inteftina lubꝛicãs.Scdo dicit oc ípfi?appari
c fufpenfus fup aqua calida meli? € ſuſpẽſo ad igne pprer büi»
diraté acfitá:nd b dat peſimũ nutrimẽtũ. ics parté iſtã
rriaínquirunt, Pꝛimũ cft oc ſubftãtijs lactis.Scðm ẽ de oꝑa⸗
tionc lactis. Tertiũ oe cõparatiõe lactis ⁊ ſpecierũ adinuicẽ.
¶ Xirca pᷣmũ ꝓcedit᷑ hmõ:q̃rit᷑ oe fero vtrũ fit cõptionis fice
anbüidc:cvf qp ficcezficuz em er defectu calozis naturał ĩ aceto
pducit acctofitas filtri (erozf5 ĩ aceto aduenir fit ficcitas cà frio
&dítatezá ſerũ ẽ ficce nature. Soa ro b e: ficut dictũ ẽ marcría
fert eft ajfiras:q: currít cũ ſaguine ad mamillas 7 üeretvzna fi
vlas tales teneret:ſʒ adfitas q cũ ſaguine currit ẽ mulrü ficca:
cũ ſerũ gñet᷑ ex hmõi aqſtate manifeftü € qp ẽ ſicce nature Ter⸗
tia rõ bẽ:oẽ acetoſũ ſeqᷣt trigi. c fic.ficur ps i vua acerba:ſʒ ſerũ
cft acetoſũ:g̊ (cat frist. t ſicc.g̊ẽ frigiãũ ⁊ fica. Ad oppoſitũ:
nihil qð larat luozícádo ẽ nature ficcezf5 poti? hũide:ſ̊ errũ la
xat lubꝛicãdo feces:g ẽ nature bu. Scda rõ b ett: nibil qð gnat
p ſeq̃ſtrationẽ ꝑtiũ bũidaꝝ a pnb? ſiccꝭ ſtipticꝭ ẽ nature ficcc:f5
pom hũide:ſ̊ ferü e bmõi:q: aqͥſa ſeparant᷑ a cerrcftrib?in jb?
eft ſtipticitas ⁊ ficci.ó ferü eft nature bu. Sd B dicẽdũ ꝙ ferus ẽ
fiígi.t bu. c nõ ſic.tñ cũ ptib?aáfis ſit bʒ vᷣtutẽ quandá pni cali
daz ⁊ ficcaz, c acutaꝝ.Ad róné pmá i ↄʒꝛꝛiũ dicẽcũ ꝙ nõ ẽ file de
aceto t de fero: differt ei gñatio feri c aceti. In gñatõe ei aceti
€ coꝛpꝰ calídü naturatr c cõmixtio ptiũ cũ ebullitóe vfi redit ad
oᷣſtinũ ſtatũ qu£ babuíti vua acerba c i5 cõcipit quãaã acetoft
raté: vñ L ifta ebullitSe fit ptiũ terreſtr.cõmixtio cũ prib?3dfis c
ióvalde fic. £.3Itr ei ẽ oe ſero:gñat᷑ eĩ p (edftrarióc pni rcireft.
cũ ꝑcibꝰaqſis:⁊ io nõ accidit ei natura ſtipticitat i05 ſiccitat.
7 eT. un "j
(cóm dicendũ q quis ſerũ gñet᷑ er aq d cd fanguine currit:
ilia tf aqua in mamilus colarur; vf non remanct terreftre:« fic
non eft ticcum.Lertía rano foluif ;q: acctofitasoupler eft. fauc
dam erf eft d aamiſcet᷑ ſtipticitati nent in vua acerba 7 aceto; c
talig eft cũ vebemẽti ſiccitate.Eſt alia q no cómtfce£ ftipticitati
ficut ín fucco raligranati: t pmói acetofitas nó eft cũ ficcitare;
taus *o acctofitas cítín (ero: t ideo eft butmidü ⁊ tion ficcum
€. &óo quen vtrũ ferü fit ſubtiliꝰ 1n fuDa qᷓ acetũ:⁊ vr ꝙ fic:
iud ꝓpꝛie eft fubrili? in fuba qð paio: fcdftranonc partiü
terreiamiü ab adfis gnat :fs ferü ghaf p ſeq̃ſtrationẽ partiũ ter»
reſtriũ ab aquofis maioꝛẽ d? acetũ:q ter iubtilꝰ eft aceto, zd
oppofitü:qj er fubtilioz materia gnat ſubtiuꝰe:ſ accrü ex ſub
tii: materia gha£:ó ſubtiliꝰ eſt.Scðda ro bec cftzoicit. fb, lib.
oe fimplici medicinazilud € fubtile qð diuiait᷑ in partes puasc
oc facili fed acetü eft bmói refpectu feri: 6 eft iubtiliꝰ
fcro. Ad Doicendü q acetũ eft fubtili? Tero. &ld rone oicendü ꝙ
duis ferü ꝑſeqͥſtrationẽ gnet c acetũ p cõmixtioneʒ: oram? ti
qpin ghatioc accti duplex € motꝰ. Pꝛimꝰ moD eft mot? cbulle
tionis: c D mó eft ꝑmictio partiũ impurarü ci puris, $5cós mo
tus cít mot? fedftrariós i quo pres ipurc refidét: z bmo fub
tili?cft aceti dp fcrü. Un noradü qp eripier e ſubtilitas. Pꝛĩa eft
nimia renuitas:z D mó ad à: fubrilis. Scða cft peruicras: «boc
mó ferüfubtili? € aceto: B mo fitr vinũ (ubtili? € accro, Zertía
cft penetrabilitas:c B mó acetũ fubtili? eft ſero:q: mag] pene»
trat:z B mó accipit medicus «| zertío rit cà acetũ exvinoge
nerc£ ficut fcrü ex lacte: Qre acctũ turbíab € vinozferüvo dar?
lactc.Ad B oicédü ꝙ oíffert gñatio fcri ⁊ aceti:q; in gñatioe ace
ncrritcbullitio partiũ a caloꝛe putrefacicte; t ebullitio bec
permiſcet
effici: 16 acetü turbídi? cft vino:ſerũ vᷣo gnat p folas ſeq̃ſtra
tíoné parmi ſubtiliũ a groſſis:⁊ io dari remanet 7 iõ clari? eft
Quarto qri£ vtrü ferü babeat virtutẽ larádt: quen£ g
vtrü lacet vU rcftringat indiffereter w alid cafu: c vT cp nó laxat
abfolute: fitis eft actio aceti ⁊ ſeruſed tñ odfert Pm magis ⁊ mio
nus:ſed acctü qfi muenit ventre inanitũ fecib? »ftipat 65 yfaac
qn inuenit plenü laxat: fitr ſerũ aliqũ reftmnget.fd oppofita
€ft qó dicũt aucto:es. f.qp femp laxat. Ad boc diccaũ q femp bs
virtute lacádi eſſentialẽ: ſed acctü bsvírtute larádi accidentale:
t cábui? cft:q: ferü eft naturc frigide ⁊ b&íde: c io lentedo fem
per laratzacctü 9o bs virtute ftiptici: cio naruraliter reftrigit:
tiq: eft fubtilis ſuðc ⁊ penctranóis:o(uidir bliozes quos inue
nit t oiuidédo laratzfs boc cft p accidẽs:nõ em hoc facit nifi qñ
eft multitudo pumoz ín coꝛꝑe ¶ Quito qᷣrit oc fuba caſeata:⁊
vide£ ꝙ yfaac Sdiar fibtjpft;oicir em̃ in dietis particularib? qp
ois cafe? vIr malus cft: fed hic dicit qn accipit᷑ cũ trib? ſubſtan
ttja:tüc íncipit faba caſeata nutrire:⁊ oar bonü nutrimẽtũ cau
get carnẽ t fanguine laudabile gñat:g dicit fibüpfi. td bhᷣpicẽ⸗
dum ꝙ fubftátia caſeata € ín duplici ſtatu. Pꝛimꝰeſt qñ ín lacte
cá fubftàtía butyrofa c ferofa boc mó cafe? recipit tenerítaté et
poni£ laudabilís nutrimenti:⁊ poc mó intelligit yfa.in lib.ifto.
Scdus (tat? cft qñ extractꝰ eft cafe? a fübftária butyrofa ⁊ fero
fa: cboc mó illaudabilis eft nutruméti:qm nature terreftrís eft.
«T£ irca (com pcedi£ hoc mõ:querit᷑ ai lacetbicis cõpetatvtꝝ
ce ie peppieen rer an ie potes ——————
qn 55 eis exbiberi:⁊ fic p5 qp nó cie noui.
fiti c qd dicit Auicẽ.ꝙ nouiter mulfus 95 eis erbiberi: vi Ub
iũgit qp fi pofíct patíce fugere, er vberib? meli? ect. Dicit etiã
yf. qp ita rccte 95 eis eppiberi cp ab aere nó tága£. 3retale lac
05 crbiben qð btiectet ⁊ bũiditatẽ acqrat ín cozpezfed nouíter
mulfus cft bmõi ſᷣm Raſß:g nouiter mulfusos ei epbibert, qð
cócedím?. 3d rónem ín 3xíti dicendũ ꝙ oupler eft calozín lacte.
Quidã eft naturalis mulcebꝛis ſuauis »feruás oulcedíne: t bíc
dz retineri: ⁊ hũc habet ín fua nouitate:cũ bmóí laceft nouiter
emulíum: ctale 05 exbiberi.Eſt alius calo: acut? moꝛdicatiuꝰ
G adberet fero: z bc docẽt auctoꝛes remouere. Scðo árit
Oc lacte exbibito in fluxuvẽtris:qꝛ 05 cómífcen aus aq̊:⁊ poftea
debet poni lapis ard£s vt equa remouca£:c videt᷑ 3ziü:calidü
educit partes ertra q̃ calidíoxes epiftunt: 6 cũ partcs lactis fint
aptío:ce ad caliditate dp partes aque: potio5 erbíiberi ps lactis
Q aque. Ad Boicedi qp c os dariin fluni vétris: 05 dari cii fub
ftátia cafeata « butyrofa:q: butyrofa fua clutinofitate claudit
poꝛos « oppilat ne magna fiat refolutío: cafcara $o nutrit;fce
Liber
roſaðo remoueri debet: t aum ferofa 65 poni aqua vt totũ
educat. Aid rationes dicendũ qp in lacte funt oue pte: ques.
dam fübnics: quedas groflc, « lubtiles reſoluunt᷑: q; fube
tilz ⁊ tenue oc facili refoluitur: ficut babetur ínlíb.oetnali
cia cóplenóis.Q[ Lertio rit; per quavia lac venenis cõpe⸗⸗
tat;q; nibil qð oc facili ↄuertit ad humoꝛes coꝛruptos ine 7^
naturales venenis copetit: fed lac eſt hmõi: q: conuertit ad.
oém marcriá quam inuenit in coꝛpoꝛe: ergo lac non. compe
ntcótra venenũ. Contrariũ oicunt auctoꝛes dp lac valet con
tra vencnü c marimc butyrũ:vnde oíar 3RaP.butyrü mot
fib? víperac ⁊ venenis acutie ↄfert. Zid bocoictqus q lac
cópetit ivencnis:f5 ca d cópctür ín venenis funt mtis mo
dís:qucdà »fo:rádo:quedà alterádo.ficut 5 venena calida
vaicnt mediane frigide: calide 5 frigida: quedà ↄſlumedo
ficut tyríaca 3 venena calída:quedá oppiládo: cbocmó nu
ccs valet 2 venentiq: vias p quas venenüi natü cft venire
ad co: op. z boc modo lac copentin venenis. ¶ uar?
to qrit quo laccopetit lepꝛoſo:in ipfo eimpumosee Tunt coz
i putrefactizergo cũ lac de facili puertaf ad humoꝛes
quoſcũq; ín coꝛꝑe rcptos:crgo lac non copetit lepzofis. zid
boc oicendi qp in lepza funt oue naturc.f.mozbus ⁊ accidẽs
córra ígitur moꝛbũ non cõpetit lac:qꝛ oe facili eft cõuertibi
le ad humoꝛes putridos ⁊ coꝛruptos:cõtra tri acddés cópe
tit. mut em̃ in lepzofo tría accidẽtia.ſtrictura pectoꝛis:⁊ oiffi
cuitas anhelitꝰ:hoc cft raucedo vocis; t cancti,Llocutio ci
narib?: qꝛ oĩa ifta accidétia iuuat lac:iõ pᷣcipit Auicẽ.dari.
i rcatertiũ pcedit hoc mõ:⁊ querunt ðuo. Pꝛimũ eft
itrefac ? vcrülacfequat natura; atalis cui? eft, de diue
ipurae cũ puris: ió totũ groffi? c turbídiue 7^ lacrío a parte nature pafcuoz. QT. rca pimü pcedit poc
$ aii? ett:
mõ: querit vtrũ iactcquif natura atalis c Tyidcet qp ^
fic.iicit cim y(aac qp lac fequi£ narurá aialis aui? eft: fs ma. "
turaaliqh eft audabilis:aliqn illaudabilis: 6 ifr lac € aliq:
laudabilezalíqf ilaudabile oc etiã »firma£ p B q lac gna
tur ex fi ítate nutrimẽti atalís:q: ex fupfüntate fangui
níe:(ed fanguís fequit naturã aĩalis cui? ettzc (ta fi caro eft
laudabilis lac laudabile: « fi illaudabilis cillaudabile. did
bocoiucrfiotuerfimode reſpõdent:dicũt em quídam qp lac
fequi£ naturà aialis aui?cft: fed boc pot eẽ duptr: q: vel fe»
quitur naturã tori?: vt partís ficot naturã mamillarũ.dicũt
ergo qp lac fequít natura aĩalis ci? cft rónc partis. if) alis
tcr dicũt ꝙ lac fequi£ naturá aialis fm quandã viã pꝛiuatio
nís.pocmó oícim? ꝙ aĩalia male carnis pducütlacbonus.
nutri£ em caro coz cr terreftri groſſo ſupfluo:vñ totũ groſ
fum c ſuꝑfluũ in nutrimenti carnis cedit:fubtile $o in Lacz
ziólacboniü. Hos aüt oícim? ꝙ oupler eft natura ín atalí
illaudabilis carnis. 3bzíma narura ett fubftátialis « radica
lis:⁊ bec eft melãcholica c groſſa.Scða eft natura büídita»
tatis q in ipſo ↄtinet: ⁊ beceft pure nature:bec eft ín capzaz
t bácmó ponim?:cui?fignü cft ꝙ agn? cü ett iuuenis illau»
dabilis cft ꝓpter ſuã teneritatẽ⁊ püidítare.6 Sco dnt oc
lactc mulieris vtrũ fit laudabilis nutriméti:t videt qp nonz
oé ci aal babée camé groffam laclaudabile ꝓducit:⁊ cau
fa eft:q: grofíum in nutrimenti ouertit 7 fubrile ín lac: c io.
lacbonü:ergo aĩal carnis ſubtilis:lac laudabile ⁊ peffimü
pꝛoducet:ſed caro mulieris cft bmói:ergolac cius cft illau⸗
dabile.Cõtrariũ dicunt auctoꝛes qp eftteperatü in fummo,
Ad boc oicendü ꝙ oiuerfificatur natura. anímalis: eft em̃
quoddà animal cuius ſubſtantia carnís c hũditas eft eiuſ⸗
dem téptramenti:c tale anímal eft mulier:vnde qꝛ bumidi
tas téperata eftzilud qð generat ex büiditate eft tẽperatũ
⁊ illud eft lac: iõ eft d rper &aial cui?püiditas cft
fubrilis tcperara:fuba yo carnis cft groſſa ficut p5 1 vacca ⁊
capza; có cũ laca carne nó gñet᷑:ſʒ ab bumídítate:t humi⸗
ditas eft (ubtilis 7 réperata:ideo lac eft bonti c temperatũ.
¶ De lacte capꝛino querit vtrü fit ſubtile:⁊ videt qp nó: q:
er aĩali groſſo pduatzergonó eft ſubtile: tam ponit vfa.
corrariti:q: ponit (Bm poft femíncii. 8d B dicẽdũ cp ſubtile
eft.Hdróné oícendü ꝙ ĩ capꝛa fant ouo »fideráda. Pꝛimũ
eftnatura carnís.£»cóm eft natura hũiditatis:⁊ bec vltima
bona cft laudabilis.cui?fignü cft ꝙ bedus boni nutriméti
eft: c qt er iſta hũiditate gnat lac: iõ lac ſubtile eft 7 bonus.
¶ Scðo q̃rit vtrü hmõi lac acumẽ Dabear; c videf gp ſic:lac
Dietarum vniuerſalium.
nauinẽ ex d gñak:ſed (anguis capꝛeeſt acutꝰ:⁊ ma
fequi fane m adamátz c lapide pefica: d bmótlac
cft acunii:c fic nó erit répatü i cõplexiõe. CEõtrariũ dicit yfa.
qp lac cap:e ĩ cõplexiõe tcẽperatũ eft. Bid b dicẽdũ ꝙ fanguis
ꝛe eſt acutꝰ:tñ cũ venitad mamillas p virtute mamillaꝝ
tẽperat:vñ acumẽ remouet ficut videmus in fero qð fit ex
cadé hñiditate ⁊ aquofitate er q̃ gnat vꝛina:⁊ tn nó eft tati
acuminis ficur vrina cũ in mamillie tẽperet᷑. Tertio ün£
bc cõparatiõe bui? lactis ad alia gña lact]: qꝛ yia. laudat Lac
capant poft lac hũanũ:⁊ poftea o:dinat lac afinína poft bu
manizá videt fibgpfi 3dicere. id D dickaũ qv laudabilitas
lactis cft duplex:qꝛ quedá eft i teperameto trii fubftátiaz:
« bec inlacte humano:⁊ pofripm in capzino:no eim multus
b5 oc cafco neq; multũ oe butyro:fs toti téperati eft. Alia
€it laudabilitas [actis i ſubtilit ate fuoftárie: c D mó afininü
p:cponít capno. (Cuarto querit zin ead ira oꝛdinat poft
bumanii añninũ:⁊ poftea pᷣponit ipᷣm alijs oib?: «fic 5didt
nñbijpſi.aa hoc dicendũ q m fübtilitate ſubſtãtie ouo atten
éuat Pꝛimũ cft paucitas caſeate fube vł᷑ multitudo.Scðʒ
cft ſubtilitas triti ſubſtãtiarũ cvnífoxmitas. 8 pteigit fub»
ftátic cafeate aſininũ vitio ozdína£ poft alía gna lactis: qz
min? hz 0c fübítária cafcata c plus oc aquofa:a ptc tii fub»
tilitatis ín trib? ſubſtantijs bumana 05 pponí: bmóí enim
partes funr edies ín illo.4[ Quinto querit oicit yfa.yp büa
num eft pᷣmo ſubtile: poft piana aſininũ: ⁊ poft ci diuidit
3 parte ſube dicẽs lac ſubtiliſſimũ eft hũanũ:poſt camelinũ
poft vᷣo laccapᷣnũ: ⁊ inter capunũ ⁊ camelinũ ponit aſininũ:
ergo 3dicit fibtjpfi. id Boicedü dq» ſubtile à: triptr. Pꝛimo
mo ín fuba cactióe:fcóo ĩ paffioeztertio [grato $5 loque
do oc ſubtili ĩ actíóe lac camelinũ fübtili?cit: b5 em aqñtatẽ
valdeacutá d fübtiliat hũoꝛes.ſi loGmurt paffióc c ĩ gñato
ſic ſubtiliꝰ ẽ lac aſine:qꝛ citi? 2uerrit ín nutriméti6 Sexto
qri£ oc B qd dicit raß.qꝙ Lac aſininũ ſubtiliꝰ £ ot lacte; píc vᷣo
Oicityía.3:1. 84 B oicédü qraP.nó cópatíps ad lac hũanũ.
ca fcóm drit oe omerfitate lactis a parte nature pa2
ſcuoꝝ:⁊ q̃rit vtrũ Pane ^n Rai lac laranuü vel re»
ſtrictiuũ:⁊ vr̃ ꝙ nózoíat 353.i li.de ſimplici medicina:de ps
pꝛietatecibi eſt vt nutniat mẽbꝛa:de ppꝛietate medicine vt
alteret naturã nfi coꝛꝑis:nibil igit᷑ qð tif: hʒ virtutẽ paſſiuã
hz virtutẽ actiuã:ſʒ ab? cft hmõi:nunꝙᷓ cm agití5 femp pa
titur:ó db? nó poterit oarc lacti pᷣtute larádi, psererea ide
vídc£: q; q̃dã berba ficut títimall? nó laxat aial bꝛutũ ficut
capꝛã:g̊ "x boics larabit: vel fi lacatboies ⁊ nó bꝛutũ: vn.
boceft.3d Doicédi q ab? in róne cibi pótreddere lac c car
nc5 laxatiuã. Dicimꝰg qp oífpofitio — recipit. &nomó
a natura vᷣtutis agẽtis.Alio mõ recipit a materia in agẽte.
Pꝛio aũt mõ asco impꝛimit fe materíe ficut p5 in igne age
tc fuplígaa, &cóo mó redpít oífpofitio Lígnea materia ſu
p:a quáagit:fequi£ em ignis naturá lignoꝝ: vñ alia ẽ natu
ra ígníe agctís in ligna vírídía ⁊ agétis ín ligna ficca: c alía
eft naturaipfi? agétis in ſtipulã c alta ín carbonẽ:cũ ígit in
capꝛa in quolibet aiali gñet fanguis p naturá caloꝛis:ſeqᷣt
naturá berbaz cr qb? griat ficut ases diſpoſitionẽ materie
fcquit. zd aliud oícendü ꝙ berba nó larat bꝛutũ:ſʒ botemz
qꝛ ſicut dicit Auicẽ.q̃dã funt q̃ funtbotveneng:t dib?al :ft
cut iuſquiamꝰ eft cibꝰ paſſerũ:⁊ io no eft ſite. Scðo qni;
tur vtr fal ouib?erbibitii augmẽtet lac ciet qr nó: qꝛ nüpil -
qð hũiditatẽ ↄſumit augmétar lac: f5 poti? ocftruit ips: fcd
fal 5fumit büidirate co:pis:ó nó auginẽtat lac Cõtrariũ oí
at Ariſt. lide atalib?: qp fal erbibítü ouibꝰ⁊ vaccis augmẽ
tat lac.Ad B dicendũ ꝙ (al auginẽtat lac, $5 notádü ꝙ ca d
sugméritlacouob?modis für.&lno mó augẽdo fáguinévt
cíb?. Alio mó augmétat lacoiuidédo ⁊ fubriiádoc fupflua
cofumcdo: crefidui faluádo: t bocmófal augmetat lac.
€ De caſeo. f£apileüj. — LZ ecrio.dvij.
—3 Zifcus er trib? ſubſtãtijs cõponit᷑. Una eft
lactea. Altera coagulatio. 7 ertía ec fale.
Lac d$ ficut diximꝰ:er crib? cõponit:caſei⸗
tatebutyrofitarezadfirare:prer quà ẽt ĩ oí
uífioné cafe? icídit triplicitatẽ tut erm reces z aquo
fus:aut parü aquofus:z verus. Coaguiũ virtute fai
acuminis ⁊ calosis atq; ſiccitatis ibi orat: qo? fua
S'o.Irttvf.
büidiras finitur:etſi em̃ coagulatio inſeꝑabiliter ca^
fco cuilibet inſit:recẽti ri imtentibiliter per multitue
diné fac hũiditatis:aut (icut inter büiditaté recẽtis
€ ficcitaté vereris mediꝰ.Expleta aũt cafeí diuiſiõe
de ſinguloꝝ fingula ops ridere parte. "I&ccce ou
moꝛes nà malos gñat:cũ mediocris iter lac vt caſeũ
ũt:retinet em̃ partim oulcedine ⁊ aquoſitatẽ lactis:
t io ad digerẽdũ facilio:z ad nutriẽdũ laudabilioꝛ:
⁊vẽtris folutiu?:matie fi fale carucrit multo:qð ⁊ fa
po:xotitaté fibi auferat oulcedinc. er. bip. uidi;
caíeus timi fapozofitate babuerir: laudabilio: erít co
cui falfitudo ⁊ acumẽ dñat᷑. Salſus em̃ cft nimís de⸗
ſiccatiuꝰſtomacho nociuꝰ.Carẽs ſale ẽ nutribilioꝛ: ⁊
hũectãs coꝛpꝰmagis:carnis augmẽtatiuꝰ⁊ nõ tñ fto
macbo nocẽs nifi mutet᷑ ſtomachi cõplexione ex cali
ditate in fumoſitates:vłin acctofiratesfi ftomacbus
fucrit frigidꝰ. Si atit tm̃ fucrit ſalſus vt ſapoꝛoſitas
lactis nó mutet᷑:erit meliuſculus⁊ minꝰſtomacho no
cens. Inde.G.caſeꝰ fit ſapoꝛoſus oi malo ſapoꝛe ca^
rens laudabilío: eſt.Qui aüt cafe? cm falis bs vt no
mutet ſapoꝛẽ:melioꝛ eft nó falfo ⁊ mulro fale referto,
Salẽ erm habẽs in acetoſitateʒ murari fufpicabirur.
Oultũ ſalis habens fit ſiccus ⁊ moꝛdẽs ſtomachũ:
incẽdẽs ſanguinẽ. Parũ ſalis habẽs neq; lact amit
tens ſapoꝛẽ ſubtilis eſt:neq; facile mutabilis:⁊ cito
cit digeſtibilis. Adhuc recẽs cafc?aurfale carẽs aliã
bs oínertiraté fm lactis aquoſitatẽ. Si em̃ aquoſioꝛ
mín? eft nutritiuꝰ⁊ velociter egerẽdus:⁊ maxie fi fi
ne mclle fit comeſtꝰ. Parũ aquoſus mas; eft nutriti
uus:⁊ maxie tine melle firad digerẽdũ ourus. Aexꝰ
aür cafeus cft acutus « ſicciſſimus:vñ ad nutriẽdum
eſt groſſus ⁊ coꝛruptibilis:ad exeundü ftomacbo ou
rus eſt:q; lactis aquoſitas fibi eft ablata: acumẽ aũt
⁊ ſiccitas coaguli et dñat᷑:vñ ⁊ ſubtilitatẽ exijt:⁊ in?
cenſionẽ ſubijt. Ideoq; ſuꝑfluitas coꝛꝑis no íra inde
fuübrilia£:ticuri qͥbuſiibet alis ſubtiliãtibꝰ:duobꝰ tñ
modis ei nocet. Ano q; coꝛruptio ⁊ groſſicies nutri⸗
mẽti ſuꝑfluitatẽ fua ingroſſat ⁊ coꝛrupit.ſcðo:qꝛ act
meri coaguli repugnat oĩbꝰalijs iuuãtibꝰ:⁊ in nocu⸗
mentii peíus ipſa iuuãtia ↄducũtur. lit fi in groſſo
coꝛꝑe inueniunt᷑ hũoꝛes ín renib? i veſica pariũt la.
pides.Cã erri lapiduʒ adunatio eft groſſoꝝ humoꝛũ
calidoꝝ ⁊ incẽſoꝝ: d ouo caſeꝰĩ fe bs.quàto magis g
nocebit fi aliã groſſitudinẽ habuerit apparente./£tt
ergo cafe? vitãadus ita verꝰ:nullũ em̃ affert iuuamen
tum:neq; eſt nutritiuꝰ:neq; dito digeſtibilis:neq; bo
nũ ſanguinẽ gñans:neq; ventre bhumectãs: neqs na⸗
turã ꝓuocãs:ſed plurimũ hũiditatẽ deſiccãs:ſtrĩgẽs
naturã:cito in incẽſionẽ ſe mutãs:⁊ humoꝛes coꝛpis
incẽdẽs:⁊ reb? ſubtiliãcibꝰaꝛiãs.Caſeꝰ inter veterẽ
⁊ nouũ mediꝰ:eſt młtũ ⁊ foꝛtiter nutriẽs.Multũ qꝛ
goſſicies lact facit caſeũ. fozrírer qꝛ caloze naturali
duratꝰ velocit᷑:cui tri mag: calo: dñat᷑ naturał: tito
pP dureſcit.diuerſitas ci Pm noui⁊ vereri mediocri
tatẽ c cut attínct extremiratü. 3nde bipp.cafe? inqͥt
triplr eft oíuerfus :our? eft ⁊ groſſus. cft z adco ic^
cus:vt nes ín pulueré — eſt pꝛe — ſua
ſpõgioſus:peioꝛ ceteris ꝙ facile frãgitur: fue ẽnpn⸗
ccuoſitatis ſubſtãtialis humiditatis cófumptioncs
ſignificant. Secũdus i malignitate cft durus. Sed
Liber
ii vnctus multã vnctuoſitatẽ bre feteftat Laudabi
lio: caſeꝰ vnctuoſus:ſʒ tñ rarus ⁊ fpogiofus:fi rr; ſit
recẽs. 3nde iDiafco. Recẽs humectat ventrẽ.vetus
ſtringit: marie elixatꝰ: « (i ab ad extractꝰ aſſet᷑. Oa.
f£ atc^moliíe ſubtilioꝛ⁊ ad digercaũ ceceris racilioz,
iDur? arg; groſſus tard? digerit. 3ntelligim^cr ru2
ctuationibꝰ:cuiꝰ eri ructus paulati5 ⁊ aro inde ꝓij⸗
citur:⁊ cito digeſtibilis:⁊ exire velociter fignificat,
Qui durꝰ eft ⁊ ructu oiffoluit;grofiiae ſignincat: ec
tardã digeſtionẽ. Clerus ergo caſeus naturaliter du⸗
rus cft:z ad digerendũ tardus.
«Là lac cóponat ex ſubſtãtijs ferofa: butyrofa:c cafcata,
Itte tres fubftátie ab iplo ectrabunt ꝑartinciũ.Agit ergo
de illis ꝓut ſunt in lactezin Dac partc agit oc cafeata extra⸗
cta ab ipfo.Agitigit in pac parre oenatura cafci.lDec aute
para fpectat ad pienté lectionẽ.Diuidit᷑ aũt pec ꝑs ĩ duas.
"3n quarü piíma aſſignat cafci diuerntatẽ a parte ſuaꝝ tub
itantiarü ex jo? cóponit. In ſcða affignar ct? oiuerfiraté a
nouitatis c vetuftatis. Pꝛĩa nó diuicdit᷑. Scda aũt di
uiditur ín duas. In quaꝝ pma aſſignat diſtinctionẽ caiei p
nouũ:veterẽ c mediũ:⁊ ocide oc ſingulaꝝ oriaz natura p»
fcquit. 3n fcóa inducit auctozitates circa caici natura „ꝛi
ma aũt pars diuidit in duas. In quay pma diſtinguit cafef
ofntiae ratiõe nouitatis ⁊ vetuftatis € mo.ocritatis. 3n
ſcða oc ſingulaꝝ dr̃ntiaꝝ natura pfedtur, ꝓꝛĩa nó diuidit᷑:
fed fcóa diuidit᷑ in tres Pm tres orías, In pꝛia agit de natu
ra cafci noui In ſcða oc natura veteris. 3n tcrtia de natus
rà mediocris Sũt igit in phti lectiõe partcs fcr, 3n quarü
pꝛima aſſignat cafei diuerũtatẽ rone trí ſuarũ tuoftáriaz.
In (coa. (-t hac:Pꝛeter quà etiã oiuífione cafc?«c.affignat
Catcto: penes nouitatẽ: ⁊vetuſtatẽ « oifticuit ei?
orías. In tertía.fan bac; Recẽs büozee nó malos 4c. pz0*
ſequẽs oe fingularü natura differẽtiaꝝ: agit 0e natura rece
tis. 3n q̃rta.ſã bac: Vetꝰ aũt cafe? eft acutus ⁊c.agit oc na
tura vereris. 3a jnta. in hac:Caſeꝰ inter veteré cnouum
medi? £c.agit oe natura medr inter nouũ vctere, In fes
pta.f.i pac: Inde hippocrates cafc?indt «c. inducir auctoꝛi⸗
tates circa naturá caiei. pꝛĩo hippo.ſcðo rufi.tertio ga. Cir⸗
ca pꝛimã parte dicit qp tres funt ubſtãtie in caſco. ꝓꝛia eft
er parte lactis. Scða ex parte coagulí, Zertía er parte falis.
Scdo diuidẽs ſubſt antiã lacrcázbicit qp copoait er trib?; ex
caſcata:ſeroſa:⁊ butyrofa,£circa fcóas parré oiuidit caſeu
ín rccenté aquoſum:vᷣeterẽ:durũ:⁊ medii. sLirca tertiã par
tem agés oe recéti dnas intẽdit. Pꝛimo dicit ꝙ laudabilio⸗
rio eft nutrimẽti cũ teperat? fit.£cóo inducit hippo.dicẽtẽ
ipa falito effe meliozé: c min?ftomacbo nocere:nifi ppt ca»
lo:éftomacbi ín ſtomachũ refoluenté ppter fríg? in acetoñ
taté 2uerra£ Tertio dicit ꝙ pari ſaltꝰ € melo:.Quarto ín;
ducit gat dicẽtẽ poc.uito aſſignat cafet recetis diuerſita
tem rone maios aquofitaris 7 minos fm qud magís vel
min? oigen£ come? ci melle vel ſine ipſo.Circa q̃rtã par»
tem agẽs oc natura caſei vereris tria intẽdit. Pꝛĩo oíat qp
ficcas « acut? eft mali nutrimétippter vᷣtutẽ coaguli 7 hũi⸗
dítatis »fumprioné. Sco inducit ei? ouo nocumeza, Pꝛi⸗
mum eítq; ꝓpter fui groſſiciẽ fupfiuitates inteftinoz c me
bꝛoꝛũ ingroſſat.Tertio oſtẽdit qp ppt fui nocumentü ⁊ inu⸗
tilitatẽ eiꝰ euitari dz. Circa quintã partẽ ages oc caſeo me»
dio:pꝛimo dicit ꝙ multũ nutrit ꝓpter ſuã groſſiciẽ:foꝛtiter
pꝓpter eiꝰfoꝛtẽ coagulatiõeʒ a caloꝛe i mẽbꝛis.Scðo dicit cp
oiuerfat $m maioꝛẽ ⁊ minoꝛẽ acceſſum ad extrema.Circa fe
ptam partẽ q̃ eft oc auctoꝛitatibꝰ ſunt tres pres. 3n quarũ
p:iaínducit hippo.dicentẽ cp cii cafc? quidã fitour?: quida
mín? durus:quidã mollís.ourus pulucrísabilis ppter pue
miditatis cõſumptionẽ cft peioz. alius min? our? eft malus
laudabilío: eft moliís rarus ppter bumidítate ⁊ molliciem.
In ſcða inducit oíafco. dicentẽ de recéti ꝙ ventré büecrat
vct? reftríngit cii elicaf ⁊ deinde affat:0: ric humiditate có
fumpta fit ſtioticus. 3n terria inducit ga.dicẽtẽ ꝙ cafe? rco
cens magis fubtilis 7 oígeftibiits eſt:durꝰminꝰ:⁊ bocpts p
ructatũ citi?vcl tardíus refolutü ⁊ diſſolutũ per qué maioz
velminoꝛ grofficies vcl ſubtilitas ocfignat; vetus autẽ ín»
aigeſtibilis eft. (Circa parte iſtã qꝛrelictũ cft fuperius ino
dicuiiuaiqrit pmo de coagulo:⁊ q̃rit oc neceſſitate coa⸗
guli quib? aĩauous debeat coaguiti, Scðm de gñatioe coa
guli-£erriü eit de opcrationibꝰ eius ⁊ etfectibus.
«[ ira pꝛimũ querit vtꝝ oĩ aĩali debeat coagulũ:⁊widet᷑
q ic:coaguli eft lac coaguiarü in ftomacbo aĩalis lactátis:
fed lac fiir recipit coaguiatione in mamilis a caloꝛe natura
li mamiuarü:icd ui oi atalr poffibile cft lac coasgulan in ma»
mulia: ó fitr poflibile cft ꝙ inoi atali coagulet in ftomacbo:
4 ic inot aiali potent cé coagulii. id oppofitü eft qó dicit
pós libe alalib?q coagulii tol ocbet aialib?rumimnátib»,
Ad pocoicendá q coagu:ti nib alid eft dj lac coagulatus
in itomacpo aĩaus laccáris antec lactet vel anti nutrimẽ
frigide lide:
ficut aialía nó rumíndna vt porcus cqu? ⁊ ſitia:⁊ i ralib/eft
meduua frigida « püida c fitr pin tiõ cü in talibꝰnõ
fit püiditas apta ad coagulatione;ló in talib? aialibꝰ nó eft
coagulii. 3llía vo funtaialía (a qo? büiditates funt ſicce vt
ruminátia Yt vacca « ↄñtia: ⁊ Liftíe piguedo cft ficca: 7 me⸗
dullacoagulata:z ppterb lac qà griat ex tali büídítate ficca
aptá cftad coagulationc;ps cr metũ de natura cafei ; vn cũ
ad ttomacbii puenit ftatim coagula£ cũ nó inueniat caloꝛeʒ
fufficienté ad oigerendi. ZId ron£ dicendũ qp lac duobꝰ mo
dis coagula£. Pꝛimꝰeſt a virtute caloꝛis ppterlonga moꝛã
X bocmó nó eit lactis coagulstio:fed poti? igroffatio, &ilia
eft cz nimia ſuba cafcata: B coagulá à: Dicimꝰ igit q pꝛi
macoagulano põt eſſe ín aialib? oib?, Scda aütnó nifi in
aiali ruminãti ficut dictũ cft, ( IScðo q̃rit᷑ cũ coagulü folis
aialib? rumínátio? debeat᷑:q̊ cũ lepus fit aia nó rumínász
lepoꝛi nó debet᷑ coagulũ:hoc aũt nó cft veri. Ad D oícédus
q lepus iter ota. aĩalia cft marine ficcc büiditans: cft em.
aial frigidi ⁊ ſiccũ melãcholicũ:cũ poc etiã bs acumé in fan
suíne.cui? figni cft ꝙ frágit lapid£ ficut dicit Auicẽ.cã aũt
coagulatíóís cft ficcitas lactís: «10 in lepoꝛe marie bs ficri
coagulũ. ¶ Tertio qn£ quare ífta fe cocomítant adinuicẽ
babi? magnos ventriti « latoz:ruminatio € carẽtia dentiũ
in mádibula ſupioꝛi:⁊ lactis coagulatío ⁊ pfe coꝛnua.Ad D
dicendũ ficut iat ſerapiõ qp dẽtes funt méb:a gnata ep fup
fluitate offi maxillarũ:vñ affici funt ipfis offib2: fed map
le iunt dure:⁊ ió aboffib? ín vtrifqs gnanf dẽtes: mot? aüt
oentii magis attínct ad maxillã inferioꝛẽ d? fupioze. infe»
110: ei mouz£ pter nutrimétü ⁊ maſticationẽ:cũ p tpfas
p:icipaliterbmoiopus ererceat cnó p fupiose. "3n aialib?
fo babétib?co:nua fupfluitates à ad dẽtes deberẽt cóuer
ti puertütur ad comua: per D ralía atalia caret dẽtibꝰin
mádibula ſuꝑioꝛi:iõ nó prit pfecte cibũ maſticare:⁊ 16 neceſ
fc eft vt cib? vᷣeniat ad ventre. 55 notádü ꝙ natura dedit ra
lí atali q̃ttuoꝛ vétres p quos quidẽ opʒ cibũ tráfire andp ad
mẽdbra ——— eſt in quo fit receptio cibi imꝑ
fecte maſticati.Scðs eft a quo oelegaf cibꝰ ad os vt mafti»
ectur.Zerti? in d venut cib? pfecte maſticatꝰ. Quartꝰ in quo
cíb? pfecte coct? 7 maftícat? iã nutriés ꝓcedit ad epar ad
alta mébza. £rbís igi£ pts qualiter in tali aĩali veter lat?cft
q: ſicut dictũ eft:neceffe eft eẽ plures vétres: c B non poffct
eſſe nifi veter effer latus. £ft etiã (bí rumínatio ficut pts ín
oiftinctióc ventriũ. Per B etiã ptsfoto iſtiꝰ q̃ſtionis quarc
coagulũ por? ín tertio vẽtre ghat d in alio tefte pbo:qꝛ fi
cut oíctü eft:plures funt ibivẽtres 7 finguli fingtie officijs
utãtur ficut viſuʒ eſt. Dicimꝰgᷣ qp lac nóíndiget maſtica
tíóe ſʒ fola fuctionc. Aĩal vᷣo nórumínar nifi rcs maſticabi
les: ió lac deſcẽdit ad ventre q eft finís maſticatiõis: ⁊ hic
cft terti?: c ideo in ülo fit coagulü ficut oícir pbs.
¶ irca ſcðʒ peedif bocmó:queri£ a quo lac coagulet᷑ an
a frigiditate: an a calidítate: ⁊ videt qp a frigiditate:qꝛ coa»
gulatio eft mot? a círaiferetia ad centrü: ó ftt ab (lla q̃litate
que eft pzincipiü bui? motꝰ:ſed ficut dicit vfaacin febzibus
motꝰ calídi eft a cetro ad circũferentiã:trigidi $02 circũferẽ
tíaad centri: ergo cii in coaqulatióe fitbmóimor?: coagu⸗
lu5 fict a frigido. Ad oppofiti eft ꝗð dicũt auctoꝛes:ꝙ a ca?
lidítate coagulũ anat. Ad hoc dicẽc ũ q gñat᷑ a vᷣtute calidi
tatis. Ad rõnẽ dicẽdũ qp opatio calidi eft duplex. Quedã eſt
p via rarcfactióis c ectéfionig Calidũ cm extẽdit ⁊ dilatat⸗
Dietarum vniuerſalium.
« ín hac operatione Sdícit fibi frigidũ að reſtrinsit natura⸗
lítcr:c ab pacopcratóe nó gñat coagulũ. tt alia opatio ca
lídi q cft coſumptio bumídt fupfluí z refidui infpifiatio: et
abiftavirtutc gñatur coagulü:nec eft motꝰa circüferena ad
centrü:fcd pon? ecóuerfo:« fic fir gnatio coaguli:⁊ boc mõ
gencra£ ex lacte caſeꝰ Escdo jri£ vez laccoagulatüm fto
macpoaialís lactátís coagulc£ primo in ftomacbo:an ima»
millis pmo aliquá coagularioné recepenit antec veníat ad.
ftomacbii:t vidc£ qp pꝛimo fucrit aliquátulü coagulatü:nó
em quodaig lac coagula£ fed lac nouiter emulfum:fs ficut
dicit yfaac:lac nouíter emulſum groſſum cft: ⁊ ficaliquátu
lum coa à:c ctiã in mamillis quádá coagularioné reci
pit:g anteqᷓ veniat ad ftomacpü coagulatü cft aid oppofitü
nibil qð a virtute ftomacbi coagulat in mamillis pa2coagu
lati cft. t᷑ cná:q: ponat ꝙ coluftrü remoueat a mas
nnius c poftca relíquá lac fugat; valde inuem£ líquídus 7
aquoſum:g nó coagulatü eft in mamillis.Ad b oicédus ꝙ iu
ftomacbo coagulat:« 3 mamillis liquidũ fugit. sid ratione
ín Zꝛiũ dicendũ ꝙ coagulatio eft duplex.Quedã d fit cx ma⸗
gna moꝛa ín mamillis:⁊ D nó fadt coagulationé lactis: fed
groſſiciẽ. Alia eft cx caliditate lactis c ſſomachi:⁊ becin ſto⸗
macho o5 fieri. ¶ Zertio qri£ vtrũ ín aialíb? melancholicis
debeat laci (tomacbo coagulari:⁊vr̃ ꝙ nõ: qꝛ coagulatio fit
a caloꝛe:ſed illa aĩalia pauci habẽt caloꝛẽ:gᷣ in ũlis lac in fto
macho nõ põt coagulãri.Ad oppoſitũ eft qð dicit pbsli. oc
aĩalibꝰ.Ad boc dicẽdũ qp ouo funt 2fideráda ín gñatioe coa
guli.pꝛimũ eft agẽs:ſcðm eft matería Ages vo ocbüe eſt.ſ.
caloz,£ft ti foꝛtꝭ rcfpectu materíezq: matería in talib2apta
eft z diſpoſita ad coagulationé:babcet em multii oe fübttan
t13 cafcata ⁊ terreſtri:⁊ iõ diro coagula£:c ín talbꝰaĩaubus
nó fit a calozc ftomacbí pzíncipaliter: fed ppter multipica⸗
tionẽ partiũ terreſtnũ ficca Quarto querit vtrũ in fto
macho aĩalis ꝓuecti lac coagulet᷑:⁊ videt᷑ cp fic: coagulatio
fita caloze:6 cà in ꝓuecto aĩali maioꝛ fit calo: dp in lactente
plus 05 coagulari iac ín ftomacbo aialis :puectí d in ftoma
€boaialís lactẽtis. Ad bocoicédü ꝙ coagulũ nó gnat᷑: in fto
macho niſi aiaus q3 nondii abü recepít. 21d róne dicẽdũ qp
coagulũ gñat᷑ ex folo puro lacte cũ quo aliq fubftátía nutru⸗
mentínó cõmiſcet᷑:⁊ boc cft in aĩalilactẽte:ſed in aĩali pue
cto lac cõmiſcet᷑ ci alid) fubftáría nutrimẽti: ⁊ iõ virt? lactis
perir vn nó coagulat. (T Quito nif cà fit lac in pᷣma etate
quare initio pmo lactis fit coagulũ c nó ín alio. Dicẽdũ p
cá bui? eft duplex. Pima eft; q: lac pꝛimũ qð eft in mamillis
groffumcft pꝛõptũ ad coagulatione; iõ o€ facili ꝓpter ni?
miã moꝛã coagula£: boc tñ aliqñ fallit. Scða cà ett: qz virt?
ſtomachi in piicipio ocfecta eft: c iõ lac qð redpit nó pot coz
uertere: ficlaci ftomacbo remanet indigeftü ⁊ coagulatũ
2 caloze ppzio. €T Scrro q̃rit᷑ cũ oupler calo: ocurrat i ſto⸗
macbo.f.calo: lacrís z caloznarurali$ ſtomachi:ex cuiꝰactio
ne ꝓcedat gñatio coaguli:⁊videt᷑ ꝙ nõ a vírtute ſtomachi:
calo: em̃ ſtomachi nutrimentũ ↄuertere intẽdit:puerſio vo
nutrimẽti repugnat coagulationi:g̊ acaloꝛe ſtomachi non
ꝓcedit coagulatio.Ad oppoſitũ:caloꝛ interioꝛ lactis íafuffi
ciens eft ad coagulationẽ lactis.cuiꝰſignũ cit: qꝛ ñ extra coz
pus poneret᷑ nó coagularet᷑: gcoagulatio nó fita caloꝛe la⸗
ctis. Ad hoc dicẽdũ dq coagulatio fir a caloꝛe lactis:caloꝛe tfi
ſtomachi coadiuuãte.⁊ eſt fite m lacte ⁊ coagulo extra:coa⸗
gulat em qñ apponit coagulũ:iuuat aũt calo; aeris ↄtinen
tis. Eodẽ mõ coagulatio gñat᷑ a caloꝛe lactis:caloꝛ ti ſtoma
chi tanj otinẽs iuuat: boc eft qn lac eſt aptũ ad coagula⸗
tionẽ. Scprimo drit vtrũ coagulũ vel alid loco coagulí
debeat reperiri ín aiali aboꝛtiuo:⁊ vidc ꝙ ſic:q; ſicut fetus
extra nutrit ex lacte: fitr intra nutrit ex ſanguine in ſtoma⸗
€bo:fed extra aliqͥd coagulat᷑:g fitr intra. 8d hoc dicendũ ꝙ
coaguli nó eft nifi in aĩali lactãti:⁊ cà eft q: coagulũ non fit
nifi cx nutrimẽto qð er lacte recipit pos:fed in fetu boc nà
€ft:0: cũ cft ín vtero nutrimẽtũ intrat in ipm p vmbiculũ: ⁊
i5 n5 eſt ñite. OEctauo qrit in ddcedítcoaguli poftea in
alalí puecto:civtz ocferuiat alicui opatiói nature, sd D di⸗
cendü ꝙ coagulũ in aíali víuete &m pecflam tpis nõ rema»
* i ſtomachoꝛ⁊ cá cft q; ci calo: ftomacbí c ceteroz, mem
vo:G incipit »fostari refoluit totã fubftátii coaguli: qua re
So.Ititvtj.
foluta tota fccedit. c eft ſile fi aliqͥs cib? indi in ſtoma⸗
cporemaneat efficit ourus:poftcavo cũ calo: nafüralíg foz
tificaf iliud digerit: c apti ad ↄuerſionẽ reddit:⁊ fit a par
te iſta ficut vifum eſt. [7 IRono querit vn accidit follicuiue
in coagulo ↄtinẽs ipm: v? ꝙ nó ocbeat eſſe:qꝛ ficut lac ex⸗
terius coaguiat filr interi?:ted extraifta pellicula nó pc?
citur:á nec intz3 05 eſſe.Cõtrariũ tñ dictãt experimẽiũ.ad
hoc dicẽdũ ꝙ in coagulo gñat᷑ folliculus qͥdã ſitis ftomacbo
aĩalis. 55 notãdũ qp dupiex eft caloꝛ:qͥdã coagulãs nihil tr
generas:⁊ talis caloꝛ eft extra:eſt alius caloꝛ coagulãs ⁊ 6€
nerãs alijd:c bic eſtviuincus:⁊ bic eft intra gñans tolliculũ
cotincte coagulũ.⁊ D ps p fite ficut ex fupfluitatz fpmarnis ĩ
matrice gñat quoddà co:p? valde groſſũ q$ mola appcllat
a pbo:filr a pte iſta:calo: em̃viuiſicꝰcoagtat 7 alidd gñat.
(ici tertiũ ꝓcedit᷑ boc mõ:querit de oꝑationꝰcoagu
ui: c querit qũo coagulũ vale at ad coagulationẽ lactis: ⁊ ví
detur ꝙ non valeat: qꝛ paſſio illata ⁊ coagulo rõne lactis in
ftomacbo ad D vt curct indiget oiffolationezf5 nulliꝰcuvꝰeſt
oifloluerc cft coagulare nec ecõuerſo:g cũ coagulii coagu»
let nó diſſoluet.trariũ tñ ponít qp ad coaguiatióes lactis
in ſtomacho coagulá eft mediana. Ad hoc dicẽdũ ꝙ Lact du
plici diſpoſitiõe 2fiftit, Pꝛima ín illa diſpoſitiõe in d nõdu
eft coagulatũ:⁊ tũc coagulü appoſitũ ipm igroffat ⁊ coagu
lat fcjftrádo ꝑtes aquoſas c 2tungédo pres caſeatas ⁊ bu.
tyroſas:ſed qn coagulü inuenit rpm coagulatü : tc partes
ſcq̃ſtrat c fegregat:c tüceffiat lacoiflolutü: z boc mó pont
mus q coagulũ valctad lactis coagulatione.&[ Soo ári£
quare quoddá gen? lactís dit? in ftomacpo coagula£ ficut
vacaniü d aliud, &d hoc dicẽdũ fm yſa.ꝙ gen? lactis € mul
tipler. Quoddã cifi ẽ lac qð multi bs aquofitate ⁊ parü b5
De ſubſtãtia cafeata 7 buryrofa:cboclacnó pót coagulari:
:pars aquofa repugnat coagulationi, Eſt aliud qð mEtus
Db50e cafeata fubftária ficut laceaccinü ⁊ ouinũ:⁊ tale coagu.
lari pót ppter młtitudinẽ parnü terrestri ficcarü 41 ere
tio qrit vᷣtrũ boc fiat in ftomacbo calido an in frigido: ⁊ vf
q in frigido.ftomacb?calidus ↄuertit nutrimétü 7 digerit:
fcá qñ lac digent᷑ nõ coagula£:ó in ftomacbo calido nó coa»
a£ ſed in frigido. Ad oppoſitũ:coagulatio fir a caloze: g
in ftomacbo in quo masis abũdat caloꝛ:magis 05 fleri coa⸗
sulatzo:fed boc eft in ftomacbo calido: in illo magis 05 fte
rilactís coagulatio qp in frigido. Bd boc dicendũ ꝙ in calído
magis coasulaf: cin ftomacbo frigide aceſcit. Ad rones oi
cendũ dp fo:titudo caloꝛis cft eda cit ĩ reſoluẽdo
t 2fümedo:«b cffiar calo: qn nutrimétü parat eft ad 2ucr
fionc. Alia cft foꝛtitudo calozis ín coaguládo c infpiflando
fui nutrimẽtũ:⁊ boc vel — mltitudinẽvel ppter fui
grofiiac.q[ uerto quent p quá viã fal in coa. loe có»
petit. sd boc »ícendus qp fal cà liquoꝛibꝰ bs virtute diſſolu⸗
rui: partiti oíffolutio ⁊ fedftrazío repugnat coagulatiõi:
iõ apponit vt defendat coagulatione lactis 4T uinto ári
tur q eft virt?in coagulo vt laccoagulet:⁊ p quà viã coagu
let vtrũ a calidoan a frigido. Dicẽdũ ꝙ coagulus eft jfi lac
coagulatũ ín ftomacbo 3 caloze naturali: c iovirtutẽ caloꝛis
naturatis quá bs impꝛimit in lac. Impᷣſſio o caloꝛis natura.
lis q fit lacte nibil eft aliud d? coagulatio:4 ficpts á eft ila
virtꝰ. Serto q̃rit᷑ quare lac coagulatũ aceſcit tard: finc
coagulo ad aceti virtute ſtatis 2uernt. gd hoc dicẽdũ ꝙ ace
tofitas puenit ín lacte ex oefectu calozts naruralis lactis fi»
cuz ín aceto:q; cũ vincif calo: nanuralis ab aerís caloze ↄti⸗
nente deficit oulcedo 7 inducit acetofitas.f£od2 mó a par»
te iſta: vñ qꝛ vírt?coaguli caloꝛẽ naturalẽ ↄſeruat ppter boc
cõſeruat dulcedinẽ:⁊ qñ deũcit ⁊ oulcedo oefdit. ¶ Septi
mo querit ꝑ quã vii in lacte fiat coagulũ exiſtit.ad boc oí
cendü qp lac ficuü caliditate pabet c acum vii Dabet?tute li
dfactíua.cuíus ſignũ eft fi ponat hmõi lac ín albumíne oui
liquefacit ipfim ppter vírtute (ui acumínís:ad coagulũ ᷣo
lactis nibil alíud erigiturnifi fequeftratio aquofitatis a la⸗
cte:⁊ q; lacficuü boc facit:qñ admiſcet᷑ mducit coagulatio⸗
nem. Octauo q̃rit᷑ p qua viã valet i fluxuvẽtris coagulũ:
⁊ vr ðꝛiũ:qꝛ ea q acume babet mouct ventre: fed coagulus
acume hz: g pot? nocebit ín fluxu vétris G inuabír. Sd ope
poſitum eft quod dicit pbs lib.de animalibus: geoagulus
Liber
multũ valet fn fiuxu vẽtris:⁊ maxime coagulũ leporis par⸗
ui cceruí. fld boc dicenaũ q valet in fiuxu vẽtris: fed illud
qà valet in fiugu vere cft ouplicis nature. Quedã em vas
lent fua ſtipticitate mẽbꝛa 2ftrigédo zvias; c b m res
ticc c ftipnice valet, Sia valet ingrofíando ⁊ inſpinado fup
fuxitates fiuẽtes ad vetrẽ:⁊ qꝛ coagulũ b5 virtute coagula⸗
dí laczió coagulat feces:⁊ fic valet 2 flurum cõſtringendo.
¶ ££ onfcquéter querunt quingy. 3P:imü eft oc natura et
gnatióc calei.Scðʒ € oc vfu ipfi/ .Zertiü eft de natura coa»
guli qð cedit t ↄſtitutionẽ ipũꝰ. Quarc cft oc natura feri.
Quintũ eft oe natura butyri €. &irca pmü ꝓcedit boc m:
Queri£ cy cui?aialis lacte tit maro; quaritas caſei:⁊ videt cp
cr lacte cap:e.lac gfia£ ex fanguine aialis ez quo ꝓuenit: f$
fue fanguis ſequit naturá aĩalis cuiꝰẽ:g ſeqᷣt natura capice:
fed capza eft aial terreítre melácboucü t oure fube:ó lacci?
erít groffum:« ey tali lacre maios quátitas cafei gnat: ergo
ex lacte capze maío: quátitas cafei gna£ d alicui2aialis id
oppofiti: ex lacte tépato i tribꝰſubſtãtijs mínima quátitas
catcí gilat;qn em eft reperatü in trib? ſubſtãtijs nó onatur
pars cafeata fupza aquofam:f$ lac capze tẽperatũ eft i trib?
fubftàtfjs: vñ poft femininü comédat ipm yía. 6 cx lacte ca?
pic maio: quantas caſei nó gñat. lpocetia ofirmaf praf.
ponenté ípm mediti ínterpaccinri ⁊ aſininũ. 2d Boicéous d
ez ipfo effia£ cafc?paucus — nec in ipſo dñetur
pars cafeata, Sd rnc dicendũ ꝙ puís humicitas capꝛe fit
Srofía terreftris:groflum tn couertit ad (ui naturá: cui? fi»
gnü cft q cft grofía ⁊ ourac ficca: c 15 illud qð in lacte rema
nct é fübtile c lac bona: qpuís ſuba mala: ncc magna quáti
tae cafei gnat᷑ cr ipo cii fit (ubtile ficut dictũ eft. zia cà pot
eſſe q: in came capice ouo — eſt natura carnis du
re t melãcholice:⁊ ex bacnó efficif lac.Scðʒ cft hũiditas ntt
trimeétalis: bec fubtilis eft ⁊ nó groſſa:cuiꝰ ſignũ cft cp fes
tué cy ílla büiditate gñatꝰlaudabilis € nutrimẽt ficut agn?
paru?:« ez iſta lac generat ¶ SScðo qnt circi h:ex quo la⸗
cte maioꝛ quãtitas caſei gñat an ey vaccino:an ex oumoꝛ: ct
videt qp cxvaccino.dicit pᷣbs ub.de atalib?:cp er illo lacte qð
groffi?eft maío: quãtitas caſei gnat: c quãto fucrit groffi?:
tto cafcatí?eritzí5 ficutvult raf.vaccinü intcr oc lac groffi?
eft:ergo ex íllo maio: quátitas cafet gñabit᷑ d alicui? lactis,
lioc ctíá cófirmat p pbm dicentẽ ꝙ cafc? gna? er lacte ett
in fczjdrupla ppoztione ad aliud lac.Scða ró bec eft; oicit
pbs ꝙ lacaquofius cii minoꝛẽ babeat ſubſtãtiã terreftre dp
alíud tardi? coagulat:ergo p oppofitii lac qð aiti?coagulat
d aliud lac maioꝛẽ quáritate terreftre hʒ: ſed vacanũ arius
coagulat d aliud Lac: inter oẽ lac vaccinũ maioꝛẽ ps quãti
taté cafeí. Ad oppofitü eft qð dicit vfaacqp lac ouiũ caſeatiꝰ
eftoilacte:c ꝓbat boc vſaac:qꝛ lac cafeati? cft er cuius ſub⸗
ftátía maio: pare buidi aquoft fedítrat:f5 pecoꝛinũ ẽ hmõi
Pm vſa ouis erf eft aial calidũ: vñ ↄſumit büiditaté crema
net fisbftánia terreftrie cafeata:ó lac pecozinti maioꝛẽ quáti
raté cafei gnabit dp aliud lac. Sid bocoicendü ꝙ er lacrevacci
no maio: quãtitas cafeí anat dp er aliquo alío:grofli?em eft
oiii lacte. Sd auctoꝛitatẽ vſa.m̃deo ꝙ quántas caſei poni
efie maío: duobꝰmodis. Pꝛimo mó q: matería ez qua gña
tur cafe? in lacte maío: eft:z boc mó ponim? qp mato: quãti
tas cafeí gñet᷑ cx lacte vaccino d? ex alío. matería em̃ caſei
maioꝛ ẽ (n eo.Scðo mó qꝛ pare caſeata purio: eft ⁊ mag] fe?
dftrata efta ſubſtãtia fcri « butyri: cB mó dicimꝰ ꝙ ex lacte
ouíno maio: q ti generat: ſeq̃ſtratio em̃ maio: fit
ibi p in lacte vaccino:⁊ fic matería puiroꝛ. (C Zertio qn ín
quo cafeo fit maio: pinguedo an ín vaccino:an m ommo: et
videt ꝙ in ouino:butvrũ eim feqtur naturã calidá ⁊ hñidã:
lac vᷣoſcquit᷑ naturã aĩalis aui? eſt:ſed ouis eft aĩal calidiꝰ⁊
humidius d? vacca:ergo fitr lace? caldi? eft t humidius:
ergo eítbutyrofius:ergo pingui?. Scda ratio bec eft:ponit
ppo:tione ín aialib? inter pinguedine medullà oſſiuʒ ⁊
:vn dicit cfi pingucdo alicui aĩalis eft oura ⁊ coagulas
ta: medulla eft oura ⁊ coagulata ⁊ nó lijda ſicut pt; in bo
ue: t fi pingucdonó eft coagulata necs medulla ficut pr; ín
poꝛco:⁊ ñ pinguedo eft multũ coagulata:⁊ lac fitr; fed pino
guedo ouís magís atrínet ad pinguedínc d pinguedo vace
ce: ergo fitr lace erit pinguius ⁊ butyrofius:« fic poterít
códudi qp cafe? fitr ouis erit pinguio:. fid oppofita: ín (llo
lacte: quo cft maioꝛ quátitas fubftárie caleate: mino; eft
quántas fubftantie butyrofe:fed lac pecoꝛinũ eft bmmóí Pm
(aac dicentẽ qp cafcati? eft omi Lactezergo cafe? fact? er ta.
i lacte nó erit pínguio:.míno: etiã pts p 3Raf.oicett qp lac
ouínfi plures ſuꝑñuitates pereat aliud lac. sid pocoicen
dum q in vaccino butyrü magis abũdat:⁊ cà cft q; ſubſta⸗
na burvrofa nó cófumi£ a fubftána aialis cui eft:(cd ín la»
ae ouino ofumié bumíditas butyrofa ppter catozé aialís,
lá ratione oicendá qp ca d caufantur ín cope atalís duob⸗
modis funt. Pꝛimo mó per vía cõmixtious:⁊ fic qn vaina
cnt ⁊ pumoses exeũt cü vꝛina.ſi bumo;cs fint grofii cv;ina
erit groſſa: ⁊ fi fubtilce ⁊vꝛina fubtilis, ilio mó:zalía caufan
tur inco:poze p vià pꝛiuatidis: ſicut qn vꝛina clara crit fco
ceo in co:pe remanet.f£ode m a parte ifta:q: ín lactcvacce
magna ps fubeburyrofe comifect cà fuba cafcara: 7 ió eft
ibi vía comirtionis: vh fi fiat cafe? fict butyrofus: c fir eft
in;ouino vía pꝛuatiõis:ñ cm fiat cafe? fubttáría butyrofa €
ferofa quafi penit?pziuan£, Scda ró foluitzo: vncnuofitas
magie aggregat m ouc d ín vacca:in cafeo ri ex lacte ouís
míno: cft vnctuofitas: q: vnctuofiras que ocbet cederead
cafcü cedit ínvfum cozpis cii calo: fir magn?in illo aializfed
ín vacca caloz nó cft (ca magn?« ita nó ↄuertit vnctuofitate
peuit?m fui vſum:ĩmo ceditín lac ⁊ p 2fis ín cafcü. € Quar
to querif quare caſeus ouínus melio: eft in dbufdà regioni
bus d vaccínus. sd bocoicendü ꝙ in quadá regionc vacca
eft aial ſiccũ valde ppter catidítate « ſiccitatẽ regionis refol
ucntem « confumcenté burmditaté vacce:⁊ iõ lac qð pducit
multũ pabct oe ſubſtãtia oura ficca terre(tri; c pprer bocca
feus malus 4 (llandabilis:oues aüt téperate funt cóplerio
nis:⁊ ió in illa regiõe calida e q:multü hũide funt; c
ſubſtãtia burprofa augetur.Aua cá pot eſſe qꝛ in ülis regio
níbus ertrabit buryrü oc lactevaccino:⁊ io remanet ſubſtã
tía cafeata oura ficca ⁊ terreſtris:ab ouino vo butyrum nó
extrabi£: c ideocaſeus ex io factus cft melío: €T Quinto
ueritur quarc ín gñatiõe cafei fit ſequeſtratio partis fero»
€ t coberentía aliarü duarũ.Ad bocoícendti p cafcus gcs
ncratur p viã fcqueftratíóís a caliditate c non a frigiditate
vt partes liquide ab alijs fequeftrent t tunc fit vnio partiũ
calidará:ci gif coagulü íftà operatione faciat fequettrádo
partt aquofam q gnationi vt coagulatióí caſei repugnat: c
alic oue partcs foztíter coberẽt patet qp aquofa oeber remo
ueni c nó alia:qñ $obutyrü ghaturzfcparat cafcata pare p
fe: c butyrofa p fc remanct.
&[ &ircà (cós pcecit bocmó:querit cfi exbibet᷑ cafe?:vtrü
plus cópetar coctus d? crudus: tvtrü elixus d affat?:tvídc
tur ꝙ coct? elixus: fubftátía cafe groffa cft t ficca ⁊ oure oí
geftionis:fed ifta p arnficiii ocbétreddi facilis digeſtionis:
ergo cii boc acquiratcafeus p elixationẽ:caſeus elixatꝰme⸗
lio: eſt. Ad oppoſitũ:quãto cafeus maioꝛẽ vífcofiratt acqui
rit: táto pci: eft ⁊ illaudabilioꝛis nutríméti: fs quaro plus
ercoquit tãto vífcofto: fit.cuius ſignũ cftzq: c eurak fir qfi
giuté-ó cafe? affatus vel elxus illaudabilis eft nutrimenti.
Scða róbec eft:oicít vfaacq cafc? ille melioꝛ eft ín quo cft
maioꝛ büidítas naturalis:⁊ iõ recte ponit c£bon?:;fs p oes
coctione humiditas ↄſumit « maric p affaríone ⁊ remanet
fubftária terreftrís:ó cafe? coct? peioz eft crudo. zd b dicẽ
dum q crudus melío: eft qᷓ aſſatꝰ vł clitus « mas cópent.
Aa róné dicẽdũ ꝙ decoctio ouo cfficit ín cafco. Pꝛimũ eft p
ptes cafei digerit:⁊ B mó alíquá bonitate acqnt. Scis eft ꝙ
pres hũidas refoluít ⁊ rehquüvifcofus reddit: b mó ma?
documẽtũ iduat:q;: fiüt dfi q̃dã cozrígie.S Scðo q̃rit᷑ ĩ qͥ ſit
mato: caliditas:an i cafeoveteri an in nouo:⁊ videt᷑ ꝙ ĩvete
ri fit mino: caliditas: qꝛ in illo eft minoꝛ caliditas in d maio:
caliditatis fit refotutío:fs boceftín veterrergo vct? caſeus
eft min? calídus. ld oppofirii eft qð dicit pfaaczep vet? acu⸗
men maíusbabet d? nouri. or etiã pbarrq: in veteri par?
tes aquofe 2fumunf ⁊ cõcipit acumẽ: ergo eft calidus. ad
hoc dicẽdũ qpinveteri eft maioꝛ caliditas: c cà bui2eftz o in
vetcrí virt? coaguli cofozta£ ⁊ ↄſumit fübftantíd aquofas €
cõuertit burvrofas inducitacume. gllía cà poteft effe quia
acquirit caliditate ab aere cõtinẽte ↄſumẽtẽ humiditatẽ ín
Dietarum vniuerſalium. Fo.lrxxviij.
caſco t excitat caloꝛẽ interio:ẽ.Ad rationẽ dicendũ ꝙ calidi
tas cft dupiex.Quedã em̃ eft naturalis quà Sut a ſubſtãtia
aiaus:ficut pt5 in lacte nouíter mulfo qð pabet quandá caií
ditate fuauc;c bec caliditas minoꝛ eft in veteri.Alia cft cali⸗
diras quà cõtraxit à coagulo ⁊ ab acre Dtnete: € bec calidi
tas maio: eft ín veteri. ¶ Zertio qucri£ quare in cafco par
tce extreme citrinant᷑:in mcdio vo alb?cft, Zid D oicendii q⸗
eft qꝛ calídítas coaguli ⁊ aeris ↄuertit pres 3quofas c
cᷣſumit: partes butyroſas reducit ad igneas;fcd mediãti
bus parnib/aquofis datur albedo:ꝑ partze$o butyroſas ci
rríaitas c mayime i extremis: qꝛ pmói 2uerfio in egtremis
fo:ci? efficit: cus imedíate ab aere attingat. CQuarto q̃rit
p Quà via valet iffuxu vẽtris cafe? « marime afíat?:c videt
Ziũ:qꝛ cafe? acumẽ p: c o£ rale mouet ventre: ó nó cópetit
corra fur. Aid oppofiti cft q3 faat vulgus. zta hoc diccdũ
q nõ cópctit in flucu veris, IRorandus tr ꝙ ín cafco verert
funt dud. Pꝛimũ eft acumẽ:ſcðm ftipticitas, quantus g ad
ſtipticitatẽ quã hʒ avᷣtute coaguli qð cft ſtipticũ fm pbi có
petiti fluxu vẽtris:quãtũ tii ad acumẽ polfet nocerẽ:ſed tñ
q: ſtipticitas ſuꝑabundat acumini:iõ acumẽ nocere nó pot,
(Greca tertiũ ꝓᷣcedit᷑ hoc mó:querit cuius cópleríóis fit
coagulũ:q; coagulus nihil aliud eft p lac coagulatũ ín ſto⸗
macho aĩalis rummãtis:ſed lac coagulatũ eft nature frigi⸗
de ⁊ ficce: g̊ € coagulũ erit nature frigide c ſicce.Scða ra⸗
tio peceft:o£ qð iu vía nutrimẽti cft ftipncü oure digeſtio
nis ftringésventré ett frigidũ ⁊ fica: ted coagulũ cft pmót
fin yfaac c pbm oícenté valer 2 flurüvétris: G eft frigidũ
t fici. Ad oppofiti cft qð oiat yſaac:⁊ pbat fic: oc (llo qð
effectũ caliditatꝭ ppuü inducit eft caidi:f5 coagalũ coagu
lat lac ⁊ hmõi effect? eft caliditatis:g̊ cft calida. Ad D dicen
dum q in coagulo eft ouplez natura. 3Pzima eft natura ter
reftrís quã ↄhit anatura lacris terreftri. (cafeta: c b modo
eſt frígidü c ſiccũ ficut caſeꝰ.Scða natura eft quà 2bita fto
macho aĩalis:cuiꝰquidẽ calidiras ipm coagulat ⁊ eft ctia cà
coagulatiõis lactis: boc mó caliad indicat. «4[ Scðo qrit
cuiufmodi coagulá fozti? ope£ an nouü:an vet?:c vidct ꝙ
nouũ:qꝛ ficur dictũ eſt:coagulũ b5 vᷣtutẽ coaguladi lacp ca
loꝛẽ ques 3bit a ſtomacho c etiã a lacte: ĩ coagulo veter
expirat iſte calozzín nouofo mag] abundat ppter acceſſum
ad ſuã oꝛiginẽ:ergo noud magis operat d? vetus. Zontrae
rium camé videmus.Ad bocotcendü ꝙ coagulũ vetus foꝛ⸗
tius coagulat lac qᷓ nouũ.Ad rationẽ dicendũ qp ín coagulo
nouo caliditas magna eſt quà ↄᷣhbit cx lacte ⁊ ſtomacho aĩa⸗
lis:ſʒ hũiditas ſeroſa multa eft illa repꝛimit caloꝛẽ: fed in
veteri hũiditas illa expirauit:⁊ ĩõ caliditas ſuffocatur.
¶ Xirca quartũ pcedit pocmó:querít ci ſerũ ficut lac con
uertat ad acetoficaté: vtz boc fit róne frigiditatis an calidi
tatis:⁊ víde£ ꝙ róne fngidiratis:acetofitas cm ín víno c la⸗
ce fit ꝓpterea q: calo: naturalis d eft pꝛĩcipiũ ↄſeruãdi oul
cedine coꝛrũpit᷑:ſed ficur calidítas interío: a caloze coꝛrũpit᷑
ectenozi taad? a vínccte: fitr a frigiditare cozrü pit tãqᷓ ab ec
tiguéte: fic vr ꝙ ierũ ouerta£ ed acctofitatéa frigiditate
ficut a caliditate. Ad oppofirü:ficut acerofitas gñat᷑ cũ exvi
no gñat: ſicr ín fero cũ cx lacte gñat: ſ̊ ín acetonó gnaf ace
tofitas nifi ab actiõe calozis vincetis: $ filrin fero nó gnat
&cctofitas nifi ab actióc caloꝛis. Ad bocoicendum q lac nõ
accfcit nifi a caloze:fifr necvind. Ad rõnẽ pꝛimã foluit.sD.qp
nó grat acctofitas in fero calo:e oĩno co:rupto: fs añ caloz
frágit ⁊ debilitat᷑ ⁊ aliq̃ pare caloꝛis remaner.4 eit filezaus
cibiſunt in ttomacpo nondá digeſti nó fenn£ acetofiras: f;
qnindpiüt oíceri tc ſentit᷑:eodẽ mó eft.ná acctofiras non
potgnaría cato:e młtũ dedilitato:frigiditas vo puat calozc
nullũ calo: índucédo: (5 a frigiditate nó pót cári acctoñ⸗
tas:fic em̃ oposterct qp aliqué calo:e induceret. Sed 3 boc
ſic obiſcit: q ficut eft acerofitas ín cope bano:fitr ín erte⸗
T10:12:f5 ficut dicit yſaac ín febzib?: acetofiras in ſtomacho
aliaa cft frigiditate:alioñ a calidítate:ó fitr eritgi exterioꝛi
bus: ficnó femp erit a caliditate acctofiras. 2d B oicédus
qp nun acetofitas i ftomacbo pure acqrit a frigiditate: qz
in ftomacbobüano durate vita femp cslo: alíqs remanct: c
et — eftbmóicalo: non (ennt acetoñtas: qn tñ »cbilts
entí£ Sus igit ds qp acetofitas in tomacpo gfiat a frigi
ditate:boc eft erponedi a caloze ocbilic nung a frigiditate
pura:in fero$o 7 accto acqrit p modi digeſtiois incópletez
⁊ D venita debili caloꝛe:⁊ tic femp reftat cp sccrofiras gñat
& zaloze «nóa frigiditate 4C coo qnt ailac coꝛrũpit᷑ gre
acetofitas pꝛĩo aztribui£ be ferofe magis d alicui aliaꝝ. ct
cà huius cít qꝛ ficat oicit y!a. acctofiras ſubſtantiã liquidã
femper fequitur ⁊ ſeroſa eſt talis.
€ rca qntü pcedif bocmó:querit vtrü butyrii fit calidi?
oico:cvidc£ qp ouryrü fit min? calicũ.nã o€ vñctuoſum qð
bs plurcs partes aquofas pmixras reddit min? calidü:fsin
butyro cft b ai fube ferofcvnistzoleüvo nulà fube aqſe có»
iũgit᷑:g oleũ eit calidi butyro. 5cóa ró bec ẽ:dicit £óft.me
diane d oc facií ad naruráignis 2uerrüt calide iudica: fs
olea cin »uernt ad naruráigniscp butyrüzcuifignü € ep lã
pas ardet ppter oleũ ⁊ nó ppter buryrü:ó oleü ciidoé bu
tyro.Zid oppofitü:o€ qð ad atꝰ alicurꝰ calid:tatis declinat
calidi?€ d qð nó eft hmõi:ſʒ burvrü deciinat ad lat?calidita
tis:oleũ aũt nõ:ĩimo teperarü eſt m q̃ttuoꝛ qitatibꝰ ficutor
dr Ba.g butyrũ calidi €oleo:q3 2cedim7. zd rõnẽ dicẽdũ
q duis m butyrofint pres aquofe cii ferofa cómirte : tñ ad
calídítate « büiditate declinat: in oleoo b mói pres nó funt
comítte.pterca nó b5 alíquá qual:tatẽ oicagina cũ fir tepes
ratum ficut dictũ eft. Zid ſeðm dicẽdũ qp nó cft file oc caloze
ígnis c caloꝛe nri cozpis:calo; em ignis foztis eft ſubtius et
8010: 10 2ucrtit pilos fefrucas t bmoi c oleũ:calo:pᷣo nri
co:pis refpectu calo:is ignis paru? eft t obtuíus:c io oleuʒ
nó pót 2uerterc fs poti? ecoucrfo cii cozpus infrigidet:⁊ io
qᷓ uis oleũ 2uertat a caloꝛe ignis nó pprer poc couernrur a
caloze noftri co:;pis. ¶ Gilrimo querit quare er butyro nó
fiunt cófectióes figut cz olco:et oícüt pꝛactici ꝙ pofict fieri
fi nó inueniret᷑ oleũ. Nos tn dicimus ꝙ boc eft ppcer ouas
cás "q:ia cft a: hmõi res ín buryro nó pnt ↄſeruari: in. mo
putrefiüt, tScóa ratio eft q: butyrũ eft groſſe ſube ⁊ n6 pot
penctrarc.olcüvo pfundat yruzz alíoz cũ fit penetratiuũ.
€ De pifab?in gñali. Capᷣ.lic. ¶ Zcctio.xlviij.
ccces vniuerlaliter parũ nutriunt: ⁊ cito
( JAN oiffohimnt:c fubrilis funr fanguinis pble
gmati prinencis.S»ubrilie ad cópararioz
nemanmbulantiũ.Oꝛ aũt ad cóparioné ot
ri abſolate dico a fübril(lícs fubrile fegregaut: ficut
1D.cum ſubtilioꝛẽ groſſiciẽ duriciẽ abſolute oíca fub
tilioꝛẽ ad tẽperamenti cõparationẽ:⁊ io dixi ego ad
cõparationẽ ambulantiũ ſubtilis:vt abſolute differ⸗
rc faceré. Sãguis em̃ duo bs extrema ⁊ vnũ mediũ.
Ett em groffitfimus ficut pit vt eft ille qͥ ex camelina
carne gñat᷑ ve ceruina:capꝛina:acveterevaccina. Eſt
⁊ fubtilíffim? aquoſus ab herbis ⁊ fructibꝰgñ̃atus.
⁊ boz mediꝰ:ſicut d a perfecta carne:pane:⁊ carni⸗
bus perdicũ:ſtarnoꝝ:pulloꝝ ↄficitur:⁊ heduloꝛũ ds
lactentiũ carnibꝰ. Eſt ⁊ intcr ſingulũ extremoꝛum z
pꝛiꝰ mediũ:alterũ medii (icut ínter groſſiſſimũ cer
rum pzíus mediũ.Alterũ mediũ ficut fanguis aĩalis
agni iuuenis lactétís. té inter ſubtiliſſimũ ⁊ ceterũ
intcr medii; alrerü ficut fanguís qué grant pifces
et pelago:⁊ oc claro fluuio ⁊ perrofo.bec enim ouo
gña piſciũ:etſi fanguine generet tẽperatum: ſubtili⸗
tate tñ pertinẽt ad albedinẽ ppter frigiditatẽ ⁊ hu⸗
miditatẽ ad ceteroꝝ piſcium cöplexionẽ. ¶ Piſces
cm gñaliter diuiduntur multipliciter. Quidã em in
dulci aqua habitãtes vocãtur fluuiales. Quidaʒ ín
falfa c dicunt᷑ marini.Qui aũt in fala multotiẽs ad
dulces cõfugiũt aquas:qꝛ delectant᷑ in fapozotirate
fua. Dulces indabitãtes aquas raro fe comutãt ad
ſalſas ppter hoꝛribilitateʒ ſalũ ſapoꝛis. vri non eas
intrat nifi d littoꝛibꝰmaris vicinant᷑:nimiꝰ ipct? flue
Liber
minis cogat coe intrare mare. Diſcernũtur auteʒ ec
odoꝛe ⁊ ſpinis ſuis qͥ marini:qui fluuiales ſunt. Ex
odoꝛe⁊ fpinis fuis q: minus:qͥ marini grauioꝛis funt
odoꝛis:⁊ paucioꝛes babent ſpinas ⁊ grauioꝛes ſcilʒ
groſſioꝛes. De aqua dulci grauioꝛis funt odoꝛis:et
plurimas babcnt ſpinas ⁊ ſubtiliſſimas. 3n natura
coplerioncoificrunt;q: marini calidiozee; minus bu
imidí c ménusvifcofifunt.S»alfirudo em̃ in babitan2
tc aqua calefacit eos incidens bumíditates ⁊ groſſi⸗
ciem:vnde ⁊ pinguedo fuí minoꝛat᷑:paruiq; funt nu^
trímenci-fed tñ laudabilis:dureq; ocfcendunt a fto2
macho c inteftinis. Cauſa ſapoꝛis fui paruitas eft
punguedinis:paruitas nutrimettfacilitas ocfcenfio
nis a membzis.iDure oefcendüt a ftomacbo inteſti
nis duabꝰ oe caufis, Cina qꝛ nó tanrü humiditatis c
viſcoſitatis Dabét et lubsicare:c cito deſcẽdere pof?
fint. Zücera:q» non tanti grauitatis babent ⁊ groffi
cici qp venas penctrare poſſint:⁊ non adco grauant
ftomacbü c inteſtina er cogantur ad expellendum.
Piſces flumini in actione ⁊ paſſioue contrarij ſunt
mariris;q: £.uens aqua frígidio: z bumidioz: vii pi⸗
fcce fluuiales font groffiozes ⁊ viſcoſioꝛes ⁊ pigutc?
rcs; iõ nutriẽtes pluszmali tij c ad digerendũ ou^
ri:ſunt minus fapozís;z ad penetrandü venas ouríz
⁊ ab ipfis oíffoluendü tardi:a ftoracbovclocitcr oc
ſcendunt ⁊ inteítinis.£ aufa mali nutriméti eft mule
títudo eifcofiratis z duricies digerendi: paruum fa
poꝛeʒ facit grauitas odoꝛis:pinguedo quoqs ⁊ tene
ritas ſui multũ nutriunt: q: ad diſſoluendũ a mẽbꝛis
duri ſunt: qui nõ cogũt méb:a ad alia appetéda. Ce
locitas exeundi a ftomacbo ⁊ inteſtinis ouobus fit
modis. Ano q: ec multitudine humiditatis c viſcoñ
tatis emolliunt᷑villi⁊ pili ftomachi ⁊ ita emittũt eos
lubꝛicanti.Altera qꝛ cii venas tarde penetrant:gra⸗
uitate ſua cogunt ſtomachũ ⁊ inteſtina ad expelien⸗
dum. Ande Mał oẽs iuquit piſces fluuiales ⁊ lacua
les:etſi teneras habent carnes:cito tamẽ coꝛrũpen⸗
tcs: ſtomachũ nocẽtes:humoꝛes crudos generates,
"IRufus, Si ciufdé funt pifces ſpeciei fluminei ⁊ ma
rinizmaríníti mín? grauis odoꝛis:facilioꝛes digeri:
min? nutrítín::cito in ſanguinẽ cõuerſiui:velociter 3
mẽbꝛis diſſolutiui:⁊ ad cceundü tii tardioꝛes za fto
macpo c inteſtinis. ¶ Singule auteʒ fpecies mare
ne inquaʒ ⁊ fiumínales multas babér diuerſitates.
OMarini em̃ pꝛincipaliter diuidunt᷑ duobus modis,
Alij eir inbabitant pelagus ⁊ maris fundũ.Alij fem
p littoꝛa maris petũt ⁊ planitiẽ. Pelagus inhabitã
tium:alij petroſa ⁊ dura loca. Alij mollia lutuoſa in⸗
babitant ⁊ arenoſa. Littoꝛioꝰ inſiſtentiũ:alij daras
mundas aquas fluminibus remotas. Alij flumi⸗
nis putridi petunt vicinas:fluminibus etem̃ ciuita⸗
tum influũt balnearũ lauature:lini infuñones:q̃ fiũt
cauſe coꝛruptoꝛũ fiuminũ.Alij hoꝛũ moꝛãtur mcdio
⁊ qualitates mutuãt ab vtroq; Dulces aquas inha
bitantes diuidunt᷑ trĩpliciter. Alij err flumínib?: alij
ín lacabus ⁊ fimilibus fluminibꝰ ĩmoꝛant᷑. 3n flumi
nibus immoꝛantiũ:alij in maioꝛibꝰ ſpacioſis curren
tibus longc ciuitatibꝰ:⁊ ideo aquis claris ⁊ mũdi⸗
ficatis cxiſtentibus:alij in paruis fluminibus tarde
fluentibus vicinis ciuitatibus: immundi ciuitatum
pꝛedictis putredinibꝰ. Inſiſtẽtes lacubus ouplícirer
diuidunt. Alij em̃ in lacubus quibus flumina illabũ⸗
tur:⁊ quoꝛũ aque ad mare íngredíunt: ticgs flumini
bus in co currentíb?eleuant, Alij ín lacubus paludo
fis:z lóge a marí remotis lutofis 7 putridis.Exple⸗
tís pífciti oinífionibus gñalibus ⁊ fpecíalib?: opo
tec tingulox diuerſoꝝ naturas explicemus. 1253
rínos ergo pífces cibo diximꝰ aptioꝛes dp fluuiales:
falfiaté em babentes aque viſcoſitates:bumidita⸗
tco auferuucamacime fi loca fucrínt petroſa. Aſſiduo
cii motu fuí ⁊ collíftonib? faxofis carnes emolliunt
z tenerátur; pinguedo minoꝛat:viſcoſitas quoq; di⸗
mittitur:vñ ad aioꝝ cõparationẽ ifti funt ſapoꝛoſo
res:⁊ a coꝛruptionibus remotioꝛes: ideoq; antiqui
affimilauerüt boe cõplexioni hũane.ſanguinis que
generant cft tẽperatiſimus: non groffus neg» turbi
dus neq; fubtilis neqs aquofus:fed rii fubrili aquo
fo vicinus: q: fanguis vocat᷑ tẽperatus qᷓ diu duas
extremitates nó caredít: alii ti oꝛdinẽ nanciſcitur:
vcl em ouab? meditatur equalirer ectremíratib?: vel
vníplus pari vicinat᷑ Sanguis ígitur quí a piſcibꝰ
petrofis generatur:etſi fit teperatus:naturaliter tñ
ſubtiliãti pertinet:⁊ velociter a mẽbꝛis diſſoluitur:
eſt ergo melio: ín regẽda ſanitate qp in mebꝛoꝝ con⸗
foꝛtatione. Piſces oc pelago vicini ftit petroſis:q:
aqua ín faltizudine bona equaliter cft clara:vñ niu
oífferüt niſi ꝙ quíoc pelago pĩguioꝛes ⁊ carne funr
durioꝛes. 3dcoq; fanquís qué generãt:etſ ſit tẽpe⸗
ratus:ad cóparatione petroſoꝝ tii groſſioꝛ ⁊ ſangui
ni quẽ ſtarni ⁊ ꝑdices faciunt ⁊ pullí vicinioꝛ: try in
liquoꝛe nó ín nutrímcti laudabilitate:qꝛ qué gnant
pifces natural eft pplegmaticus:quem ftarnt args
pulli perdices:naturaliter tépcratue cft.£onftraf
boc q: pifci natura frigidioꝛ z humidioꝛ ẽ:ideo pi⸗
fcce plus mitríunt; tarde a mẽbꝛis diſſoluunt᷑. Zim ^
bulabiliuʒ vo fiue volatiliti;calidío: z humidioꝛ cft
q: ois cib? cui ourícice oriaf ptinct rerreftribus: vii
nutribilio: z ad oíffoluendus durioꝛ maxime fi tem^
peratus fit 7 conuenice nutrimento. Z' írrozales pi
ſces multas babent oíuerfirarca:fm diuerſoꝛũ loco?
rum diſcretiones. Quidã em̃ loca incolũt clara atq;
mũda qui pelaginis funt aſſimilãdi: mollioꝛes tamẽ
carnes ⁊ ad digerendũ funt facilioꝛes. Quidã litto⸗
ribus ſunt vicini ⁊ eſtu mouẽtur maris:in turbida ⁊
imiida moꝛãtes aqua ⁊ putridis fluminibꝰ ciuitatũ
putredines ferẽtibꝰvicina:viſcoñoꝛes ⁊ alijs piſcibꝰ
marinis groſſioꝛes:⁊ ad digerendũ tardioꝛes:vicini
naturalr fluminib?:cii nihũ aliud comedat dp qð flu
mína oe purrediníbus ciuitatũ cis afferüt. C nde pt
fces marini thuſcie peioꝛes funt ceteris marinis: q:
ua eftimüda z multa flumina intráría ipm putre⸗
dince ciuitatũ cís inferür. 3n medio hoꝛuʒ locoꝛum
inhabitãtes vtrimq; mutuatur qualitates: oícunt
mediocres:inter bosfluminci pifces maíoza ⁊ cito
currentía dara atqs munda flumína inbabitãtes:ad
comparationé cereroz fluminũ funt laudabilíozcs:
q:darítas aqucaufert eis grauitatem odoꝛis foztís
fluminis impetu carncs tenerant « groſſicies aufer⸗
tur:maximc
Dietarũ vniuerſalium.
tur:maxime fi ſupꝛa petrofa curãt:petre enit plus
cares tenerant:⁊ pifcibus littoꝛeis:⁊ in aquis da^
ris nutritis aſſimilãtur:ſed tamé litto:ei cx ſalſitate
aque minus funt viſcoñ.Qui in paruis ftant flumi⸗
nibus parü fluentibus immundis ⁊ vicinis ciuitati
bus:pinguio:es funt ⁊ groſſioꝛes ⁊ viſcoſioꝛes:⁊ ad
oigerendus durioꝛes:mali ſapoꝛis:q: defectio aque
morus vnctuoſas carnes ⁊viſcoſas facit. Immũduʒ
vero nutrimentuʒ grauioꝛis odoꝛis cos reddit. Oð
pꝛobatur:q;extracti ab aquis cito putrefiunt:quos
fepe comedentes multos peſſimos ⁊ pplegmaticos
coꝛpoꝛibus ſuis aggrauant humoꝛes. Ibiſces oc la⸗
cubus viſcoſioꝛes grauioꝛes ſunt odoꝛibꝰ:qᷓ qui flu
minibus innaſcuntur:qꝛ aqua lacuum lutuoſioꝛ cft
⁊ pinguis nec mouetur:⁊ ideo piſces ſunt vnctuoſio
res: minus ſapoꝛoſioꝛes:grauioꝛis odoꝛis ⁊ mali nu
trimenti:⁊ ad digerendum duri:⁊ in coꝛruptione ve
lociter mutandinifi qui fluminibus eis intrãtibus
t ad mare currentibꝰcleuantur. Piſces lacunarũ:ñ
cut piſcarioꝛum ⁊ paludũ peioꝛes ceteris ſunt:groſ
ſioꝛes:⁊ in odoꝛe grauioꝛes:⁊ in coꝛruptiõe mutabi
lioꝛes velociter:ad digerendum durioꝛes: q: quieta
eft c nimiuʒ lutofa, ende maxime funt cauendi. Ga.
dicit bmóí pífces fe vidiſſe cuiufdam pifcarij: trecen
tís cubitis longi:lati oucentis. Ziqua autem (la ibi
immoꝛata fuir rríbus annis:ſʒ tamé fingulis tribus
fiue q̃ttuoꝛ mẽſibꝰ:illa auferebat:zaltera inducebat
fCaruit aurcm luro ⁊ putredine:poſt res vel quat?
tuo: armos aqua ablata cft omnino, Inuẽti funr au
te5 piſces ibi:qui pꝛe eífcotiratefua renerí manibus
non poterant: extractí ilico funt moꝛtui. Fiſſoꝛum
alias carnes inuente funt vifcofe ⁊ putrede; pingue
do venzriti mollis:z non coagulata: caloꝛe cinericio
fa.3f»ífces oulcium aquarum ⁊ ad falfam tranſeun⸗
tes:⁊ afalfis ad oulcía fe mutantes:inter littoꝛeos⁊
fluniales funt mediocres. Sunt tri bí in ouo diuidẽ
di:alij enim maioꝛibus ⁊ multuʒ fluentibus mare in
grediũt᷑: aut de mari in maioꝛa flumina atq; mũda
tranſducunt᷑:alij oc ꝑuis imüdis fluminibus mare
illabunt᷑:ũue a marí cadẽrelabunt᷑. Quide maioꝛibꝰ
vᷣo ⁊ multũ fluẽtibus:mare: fiue a mari eadã flumĩa
ingrediunt᷑:melioꝛes ſunt multo oppoſitis piſcibus
Piſces a mari aquas dulces ſubeũtes:illis à oe dul
cibus ad mare recurrunt funt melioꝛes. Minus em̃
ſunt viſcoſi ⁊ littoꝛibus aſſimilandi:quia in ſalſis na
tis falfirudo hũoꝛes deſiccat naturaliter.Qui a dul
cibus aquis in falfa funt tranſducti:⁊ viſcoſioꝛes: et
groffio:cs:q: aqua oulcís burnecrat ⁊ emollit. Be⸗
n€ eróo et pꝛedictis intelligitur:quia marini pifces
minus vífcofiraris babet ⁊ humiditatis:maxime in
petrofte immoꝛantes locis; poft bos illi qui funt oc
pelago:tertio loco erũt littoꝛei.Si aque darc c mũ
efuerint:minus laudandi bis:maioꝛibus 7 curren
tus innatantes fluminibus pcioꝛes:etiam bis qui
in fluminibus paruís ⁊ ciuitatibus vicinis. Omni⸗
bus autcs pcíozes vífcofio:es 7 groſſioꝛes:qui ín la⸗
— — ⁊ paludibus nafcuntur.
nucftigatio biete pꝛout accipitur ex anumalibtts vola
tilibus cambulabüibus iam acti eft. gu bacautem parte
4adfalfas ⁊c.agit de ppzietatib
S'o.Itttít.
inucftigat naturam diete:q̃ cr gencre natatilium accipitur
iiuiditur autem bec pare in ouas. 3n quarum pꝛima agit
de natura pifcium, 3n fcóa.f.ín bac: Palam ergo cft intel»
ligi ⁊c.qꝛ m fine Duns capituli fcat merionz oc falis actio⸗
nc quo pifces — — —
animalibus compeht fal ⁊ quibus non. Pꝛima aũt pare o
uiditur in duas. In quarum pꝛima cóparat piſces ad aialia
alia generaliter rone maioꝛis ⁊ minozis nutrimenti. n fc»
cunda, f.m hac:Piſces generaliter diuiduntur multiplici
ter cc. determiñat de pildum diuerſitate. Prima non ot»
uiditurzfed fccunda owiditur in ouas. 3n quarum pꝛima
affignatipfoz oiuerfitatem aparte aquarum c locoz:a q^
bus mapimcotuerfantur. 3n fcóa.f.in bac: His ergo p:ece
dentibus gña pifcium zc.affignat tpfoz diuerſitatẽ a par»
tc aliarũ.xj. ! ium conditionum: inter quae aqua c
loca atrenduntur. [
Pꝛima adr iſtarũ ũ cũ parte pᷣdicta
que eft de piſaum cóparatíone ad ais alalía: pectat ad p:€
fentem lectione. Sunt igit in pnti lectione partes ouc, In
quarum pzima comparat piſcẽs ad alia aialta. "n fcóa. affi»
gnat ipfoz oíuerfitatem rone locoz c aquarũ. Pꝛima aüt
pars nó diuidit. Scda diuiditur in duas. 3n quarü pt
agit de pífcius pdícra oíuerfitate. 3n fcóa genera pífci ad
ínuic£ cóparat. Pꝛima ounditur in duas. In quarũ
gnalem oíuerfitatem piſciũ rone aquará ⁊ locoz affignat.
In fcóa oc finguloz natura ꝓſequitur. Pꝛima aüt diuidi
tur in duas. In quarü pꝛima predictam oluerfitatem ona»
iẽ affignat. 3nfcoa:q: qͥdã funt pifces marini:gdam flumi
nei:⁊ quidá a mari ad flamina tran £:idco affignat oí
uerfitaté ínter marinos c fiuuiales. Pꝛima aũt ped eft de
geuerü ſinguloꝝ ꝓpꝛietatibus:diuiditur ín duas. n quas
rum pꝛima aat oc ꝓpꝛietatibꝰ marínoz « fuummeoz. In
ſcða agit oc pp:eratibus tranfeunti a marinis ad oulces.
aquas c ecõtrario. Pꝛima aũt diuiditur in ouas. "3n quaz
pꝛima »pararf.uuiales marínos adinuicẽ. In fca indu»
eitaucro Dat. c rufi Sars aríllaque eſt de diuerſitati⸗
bus vtriuſq; crus orditur in ouas pres. In quaru; pma
afficnat ouerfiratem marino. In ſcða flumumneo:ri. Scða
autem pars que eft oe finguloꝝ generum ꝓpꝛietatibus:di
uídirarin duas. In quarü pzíma agit oe pꝛopꝛietatibꝰ m
— fcóa oc — flumineoꝝ. Suntígit
ín pꝛeſenti lectione partẽs.xj. In quarũ pꝛma comparat pi
ſces ad alia ambulabilia rattone maioꝛis nutrimenti ⁊ D
noꝛis. Jn fecüda.f.in bac: Piſces aũt generaliter zc. ages
oe pifcium p:opzietatibusc ⁊ diuerũtatibus:ipſos orftiguit
per marinos z fluurales:c ab aquís marinis adoulces:7 a
bulabus ad marinas tranſmiſſos. 3n tertia. f.ín bac: iif»
cernuntur aütir odo:e zc.affignat otuerfitarem ínter mas
rinos 7 fluuíales. Sn quarta.f.in hac: Piſces fuuminum ín
actione 7 paffione ⁊c.agit 0e pꝛopꝛietatibus marinoꝛum 7
fiumíncoz fimul eo ꝙ cõtrarie funt. In quita.f. ín hac. V
££. inquit pifces fluuiales ⁊c.circa eoꝝ ppzietates Ba.et
rufum ĩducit. In ferta fin bac: Singula aür fpes ⁊c mari
noz generalem oíftinctionem affignat. 3n feprima.f.i bacz
Dulces aquas inbabitantes zc.affignat generalem diſtin⸗
ctionem —— octaua.ſ.in hac:Expletis piſcium di⸗
uiſionibus ⁊c.pꝛoſequit᷑ de ꝓpꝛietatibus marinoꝝ. In no⸗
na.ſ.in hac:Fluminei piſces cc. pfequítur oe ꝓpꝛetatibus
numineoꝝ. 3n oecima.f.in hac Piſces dulcium aquarum
i us tranfeuntiti 3 mannis
ad aquas dulces:⁊ a dulcibus ad marínas. In vndecima.f.
in hac: Bene erao ex pzedictis intelligitur &c.comparat pf
ſcium genera adínuices, ¶ TXirca pꝛimã partẽ ouo intedít
Pꝛimo dicit ꝙ piſces generaliter reſpectu animalium am⸗
bulabilíum parus nutriunt:⁊ fubtilem ⁊ aquoſum generát
fanguinem: diro oiffoluuntur à memb:zis.bocautem non
3: fimpliciter fed ín refpectu:t bocps per Sa dicenteʒ oia
reſpectu tẽperati denominari.Scðo diuidit fanguine d ex
cibis gñatur: p groſſum ſubtilẽ ⁊ mediocrem:⁊ mediuseft
duplex in fanguine 6m maío:e acceſſuʒ ad alterũ extremoꝝ
4 fermo plan? eft.i£ íirca ſcðam partem bancoiuerfitares pí
fcium affignar:quidá em in aqua oulci babitant:jdá ín (al
ſa:quidã a ſalſa ad oulcem trauſterunt᷑:ſed tranſſatio eozus
m
" - Z (bct -
coatraria raro accidit ppter aque dulcis Sclectationem ct
boom falfeznifi fiat pcoactioné ab aque impetu.Circa
tertiam parte affigaat otuerfitate inter piices fuumineos c
marinos.ná marínt pnt minis graue odoꝛẽ pprer puritas
tem:paucas (pinas ppter duriciẽ carnis q non eset ſuſten
tatíóc p fpinas;bom tñ c pauci funt nutrimenti:c tarde oc
fcendüc:q: non funt vífcofilubzicantes:nede grauce ftoma
cpo:fluuiales aũt ſunt ↄtrarij ppter caufas ↄtrarias. «ire
ciquartá pré ꝓpꝛietates fuumicoz affigaat q pdictie funt
otraric per aquefrigiditatem ⁊ bumiditatem:7 ppter
vifcofiraté in eis acqᷣſitam.⁊ fermo planus eſt.Circa dntas
pꝛmo inducit Ba.dicentem piſces fluminü ⁊ mas
xime lacuum cito putreſcere.Scðo inducit rufum dicẽtem:
iſces maximos cũ eiufdem ſpẽi funt cii numineis:eis pua
eꝛqᷓuis illt fint maioꝛis nutrimenti.Circa ſextã parte aſſi
gnat pꝛimo piſciũ oiftictiones:pzimo marinoꝝ:ſcõo fluuio
rum. Piſces aũt marini fic diſtinguunt:qͥdã em ipabitant
pelag?:quidá maris litroza:c vtriqg oiuer(antur Pm locoꝝ
oiuerfiraté ⁊ fitit. Circa feptima; parte flumicoz affignat
diſtinctionẽ dicẽs:ꝙ fir i umimei diuerſant róncaquarü ⁊
ꝓpter fitü ipfari: 7 fo:dicié: c mũditatẽ (pfaz:ficur ps ĩ tex
rca octaud partc funt tres partes. Pꝛimo agit de pio
ſcibus marínis petrofaloca pelagibabitantibus: qj melio?
ris funt nutrimenti ppter motus ⁊ colliſionẽ carnem ſubti
líantcs: multi tñ nutriũt naturalrz parum accidẽtaliter:⁊
affimilantur qͥbuſdam volatilibus:d^uíe magie aquofum
ſanguinẽ generent.Scóo cũ dicit: Littoꝛales pifces babet
muitas diuerſitates ⁊c.agit oe habitãtibus littoꝛa q diuer
fantur paque oiuerfitate:nó pabítátes aquá mundas funt
vicini pdicns c laudabiles:babitantes turoídá ⁊ fo:didam
funt fice flumineis c illaudabiles.Zertío cit olat;&lnde pí
ſces maris cc.condadit ꝙ peffimi fant illi quí in ſoꝛdida aq
fo:des a vicinitate ciuitarü contrabente babitant: babitan
tcs ín medio funt medi in malicia:babitantes aqua mũdã
« currentem funt pualentes, f£irca nonam partem funt fer
partcs, Primo ei agít oe pifabus fumineis babitantib?
aquas laudabiles:dicẽs cp babítátes aquas mũdas cũ im»
currétee:c maxime fup Loca petrofa maxime funt Lau
dabiles ppter carte mun iciẽ. Scdo cü dicit: Littoꝛei ex
ſalſitate aque ⁊c.agit oe littoꝛeis dicens ꝙ funt viſcoſi.Ter
tío oc habitantibꝰ puas aquas ciuitatibus vicinas:cum di
cit:Qui in puts funtfluminibus ⁊c.dicẽs qllí mali funt p
pter fozdiae carníü: pauci z aquofi funt nutrimenti.Quãr
to cii dicit: Piſces oc [acubus vifcofio:cs fünt cc. agit oc
pabírantibus ín lacubus q magni funt vifcofi z peioꝛes p»
pteraque foxdiciem ⁊ groffiticm nutrimenti.Quinto cà of
cir: Piſces lacunaz c pífcaríoz.asit oc pifabus ín lacuníg
« pílcarijs habitãtibꝰ ficuti viuarijs:q̃ alijs peioꝛes funt
in odoꝛe « nutrimento ppter impuritate carniũ « vifcofi»
tatem a loco cótracta. Serto cũ dicit: Ba.dicit pifces fe vis
diſſe ⁊c.inducit expimentũ Ba.in piſcibus cuíufdà lacune
in malicia abundantibus.Circa dẽcimã partẽ agit oc piſci
bus a dulcibus aquis ad ſalſas vel ecõtrario ſe tranſteren⸗
tibus. In hac aũt partc oc ſunt partes. In pꝛima aſſignat
coy naturam:dicẽs ꝙ funt medij inter flumineos et maris
nos littoꝛcos. 3a ſcða eoꝝ afíignat oiuerfitatem cum oícitz
Sed ti bíi ouo funt ofuídendi.lDec at pars diuiditur in
bnas. 3n quarü pꝛima ipfoz affignat oiuerfiratem:oíceng
q quídà a magnis flummibus ad mare tranfferuntur : alij
de flumine magno adaliud magnũ:altj a paruis 7 fo:dídie
ad mare:alij ecõtrario tranſferũtur. In ſcða.ſin bac: Qui
be maioꝛibus ⁊c.de ſinguloꝝ natura ꝓſequit᷑:dicẽs ꝙ pꝛi⸗
mi reliquis funt melioꝛes:piſces aũt ã mari ad aquas dul⸗
ccetranflati 5:tje funt melioꝛes Pope bumectationem ad
oulcis € carentias viſcoſitatis.Circa.xj.partem cóparat pí
fcee adinuicẽ dicens cp marini petrofa loca babít&tes funt
meliozes:poft bos ſcðo babítantes pelague:tertio littoꝛei
aquarũ mundarũ:mali funrbabítantes flumina puavícina
fo:díbus ciuítatum:peffimi funt babítantes lacus t ptfca»
rias:c in bís omnibus aque loci diſpoſitio ocbet attendi.
€ Circa partc íftam tría dubitantur· Pꝛimum eft oe natu
ra nutrim̃enti piſcium.Secundum oc admíniftratione pi⸗
ſcium tv(u ipſor. Tertium de diuerſitate pifcium marínoz,
fuminum:⁊ eoꝛum qui a mari ad riumia tranſferũtur.
(C Zirca pꝛimum ꝓceditur hoc modo:q̃ritur vtram piſces
fint oure digeſtionis:⁊ videtur ꝙ non:nulius cibus Gro cà
uertibíilis ad quofubet humoꝛes ppter (uc fubftantie pafs
fibllitatem cft digeſtionis ourezfcd piſces tunc pmot: ergo
non funt ourc digeſtionis. minoꝛ p5 qz iſta rna genera reri
ficut oicit yſa. de facit patiũtur:oua lacc pifces. dia oppoft
tii:o£ llud Q3 tarde aã foꝛmã fanguinis conuerntur er ou
ri oigeftionts.fed pifces ad naturam fanguinio tarde ↄuer
tuntur cuz fint pplegmatici:ergo piſces non tunt faalis cà
uerfionis c oigeftionis. lloc cría; cofirmatur pcr poc:Q: or
at 3Raf.o6s pifces ad oigerendt funt duri.ad poc oicédiz
q piſces funt oure digeſtionis. Ad rónem in contrarium ot
cendi qp oigeftibíluas cibi ín ouobus confiftit. Sumus eft
facilis paffibilitae cibí ppter mollicie⸗ fuc fubftanrie: c boc
mó laciura carniti.et bzcuíter oia cibaria fubtilia in paflio
nc oicunturoigcftibilia c facilis conuerfionis ad ianguine
«bocmodo non oícimus q piſces fint facilis cõuerſionis
qꝛ as fint pblegmatici ⁊ frigidi:tarde ad naturá fanguinis
conuertütur.Scóo modo ó: oigeftibiitae facilis quárü ad
facilé conuerfioné ⁊ coagulationé ad carné «ad mebꝛa:⁊ B
mó etíá pifces non oc facili conuertunturzcum fint aquoft
pblegrnatíd: c boc mó intellerit 3Raf.&[ Scdo ritur cir»
ca B: vtri oc pifces naturatiter fint frigidto:cs alalib? am
bulabílbus:q:fi boc effct verum:erso ftíncus effer frigi»
dio: oi aĩali ambulabili:hoc aute cfr falfum ergo pzimum
f Hus fintfrigidío:es alalibus ambulabilibus, Ad op⸗
pofitum eft qð oicit yſa ꝙ oco pifces fant frígidiz pumidz
reípectu ambulabiliti, id boc dicendũ qp pifces funt trigi⸗
dioses aĩalibus ambulabilibus. Sid rónem ín contrarii ois
cendá ꝙ ró ín onobus Pꝛimum eft ꝙ in aĩalibus c
piſcibꝰ duplex eft cóplerio, fQuedas rõne generis vt piſces
inquátum piſces: t aĩaiia inquãtũ aialia: 7 hoc mõ pifces
frigidi ⁊ bumidi fant refpcctu ambulabiliũ.Eſt alia cõple⸗
río rõne fpéi:c poc mõ aliq fpés piſcis calidioꝛ eft et ſiccioꝛ
alíd aiat ficut ſtincꝰ calídioz € carne poꝛcina. Scðo mó pec
cat ro ín cõpatione:non em yſa.cõparat dflibet pifces:l5 in
tendit cóparare pifces frigidiffimos aiali frigidiſſimo:⁊ ca
lidioꝛes calidiffimo ficut ftimcd ad carnẽ hericij:t non frigi⸗
díffimii ad calidiſſimum aĩal. ¶ Zertío q̃ritur vtri piſces
recentes faciant magnã moꝛam tn ſtomacho:⁊videt qp non
nullus cibus lubꝛicoſus magná mo:á facit ín ftomacbo:fed
piſcis cft hmõi cibus:ergo magná moꝛã non facit in ſtoma
cbo.sld oppoſitũ eft qð oícit 3Raf. qp piſces funt duriet uz
ftomacpo (—— n concedimus. 8d ratío»
né ín cõtrariũ oícendá . qp aliquid 9: magná moꝛa facere in
ftomacbo triptr. Pꝛimo mó ppter ouridié fue fübftantie ft
cut pants z caftance ⁊ hinõi.Scðo mó qðxũ diff culrate có
uertitur ad chilũ:⁊ a chilo ín chimum.Tertio mõ pz
vifcofitate ſm quà cibaría adberẽt ꝑietibus ſtomãchĩ pi⸗
ſces igit᷑ iſtis duobus modis vltimis magnã moꝛã fat in
ſtomicho:⁊ boc mõ intellexit Raſ. uarto q̃ritur quõ
ptſces recentes ſitim gñant:qꝛ ſitis d in ftomacbo cám bs
caufaf a caliditate ⁊ ficcitate ftomacbi:fed piſces funt ↄtra
rtj cahditati ⁊ ficcítati:frigidi em funt « mulrü irroxanr fto
macbtü:erao pífces recentes fitim nó gnabunt.Zld oppofi»
tũ cft qð dicit 3Raf.q fitím gnant. Dicit etiã Raſᷣ caplo oe
viatoꝛe: qp caueatvíato: vel iter agens pifces recentes qm̃
ſitim inducunt Qð concedimus.id rónem ín contrarí ot
cendum ꝙ tripliciter aliquis cibus generat ſitim. Pꝛimo
modo ꝓpter caliditatem c ſiccitatem:tunc enim fitis fequi
tur cft effectus caliditatis ⁊ ſiccitatis ſicut res calide.Se
cundomodo ꝓpter nimiã moꝛã in ftomacbo.Zertío modo
ꝓpter facilem fui conuerfionem ad corruptos bumo:es ct
putridos. iDicimus igitur ꝙ iſtis ouobus modís vltimís
pífces gencrantfinm:oe facili em »uertuntur ad naturã fi
tíe: vit dicit yſa.ꝙ qñ i febꝛe pblegmatica gñatur fitis; boc
eſt qꝛ infiámaf | phlegma.¶ Quinto qrítur p quà víam cr
pifcib? lepza gpetur. t videtur ꝙ bocnon fit vcrü. lepꝛa gẽ
nerat ex aduſtione humoꝝ ⁊ íncineratione:ficur dicit Aui.
fcd natura piſciũ repugnat aduſtioni humoꝝ cũ fint frigidi
Dietarũ vniuerſalium.
uoſt:ergo cr pifcibus lepꝛa nó poterit gñari.ad oppo»
Eie ge oicit Auicẽ. ꝙ vfug nimius pifas lepram inaucit
qõ concedo.Ad rónem ín ↄtrariũ oícédum cp aliquis dibus
o: induccte lepzá quattuo: oe caufis. Pꝛimo mó ficut. ile
abus quí pumoses aduftos mulnplicat ficut cibi calidi:qui
:ius pumoses incendũt⁊ poftea adurüt.Scóo mó à: ab?
pꝛã inducere humoꝛes mẽlãcholicos gnando ficut pifazle
tc8:fabe c filia. Tertio mõ ꝓpter ſui immundicie:qꝛ bumo
ree immũdos anat ficut caro caballoz c aſinoꝛuʒ Quarto
mó ppterfaale fui cõuerſionẽ. pifces crgo tertio modoc
quarto lepꝛã gñant:habẽt erf faal£ conuerfione; ⁊ ad ĩmũ
dos humoꝛes ↄuertũt. Sexto q̃ritur quarc piſces lepꝛã
gũant:maximẽ cà lacte comeſti:ſicut dicit Sui. vel cti caſeo
Dicẽdũ q lac comeftü ci pifcibus inducit lepꝛaʒ:⁊ cá Dui
eſt:q; ficut incft pifcibus q oc facili conuertant ad humo/
reo malos ⁊ putridos:ſitr bec eft ppzieras lactis ꝙ cito co
uertatur ad humoꝛes quos iuenirt qꝛ pifces ad maloe bu
mo:es c putridos cõuertũtur:⁊ fanguine crudü 7 immun»
dum generant: c etiã magnã mozam ín ftomacpo faciunt: t
lac fimiliter oe facili connernturzídeo conuerfio piícius ad
humoꝛes purridos augmentatur.
¶ Tirca tcóm ꝓceditur boc mõ:queritur vtrü ín febzibus
compctant piícee c vidctur ꝙ fic: febzs eft calida c ficca
oifcrafia:fcd dieta in fanis erbibef p filitudinem:; egris ve
ro p otraríctatem:fed pifces tunt frigidi ⁊ bumidizergo fe
bxicitantibus € 2ualefcenribus cópetunt. £5cóa ró bec eſt:
non pbibentur pifces exhiberi nifi ppter facile couerfioné
fed in via cibi nos oamus quafdáres frigidas cíto cõuerti⸗
biles:ficut aquá frigidà ⁊ cucurbitas:ergo filr pifces ocbet
exbiberi.Ad hoc dicẽdũ ꝙ non có Ad rõnem dicẽdũ
(p pifces ai D qp funt frigidíz hũidi:ſũt oc facili 2uernbiles
püo:es immtüdos c coꝛruptos:⁊ qꝛ in febzibus tales bu
moꝛes inueniü£ zio eis nó cópetunt pifces; c'etíá in eis ẽ na
tura magnavncruofitatís:vndce calozé inaturale incendunt
Ad ftm oícendi ꝙ res quafdam frígidas erpibemus: pi⸗
fcco ti non:qꝛ ín pifcibus eftvncruofitatis natura:cũ mot
aĩali tã ambulabili:qᷓ natatili fit magna eucruofiras: et qz
res vnctuofa oc facili ad calose innaturalé conuertit᷑: ficuc
dicit yfa.io pifces non cõpetũt. ¶ Scdo qrirurq mai? no
cumẽtũ inducützan piſces:an amygdale:cũ in amygdalis
fit natura vnctuoſitatis ſicut in piíabus. Sid hoc dicendum
QE CHEER —— exhibitio pí
ppter cám pdictam.í. ppter vnctuofitatem:nos tñ of
cim? ꝙ plus nocet exhibitiõ piſciũ.⁊ cá buíus eft: q: offert
vnctuofitas pífcíüc amygdalarum:c etíá caliciras caufara
3b cis:q: pífces exbibitĩ plus calefaciunt co:pus qualitate
vcl caliditate nutrimenti p amysdale:⁊ magis nutriunt 7
inaío: eft icís vnctuofitas:dcgd em̃ nutrit caloꝛẽ naturale:
nutnt innaturalẽ:ſed piſces magís nutriũt calo:e
dq amygdale:eo qp magis nutríüt cozpus. vf: cítíus conuer⸗
tunt ad calo: inaturale: c ideo non debẽt epbiberi:et plus
nocct erbibitio piſciũ p amygdalarü. €] Zertio qri£ vtrus
oↄualeſcenti ab egritudine magis ↄpetat erbibitio piſcium
qᷓ carniũ:⁊ videt ꝙ plus cõpetãt pifces. 3n 2 ceti em
& fcbze remanet aliq veſtigiũ cx cgritudinezautus fignum
€ft ꝙ Ba. in regimimeacutoz papi qp 2ualefcetes ab egrí
— trcs dies regant eadẽ dieta d regebant᷑ in egritu
díne:fed pifces minus augmẽtãt caloꝛẽ innaturalem d car
hes:ergo piſces plus cõpetunt.Contrariũ tf facimus.Ad
dicẽdũ q neq; ifte cibus neq; ille cópetit.Ad rõnẽ dicẽ
dum q ín conualeſcẽte ouo funt »fideranda. Pꝛimum eft
mala oífcrafía a febꝛe 5 cófoztatio virtutis .quá
t3 crgo ad oifcraftam nó cópetuntzneqs pifces: neqs caro:
td quát ad »fo:tationz oamus pmóiciboe ⁊ plus cibum
carni d pifciti cũ fanguine melioꝛẽ gñant d piſces.
['sEirca tertiũ pcedif poc mó:dn£ in qbus pífcib?fit ma
—— — in — imn — ee
19:0: diſpõnes odo:is 5trabunf ab ads:fed aq
ira prente eft odoꝛis refpectu oulcis:á pifccead falfe gra.
uis funtodo:is refpectu oulcis.llpoc etià videm? erpumen
to.sid oppofitü eft a3 oicit vfa. cp piſces ad oulcis grauio⸗
ria funt odoꝛis d? ad alfc.Q15 coccdimus: cc puius cftqs
Fo.xc
grauitas odoꝛis ít piſcibꝰ eft aggregatio ſuꝑſtuitatũ
darũ in coꝛpoꝛe:ſe aqua falfa — mü
dificat carnes: t ídeo pifces ad oulc dicuñt᷑ grauioꝛis odo
: egataru : acr
trínfcca quá pabetpifces ab aqua ↄtinẽte. igi mó
PE ENEOUUDE pifces ad oulcis.
alfc. vi interi?pabétbont odo:cz malüvero extra.
Queritur quare piſces aque falfe non babent carnes ſalſas
qꝛſicut dicit pbs libzo oe atalibus:cibus in pifcibus m oꝛe
non oiu manet:q lubzícaf ppter aquá:fed alídd penctráe
cũ cibo oar ppzia naturá (lus cuius eft cibus:g aqua oat
p:ías naruram piſcibus:et fic pifces ad falfeerunt ſalſi·
jid poc biczdii q cameo co nó ocbét ce falfe: c buius cá €
q: pifces nõ recipiunt aquá falfam ín tuinutrímérü. €inde
notãdũ ꝙ in aqua falfa funt dé pees grotte fariov
colaturzremanct
cipi oulce t oelectabile m camé pilcts cóuertat:ió caro pf
fcis mariní 05 eẽ oulcis ¶ Tertio qrimur qui pifces funt me
lioꝛes:an illi q tráfferunf ab aquis falfis ad dulces:an illi d
econtrario: 7 vide£ qp illi d tranfferuntur a oulcibus ad fal»
ſas:q; piſces ad falfe laudabilio:es funt dp pííces ad oulds
ficut dicit yfa.ci p falfedíne carnes oepurent:ó pifces qui
adaquá ios —
Ad bocoícedi qp illi d tranfferuntur ab aquis dulcibus ad
falfas peioꝛes ſunt:⁊ cà pu? eft q: pifcce ad dulcis ſũt mul
tum bumídí c cópofinonís moliis:c íoin aqua falfa eliquã
tur 7 tabefiuntzvn funt groffi ⁊ vifcofi 7 fic illaudabiles: in
illis vero pifcibus q (unt in aquis falfis 7 tranfferuntur ad
oulces:carnes funt müde ⁊ depurate:nec índiset nifi nutri
mento [illud aũt reperiũt in aqua dulci:⁊ iõ boni
⁊ lsudabilce ſunt.Ad rationem dicendum dq bene tenct in.
oiuerfis generibus,
o, , Cedioxir ——
¶ His crgo canfie p:ccedér — multis
modis diuerſantur:qui tñ.xj.eẽ videnrur: Alij enim
ex diuerſitatibꝰſuoꝛum generi. Alij ex oiuerfis nara
risaquarum fuarum. Z errium er mundicia earum,
£artum cx motu ⁊ dete ipſoꝛũ.Quintũ oc exitu
pifcium.S»errm oenaruris ventoꝝ 7 co» fecüve
tí ferunt. SSeptimum cr cibarijs eoꝛũ. Octauum er
etatibus eoz. IHonum er anní tépozibus. Deci
cc ſuoꝝ mẽbꝛoꝝ diuerſitatibus. Andecimum cr arti
ficijs apparandoꝝ.Diuerſitates generum onc funt:
aur em̃ molliũ carniũ:aut duraꝝ groſſaruʒ. Molles
carnibꝰ:aut viſcoſi ſunt litroꝛei c marini dure curie:
aut no viſcoñ neq; groſſi (icut petroſi: z puí dj ſub⸗
lis funt cutis. Duri vo carnibus aut vífcoti ⁊ arofft
qui oefluminibus ciuitatibus vicinis ⁊ oe lacibus
⁊ paludofis furit locis:aur ourí fed nó vifcofi ſicut à
oe pelago líttozibus fant daris. 3n nurrümento ⁊
téperamento landabílíozes oi funt cõplexione:⁊ ad
digerendum facilíozes d carnes hñt molles nulli? vi
ſcoſitat neq; groffiriei-neqs grauis odo: ficut d oe
pdagoz perrofis locis. fanguis ques griant tépera.
mto eftvicinus:z ideo nõ mínus erercitarís eft có
gruus t defectis:ſicut ſenioꝛibus egrítudines exeũ⸗
ſunt carniũ vifcofarum groſſarum fient littoꝛei qui
bus flumina influunt:magis nutribilioꝛes ⁊ vnctuo
ſioꝛes:ſed tñ illaudabiles vtpote ad digerenduʒ ou
rioꝛes:⁊ malum ſanguinẽ gñand o vicinioꝛes:vñ nó
funt comedẽdi niſi ec necciticate cus ſinapi ⁊ ũtibus
Qui duras babet carnes:ſed tñviſcoſas ſicut pifces
magnoꝝ fluminum ⁊ cito currẽtiũ:ad cõparationeʒ
petroſarum illaudabiles:q; groſſioꝛes:⁊ ad digeren
dum durioꝛes:⁊ ad diſſoluedum tardioꝛes atqs nu⸗
tribilioꝛes:ad cõparationẽ littoꝛeoꝛuʒ melioꝛes cum
ünt minoꝛis viſcoſitatis.Sanguis ergo que grant
eit vícinus fanguínt qué grant pifces pelagi z rame
groſſioꝛ. 3deoqs ouenibilis 7 exercitantibus 7 calo
rem naturalẽ hñtibus foꝛtẽ:confoꝛtationẽq; mẽbꝛo
rum magis qᷓ ſanitatẽ cuſtodire amãtibus. Duras⁊
viſcoſas ⁊ groſſas carnes hñtes grauiterq; olentes
ſicut fluminum ꝑuoꝝ piſces ciuitatibus vicinoꝛum
minus fant fapozí ⁊ magis nutritiui: ad digerenduʒ
duri inſipidi funt ex grauitatibus odoꝛum. Oure of
geruntur duobus modis:vel q: carnes hñt duras:
vcl q: pigues ⁊ viſcoſas. ¶ Diuerſitates piſciũ ec
naturis aquarum (3 diximus :cuʒ quoſdã ín falfa:qf
dà in dulci pabírarc diceremus.Qui in ſalſa:minus
funt vífcofizz minus grauis odoꝛis a coꝛruptõibus
lõgi:ad oígerédus citũ:minus in ftomacoo nocut;qz
: aqua quà incolunt calídío: z minus naruralr hũida
cit. Zu dulci aquaviſcoſioꝛes:odoꝛe grauioꝛes ĩ coꝛ
ruptiones dito fc vertentes:dure digeit biles ftoma
cho nocentes.vñ eoꝝ nutrimẽtum malum eſt.Gale.
Omnes piſces fluuiales ⁊ lacuales:etſi carne mol⸗
liores ſunt:groſſioꝛes tri c ín ſtomacho funt nocen⸗
tes:in coꝛruptiõeʒ dito ↄuertibiles Diuerſitates pi
ſcium ex turbida⁊ dara aqua:q; oc dara laudabilio
res:⁊ longe minus coꝛruptibiles:maxime petroſa ín
colẽtes:vel fi aqua falfa eſt:qꝛ odoꝛe minus graues.
In turbida aq̃ moꝛãtes peioꝛes ſunt:⁊ magis coꝛru
ptibiles:marie fi finr in qͥeta ⁊ lutuoſa:qꝛ bi grauio
ris odoꝛſſũt:ſi fint ít foꝛtiter currẽtibꝰmelioꝛes fuut
G quieſcentibus.Silr d inbabírant ebí venti flant
melioꝛis carnís qp fi nullus vẽtꝰibi ſufflauerit:maxi⸗
me fi feprétríoni loca illa fint oppofita:q: ventus fe^
ptẽtrionalis naturaliter ſiccus: cft « ſecũ odozifera
b5.ídeoqs pifcibus grauitatem odoꝛis aufert.Qui
vᷣo inhabitãt loca ventis occulra:pciozes funtzquia
venti ablatio motum aque tollit ⁊ quíctem reddit.
€5ilr piſces vbi auſtri flant:illaudabiles ſunt: cau
auſtri naturaliter humidi ſint:⁊ qð ſecum ferunt ab
ominabilis ⁊ grauis cft odoꝛis. vnde pifcibus au^
gmératurgrauítas odo: «1 De exercitijs:piſces fe
femp mouctes ⁊ labozantes 5:6) funt mediocribus
qꝛ multus motꝰ⁊ exercitia eoꝝ rarificant coꝛpoꝛa:
emolliunt carnes:viſcoſitatem ⁊ groſſitieʒ anfcrunt
Scðm diuerſitates nutrimenroz:q: paſcentes her⸗
bas recẽtes ⁊ radices laudabiles:oppoſitis ſibi me
lioꝛes:marxime fi ad fuerit care Diuerſitates piſciũ
er etate ⁊ — melioꝛes inter paruos et
maioꝛes funt his magis laudabíles:q: parui etſi.in
so laudandi:in altero tii nó eſferendi.inaioꝛes non
laudãtur ín boc vnde parus magnificacur.cfferun
Lwber
tur:vnde paruus depꝛimitur:qꝛ paruus etſi in par⸗
uitate viſcoſitatis groſſitiei etcratur:⁊ qp velocier
digeratur ín ſtomacho fit nocens:in hoc tñ no lauaã
dus:qꝛ cíto ín coꝛruptioneʒ mutatur.Maioꝛes erii
nó laudandi:q; grom ⁊ viſcoſi ftomacbo noaturtut
boní:q: non coꝛruptibiles ſunt.Meaiocres $ iau
dabilioꝛes vrpore intervtrãꝙ; criremirate fe gaben
tes:qui tñ tripliciter diuiduntur.Alij enim carnc ou
rioꝛes:alij in genere fuo mollioꝛes: ali mediocres.
fi in genere fuo fiunt durioꝛes:parui erunt lauda
bilío:ce;q: paruítas cratis ficcitare tẽperat caris,
Qui vcro mollioꝛes maioꝛes erunt melioꝛes: q: ma
io:íras erarís mollícíes eoꝝ tẽperabi t.Qui mcdio
cree in medíocrítate maioꝛes. Inde /Dal. pifces put
melíoxís funt carnís ad oígerédü facilio:ce; ⁊ mn?
ftomacioo nocturí:fs cíto i coꝛruptionẽ mutãdi.Oa
loꝛes carne füc groffio:cs:c ad digerẽdũ faciles.ſto⸗
nt3cbo nocérce;fed nó cito co:ruptibücszboz med
füt laudádí;q: ab extremitatevtraq; fibi ſumũt qo
mag; ẽ laudãdũ.Diuerſitates piſciũ ec aunitpibus
4 coz groſſicie:⁊ macie intelliguntur;q: mediocres
ín cram̃ tie laudabilío:cs funt:cti nimium groſſi ſint:
⁊ ad digerendũ duriſtomachi emollitiui:grotſuʒ gc
nerantes phlegma ⁊ viſcoſum.Si macri ſunt aa oi
gerendum duri:⁊ iõ vtriq; oc vtroq; malo non lau
dãdi.Mediocres ergo funt melioꝛes tẽperatioꝛes
⁊ laudabilioꝛes funt cii oua facerc incipiunt: qꝛ qui⸗
dam ouis pleni incraſſantur:⁊ cum iam ouauerent
macie afficiuntur.Quidam vcro cum oua emiſcriut
incraffantur:z eus inceperínt funt macri. Ambo tñ
non (cfi ouarc inceperínr. 3ncraffanres em̃
ouis pleni illaudabiles funt pꝛopter multitudinem
fue pinguedínis :fitr z nó laudandi cum oua cmifc
rint ec nimietate fae maciei:qui ctíam fi indaſſan⸗
tur cii oua emíferínt ec multírudine pinguedinis il⸗
laudabiles ſunt.Quivero maarefamt ouís pleni no
fant amádi ex quãtitate maciei.melioꝛes hoꝝ medij
¶ Diuerſitates pííci ex fuis membꝛis multe fant:
alía em̃ raruralíter funt pínguía (icut vmbilici aur?
culcocult.Zilia mínus caſſa ficut latera cffa o0:
fam circüdantía. Z1lía erri naturatr vifcofa- ficut capt
ra. Zllía eim naturalt mobilia ficut cauda: oo:fi offa:
ala. 2ilía i motu rarioꝛa ficut embílícusz coſte Pin
guioꝛa:ad nutriendii illaudabilioꝛa:qꝛ pinguedo fa
cit cavifcofa:c a ſtomacho « inteftínis lubzica ad pe
netrandumvernas oura dto coꝛruptibilia.maxime fi
pífces craffifiunt naturalr. Que cním mac piſcis
naturalíter mẽbꝛa pínquía ſunt:minoꝛis nocumcnti
q: macies naturał pinguedinẽ tẽperat illius mẽbꝛi.
nc aũt mẽbꝛa no funt natural craſſa ficut latera
ad exeũdũ a ftomacbo « inteſtinis funt tarda p par
uitate fuc viſcoſitatis:ſed tii ad digerendũ velocio⸗
ra:⁊ non cito conuertibilia:nutrimento laudabilia.
marime ft piſces craffi fuerint:piſcis enim ꝓpꝛie pin
guedineʒ nutrit:⁊ i vẽtre adunat:⁊ ideo doꝛſa ⁊ la
tera minus ſunt pinguia.Cum bec membꝛa tii pin⸗
guis piſcis fuerit:tenerioꝛa ⁊ ſapoꝛoſioꝛa⁊ vnctuo⸗
fí0:3./£ um macri fuerĩt:dura⁊ groſſa ad digerenduʒ
tarda.Que aũt membꝛa hoꝛuʒ funt mobilioꝛa:ſicut
Dietarũ vniuerſalium.
cauda ⁊ doꝛſa: cala: carne funt peioꝛa: er minus
pínguia:ad digerendum velocioꝛa: nutrimento lau
dabilío:a:marime fi piſcis craſſus fuerit. Que mín?
mobilía ficut vmbilicꝰ:⁊ cofta vcl viſcoſioꝛa ficut ca
pita funt groſſioꝛa:⁊ ad digerẽdũ onríoza:c ad nu^
tríédii coxuptibilioza. 3nde Ga.Carovmbilici⁊ ca
pítis oim pífcium illaudabilis cft:q: ftomacbo inna
tat ppter vífcotiratt ⁊ encuofiratc fi ua5;vndec ou
reotgerítur. In fundum aũt ftomacbioefcendentia
pilos fuos cmollíuntzqui lubzicifactivelociter cijciũ
rur.vii plurima gñatur líentería, f£aro caude: ale:
offa oo:fia capite ad cauda circundãs tenerioꝛ:⁊ ad
oigerendü eft velocioꝛ:⁊ nutrimẽto melio: ex nimio
motu fio: ⁊ offiumfricatio carné tencrat:⁊ mollicie
atq fapozítaté pftat ſibi.Latera vero « cofte ad có
parationé caude z ale:parü funt oura:q: minus mo
bilia:ad coparacione embilíci mollioza 7 minus vi?
¶ Proprietatibus piſciũ c diuerſitatibus rone locoꝝ affi
——
qua ⁊c.amgnat eoꝛum diuerſitatẽ a parte puritatis t im⸗
itatis aquarũ. 3n q̃tta.ſ.in bacser e *
a pte motus ⁊ qetis aquard. 3n qᷣnta.ſ.in bac. ilr qui in»
babitát vbí veti ⁊c.a pte flatus ventoꝝ c pꝛiuationis eiua
t ipſoꝝ diuerñtate:eo qp ad moti a vétis 2punt. In ferta
f.in bhac:De ecercitijs piſces fe mouẽtes.a parte motus et
quietis pífad. 3n ſeptima.ſ. in hac:Scðm o(uerfitatem nu
trimentoz cc.a pte nutrimento. In octaua. fim bac: Di⸗
nerfitates piſciũ ex etate ⁊c.a ptc eratís ⁊ magnítudinis:7
paruítatís ad ipfas ↄſcquentiũ. In nona. f.ín hac: Diuerũ
tates piſciũ er anní tẽpoꝛibus cc.cr tẽpoꝛibus anni. 3n oc
címa.f.ín bac: Diuerfitates piſciũ ez mẽbꝛis ſuis cc. a par»
te mẽbꝛoꝝ. In vndecima.ſan iuerfirates pííaum er
artíficija 7c.a parte artificalii apparatuum. 3/fta aũt pe ad
fequenté fpectat lectionem, Sunt igitur tn lectione pfenti
s.t ca pꝛimã partẽ dicit ꝙ poft pdíctas oíuerfi
tates affignande funt oiuerfitates pifcium Pm modos.rj. €
ipfos $m o:dmé affigmat manifcfte.£ írca pꝛimã parte fcóe
partís oue funt ptes. n quarü pꝛima orftingurt modos ct
diuerſitates pifcii a pte ipſoꝝ geneꝝ. In ſcða.ſ.in bacc Du.
Yi vero camíb? ⁊ vifcofi.oe modis diuerſitatis pfequi£. bi
Git iai cp pííces róne ſuoꝝ generũ multípIr ouierfan£ $m
molliae c ouricie:fubtilitate ⁊ partiũ groſſitiẽ:nã qͥdã ſunt
:ddam duri:molliũ aũt quidã funt viſcoſi:qͥlam nó
viſcoñ. Tonſequẽter de ſingulis pfequit gñibus.Hec aũt
Dry intres. 3n quaz pzíma agit oc ourís nó vifcofis
fcóa.-ín bac: Qui mollium funt camíü viſcoſaꝝ ⁊c.agit
, Se mollibus aroffis ⁊ viſcoſis. In tertia.ſ.in bac: Duras et
vifcofas ⁊ arofías carnes habentes.agit oc duris vifcofis
t groffis. fles igíf de duris nó viſcoſis:dicit qp talce funt
tto:eí:c in pelago habitantes:⁊ funt boni nutrimẽti:cõpe
tütereratátibusc qefcentibus:boná fanguine generant €
mult oantnutrímetà De mollibusvifcofis otcit ꝙ praud
dant nutrimẽtũ 7 groffum:c iõ cfi alius diureticis funt
com edẽdi:multũ at accidentatr nutrit. De ouris viſcoſis
dicit ꝙ talcs ſunt in magnís ftumímb? cito fLa£tibug:et re
Fo.xcj.
ſpectu petroſoꝝſunt dure digeſtionis:multũ nutrientes ac
gagẽtaliterreſ littoꝛeoꝝ molliũ funt laudãdi tnoibus
De duris mfcofis ⁊ groſſis:dicit ꝙ mali ſũt nutrimẽti:mul
tũ t nutriũt accidẽtatt:⁊ mali ſunt fapo:] t hoꝛribilis odo
ris. Circa ſecundam ptem pꝛimo expedit fc oe diuerſitate
piſciũ rõne aquarü:oicene qp ſicut dictũ eſt:piſces ad ſalſe
melioꝛes (unt ppter carmi ſubtilitatẽ. fBa.copa
rat pifces adinuicé oicee fluminales c lacunales qꝙᷓuis bas
beant carnes molles:tñ funt araucs ſtomacho nocẽtes ci»
to ad putredine ↄuertibiles.Tirca tertià partem affignat
pifaum diuerũtatẽ róne puritatis aquarũ ⁊ turbulentie ot
cen8 ꝙ babitantes ín pura marimein loas petrofis mclío
res (unt ppter carni puntatt:turbidà aquá pabítátes pc
ío:es. £irca quartá parté affignat diuerſitate⸗ pifcium ex
pte motus ⁊ qetis aqua :oíces qp qni funt in aqua ↄtinue
fluente cri magno impetu funt melio:es.£ irca quintá pte
affignat coz diuerſitatẽ a pte ventoꝝ:dicẽs qp vetís erpofi
ti funt meliozes: ibo:ee melioꝛes dp expoſiti auftro
quia biccames ocpurat t odo: bon redditzaufter autem
contrariti induat.Xírca ſextã pte aſſignat piſciũ otuerfita»
té róne fuoz exercitioꝝ ⁊ qetü:o:ces qp creratátes funt me
líozes ppter carniũ ſubtilitatẽ. £irca feptima partem affi»
gnat eoꝝ oínerfitate rõne nutrimẽti:dicẽs qp paſcẽtes ber»
bas ⁊ radíces funt melío:es ꝓpter nutrimeti puritate. ££ ir
c3 octaua pt£ funt tres ptes. 3n quarti pꝛima affignat pi»
fcit of t£ rõne etatis:dicẽs qp pui funt Mery iram).
pter citã ↄuerſionẽ ín coꝛruptionẽ: cinde magni funt laucã
dí:funt aũt laudandi ppter veloc£ digeſtioneʒ:⁊ inde funt
magní vitupandí:mediocres aũt (unt pfecte laudandi. n
ſcða.ſin hac:Que th otuerfan£ tripłr ⁊c.ipſoꝝ oiftinctione
affignat dicẽs ꝙ qͥ funt molles funt mah in pꝛima etate: in
piouecta boni: d at duri ecõtrar io:medij in media. "3n ter
tía f.ín bac: Inde ££a.pífces parui cc.»firmat intennones
fuá p Sa. idem ocoxditer dicctẽ. Circa nona pt£ouo ínten
dit." $»:imo dicit cp pifces in quocũq; tẽpoꝛe (unt mediocrꝭ
babitudinis funt laudádi "3n quo atit pingues multü funt
illandabiles ppter viſcoſitatẽ:in d mulrá macri funt illau⸗
datiles ppter duriciẽ. So affignat coz bonitate ⁊ mali
dá rone ouoꝝ:dicẽs ꝙ pifces mediocris binudinis funt me
lioꝛes ci facere oua incipiunt:nã quidã pifces cti ouis funt
pleni tunt pingues:poſt ouationẽ macri:qͥdã pcft ouoꝛum
emiffione fiat craſſi:in inceptione ouationis macri:⁊ vtriq;
hoꝛ in ouatione funt illaudabiles:ſed craffi cuʒ pleni funt
ouis ſũt laudãdi:qꝛ tunc diminuit᷑ craſſicies:poſt ouationẽ
illaudabiles:qꝛ nunc intẽdit᷑ craſſities:macri nó ſunt lauda
biles in emiſſione ouoꝛũ ꝓpter nimia macie: q fiũt craſſi in
emíffione ouoꝛũ non funt laudabiles ppter craffiríei intẽ⸗
fion: fiit medíocres igit funt laudabiles. irca occimas
parté pfequit oc piſciũ oluerfitate a pte mẽbꝛoꝝ:hec autẽ
ps oiuidif ín duas. 3n quarü prima affignat oíftínctiones
oiuerfitatis mẽbꝛoꝝ. In ſcða.ſ.in Dac; Piguioꝛa ad nutriẽ
dũ ſunt illaudabilioꝛa ⁊c.ꝓſequit᷑ oc ſinguloꝛũ diuerſitate
mẽbꝛoꝝ. Pꝛima nó idit. Scða aũt diuidit᷑ in qͥnq;. 3n
quaruz pꝛima agit oc mẽbꝛis pinguibus. in ſcða ſin hac:
Que aũt mẽbꝛa nó naturałr funt craſſa cc. agit oe macris.
In tertia ſ.in bac:Que aũt mẽbꝛa hoꝝ ⁊c.agit oc mag! mo
bilibus. In q̃rta.ſin bac:Que minus mobilia (unt ⁊c.agit
be minꝰmobilibꝰ. In qͥnta.i.in hac: Inde Ba.vmbilici ⁊ ca
pitis caro ⁊c.inducit auctoꝛttatẽ Sa mẽbꝛa adinuicẽ cõpa⸗
rantis $m maioꝛẽ laudẽ c minoꝛẽ:q̃ m pdíctis ↄditionibus
attẽdit᷑. Circa pꝛimã ptẽ affignat mẽbꝛoꝝ diuiſionẽ quadri
mẽbꝛẽ:q̃dã em funt min? pinguia:q̃dã magis:q̃dã viſcoſa:
q̃dã magis mobilia:q̃dã mín? «Circa pꝛimã ptẽ ſcðe partis
agit oe mẽbris pinguib?fub ipfis viſcoſa cõpꝛehẽdẽs:⁊ oí
ár ꝙ ſunt laudabilia pter lubꝛicationẽ a ſtomacho ⁊ offi
cilẽ penetrationẽ.q̃dã tn pinguiũ (unter piſcibus pĩguibꝰ
⁊ bec ſunt peioꝛa:q̃dã aũt ex macris:⁊ bec pᷣualẽt.Circa fes
cundã partẽ agit de macris:dicẽs qp ſunt mala ppter duri⸗
ciẽ:de pí(dbus aũt macris accepta (unt peioꝛa: oe pínqui»
bus melíoza. f£ irca tertiã partt aqit oe magis mobilib? oí?
cs ꝙ funt mclioza ppter puritatẽ ⁊ ſubtiluatẽ a motu con
tractã.Circa quartà ptt agit oc minꝰmobilibꝰ:dicẽs p ma
m i)
Liber
b fist ppter cis ↄtrariã.Cirea jntá ptt inducit Sa.cõpa
ranté mebra adinuices $m maioꝛẽ laud t míno:e, C fermo
etus plan? eſt. fic termínat pec pe. 4 £iírca pteíftà dngs
bubitant. Primũ eft 0c diuerſitate pücii a pre gnis rpoztt
Scðm eſt oc diuerſitate piſciũ a pte diſpõnis aquarü in q»
bus habitãt.Tertiũ eft oc diuerñtate piſciũ a pte ventoꝛũ
Quartũ cft oc oíuerfitate cog a ptesutriméti. Quintus oc
oinzrfitatecoz ppter ouationem,
¶ Xurca pmi perdit boc mõ:qͥrit ci fint pifces fquamoft
£d iánó:q funt melioꝛis nntriméti; cmidet q nó fquamoft
fintmelio:ts nutrimẽti:q; fite eft ín aialibus ⁊ pifab?; vn fi
cut ín atalibus pili c engucs giant ex (upfiuitate nutrimẽ
tirntr ín pifaibus time er fupfluítate natriméti gnant: et
€r bocps5 ꝙ in natura bumaaa cft paucigeneratio pdíctoz,
qꝛ fupfluitas pauca: fme á gñant cr fupfluitate ; ót illis
pifabus in qbus erũt plures f qme:maio: eft fupftuitas: c
in carẽtibꝰ fqmis mĩoꝛ:ſʒ illa in qbus eft minoꝛ tüpfluitas
melioꝛris funt nutrímenti:ó pifces nó ſq̃moñ melioꝛis funt
nutrimẽti.Ad oppofitü eſtillud qð oícir yíaac.f.qp habẽtes
ſq̃mas melioꝛis fimt nutrimẽti:qð ↄcecũmus.Et cã buius
eſt:q: in piſcibꝰ ſq̃mis caretibus humiditates funt multez
inreríus retinẽt:⁊ nibil cedit ad exterioꝛa.qꝛ cutis exteríoz
groffa eft:c ió fupfluitares nó pfit expalarc nec ouerti (n fd
mas:cíó fiunt mali nutríméti. In phrib? o ſqmas fuper
fluitatce ad exterioꝛa pꝛũpũt pprernaturi fqmarü:vnde
bit ctíá cute exterioꝛẽ valde fubnile: vii carnes interi? mun
dc remanct. Aid rõnẽ in Sꝛiũ p5 ſolutio:qꝛ oc ppzietate pis
ſciũ cft vt in ipſis mulra ſuꝑfluitas sencret pprer magnas
frigiditate quà hñt:⁊ ió cà pmót fupfunras interius remas
nec:fiüc mali nutrimẽti:ſicut nó hñtes ſq̃mas:qñ ᷣo exteriꝰ
tranſmittit᷑ boni nutrimẽti ſiũt. ¶ Scðo q̃rit ci finrgdam
iſces hñtes ſq̃mas puas ⁊ mímimas:ddà fint hñtes groſ⸗
ae ⁊ multas:qͥ ſunt meliozis nutriméti:t videt q» habctes
ſq̃mas groſſas: ppter em multitudinẽ ſq̃ marũ mũdifican⸗
tur carnes interius:g̊ quãto maío: eft multitudo ſq̃maru⸗
tãto maio: eft puritas carnis:g piſces hñtes fquamas grof
⁊ mult as:mũdioꝛes ⁊ melioꝛes ſunt.Cotrariũ dictat er
penmérü:ficutvidem?in foleís d bt carnes mũdas ⁊ ſqua
tas minutas.Ad hoc dicẽdũ qp in. piſcibꝰ bnribus ſqmas
minutas:maioꝛ eft laus:⁊cã huius eft: q: fma ꝓuenit er
bumiditate interiozi; vni ab pumiditate groſſa puenit fq»
ma groffa: z ec fübtili bumiditate ſubtilis fdma: vn ficut
videm? m natura bumana fm c dicit Ma. ꝙ bó qui b5 vns
gues tenues:ſubtilis ingentj 05 ec:qꝛ atreftan£ ſupfluitati
€o:dís:fitt á groſities f qmard atteftat groſſitiei pumidita
tía: (ubrilitas earũ fubtilitari bumiditatis: ps ígit ex his
q bites mínutas fijmas t ſubtiles funt melioꝛes:q; atte»
ftan£ bonitati humiditatis: t bites groflas peioꝛes:eo ꝙ
atteftant grofíinei humiditatis. ¶ Tertio ánt q9 gen? pi
ſciũ fit melius:an marinũ:an aliud:⁊ videt cp marinũ:dicit
efi 3Raf ꝙ inter oĩa nutriẽtia caro maxime nutrit c langui
né multipiicat:⁊ io multi vtẽtes carne fepe phlebotomẽt
g piſces illi j maxune naturá carnís hñt:ðde bẽt marime nus
trire:fed qͥdã piſces manm funt bmói ficut bhtes virtutes
refpírationis ficut oclpbim c balena:óiftí pifces inter oia
$53 piſciuʒ magis nutríüt. &c3a ró bec eft:caloz naturalis
marienutrit illonutrimeto qð eft fibí 2uenieng:t qð natũ
eft ↄuerti ad naturas fanguinis: vii qð magis ad naruram
fanguínis 2uertif magis nutrit:ſed pifces fanguine carét
ficut dicit pbs:á pifces d magis accedũt ad naturá ſangui⸗
nis magis nutritit:fed qͥdã pífcee marini ſũt bmõi ficut del
pbínibalena:óifti pifces maríme nutrit. Ad oppoſitũ:illi
pifces minoꝛis fimtnutriméti q ad natura ſangiunis ⁊ mé»
bꝛoꝝ cũ magna difficult ate ppter firi sroffitie tráfducütur
fed maríní pdicti funt bmót: 6 peioꝛis funt nutriméti p ad
oulcie piſces.Ad hoc dicẽdũ cp pifces maríni q funt refpirá
tes t bites naturá ſanguinis 7 calo: maxime nutriũt.Ad
rónem oicendü cp alidd 6: nutrire magís ouob? modis:na
turalr vcl accidẽtalr:piſces igit maríniifti multũ nutriunt
acciaẽtatr:qꝛ magis mozan£ ĩ mébste: fs naturalr:yno mó
ficzalío mó nõ:qꝛ naturalt nutrire duobus modis eſt. Pꝛi⸗
mo mõ ppter fui facile paffibilitaté: t hoc mõ lac ð multü
nutrire naturalr:q: dito ↄuertit᷑ Scðo mó ppterfui ppoz
tionem ad naturá ſanguinis:piſces g petroit oc aqua oulei
multi nutriat naturatr plus d? manni; q; faci 2uertütur
Scðo tii mó pifces magie hñtes naturá fanguíni$ magnu
mũt.¶ Quarto rif cus cóc fit pifcibus fanguine carerez
üre Qdáveriü ſanguinẽ hñt:ſicut oclpbínas z balena:⁊ alij
nó:fcd quádà humiditatẽ loco fanguinis, zd boc oicendu
fmaucto:es q fundamẽtũ ⁊ oꝛigo fanguis emanat a fosti
tudie caloꝛꝭ natural:ná calo: naturat qn fostie eſt: tunc nu
trimérü »uertit ad pfechoncs digeſtõis:⁊ ficad naturá fan
guis puces dᷣo frigidi funt multũ: c iõ nutrimẽtũ nonvalet
conuertere ꝑfecte:vñ remanet un coz tra oigcftionc; c
io nó pit nummentii 2uertere ín fanguínc, Alt) vo piſces
funt à calo: magni vñt in corde: tio natur bnt fanguis ft
cut reſpireres. Un notandü g ifta fimul funt in aliquozma —
gna calídiras co:dis :pabít? pulmonis; refpíratio: vor: pri
apatio fanguínis: c ifta ota funt a foꝛtitudine caloꝛis natu
rais ⁊ coꝛdis:⁊ iſta oĩa in delphino reptuntur. — —
Crca (cóm ꝓcedit boc mó:qrit cũ aig piſces eiuſdẽ ge
neris fintín aqua falfa ⁊ aqua dulci ſicut lucius aq maris-
z lucius ad oulcie:ds fit melíozte nutriméti: cvídet qv ili q
funr ín ad 131(3:q: dicit yfa.q pifces m aqua falfa laudabi⸗
lis nutriméti ſunt:qꝛ ocpurant ſuꝑfluitates ppter ſalſedi⸗
né, Sd oppofitü cft illud qð vídemus:q lua? marín? peioz
cit ludus sd dulcis:⁊ anguilla marina melio: eft qᷓ illa q
eftad oulas.Zd bocoicendt ꝙ ddà funt melioꝛes:qͥdã nó
q: quidá funt pifces hñtes carnes molles; vifcofag; ait) füt
qui pfit carnes ouras aliquátuli:fi ígi£ fucrint carnes mol
lee melioꝛes funt pifces aq falfe p aq oulcis ppter carniuʒ
oepurationé:fi tamé pifces alid fuerint illaudabilis nutri
menti ficut anguilla:pᷣeſſimi ſunt in vtraq; aqua:tn minus
funt laudabiles in ad falfa d? ín aqua oula:q: aqua falía car
nes abftergit ⁊ mũdificat.Sitr dicẽdũ de alca ꝙ ft fiti vtra
q; aqua:minꝰtñ ülaudabílis eft ín aqua falfa ppter cauías
iſces vero mũdi ⁊ duri:aliquãtulũ ↄtrariũ babet
ius em i aqua dulci cft naturalr mũdus:⁊ cũ eſt ĩ aqua
falfa acqrit ín ipfo magna ſiccitas ⁊ fit mali nutrimẽti:qꝛ cit
vicit yſa.ꝙ marínimelio:ee funzíntellerít loquendo gnat
sliquip? eju(4é gencre (naque fla Dabtitibus A. Sc
uib? eiuſdẽ generis in aqua falfa ⸗
cundo q̃rit quare in marinis pífab? funt multe ſq̃me: ſpi⸗
ne vero pauce:in oulcíbus fo ecótrario.£ld boc oicédus qe
fpine ín pifcibus füntloco oſſmũ:ſicut dicit Raß:deus in aia
li creauit os ad ſuſtẽtamentũ coꝛpoꝛis:⁊ io cũ fpine fint lo»
cooffidi:paucas bht 7 ——— mittunt er»
tenus ꝑ ſq̃mas: iõ ſq̃me multe. In pifcibus vᷣo aq̃ oulas
caro mollíg cft c (übel: :⁊ iõ eget magno ſuſtẽtamento:⁊
ficeget multis fpínís: ſq̃mas tn hñt paucioꝛes:qꝛ ſuꝑflui⸗
tates in eis nó tantũ mittunt᷑ ezteríue ficut ín marinis: et
iõ paucas hñt fidmas «T Tertio üntur quare pífece maio
reg funt ín aqua falfa d (n dulci: « videt᷑ ʒꝛꝛiũ:qꝛ aqua falfa
oeficcatíua eſt:g minoꝛis quátítatis oebetecín aqua falfa
dp in oulci.Sd hoc dicẽdũ q maioꝛes debẽt effc ín aqua falo
fa ouplici oc cà. Pꝛima eft r loci ſpacioſitatẽ.Scða cà
eft quá ponít pbe libꝛo oe atalíbus:calidítas aque; vn fub»
iungit ꝙᷓ calíditas t bumiditas funt cá augmén:q: qfi ca»
loꝛ cft cũ bumíditate ptes diſtendũtur 7 fit augmenta. £d
róné dicẽdũ ꝙ uis aqua oeficcet:tfi oc fuí ppzictate refi
duü diſtẽdit c ad augmentü — Quarto q̃rit oc có»
paratíone piſciũ ad ambulabilia ín augméto:pbs em dicit
q calidítas eft cá augmén: vn fübiungit ꝙ carentía ſangui
nc mínoza ſunt:qꝛ caret calozis foꝛtuudine:q̃ enim babent
ſanguinẽ fo:tio:e babet calo:é:t magie babet naturas fan
——— ambulabilia debemus babere d na
tatilía. Ad boc oícendti ꝙ ad augmentü ouo requiruntur.
zimü eft agẽs.Scðm eft materia. In alalibus á ambula
tlíbus c3 efficiẽs augmẽti fiue agẽs maio: eft y in aialib?
natatilibus: m pifcibus tii humiditas eft multa:cũ hoc etiã
eft ibí caloz magnus:tñ non lodmur nifi in babétibus reſpi
rationé ⁊ calo:€ coꝛdis magnũ:⁊ideo cũ talis humiditas ca
los adiuncta debeat extendi naturaliter: relinqᷣtur qp ifta
aialia natatilia debent cffe magna. ¶ Quinto q̃ritur q pi⸗
Dietarũ vniuerſalium.
calídiozes ſint:an pifces aq̃ ſalſe:an piſces aq dulcis:⁊
perdre piſces ad oulas:q: ficut atalia pfit pabitatione in
acrc otinente:fitr pifces hñt habitationẽ in aq:fed in aere
frigido coꝛpoꝛa calidioza funtzd filr piſces ĩ aqua oulci que
frigída eft refpecta falfc erunt calídio:ce, mino: p5 ꝑhippo
cratẽ ín apbo. otcente;Glentres hyeme ⁊c. in cftarc Po frio
gidi.c ená oicit Auic.ꝙ boics ín regionidꝰ calidis frigidif
funi ſunt:⁊ in frigidis calidi.ad oppofitüun llis pifcib? ma.
ío: eft calídwas:in qbus eft maio: carnis müdificatio:fs in
márinis cftanaío: carnis müdificatio Pm yfa. ppter falfedie
nem:ergo calídíozes ſunt.Hocetiã »firma£ p hoc:qꝛ ĩ illis
pífcibus eft maío: calídítas:in qbus pinguedo magis decli
nat ad zirbũ:ſed boc cft magis ín pifabus maríniszin flumt
neío $0ad aquofitaté:ó pifces marini calidío:es funt.£ld b
dicendũ q maio: eft caliditas in marínis dp ín fumineis.Ad
rónem dicẽdũ ꝙ caliditas eft oupler: q̃dã cópleríonalie ac
cadẽtalis:alia eft naturalis.naturalis cft illa oc qua dicimꝰ
q cft ſuba q̃daz víuifica calida ⁊ humida veniens ad om̃ia
mẽbꝛa:⁊ bec ad nutrimentü nó 9: opari:qꝛ ífta recedete vi
ta immediate ctpírat. 3n boic thifacit ad nutrimentum:qz
ipm nutrit:ſed frígidítas aerís caloꝛẽ cóplerionale minuit
naturalé tñ augmentat ⁊ foztificatzq: ipm ín centro coꝛpo⸗
rís recludit: calidítas $o aeris ecótrario:q: cóplerionalem
gaugmentat:naturalem oimínuít:cfic ps5 qp in piſcibus aque
dulcis:caliditas naturalis foꝛtis eſt.
¶ Circa tertuiʒ ꝓceditur hoc mõ:q̃ritur q̃ piſces melioꝛes
fint:an expoñti vento auſtrino:an bozealí.nam bonitas pi
fci caufat a müdificatione carniü 7 leuitate ipoz:fed ven
tus auftrinus fupfaiirates multas aggregar ín membꝛis
fm Aui.boꝛealis vo ocpurat:ó pifces erpofiti véto boꝛeali
melioꝛes funt d erpofiti auſtrino. Hoc etiã 2firmat:o: qi
calo: naturalis fo:tificatur z virtus:carnes mũdioꝛes red»
dun£ fed ficutoícit Aui. yirtus vẽti boꝛealis virtute natu⸗
ralem ↄfoꝛtat ín ſuis actionibus:g « cares digeſtibilioꝛes
reddit.Scða rõ bec eſt:oĩs vẽtus diſponẽs aerẽ ad calidi⸗
tatẽ ⁊ humiditatẽ diſponit ipᷣ; ad putrefactionẽ:ſed vent?
auſtrinus hoc facit:cũ multitudine pluuiarũ ceapoz aggre
get:boꝛealis Yo ecõtrario:ergo piſces auſtrini peiozes funt
cũ piſces inter oia viuẽtia citius putreſcant. Hoc etiã cõñr⸗
maturp hoc ꝙ idéoparur vẽtus ín aĩalibus ⁊ pí(abus: fs
cames aĩaluũ · ↄſiſtentiũ maere fito vẽto boꝛcali melio
res funt d auſtrino:g fir e rit ĩ piſcibus:ꝙ expoſiti boꝛeali
melío:es erũt. Ad oppoſitũ cft qo dicit pbs ín ubꝛo oe natu
ris aĩaliũ:ꝙ illi pifces funt optimi d (antín aqua im qua fiat
vétus auftríaus:q: auftrinus cà fir calidus ⁊ humidus ꝓ⸗
ꝛtionabilis eft vire ⁊ tpam cõſeruat:boꝛealis vero cus fit
igidus ⁊ ficare vite ↄtrariat᷑. ad hoc dicendũ ꝙ pifces ex
pofiti ventis ſeptẽtrionalibus melioꝛis funt nutrimenti:ſi⸗
cut dicit yfa. d auctoꝛitatẽ Ariſtote.reſpondeo ꝙ bonitas
piſciũ in tribus conſiſtit. Pꝛimũ eftveloatas ſui oꝛtꝰ⁊ mul
típlicatio.Scóm eft müdificatio carniũ ipᷣoꝝ.Tertiuʒ boni»
tas nutrimẽti maio: vel minoꝛ. Pꝛimo mó loquédo piſces
expoſiti ventis auſtrinis melioꝛes ſunt:locus em auſtrinus
eft melioꝛ ad fui oꝛtũ ⁊ multiplicationem:⁊ banc vías tenet
pbs.ſcðo ⁊ tertio mó expoſiti vento boꝛeali melioꝛes funt
qꝛ non aggregat ſuꝑfiuitates immo oepurat: c fic carnes
ũtur melioꝛes t müdio:es 4 Sed tunc qritur qre ves
tus boxealís bs virtute depurandi:auſtrinus vcro nõ:⁊ vi⸗
detur Ziũ:qꝛ frigidírat eft ingroffare caliditatis ſubtiliare
fed vétiopantur p cópleríone qualiratá maxime p actiuas
ergo vétus calidus magis oepurabít:fed auftrin?cft hmõi
ergo magis oepurabít dp bosealis.f£Contrariü oicunr aucto
res:qð eft concedédü. dd rónem dicẽdũ ꝙ acrío calidí ⁊ frí
Sidi oupler ẽ. Pꝛima fit p impflione fuà abſq; medío inter
cidente:c bocmodo frisidítas ingroffat./eft alía actio per
medíi intercidẽs:⁊ boc mó frigiditas fubtiliat: ventus erit
auftrinus diſſoluit nubes « plztias:c tunc totus aer infpif
fatur cíngroffatur:ventusvero bo:calis cópingitbmói fit
tates:⁊ io aer purus rclinquitur.€. Sed tunc queri
tur tertio gre calíditas t bumiditas cõplexionis intrínfeca
opatur ad lógitudine vite ficut oi-irbaly.q: calida c bum
dà cóplerío oiutíus ourat:frigida c ficca minus.in vetio ve
S'o.tcíj.
ro ccótrario fe bs:vita em̃ ftat p calidi ⁊ humidũ:ergo cali
ditas 7 Dumidiras aeris ⁊ ventoz magis conferuat vítam
«p coꝛrũpit.ad boc ſoluit Ba.in libꝛo cõplexionũ. oícendo
tp quedam eft cõplexio naturalis:q̃dam accidentalis calidi
tas vero c humiditas naturalis vitam conſeruat:ſed calidi
1287 humiditas exterioꝛ accidẽtialis cft cà putrefactionis
Tuius fignum eft ficut dicit Da. pifces tepoee frigido c
ficco otu conferunt: « q: caliditas c pumiditasvenri cft ac
adentaus:⁊ tale cft cà putrefactionis;ió pmói caliditas ct
humꝛdit as virá nó »feruat:fed potius coꝛrumpit.
¶ Xrca quarti pcedif pocmó:querit cũ pifces ínaq nu
trian£zvtri ex idlã aqua nutriantur.cvidetur cp nó:q: nibil
nucritur nifi er co qð fibi primum cft ⁊ narü cóuerti ad nia
turam etus vr ocpditum refrauretzícd elementa marie oi»
ftanta natura aĩaus:ergo nullũ aal er elemento pótnutri
ri ergo neq; ec aqua. Ad oppofitü cft qð dicit pba:q pifces
eraquanutriuntur q̃ ferrur ex vnda ⁊ penetrat ín coz fub»
ftantiam. Vulsus eriam ponit ꝙ quattuo: fant aialia à vi»
nunt cz elements ficutalecer ad fola: falamandra ex igne
tc. Ad bocoicendus ꝙ impoflibile eft pifces ex aqua pura
nutnrincc ctiam er aqua falfa.fed nutriBtur ep mufalagis
nibus aquaꝝ:vel ex berbis:vel er pifcibus alijs ld auctozí
tatcm pbi.refpondeo ꝙ nund intellexit pbs qp aqua eet nu
trunentum piſciũ:ſed cft vcbiaulum ferens illas humidita⸗
tes cr quibus nutriuntur. ¶ y2cinde dntur cum pifces p
leucã ocseranturzvtrü fint meliozes d recentes mixta aqua
⁊ vidc£ p nonzinter oia viuẽtia pifces ſunt maxime putre»
factibíles:fed ficut dicit v(a.caliditas aerís putrefacriua eft
ergo quáro aeri plus cpponunt tanto magis putrefiüt. £6
tranum tñ oicunt ꝙ pílces maríni babent hunuditatẽ groi
fam viſcoſam:⁊Tattenuatur⁊ fubtiliatur p nnentià inaere
Ad bocoicendum ꝙ recentes iurta aquam melioꝛes funt.
Zidrationem oicendum ꝙ aervífcofitatem nó aufert: etfivi
derurauferrezinduar tñ potius purredinem,
¶TAurca quĩtũ ꝓceduur boc mó:qrif dre oua ín piſcibus
funr mulra c inaiftincta. Ad poc dicendũ ꝙ cà —
in ip.$ eft multa humiditas:⁊ idco ſuperfautas mulra:oua
vero tunt buiufmodi fuperfluitag:c idco babent oua mul»
ta ⁊ indiftincta 4 Girímo queritur quare oua pifaum mas
fculozum funt mollia:feminarum verooura:q: in fpermati
bus animalium videmus contrarium:q fpenna vin ourus
cft ⁊ coagulatü:(perma vero femine liquidum. Et cus boc
queritur quare oua femine babent grana iudiftincra, ad
bocfoluendum ouobus modis. Pꝛimo modo fm pbm: q:
in pifcibus virtus feminarũ marozis eft quátitaris jp vir?
mafculi:c (deo oua oebenteffe oura in femina,
€ Do diuerſitate pífaumerarnfido, Capi.lx.
¶ Lectio.l.
vertates piſciũ ec arrifiajs in ouo pꝛin
cipaliter diuiduntur:aut recentium em̃ pi⸗
ſcium:aut ſiccoꝛum. Recentium ouo ſunt
Amodi aut ec naturis piſcium:aut cc quali?
tatibus accipientium.Ex naturis piſcium quattuoꝛ
fant modi:aut enim carne molles fiunt non viſcoſi:
neq groſſi ſicut petroſi: aur molles c viſcoſi: ficut
113107 fluminum « littoꝛei:aut duri ⁊ pari vifcofi fi
cut 9c pelago:aut carne duri z nimium vifcofi ficur
ocputs fluminib?:z lacubus piſcarijs. Qui molles
⁊ nõviſcoñ ad tẽperãdas eoꝝ carnes nibil erit neceſ
ſariũ:ſ̊ laudabile bo: artificiũ cũ aqua ⁊ fale ⁊ ane
ro paucis poꝛ:⁊ oleo:⁊ pipe pauciffimo.3nde Ga
le. bmõi »fecrio tẽperãtioꝛ cftz digeſtibilioꝛ:neq; no
cens ftomacbo. hoc ergo modo pifces dari expetit
ratio:marime ereunribus ab egritudine Si ramen
aliquid aliud tit faciendum:vt f: cus mollicie fua pi⸗
— ac
fcis vifcofus fucrit: ⁊ hũiditas « vifcofitas plurimũ
funt mínuéda. Piſcis hmõi aſſatꝰ:aut cum oleo fri
m iiij
Liber
gus oandue erit:focus cnim ⁊ oleum calidum deſic⸗
cant humiditatem ⁊ viſcoſitatem auferũt:nõ tñ ſine
olco comendendus cft et — *t facilitate
eccundí adiuuent⁊ digeſtionem.Sed frío paz olei
eft addendum:piſcis cnim cii olco frítus ftomacbus
cmollic;z inde neceffe cft cum odoꝛifero detur víno,
Si aũt molliciẽ ſtomachi ⁊ abominationes inde pa^
tiatur:oximel ſquilliticuʒ detur:neq; poft nífi cii ace
te obfomagaro z vino pzebcatur; bec cnim veloci?
ter eijciunt:neq; ſtomachũ emoll:unt.Soiautem pi?
Ics durus « non vifcofus ſit:cum aqua: fale: anc^
to: olco: c posrozvino quoq foꝛtiſſimo: et obfomo
garo oandus erit.Si aute cum ourícic vífcofitasz
groffirics affucrínt: vífcofiras ⁊ groſſitics aufcréda
funt:calído apponatur cincri;vt vifcofitates « Gra?
unitatem amittat odoꝛis. Deinde cum aceto detur ⁊
finapi:c calamento:pipere quoq;⁊ sinsibcre. 3nde
Iba. Si quilibet pifcis coquinandus crit:iuſculum
fuum cam aromatibus paruis occoquí ocbct:et ca?
lido:⁊ bullienti apponatur pifcis.boc enim fapozo2
ſioꝛem reddit:⁊ fanguínem laudabilioꝛẽ faci, —
¶ De diuerſo apparatu pifcium. Capi.lxj.
Xqualitatibus accipientiumdiuerſa ſunt
artificia. Quidam crim funt temperate à
litatis:quidam intemperate. Temperatis
centur aſſati cum olco frixi: obſomogaro
vino:melioꝛes tñ aſſati. Non temperatis repugne⸗
tur qualitatibus dominantibus cum fibi oppotitís
Si calide naturc fucrit;oa iufcula frígidiffima:vt eli
xa:cos condiens cus aceto t pauco obfomogaro.frí
gidis cü foꝛtivino:odias finapí c ʒiʒibere:piꝑe cala
mẽto. Humidis affata ocnf ↄdiẽda cũ aceto:finapt
obfomogaro :foꝛtivino:oꝛigano:calamẽto ⁊ sínsibe
re.Siccis cũ aqua ⁊ ſale iuſcula facies ⁊ aneto.Sal
fi piſces vcl ſumãtur cti melle vel vino:ſiue cum ace⸗
to:ſeu fale ſeruantur.Qui cũ melle:a melle caloꝛem
babct ⁊ ſiccitatẽ:a vino maioꝛẽ caloꝛem ⁊ ſiccitateʒ
qa melle:ab aceto frigiditatem vice caloꝛis a vino
dati:⁊ inſimul babet ſiccitatem.Sal dat caloꝛeʒ ma
ioꝛemvino:⁊ ſiccitatem aceto foꝛtioꝛem:non tñ ficut
in aceto cuſtodit:ſtringunt ventrẽ:ſed potius ſolubi
les ſunt:neq; fal cuſtodita emollit femper ⁊ tenerat:
fcd aliqñ plus (ndurat.S»al em̃ oparatur ínrcb?fm
naturam rcrü patientiũ:non fm fua:fiaut ín actíonc
ignis videtur:qui plübü liqfacit:lutuʒ vero índurat
Cã q: cus coꝛpoꝛa in ſiccitate:⁊ humiditate: ſubtili
tate:groſſitie: ⁊ viſcoſitate eſſent diuerſa: ſal autẽ cr
diuerſis virtutibus compoſitus ſit:quidam calidus
⁊ ſubtiliatiuus:quidam ficcus ⁊ induratíume:nccef2
fc cft vt ín coꝛpoꝛibus actiones fuc ofuerfentur $m
effentías co»poxum;« paffiones eoꝛum:nõ fm fam
naturam c cifentíarc ídco (de qð focus facít in coz
Sibus.Quia calidus « ficus eft naturaliter: fcd
tri ci colo: agit ⁊ fostio: eſt. Manifeſtatk d boc: qꝛ
vtvulgus faale capít:tactus calox líquido fentit:ne
ſcitur tamen effe ſiccum:quia ſiccitatis actio occulta
tur.Z um crgo foꝛtioꝛ ⁊ dignioꝛ fit calo: ignís:cum
opus alíquod fibí oppotitum fucrit: pius calefa/
cit:⁊ poft humiditatẽ oíffolaitz expulſa ficcitatc fua
ocficcat ⁊ deſtruit. Idem c fal facit: cum eiim bum]
dítatem líquidam alícubt inuenerit: oífloluit ⁊ lig
facit, Si autem coꝛpus parue bumíditaris fuerit
continuatur⁊ dureſcit.Sale ergo apparata fi fucrit
tenera: fubtíles c liquidos bumoꝛes naturaliter
babenríazoíffoluuntur ab humiditate fua; vnde mol
licies co:posum illoꝛum augimétatur; 7 c3 magis fit
fubrilís Dumidítae tanto plus emolleſcit:⁊ coꝛpoꝛa
tenerantur.Si autem parua fit humiditas ⁊ nó na
turalís ín qua operatur-parue bumidítati oo
turzc velociter ocficcarur ficuti coꝛijs viderí poteft
vnde natura dbi aufertur. Sot auteʒ ourí fucrint; tij
naturalís bumiditatis ct vífcotitatís : liquefit bu»
miditas illa ⁊ diſſoluitur:ſicq; coꝛpus lene fit ⁊ tem
peratus.Q? fi coꝛpus molle ſit:ſed tamen parue hu⸗
miditatis: ca diſſoluitur ⁊ coꝛpus — et coꝛ⸗
ꝛi duricies c temperamentum dantur.
[dn hac parte —— oc ofuerfitatc pifcium a parte aro
tiriciauum apparatuum:zocínde aggredítur parte ín qua
aucto: agit oc natura ſalis:⁊ oc e? diuerſitate a parte coi
poꝛum recipientium:c oftendit quibns anímalibue cõpe⸗
tit ⁊ quibus non, Iſte autem due partes fpectant ad píens
tcm lecticnem. 1 autem pꝛimam pꝛimo pzofequa»
mur.¶ Miuiditur autem hec pars ín duas partes. Inñ Q»
rum pꝛima diſtinguit habitudines piſcium:vt fm diuerſas
habitudines diuerſis ſingulos apparatꝰ adaptet. In ſcða
ſin hac:Qui molles ſunt ⁊ non vífcofi ccoftendit q so
ratus Qbus pífcibus 2ueniát. Pꝛima pars nó diuicdit᷑ Se
cüda otuídíturin ſex. In q rima agit oc apparatu pi
ſciũ molliũ ſubtilium. Sn fcóa.f.in hac:Si aliad aliud fit fa
ciendũ ⁊c.agit oc apparatu mollium vifcofozum. 3n tertía
ſin hac:Si autem pitcis firburus non vífcofus.acit ocap
paratu ouroz non vífcofoz. In quarta.f.ín hac:Si aüt cus
duricie grofüitícs ⁊ víícofiras cc.agit ocapparatu duroꝛus
viſcoſoꝝ. n gnta. fn bac; Inde Dat fi quilibet piſcis «c,
inducit auctozttatem Ba. In ferta.f.ín hac:x q̃litatibꝰ ac
cipientium ⁊c.agit de diucrſitate apparatuum piſciũ a par
te diuerſitatis ee aii atirparein qua agitoe pf
fcium ficcoz apparatu:diuiditur in duas. In quarũ pꝛima
agit oe ipſoꝝ apparatu, In ſcða.ſ.in hac:Sal eri opꝑat᷑ «c,
rónc buius agit oc natura ⁊ actionibus falís. Sunt igitur
partcs octo ín mm io Tuirca pꝛimam parté pꝛinci⸗
pale diuidit piſces p recẽtes t ſiccos. Recẽtes aũt diuerſi⸗
ficant a ptc fue nature:⁊a pte nature recipientium:a paro
tc fue nature multipłr: fm molliciem:duriciẽ:⁊ vifcofitate
Circa pmam ptem cðe partís agẽs oe mollibus pífab? nõ
vifcofie:pzimo oícit «p nó eget multo apparatu ad malicia⸗
repꝛimendã cũ fint tẽperati:ſed cũ qoufdá condimentis et
acumínibus funt pᷣparandi Scðo mducit a Circa fcóam
parte ages oc molliti viſcoſoꝝ apparatu:oícit qp affandivel
frígendi ſunt:⁊ cum falfamentís comedendi cá remouen?
de vifcofitatis. f írca tertía agens oc duroꝝ nó vífcofozum
apparatu:oícit cp cus falfamentís acutis fiint oandi, Circa
quartam partem agens oc duroꝛum vífcoforum apparati
dicit q igni funt epponendi:c cum acutís condimentís ex»
bibendi.sCirca quintam ps inducit £Da.oocentem mo
dum apparandi piſces.Circa fertam partem affianans ap»
um otuerritatem a parte recipientium:zpzimo diui⸗
dit coꝛpoꝛa temperata t diſtemperata.Scðo oat apparati
temperatis congruum. Tertio diſtemperatis:⁊ bec diuer⸗
fatur m diſtẽperantias:quia debet fieri fm contraria, ir
ca pꝛimam partem ſecunde partis que eft de pifcibus ficis
oíat ꝙ cum illi feraentur cum melle viro 7 aceto: oiuerfan
rur fm otuerfit: tem iſtoꝛum. Tirca fecundam partes ratío
ne buíus acit oc fale cum quo pifces feruanter ficcati:c de
€o dicit ꝙ diuerſas facit operationes &m oiuerfitatem coz
po:um in — —
4l
Dietarum vniuerſalium.
¶ Palĩ ergo intelligitur: q: omia aialía vbi cõue⸗
C. — eſt mollities carnis ⁊
multitudo humoꝛũ: ficut lactentium poꝛcoꝛũ agno:
rũ: vel durities carnis ⁊ medíocritag; ficut veterum
boum ⁊ poꝛcoꝛũ:illaudabilia funt ad ſaliendũ. ui
bufcungs ít coꝛpoꝛibus due extremitates oppoſite
adunat:ficut mollitics carnis⁊ paruitas hũoꝝ ficut
beduloz lactentiũ: aut durities carnis ⁊ multitudo
biloz ficut iuuenũ poꝛcoꝝ landaras ad faliédi.f£ oz
poꝛa enim mollia⁊ multü hũoꝛũ habẽtia:ſi eís acceſ
ferit ſal ad diſſoluendũ:diſſoluuntur huumoꝛibus ct
liquefiunt:⁊ per totas partes diuiduntur coꝛpoꝛa il
loꝛũ: ſicq; fit caufa augmentande mollitiei ſue:vnde
nutrimentũ oar illaudabile:qꝛ natura eoꝛũ facta eft
ficut falfus pplegma incídens propter quantiratem
a fale babita, 3dcoqs ouplid cr caufa funt peffima
Ana q: fanguinis fiür íncenfiua ex acumínc fuo. Se
cunda:q: ex mollitie fue carnis oure ⁊ rarde aſſimilã
tur mẽbꝛis:maxime fi bumídítas fua fubrilis fit ⁊ li⸗
quidã.Si autc in coꝛpoꝛibꝰ ourírícec paruitas bue
11028 adunétur z fal cís ſuperueniat:neq; in bumo⸗
ribus quíd operet᷑ inueniat:reuertitur ad ſubſtãtia
Ice bumídítates ⁊ cõſumit cas; fic ourítíce augmé
tat carnis illiꝰ:⁊ a natura cibi eijcit. Coꝛpoꝛibus vo
vbi mollities z paruítas humoꝛũ adunant:ti fal cís
veniat: neq; naturalr humoꝛẽ vbi operet inueniat:
ad eoſdẽ paruos humoꝛes reuertit᷑: ⁊ plurima pare
coꝛũ deſiccat:ſicq; mollities coꝛpoꝛibus ad tempera
mentũ reducitur.Similiter vbi durities ⁊ multitu⸗
do humoꝛũ adunant᷑:ſal accedéez multos humoꝛes
inueniens diſſoluit ⁊ liquefacit ecs ⁊ deſiccat quãtũ
poteft, Si aũt in deſiccãdis hũoꝛibꝰnõ pꝛeualet: ec
multitudine cox: neceffe eft pars remaneat exiccan
da : que parsauté remanet adunat coꝛpus :vt
ad temperamẽtũ reducat. 3fsalà ergo eft intelligi la
ctentcs pocos 2 agnos (llaudabílcs eſſe ſalſos. Su
ucnes vᷣo veteres vtriuſq; generis cffe bonos fal
fos. Veteres atit bouine z capꝛine carnes falfe funt
illaudabiles:coꝛũ parui boni funt falfi: q2 ota parua
aialía ad comparationem vetcrü mollioza ⁊ tcnerio
ra funt, Sí añt oc bumídís naturaliter ſint:poꝛcine
carcez agnine ſi fucrint ſalſe:diſſoluunt hũoꝛes fuí
cii falis ſubtilitate:⁊ virtus falis deficit ex illa pluri
ina oeficcatione: pic ſua humoꝝ mulrirudinc. ende
opo:tet remanere:⁊ fit caufa molliende carnis ⁊ coz
rumpéde:q: falís acumen accipit:vnde z fanguis in
cendítur ⁊ tarde mẽbꝛis afiimilat , Clerera aũt otm
aĩaliũ ſiccioꝛa ad coparationé fui generís : c durioꝛa
fimt. Si aüt oc aialib? naturaliter fucrint büidis:ti
cut pecudibus ⁊ poꝛcis:⁊ fal cís venit:et tantũ nara
ralis humiditatis babét cp fal coctü deſiccare nó po
tuit: illud ergo qð remanet illoz co:poz téperat ou
ritic. Sí aüt oe aialibus naturaliter ficcís fuerint:ſi
cit bobus capꝛinis:⁊ fal eís venerit:cito bumiditas
Co: oeficca? ⁊ cófumit: ⁊ durities ct ficcitas eis su
ginẽtat: ⁊ nutrimenti cozpozís carcdiuntur. 3uníc^
ya ant aĩaliũ durioꝛa ⁊ minus biída : c: parua funt.
Si aũt ocaialibus fuerint naruratiter biícíe ficat
pecudibus z poꝛcis:⁊ ad faléocuencritzecficit falín
cis deſiccandis pe multitudine bumidicatie : vl) ali
S'o.tcft].
quantulũ remanet ertiollíráz c ourítiem illius coꝛpo
ris in tẽperamẽtũ reducit. Si aũt ocaialibus natu
raliter ſiccis fuerint: ficut bobus capꝛis:⁊ fal eis vc
nerit: neq; humiditatẽ ín qua opercf iucnerit; ocfic
citur coꝛpoꝛis fubftantia c inaurarur plufgp fucrit
vnde fit vt naturã exeat cibi. 3unioza camen bouína
⁊ capꝛina ad faliendiü ſunt melioꝛa qp vercra: q; ouri
ties ſuoꝛũ coꝛpoꝛũ:ex ouriríc eft membzoz « foꝛtitu
díne caloꝛis naturalis. Dura *o coꝛpoꝛa funt veterũ
ex deſiccatione ſubſtãtialis büídiratis coz ⁊ appꝛo⸗
pinquatiõe fuc cofmmptionis. vi funt illandabilioé
ra.Dicet tamen aliquis: quare veterü oim aĩaliũ fic
cioꝛa c mín? humida naturaliter:⁊ fenfus tñ 3:ía fa
tct:q: ſenioꝛes occrepíti mollzosis iuneniunt᷑ carnis
⁊ tẽnoꝛis cutis maioꝛis büiditat :q9 ꝓbat᷑ ex ſemꝑ
fluentibus ſaliuis⁊ oculoꝝ lachꝛpmis femp appara
tis:⁊ humiditate nariũ c liquiditate. Reſpõdemus
verum diriſti:quia ita cft vt aſſeris: no tamẽ eis cft
naturalis: fs potiꝰaccidẽtalis:qꝛ caloꝛ eoꝛuʒ natura.
lis defectꝰ in digerendo eoꝝ nutrimento deficit:⁊ ſu
perfluitatibus ſuis diſſoluendis:⁊ per pozos coꝛpo⸗
ris emittendis:maxime in ſuperfluitatibus tertíc oí
geſtionis deficit. vnde hũiditas dominat᷑ coz coꝛpo
rib?: ⁊ cutis emollit᷑: ſaliue lachꝛyme 7 mucoſitates
ín eis augmentãtur femper. ⁊ plus dicturi ſu
mus.Caloꝛ ſuoꝝ cerebꝛoꝝ naturalis defecit: vfi qo
ſibi ſupereſt: ſuoꝛuʒ nutrimentoꝝ ſubtiliare pigre⸗
ſcũt:⁊ idco remanẽtia ín cõcaui ſuis ſunt clau
fa. Que cum virtus expulfiua iã defecta ad remotio
ra aõ poffit expellere loca ipa p ſe diſſoluit: ⁊ loclſibi
cõgruẽtibꝰ ⁊ vicinis emittunt᷑ ticur ocłis 7 naribus,
Gał.Que aĩalia bona funr ad ſaliẽdũ dixit nõ dura
ned groſſa bona fi fuerit ſalſa:⁊ bona oat nutrimen
ta. Dura intendit ſicutvetera cuiuſſibet aialís.f£ raf
ſa duobꝰ modis intellexit.Que antem fant ficur la
ctẽtes agni c poꝛcelli multe bũiditatis arqs multum
piquía ſint. Pinguedo eri naturaliter groſſa⁊ viſco
fa: cii ad fal vemat:fit inde acuta ftomacbo nociti⸗
u3:veníes afit advenas fanguine inaroffatz ĩcẽdit
⁊ coꝛrũpit. Itidẽ intelligẽdũ eft oc pifcibus: vbi em̃
mollities carnis ⁊ multitudo adunant᷑ bũiditatꝭ:aut
durities carnis ⁊ ꝑuitas hũorꝭ ad falíedü nó funt bo
ni cx eiſdẽ ronib?fupzadictQ aũt duri coꝛpis z put
báor? ad ſaliẽdũ ſũt boni. Gał att dicit. Quicũc; pi
ſces mollis coꝛꝑisſũt illaudabiles erũt ſalſi: ſiue mul
tí bhũoꝛis ſeu pauci ſint:ſʒ ti; pui bhũorl meliuſculi ſũt
falíi. In mollitie cri — ⁊ hũoꝛibꝰ multis deficit
virſalis in eis deſiccãdis qð aũt inde remanet: au
get mollitiẽ coꝛꝑpis c coꝛrũpit: fies illaudabiles fae
cit. parui vᷣo bũoꝛis: etfi ſale nõ ↄſumant᷑ totí: qð tii
remanet nõ auget mollitiẽ coꝛpis.qð cũ ſit nõ piſces
funt ſaliẽdi niti d coꝛpis funt ſicci ⁊ hũidi: ci adbuc
fint riobiles 7 recétce:q: coꝛꝑa eoz durioꝛa vcl calí
dioz3 ⁊ caloꝛ naturalis foꝛtioꝛ.
¶ Poſt apparatũ piſciũ ⁊ naturã ſał agit de natura⁊ actio
nib? fat ĩ diuerſis atalib?:oftedés qb? carnibꝰ fal cẽpetat ⁊
quib? nó.IDec ait pars diuidit in duas. In q̃rũ pꝛima oſtẽ
dit quibus carnibꝰ cõpetat ſal ⁊ quibus nó. 3n (coe indu
cit Bal . aã cõfirmationẽ. Pꝛima diuidit ín duas. In quaꝝ
fma oſtẽdit qͥbus carnibus opetat ſal:⁊ qͥbꝰnõ. In fcóa oc
ſcẽdit ad ſpecialia aĩalia cõparãs ca adinuicẽ ratione maio;
Ziber
4 picibus:ſʒ in aialibus im parte pofteríosí: ficut in renibo
ris ⁊ minoꝛis cóucnientie ſalis. Pꝛima diuiditur in ouas;
—— pama oſtẽdit quibus carnibus fal copetatzt quz
nó. In ſecũda reddit caufam buius cóueniétie ⁊ diſcõ
ucnicuc. pare aũt illa d cft oc aĩaliũ ſpecialiũ coparatioc
bíuidi£ in duas. 3n quarü pꝛima affignat cóparatíonem,
In fecunda mouet queftione ínadente. Sunt igitur in lcs
ctione pzefenn partes quinq; 3n quarü prima oftedit qui
bus carnib? cóuentat faz quibus nõ. In ſecũda.ſ.in bac:
Eoꝛpoꝛa enim mollia ⁊c.reddit cám buius cõuenictie C oí»
(coucniéne. 3n tercía.f.in hac:Pala ergo eft intelligi lactà
tes poꝛcos cc.oefcendit ad ſpecialẽ cõparationẽ ataliü ras
tione falis. 3a quarta.f.in bac: i2 icct tame aligs cc. mouet
queſtionẽ madente. 3n quinta. f.m bac; Inde Bat. cc. in»
ducit auctoꝛitatẽ sSac. ¶ Sirca pꝛimã partem dicit q» ani⸗
malia pabéria humiditatis abundanti ⁊ mollírici nó funt
faliendi : neq; pabétía ouritié « humoꝛis paucitatẽ. Auavpᷣo
habentia molutiẽ carnís ⁊ humoꝛis paucitatẽ funtfauedi-
fimiliter habentia duritiẽ c humoris multitudine, s£irca fc
cunda parte adaptat triplice caufam triplici pdícte diuerſi⸗
tar. £Lo:poza eim büidaz mollia fale nó egent proptcr ouas
caufas. Vna cft iquefactio abfqs cõſumptiõe fupfl ut, 2Hia
eft humiditatis intenfio; oura ficca ſimiliter co nócget:Qqz
co:icofumir c finit bumiditare , $££ozpoza dura vel mollia
burmida vel fica eo nó egent ppter caufas cõtrarias. Cir⸗
ca terná pté coparat aialia aa;nuicé róne falis , Et fumma
fcrmorus fui eſt: vt ín omni generc aialía multũ bumida c
mollia multü ficca ⁊ oura nó egent fale, s£otraria indigent
ípfo.c diuerſitas piocedit fm có pleríone habitudinẽ ⁊ cta
tc. £irca quartã partẽ pꝛimo mouet queſtionẽ incidentem
cr coq pius oiritalaua in ſenectute effe ficca: c ramen ip⸗
fa pumiditate perfuſa videmps . Secũdo foluit oicens ꝙ
funtnaturaliterficca ppter confumptione fubftáríalie bf
diratis . Sũt aũt acadentaliter humida ppter füpfluirate
ex indígeftione a oefectu caloꝛis naturalis generata , rca
quinrá parte inducit Bat. drca pdicta.c pꝛimo oftendit &m
ipfum quibus carmibus cõueniat fal:z quibus nõ. Rã que
dam er fale laudabile: queda illaudabile cótrabüt nutrimẽ
tum. Secũdo aũt oefcédit ad pifces Pm Mal.oſtendẽs qui»
bus coueniat fal ⁊ quibus nó. nà quídá per ipfum cõſumũ
tur:quidà fuperflne oiflolnunt ;quidá temperati fiumt. Sic
ígitur termiriatur bec pare oc oíuerfirate diete ex atalibus
as nature accepte. sFarca parte ift quíngs q̃rũtur.
"gbzimi cft oc ouiertirate membzoz pífciü. Secundũ eft oe
oinerfitate apparatus piſciũ recennin. Zerti eft oc oíuerfi
tatc apparatus a parte nature recipiẽtiũ OQuartũ eft oc oi»
uerfitate piſciũ ſalſoꝝ. Quintũ oc effectibus ſalis.
Eirca pꝛimũ ꝓceditur poc modo: queritur oc pinguedi⸗
ne piciumzvtrü fir fapozofio: pinguedine aĩalis ambulabi
ls ⁊ viderur ꝙ nõ.dicit yfaac ꝙ pinguedo aĩalium aquo»
lorum:ficut poꝛci nó eft bom ſapoꝛis: ũ vᷣo aĩaliũ pin⸗
— bona eft:ficut pater ín pinguedine bouis ; fed in pi⸗
abus eft pinguedo aquofa: gpinguedo pifcium nó eft faz
poxofto: pinguedine alalis. Secunda ró hec eſt.dicit yfaac
qp pinguedo fequitur naturá carnís anímalío.vnde pingue
do aialís ficci ficca eſt:⁊ humidi bumída:fed piſces maxime
humidi ſunt:ergo pinguedo piſciũ multũ eft bumida: gᷣ fi»
cut in poꝛco pinguedo nõ eſt laudabilis ppter magnã hũi⸗
ditatem ⁊ liquiditatem: fimiliter nec pguedo piſciũ erit
bona neq; ſapoꝛoſioꝛ.ad oppoſitũ eft qð dicit yfaac ; «p pin
guedo pifcium ſapoꝛoſioꝛ eft: c maioꝛ quãtitas ipfius fufti
nef d ocalía pinguedine:nec eft íta abominabílis . Ad boc
dickdũ qp pín oupler eſt. Quedã eft pinguedo aquo»
fa lijda:ficut pinguedo pozdí. Zia eft piguedo d admixtio
nem babet ſiccitatis: ⁊ becsirbus vocat: t beceft oclectabí
lis fapo:ts ad minus refpecru alterius. nó enim tátii remol
lít ſtomachũ ficut pꝛima pmguedo: tamé prima oupler eftz
q: quedã cft aquofa vífcofa ⁊ groſſa: c bec oino eft hoꝛribi⸗
lis:q fua vnctuoſitate remollit ſtomachũ:ſua vífcofitate ad
beret parictibus ſtomachi:ſua groſſitie facit moꝛã ín ſtoma
cho.Eſt aũt alia pinguedo liqͥda ſubtilis:⁊ bec et piſcium:
becvero eft delectabilis:delectat emm guſtũ. ¶ Secundo
querízur circa boc ín qua parte pifcis maio: pinguedo age
maio: pinguedo generat :ó fimiliter in pifcib? pínguedo ín
arte poſterioꝛi ; i
Paymbüici repert ín pifcibus pinguedo.qó coccdím?. d
rationé ín contrant dicendũ: qp nó eft fimüe oc aialibus cc
dinẽ gcuer rcmbus tfi babér:q: funta fonte caloris
dni generidá. jnre tarco. n alalibua fo xmibulabi
bus pinguedo pót eſſe ín
q: magis (antremoti a fonte calo:ís . In pífabus vo calo:
co:dis paruus cft:bumiditates vo funt multc:ió nó valet
— hũiditates: ⁊ ideo — — ied aes
bus pí magis aggregaturzfunt etta 101 tates
lus. in alio loco. s»:eterca ad pinguedine requín£ caloz
fuffiace ad coucrtendiá: nó ti ad cófumendii: c idco (lle ca
lo:fuffiat m cauda:necnó m alijs locís extremis cft pingue
do:q: ín pmóí extremis partibus eft motus cõtinuus: ⁊ iõ
bumidítas cófümírurper motum illũ. ¶ Tertio queritur:
p:opter quíd in quibuidã pífcibus epar eft membzum vn»
ctaofum:ficut patet ín marinis canibus ; ⁊ videtur contras
rium. 3n aĩalibus epar nibilalíud eft dj fanguis coagula?
ergo fimüiter vt videturoebeteffeín pífabus.SSecunda ra
tío bec cft calíditas cõſumens refiftit ínguedini: fed cpar
ínter omnia mẽbꝛa calidũ eft multü: á nó pr * ps
guedíné:immo potíus pꝛiuari pinguedine. ocoicedü
q pinguedoín —— circa epar; t totũ epar eft quaft
pinguedo. ad rationẽ oícendü qp 1n — piſcibꝰ bumi
dítas tota vnctuoñ ad epar cõuertit᷑: c maxie ĩn illis ín qui
bus eftepar magni. ín ipfo cnim cpate tota burmíditas rc
tinctur etnon venítad alia membꝛa:nec eſt fimile oc epate
alio: animalíü:quía epar alíozus valde calidum eft: ⁊ ideo
burniditas confumíturz vndc non poteft ibi píngucdo gene
rari. 3n pifcibus $o epar vnctuoſum eſt:⁊ ideo multus pm»
£2uarto queritur:quare boc eft ín pífcibus ficas fo
lum:ficutín moa c cane maríno: non autem in humidis:
ficutín anguilla:et videtur contraríum:quía pínguedo fe
quitur naturam co:po:ís ⁊ membꝛoꝝ: ergo ín pifce in quo
funtcarnes humide debet effe maio: pinguedo: (5 talis pi»
(cis eft anguilla:luciꝰ ⁊ puiuftodi: ergoepar in iftie mart
ime ocbet efíc vnctuoſuz Ad boc oícendum ꝙ funt quídam
piſces magní cparis: « ddam parui. pifces ígitur babctes
magni cpar babet cpar oleagineó c vnctuoſum: q: enim
magnus eft retíncturin eo magna bumídítas:c ibi magna
pínguedo debet generari, ¶ QNuinto queritur: quomodo
cr bmói epate fiat oleti:zvídct S:iü:pinguedo ín pifcibus
eftadfa ficut piguedo poꝛci:ſʒ pinguedo talis nó rapit ín
flámationé:d ex cpatcillo enctuofo nó poterit oleum fieri.
f£otrarii tamen videmus, Ald hoc dicendũ qp in bmõi epa
te piſciũ aggregat pinguedo pura abfq; aquofitate: ⁊ non
ín quolibet:fed ín epate pífcís ín quo eft ſiccitas aliqua : fi?
cut ín epate canís marini:⁊ ralíe pinguedo ſiccitati attinẽs
quafi sirbus cft.ipuís igitur piſcis fit aquoſus:non eft incõ
ucniens fi pinguedo ín aliqua parte aggregatur:ficutvíde
mue ꝙ ex fructibus arboꝛis oleum generatur: arbo: ti fcr
reſtris eſt. ¶ Sexto q̃ritur:cũ pars pifcis iuxta vmbilicum
fit fapo:ofio: d fit in caudavel in alijs locís:ergo male dicit
pyſaac cũ dicit oppofitii. Ad hoc dicendum ꝙ ín cibo dupler
eft ſapoꝛ.vnus eſt exterioꝛ qui lingue impꝛimitur.alius vᷣo
quí natur delectat Pꝛimꝰ oupliciter cõſiderat pꝛimo mo
do quãtũ ad pᷣncipiũ ſcðo mõ quãtũ ad terminũ.pars í
vmbilici melio: eft ⁊ fapozofio: quãtũ ad ſapoꝛẽ exterioꝛem
quoad fuí pꝛincipiũ:n Vo loquamur de ſapoꝛe interioꝛi ma
oz eft ſapoꝛ in cauda« coſtis q̃ ſunt pure leuis digeſtiois.
¶ Septimo dri oe hoc qð dicit vfaac:g caro vmbilici dura
inuenit: in alijs vo locis mollioꝛ:ꝛiũ tfi dictat experimẽtũ .
&ld hoc dicẽdum ꝙ durities ⁊ moluties cft duobůs modis.
Dietarum vniuerſalium.
yit modo quantũ ad tactũ. Secũdo modo quantus ad
coucrfioné per viã digeſtionis. Caro igit mollio: eft quan
tum ad mollitie que per tactũ cclebzatur: vnctuofa em inue
nirur fm mollitie ⁊ duritiẽ que in vía oigcftionis artendi£
caro vmbilid eft dura Caroᷣo coftará c caude ⁊ bmóí mol
lis ⁊ facilis digeſtionis. [ Octauo queritur quarc partes
jurta ventrem funt ourc z finc offibus: ín omnibus vo ani
malibus partes pecto:ís babent offa. Bid bocoicendum qp
boc eft pꝛopter ouas caufas. Pꝛima eft: qs venter indiget
pilatatione ⁊ conftrictione $m quantitate maioꝛẽ c minoꝛẽ
fpfius abí:ficut marnr indíeet oilatatióe cũ eft fc? magnꝰ
æ coftríctione cũ cft fet? paruus:offa 9o dilatationẽ ⁊ cóftri
ctioné impediũt:⁊ ídeo natura nó fecirofía i ftomacbo: nec
ín matrice, Secanda caufa eftzq: offa frigide narure funt et
ficcc: c ideo impediüt oígeftioné que ín ftomacbo debet cc
leb:ari per caliditatem:7 ideo non oebentibi eiſe oſſa.
«[ ira fecundum pꝛoceditur boc modo: queritur qui ipt
ſces diutius conferuentur: an recentes marini: an flumt ?
ncí: ⁊ videt᷑ ꝙ fluminei diutius conferuen£: groſſities atq;
viſcoſitas putredini reſiſtit:qꝛ vifcofitas partes colligat foz
ti colligatione:ſed in uuialibus eftvifcofiras magna:ergo
diutius coferuátur. d oppoſitũ:illi piſces minus cõſeruã⸗
tur ín quibus eft maioꝛ humiditas: ficci enim non oe facili
utrefitit: ficut oiat £bat.fs in pifab9fiuuíalibus maío; cft
Düiditas:d cti putrefitit: cficmín? cóferuant, ad D oícen
dá q cá —— eft duplex vel triplex. Prima eft paſſi⸗
bilitas ſubſtãtie.Scda eſt multitudo hũiditatis. Tertia cft
remotioviſcoſitatꝭ. pifces igi£ fluuiales nó funt dito putre
factibiles pptervílcofitate:fs q: funt paflibilis ſubſtãtie fua.
vifcofitas nó refiftere putrefactioni : q: vífcofitas cft
cũ multa líquidítatez humiditate:⁊ talis vifcofitas potius
apparat ad putrefactiont d cóferuet a putredine. ¶ Secũ
do querit£ : vtri pifces fluuiales oebeant in aceto decoqᷣ:
⁊ videtur p fic: qs in rebus ín vífeofitate ⁊ humiditate exce
dentibus cópetit apparatus cótrarius qui vifcofitatem et
humiditatẽ repzimat; fed acctü cà ſit diuiſtuũ z acutü faat
boc:ergo aceti cópetirín apparatu íillo:zum piſcium.Ad op
poſitũ:acetũ addit ín frigiditatem ⁊ digeſtionem impedit:
fed pifces frigidi funt multũ:gnõ oebent apparari cum ace
to . adderct enim ín frígiditatem:fed potius aim rebus cas
lefacientíbus ad iſtã frigiditat£ ⁊ vifcofitatem remouendã.
Ad boc dicendum ꝙ n apparatu piſciũ paruoꝛũ marime
cõpetit acetũ:qꝛ mediãte fua virtute incifiua diuidit viſco⸗
fitaté ⁊ humiditatẽ magnã ín ipfis exiſtentẽ. Ad rationẽ oí
cendũ v ouo funt confideranda ín apparatu piſciũ. Pꝛimũ
eft remotio vifcofitatis 7 humiditatis:⁊ boc modo acetum
compctít: q: diuidit ⁊ incidit.Secũdũ eft confoꝛtatio dige⸗
ſtionis a parte noſtra:⁊ hoc modo apparatus debet fieríp
allia ciminũ:⁊ hmõi digerẽtia ⁊ cófo;statiua (T Zertio quce
vítur : quarc carnes pítcíti reddantur oure per acetum. id
bocoicendii ꝙ mollitics ín camibus piſciũ cófiftit in vifcofi
tate c bumíditatenímia. acctü 9o ficatate bumiditate oc»
ficcat:fua etiã virtutc ínafiua viſcoſitatẽ diuidit:⁊ ideo hu
miditate remota ⁊ viſcoſttate diuiſa remanet caro dura.
[Quarto queritur: etra olei piſciũ viſcoſitatem remo⸗
ueat: ⁊ vidctur cp non:nihil qð oĩno eft vifcofumaufert ab
alíquo vífcofitate:fed oleũ eſt hmõi:qᷣ nó aufert viſcoñtatẽ
piſcium. Cõtrariũ dicit yſaac. CQuent᷑ etiã quomõ oleuʒ
det piſcibus ſiccitatẽ cii tẽperatũ fit ficut Dicit £Dal c fi de⸗
cunet ad alíquá qualitatem illa e(t magis büiditas : fed ni»
bilbtidü oat ali) ſiccitatẽ:g oleum nullo modo pifcibus po
terit oarc ſiccitatẽ. Cõtrariũ tamen dicit yfaac. Ad hoc di⸗
cendi ꝙ oleum m duplici ftatu conſiſtit. Pꝛimꝰ eſt natura
eius abfolute conſiderata: t hoc modo teinperatũeſt ned;
dat ſiccitatẽ neq; bũiditatẽ Secũdus ftatus cft Fm ꝙ igni
exponit᷑ ⁊ caloꝛẽ ⁊ ínflammationé ab igne recipit quà indu
— —— Q:oleum oe fadli inſſammat᷑:caloꝛem mas
nt inducit ín pifcibus: boc modo ficataté inducit cus ab
ui recipíat ſiceitatẽ ⁊ cofumit bumidítates.Z leum ergo
de ſui natura ficcítatem non dat rebus: ſed pꝛopter infam⸗
paper quáab tene recipit:c ideo oícit Sat. bonũ verbus
q piſces cree qoleo frirant; oenigrant nó pꝛopter olei na
S'o. rcitij.
turã fcd ꝓpter ínflammatione Quinto querit᷑ vnde boe
accidit qp fi pifces ín olco nódii cocto fngenf:amutür cutem
exterioꝛẽ neqs coquitur perfecte: qn tame oleũ pꝛius cocti
eft tunc cónnue coquürur:c nó amittũt cute, 3n aqua vero
t actto bocnon cótíngit. Sid boc dicendũ qp oie mter om
nes líquo:es marime groffum c vífcofum eſt:⁊ ideo nó poe
teft penetrare piſces in pzofundü qñ crudũ eſt:⁊ ꝓpter boe
partẽ exterioꝛẽ penetrat c adurit:vnde ꝓpter ſuã vifcofita
tem adheret vaſi in quo coquitur , partceyo interioꝛes ous
re remanẽt:ſed quãdo oleũ pꝛimũ coctũ eft viſcoſitas remo
uet:⁊ tücoleü potcft penetrare p partcs interioꝛes € exte
riores: ⁊ tunc pbibet iã cutis vaſculo:qꝛ per vifco
fitat£ olcí adperebat à p decoctionẽ remoucf E SScrto qrí
tur quarc oleũ poft decoctionem non ebullit:ficut
aqua c acetũ. Hd bocoicendü ꝙ oleũ eft rcs q cito inflam»
mationéredpit: t ita cito ebullitionẽ:in principio ergocum.
olcü vífcofiraté rctincarzcalo: ignis repericns partcs vifco
becoctioné vifcofitas üla À ]
lari partiũ neceleuatio nec ebulutio. ¶ imo querit:
vtrũ melio: ſit frixura piſciũ cũ appofirionc farine exterius
c víde£ ꝙ nõ:oleũ viſcoſuʒ cft t ppter infiãmationẽ quáre
cipit 3b ígne ocficcat pifces: c boc modo vífcofitate remo
ucr. boc aütnon potcft fieri nífi olei ad
aac
quidá funt pifces oino Didi 7 tales debẽt fripari : 7 immc»
diate oleocrponi:vteox vifcofiras remoucat : ⁊ hũiduas
fuperfiua deſiccet᷑ Alius cft pifcis ficus 7 Durus aliqnans
tali « purus:cídco ne talis pumiditas d eft ibinó fupfxa
ccfumaf f$ remaneat : iõ poni£ farina in rali fripura piſciũ.
¶ TOctauo queritur c6 piſces
— piſces paralyticis exbibent᷑: vtrus
friri eis debeãt exbiberi: ⁊ videt cp nó:q: paralyſis ex groſ
tales gene
iorẽ caliditate hãt: ⁊ vide£ qp a melle:qꝛ mel vino calidius
dit vᷣſaac.ſꝙ a vino t melle ↄbũt caliditatẽ:ſed tni maioꝛẽ a
vino. ld b dicẽdũ ꝙ nel calidíus eftwino:groffi?rf eftvinoz
t i6 nó pót penetrare ptes pifas. vinũ vo ſubtiliꝰ: cio pot
penetrare ꝑtes piſciũ:cita inaioꝛẽ inducit caliditate qᷓ mel,
¶ Eirca quartum proceditur poc modo: queritur vtrü pi
ia ous có appofitio falís: ⁊ vide£ ꝙ fic: dicit yfaacap
carnes aialió in eſt multa humiditas índigent mul
ta cõſumptione:⁊ ideo debent ſaliri: ergo fimiliter cum pi»
ſces ftnt multũ humidi indigent conſumptione humidita⸗
tía: ergo ai (al fit pmõꝛindigent ſale.Cotrariũ dicit Raß.
ꝙ piſces ſauti peſſimi funt; endenó funt comedendí nifi er
magna coactioe , ld hoc dicendũ qp nó copetit fal pifcibus
fed carnibus. Ad rationem oícendü ꝙ quedam funt cames
ſicce:⁊ talibus fal nó competit; qs vlterius oeficcaret, alic
funt humide:⁊ iftc (ant ouobus modís: q: quedá funt Du»
míde que non babent humiditatem firá : fed líquidà ficut
carnes poxcelli c agni: t talibus fal nó copetit:q: totã cõſu⸗
meret hᷣumiditatẽ:⁊ boc vltimo modo pifces funt humidi:
et ideo falin eis non competit: quia totum fit quaft falfum
t nibil remanctbumiditatis,
¶ :£onfequenter tria queruntur, "imum eft oe vfi fa»
lí ⁊ eius operatione, Sccundum: quibus cibarts cõpetit
appofitio ſalis. Tertium cft oc effectibus faiisc cioariozum
faifozü in co:pose bumano «T s£irca pꝛimũ pcecit bocmo
do: querítur cũ fint plura alia calida 4 ficca: ctiá calidioꝛa €
ficcioza qᷓ fal:ficur piper « hmõi acuta:quare nó babent vir
tuté conferuandi a putredine ficut fal: ⁊ vidct qp ocbcant
:qm fi fal pꝛopter caliditatem fuá c ficcitarem vutu
tem conferuandi a putredine habet: à cá acuta:ficut piper
t bmói maio:cm caliditatem 7 ficditatem habeãt d fal: er»
multofoztius conferuant a putredine d fal.££ótraríüto
dictat erperimentum. dd boc dicẽdum ꝙ ad cóoleruationc
a putredinetria requirũtur. Pꝛimũ cft diſſolutio humidi⸗
tatis a calido. Secũdũ eſt cóumptiobumidítans luꝑflue.
"Lerniü eft penctratio rei effici£tis p fingulas partes . las
enim oẽs operatíonce babet fal: penetrat enim per partcs
vſq; ad pꝛofunaũ ⁊ rcfoluit ⁊ confumiít : ideo virtutem ba»
ber coferuádi a putredine.⁊ per hoc folun£ ratio ín cõtrariũ
quía quis acuta maioꝛem habeãt caliditatem ⁊ naturam
acumínis;nó ramen tantá babent virtute cofumendi etxe
€ etiã in b. Secundo ——
pter quíd põtica nõ cõſeruãt a putredine: z vidct cp fic
Det efíc."rutredo eif mapune víget p caudü z humidũ
€ pꝛopter apertíone poꝛoꝛũ: f; pontica frigída ſunt « ficcaz
«tia inducit daufioné poꝛoꝝ:g pontíca cõſeruãt a putre»
factionc. fld boc dicendũ ꝙ nó cóferuát 3 putrefa»
ctione: c caufabuíus eft: q: ad boc vt à putredine res cófer
ucturzopostet vt pumídítas oino cofumatur:pótíca vo vír
tuté cofumendino habent:ſed folii daudüt pozos: vt caloz
exterío: nó poffit penetrare nec, interío: ezbalarc;mibilomf
nus tamen remanet bumiditae q cft cá putrefactióis': ⁊ iõ
pontica non poffunt effe caufaMufficies cóferuádi rem a pu
tredine ¶ Tertio querit: cum fint genera alia rerum con?
feruantiü a putredíne:ficut my:rbavernir:p quá naturá có
munem boc competit 1ftís 7 fali: c fi omibus iftis competit
quomodo oifferenter. id boc oícendum ꝙ caufa cómunís
omnibus bie rebus cóferuás a putredíne cft ocfenfio fub;
iectia caufa putrcfaciéte:fed boc poteft cfíe tribus modis,
"$»umo modo diſſoluendo⁊ cófumendo: 7 boc modo falcó
eruat a putredine. Secüdo modo partes co:pozís cõfoꝛtã⸗
docas ín íd ipfum coadunádo: t boc mó myꝛrha cóferuat
3 putredíne:cófostat erf ꝑtes:⁊ in id ipfum reducit, Zertio
modo pozos co:po:te daudendo:z boc modo vermr confer
uata putredine:ſua cm vifcofitate daudit pozos. ( Quar»
to queriturzci acetü babeat virtute penetrandí ad pzofuns
dur ficut ſal:quare nó babetvirturem conferuandia putre
dine. Ad hoc dicenaũ ꝙ acetũ iſtã virtute nó pabet: c caufa.
huius eft. Inter illa enim que virtutem babent cõſeruan⸗
día putrcdíne: ouo funt maríme neceſſaria. Pꝛimũ eft bu
miditatis diſſolutio Secũdũ eft eiuſdẽ cofumptio: q: ergo
acetum bumidiffimum eft m ſubſtantia:qᷓuis ſiccũ fit ín có
vo ficcá eft tin fübftária «ín có
virtutem confümendibabet:t idco be natura fua cóferuat
a putredine. Quinto jrítur oecomplerione falis: tvidct
frígide P
tcp falterra cft: d fal frigide nature eft c nó calide, fid poc
dicendũ qp in (ale cft duplex natura, quedã.ſ.natura mates
cendum qr aqua cr qua fal generatur funt partes dupli⸗
EQUI —— quedã aquoſc.Sal aute nó genera£
nifi per ione parmi : —
folis. anes vo aquofe nó aduruntur nífi per cõmixtionẽ
—— generatur igitur falfedo per aduftionem
partiũ terreſtriũ:q; ramen in fale cft oomíniti terrezídeofic
tum cfficiturcourü terreftre: q: ficut dictũ eft; cofumi£ bu.
miditas « remanet pars terreftrío. (T Septimo queritur
quare in aqua plus oífioluatur fad? inalía rccalída ⁊ ficca,
fldboc oicendti qp in natura terreftrís non generatur falfe
do nifi fucrint cómirte valde partes aquofc. vide q: nó ge⸗
ncratur falfedo nífi bumido aquofo materia coíungatur z
ídco ab aqua cum ftt humida: ⁊ ín tempoꝛe pumído diſſol
uitur: cca ore eft calidi coagulatur «[ Octauo Qritur
vtrum fal fit ubſtantie fübnlis an groſſe:⁊ videt ꝙ groſſe:
omnis res terreftrís d per aduftíone generatur ; eft fubftà
ne groffe : ficut videmus ín ponticis: fed fal eft hmõi:ergo
cft grofíe fubftantie. id oppofitum:omne illud cft ſubſtan
tic fubtílie qð oc facili penctrat 7 in partes paruas ofuidu
tur:f5 fal vfqs ad profundi penctrat: ⁊ ín partes paruas oi
nídítur:áeft fubtilis ſubſtãtie. Micenaũ qp fal sroffe ſubſtã
tic cítzoicendá tf ꝙ ſubtilis eft in actione; t diuiſionẽ fubti
lis omítto:q: capitulo oe oleo ín oíctíe particularibꝰ eft oí»
fcufía, &al cri penetrat oe facili per oífiolutione factam ab
bumído, 3mbibít cim partes:t partes imbíbedo penetrat
ad p:ofundum: dco pípernó penetrat ad profundum,
—— fecondum pꝓceditur hoc modo: qrit cũ paníe fa»
liatur ⁊ caro:cuí magie compctit ſal:⁊videtur qp pani:quia
fal £i Raſß. eft calidum .fübtilíat enum partes appetitum
ercitat:á in íllo ibo magis competit fal qui maioꝛi ſubtilia⸗
tione indígct:fcd panis groffioz eft ⁊ viſcoſioꝛ qp carozergo
magis compctit fal ín pane d ín carnibus. Secunda ratio
beceft:fal apponitur in cibartjsvt digeſtibilioꝛa c fapozofio
rareddat:fcd pams difficilioꝛis cft digeſtionis qᷓ carozficut
dicit Auicẽ. qꝛ matus nocumentum inducitur m ftomacbo
cr pane indigeſto:qᷓ ex carne:ergo fal plus competit in pa»
nc d ín carnc. Sid oppofitum eft qð vulgus fadt: boc pꝛo
batur : quia rcbus abundantibus m burmdítate apponit
fal ad ipfam remouends: (5 carocft res abundans —**
dítatc plus d panis:ergo carni magis competit fal d? pani.
Ad hoc dicendum ꝙ fal ín pane plus competit qᷓ in carne
fim ꝙ vult Raß. fld rationẽ dicendum ꝙ — duas
caufas apponitur, Pꝛima eft cófumptioburiditatíe fup
flue:c bocmodo compent in quibufdam carnibus, Secun
da eft sroffio: vifcofitas: ventofitatís 7 grauitatís alleuia⸗
tio:⁊ quía panis viſcoſioꝛ eft ⁊ groſſioꝛ d? caro:ídeo plus có
petit falin pane, | Secundo querítur: cum ſal apponí£ in
carnibus ⁊ pifcibus:dbus magis cõpetat.⁊ videtur ꝙ piſci
bus:res excellentes debent reduci ad ramẽtum per
contrarium:ſed piſces frigidioꝛes ⁊ humidioꝛes ſunt qᷓ car
nes:ergo pifcibus fal magis competit: vt ad temperamen⸗
tum reducãtur.Ad oppofitum eſt auctoꝛitas Ras.ſcʒ qp nó
debẽt comedi ſaliti nift er magna coactione. Et yſaacꝙ mi
nime piſcibus competit ſal.qð cõcedimus.Ad rationem oí
cendi ꝙ coꝛpoꝛum quedam ſunt ſicca:quedam humida:ſic
dis vero ſal non competit quía faperflue ocficcaret : fimili?
ter carnibus bumídire multi non cõpetit fal: ficut camibus
agni⁊ po:cellicomnes enim bumíditates eliquat:⁊ totá car
ne quafi in humiditatẽ redígit. pifces $o boc modo humidi
funt: ⁊ ídeo ficut carníb? agni 7 pozcellí fal nó cópetit : fir
neq; pifcibus copctit «T Zertio q̃rit᷑: ais ín snc pifcium
quidã fint hũidi: Qdá fica: ficut ín generc carniũ: dre poc
eft ꝙ carnibus büidis: ficut poꝛcmis cópetat fal: pifab? vᷣo
Dietarum vniuerſalium.
pũidis n5 cõpetit:ſʒ ſiccis vltima ſiccitate:ſicut batio ⁊ moꝛ
c.a d B oictdi qp differt natura piſciũ c carniũ:natura erm
pifzitoinobiida eftz multa bisiditarc abundat: narura $0
tarii cft minus püida:ficut dicit yfaac: f$ fal nó cópetit ni
fircbus pabctibus büiditate mediocrẽ:boc eft firi co uq
dà ficut poxcellínc. Similiter nó otbus pifabus cópetit fal
ende nó copetit abundãtibus in Dum ficat generali»
serius deduici aqua:cópetit tfi téperatio in püiditate
z ifti fünt fici: c (deo —— — ſicut car
nibus büid:s, ( Euano qãrik vtrũ pínguedo oebear faliriz
X vtri magis d caro: t videt qp no: qz dicit yfaac p cames
q̃ muitã babérbumíditatenó debẽt falírí: q: totũ ín humi⸗
ditate rediait celíquaf.viiin pplegma falfus redigitzf5 pin
gueao eft quafi caro mollis cmulre humiditatis:g non oc
ber falirí.sCótrarit facit vfus . Ad boc dicendũ &m yíaac p
pinguedo nó ocbet ſaliri:peioꝛes em̃ hũoꝛes ex poe
nic faifa generan£ d ex carne falfa. 8d ratione ps ſolutio: qz
nó quclibetbüíditas fufficit ad fal recipiẽdũ: f5 illa d cft cũ
duritie carnis:cD eft (n carme intercepta pinguedine:in pin
guedínc vero non efttalís bumiditas, ¶ T Quinto queri
tur quare ſal non competit volatilibus . id boc dicendum
£p boceft quía humiditas volatilíum eft tenuis leuís fub»
tilío: vnde vlterioꝛe ſubtili actione non indiget: etfi fal ad
ueniretípfam humiditatem penítus confümeret; fic care
nc$ ficcc remaneret ⁊ peffimt nutrumẽti. CSexto jnf qua
rc cũ pífces büídi ⁊ fici ſalant ſimul:quare plus fentit (al
fcdo in humidis d tn ſiccis. ld boc dicẽdũ &m vſaac:ꝙ fal
ín co:pozíbus bumídis liquefacit iquefactione magna có
mif ce£ cii part:b? büidis ipfozü. vnde qibi eft mulrabüidt
tas ppter B maioꝛ falfedo ſentit᷑:ſicut pts p fimile: qꝛ in ʒin
ʒibere eft maio: quátiras acuminis d in pipere: qz in ʒinʒi⸗
bere ↄmiſcet acumé hũiditati groſſe: in pipere $o nó cũ nó
fit hũidũ:ſimiliter in pinguedine qn (alfcdo ei cómifcef ma
ior ſentit qᷓ ín came . CSeptimo dri£ quare hoc nõ eft in
pinguedine:⁊ ipfa enim nó ſentit᷑: « fi ſentit parũ fentit rc
carnís macrc. id pocoicédá q oie pinguedo p5büi
itatẽ vnctuofam:« bec cótraría eft falfedini Pm Yſaac:⁊ io
ín ipfa nó fentit falfedo. In carne Po macra nó eft illa büt
dit as:ſed büiditas fufficite ad fal recipiendũ: c idco ín illa
falfedo fentit. £D crauo dri£ quare pifces falfi appofiti in.
aqua falfa amittunt falfcdine: vídef e oppofirü cá fimile
augmẽtet ſuũ fimile: aqua falfa n8 aufert piſciũ ſalſedinẽ
fed poti? auget. Zid boc dicendũ q oe pꝛopꝛietate reí falfe
eft mádificare oíffoluere cõſumere.vñ oicit p5s ꝙ fi veftes
ponáturin aqua falfa müdificátur: fi igitur pifas ſalſus in
aqua falfa pona£ abſtergit illas püiditates Ocferétes ſalſe⸗
díné . € iHono nf quare in dyfteribus femp apponit fal
quafi acumen generale. Ad bocoícendá ꝙ fal babct dupli
cem vírtuté.f:mosdícatiuá:c p bác moꝛdicãdo ínteftína cõ⸗
mouet feces ad exitũ:⁊ propter bocapponi£ ſal:vt moꝛdi⸗
cet.Secũda virtus eft müdificare ⁊ excolare feces «c.
&[ Mirca tertiũ pꝛoceditur hoc modo: queritur quare res
falic fitim m — & acute:⁊videt᷑ cõtrariũ:qꝛ ſi⸗
tis puenit er caliditate c ſiccitate oꝛis ſtomachi:ſed acuta
maioꝛẽ babent caliditarem ficditatem d falfazergo magís
debẽt finm inducere S£ óotraríum tamen vídemus. &dboc
dicẽdũ ꝙ maio: eft caliditas ⁊ ficatas ín acutis d in falfisz
t tamen maioꝛ fitís puenit er falfis. V dicẽdũ ꝙ calidítas
t ficcitas eft duplex. quedã eft ín ſubtili materia: ⁊ becnó
tantá impꝛeſſionẽ fenfibil£ inducit:neq; tantá moꝛã facit ín
ftomacbo ficut fi eſſet ín matería 4: ⁊ talis calíditas ⁊
citas cft in acutis:fitís aüt pueniter nimia moꝛa ín fto»
macbo ⁊ ex impꝛeſſiõe foꝛti. Sal 9o ín groſſioꝛi materia eft
. t magis ſenſibilẽ impꝛeſſionẽ facit:⁊ etiã foꝛtioꝛẽ caliditatẽ
ſiccitatẽ babet dj acuta:⁊ ó maioꝛẽ fitim inducit C Secũ
qntur quare ecõtrario eft ín bumozibus: q: humoꝛ acu
tus maio: fitim induat d ſalſus. Ad hoc dicendũ ꝙ oíffert
actio ciboꝛum ⁊ bumostim, Actio enim humoꝛum íntrinfeo
ca eft:c ídeo muitũ permáfiua: ⁊ boc modooícimus ꝙ cho
lera ardens:q: maioꝛẽ babet calídirate c» :
; ardens:q: maío: taté qᷓ pblegma falfum:
— ——— ſtomachoꝛ:⁊ ídeo fitis maío: ex illa pꝛo
it. Cotrarium eſt in cibis:q; cibus falfus magnam mos
Fo.xcv *
ram facit in ſtomacho — fui groffitíem ⁊ maiorem d
acutus:⁊ (deo magis fitim induat,
¶ De diuiſione ciboꝛũ. Capi lxij.
—— —
in quo actiones ſuas nõ cxpleuit:quibus artificiali⸗
tcr ſuccurrendũ eſt:vt in bonos mali fai mutẽtur ſa⸗
poꝛes odoꝛes:duritieſq; afperirares:quibus natu⸗
ra ea abhoꝛret. Inde Gał.opoꝛtet inquir cibos nul
los babere ſapoꝛes malos ſtomacho nocitinosneq;
odoꝛes hoꝛribiles vndc cercbzo nocẽtes parínt iu
moſitates:neq; durioꝛes ſtomachũ fatigantes:negs
moꝛſuras quibus neruos eius moꝛdent. Quibꝰ cuv
tàdis ⁊ narurc amicãdis ſtuderi cóucnít . Qui ings
fiunt modis: aur folo foco:aut aqua fola:aut civtro
qs: finc cũ fale: auz dii aceto vel oleo c alijs cõdimen
tis. Pauca funt cibaría quíbus ſolus ignis fufficiat
oequo tríplíciter intendimus. Ant cnim ſubtilia in
groffirié mutat z duritiem:ſicut oua affataz aut grof
fa c cõtinua ín tenuitatẽ ⁊ ſubtilitatẽ: vc affata car⸗
nem c ſimilia:aut ſpiſſa ⁊ oura in raritatem « molli?
ciem:ficut grana « legumina affara: et deũnant eſſe
ventofa.iPura quoq 7 fpiffa:vt (1 ignís ca faciat ft?
ptica:⁊ a ſtomacho ad erjciendü oura: gꝛ focus coꝛũ
bumiditatẽ oeficcat ⁊ coꝛpoꝛa fua raríficat. vndc tto
iacbi bumiditatẽ ocficcarc adinuat⁊ pozos ſuos in
ferio:es oppilar.4 od afit ouo modí funt. Zilius cm̃
ad affandá fir; « panificandum:alíus ad clirandum
⁊ coquinandum. Focus panifidiz affandí mollio: 7
quíerio: c fine flamma; in caloꝛe téperarus bonus
crít ne ad exterioꝛa coꝛpoꝛa pꝛcualeat 7 ſuã humidi⸗
tatem conſumat. oura ⁊ ficca faciat antec interio⸗
ra fint cocta. Sí aurem aſſatoꝛum humiditas nó cit
laudanda:igni diutius immoꝛetur:vt fua bumíditas
confumarur c ſiccitati ſuccedat. Focus elixandi cr
coquinandi calidioꝛ fit ad comparationem aſſantis
pꝛopter aquam que ineſt coquinandis ⁊ que fod rc^
pugnat; acrioní ; non tamen multam babenr'flam^
imam:fed potius carbonibus vicina. f£ arbonum crit
focus cererís babetur laudabilioꝛ:quia ín calefaciẽ⸗
do eft eoꝛum vírtus equalís. vnde acrío eoꝛũ in om^
níbus coquímandis ret partibus equaliter domina⸗
tur : flamma non fimüiter:quia accentio ſua pinca ⁊
ac uta eſt:neq; vafcula vndiq; ꝑcutit equalircr.eróc
fit vr non coquinandoꝛũ fic coctio equalis. Aque in⸗
tẽtio ouplct eſt:vt vel ficca mollíar-ficur fabas⁊ alía
legumina que tenerantur:z ad comedendum intufa
aqua:vel et fostiter ſapoꝛa c amara fapozem amara
— — aqua indulcoꝛen⸗
"ficut lupini c ſimilia. Salis quoq; quadruplex
eft noſtra intentio. ur em̃ viſcoſa ⁊ goſſa:inviſcoſi
tate in groſſitie ſubtiliat er temperat ſicut piſces⁊ ft
milia. Zur nó ſapoꝛis ſicut cucurbitis ⁊ ſimilibus fa
poꝛem dat: aut humida deſccat:aut odoꝛe grauibꝰ
grauitas fua aufert. Groſſis vᷣo ct pinguibus plus
opostet ſalis apponatur,
Liber
calcfacríone ſubtiliatiua facere velimus: ſicut in pri
fano aliquado facim?; aliquatulá acctí apponim?
vt fübrilicas fine caloꝛe augmentetur..
¶ De oleo. Capi.lxiiij.
bus: cxfüa vifcofitate z acumen c mo:fura tẽperat.
¶ De moꝛipſis íd eft falfamérís. Cap.lxv.
Oꝛipſie triplex eft íntenrío. ur enim pꝛo
líatur:z cũ altera aqua elixet. Si vᷣo aliquãtulã põ
ticitatẽ —— —*— multũ — 8
oino aufcrédaté:ercoquaf donec diſſoluatur.Om̃ia
aũt elira in aq̃virtutẽ ſuã amittũt ín ea. Inde Galł.
oia indt ín aquacoctavírib^fuis debilitãtur i ea . M
ſi diu ĩ ipa excoqͥ moꝛẽtur:tota virtus fua amittitur:
mariĩe ſi de aqua ín aquã mutẽtur:iõ iuſcula cii ín eis
coqͥnẽtur falía:c ipa efficiũtur ſalſa:qꝛ focus ſubtili⸗
tatẽ cum fumo extrabit:groſſities vᷣo⁊ ſalũtas rema
nét i eis.Si at cibaria lint amara: ralía fint d fiat
elíca: cti ad funt elícàda: « tracta ab aq̃cũ aceto ⁊ fa
lc « ceteri tibi couentctibus (unt oáda, Si Yo non.
it elixari (icut aquofe oliue:in aquia frigida? fa
——— fic ſuã amaritudinẽ amittũt: oe
indc ín altera aqua: fale cà aceto reducẽda funt. Soi
airamara funt c vncruofa ficut oliue vñ oleũ confi»
citur ſolũ fal fufficit: q: fua humiditatẽ deſiccat:⁊ ea
ne percát indurat. Si acuta ⁊ fimplícis acumine ft
cut cepe ⁊ finapís vírídes: rami aqua c faleinfundà
nir paudi etia acerü apponatur. Soi aũt cũ acumine
fuo amarírudo « poticitas mixta ſunt:cũ aqua « acc
to equaliter pofitis elietur:⁊ poft cũ olco octur; vt
^ acumina fua mitigent 3nde fDab.acuta 7 oura afpe
ranónifi ci oleo funt oada:vel q̃libet alía re vnctuo
—— —
té indurat⁊ tẽperat. Vfipbilee ait apparetur cibaria
« müdificétur appofitís rebus —
õ comedütur n L ína arana fic futit appar
dri Pea edü id aca-det poftea lint fa
a
ra leni&rur:alíiquádo oura emolliũtur:aliquãdo ape
ríriua cfficiücur :viína puocatur; vétres mollificati
tur fine conftiparur vcl ſomnus pzeftarur:fm quas
naturas olefi diuerſatur.Que coQnara cti ſuis iuſcu
lís comedütur:quo ad comedédü in ipfis oimittam
tur.ue*o nó ertrabárur Si ín eftate caro coquit
multa aqua :t carbones ſuperponantur
neg vafculii cooperiat: vt grauítas fuí odozis emit
tatur Si aũt grauis odoꝛis fucrír naturaliter: fiue
ín grauẽ mutata ſit: auferãtur offa: qꝛ illac pꝛius pa
tredo influit ad medullas:⁊ ideo eijcienda funt ne iu
fcula fiát odoꝛis mali. Si o carnes ſiluatice coqͥnã
defunt : poft occiſionẽvna oícvel pluríb? dimittẽde
vt fint tenere . Piſces 9o recétesz adbuc monétes
funt coquínandi:q: ec mollitie fac carnis nó nifi fal
(i funt ſcruãai. Sot aũt duroꝛũ carnes fint coqͥnãde
iũ: añqᷓ occidatur multofatígentur motu: vt ira
— ——— is vᷣo ⁊ dure natu⸗
re ficut ſenioꝛibus:⁊ egrotátíbus fi carnes groſſe dẽ
tur ad comedẽdũ verberẽtur:⁊ cii pauco fale thymo
quoq calamétoi ad apponáturz aliquãdiu oimit
tátur.fic tantũdem nimiũ lote'coquínetur. Idẽ facit
in — — humiditas ⁊ viſcoſitas aufe
runtur:vñ fal opoꝛtet augmẽtetur ín carniũ pingue⸗
dinibꝰ:Sicut Bał.Quẽ inqͥt camcs ſũt piguioꝛcs
⁊ hũidioꝛes multũ ſanguinẽ babétes multũ ſunt ſa
liẽde:⁊ foco flãma carctí pmittant, Sivᷣo macre nõ
hũide neq; ſanguinolẽte pauco fale funt ſaliẽde:⁊ le
ui foco funt pmittéde ⁊ aſſande: ⁊ iuxta vaſcula funt
ponenda plena aqua ; vt fumus earũ aſcendẽs tem⸗
peret ficcirarem .
—— eſt intẽtio circa naturã ⁊ diuerſitatem diete ex
ot genere viuẽtiũ accepte. 3n hac aũt pte agit oc cibozum
— Hec aũt pars fpectat ad pᷣſentẽ lectionẽ. Diui⸗
aũt in duas ptes. 3n quarti pꝛima agit oc modis appa
rat? ciboz:f$ q: apparat? in biuerfantur fm fapog bí
uerfitatem:ideo in fcóa agit oc ſapoꝝ oiuerfitate diuerſis
abís oiuerfo:us ſapoꝛũ ofuerfa codímeta ——
pare oíuidi£ in duas In quarum pꝛima aſſignat dininctio
nem ciboꝛum pꝛopter cos qui non indigent appa ratu ef
eos qui ipfo indiget, 3n ſecũda agit de natura coz quc ci⸗
Dietarum vniuerſalium.
ats ingrediunt 15:13 pars nó oinid.£:f$ fcóa oi
apparatá Pꝛap —
— Duas. In e pꝛimã aſſignat generalẽ d
frequériu s concurrũt. ; €
cüda ofuidi£ ín fcr £m numerũ coz quc frequétius ad cibo
rumapparatüingredíiun£, 3n quará piíma agit oe virtu»
scignie. In ſecũda oc virtutc aque. 3n tertia oc virtute ſa
lí. guae virtute aceti . In quínta oc virtute olet,
3n €xta oc virtute falfamenti , Secunda aft pare pꝛinci⸗
palio oiuídi£ in ouas , 3n rü pzima agit Oc diuerſitate ap
paratuü Pm oiuerfitatéíapox, 3n fccüda diuerſis cibis oi^
ueríog appara? adaptat. P: diuidit᷑ in ouas. In qua»
ri patma affignar diſtinctionẽ fapoz no delectabiliũ trequẽ
tius cadentíü in cibís, 3n ſecũda oftédit quibus cibis quo»
rum fapoz quis cópetat apparatus.Sunt igiturin lectióc
pzefcnu parcce vndcam. In quarũ p:ima affignat ciboꝛu⸗
diuerſitatẽ ⁊ diſtinctionẽ per coa q nó egent: ⁊ cos qᷣ egẽt
apparatu. 3n fccunda.f. in bac: Qiunq; modis fiet cc. affi»
nat ead maxime ad cibo:ũ apparatü cócurrunt. In tertia
fo in pacc quo tripliciter intendímus.ad finguioz natu
rá deſcendẽs:ſpecialiter agit oe virtute ignis. 3n quarta.f,
ín bac: ique íntétio oupler eft.agit oe virtute aque, In dn
ta.ſ.in hac:Salis 9o qdrupler eft nr̃a intẽtio ⁊c.de vᷣtute fa
lio. In ſexta.ſan hac:Aceti duplex fit intentio cc. oc virtute
aceti. In ſeptima.ſ.in hac:Olei tripler eft intentio ⁊c.de vir
tutcolci. In octaua.ſ.in hac.Ooꝛipſie vo triplex ⁊c.de vir
pute ſalſamenti. In nona.f.in bac : Intentio noftra exple⸗
tà eft zc.fapo:ü nó oelectabili in dbis frequennus cõcur⸗
rentiũ diſtinctionẽ affignar. 3n occima.f.in hac:si cíb? eft
põticus:bonũ eft ⁊c.oſtẽdit quibus cíbís quoz ſapoꝛũ que
pi esie po rn vndecima.f.ín bac SBab . ⁊c.
quoꝛũdã ſpecialiũ apparatꝰdeſcẽdit. ¶ Xirca pᷣmã par
tem dicit qp ciboꝛũ q ſunt cocti a natura:vt nõ egeãt ar
tiñciali pꝛeparatione:ſicut ficus.Alij vᷣo indigent:vt eoꝛum
malitia repꝛimatur.Scðo inducit Bał.idẽ dicentem.Circa
ſecundã partẽ dicit ꝙ ciboꝛũ apparatus diuerſantur ratiõe
ignis aquec alioz dicẽdoꝛũ:⁊ quidã indigent folo igne:qui
dá igne c aqua:quidã om̃ibus altjs.Circa tertiam partem
agit de igne. Hec autẽ pare diuiditur in duas. In quarum
pꝛma agit oe virtute ignis. In ſecunda.ſ.in bac:Foci aute
funt duobus modis.agit de eiꝰ diuerſitate. Dicit igitur cp
ignis actio triplex eft.f.fübrilius ingroſſatio ⁊ induratio fi
cut ouoꝛũ: groſſoꝛum ſubtiliatio ficut carniũ: duroꝛũ moll
ficatio ficut leguminũ.Cõſequenter:agit oc eius diuerſita
te. Hec aũt pars diuidit ín duas. In quarũ pꝛima agit de
diuerſitate ignis. 3n ſecunda.ſ.in bac: Carbonũ em focus
tc. agít oe diuerñtate ſuaꝝ partiũ.ſcarbonis 7 fl áme. Pꝛi
ma aüt oíuidit ín duas. In quarũ prima agítoc ignc o:di»
nato ad aſandũ. In fecunda.f.ín bac: Focus elicandi £ coo
quínandi cc . oc o:dínato ad clípandü . Dicit (gif ꝙ duplex
eft ignís.vn? ad aſſandũ:alius ad elixandũ oxdinatus. Pꝛi
mus aütleuío: debet eſſe:ſecũdus foꝛtioꝛ. Deinde agitoe
partibus ignis.Hec aũt pars diuiditur in duas. 3n quarü
pꝛima agit oe carbone. In ſecunda.ſ.in hac:Flãma vᷣo nó ft
militer ⁊c.agit de flàma. Dicit igitur ꝙ ignis carbonuʒ eft
eq̃lis:actio flãme nõ cum ſit pineata:⁊ ideo melioꝛ eſt actio
ignis in carbone dp in fiáma . ££irca quartã partem agit oe
aqua cuius oupler eft actio : ouraremollirc: ⁊ bo:ríbilia ín
ſapoꝛe retundere ⁊ dulcoꝛare.Circa quintã parte agit oc fa
Ecuius actio eſt quadruplex.groſſoꝝ ſubtiliatio:innpidoꝝ
fapozatio:bumído:d deñccatio:odo:ũ hoꝛribiliuʒ ablatio.
irca ſextã partẽ agit oc aceto : cui? eft duplex actio.ſ.abo
minationis ablatio:groffo:i fine caloꝛe ſubtiliatio Circa fe
ptimá parte agit oc oleo cutus trípler eft actio. f. infipidoe
rum ⁊ bo:rendo:ü ſapoꝛatio: ſiccoꝛũ bumectatio:mozdican
tí& mítigatio. sica octauá parté agit oc falfaméto qð muri
pili appellãt:qð er acuminibus coficf:q3 fit ppter tria .f.
Ppter sroffo:á penetrationé: pꝛopter infipídoz fapozatío
nem: ppter odoꝛũ grauiũ ablation: nedqs debet multo vſu
accipi. ircanoná part£ oicít cp poft pꝛedicta oftendendum
eft quibus cibís quí apparatus cõpetant:⁊ — a ſa
poꝛibus qui debent per apparatum coꝛrigi:⁊ funt ſex:inſi⸗
Fo.rcvj.
pidus.ſ.t alij. Circa decimam partem agit oc fingulis oſtẽ⸗
— ei abis quosti ſapoꝝ competãt.
Ipecautem pars diuiditur in ſex. In quarũ pꝛima agit 0€
aratu ciboꝛum inſipidoꝛum. 3n ſecũda.ſ.in hac:Si ace
apparatu acetoſoum. In tertia.ſ.in bac: €i fal
fus cc.oc apparatu falfozi. 3n quarta.f.ín bac; Si potícus
ratus fieri per cõtraria:⁊ fi nó fufficiátbecfapozes m Pi
codumeta itur.
ẽ quomodo aqua nó fufficit am boz
aufertznó
di ſi aũt extrahãtur vafculum debet babercos vt
im
(. n fexta. f. ín bac: In
in pid nie durer ci carniũ oura
irroꝛetur:⁊ leui foco coquí:t fale pauco condiri.⁊ fic rermí
natur pare oe apparatibus. ¶ Xirca parte iftam feptem ín
quirunt Pꝛimũ cft oe illis abis q indigenr apparatu: z de
illis qui noníndigent.SSecundum eft oeígne. Tertium de
aqua.Quartum oe ſale.Quintum oc aceto.Sextũ oc olco
Septimum oe falfamento, 4.
¶ irca pzimum pzocediturboc modo:querítur q5 abus
eaetapparatu:an caro:an lac:c videtur ꝙ lac: apparatus
quantum ad decoctionem fit ideo vt abus facilius digera
tur : €rgo dbus ille qui mínus digeſtus cft: maioꝛi indiget
decoctione ct apparatu:fed huiuſmodi eft lac reſpectucar⸗
niumzálac magis eget apparatu dp caro:ergo ſi lac nõ egetz
muitotoꝛtius ncqg caro: 7 fi caro eget multofo:tíus lac. Ad
oppofirum eft quod oidt yſaac: ꝙ lac non eget apparatu.
vaſculis aqua calida plenis Spon vt eaꝝ ſiccitas
—
fid hoc dicẽdũ ꝙ lacnó eget apparatu: cã buius cft:q: na.
tpi ivo ale asocia Lac ideo Veri oe
€octionc nó indiget. Pꝛeterea nó bs grofht.€ neq; vitcofio
taii doebcat per oo ctatint remoueri: € ídeono indiget
apparatu. Sd ratione ín cõtrariũ oícendü dq onpler eft dige
(tio.Quueda enim eſt oꝛdinata ad gnationẽ mẽbꝛoꝝ: ficur il
la q ocicruit virtuti inſoꝛmatiue: ⁊ pcc digeſtio maio: eit
ín carne dp in lacte. Et alía digeſtio o:dínata ad nutrimen⸗
ti: bec maio; cft ín lacte: c oc iftalogmur&L Sco querit
cü laccrudü comedat: dre out cruda nó comedit; c videt
qp íta debeat effc : oicít eif y (aac (ub auctoꝛitate Pippo.ꝙ
illud qð cít lac t fperma in aialib?zin volatilib? eft ouũ. vri
lacloco nutrimẽti fetus:ſperma voloco materíc;fs ouum m
volatilibus digeſtibiliꝰ ett dp lac: c eft leuiꝰ:q̊ cũ lac appara
tu nó índígeatzmultofo:x? nec oua. id oppofità cft qo fa»
Gitvulgus:comcedit em lac crudá : nó atit oud.ztd B dicẽdũ
tq oud apparatu indíget cii comedit᷑:⁊ cà bui? cít:q: vifcofi
taté pabct magnã⁊ büidirate d decoctione indíger magna:
idco indigct apparatu:lac 9o pmói vifcofitat£vel hũidita
t£ nó ps: t ideo nó indiget vlterio: decoctione illa quá p5 à
natura. dd rõnẽ in cõtrariũ dicccũꝙ ficat pzius oict ctt fu
perius p diſtinctionẽ oígeftiois:q digeitio d ad generatio
né « cõſtitutionẽ coꝛpoꝛis ozdínat :eft maio: in ouo, Illa 90
dad nutrimẽtũ oxdinaf zmínoz cft ín cod£;ccótrano cit in la
ete: cídeo nà valet ratio. CTertio Qrif vtrü fructus egcát
apparatu magis d? carnes:⁊ videtur ꝙ fic: ppter bochunt
apparatus in cibis vt fiat ꝓximioꝛa c ſimilioꝛa coꝛpoꝛi: c
fd bocoícédü q apparatus nó cópetitfructibus.,
tam£ dq quidà (untfructus quid! mollco: ttalibue nó có»
——— ſicus ⁊ ſimiles.Sunt alij duri:ſicut ma
X pira:⁊ ifti ꝓpter ſui groſſitie apparatu wdígent. Ald rõ
n£in cótranü dicẽdũ qp ín digeſtiõe ⁊ apparatu nó eft mul⸗
ta oífferétía cofiderada:fs copofitio t coplerio: idco cibae
ría quc funt molliaapparatu nó indiget C Quarto quent
vtrü plus cópctit lac crudũ an cocti; z videt qp plus cópez
tat coctii:q:quáto digeſtio maío: eft ín cibo: tanto laudabi
loꝛ:⁊ nature magís obediens: [5 maio: cft digeſtio in laae
€octo d audo:ó plus it cocti d» cruda. s ótrariü dicit
Auicen ꝙ lac ocbet comedi tale quale ab vberibus extrabi
tur.qó cõcedimꝰ.Si ei attigereraeré fm yfaac coꝛruptio
né acárerct:filr fi igni ezponerct pmutarct. &d rón£ in cõ⸗
trariũ dicẽdũ &m ylaac:q quedá abaríatunt d nó eget oc»
coctione ficutlac:c talía ocbent accipi fi qp natura prepa»
rauit.Alia funt d oecoctione indigét:ficut carnes: « ideo in
———— pꝛoceditur hoc modo:queritur de ignis fit
r : ignis
foztyoz:an fiáma an carbozcvide£ cp fláma fit foztíoz vnum»
quodqs enim foꝛtioꝛis eſtᷣtutis ci plus accedít ad fuii pain
ipiũ: ſedignis quí eft làma plus accedit ad ſuũ pꝛincipiũ
qm̃ ad (gnem:ó foꝛtioꝛ eft ígnis fláma qᷓ carbo. Secüda ra»
tio beceft:»nüquodqs quáto plus ꝑmiicet fuo cõtrario tà»
to minoꝛẽ Dabet vírtute:fs (gnis carbo eft w mareria terres
ftri quealiquátuli eft fibi cótraría:ó debilioꝛẽ babet vírtus
t£ co qp nó admiſcet᷑ tali materíe:ó oꝛtioꝛ efti ftàma di car
, bone. sid oppofitü:üle ignis cft fo:tio: q maioꝛẽ impꝛeſſio⸗
né calozis mducit: fs1gníe carbo eft pmói fm yſaac:d ignis
Qui eft ín carbone eft foꝛtio:.Ad hoc dicendũ dp fo:tio: eft ef
fcctus ignis carbonis qp fláme ppter ouas caufas, (»:ima
eſt:qꝛ ecifhtín matena groffio:: c ideo groffio:é effecta in
ducit ⁊ foꝛtioꝛẽ.Alia cá eft: q: ignis ifteattingit oẽs partes
cqualiter carbonís fm furfum oco:fum. In fláma $o non
cqualiter: (6m pyꝛamidalẽ ⁊ píneatá figura ſolũ.ad rõnẽ
pꝛimam in cõtrarium dicẽdũ cp caliditas mai: cft duplex:
vel effectiue:c boc modocaliditas maío: eft ín flrmama.vee
locíus em impᷣmit flàma.alio modo:q: foꝛtioꝛẽ effectum im
pꝛimit caliditatis:⁊ boc modo maío: cft caliditas ín carbo»
ne. Ad fcóam rónem patct folunio:q: ignis w carbone eft ín
duplici —— eft cá et ante ouerñonẽ fubftátic car
boníe ad ign& Doc mo calidíras m carbone debilis eſt:cũ
ín fundo. Sd bocOvendü ꝙ ignis d cft fláma: partim adbe
fet materie terreſtri.ſ.carboni:⁊ parmi
ptioné aialiii:ficat calo: ígnis , vn nó eft víuificus nec fimi
Uis vtaítico.£alo: 9o folis vinificue cft: nec operaf ad con,
fumptioné aialid:ficut caloz ignis : f; potíus opcraf ad nu
trimentü aĩaliũ ⁊ ipſoꝛũ generazione: c idco eit cà genera,
tíonie vermi queritur quarc mẽbꝛũ mutilatuʒ
igni appoſitũ nó rcapit vlterioꝛẽ putredine, Ad hoc dicen⸗
düq hoc eſt q: putredo nó ſit niñ un materia hũida.putre⸗
do em ſit per calidũ tandp per agens:per humidũ tand per
materíá: c qꝛ ignis bumíditate un mẽbꝛo cõſumit: no ett ibi
matería putrefactibílis; cio putredo nó põt induci. ser
to querit : etrus paucis cíbartjs fuffiaat folus ignis abfq
alijs. ld pocoicendi ꝙ ouo funt confidcráda arca pmói oí
— eft oígeftio:z hoc modo ſolus ignis fuffi»
ceret, com eft repꝛeiſio mali ſapo:is:⁊ boc mõ folus ignis
nó fuffiatad exbibitionẽ ſapoꝛis laudabilis .
¶ irca tertiũ pceditur poc modo:querif oc aqua:c que
rit pꝛimo quareno poffit amittere bumíditaté ficut frigidi
tat: poteft enim ficri nó frigida:nõ poteft auté fien nó pu
mida.Ad hoc dicendũ q bumiditas oupler eſt.in ſubſtãtia
⁊ ín cõplexione. 3n ſubſtatia ficut cholera:nã ſᷣm ſubſtãtiã
humida eſt.in coplexiõe ficut 5insiber: qz igitur pumiditas
ſubſtãtie ab ipſaaqua nõ pót remouen ꝙdiu manet aqua:
qꝛ fic pꝛiuaret ſeipſa: cũ bhumiditas mfit omní liquosí fub;
ftánalíter : idco ab aqua nó poteft remouerí humiditas:⁊
ctíá q: in ipfa radica£:frigiditas otantá radicationẽ nó ha
betinipfa. ende bumiditas b5 actiuá fibi refpondenté ocbi
V. f.ficcitaté:ideo cũ oifficultate patitur neq; remouct . fri
iditas vᷣo actiua fo:te.f.calidiratem:c ídco facili? eradica
tur cremouctur.&[ Scðo queritur quarc ignis nó potcft
frigcfieri:ficut ^o. arci calefien: z quía ín particulari?
dietis pleníus eft diſcuſſum:ideo omittamꝰ.¶ Zertio quc
ritur ter quid fontes in hyeme funt calídi: ín eftate $0
friaid 4 boc potcftfolui tribus modis. Pꝛimus modus
idef i al. eft talis:fontes frigidio:xs funtínbyc
me:nobís ramé calidioꝛes vídentur: € caufa huius eſt:quia
co:poza noftra m hyeme frigida funt exterius:⁊ ídeo cá fon
tcs frígidi cís apponun£ :fenti&tur calidi vel minus frígidi.
In eftate 9o coꝛpoꝛa erteríus calída funt: c ideo aqualfon
tum eis erbíbíra fngída videtur vel fentif : ⁊ ponit exẽplũ
Bat.cũ atíde in balneo mingit: ci? cozp? fit calidü vide£ v3
na frigida.Alij dicũt ꝙ ín hyeme caloz aeris cõtinẽtis.ſ.ſo⸗
lis app:opinquat inferiosi parti aque.ſ.terre: ⁊ ideo aquas
calefacit . In cftate vo mult eleuatur a terra: t ideo calo:
non poteft interius pꝛofundari:⁊ ídeofontes ín eftare frigi
di ſunt.Alij dicũt quoꝛũ opiniont cófentímus : qp ín byeme
fontes calidi ſunt:⁊ caufa cftz«y calo: folis penetrátis p po
ros terre vſq; ad cauernas aquarũ aquas calefacit: ĩ fundo
totus calo: ppter bocretinetur: quía poꝛi clauduntur nó
poteft calo; exbalare. 3n cftate $o poꝛis apertis calo: exha
Dietarum vniuerſalium.
lat: c ideo fontes remanẽt frigidi €T Quarto queríf quas
rc aquaa calo: ignis ſubtil atur: auia vero ingroffantur: c
vidctur 2xium:quía calo: (gnis erbalatione cffiacs fumos
rcfolaít ſubtũues: c totum reſiduum íngroffatur: ergo de⸗
— —
s££ótrariü tfi dicit Auicẽ. qp differẽter operat ignis fupza co
pofita etbcrogenea c füpza co:pa ſimpᷣucia bogenea, copo
Pea eif cospa ignis ingreffat: q; fumos fübtiles refolnt et
rcfiduum ingroffar.cozpoza vero fimplícia fubtilíatzq: trigi
dítatem mgroffantem parte9 aque reſoluit c ſeparat: ⁊ bec
poteffe vna caufa.fcóa caufa eſt:qꝛ ranficat. tertia: qꝛ ptes
Atraneas ficut terreftres feparat ab aQuofis;róne quarum
íngroflationem receperat.
— quarti ꝓceditur boc modo: querif quare fal po»
nirur potíus ín abartjs d? alud condimentum. Zid boc oicen
dum qp cibaria quibus vtímurzpabent infipiditatem 7 grof
ſitiem c vifcofitatem fiue grauitatem.fere enim oĩa cibaria
énfipida funt refpectu guſtus: fal veroomnes iſtas qualita
eT Eia qui v: Dotditur boc ie
irca quintũ pcedítur boc modo:z;querif vtrũ acetũ
ficci: t vídef ꝙ no.caliditas ebullitionẽẽ induce nsin aceto
remouet calozem naturalem acctí; t naturá vinofam ⁊ dul⸗
cedinem:qꝛ cozrumpédo calozem naturale cozrüpit dulcedi
nem:ideo q: caloi naturalis oulcedínem cóferuat:f5 ín com
plexione vini funtouo:calídítas 7 ficcitas:ó fi calo: accíden
talis inducens putredinem remouctcalo:em naturalem: z
naturam vincam: d X ficcitaté:7 fic rclínqui£ ꝙ acctum nõ
ent ficci. zd oppoũtũ cft qð dicunt auctoꝛes.Ad hoc dicen
dum d acetum ſiccũ eft, fid ronem dicẽdũ ꝙ acetũ in ebul⸗
litione non amittit ficatatem: fed potius ipam acqᷣrit: ⁊ cã
bui? eft q: ĩ aceto funtouplices partes.aquofc ⁊ terreftres
Qadínuíce ci aquofis inducunt ficcitat£. vn efficit ipm fic»
cũ ⁊ ftípticü:calidítas o ebullítione índucens partes terre
ftres cũ aquofis permiſcet ⁊ ficoulcedíne remouet c fic ace
tum redditur ponticü c ſtipticũ. ¶ Scdo qri£ vñ bs tanta
ficcítaté acetũ:⁊ vtrü fit magis frigidü dp ficcá: cvidef cp fic
q; caloꝛ accídéralis putrefaciést ebulhtioné inducẽs agens
ſupꝛa caloꝛẽ naturale vini ipm remouẽdo Zꝛium inducit in
- Pes die P wai A inducit ſiccitatẽ: gacetũ magis cft
gidum qᷓ ſiccum.Scða ratio bec eft:vín ad acetüi cõuer
títur pcóuerfionem ad aquofam naturam:partes erm vino
fc coꝛrupte funt: partcs vcro aquofe remanẽt:ſed a parte
squofarum venít frigidítas ⁊ bumídítas: a parte vinoſarũ
caliditae ⁊ ficcitae;G cum aquofe remaneant vinoſe
vero co:üpátur:ó acctü plus erít frigidis dp fica. Zertia rõ
eft:vídet cim qp nó fit magie ficci. ols qualítas cõmixta
uo 3:0 oebilío: efficíturzf5 aceti frigiditas cõmiſcet᷑ calidi»
tatí:4 fitr ficcirae cómifce£ partibus aquofis:ó tam a parte
frigidítatis d? s parte ficcíratis c ocbilitae: c fic nó erit ma
gis frigidi d? ficcii. gd —— ſunt quattuoꝛ rõnes. Pꝛi
ma talis eſt:ſicut vult Bat. ĩ libꝛo oe fimplici medicina:ace
tũ gñat᷑ p ebullitionẽ ficut patet in ſuccis vbi funt quattuoz
fube.f.fpumofa:aquofa:vínofa: 7 terreftrís feculenta:ficuc
patet in víno ⁊ vua acerba:cũ cóuertit ad oulcediné medías
te potíatate d eft mediü:oulcedo 9o illa ficut dicit faac: in
groſſa fuba fundat: fed vinũ acefces redít ad naturam pꝛi⸗
bct fimilíter effe taquasergo aqua ocbct í
ftínà qua babuít invia acerba:⁊ ſic coꝛrumpit᷑ oulcedo tín.
ducit᷑ acctofas « põticitas:ſed fuccus ín fua pꝛima diſpõne
€riftens cft nature frigide c ficce ⁊ plus ficce: G acetum crít
magts fica ꝙᷓ frigidũ.Scða rarío bec eft: calidítas induces
ebullitionẽ i aceto caliditaté naturalé remouct z induat ac
cidentalem:fed a quocüqs remoucf caloz naturalis inducif
fríaiditas.calo: $0 acadetalis ebullitione facies partes ter
rcítres cum aquofis permífcet:q: illas non remouet:fed ín
bacvía marimejnducit fizcitas: g acetũ marime erit ficii.
— Tatio bec eft:calíditas ebullitionem faciens er putre
Offic tale fit ſiccũ c ſtipticũ: Gacetü eft maio ſiccũ P figi
dum, Quarta ratio bec eft: ocficcatio co:pozis bupler eft.q
, Gam per vía accidétis: Qdà p vía naruralem. per vid accidz
tis ficut qñ coꝛpus ocficcatur p Dumo: euacuatione, p vià
S'o.tcvtj.
eflentialem:vt qfi a re 6eficcante fiue ficca ocficcaf:fs acetũ
vtraq; vía coꝛpus Oeficcat: ó acetü eft maxime ſiccũ.mino:
ín fuba c fice m cõplexione.humidũ o in faba nó eft ↄtra
rí ficco ín cõplexiõe:vñ pluuia ficca € « ſtiptica:⁊ 1deo ficci
tas ín accto nó cft cõmixta ↄtrarictati:⁊ ficremanct purae
fortis: ficídem qð paus. ¶ Zcrtio quent drca 5
fieri vinũ:⁊ viact cp fic. acetum em fit per oc
fccríoné caloꝛis naturale: fcd nos widemus in rebus alis
ficut M — ML —
rũt redeũt ad pꝛimũ ſtatũ:qᷣ fitr cũ acetũ habeat oefectione
caloꝛis naturalis it redire ad ziſtinũ ſtatũvini. d op
t oꝛdinari nó econ⸗
poterit iterü fieri giiano vini. sid pocot
ra.ſ.coꝛruptibilis it. alia eft fub.
Mere: opi aede rt piri tionc: talíe redít
2d ftatü fui. «T. rto drít c& lac aceícat ficut vinti: qua»
re lac acetofum nó pót redire ad ſtatũ ſuũ ficutvínü: cvide£
cõtrariũ.nã maioꝛis eft oulcedims lac p vínd: fed dulcedo
aebasrdleiis z ta ricqamsius py agreed
«tus lac acerofum idem poterit, dd boc oicendum
tarda e dr gie ir e eg eril
eft:necp iſtũ põt cõſeruari.ſcða cà pot effc a
nís parti ⁊ fube. fuba em Lactis facilis eft oiffolutióis:par
tes emm oe facli fequeftrátur, acetofitas vero cũ parte feros
fa adberct.i víno vero fequeftrari nec diuidi pnr ptes: c iõ
fc ín aceto latet natura — fuerit coz
«T nintoquentur ep quo vino ———
dationis: an ex vino foꝛti: an er vino debili.⁊ videtur ꝙ er
acetum generatum er vino aquoſo babebir plures partes
aquofas d generatum ez vino foꝛti:ergo maioꝛem pabebit
frigiditatem 3 enerarum er vino fox. Ssecida rato bec
:omncagens imprimés masis impꝛimit in mareríam
fpotum:fcd caliditao imprimir m parreo aquoGas € vinos
139:aquoft tñ magis oífpofire (unt ad recipiendi frigidita
tem: ergo acetü quod babet plores parics nce nicole
Nor 0
erit infrigidatidis: fcd acetũ gãatũ ez vino bebii et bmói:
erao fo:tíoxe ent intrigidationis d generatü ex vino toꝛti.
Sd oppofitii cft qð oidit zDaL. in lib;o oe fimplid medicina
ꝙ ꝑtes aquoſe ocbili caloze aceſcunt⁊ ——————
vinoſum foꝛte non aceſcit niſi a foꝛti caloꝛe ficut patet in bo
minibus parui calo:te:quí pꝛo quolibet caloꝛe oebil: ſuccũ⸗
bunt: bomiíncs vero foꝛtis caloꝛis nó nifi a foꝛti:ergo ín ace
to in quo eſt foztío; calíditas foꝛtioꝛ frigiditas imp:imeturz
fed bmóicft vinum vinoſum:ergo foꝛtioꝛis erit frigiditatis
€ aquofum. Secundarano hec eſt: acetum generatur per
viam co:ruptionis:quía calo; exterioꝛ calozem naturale coz
rumpit:conſeruat vero naturam vinoſam: ergo quanto vis
uumni magis vinoſum:tanto maioꝛ eít coꝛruptio:et fic maioz
frigiditas. zd hoc dicendum ꝙ acetum generatum er vino
vinoſo foꝛtioꝛis eſt infrigidationis d? generatü cx vino debi
u. Ad rõnem in ↄtranũ dicẽdũ qp in aceto funt partes dupli
«es: vinoſe « aquoſe:vinoſe vero caloꝛem naturalem ferũt
⁊ ideo caloꝛ putretaciens illas partes vinoſas coꝛrumpens
inducit frigiditatẽ magnã: v qn ille partes ſunt plurcs fi
«utin acetovinoſo:tunc magna eſt frigiditas.dd ſecundam
dicendum ꝙ calo: agens eft oupler: quíaquidá eft agens:
2l? impzimes. vii calo: accideralis coꝛrũpit calídü c unpzí
mit frigidi: c ió impᷣmit ptib? aquoſis. ¶ Sexto drif qo
acetũ ficfrígidíus:an nouũ an vet?: c vidct ꝙ vetus:ca.idi
tas naturalis accti confiftitir partibus vinofts: accidenta⸗
tis in partibus putrefactis: fcá quãto acecum eft recẽtius
tanto pius in ipfo abundat partes vinofe 7 fic cahidius eft
Contrarium dicit Babł.in libꝛo oc fimplici mediana: c Aui
cẽ. ſimiliter. Ad hoc dicendũ ꝙ acetum nouũ minoꝛis cft cali
ditatis: intelligas tfi cp acetum recens poftd complete coꝛ⸗
fuptum eft frigidius eft d vetus:cũ tii eſt in fiert corrupti
n9: minue frigidá eft vctus. Zd rónem in contrarium oé
cẽdũ ꝙ ín aceto duplex eſt natura caliditatis. Una eft eſſen⸗
tialis quã hʒ a natara víni, Sitera cft accidẽtalis quá cõtra⸗
hit ab ebullitióe.c ta poft fepara£ ab ebullitione ↄtinue
augmétat.calo: em infitus liquozibus ipos acutos redditz
caliditas tñ effenrialis nó augmétat. ¶ Septimo q̃rit q̃re
acetü ofius eit víno:ci vidcatur ſubtilius ⁊ leuius
vino. zd boc dicendũ qp in vino partcs terreſtres funt pau»
cc d deoꝛſum tenduntzaerec 9o mute: z ídeo vinũ leuius
efficitur.in aceto vero partes vinofc leues exbalãt vel cõſu⸗
tnũtur:⁊ terreſtres ex ebulinone acquírüturc cómifcentur
cũ aquoſis: « fictotüfit póierofum refpecra vint [T (acra
uo queritur:cũ in aceto fint partes due: vinoſe.ſ. aquofez
quibus oebcatur infríg: datio. nid omne agẽs coꝛrũpens ín
ill partem quà coꝛrũpit índucit effectũ fu: fed calidítas ac
cidentalis agit in calozem naturale vini ⁊ ipᷣm co:rumpédo
indudrfrígiditare :ergo impꝛimit᷑ accidentalis calíditas p»
tibus vini a quíbus abtjd calídítas: ergo partcs ví»
nofecalefiunt: aquofe vero frigide remanent. Ad oppoſitũ
vero eſt illud quod oícít Sap partes vínofc infrigidátur
aquofe vero calefiunt. Ad bocoicendum ꝙ partes vinofe
infrigidantur ⁊ aquofe calefiunt ficut vult Gał.ad rõnem
oícendum qp calíditas buo cfficirzabrjat em caloꝛem natura
lem viní ⁊ impꝛimit accidentalem:ín partibus vero vínofis
eft calidíras actualis:⁊ ideo ab íllis abüjcitur: tüc indud£
trigiditas: ficatin bote moꝛtuo inducit᷑ frigiditas abiecto
caloꝛe naturali.ponimus ígitur ín partibus vinofis frigidi
taté: calíditas vzro accidentalis figitur ín partíbus aquo»
fis:ptes em aquofe nó reaptunt corruption: f$ impseflios
nem c ideo calide remancnt,
«Circa ſextum peeditur boe modo:queritur oe oleovtrü
babeatfeces:cvidctur ꝙ ſic:qꝛ oleum eft oe genere liquoꝝ
fed in tíquoabtts ficut Dicit Dal, eft poneremultas fubas
fc; fpumá fubftátiam ſuperioꝛem aquofam ⁊ feces poftea:
ergo fimiliter cft ín otco: ergo oleum babebít feces, ad ops
pofitum eft iltud quod oícít SP in libꝛo oe fimplici medici
na: ꝙ ín oleo nõ eft fcr. Ad bocoícunt quídam qp ín olcono
uo eft fer:in veteriveronon.IRos autem dicunus qi olco
mon eft fec. z fi eft inveteri eft. c caufa huius eft: quíaoleum
non babet feces ppter vifeofitatem ſegregatas: fed fi fer
eft cum co non feparatur a ſubſtantia:vel cft omnino extra⸗
nea ficut ponit £Dal.qp fer pot ibi effc admirta olco. Ge,
cundo querírur quarcvinum Quanto vetuſtius babe qiio
ris eft fecis:in olco vero eft contrarium. Ad boc oiccndum
q alter cft oc vino c olco. in víno cr mundicies acquiri£
ex partium fcqueftrationc: cum €ním partcs vini ſeque⸗
ftrantur: runc vinum remanct purum; u oleo; vero non eft
pec fequeftratío pptcr vitcofitarem. in oleo tamen veteri
ponitur fex:quia caloz cõuertit partes aereas ad terreſtres
t ideo funr ibi feces. ¶ T.rtio queritur vtrum cleum pu⸗
trefiatc vide£ ꝙ ſic:quua putretactio eft per calidum t pus
midum t maríme vnctuofum:fed oleum eft huiuſmodi:er⸗
goolcum putreſit. Ad oppoſitũ cft qó dicit Bat. ꝙ oleum
mínime putrefcít: qð coccdímus. Ad róncm o.céduim ꝙ in
coponibus pbibetar putrefacrio tribus oc caufis. Pꝛima
eft ocfectus calíditatis « bumidiraríe: 7 boc modo lipides.
non cuntznecalíquod coꝛpus pꝛiuatum bumiditare
sínsiber vero boc — d ibo quis babet in ie humidi⸗
tatem.Secunda caufa eft caliditatie fo;titu&o:« boc modo
vina foztía a ptrefactione pbibentur: 4 res io maximo mo
tu calidítaterm acquirentes foztem. Zerma eft vifcofias foz
tís partíum rcfiftens calído acazcntui; c bociiodo oleum
a putrefactióe ppíbcf zt hoc innuit Siucc.oicens v in oleo
eftita fo:tío netus partium ꝙ partes fepararí nó poffunt,
imo queritur:quareolcum non aceſcit ſicut lac c vía
num. id boc oíccndum qp ad acctofitatem ouo concurmint
:ímurn eft interceptío partíum aquofarum cum terreſtri⸗
us$ que ad acctofitatem o:xdimantur.fccuncü eft debilis ne
rus qui non potcft caloꝛi repugnare: (deo inducitur accio
fitas.in oleo vcro non eft interccptío partium aquofarumz
Que ad acctofitatem o:dinantur, picterea nexus cft ibi (oz
tís partíum. c íta patet p oleum non poteft fieríacctofum
ficut lac ⁊ vinum,
¶ 2c regimento ſanitatis. Cap̃.lxvj.
Egimẽta ſanitatis c cuſtodia funt quat⸗
tuo; modis. Cin? vt dieta fit ſubtilis tẽ⸗
ypoꝛibus ſuis c quibus cõpetit ficat de⸗
Id A feti in tépo:
icatis ⁊ quietis:⁊ caucant in tẽpoꝛibus
no ſuis: c ín bis quibus nó cõuenit.Secũdus:actio
groffc diete fio tẽpoꝛe:⁊ cõplexione copctenti: ficut
in exercitãtibus ⁊ laboꝛãtibus:q̃ etía cuitetur in nõ
fuis teimpozibus c non congruis co uibus:
£ ertíus vt fuís cibaría octur temporibus; « fm ep
opoꝛtet oꝛdinentur. Me autcm contraría bís fiant
agiatur. Quartus:vt a cibís malos cbímos generã
tibus: c ftomacbum Vis ——
epar ⁊ ſplenẽ oppilãtibus. uremus etiã £T.
ciamus cibis c medicaminibus hoꝛum nocumenta
remouentibus. Subtilis aurem dieta triplex eſt.cũ
cibaria in actione ⁊ paſſione:⁊ fua ſubſtantia funt
ſubtilia. ficut facilitate digerẽdi c veloci ín
fanguíné mutabilitate.Actiõe cũ laudabilis ab cís
generaf ſanguis:ſicut pane cocto parfecte. carnib?
perdicum:c ſimilium lactentiũ.hbeduloꝛum:⁊ petro?
fa incolétium piſciũ. Secunda fubtilis cft ín paffio/
nc fola:etfi fanguine illaudabilem generat ficut atrí
plices:⁊ fpinacbía:c fimiles berbe que cito digerun
tur: ⁊ ín fanguinem mutantur. Sãguis tamcn à ab
eis gencratur: ſubtilis ⁊ aquofus: z cíto a membꝛis
diſſoluitur. Tertia fubrilis cft in actione: ín eſſentia
tii laudabilís:ctfi em̃ actio fit laudabilis:i humoꝛibꝰ
ſubtiliandis z mundificadis:c vijs apericndis: fan^
gis tamcn qui gencratur ab cis: eft acutus: in nu
trimento nó laudandus;ficut aromaticis:ſalſis:acu⸗
*
Y
S
Dietarum vniuerſalumm. Fo .xcviij.
«« "iroimatíca ſunt (icut purũ ⁊ foꝛte vinũ. Acuta ſi lingulos pceditur. Pꝛima non diuicit: fed feóa diuidit᷑ ín
—— —* — ſimilia. Groſſa quoqs dieta tripli — —— diete ——
cirer ct diuidenda. Una groſſa ĩ eiſentia ⁊ paſſone ^3, — —— —— ——
fua. 3n paſſione quia ad digerendum dura: ⁊ in ſan — oietefübtiis grone « medion: ⁊ oe cf;
guine mutari tarda, 3n eſſentia quia fanguis quem
generat groffus vt oc camelinis carnibus: capzinis
bedulínis : eetere bouina. Soccinda groffa cft in
paffione fola, 3n actione vcro non laudanda vt pc
corine carnes: panis nó bene fermératue: q: ifta etſi
(int groſſa ad oígcrendum oura: ex vẽtoſitate tamẽ
4 bumídicare fanguinem gencrant non laudabilem
Zertia eft groffa tn actióc « paffione fua. 3n paffio
ne ficut in digeſtionis ouritie: in fanguinem muta?
tionis rardírare, 3n actíonc quia quos inuenit hu⸗
moꝛes ingroſſat z coagulat:⁊ facit crudos 7 indige⸗
ſtos.Eſt autem triplex.Aut em incrudat ⁊ congelat
ſicut cucumeres:citruli:lactuce ⁊ ſimilia:aut vnctuo
fa eft c viſcoſa ſicut pingedo:aut vtrunq;: ficut ge?
latina ex pífcibus: marine beftíalíbus ecl ouris car
nibus finc accto vel aromatibus. 7 emperata ⁊ me⸗
díocris eft dieta:ſicut panís coctione perfectus; be?
duli lactãtes ⁊ vituli ſimiliter. Mediocritas ramen
ciboꝛum nõ eft vnius modi.Sunt em̃ cibi inter duo
extrema mediocres ficut bic dicti. Sunt ⁊ alij tẽpe⸗
rati vni extremitati plus vicini ſicut annuales agni.
Qui ctfi fint temperati: aliquantulum tamen caloꝛi
attinẽt. I tiſana vᷣo ⁊ medulle panis tcr vcl quater
in aqua frigida lote etſi tẽperata fuerint attinent ta
men frigiditati.Adhuc etiã mediocritas aliter effe
teſt Duo contraría cõmixta quedam generant ci
aria ad comparationem vníus folius medíocria vt
eit cibus ex o:dco cum lentibus coco copotirus:q:
mollíríes z bumiditas oꝛdei temperant ouritiem c
ficcíratem lentis, Simile faciunt lentes cum bletís
coquinate:quía frigiditatem « ſiccitatem lentium re
perat calo: ⁊ mollities blete.Dieta autem er tempo
ribus annt oꝛdinãda cft vt in vcre cuſtodientes fuas
actíócs naturaliter; ocmus oíctas fimíles tempera
tas c mediocres.hyeme:eſtate:⁊ autũno naturalibꝰ
oppofita naturis coz dieta octur: z fit qp naturas
fuas egredíétur: dieta oppofita afcendamus fiuc oc
fcédam?. €5í effi ver natura ſuã nó cuftodicrít; z ad
extremũ quodliber perpéderít:fitímdo fugiat᷑: 7 ad
fibt oppotira tranfeacur: ver fi ad calozem tranfierít
temperata dieta ocbet vti:ſi ramen attineat frigidi?
tarí:ficut perdíces:vitellos: pifces petroſos:ptiſanã
panemloturm. Si ad frigiditatem fe mutauerit:tem
a dieta danda:ſed tñ caloꝛi attinẽtia vt annua⸗
agnos.Si ad humiditatẽ teperatam: f5 tii parũ
deſiccatiua dabimus: vr —— piper: zin⸗
ʒiber calamentum c ſimilia.Si ad ſiccitatem: bume
ctatiua dent᷑ ſiqut agni lactẽtes:⁊ blete humide.
¶ Poſtꝙỹ compleuit fermone fai circa inueſtigationem
nature diete c ꝓpꝛietatem etus: t oe abo: apparatibus
em rónabilem oe fanitatis —— qóper
J T ſtrationẽ pedit: in octerminare
intendít gbXuiditur adt poc capitolumim duas partes, In
Quar pꝛima diſtinguit modos cõditionũ ín quibus (anita
tatis conſiſtit regimentum. In (cóa fiin pac: Ssubtilis aute
Dicta tripler cC, oe regimento ſanitatis iurta iloꝝ modoz.
put m iparü víu ↄfiſtit. Pꝛima aũt pars cii pzima parte ca»
pituli fpectat ad p:efenté lectione. Scða adit pare diuidit in
duas. Sn quarum pzima affignat — diete ſubtilis
groffe x mediocris. In ſcða Ni pac: Dieta er tẽpoꝛibꝰ anni
o:dínanda eſt.aſſignat oꝛdinationẽ diete rõne tẽpoꝝ annt.
Pꝛima aũt diuidit᷑ in tres. In quarũ — pem Ld
tatce t oiuerfitates diete (ubtilis. 3n fcOa.f-in bac: tbrofía
dieta triplr € oiuídeda cC, afficnat ꝓpꝛietates ⁊ otuerfira
tes grofíc. 3n tertia.f.in bac: Zcperata $o « mediocris c£.
mediocris. Sunt igif in p:efenti lectióc partee quinqp. In
quarum pzima diſtinguit modos atrendendos in regimine
fanitatis per oietam. In ſcða affignat oiucrfitates t ppie
tates ſubtilis Diete. In tertia grofíc. In quarta modioeis
In quinta affignat o:dín£ diete rone tépoz annt. QT irc
pima part diſtinguit quatruo: modos in quibus regmne
rum fanitans pfiffir. "Q»oum?cft diete ſubtilis o:dinario ad
vfum quietoꝝ.ſcðs groffc ozdinatio ad vfum eperdrantius.
tertius eft confideratio rempoz anni quartus cuftodia a ci
bis nocíuís ⁊ bonoz clectio. irca fcóam partem agens 0€
oiuerfitate oícte ſubtilis ipam i tres oífferctias oiftinguit,
*$b:imo agít oc ſubtiu ínactíóc et paffióc. Dicit autem in
* - f *
ctuofa:aut vtroqg modo ficut gelatina d eft piſcium vel car
niũ condimẽtũ ad bocvt oíu feruerur.£irca quarta
oiuerfitatc diete a partc ctatis. diuerſitate
diete a parte eperatantium.
¶ £irca pꝛimũ k bocmó : querit᷑ quibꝰ boib? qua»
lis regióis dieta (ubtilis cópetat: € videt ꝙ boibus calide
dieta nocet c ſubtilis iuuat.natura em cũ fit oebilis nó pot
regio
nis vᷣtus digeſtiua oebilis eft n boibus frigide regiis foz»
tis eſt valde.cũ 5 in bolbus ioni Í
d dieta ſubtilis eis cõpetit.Scða ro bec eft: calo: naturalis
nature eft inftrumetà:f5 in hoĩbꝰ calide regionis calo: debi
lís eft:ó tera (ubtilis eis cópetit. — Auicẽ. dicẽ
tem:ꝙ in boibus calide regionis calo: tS. vn im talí
bus ſeniũ ato accelera£ Tertíaró pecẽ:regiões funt ppoz
voe pudeser worry esu drcum —
eſtati ꝓpoꝛtionatur:frigida pyemi:fs in hyeme pprer
—— cibaria malta z groffa offereda fübt-3n cftae
n)
Liber
seo ppter bebilitate eiuſdẽ pauea € ſubtilia: ergo fitr bo
"wiiniin regione calida epiftenti ſubtilis dieta cõpetit. Con⸗
crariüvidet fm sati cómeto fup apbozif.orne fite augme
tat fuum fite ⁊ facitipm furere; à caloz egterio: augmentat
caloꝛẽ ínteriozé: fcd ai calo: eftfoztis grofía oíeta cõpetit:g
homini in regione calida exiſtenti:cũ calo: ín ipoaugmétet
copetit grõ dieta.Scda ró bec eftzficuroicit ſerapion.ca⸗
lo: folís adiuuat caloꝛẽ interioꝛẽ in opationibus ſuis:ſed ca
lo: folis mato: eft m regione calída: Gin eadẽ regione caloz
folís fo:tiíficat caloꝛẽ naturalẽ ínterío:c: fs cũ calo: eft foztis
groſſa dieta copetit:ó bomini ín regione calida exiſtẽti groſ
fa oieta cõpetit.ad boc dicẽdũ q ín regimẽto fanitatís bot
exiſtẽti in rcgione calida ſubtilis oícta cóperit. d rõnẽ dicẽ
dũ qp calozis actio cft duplex: quedá ern eft eẽntialis: 7 qdà
. accidéralis. Accidentalis eft q̃ addít i caloꝛẽ vr calo: febꝛilis
4 becco:pus calefacit, Alia caloꝛis eft actio qua refoiuit ca»
lo:é naturale 4 ſpũs: ⁊ iſtã fcquit infrigidatio:vñ ↄſequũt
duo ꝓpꝛie.ſ.frigiditas naturalis ꝓpter reſolutionẽ caloꝛis
naturalis:⁊ caliditas accidẽtalis ppterimpseffione factam
a calozc. zld auctozítaté ferapionis dicendũ ꝙ ipe intelligit
imaterijs fubtiliádis: vt cũ adeft bydrops patiés exponat
ſoli:vt niateria aquofa oepurct.ad oígcftionem th materic
c nutriméti nó »petit caloꝛ ſolis. Vel póroiaalirer:q caloz
exterío: auteftinoderatus aur moderatius. fi (ir modera
ts fic intelligendi cp iuuat calo: naturalem ⁊ fpüs. fi fit
ti moderatus quafi igneus: boc modo nocet coꝛpoꝛi ipm
infi amando. ¶ Scðdo qrit dlis oieta cõpetat pꝛecuctis: cvi
det᷑ ꝙ idaa z burida. In hoĩbus em regionis calide eft ní
1013 caliditas mẽdꝛoꝝ c inanitio ꝓpter reſolutionẽ factam
a caloꝛe:cũ hocetiã debilitas virtũtis oíceftíue: i5 in ralibus
debẽt dari hmõi cibaria q̃ iuuẽt digeſtiuã ⁊ q̃ naturã nó in»
feſtẽt:talia vero ſunt liquida ⁊ humida: ergo cibaria ligda
X bumída cie cõpetunt.Scða ratio bec eſt:in hmõi hoĩbus
ftomacb? ſiccꝰ eft ⁊ coꝛrugatꝰ ppter ſiccitatẽ: c iõ parue ca
iratis:ergo talia abaria eis cópetüt d multü nó replent
zànófadátmagná moꝛã in ftomacpo:feá hmõi funt liquis
dà ⁊ humida d oc facili lubzicátur:« etíá fua humiditate fto
macbü remolliüt:ácioariía liqda ⁊ humida eie cópetüt. Sd -
oppoſitũ:in ralibus boib?muica cbolera in ftomacbo abun.
dat:f5 ficut oat yſaac:habẽtibꝰcholerã multã in ſtomacho
cibaria liquida oe facili ad gcn? cholericũ cõuertũtur ꝓpter
füipaffibiitaté.groffa vero ꝑfecte digerũtur:ſed nulli cale
eis copctit:ergo cibaria quida cís nó competüt: q9cócedi
mus. A4 rónem in ꝛiũ dicẽdũ ꝙ cholera duobꝰ modís eft
in ſtomacho.qũq; eim eft naturalis cõſequẽs foztitudíne ca
lo:ís naturalis ppter fuí acume ⁊ foztítudine: c bec pcurat
digeſtionẽ:⁊ ad cam opat: ⁊ habẽtibus hinõi cboleram m
ftomacbo srofía cibaria cõpetũt:hec vero eft in boibus ba
bitãtibꝰ in regiomb? frigidis. lia aüt cft cholera er actióe
caloꝛis accidentalis acquifita: c babénibus bmõi cbolerá in
ftomacbo abaría cóperunt ſubtilia vt natura ex groſſis nà
infeſtetur.
QI Circa ſecũdũ ꝓcedit᷑ bocmodo:quenit q̃lis dieta cõpe⸗
tat in vere:⁊ vidct ꝙ frigida c ſicca:ſᷣm em̃ quattuoꝛ cõple
riões tẽpoꝛa anni diſtinguũt:gver babebít cõplexionẽ pꝛo⸗
pꝛiã: hec aũt nó eft nifi caida t humida: f5 in alijs tẽpoꝛibꝰ
Dant cibaría 5:a cõplexioni tẽpoꝛis:ergo « ín vere Sꝛia oe
bét dari:ſed iſta funt frigida c ficca vt acctofa: 6 ín verc ace
tofa cópctiit, boc cófirmaf p 3Raf.oicett qp in vere magna
eft generatio ſanguinis:iuxta lllud pbí qp fanguínei oemen
tioꝛes fint ín verezq: tücfanguis multü multiplicat; 4 ca q̃
fanguíné repꝛimunt multi copctüt: fed ralia funtfngida c
ficca ficut acetofa:á acetofa ín vcrc cõpetũt.ad oppofitum
oícit :Sat.in tegní:q in regimẽto ſanitatis ota fequüturna
turá acris. vñ fi aer tẽperatꝰ fueritoia téperata debẽt exbi⸗
berí:fi aüt oífteperat?oifteperata:fsver eft tẽpus tẽperatũ
ficut oícit Mat. in libꝛo cópleriond:ó t£perata nó declinãtia
ad alíquá ectremitate copetütin vere, etia cófirmatur
dicit tbaL.in cõmẽto fup apbo:íf. qp teperata cóplerío fola
fitítudíne gaudet: c nó ſolũ intédit a parte cópleponis: fcd
etíia pteregióis:o filia ⁊ t&perata in vere cópctüt.Zld boc
dickdũ ꝙ in vere ttperata cópctüt, oicit etiã ZDal.g ver nõ
cft calidũ ⁊ humidũ:ſʒ eft teperatit Std vont tñ diſtinguẽdg
eft qp catíditas z humiditas oupler eft. Quedam em eft ac
. dentalísc innaturalie que eft caufa putrefactionis: in rali
cibaría frigida c ficca competunt vt ín tẽpoꝛe peftilentíali,
Alia eft calídítas c humiditas p quà vita cõſeruat᷑: qz ficut
vitaviget p calidi c bumidd:fitr bec cõplexio vitã cõſeruat
«n tali cóplerione fimilia offcrenda ſunt. Scdo quent
qualis Dicta cópetat ín eſtate vtrü frigidaz bumida: vide
tur qp ficzq: ex caloze eftatis diſcraſta calída c ficca ín cozpe.
uiri£:fcd in talí cafu cópetüt ↄꝛia:gin eftate cõpetit die
ta Sxía:pecafit eft frigida « bumida: 6 pec ín eftate cõpetit.
fid oppofitü-in eftate eft calo: oebilis ocbilitate magna:
dieta facilie ———— Ves Pii a eft forent
umída:q: ppter igiditatẽ oi. ircpugnat: óin
— íftano copetit.Ad boicendi ꝙ ín eſtate oícta frísida
« bumída cõpeiit.hũda ín cóplerione: in ſubſtãtia fubtíis
vt facilis fit couerfionte ficut iura carníü frigidarũ « humi⸗
dari. 8d rónem ín 2:(ü dicẽdũ ꝙ ocbilitas caloꝛis naturas
lis d acciditin eftate nó cft ppter qualibet cám;fed ppter
calo:ís tẽpoꝛis ercelletia.ifta em ocbilitat caloze naturalem
cipm refoluitzvii fi velis contéperare caloꝛẽ téperabís per
illud qð téperate cft frigidũ:hoc aũt eft frigidũ c bumidi c
talis cibus in ciefacile digerit. ¶ Tertio querit qualis oie
ta cópctat ín autüno:c videt᷑ ꝙ oífteperatazquía fiait oíat
Sað lib.oplexionũ:inter oia tẽpoꝛa marie autün?cft ineq̃
lis ⁊ intẽperatꝰ:g̊ dieta ↄꝛia tali tepoꝛe debet exhiberi eo qp
cõplexio diſtẽperata ↄtrarie diete cõgaudet:ſed beceft ob
ftéperata:ó ín autüno cópctitoicta diſtẽperata.Cõtrarium
tii ponüt auctoꝛes.Ad boc dicẽdũ qp ĩ autũno dieta »traría
£ft exhibenda.ſ.calida z bumída. Ad rónem dicẽdũ qp in au .
tüno ouo funt. Pꝛimũ cft ínequalítas tẽpoꝛis:⁊ boc modo
dieta teperata copetit, Secũdũ cft cleuarío offcrafie Pm o
co:pus tn cópleríone frígída ⁊ ficca eleuat᷑:⁊ boc modooíe
tà Cotraría copctitzq: remouct hmõi orfcrafías: vt fi mẽbꝛũ
fit valdc calidi o5oarí valde frigidũ p contrari. &[ Quar
to querit qualis dieta ín byeme có t vídct qp arofía
frigida t 'pumida:calo: em ín hyeme foꝛtis cft:f5 cũ calo: na
turalte fo:tíe cft: tũc dieta groffa frigída ⁊ humida o5 exhi
berí ppter caloꝛis foꝛtitudinẽ: « boc cft in bpeme: ó oícta
groffa frigida c humida in byemeos erbíbert. Cõtrarium
——— qp dieta ↄtraria cõplexioni tẽpoꝛis cõpetit
hoc dicẽdũ ꝙ dieta calida et ficca ĩhyeme opetit. gd rõ
nem dicẽdũ ꝙ duo ſunt attendẽda in tẽpoꝛe. Pꝛimũ eft te»
noꝛ vᷣtutis.Secũdũ eft diſpoſitio (n coꝛpoꝛe acdfita er impf
fione facta a caloze ipíus tẽpoꝛis. Ratiõe igit tenoris vᷣtu
rís grofía ⁊ frígida cibaría copctüt i hyeme:rõne tñ diſpõ⸗
nis coꝛpoꝛis qa tépo:e acqᷣrit᷑:dieta contraria cópetit d eft
frigida « ficca. QT Quinto querif quarc calozi cozpíe rndet
fuba diete:vt groffitics cíus vel fubnlitas:cópieríoni vero
tẽpoꝛis ridet ↄplexio diete.Ad hoc dicẽdũ ꝙ caufa bui?eft
qꝛ in cibo ouo ſunt. Pꝛimũ cft aptitudo ei? ad cõuerſioneʒ
Secũdũ ẽ alteratio diſcraſie.Aptitudo vo cibi ad 2ucrfióc
debet ſube cibi.alteratio debet᷑ cõplexicni cõtrarie:vt fi t£»
pus eft calidũ:damꝰ frigida c ecõtrario:⁊ ſttus fit debilis
05 dari ſubtile ín fuba:q: ſuða cibi quafi ↄtraria eft virtuti.
«[ Scrto queri£ vtz vina mixtũ multi debeat oaríín cfta
te: videt qp nó:fs purũ.ĩ eftate em̃ calo: naturalis debilis
eſt:igit illud qð (pm caloꝛẽ cófo:tat 5 in eftate exhiberi: (5
vinũ purũ cft bmoi frm sSaL.i cóméto fup apbo:if.c in efta
temagís cópetit vinti purü d mírtü. Adoppoſitũ:ſic vinũ
de facili ouertif adcaloꝛẽ natural£:fitr ad ĩnaturalẽ. Nã o€
qð caloꝛẽ naturalẽ nutrit:nutrit t ĩnaturalẽ:ſic ptʒ oleo €
alijs vnctuoſis. vi dicit Auicẽ.ꝙ dare vinũ pueris € addere
ignẽ igni.ſikr ſi lebꝛicitãti oet ipm ínflámat:fs in eſtate tẽpꝰ
calidũ eſt⁊vinũ calidũ:⁊ o£ fife augmẽtet ſuũ fit et facit fuꝛ
rere:ó vinũ purũ nó cõpetit.Ad hoc dicẽdũ fm auctoꝛes qr
vini multũ mixtũ ad in eſtate o5 exbiberi.Ad rone dicẽdũ
ꝙ debilitas caloꝛis naturalis no eft ex quacũq; caufa ĩ eſta⸗
te:ſed ꝓuenit ab ineqitate ⁊ excellẽtia caliditatis tẽpoꝛis
vñ inequalis fit cõplexio ⁊ inequalitas debilitat vᷣtutẽ:q:ꝛ 6
caloꝛ naturalis coꝛpoꝛis a caloꝛe tẽpoꝛis diſſoluit᷑ vcl reſolui
tur:ideo fi oct aiíq9 calidũ velaliqd addens ín caloꝛẽ: poti?
dictarum vniuerſalium.
blitabit caloeẽ naturale d augmétet vcl confostet; c iõ
pes rà n eſtate non ocbet i
tio caliditatis ⁊ humiditatis naturalis:ſed groſſus abus
nc olet:fic aũt caloꝛ im
bus calo; multũ debilis eft c vᷣtus.vñ oícit yſaac ꝙ calo; int
ípis eft ficut lucerna parata extinctioni: ó in cis neq; cibus
groſſus multus compctit. Ad hoc dicendũ ꝙ paucus
cibus eie cõpetit ⁊ ſubtilis. Ad ronẽ dicẽdũ qp ouo funt in fe
mb? cõñnderãda. Pꝛimũ € multa diſſolutio coꝛpis in eis fa
cta. occidi eft teno: vᷣtutis.Quãtũ ad oíflolunoné coꝛpis
t méb:oz nutrimento multo 7 magno indi fsq:tenoz
virtutis debilis eſt:ideo multi cibũ ⁊ groflum nó füftinent
ne calo: debilis extinguat. Mamꝰigit᷑ (ubtilía c paucavt fa
tiffaciam? tenoꝛi vírtutis q̃ eſt ocbílís. oam? ctíà frequéter
X ſepe vc magac oíffolutiói fiat fatifractio. t fic vtriq; fati»
fiet c tenoꝛi virtutis ⁊ diſſolutiõi co:pís. €T Soo rit q̃re
ieiuniũ plus fuftine£ in fenibus d iuuenibus:t videt ↄtra
rium ín fenib? effi cft multa mẽbꝛoꝝ inanítio: f; inanítio cá
eft famís c appctit?:6 in cis cü fit maíoz inanítio d in iuue
nibus 7 maio; appetitus:craoin fenibus minus 95 ſuſtine
niciuniti $ ín iuuenibus.Ad oppofitii cft auctozítas iip.
dicẽtis ꝙ fenes facilume ferüt ieuniü:qo concedimus: cà
huius eft; q: caloz naturalis in cís debilis eft.vade nó mul»
tum inanit. Itẽ mébzaoura funt ín cís ⁊ cõpacta ⁊ folida: c
ídeo ai oifficulzarc diſſoluuntur:⁊ ideo nó ett ín eis magn?
appetitꝰ: ⁊ ideo facillime ſuſtinẽt ieiunii Juuenes vero c
pueri:q; foꝛtẽ hñt caloꝛẽ € etís mẽbꝛa molla ⁊ tenera obe»
Aentia diſſolutioni:ideo fitín eis magna diſſolutio «inani
tio:⁊ ita magnus appetitus: t idco minus ſuſtinẽt famé €
ieiuniũ. ¶ Zertio quen£ qui faciliꝰ ferát ieiuniũ: an fenes
an oecrepiti; c vídet ꝙ decrepiti: in illis em minoꝛ eft caloz
d in fenibus c$cus ꝓſtrata:tales vero facilius ferunt ieiu⸗
niũ cũ inanitioné nó fentíatvt?: g decrepiti faciliꝰferũt ieiu
niũ.ad oppofitü eft qð dicit sal. fup apbozif. cii em dixit
IDíppo.ftnes:nó intellexit oc fenio:ibus eriftetib? ín ſenio
qualcs funt decrepiti d cü magna oiffiailzate ferüt ieiunii,
Ad boc oicédü qp occrepiri minus ferũt ieiuniũ. ferre enim
ieiunium non fequítur debilitatem caloꝛis: fed diſſolutio⸗
nem maiorem vel mínosem : fed ín decrepitis maxima fit
oíffolutio: (deo multum appetunt: (dco vir fuftinent ie iu⸗
níü.infeníbus fonó fit magna oíffolutio: ⁊ ídeo nó mulrü
appetũt:⁊ idco leuiter fam? ſuſtinẽt. ¶ Quarto rif d oic
tà cópetat puerís: 7 vidct qp» groſſa z in magna quãtuate:
calou foztí t appetitui — cõpetit magnitudo: na
oia pꝛedicta in pueris reperiüt:6 (n pueris cõpetit groffus
dbus c multꝰ.Scda ratio bec eft:narura ín pueris marime
indiget nutrimẽto zaugméro:fed ui iuuenibus nó indiget
nífi folo nutrimento: qm iam fünt ín augméto »pletozergo
puis índíget natura cibo i puerítía dp ín iuuétute:qrf ppter
putríméti t augmentum: fed cibus multus c groflus ad
iſta operat:ergo groffio: cibus cõpetit pueris.lDoccriam
cofirmatur per iDippo. oicentem. Qui creſcunt multo indi
Sent nutrimẽto.Ad oppofitum: virtuti incóplete t debili
multitudo cibi neq; groflitíes cópetit:fs fic cft in pueris:ſi
ait oícit Auicẽ. g ín eis neq; multus cibus neq groſſus có»
"Sid bocoícédum d puerís nó competit abus sroffus
neq multus, IDabentenim membꝛa debilia c calose debi⸗
lem.· Ad rónem oicendum ꝙ ad oígeftionem foem requiri
tur fo:titudo calous ⁊ oꝛganoꝛum lo hᷣoctamen nó
eſt in pueris: uno babent oꝛgana incõpieta.vñ dicit Auicẽ
$ o.xcix.
q babent pulſum ocbilem ppter imperfectionem organi.
Ad aliud dicendũ ꝙ eis cõpẽtũt cibaria liquida ſubtilia: qz
debilis eſt in eis virtus. vnde debet exbiberi cibus frequen
ter c parum. Quínto q̃rit: cum fint diuerſe etates: quo
modo fi oíuerias etates oiuerfetur dieta.Ad hoc dicendũ
q pucris debet dari dieta in parua quantitate ,ppter virtu.
tis ⁊ membꝛoꝛum imperfecnoné:tii frequenter ppter índí
gentiam ⁊ neceſſitatẽ vr fiar nutrimentum 7 augmentum
3n adolefcentia c iuuentute oentur multa nimiam
caloꝛ em in ipᷣis foꝛtis eft ⁊ membza pfecta:⁊ qz
foꝛtis debent dari multa:quia vero mẽbꝛa :non oc
bent oari frequẽter. In fenecrute vero ouo funt; foꝛtis vír»
tus c pauca ocperdirio.quia virtus ſoꝛtis: ideo multus cí»
petitzq: oiffolutio pauca:non ocbet oarí frequeter
fed femel c multũ. —— $0 paucus ⁊ frequenter
in illis em̃ caloꝛ eft is lucerne parate extinctioni: ſed lu
cema a multitudine olei extinguit᷑: ſiłr caloꝛ coz extinguere
tur a multitudine ciboꝝ: ⁊ ideo nó damus decrepitis mul»
tum cibum:ſed m1 frequenter, -
¶ irc quarti querit que dieta exercitãtibꝰ cópetat: an
arofia an fubtilis:c ꝙ ſubtilis:exercitiũ refolait ca
lpzem naturalem ſpũs:ied virtutc exiſtente debil cõpetit
ſubtilis dieta ⁊ pauca:óin exercitio competit dieta ſubtilis
⁊ pauca.Secunda ratio pec eſt:cum calo: naturalis ad exte
rioꝛa trabítur nó cópier actione oigefhoniszfed im exercitã⸗
tibus trapif calo: naturalis ab interíozibus ad exterioꝛa: g
in ipis calo: naturalis nó pót cóplerc
q competir eis groſſ⸗
rís raturalis t ſpũs:ſed bocnó eft in exercitio: fed cõſequi
tar ad exercitiũ. Ad ahud dicẽdum ꝙ ftans exercitij eft ous
pier: qm pꝛimus cft pur exercitiũ eft un fieri: c boc modo of
cimus q non competit grofía exercitantibus. Secũdus fta
tus eſt put exercitiũ cít completi «ín facro: ⁊ tunccaloz re
dít ad interíoza c foztificaturzc fic groſſa dieta exercitanti⸗
bus competit.
Concoꝛdati etiã funr antiqui: q: d cibaria fant velo
citer deſcendentia: facile venas penetrantia: ante
cibum pꝛimo danda.q̃ vero ad boc tarda poftremo
(Cibus em facile — fi extremus accipiatur
⁊ digerat᷑:⁊ exire fettin?ützrepugnat fibi grauis an
terioꝛ cibus:et exire non ittit. Cum aut£ exire
non poſſit:innatat bt a caloꝛe cibi groſſi caleñt: z
ebulliensvelodirer coꝛrumpitur.Si autem ante acd
piatur ⁊ oigerat᷑: nibil (ibt exeunti repugnat. Simí
Kerr ggebes rS age aei m air poftca
4 líquida antea. Soubtilis aũt abſoluta etfi coꝛpo⸗
rinccvᷣtutẽ nec groſſitiẽ tribuat ficut groffa . groffa
ti intendo que intervifcofam ⁊ laudabilem babent
fubftanríam:vcilis tri eft in cuftodienda fanirare: ec
facilitate digeſtiue: ⁊ velocitate a mẽbꝛis diſſoluẽdi
« ci laudabilis fanguis: nó ſolũ ſanitatẽ cuftodíc: fs
4 fanitatem rcuocar infirmis. multotiens otururni
moꝛbi quãto ergo magis acuti.aliqñ eim
fufficit fola ad infirmirarem fanandi (ine aliqua me
dicina. Ande opoꝛtet cuftodíre medicum ín moꝛbis
fgnidis ſubeil icri baberi: c medici raram e
maioꝛi neceſſitate dari:quia antiqui dixerunt abftiz
nentie ftudíofis ; t ſubtilem dietam babentibus ca
lo:em refrígerari : et ficcitatem bumecrari: que ex
nímio caloꝛe et foꝛti fit in exercitãtibꝰ laboze./£fta
tc pꝛimum intrarc balneum ín aere temperato:aqua
tamen oulci exiſtẽte: neq; ibi oi ſtare. riens vina
accipiat mirtum ⁊ bibat plus (p opoꝛteat: Dcinde
totü euomat: ⁊ aliquãtulũ qͥeſcat:paucas deinde ac
cipiẽs lactucas.berbeſnt refrigeratiſſime (inc alíq
craſſitie: poft ptiſanã accipiat:et expectet quouſq; à
ftomacbo digeratur. Deinde comedat pulloꝛum a^
las:pedes quoq; bedulinos benc coctos:⁊ aum pau
€o obſomogaro et acero: ouoꝛum vírella clíra.
berbis accipíat que laudabílis funt cibi:ſicut molo
chia:atriplices:blites:vinum mirtum cum aqua fri
gidíffima. Gal.Oultotiens inqnit mibi fufficit in
tempoꝛibus calidis fola ptifana cum oꝛdinamẽto ta
men ciborum ⁊ potuam pᷣm conſuetudinem quocum
libet bominum:vinum mictum cum aqua frigida ſi⸗
ueníuc pꝛout affuecí fant bibentes. Alij enim in eſtu
laborantes: et nimium caloꝛem ſentientes: parum
quieſcentes: ct aquam frigidam bíbentes: folent
euadere infirmitates. Subtilis vero dieta cũ dbis
in actione fua fubtüibus: ctfi eſſentia eoꝛum illauda
bilis fit: multum iuuat ín coꝛpoꝛibus fuis babentes
multos groffos ados ct vifcofos bumozes: et cos
ui babent oppilaríócs in epate:⁊ fplenis duriciem
3nde Gab. ſubtilis indt oicraopptlationcs epatis
aperit; c ſplenis ourícics ſoluit:ipſum quoq; minuit
et in naturam ſuam reducit. Idẽ.Ego noui homi⸗
nca anhelitum habentes fe dictantes ſubtiliter:qui
taliter adiuti ſunt vt euaſerint anbelitum: non poſt
babucrenifi paruum rarum. Idẽ.Scio multos nc
freticos:arteticos: non tamcn ín articulis lapido⸗
fis: paſſioneʒ exiſſe:vel alleutaffe cum diete ſubtilita
te. Intendit autcm ſubtilem dietam groſſos humo⸗
res fubriliantem: ficut oximel: c radices ct ſimilia.
Epileptia autẽ ſi ſit parua:et aliquis ab initio ſibi
occurrerit cum abſtinentia et ſubtili dieta: perfecte
fanatur. Si aurem indurata ct clongata fuerit:etſi
non ſanetur: tamen multum er oícta iuuatur.Sed
non femper cft frequenráda:fi ením falfa fit ecl ama
ra:⁊ acuta:etfi groffoz humoꝝ fit ſubtiliatiua: mart
ime (i complexio fit cbolerica.non entm becoicta eos
(uat: necalíquos ctiam niſi in quoꝛum coꝛpoꝛibus
pblegmatíci bumo:es adunãtur. Calidis ẽ ergo no^
citiuã hec dieta:quia in pꝛimis ſubtiliat ſanguinem
⁊ poft humiditatem deſiccat:⁊ incendit:⁊ mẽlancbo
licum facit. Inde Gabł.opoꝛtet cognofcere operantẽ
acuta cibaria:⁊ —— oum ſubtilitiua: vt
perfecte quatíratemo: iat: ⁊ quo tempoꝛe quí
bus ve bominíbus fint danda.Groſſa vero —* id
eſt viſcoſa: et ad digerendum dura:licet perfecram
non oct ſanitatem: tamen oat groſſitiem c virtutem
pꝛopter diſſoluendi a membꝛis longitudinẽ. Ideoq;
folís exercitãtibus fufficit et laboꝛãtibus:ne cito a
mem dꝛis diſſoluatur: ⁊ ne eoꝛuʒ deficiat virtus. Cũ
quidam vero plus deſiderent groſſitiem ⁊ foꝛtitudi
nem:cum ín perfecta ſanitate ſint:q̃ maciem: z cum.
Zw.
membꝛoꝛum carnoſitate perfecram ſalubꝛitatem:ne
ceſe eft bancfrequentarẽ.neq; aum acceperint ocio
fos cffe ab exercitioꝝ tẽperie antedp cibũ ſumant.qð
facientes vti poffunt groffis : maxime fi vifcera coz
fana fint. Sic ſana cflc ↄperiant:ſ groffis ⁊ ad dige
rendum ouris erantur: neq; grauitatem:negs duri⸗
tiem feuferínt ín laceríbus, 3tem opoꝛtet vr groſſa
(int fm exercitiat labozes. Sep ci fostiter crcrarati
ficut atbletcz ſiles:viſcoſiſſima⁊ groffiffima crüt pa
tícres.mít? labosátcs ecõuerſo.Sic g afcendendaz
ocfcendédi Pm quantitatem exercitioꝛum. Qui non
poffunt ecercerizquía neg, ctas patítur; nca confue
tudínis fuerit fibi; groffam c vifcofam fugtant oic
tam; nifi cum pꝛius caballisauerint; vcl pedites iue⸗
rínt:vt tantũdẽ valcát quãtũ exercitia vel exerceri.
Nihbil enim inimicabiliꝰ eſt regẽde ſanitati qp ocioſi
tas ct quies.maxime groſſa vtẽtibꝰ⁊ viſcoſa dieta.
Ideoq; non paticbꝰ nẽq; exerceri valẽtibꝰ dieta in
paffioefubtilis:c i eentia accipiat᷑ laudabilis:groſſã
4vífcofam caueãt quãto plus poffunt; neq ſolũ bec
facíéda: fed ⁊ coꝛpoꝛa füur mundificanda coucníbili
pbarttiacía; et téperanca:ert fepe accipiẽda digerere
adiuuantia c ſanitatẽ cuftodictía: ficut orímcl fquil
liticum. Quibus groffi bumoꝛes c vifcofi ſunt:neqʒ
negligant electuaria humiditatem ftomacbi mundi
ficatia: epatis ct ſplenis oppilationes aperientia:
qð fi neglexerint:cito incident moꝛbos diuturnos:
quoꝛum caufa humoꝛum erit multitudo.Exercitan⸗
tes aũt ⁊ laboꝛantes bís oppoſita crunt facientes:
quía in magnis exercitijs fl dieta accipiatur ſubtilis
ct cito folubilis; velociter deficiunt ct conſumuntur
cames; « in ptyfim cadunt. ulti ergo bominum
ftudijs alijs occupati : cum oíctam ⁊ cxerciría fm qj
opo:tet o:dínare non poffunt;cibaría non accipiant
nifi d digerere valeãt:neqʒ mundíficare cospus cu
catartícis;clectuariis ⁊ fimilibus negligàt. Sic igi⸗
tur exercitia ante cibum ad regédam fanitatem opti
ma funt. Que poft cibum crunt; maxime ſanitatem
Ímpediunt : quta antecedentem cíbum calcfaciuntz
et cbullíentem — excoquatur cijciunt. Qui ais
ad epar crudus ⁊ indigeſtus veniat:in venis epatis
humoꝛes adunantur groſſi.diuerſoꝛum moꝛboꝛum
⁊ dure diſſoluẽdoꝛum cauſe futuri moꝛhi.Si autem
calo; ſtomachi ⁊ epatisvirtuoſus fucrit: mutãtur in
ſanguinẽ:non tij laudabile: quía oc groſſo pblegia
tc criſtentẽ: ende. plurimi doloꝛes artcticos tnc
dunt; « fimiles alios doloꝛes. 3nde Gal.Opoꝛtet
inquít poft cibus exercitia « laboꝛesvitari:⁊ ficut re
quice ati cibũ fugiéda erít:q: ecercitia bumectatio⸗
ncm exinaniũt carnis:⁊ coꝛpoꝛa diſſoluũt cum fumo.
ct fudo;e, SSanguíne autem minuto carnem hume⸗
crante:trabírur dibus e ftomacbo ccudus:⁊ indige⸗
ftas. 3dcoqs c infirmitates incidunt. ende aite ſe⸗
nectutem moꝛiuntur. 3dem ínquít : multí fcfanos
cffe ftomacbo confidunt; et ad oígerenduim groſ⸗
fam ⁊ ouram füfficere ípfum eftimant ficut cítrulce
« cucumeres c fimilia. negs fentíunt donec infirmi
tates fube3t ouras nimis:⁊ cíto moꝛiũtur. Invenis
enim fepe bec comedérium necefle eft adunari grof^
Dietarum vniuerſalium.
ſiiẽe frigitudin em humorum dure ín ſanguinem có
uerribiinm: quía parua ex caufa cito putrefiunt: et
imarü cà funt febꝛiũ: vel caloꝛẽ naturale eparís
mnuunt:⁊ digeſtionem fibi auferunt ⁊ virtutem. vn
ãe fit vt cito ſuccedat bhydropiſis. Opoꝛtet crgo ma
gis cffc ftudium regende ſanitatis: cibos darilauda
biles cbímos generantcs:fiuc fubtiles fint fiue grof
fi./Dalinquítomnes cibi ín cffentia fua non lauda/
dí: funt marimo ftudío euitãdi: ſubtiles feu aroffi cũ
moꝛboꝛum non fanitatis fint generatiui. Soli ergo
exercitantee groffis indigent cibis. Galł. groffi bí
et ad oígcrendum ouri ; non ramen in eflentia ma?
li: non omníbus bominibus funt fugiendi: qꝛ cxerci
tantíbus foꝛtiter c labozatibus perfectis in ftoma
cho t epatis complecíonibus non nocent. Socd fc^
pecomedantur:tantum boní chimi generantnr.Ge
neralíter ergo diximus quí groffis vti oebeant fiue
ſubtilibꝰ. Reſtat dicere quomodo accipiant᷑ Mol⸗
les cibi c liquidi faciles funt digeſtioni:ideoqʒ ante
ouros accípiendí. Sit enim digerantur: aou
rís ecírenon permittürur. 3n effentia malt ante bo2
nos funt ſumendi. Si enim poft:ín ſtomacho immo⸗
rantur:et boni eis coꝛruptis coꝛrumpuntur.Qui irt
eſſentia non laudandi:non tamen humidi vel viſcoſi
neq; ante cibum neq; poft cibum: ratümodo enim
funt ſumendi in hoꝛum medio. Qui vero cibi non
funt illaudabiles:neqʒ ramen lubꝛici:neqʒ müdífica
tcs; t bí neq; antecibum neqs poft: fed accipiantur
medio.Z2ui neq; folubíles funt neq; ſtiptici:ſed tm̃
mundificatiui:neq; iſicut amygdale: ven
tribus ſiccis ante cibum ſunt ſumendi:mollibus ve⸗
ro poſt.
¶ TEgit fuperius oc diſtinctione biete ſubtilis et groſſe et
mediocris: et oc eius diuerſitate a parte tempoꝛum anni;
In bac autem parte dietã fübrilem et groffam coꝛpoꝛibus
adaptans: oftendit quibue vtraq; conueniat in regimento
fanitatis. Hec autem pare fpectatad pꝛeſentem lectionem
Diuiditur autem ín duas partes. In quarum pꝛima agit
de vſu vtriuſq; diuerſis vtranq; cozpozibus adaptans. In
ſecunda:ſcilicet in hac:Beneraliter crgo diximus qui groſ⸗
fis cibis ⁊c̃. redeundo determinat de vſu acceptionis cibo⸗
rum fubtiiium ct groſſoꝝ. Pꝛima pare diuiditur ín duas.
E quarum pꝛima psemittit o:dinem cibo: groffosum et
ubtilíum. In fccunda ſcilicet ín hac. Subtiles autem cibí
abfolute cC. agitoc vfu oicte fubtilis ⁊ grofíe. Jn fccunda
falicet ín bac: Opoꝛtet aut intelligi cc.poft vfum vtriufqs
diete (ub bꝛeuitate modum regiminis fanitatís circa
concludit. Pꝛima oinidit ín ouas. 3n quarum pꝛima agit
be vſu ſubtuis diete. n ſecunda:ſcilicet ín hac:roſſa ves
To c viſcoſa dieta cc, agit oc vfu groſſe diete. Et fic quinq;
füntpartes ín p:efcnti lectione, In quarum pꝛima tangit
o:dinem diete tubtilis z groſſe. In fecunda oetermínat oc
vſu ſubtilis. In tertia oc vfu grotle. 3n quarra regimen fa»
nitatis circa vᷣtriuſq; vfum bzeuíter condudit. In quinta re
dit ad cibozum o:dinem. ¶ irca m partem dicit ꝙ
ín multozum cibo:um acceptione fubnies debent pꝛecede⸗
rex deinde groffi:ne fubtilium tranſitus (impediatur « ipo
rum fiat coꝛruptio:debent igitur pꝛius folubües ct liquidi
acdpià ftiptici. $Círca fecüidam partem agit oe víu ſubtilis
diete. lDecautem pare oiuíditur in ouas. 3n quarum psi
ma agít oc dieta fübtili ín paffione et effentia. In feamda
fcilicet in bac: Subtilis vero oicta 7c, agit oc oicta fubnli
Fo.c.
——— entem palle € ——
intendit. Pꝛimo dicit ꝙ bonum generat ſanguinem:
letín cutiodienda et regenda ſanitate. Unde medicus De»
bet cam infirmis imungere.Secundo ſub auctoꝛitate anri
Quozum docet modum regendi coꝛpoꝛa debilia per ipſam
dicens:qꝙ babentibus coꝛpoꝛa calida 7 ficca pꝛopter etatem
X labo:xem compent vfus dalnei temperati et moꝛa tempe»
Tata ín Ípfo: poft exitum potus vini mirti:c poft vornitus
Deinde quies: 7 poft acceptio ptifanc ; poft unie Oigcftio»
nem acapiantur pull t auium extremitates 7 berbe lauds
biles frigide. Tertio oicit qp fm at. multis m eſtate com»
petit vine pritene et aque rige et vini une ee percer
uationem diete liberan funt a diuerſts moꝛbis. Spare
actióc in duas Oiniditur,
tem illa que eft oc dieta fubtili in
4C.quibus non competit oftendit. babenti»
bus grofíos humoꝛes compctit. cundo fim ibaLotat qp
paetates grofle ofete. In fecunda fcilicerin bac
* vero ridere pine th octermínat oc vſu eus
dlete groffe oetenminat, ice
tur exercitia ante cibum «C, oe vſu exercitioꝛum interíeritz
et oftendít modum ect bozam
acadentaliter
virtutes confo:tat proprer longá mozam m membꝛis. De⸗
non poft:quia ante cibum confoztant: fed eina sit
nocet dn e ——
ni ipſoꝝ p cómirtionem co:rumpuntur
quí suma non fncbumid ned viol in medie rao
N
Liber
piendi.Quattus eft qp nõ mali: non autem lubꝛlcoſi neq;
. mundificanurfumiircr in medioQuintus cftyc multum
. folubücs necp ſtiptici multũ: fed mundificatiut: non aũt
mali ficut amygdalc ventre conftipato ante cibum funt
accipiendi:et ðeinde molles cibi fequantur.G] Xirca par
tem iſtam queruntur duo. Pꝛimum eft oe o:dine abo»
. rum adinuicem groſſoꝝ et mbtilium oc quibus tractat,
. Secundum oc o:dine cibí ad potum: ct adminiſtratione
cius cibum,
À piimum ꝓceditur bocmodo: queritur errum
iu cadem menfa piura cibaria competant: an vno folo
debeat homo cfTc corentus:« videtur qp plura cópetant;
cibus epbibetur ad oeperditi reftaurationem:íca ca que
. membꝛis ocperduntur oíuerfozum funr generum ⁊ oí
uerfarum naturarum : ergo reftaurantia debent effe ow
uerfarum naturarum; fed pmóitünt plura cibaria:ergo
,, plura cibaria ocbent apponi et ctiam compctunt, Se⸗
cunda ratio bec eft: cibus expibetur vt appetitiu ſatiſ⸗
. fiat: fed plura cibaria magis fatifraciunr. appetitui qᷓ
vnum folum z ergo plura abaria in eadem menfa com?
petunt. fd oppofitum: fiin cadem menía plura cibaria
€rbibeantur: aut ſubtilia pecedunt groffa aut cconucr
fo:fi grofía pzecedunt: ergo groſſa pius fünrin fundo
' "ftomacpietnon permittunt fubrilia oefcenderc:z ficfub
tilia füpernatant et putreñunt:maxime cü digeſta pꝛius
non egrediuntur: quod quidem debet cauere conterua
to: ſanitatis: ergo groſſa non ocbenr p:ccedere, Pꝛe⸗
terea: fubtilia non ocbent pzecederc. fubrilia ema ftos
macho deſcenderent:et fic traherent fecum grcfía cibas
na cruda etiadigettà : boc cciam multum cauendum eft
ín regüncnto ianitatis: ergo neq fubrilia ante groſſa
^ meqggrofiaantefubtilia cópecüt in cade méfa.beceft ra
tio Zluice, Tertia ratio bec eft ; ez bibitio illarum rerum
oebet caueri et vitari que calo:em naturalem fatigat
drca oꝑationẽ oígcftioie;fed multitudo cibaríoz caloꝛẽ
naturaié fatigat arca opationé oígcftionis:ó multitudo
cibarioꝝ oebct vitari. Minoꝛ patct p Auice dicẽtẽ qp ca»
lo: non fufficit ad co:um oiuerficatem contertendam,
Hoc etiam confirmatur per Auicẽ. oicétem q oe rcbug
octerío:busg eft multa abaría ín eadem menfa ſumere
zopter caufam füpzadictam. Dicit ctiam SRaf.q inter
pedíentía rcgimentum fanitatis; vnum eft in cadem
menfa plura fercala recipere, Ad bocoicendim q plura
fercula in eadem menía ĩmpediunt fanitatem;z maxime
illaque funt diuerſa ficut liquida ⁊ groffazquía aut fi pꝛe
cedũt groffa aut fubtilia: fcmp fequif incõueniens ín re
gimento fanitatís, Ad rationem pꝛimam in contrarium
oicendum ꝙ membza funt ofuerfa: tomne quod nutrit:
nutrít per ſimile: vnde nutrientia fimilia funt: fed ſimi⸗
litudo illa duplex cft: actualis et potentialis. Actua⸗
lis vero ín vno abonon poteft cfíc. ct quãtum ad iſtam
non fit nutritio, Sed potentíalis ſimilitudo ín vno cibo
eft effe adomnía membz3. £d fecundam oícendum ꝙ
in regimento famtatis ouo funt confideráda, Samum
eft (ati(factio appetitus abſq; faftídio: et buiufinodi fa.
riſtactio appeti? plus fit ep vno dbo d er pluribus, Sc
cundum eft o:do dibo:um crbibendozum Pm quod iptos
rum co;ruptio oebet euitarí:et ídeo quía groſſum ſubti⸗
le impedit ſi pzecedat: et econuerío: dicimus ꝙ plura a»
, baría non competunt. ¶ Secundo queritur: quare oi
uerfitas ciboꝛum fanirarem unpedit ct non multitudo
medicinarum:z videtur contranium:quía ſicut dicit Aui
cẽ. medicina eft odiofa nature et inimica.natura enm
. ipfam abbo:ret. cíbus vero amicabilíe eft nature: ergo
" €wmnatura plus afflígatur circa exhibitionem inimica»
bilium d amucabilium: ergo natura plus affligitur circa
, mulrirzdinem medíanarum d ciboꝛum: fed multitudo
medicinarum non impedit fanítatem : fed potius cffi»
at:ergo neqy multitudo ciboꝛum fanitatem impediet.
Sccunda rano hec eſt:ſicut natara fegregat partes cibíz
fimiliter ſegregat pee medicine : fed quando tuli
dbi exbibentur affugitur naturaín fegregationc ſingu
lo:um : ergo fimiliter natura afftig.tur ín fegregatnone
fingularum medicinarum,£Cótrarium tamen videmus;
quia natura grauatur m appofitione multoꝛum cibos
rum;non tamen in cxbibitione multarum medicinarum.
Ad boc oicendum : $m quod quídam oicunt; ct benc
q natura multum affligitur ín adminiftratione multo»
rum ciborum:et non in adminiftratione multarum medi
cinarum; et caufa buius eft : oífferentcr enim operatur
natura circa cibum et medicinam. trea. cibum enim
operatur fpoliando ipſum a fua ſpecie c induendo aliam
fpcaicm et complegionem membꝛi fuper ipfum. er pio
pter boc natura multum labozat in eius conuerfione
cum muitis tranfmutationibus indigeatad boc etin na
turam noftri coꝛporis cranfmutctur; et fiat membzum,
££ft ením cibus in pocenría remota:ctidco in mulrírudi»
ne cbosuin valae fatigatur natura, Circa eero medici
nam operatur natura folum ipſam eratando:non enim
iptam conuertit vcl affimilat: ctideo non multum labos
rat natura arca medianam : ct ídeo non. grauatur in
multitudíne medícinarum: etideo non eft ſimile. Hos
autem dicimus aliter ; ꝙ caufa propter quam plura cis
baría nocent nature; non eft oíuerfitas eoꝛum: fed ozdo
ípio:um.ímpedíens opcrationcm nature arca ipfa $m
quod fuperius oictum eſt: quía fi ſubtile pꝛecedat groſ⸗
fum aur econuerífo: v modo affligítur natura cirs
ca ca: et ideo multa fercula non competunt: bocaurem
modo non eft in medicina. 3n diuerſis enim medianis-
non efto:do:ímmo aut fimul erbibentur: vc. turbith
et fcamonea ; aut erbíbetur fecunda poftd pꝛima fuam.
compleuerit actionem , Ad pꝛimam rationem dicen⸗
dum ꝙ natura puis affligitur círca erbibitionem medi⸗
cine dp círca exhibitionem cibi: tamen malti l
ne non nocet nature ficut multitudo cibi:⁊ caufa dicta
et. Ad (ecundam oícendum ꝙ nó cft fimíle oc cibo ⁊ me
dícina : quta tn cibo fit feparatio et comucrfio : ct non in
mediana : et idco natura drca multitudinem abí mulo
tum labozat; íi medicina vero eft fola ſegregatio par
tíum:tam£ quía medícína:eft immutabilis nature:plus
ínfeftatur natura ep mediana d er cibo. &[ Zertio q̃rit᷑
vrrum plus noceãt diuerſa abaría fimulerbíibita:anvna
poſt aliud:⁊ videtur cp fi ecbibeanÉ:fimul ocbenterbibe. ^
ri dicit Auicẽ. ꝙ fübtile ante groffum non oebet accipíz
nec econuerfo pzopter ínconuenientia. fupzadícta: ere
gofi plura ocutur neceffe eft ep fimul oentar, £Sccunda
ratio bec eſt: dicit Auicẽ. ꝙ oe rebus octerío:ibus cft mé
fam pzolongare ín accipiendo plura fercula: quía quod
pꝛius coctum eft trabitur ad epar ⁊ trahit fecum cibum
alium femicoctum:et quafi crudumzquod eft canendum
ín regimento fanitatis : ct fic patet qp vnus poſt alium
non debet erbiberi: fed potius ínfimul, Contrarium tas
men facimus: quod p:obatur fic:fi enim diuerſa cibaría
accipiütur non participan: equalem oigeftionem: ende
cum fübtilis oe facili oígeratur : oefcendit a ftomacbo
ad inteftína:et fecum trabit aroffum femicoctum:z inde
fitflurus ptífanaríus:quod eft malum:ergo fimul nó oe
bét erbiberi. zld hoc dicẽdũ qp meli?eft accipe plura fer»
cula fimul d moꝛam facere inter vnum calterum. Ad ra
tionem otcendum ꝙ cum vterq; abus accipitur fiut
vnus expectat orgeftionem alterius; am cnim groſſus
eum fübnii venir ad fundum ſtomachi: groſſus oat grof
fiticm fubtiliz c ſubtilis ſubtilitatem aroffío:« fic fit quafi
temperamentum ⁊ commirtio:quontam in mafnicatione
fiunt quafi vna maſſa: ct ita ex bis fit vnum: nec vnum
coquit fine altero: quando tamen vnus ante alterum ac⸗
ipitur: econtrario eft. &T Quarto quentur cum plura
cibaría adminiſtrãtur: vtrum in elus fit accipere arofía
cum aroffis : et fubtilía cum ſubtiubus: d groſſa cum
ſubtilibus:aut econuerſo. Dicit enim Auicenna qp oiuer
tudo medic⸗
fitss ciborum diuerſoꝛum generum impedit regimen fanv
- sario: quia non funt equalis conuerfionis, et oicit Rab. cp
ouo abi fanitatem iunc; quorũ vnus cft liquidus:al⸗
Aco groffuszerao tates cibi debẽt exbiberi 9 ſunt equalis
grofiiae c ubtiũtatis: ergo groflt cum grollia ; ct ſubtu
lcs cum fubtilibus ocbent exbib ntrariu tamcn 73e
mus. ld poc oícendum ꝙ melius eft accipere grofia cum
. erofiis:c lubtilía cum ſubtilibus d? alío modo; grofía cnim
accepta cum ſubtilibus naruram impediunt cum fint diuer
fi oefcentus ⁊ inequalis oigcftionis, Ad rarionem dicen⸗
dum d duo (unt confidcranda m regimento ſanitatis. Pꝛi
mum ei virturís tolerantia: ⁊ pecrefpiat ſubſtantia abo»
rum c quantitatem: ⁊ poc modo ſubtilia cum groflis non
compctunt, Secunda cft ozdo ciboꝛum qui oepurantur pꝛe
feruatiom a nocumento coꝛruptionis: ⁊ pocmodo cibaria
vinfo:mia ocbent acapi. ¶ Quinto queritur vtrum mice
panís cum iure carntum impedíant regimentum lanitatis:
4 videtur ꝙ non: quia oícit Zluicenna; maius nocumentum
accidit ex indigeſtione panis d er indigeſtione carvis:cum
panis grofíio; fit « maioꝛem mozam faaat in ftomacbo: ma
10:í ígitur molüficatione indiget panis d caro: fed pꝛecipi⸗
mis dare carnes cum iuſcellis condítis zergo multotoꝛtius
p:edpíendum eſt dare panem cum iure carnium. Ald oppo»
fitum cft qð oit 3Rafis:g tria funt impedientia ſanitateʒ.
Pꝛimum eft appofitio diuerſoꝛum ⁊ multozum fereulozus
incadem menfa:quozum vnus cito oetcendit ⁊ alter oe oit»
ficii. C ccundum eft magna moza abi in ftomacbo. Tertiuʒ
cft ecbibitio micarum panís cum íurc.ii2oc eciam probatur
* modoꝛ:exhibitio dbi ſubtil:s cum groſſo pzobibetur: qs
ubtile facit groſſum indigeſtum ad membꝛa attrabi : fed
pants eft cibus valde grofluszergo aqua iuns Cum fit ſub⸗
tilis faat ipfum ad membꝛa penetrare arudus:ted boc mule
tur debet cauere conferuato: fanitatis; crgo panis cum iu
Tc carniuʒ non cópctit, S63 ratio bec cft:mdigcftio panis
magis nocet d? indigeſtio carais ; « fic tranfitus panis mdi
geſti maius nocumentum inducit d camís: fed cames ſub⸗
tiles pobíbentur ezbiberi cum grofiis ne fadant groſſas
penetrare ad membꝛa: ergo fimilitera parte panis ocbet
p:iobiberi fcilicet qp cum iure non erpibcantur mice pant&,
Zidbocoicendum ꝙ panís cum iurc acceprus regimẽtum
fanitatis impedit:et caufa buius eft quia panis dure dige⸗
ſtionis cft c conuerfionis mulrum replens c oppilans : et
idco cum iuri admifectur facit ipfum penetrare ad membꝛa
⁊ ficoolo:es toppilationes geuerantur, id rationcm ois
cendus q» panis infufus melio: eft d? ficcus:fed in cíus exbi
bitíonc ouo funt attendenda. Pꝛimũ eft facilís eius dige⸗
ftio vel oifficilis. Secundi cft tranfitus. Panis igizur infu
fus quantum ad facilem oigeftionem tnelío: eft : quia faci⸗
lius oígeritur:quantum tamen adtranfitum pcioz: q: cito
tranfit ad membꝛa t non crpectat digeſtionẽ: et boc maris
tnc debet cauere conferuato; fanitatis vt cibus im
digeſtus non tranfcat ad membꝛa.q¶ .Soxto queritur vtrũ
debeat eſſe moꝛa inter duo fercula:⁊ videtur ꝙ ſic: vitandũ
eft om̃ino ne cibo pꝛimo ſemicocto alrer fubfequstur: quia
natura pꝛius trabit pꝛimum z ecípfe fccum trabit alterum
indigeſtum.ingeniandũ eft ergo vt primus ante oigeratur
& aduenit alterzfcd boc non poteit fierí nifi per magnam
moꝛam inter ouo abaría; ergo inter otto abaría competit
magnam mozam facere, £ontraríum dicit Auicenna q» oe
rebus oeterio:ibus eft menfam pꝛolongare inter ouo fer?
a:la:quía primus femicocrus eft « fecum attrabít crudum,
Ad bocoicendum ꝙ non ocbet fieri moza mrer ouo fercula:
fed fimul oebent acapi propter caufam pzedictá. id
rationem oicendum qv moza oupler eft. Quedam tanta
inqua cibus pꝛimus om̃ino digeſtus eft ⁊ receſſit a ftomae
€bo:t bec moza non cft nocíua:fed tsm non eft ena menſa:
fed oue. Eſt etíáalía moza qus ibus incipit digeri fupcr»
uenit crudus: ⁊ Dccomníno nociua eft ⁊ oino debet euita⸗
ri fed quía incerti fumus vtrum abis a ftomacbo deſcẽde
rit: ijdeo pꝛecipimus vt non fiat moz ¶ T Sptimo queri»
digcítam:cfi ecouerío pꝛius digereretur 7 ſecum traberet
carnem indigeftam. Ad boc dicendum ꝙ melius eft ꝙ car?
nce cum poꝛeta fimul accipiantur: ita tamcn c iLud quod
cft pumiaum non tranfearad fundum ftomacbiet poftea
alterum confequatur, ¶ TSctauo queritur q ron
ooferuarur oꝛdo cibarioꝛum:vtrum oebeant apponi medio
&nalia remedia confo:tantia oigeftionem : ficut eft sinsí»
ber ⁊ buiufmod x: ⁊ videtur ꝙ ſic: quia camcs ita ocbent
pꝛeparari vt fiant apte ad oigeftíonem : fed medicinalia
poc faauntzergo competunt. llbocetíam confirmatur pcr
yíaac oicentem cp tata debent apponi que oppilationcem
remoucantzfcd ralía funt buiufmodí medicinalia:erco com
pctunt.££ontrarium dicit Auicenna:ꝙ conferuatoz fanita»
tis debet cauere ne aliquas rce medíanales commifceatz
quia cibaria coxrumpunt. Ad boc dicendum q oupler eft
fratus coꝛpoꝛis. Nam quoddas eft coꝛpus in melios foꝛma
rum:et rai competit regimentum ſanitatis:et oe tali loqui
tur Auicenna. vnde ín abís bmót ꝛis non funr appo
nenda medicinala:cum folum dbo índigeat t conferua»
tione t nou mediana. lius eſt ſtatus coꝛpoꝛis:quia quan
doq; cft ín latítudínc famtatis multum tamen recedens
a mcüozi fozmarum: et tunc talis ocbent apponi que no»
cumenta remoueant fiait funt medicinala et fic loquítur
aac ¶ Hono queritur vtrum cames oebeant bari cum
lalfamento:ct videtur q»non z malum enim cft vt cibaria
«audaad memb:a feranturzfcd huiuſmodi falfamenta funt
facilís penetrationis : t ato faciunt cibaria penetrare ad
mcinbza:ergo non ocbenr cum carnibus erbtben : quía fic
pas crudas facerent penetrare, Ad boc dicendum qp be»
ne vofiunt oarí cim talfamentoznec buiuftmodi falfamens
ta aunt penetrare carnes:quia aim fimaul acapíuntur fi»
mulnco:posantur ⁊ finnt vnum: figítur actio nature fus
pꝛa varumq genus: ende falfamentum eft quafi vebiculũ.
¶ Tirca ſecundum procedírur boc modo:querírur errum
potus aum abo in eadem menfa oebeat acapi fimul: vide
tur ꝙ fic. n comeftione ſatiſacimus appentut:fed duplex
et appetitus, anidas cft refpectucatidk i c ficc ficut famesz
iftc cft refpectu cibi, Alius eft refpecru frígidi « bumudf
ficut fitis: iſte cft refpectu potus:fed pꝛimo appetitui fa»
tif facimus m menfa:ergo fimiliter altj appetiítui oebemus
fanffaccre:ergo ineadem menfa aim abo acdpíendus cft
. loc confirmatur pcr s£onftantinum in pantegni.
Eoicit coim c maíus ocfidenum eft arca porum d arca
cibum:er ponit cremplum ín liberato a carcerezquí pumo
appetit acrem : feaindo potum: tertío cibum ; ergo cum
magis fitneceffarius potus d? cibuszaim in menfa accipi⸗
mus dbum: ſimiliter ⁊ potum debemus accipere. Secun⸗
da ratio bec eft: p:opter boc oamus abum vt calo: nas
turalíe non refoluatur: nec confumar bumídirates coꝛpo⸗
rís fubftantiales:z vet bumíditates conferuentur:
ergo illud quod bumíditatem coꝛpoꝛis fubftantialem con»
feruat:magis debet erbiberi velita bene ficut abus : fed
potus bumiditatem fübfhantialem coꝛpo:is cóferuat : er»
qo aim cibo oebet crbiben. Tertia ratio bec eft: potus nõ
oatur vt in ftomacbo maneat:fed vt ad memb:a cibum
netrare faciat ſua liquiditate: fed illud quod facít dbum
penetrare ad icbꝛa oebet ecbiberi cü cibo: ergo cũ potus
fit huiuſmodi ocber acapi arm abo.i£ontrari oíat Auicẽ
na:ꝙ caueat conferuato: faniratis ne potum ſimui cum ci»
bo accipiat: fcd poft per magná mozam. Hoc etiam pꝛoba⸗
tur:penetratío cibi cudi ad membza peflima eft: potus $0
faat penctrare dbá ad membꝛa: ergo potus oebet uas
n
| . ber
-- g m 3 d 1 2
pi. Pꝛopter hoc diſtinguẽdũ q ín bmóí ezpibitióe
attendenda. Pꝛimũ eft fatitfactio appetitus. Secundũ eft
o:do ciboꝛuʒ « trãſitus ad mẽbꝛa. $91 loquamur pzmo mõ
fimuloamus cibum 7 potum:cum vtriq; appetitui ſatiſta⸗
dendum fit: (ed fatíffactionem appetinis nó confiderat có»
exbiberi potus. «T Secundo querítur qð magis competit
in regimento fanitatia:an vínus an aqua:⁊ ví ꝙ vinũ:
quía digeſtionẽ plus iuuat d? aqua:⁊ cvinum plus compe
pter fuam oulcedíné ad memb:a trabarur: ergo vinum mi»
nus compctit in regimento fanitatis d» aqua. ad boc oícen
dum ꝙ aqua plus competit in regímento fanitans d? vinũ:
ficut dicit ——— — tría funt confideranda
inreginento fanitatís. 3P»:imus eft impedimentũ digeſtio⸗
nis. Secundũ eft fanfractio fitis. Zerríus eft peactrario cibi
digeſtionẽ. Tontrariũ
tia.ſꝙ frigida:quod concedimus.calida er maxune remol
lit ſtomachũ t appetitum ocfectat ⁊ nauſeã pꝛouocat: neq;
fatíffacit fici. Sed tunc queritur:an ín parua quantua⸗
te:an in magna debeat exbiberi:⁊ videtur ꝙ ín magna:con
feruatoz ſanitacis multum debet cauere oe 2uerfionc aque
ín ftomacbo:fed quando oatur ín magna quátitatc non oe
facili conuertit ficutoiat Sat.ergo aquaín magna quanti
tate competit.Contrariũ tamen oídt Auicẽ.ſcʒ qp ín parua
quantitate, 8d boc dicendũ p ín minima quantitate oebet
dari:ſolum autem oatur ad infrigidandü merí ⁊ os. zd ras
tionẽ dicendũ ꝙ ſtomachus m ouplíci ftatu pótefic: q: põt
effe im magno caloze ficut imn febzib?cbolericis: vcl pot c in
temperamento. Pꝛimo modoaquaín magna quantitate
cõpetit vt non p:opter fui magnam quantitate
fed ín fecundo ftatu ftomacbus nó excellit in calidítate: fed.
eft temperatus:t ídeo in parua quantitate competit. €ll
timo queritur vtrum vinum poft acceptione rerus putrída
rum copetat ; fed qꝛ bocfufficienter otfcuffnm eft in dietis
particularibus capitulo oe víno:ídeo ad pꝛeſens füperfede
mus. ¶ Sed queritur de quibuſdã queſtionibus c
tij. Sextum de ordinatione
¶ TCirca pꝛimũ pꝛoceditur boc modo:queriturvtrum cum
alijs cibarijs debeãt dari fructus: ⁊ mdetur dq non:cibaria
Que oe facili coꝛrũpuntur ſecum trahunt alia cibaria ad fuf
co:ruptione-fed fructus oe facili cozrüpuntur: ergo non oc
bent cum alijs dibarijs erbiberi. Doteftetiam iſtud pꝛobari
per boc qð dicit Sał patrem fuus nung fructus coinediſſe
t tunc femper fuit fanus:7 poftea fructum comediffe z faít
eger. Dicit etiã fDaLin cómeuto fuper apbozifinis:q malí
cia autüni eft propter fructus. Ex bís omnibus poteft con⸗
dudi q non competüt cum alijs dibartjs, ed contranũ vi»
deturbocmodo:quandoqg em̃ of(arafie fünt m co; pez c od»
tur contraría ad repꝛi vel alterandũ oíferafia:fed fru
ctus alterant oífcrafiam cum fint frigidi vnde etiam ppter
bocoantur febricitantibus:ergo multofo:tíus compctunt
fams. 3d Doc dicenaũ qp frucrus nocent in regunento fans
tatio Sd rationem oicendü qp oíffcrenter oatur picta in ſa⸗
nis degris. Sanis enim datur tẽperata ⁊ ſimilis:egris 9o
competit dieta contraria que diſcraliam ⁊moꝛbum alteret:
«ideonon fequitur cp fi competant egris fructus frgídizq:
ad coxum oifcrafiam alterandus:q? pzopter boc competant
fans Sccunao queritur cum oantur fructu poft cibü
vel antc; vtrum oebeat fieri moza inter ípfos calía cibaríaz
« viderur ꝙ nó:q: vicit uicẽ.de rebus deterioꝛibus cft in
regimento fanítatie mozam facerc inter ouo fercula. cau»
fa oícta eft fuperius, i£ómifcerur em̃ coctum cum crudo:⁊
tion accidit nifi flat mozazergo moza nó debet efle intcr fru»
«tue ⁊ alía cibaria, fd eft qð oíat raß. ꝙ iter fru
«tus molles « alía cibaria neccfle cft effemozam. facilis cris
funt conuerfionis: 7 íta fi nou eſſet moꝛa cozrumpcrent alía
cibaria. aid hoc dicendũ qp ínter fructus molics ocbet ínter
adere mozazende oebent accipi quafi ín ouabus m£fis. id
rationes oícendá q moꝛa ínter ouo fercula oupler cft. &na
quando vnus abus eft femícoctus: c alíus crudus: fi com
mifceantur fit coꝛruptio c nocet nocumento magno: 7 boc
loquitur Auicẽna.Alia eft moꝛa que non eft nociua:vt vio
complete oígefto alter ſequatur:⁊ boc modo mtellígit raf,
¶ 7 ertio queritur de fructibus poͤticis ficut oe píris z bu
fuimodí;vtrum immediate ocbeant acdpí poft abum ; aut
poft per magnam mozam: videtur ꝙ ummedíate.no enim
Ocbet fieri moꝛa inter cibaría oure oígeftionís : fcd iſti fru»
«tus oureoígeftionís ſunt:ergo r.on oebet fieri moza inter
ípfos ⁊ alía cibaria. £Contrarit dicit 3Raf.ín almáfoze qp oc»
bent oarí per magnam moꝛã poft: caufa huius eft: q; fru»
ctus fua ponticitate conftríngitos ftomacbí facit deſcen⸗
dere cíbaría;ergo tunc debent oari fructus aum cibus pere
fecte coctus cft:fed bocnon cft nífi per magnam moꝛã poft
ergooebent barí per inagna5 moꝛam poft. aid bocoícendü
q per magnam mo:á poft oebent bari fructus:fcs ciis dige⸗
ftusfuerit abus. ld rationem dicenduʒ q quedam funt ci»
baríaer quibus comtmírtís cum alije; vnus debet fierí vt in
generibus carnium ⁊piſcium:⁊ íntertalia non oebet fieri
moꝛa.Alia fünt que non debent mifcerí alijs cibarijs vt fru⸗
ctus:coꝛrumperent em totum fi alijs mífcerétur. ¶ Sed
tunc queritur quarcin alijs cíbarijs auctoꝛes oocent vitare
moꝛam: ínfructibus fo pꝛecipiunt moꝛam.Ad bocoicenda
tp boceft fm Raß. pꝛopter boc qp fructus inter omnia ciba
ría maxime ad putredine conuertuntur:⁊ideo nunqᷓ debẽt
fecum aſſociare alia cibana:cideo vel poft per magná mos
ram:vel ante debẽt accipi.Alia $0 cibaria er eoꝛum mixtio⸗
ne non inducunt putredinẽ in ſtomacho: ⁊ ideo neq; nocu⸗
mentum inducunt. ( Quinto querit vtrũ fructus ance com
pletam oígeftíoné ficut cum cibaria funt ín oze ftomacbi có
petant: vídetur qp ſic:qꝛ ficut dicit yfaac: frucrus erbibitt
poft cibũ oeponüt ipfis deoꝛſuʒ: ergo immediate poft cibũ
aiadbucnó ocfcéderít ad fundũ ftomacbi cõpetũt.Cõtra⸗
riũ oícit Raß. Ad hᷣdicẽdũ q ouo funt ibi reſpectꝰ. Pꝛimꝰ
£ft depoſitio cibi ab oꝛe ſtomachi ad fundü: ⁊ bocmó com⸗
petunt fructus:⁊ hoc non eſt in regimento fanitatis: fed oc
cafionc. Secũdus eft cõmixtio crudi cibi ci ſemicocto:⁊ boc
modo fructus non ocbent oarí immediate:ſed poft per ma
guam moꝛam: Quia de facili cóuertuntur: z boc modo íntel
ligunt yíaac c Raß.
¶ Tirca fecundum pzoceditur boc modo:queritur ín quo
tempo: cõpetũt groffioza cibarja ín regimẽto ſanitatis: an
Ín cena:an in pꝛandio:⁊ vide£ ꝙ ín cenazín tẽpoꝛe illo o5 da
ríab? aroffio: in quo calo: naturalis foꝛtioꝛ eft: fs boceft ín
nocte:g verſus noctẽ plus cõpetũt groſſa cibaria qᷓ in die:
⁊ ſic in cena plus competunt qᷓ ín pandio.minoꝛ patet pcr
Dietarum vniuerſalium.
yſaae bio eiinari: q in nocte caloꝛ foꝛtioꝛ cft; ⁊ tunc dige⸗
ilio ccicbzarur:quia tüc calo: retrabitur ab. egtenosibue ad
ántcrioza. 3n ote 9o calo: naturale min? fortis eft: qꝛ trabí»
tur ab interíosib? ad erteríoza, Scda ratio bec eft:po:e diei
affimílan£ tempozibus anni.vnde nor byemic dies eftatiz
calo: 9o ín byeme foitís cft; vnde cibaria multa et groffía có
petuntzquod innuit Hippo.dicẽs VUentres bycme ⁊c. eſta
£c vero fübtilia « pauca pꝛopter calozts ocbülitatem; ergo fi
militer ín hoꝛa que byemi affumilatur groffa cibaria compe
tuntz ⁊ boccft in bora cene vel noctis ; ergo grofía cibaria
ín cena competunt : z in poza que eftati affimilatur pauca
⁊ fübtilía : Doc eft in boza diei. Zertia ratio bec cft ; calidis
ta6 ocbüítatur tripliciter, "zio modo: aus calo; a centro
coꝛpoꝛis ertrabit ficut acadit tn oic. Secũdo cum rcfolui£
vtin fcbsc. Certío modo ci ertinguif ab humiditate aquo?
fa. ⁊ trib? modis íftio oppofitis fo:tificat fc; qn retrabirur "
adinterío:ain noctc;ergo in nocte foꝛtioꝛ eft: fcd tunc com
grofía cibaría: ergo in nocte vel in cena grofftoz ci⸗
baria competüt d in pzandio. llboc cófirmatur per auctoꝛi⸗
tatem Zluice oidit emi q in habitãtibus in regionib? calidis
cft calo: oebilís pptcr foztitudiné calozíe exterioꝛis refolue
ti5 calo:em interiozé:babitátes Vo in frigidis babent calos
rem fortem:ſed nor coparatur regíoníbus frigidis:dies vᷣo
calídis:ergo ficut ín regionibus frigidis groſſa cbaría com
petützfimiliter in hoꝛa illa que pzopoztionat illi regioni cõ⸗
perunt groſſa.hoc autẽ cftín nocte: ergo ín nocte groſſiora
€ibaría cópetüt, Quarta ratio bec cft; dicit Auicẽ.li.ſuo oc
anima:ꝙ vnavírtus retrabit aliam a ſuis optrationib?; vn»
de p:udes in vna boza eft fatuus in alia:⁊ bonus in ftudio
non eftbonus in digeſtione: vnde vna trabít inftrumentus
cómune ad fc:ícd oc oic vírtus animalis oino viget per cae
lo:erm naturale ⁊ fpirítus qui funt nutrimentũ omntus vir?
tutum: ergo retrabit virtutẽ naturale fuis operatiorib?:
econuerfovo eft ín nocte:q: naturalis retrabít animalẽ: ote
civirtures anímalce fc; fenfibiles ⁊ motiuc ceſſant:⁊ fola
naturalíe im nutrimenti operatur ín ipfum perfectam dige
ftionem cclebzando:fed runc groffio: abus cópctit;ergo de
nocte cibus groſſioꝛ cõpetit.Hoc cófirmatur ——
tcm dicentẽ qp ventres byeme ⁊vere cc. Acõcudat vt pꝛiꝰ.
Dicit ctíam zal. tunc abaria multa offerant:qꝛ runc de⸗
ber fomnus fequi: ergo verfus nocte groſſa cibaria compe;
tunt. £uínta ratio Dec eft: fomnus cft reuocatio calozís ab
erterio:xbus ad interioꝛa:ſimiliter fomnus eft quics virtus
tum animali cum íntenfionc naturaliũ:ergo quanto plus
viget ſomnus:tãto calo: eft toꝛtioꝛ:⁊ vírtus naruralis inten
fio::fcd poc cft magís ín nocte d? ín oie: fed cum calo: eft foz
tio: cibaría groſſioꝛa cópetunt: ergo plus competüt verfus
noctes fiuc in cena d in die.Sexta ratio bcc eſt:dicit Auicẽ.
£api.0c fomno.füper oia cauẽdus cft ſomnus diurnus:pa⸗
rat eii corpus ad apopleríá epileptiã c mali inducit colo
rem:fomnus $0 naturalis eft nocturnus : ⁊tũc dominatur
caloz;ergo tunc groffa cibaria debent dari: hoc autem eft in
cena:ergo«cc. Ad oppofitüzníbil qð grauitate cozpozis indu.
dit t multas cgrítudines: ocbet tmungi ín regimẽto ſanita
tis:ſed acceptio groſſoꝛũ ciboꝛum in cenazficut dicit Conſtã
tinus ín lib de regimẽto ſanitatis: hoc tacit: inducit er gras
uitatem capitis « oculoꝛũ obſcuritatẽ:ergo acceptio groſſo
tum ciborum ín cena non cõpetit.Ad hoc dicendũ ꝙ in pꝛan
dio debent accipi pauca ⁊ ſubtilia cibaria:in cena vo debent
accipigroſſa ficut dicit hippocrates in regimẽto acutoꝛũ:ꝙ
in cena dibus liqdus debet in folídus mutari ⁊ groſſum.Ad
rationc dicendũ ꝙ melio: eft cena d? pꝛãdiũ mft qꝛ facit gra
uitateʒ capitis ⁊ oculozü obfcuritate. Unde notadũ ꝙ ouo
ſunt ibi attenãẽda. Pꝛimum eft regimentũ ſanitatis:⁊ boc
modo competũt groſſa abaria ín cena. Scðm cft incurfus
accidentiũ: vt doloꝛ capitis ⁊ oculoꝛũ obſcuritas:⁊ hoc mo
do fibtilia debent dari ín cena:in pꝛandio groſſa.Poc autẽ
conſeruatoꝛ ſanitatis non debet inſpicere:ſed debet tardare
* cito oo:miat donec cibus ad fundus ſtomachbi venerit:ne
pꝛedicta accidentía incurrat. ¶ ed tic querit vtrum boc
bebeat effe ín egris: c vide£ c» nó:q: aim imminet incurfus
accidentiũ c vebemẽtia infirmís attenuanda eft dieta vnde
S'o.ctj
ſubtilia competunt. Matura effi tunc multi intenta eft moz
bo:« ídeo intendere non couerfioni nutrimenti fcd
in nocte in infirmis í acadentía : plus ei labozát
ín nocte d in die ficut dicit hippocra.Quibũs crífis fit cc.er
$0 verfue noctem egris fubnito: dieta ocbet exbiberi.Hoc
autem confirmatur per 3Raf.quí dicit: qui patitur febꝛem
debet cibari in illa boza ín qua minus afflisitur. boc antem
eft ín auroza:c fi fit febris continua etin auroza magis affli
gatur quod parum contingit: debet cibarí in hoꝛa in qua fo
lebat cibari qf fanus eratzicd quaft gnaliter magis affligie
tur pans verfus nocté:ergo vfus noctt 05 exbiberi ſubti⸗
lio: dieta d? ín die.Scða ratio bec eftzoiffert dieta in fanís T
egris. 3n fanis em oaturvt coꝛpus confo:tct t addat ín eoꝛ
pus. 3n egris 9o batur vt non addat in moꝛbũ: fc; in dolo⸗
rem capitis c oculoꝛus obfcuritate « vt vírtutem fuftentetz
ergo intalibo:a in qua magis affügitur patiens non como
perunt abaría groſſa:hoc autem eft verfus nocte: ero cc,
Zid oppoſitũ:dicit bippocrates in regimẽto acutoꝛum:ꝙ in
fcro ocbet dari ptiſana non colata: in die verovel maae li»
Qquída:fed non colata groffio: eft p liquida : ergo in egris
groſſioꝛ dieta in fero competit.⁊ hocpꝛobat qꝛ qð ledit foꝛ⸗
tes ledit ocbíles:fed fanis nocet multum cibuʒ dare oe die:
ergo multofo:n? egro nocebit. ld hoc dicenqũ qp vt ín plu
ribus egris debet ecbiberi dibus folídus in pzandio magis
din cena ouplid oc caufa, "qzima eft:q: incurfus accidẽtiũ
ín pluribus magis infeftat oe nocte d oc die: t ideo nó com
petunt groffa oc nocte, Scamda caufa eft: qz egrioe nocte
arum dormiunt: ídco remaneret dbus crudus 7 indige⸗
us:fi groña in cena rcaperent 7 inquietudinẽ induceret:
que mazime ín egrievitáda eft. In ſanis vᷣo ecõuerſo eſt:nõ
cii babent mala accídentia oe nocte: vnde folum ín ilie (n2.
tendimus oigeftioni que fuffiaat be nocte mediante fom.
no reuocante calo:em natural£ ab erteriozibus ad ínterio».
ra.Z»idmus tamen q quedá (unt egritudines que plus ine
fcftant oc die d? oe nocte vt cbolerica febzis mterpolara,
Quedam c continue affíaürvt cõtinua. In ula igit que
ccutinue affücitzarofíus cibus in mane:ſubtilis in fero oe».
bc* erbiberi. In illa que oe nocte plus affligit vt quotidia-
na: oebct abus folidus dari ín oíe. "3n illa tf que plus affli
gir debet dari groſſus cibus oe nocte, Ad auctoxitatem bip
pocratis dicendũ qp intelligit cum egritudo incipit oedina»
rc. ad alíud dicendum ꝙ non eft fimile oc fanis 7 egris. In
earís em vitatur malicia accidentiũ:ideo cibus folidus oe»
bet dari oe oie. 3n fanis econtrarío:q: in fanis folum inten
ditur bigeftio. Sid auctozitate dicẽdũ qp aliquid poteft lede».
re fanog t iuuare infirmos vt fruaus:ramen fi intelligatur
refpectu eiufdem non cft inſtantia: vt fi aliquid noceret fa»
nis debilitando calo:cm naturale refpectu eiufdem noceret
infirmís:fed boc non faciunr fructus: vnde bene teneret ft
idem faceret vtrobiq;: oebilitant cri calozem ín ſanis:⁊ foz
t:ficantin mfirmís co ꝙ reducunt ad temperamentũ 7 alte
rant malam offcrafiam.«] Zertio queritur quare mala acd
dentia vehementius grauant oe nocte qᷓ de die: ⁊ quare fe
quitur grauitas is oculo:um obſcuritas acceptiones
grofío:ti ciboztim tn fero: ficut dicũt s£onftantinus 7 yſaac.
Ad bocoicendum ꝙ vehementia accidentium fir oe nocte:
virtus em̃ naturalis multum intenta eft digeſtioni materie
moꝛbi.Animalis do virtus quieſcit: oc oie vo ecõuerſo eſt:
qꝛ animalis ín die operationibꝰ fuis intenta eft: vnde incur
fum accidentiũ non ſentit:in nocte vero ſentit fiat dictum
eſt: qꝛ animalis virtus intenta eft quieti: ideo grauamen
accidentiũ puis fentit in hoꝛa in qua quieſcere ocber: ñ igi⸗
tur virtus animalis non quiefcat oenocte: fed grauctur:ſi
oiu fuerit finc deꝛmitione figni eft moztís. sld aliud dicen⸗
dum q otgeftio marime oe nocte celebzaturz quando igitur
multa fitr io in ſero:fumi reſoluũtur qui eleuantur ad
caput € ⁊ inducunt doloꝛem ⁊ grauítate capíitie: in
die Yo fum diuertuntur acaloze trabẽte extra : pius nocet
tamé q: cibus crudus remanet. ¶ Sed tücquerit quomó
debemus acapere abum ín eſtate ⁊inb :t videtur ꝙ
plus nocet pꝛandiũ ín eftate d in hyeme:pꝛandiũ p:obibes.
tur ppter Ocoüitaté caloꝛis: crgo magis o5 euitari in tpe
Liber
ſlo in quo caloꝛ debilis eft: fcd boc eft ín eſtate potius qᷓ ín
byeme:ergo in cftate plus noccr piádi d in bveme, Pꝛe⸗
terca ín (lla pota oeber accipi cibꝰq̃ͥ frigidioꝛ eit:qꝛ caloz ex»
terio: impedit digeſtionẽ:ſed bec eft in mane:ergo ín mane
" bebet cíbus accipi in eſtate.Cõtranũ tn dictat experimẽtũ.
Ad hocdicendũ qp in eftate 05 abus accipi in mane:vt in au
roꝛa vel in finc oici-IHotandti tn qp in eſtate noctes funt
ue:zió cibus cóplete oe nocte nó pót oígeri.Debem? igit᷑ ac⸗
celerarc cenázita qꝙ pare diei in digeſtione füppleat:qó nor
Oeberetfacere.filr bonũ erit; etiã melus fi in fero ab?tar»
dc accipiatur ꝙ doꝛmitio fuccedat vſq; ad tertía. In hyeme
$0 q: noctes funt magne ⁊ füfficittes ad cópletam oígcftío
nem:ideo cibus m fero poteft accípt,
«TL Eirc tertiũ ꝓcedit hoc modo:querit᷑ vtrũ fomnus im»
mediate poft cibũ debeat ſequi:⁊ videf ꝙ ſic:poſt receptio⸗
nem ciboꝝ perfecta requirit digeſtio:hecðᷣo fit poft reuoca
tioné calo:tsnaturalie ab erterio:ib?ad interíoza:boc $0 fa
cit fomnus:ó (omn? imedíate poft cibü neceflari?eft. coa
ratio bcc eft:cum fomnus non exercet᷑ tunc vígilia inducit:
fed ficutoiat Zuice.fomnus fimilis eft quieti : vigilia $o fis
milis motui: fed poft comeftíone nocet mot? q: reuocat ca?
lo:em ab ínteríozibus ad exterioꝛa:ergo fimiliter nocebit ví
gilia poft abi:« fic reliquif peroppofitü qp fomnus cft ne»
ceffarius. fid oppofizz illud imediate poft cibi non 05 iniũ⸗
gi er quo fequi£ malícía accidẽtiũ vr ingerudo maríma fin;
copis doloꝛ capitis 7 grauítas oculoz « ↄſimilia:vnde mul
ti poft cibũ ftatím oo:miür ⁊ fuffocant ⁊ fubito monunturz
velearitudines malas incurrũt:cibus em remanet crudus;
ſed oĩa iſta ppter ſomnũ accidũt imedíate poft cibi: ó non
copetit fomnus poft cibá immediate in regimẽto fanitatis,
Scða r6 bec eft: fundus ſtomachi locus digeſtionis cft: eft
eii calidus:q: circundaf caloꝛe coꝛdis a finiftrís: caloꝛe cpa
tis a dextris:ergo ante ſomnũ debes attendere vt cibus ad
ad friguda fit per —
igidũ fit per motü alii ü ſuauẽ:ergo m
immediate erercedus eft motus (uauis: quí cft oeductio fa.
ciens cibaria oefcédere ad fundü ſtomachi. Poc confirmat
per pbm quí oíat ꝙ opo:tet poft cibus ocabulare vt dbi ín
0:e ſtomachi non refideát: fed ad fundũ deſcendãt. Ad boc
dicendũ ꝙ nó (tatím poft cibus oozmiendii eft: fed poft diu
cii cibus oefcéderít ad fundü: ⁊ debet bomo ftare t non fes
dere:2 fi motus ererceat fit motus ſuauis.ſ.deductio ques
dam: ⁊ non motus cà labo:e ficut ludus pile z hmõi.Ad ra
tion in contrariti dicendũ qp oupler eft motus. Quidã qui
eft labo: ficut ludus pile:⁊ tal£ non ocbet exercere coferua»
to: fanitatis poft cibũ.Alius eft qui eft oeductío quedam ⁊
talis pdeft. ¶ Sed tuncquerit vtri fomnus otumus có»
petat accepto cíbo: tvide£ ꝙ ſic:ſi tẽpus nó eft naturale oc»
bemus artificialiter facerc vt flabellti cotra calídus: ergo fi»
militer in digeſtione exercẽda faciẽdus eft ſomnus.Ad ops
poſitũ eft illud qð dicit Auicẽ pᷣcipit em̃ vitare ſomnuʒ poft
pn die. Pꝛeparat em ad paralyfim c apoplerià 2 epí
tía: tale maliciam inducit. 8d hoc dicẽdũ Pr. Auicẽ.ꝙ
peffimi cft doꝛmire in die. ¶ f onfequéter querit cũ aliqs
amiſit ſomnũ oe nocte vtrus ocbeat doꝛmire 0e die.Ad boc
dicendũ qp fic ꝓpter neceſſitatẽ nature. ¶ Eõſequẽter q̃ri
tur vtrũ alícut q it cibũvtrũ fit meli? e doꝛmire d nó:
tamin byeme dp in Ad bocoicendi vt credo ꝙ doꝛmi
rc plus pzodeft: vícilía em̃ oíceftionem impedit. G[ g»cíns
de quen£ quod eft meliuszan ftarezan quie(cere: ⁊ vídef qp
quiefcere:q: mot? caloꝛẽ ab interioꝛibꝰ ad erterío:a trabit:
t bocrepugnatoíceftioni: erao oífpofitío que motui repu
«nat magís eft ei cótraría eft iniungẽda. 8d fiti cft
auctoꝛitas pbí ꝙ opoztet ocambulare 7c. id boc otcendus
ep melioꝛ cft tatio vt mouear ſe:⁊ fi eser fit quí non poffit
fe mouere erigatur coꝛpus ſuũ cum puluínaribus retroad
fpatulas appofitis.([ Poſtea queri cum motus íníunga*
tur qii melíus eft an poft pꝛandiũ:an poft cena: z vidctur cp
poft pzaadíus:q: ofes eft tépus pertínens ad motũ: nor $0
ad quietẽ:ſed res que fiunt tepozíbus non ſuis maxime no
cent:ergo motus ín nocte maríme nocet. fid boc dicendũ ꝙ
non eft quieſcẽdũ ftatim: fed prius oebet motus exerceri t
ig poft pꝛandiũ dP poft cenã:⁊ loquo; oe motu modera
toqui eft e ; ;
sEirca quartum pzoceditur boc todo : queritur vtrum
Us — an ſubtilis competat exercitantibus:⁊ videtur
q (ubtilís;crercitiutn refoluit calo:em naturalem: maxime
cum eft immoderatum: fed aim calo: naturalis ——
cibus fubtilis competit:ergo aum ín exercitanti calo: natu⸗
ralís refoluatur ppter exercitiũ:relinquit cp eío fubtilis oie
ta cópetit. Scða ratio peceftzp exercitiũ calo; naruralis ab
interiozibue ad exteríosa trapirurzfed in talícafu cópetunt
femper fubtilia cibaria:crgo epercitanrib? ſubtius oieta tà
ino: pts per fimile in boib? exiſtẽtibus in regiom⸗
bus m quib?calo; naturalis refoluitur ab exterioꝛi caioze fü»
cut oicit auicẽ qb? cópetit ſubtilis dieta:ergo a fimili egere
citanri cum calo: rcfolua£:cópetit cibus ſubtiis. Ad oppofi
tum:vbí magna eft indigẽtia reftaurarióis cum fo:tuudine
caloz$ erigitur rmulta z groffa dieta: ſed in ezercitantib?cft
fo:tís caloz, item multa fit ocperdirio in cis fm ylaac er»
qo llis cópetit grofía dieta.Secũda ratio bec eſt: in baben⸗
tibus po:os apertos crigitur groffa dieta vt po: rcpleant
ncdbous erbaler fcd retínea£ fed in ckercítannb? posi funt
aperti pprercalozé:ergo groffa dieta eis copctit. zia boc di
cendum qp in exercitantibꝰ cópetit grofía oieta, IHorandus
tamen g ín exercitio funt duõ. Pꝛimum eft extinctio calo»
ris t humoꝛis incẽſio:⁊ boc modo groſſa dieta eis cópetit,
15 cóm eft reſolutiocaloꝛis naturalis tvírtutis:fed boc non
facit ꝓpꝛie exerciriü:fcd cius quátítae fc; qn cft immoderas
tum: bocmodo oicta ſubtilis cis cópetir.Zid ranone dicẽ⸗
dum qp oupler eft ftatus exercitij. Poteſt em̃ exercitiũ acd
pi in fieri; c tunc retrabirur calo; naturalis ab interíoubug
ad cxterío:a:« fic cõpetit dibus neq; groflue neqs fübtilis.
Scðs (tatus cft poft factuin eſſe.⁊ boc modo cõpetit cibus
groſſus cum calo: retrabarur ab exterioꝛibus ad interioꝛa.
«[ einde querit que oícta cõpetat exercitantibꝰ in ani⸗
ma:ficur icboiaribus ⁊ ftudennb?: ⁊ videtur ꝙ ſubtilis oic
ta iſti exercitio cóperat: groſſa oícta cõpetit ĩ eo exercitio in
Quo naturalis c3:0: excitat excitatione magnazboe aũt non
cít m exercitio animali cii ibi nó fit motus: crgo in tali exer⸗
arío nà cópctit groſſa oícta:(s fubtilie, Scda ratio bec eftz
in ülo exeratío cópetit groffa dieta in quo fupflua a coꝛpo⸗
rerefoluunt fic aute non eft in (cpolarib?:imo potius fupe
fiuitareg aggregant: geis nó cõpetit grofía oícta: fed ſub⸗
tilis. Tertia ratio bec eſt:vna virtus retrabit alía a fuis ope
rationibus ficut dicit Auicẽ.lib.ſuo de ala:fedvirtus anima
lis in ſtudentibus multũ laboꝛat:naturalis vᷣo retrabit: fcd
qn virtue naturalis retrabitur a fuis operationibus:nõ có»
etit grofía dieta:ergo ftudenrib? nó cópetit grofía dieta.
oppoſitũ:videtur cp illis competat sroffa dieta:qꝛ caloz
excitatur z bumo: minuitur. £d boc dicẽdũ ꝙ ſcholanbus
non cõpetit grofía otcta fed ſubtilis.illud em exercitiũ eft in
quícte ⁊ non facir fuperfiua refudare. Ad ranone oicendus
ꝙ in bocerercitio tria concurrüt "Pim ü eft refotutio mul
ta facta a coꝛpe.Scðm eft ocbüitasvirtutis d quafi mo:tua
€it.Zertiii cít aggregati fuperfiuox ín coꝛpoꝛe. Quãtũ ad
pꝛimũ debẽt oari sroffa cibaria: quát aüt ad alía ouo fub»
tilia debẽt oarí: vfi eis cópetít comcdere freánrer 7 ſubtilia
cdibaría.( Deĩde q̃rit᷑ p quá víá ſtudiũ atc impꝛimit ín coz»
pus rei oMtion? t cglelactioné ioné ⁊ bmót. d boc dicẽdũ qp vir
tutes aiales ratiõi oeferuíüt: virtutib? vᷣo animalibꝰ oefer
uiunt calo; ⁊ ſpũs:⁊ qn excírant inflamant᷑ fpirít? ⁊ calo: ⁊
depaſcũt pumozes:« ſic exterminãt coꝛpꝰ. inde q̃nt
vtrũ habẽtibꝰ ĩ coꝛꝑe młtas ſuꝑfluitates cõpetat exercitiũ
aĩale fine coʒpali.ãd D dicẽdũ qp nõ:qꝛ illð reſoluit naturalẽ
büidi.c rcliqt accidẽtalẽ:vñ talib? cõpetit exercitiũ coꝛpale.
¶ Tirca quintũ ꝓcedit᷑ bocmodo:quent vtrü quies intri
giaet ſicut motus calefacit:⁊videt᷑ ꝙ ſic:exercitiũ excitat ca
ʒꝛem:quies nõ:ergo ficut exercitiũ calefacit:ſic quies infri
gidat Cõtrariũ videt᷑:ꝑ exercitiũ calo: ⁊ ſpũs refoluunf :
quietẽ Yo nõ:ĩmo potiꝰcõſeruant:ergo quíes magis cal
cit ꝙ motus.Cõtrariũ dicit Auicẽ.ꝙ quies infrigidat ſemꝑ.
Ad bocoícendi qp exercitiũ femper calefacit:quies infrigi⸗
dat:⁊ quádo exercitium reſoluit caloꝛem ⁊ ſpiritũ: calefacit
Dietarum particularium.
accidentaliter Infrigidat vo ppter bocq refoluit calozem
naruralé-Ad rationc dicẽedũ qp oupler eft calidiras, Quedã
que aduenit ex addit:óe addendo in caloꝛẽ ficat pts in exer⸗
cicio: de tali dicit qp calefacit:nã omne qð addit ín caloꝛem
calefacit. Alia cft calidítas ín conſeruãdo:⁊ boc modo quies
calosé indaatzcóferuat emi caloꝛẽ ⁊ ceditin ipſum:nõ tñ oi»
dt calcfacere fi non addit ín calo:£ «T Coniequẽter querit
oc bocq9 oxcit xLoftati.fc5 qp motus aliqninfrigidar bumoo
res:ergo per oppofitü quics alíqn caleract.Cdtrariũ dicit
Auicẽ. quies neqs per fe neqp per acides calefacit: f5 mo?
tu$. 24 boc dicendũ qp motus copus infrigidat rcfolucdo
bumos:ea t excitando fadens penetrare ad mebza,t non va
let iftud argamenrü:non caleraat:ergo infrigidat: c ecóuer
fo non fequi£ ꝙ fi non excitat caloꝛẽ non calefacit:fed quies
calo:sé conferuádo calefadit 7 reducit in idipſum: ⁊ nó addit
in calozé: c ifto modo non dicit᷑ calcfacere neg; perfe neg; p
accidée AL Dcinde querit vtrũ quíes ⁊ exercitiũ impꝛimãt
ín co:pus medíátibus rebus naturalibꝰ:⁊ videt cp ſic:motꝰ
oe fe non calefacit nii czatádo caloꝛẽ ⁊ fptrit?: fcd bec funt
res naturales; ergo illis mediatib? impzimit in copus. $55
cotra ilie ſunt res nó naturales que cozpus non coftituuntz
ti co:pus non manet finc ills: ergo cum calo: 7 fpirit? fint
bmói: à fi iliis mediatib? impꝛimit in coꝛpus: nó impꝛimit
imedíantibus rebus naturalibus. Ad boc oícendum ꝙ mos
tus impꝛimit ín coꝛpus pcr res naturalee inf.ámando ſpũs
⁊ caloz2; idco motus caletacit: vnde ſubiectũ propinquus
motus eft caloz;remorüvo cozpus «T Deinde querit vtrũ
poft cibü cõpetat exerciri: c viderur ꝙ non. Zt boc aüt cp
fiat oígeftio poft cibũ debet conari cófcruato: fantratis: vñ
Debetrcuocare caloꝛẽ exterioꝛẽ ad interius:ſed boc impedir
exercitiũ reuocãdo caloꝛẽ naturale ab interioꝛibꝰad exterꝛo
ra:ergo exercitiũ poft cibũ no» cõpetit. Scða ratio hec eſt:
illud qð cibaria cruda ponit in fundo ftom acbi nocet in regi
mento fanitarís:f5 exercitii eft bmórq: cõmouet cibaria ⁊
cõmota deſcendũt:q in regimẽto ſanitatis nó cõpetit exer⸗
citium poft pꝛandiũ. Tertia ratio bec eſt:dicit vfaac ⁊ raß. ſi⸗
cut exercitiũ antc cio ſummo iuuamẽto iuuat:ſic poft cĩdũ
fummo nocaméto nocet.Contrariũ videt᷑:ad digeſtionẽ reo
quiritur excitatio caloꝛis naturalis:hoc vofit per exercitiũ:
ergo poft cibũ debet fieri ccerati. 8d boc dicẽdũ ꝙ poit di
bum nó debet ficri nifi quedã paulatina ſtatio.Ad ratione
dicendũ ꝙ ad oígeftione ⁊ caloꝛẽtria cõcurrunt. Pꝛimũ eft
excitatio calo:is ſecundũ eſt ſitus in quo debet eratan: ter
tium cit fitus materie debitus vtin fundo ftomacbi. £rcr»
citiũ vo trabítidebíte caloꝛẽ naturalẽ exteriꝰ:⁊ iõ nó iuuat.
¶ rca ſectũ ꝓceditur hoc modo:querit᷑ oe balneo quas
re quibuſcã — balneũ ante cibum:quibufdas poft. Ad
boczicendü ꝙ balncii admíníitrat quibufdam ad pinguedi
nem p:ocreandá z bumiditate, talibus autem p:odeft poft
pꝛãcdiũ c cibũ:q;ꝛ attrahit humiditatẽ ad exterioza co:pozis
« repletfapficie coꝛpoꝛis: vnde apparer pingue.Alijs erbis
beturad remouendum píngucdinem:« ralíbus ocbet fieri
balneus aque faife etfuperflua muita rcfoluat z tarde poft
comedar.&[ &lirimo querit quare abus non cópctit in bal
ncomaalentis cum indigcár refectione, Sd boc dicendũ qe
non cópetit maalétis in balneo cibus:qꝛ calo: balnei trahit
calo:em naturale ab ínrenozibus ad exterioꝛa: ⁊ idco fi oct
cibus ínbalneo:nocet nocuméto magno: cum non fit caloz
fuffidens interius ad oígerendum.
¶ S iniütur diete vniuerfales yvſaac:cũ vber⸗
rimis commentarijs pzcítannflimt viri Pe⸗
tri hiſpani.
S'o.citj
€. Zipollínce artis monarche faac filij adopti
uí Salomonis regie Arabum:diete partícula?
res:cum eberrimis exceltentiffimi vixi Petri
bifpanzcómentaris. -
€ Pꝛologus.
erm: Znpleuimus ín lib: primo vniuerſalẽ
Q6 SV fignificationé generis aibarij c (pecicri
1 — post in ſecũdo fingulariter oe cf
vbvo vnoquoq; tractare: Initiuʒ libꝛi hu⸗
ius «finis oe granis « frucribus erit.
¶ Pe oiuertis accidérib? cibarioꝛum
in fua fubftantia.
T cm dbaría infua fubftantia diuerſis ſub⸗
(LP iaceat accidentibꝰ:in qnalirate bono « ma
| : » lozín quãtitate mulro 7 paruoctn natura ca
E lido ⁊ frígido:pumidoz ficco: ouro ⁊ molli
fpiffo ⁊ raro.Meceſſe eft granü tritici tot accidentia
funilíter acceptare:ideo marime qꝛ pꝛecipuus eft ci?
bus ad humani coꝛpoꝛis nutrimentũ:⁊ eius natura⸗
liter fimile cõplexiõoi pꝛoinde antiqui pꝛecipueq; p?
thagoꝛici conſenſerũt ín fua ſubſtãtia triticũ diuerſa
rum exiſtere qualitatũ:⁊ quantitatũ:quinq; modis.
Pꝛimo pᷣm genus ſuũ:ſcðo propter terrã vbi naſcit:
tcrtio ꝓpter regionis naturam: quarto ꝓpter acris
qualírares tẽpoꝛe fui increméri;qninto pꝛo ſui noui
tate « veruftare.
€ De generc tritici
opem fenicris vo ciufmodi funt ouo. Cinum vo
EXP ſpiſſum ⁊ gaue frãgi oiffidle: colozis ex⸗
ccus ceretcinterius vᷣo albi fupfide luci⸗
—cdum c lene, Sllrerü aridũ c leuefrãgi fac
lc:inzeríoza ei?albiffima:fapficiesso nó lenis Eius
quídé q3 fuperius oícimus ſpiſſum⁊ graue farina 7
medulla ccuberatia cc fabftanría fat cozrice vincit ⁊
furfure meli? eft faciende fimile qᷓ farine:nutrimen⸗
rum eius plus eſt:eiectio 3 ftomacbo rarda:oígeftio
cíus oura qm̃ ínobediés cft actionibꝰ nature: ad co»
fostaríoné mẽbꝛoꝝ c vircs o3das dp ad fanirarís cu^
ftodí3 magís valer. Zid mẽbꝛoꝝ cõtoꝛtationẽ neceſ⸗
farius eft abus ourus Sigertc tardus diſſolui. Zid
faníraris »o cuftodi3 neceffar? eft cibꝰleuis otgeri ⁊
cito diſſolui. Granũ qð Lene eft facile frãgi pot: fur
fur ⁊ coꝛtex farinã exuperat ⁊ medullam:et hmõi rei
gratia ad coꝛpis nutrimentũ minus cft: ad diſſolu⸗
tionẽ facilius:ideo ad ſauitatis cuſtodiã qp ad mem⸗
hꝛoꝛum confoꝛtationem pꝛeualet.
Icut teſtatur Plato in Timeo:omnia compoſi⸗
i rà reſolubilia funt ín eis ez quibus componunt:
eu t boctam celeſtia dp elementaria. Cinde Plato
ibidem loquens in perfona oci oicit. 9n deoꝝ
Quo:um ego fum parer ⁊ opitex:natura veftra diſſolibiles
eſtis: mea autẽ voluntate indiffolubücs.s£ um ergo celeftía
cum fint caufa inferíoz fint cozruptibiliazmultomagis c in»
ferioꝛa co:poza. Vnde dicit Auicẽ ꝙ cozpoza bumana cõſti⸗
tuũtuc ez coꝛpoꝛibus liquidis c fluidis: vt ez ſpermate ma⸗
ns ⁊ femine: ppter boc ad tantá coagulatione puenire nó
potuerüt ficut lapidesc metalla.& ozpa ergo brrót cũ er bur
iuſmodi coꝛpoꝛibus líquídis conſtituantur:paſſibilia funt ⁊
diſſolubilia tam acaloꝛe naturali intrinſeco: d? accidentali
Liber
extrinfcco, f fint diſſolubilia a caloꝛe naturali intrinſeco
hoc pꝛobatur per Bat. ín oc compleríombus: oícentem cp
nos creati fumus in fine limoſitatis 7 buriditatis:et caloz
naturalís non ccffat oepafcere bumidum radicale quoufqs
adueniat mo:9:d vnicuiq; ocftinata eft p natura, lbocides
innuit Auicẽ. ponẽs exemplũ oe gne vł ücbno in lãpade:qꝛ
cófumédo oleũ confumiít; t extinguit feipfum. Sites a caloꝛe
extranco probatur experimento ⁊ ratione. Experimẽto fic:
qꝛ abluas co;pus mundiffimü aqua mundiffima femper m
aqua remanebit aliqua labes fozdiciciSRanóe Tofic: quía
Auicẽ.innuit cp in calidis regionibus citius finitur iuuctus
C accelera£ fenectus d? mfnaidis: ⁊ poc ppter caloꝛẽ aeris
exterioꝛẽ oíffoluente, ££um ergo coꝛpus humanũ continue
oiffoluif ab vtroq; dicto caloꝛe:indiguit reftauratióe vt có»
feruetur: fed ifta reftauratio non potuit ficrí nifi pcr nutri»
menti ⁊ dietam:igitur neceſſaria fuit dieta: vnde Ariſtote.
ín topicis dicit: nutriunt femper animalia: nõ ſemper tame
augent. yſaac autẽ vidẽs hmõi neceſſitatẽ oicte:fcat ſcien⸗
tiam oe dietis. Sed qꝛ vt dicit pba: fare alquid contingit:
aut ín eniuerfali aut in particulari: pptcr boc fecítoupliccs
faientiá oe dieta:in vniuerfalí fcs ⁊ in particulari, Sic crgo
patet que fit caufa materíalis buius libzi:q: ofeta particula
ris.Saufa $o effidens cft ipfe yfaac.s£aufa ſoꝛmalis eft ino
dus .s£aufa vo finalis fuit finis puius operís: q eft
vtbabita fcientia de dieta partículari: poffimus regere ct
conferuare co:pus bumaniü in debita naruralitate, Zzráffeo
rens iftà faenná fuit conftárinus. «T itulus ralis eft, In⸗
cipiunt diete — — ie adoptíui falomonis rcs
gis arabü.s£ui parti pbie fupponit ín ſequenti lectione de⸗
ciarabitur. ¶ pis vilis accedendus eft ad foꝛmam tracrae
tus. Iſte liber a pꝛincipio diuiditur ín duas partes:quia p:t
imo vtitur tranſitu:ſecũdo ponit tractatum, Pꝛima ibi
pleuimus ín pꝛimo libꝛo.Secunda ibi:Cibar̃a in fua ſubſtã
tia diuerfis. Pꝛima iſtarũ ín tres:q: pꝛimo vtitur tranſitu
ítulando oe pꝛedictis.Secundò epilogat ad dicenda
ib D po:tet ín fcoo.Lertio oocet modü ꝓcedẽdi ĩ iftolíbzo
ibi: In tertíum buius libꝛi. Zuncfequitur fecunda pars:in
qua ponit tractat: c ín tlla pꝛimo oeterminat oc dicta put
reſpicit cibum.Scdo prout refpiait potum. Secüda verius
finem libz: ibi. P»byfia vtr concoꝛdant eflc maxune ⁊c.Et
ín pꝛima pꝛimo determinat oc oícta fumpta a terrenafcentí
Scdo ab animalibus c co:u; fuperfiuitatibus:fcóa ibi. In
pꝛima licet partícula oe animaliuʒ cópetenter. tín pꝛma
o octermínat oc oícta fumpta a granis t fructib?, Se
cundo o€ fumpta ab berbis.fecunda ibi; Quia cópleuimug
ín boclíbzo fc t pꝛimo de dieta fumpta a granis:ſecun⸗
do a fructibꝰ:ſcða ibi: Ficus ceteris fructibus, Et ín pꝛimo
determinat oc dieta fümpta a granis ex quib? fit panis. Se
cundo a sranís er quibus non fit panis.ſcða ibt Pm quofda
Fabe $o in natura. oed q: ín quibuſdã regionib? fir panís
er fabís:p: bocfm alios:fccüda pare incipit ibi. 2^ entí
cula frígida cft ín pzimo gradu. s£t ín pue pꝛimo oerermío
nat oe tritíco vel frumẽto quod id cft: Scðo oe oꝛd.o ibi:
Oꝛdeũ frigidà ⁊ ſiccũ. zertio oe milio:ibi. £5ilii frigidum
eſt.Quarto oc panico.ibi: Panicũ in farina. (uito de fabis
ibi:Fabe vᷣo in natura.Et ĩn puma pꝛimo determinat oc ve
fo tritico.Scðo de non vcro:ibí: Zisanía nafcitur inter, Et
ín pꝛima pꝛimo o(uerfificat triticũ a parre fuí totius.Secun
do a parte fuarü partum. ibi: Nature co:ter triticeus. Ter⸗
tio oc confectis er tritico ibi: "Panem trítici calidioꝛẽ.Et in
pꝛima pztmo octermínat oc tritico in vía diete. Sxciido in
vía medicinezibi:&m fuam naturale fubftantia.£t primo ge
neralter fecundo magis fpecíaliter.ibi: Benera vo buius
funtouo.££t ifta fccunda diuidit᷑:qꝛ pꝛimo ofucrfificat tiri
«um penes fuum genus:vel penes fuam cõpoſitionẽ. Scðo
penes loci pꝛopꝛiũ et penes terram vbínafcitur:ibi ín fine
p:efentis lectionis:Diuerſitas sraní fm terram. Tertio pe
nes locum cómunem vt penes regionẽ:ibi:Miuerſitatẽ tri
tici er regione.Quarto pencs tépus.ibi: Diuerſitatẽ triti⸗
d penes tempus.Quinto pencs nouitate t vetuftates. íbrz
Duuerſitatẽ tritici pzo vetuſtate. Pꝛima pars ci alije pꝛe⸗
cedentíbus cft p:efentís lectionis. Hec eft diuiſio z fenten»
Dieta eft certa regula viuendi ad vfum z vilitate pumani
Quandoq; o fi
petens exbibitio dbi ⁊ potus:quantitate:qualitate:tempo
ipic oxdine varianda; c vltimo ifto modo octermi»
natoc oíeta bíc auctoꝛ. :
¶ Hice pᷣmo dubitat᷑ vtri dieta fit neceſſaria coꝛpoꝛi huma
no:videt c» nó:q: quáto alidd eft nobiliꝰ:tanto paucio:ib⸗
índigct:vt patet oc pra cauſa:q; nullo alío indiget: fed ab
omnibus indigctur.il2oc idẽ poteft pzobari per Ariftoteles
in finc p:ímt poſterioꝝ. vbi dicit ꝙ ocmóftratio atfirmatíug
nobilío: eft negatiua:c boc q: affirmatiua paucioꝛibus indi
get ad fuí pꝛobationẽ.Sed quedã coꝛpoꝛa vt metalla v i
nutruméto 4 dieta fuftentant:quenó funt (ta nobilia: igit,
¶ 3té co:xruptio c oiffolutiofit per acceſſum ad. contrarie»
tatem:fed co;pus bumanti cus fit temperatiſſimũ: marime
recedit a contraríctate. Unde oícit pbs ín pꝛimo oc aníma»
líbus:q ficut aurü intcr omnía meralla eft maxime tépera»
gum:ita copus humanũ inter cetera cozpo:a. boc ides vult
£onftantinus: mínimc crgo orffoluetur: fed dieta refpono
det oíffolutioni;ergo nó eft neccfíaría coꝛpoꝛi bumano.£ ó
tra:co:pus bumanü vcoíct cumft:contínue oiffolnítur: fed
reftauratio refpondet oíffolutíom:ergo continue reftaura
tur:fed bocnon porcft fien nífi per dietã:igitur. Iteʒ pbus
ín topicis dicit ꝙ nutriunt femper anímalia:non rame fem»
peraugentur:fi ergo femper nutriant;ergo femper oíctan
tur:tgít. qd cócedo pꝛopter caufas iſtas:qꝛ coꝛpus vt dictũ
cft: c boc dicit Auicẽ conſtituitur ep coꝛpoꝛibꝰ liquídís fluis
dis vt er ſpermatibus:qð ad tantam coagulatione —
re non potuit ficut lapides⁊ metalla.Coꝛpus ergo fuit rarũ
⁊ molle c paſſibile:qꝛ ad hoc cp cõtinuet᷑ in vita: opoztet cp
ibifitfluxue cõtinuus fpirítuü: ⁊ raritas diſponit ad bmói
continuus flutum: vnde pbs dicit ꝙ mollides carnis boni»
tatem cõplexionis ⁊ anime demõſtrat.ad pꝛimũ argumen⸗
tum ín contranüoico qp aliquíd indigere alio boc eft multi»
pliciter. Uno modo ppter fut nobilitaté:vt coꝛpoꝛa celeſtia
indigét multitudíne, ſtellarũ vt poffint multos effeczus ín»
ducere in inferiozibus:7 ralis indigentia attefta£ fupza no»
büítatem.talis ínquá indigentia eft ín coꝛpoꝛe bumano re⸗
fpectu diete c alio: t fic non obijcis. Alia eft indigẽtia pꝛo
pter ocfectus vt claudus indíget pede: talís arguít igno⸗
bilitaté: qua indigentia non indiget coꝛpus humanũ oícra
nec alio. id ſecũdũ dico d oupler cft cozruptio ⁊ diſſolutio.
Quedã a partc cóplerióís:c ralí nó coꝛrũpit᷑ co:pus huma⸗
num: fic obtjcis. Eſt auté alía a parte cópofitionis: talí d
to co:xrüpitur cum cóftituítur er fluídis cc. &[ uerit vtrü
de dieta poffit eflc fcientia: videtur ꝙ non:quia omnis ſciẽ⸗
tia de oífficili cente: fed oíffiali? eft cognofcere oífpofitios
nem aeris vt dicit bíppo.in pꝛonoſticis:⁊ Bal. in cómentoz
zttamcn nonbabemus fcientíá oe diſpoſitione aeris : ergo
multomínus oe oíeta cum fit facilío: ad cognoſcendũ dp ois
fpofitío acrís. tem quanto res c£ magis neceflaría:tanto
occa maío: eff neceffitas: fed aer cft neceffario: dieta:igit.
Pꝛobatio:qꝛ dicit Tonſtã.ꝙ fi aliquis trapat a carcere pꝛi
mo appetit aerẽ:ſcðo potũ:tertio ⁊ vltimo cibũ:⁊ cóftat ꝙ
paro appetit qð eft magis neceſſarium:ergo aer eft nobis
neceffarius. Itẽ poc idem oídt yfaacín víatico:q nó poſſu⸗
mus viuerc vno momẽto fine attractione acrís: fed multo
tépo:e poffumus fine cibozisitur aereft nobís neceffarius:
fcd oe eo qð magís 9: effc ſciẽtia:igitur magis erit faentia.
de aere d? oc dieta:ſed t non babemus fcientia oiftinctá p
fe oc diſpoſitione aeris:ergo necoe dieta. Itẽ tres funt vir
tutes ín coꝛpoꝛe bumano:aíalís:viralís: narurale: t radir
aliarũ eft vitalis:ó nó babemus fcientia feparatá oc aere:q
inqui refpicit vital virtute que eft radix altaz:multomín?
bcbem?babere ſcientiã de dieta:igit᷑ In Sꝛiũ eft ifteauctoz
qui facit oc oíera ſcientiã tam ín vniuerfali pín articularí
Hoc idẽ pboratióc:q: fca pót effe oc omi co QS diuidit in
plures orntias c maneries qoe co qð nó eft hmõi:ſed dieta
z»ietarum partículartuttt.
oluigik in plures differentias t maneries: q: quandoq; ab
animalibus : quandoqp aterrenafcentibus:c muitis mo
dis: quía quandoqg atructibus: quandoq; 3 granis c. ab
animalíbus:qfiqy ab pís quádocg, ab illis iftud oífficilius
ed (circ:ctomnie fcientia oc oifficiitznon ftc 9oaerzigi£ (cie
ius d? oc acre, Cina cá cftz
ois fcientía eft oc vnuerfali. £ertía caufa;q: dicta in plures
biffcrétias t maneries partitur cp acr: citra vifficilio: cft ad
cognofcédà « oc difficiuo:: cft ſciẽtia. Quarta caufazq; plus
ribus modis poteft varíari oícta qᷓ aer; t varietas fadt con
fafionem coifficultaté:ígirur. Ad pꝛimũ argumẽtũ oico qp
-occdir ab infuffidiéti: q: cet oífpofitio aeris fit oiffialis
ad cognofcendü:tamer q: non poffumus ita rcfiftere nocu
mento aerís ficut diete ppter Doc cc, Vel dicẽdũ aliter per
ioné:q: oíffialius cít cognofcere dietam d aereʒ:
cum oíeta fit magis ↄfuſa: ⁊ confufioíndíget cognitione c
fcientia. £t tu obijcis bippo.in pnoftids in pꝛincipio: ꝙ co»
gnitio aerís eft marime oífficilis ci; tamen dico q» cognitio
omní& oictarii non pates cft nec manifefta: ita de ipſa po
teft cflc (cientia: (ed oifpofitio: acris eft patens: vnde quil»
bet credit faire oifpofitione aeris:⁊ propter boc ꝙ ſciẽtia eft
oc oifficili non t cffc (cíentia oc acre l5 0c Dicta. Ad fc»
cundum 4 terni argumenta dico ꝙ aliquíd effe macís ne»
ceffarius eft ouptt.£.qp plurib?modis cft neceſſariũ: ⁊ ficoie
ta eft magis neceffariazigit cc.q: cibus eft necefíar? ad nu
triendum cad alterandũ ſimul:ſed acr fot ad alterandus.
¶ Qcrítur quarcnon babemus vnam faenttam csrozus
fica &amo:um, Clna caufa eft confufio cgritudinum: qz em
infinite funt egritudince: c vnicuiq; reſpödet ſi ua dieta: et
be infinitis non eft ars nec ſcientia. Secũda caufa eft: quía
qð determinatũ eft alibi non oebet repeti ín vna ſcientia· €
q in qualibet cura cuiuſſibet egritudinis datur dieta pzo»
pia.Zertia caufa eit:q; dieta pꝛopꝛie refpicit ſanitateʒ:me⸗
dicina $o egritudinẽ. ¶ Tertio dato qp oc dieta poſſit eſſe
ſcientia:queriturvtrum de dieta particulari:arguit ꝙ non:
ge biete particulares poffunt alter fe baberezigitur. Item
oc ínfiniris non eft facntía:fed diete particulares funt infi
nite:igitur. Sn contraríii cft bíc auctoꝛ. f£tp:obatur ratíóez
q: oicit Baan tegni. ⁊ Maly tn cõmẽto:ꝙ medicinalis ſciẽ⸗
tía non tranfcédit fenum: ſed ariſtoteles dicit p vniuerſale
eſt dũ interroga£ particulare duʒ ſentitur:ergo foli oe par
ticulari dieta cft fcientíazc non oc vniuerſali. cem ſcientia
de dieta eft vt cozpus rcftauret:fed vniuerfalis non reſtau⸗
rat co:pus bumanü:igitur, id boc oíco qp eft ſciẽtia oc vni
ueríali z particulari. fid ouo pꝛima argumenta dico qp ous
ler. eft partículare. Quoddãm cft fub quo non contingit
ubfumere: ⁊ oe tali non eft fcientía, Aliud eft (ub quo cons
tingit oefcenderc c ſubſumere:⁊ de tali ett ſciẽtia: vnde ibí
octermínat oe grano: ínter grana octermínat fiue deſcen
ditad tritícum : nam non ocfcendítad boc granum índíui»
duus tritici vel o:deí:fcd ad tritici vel oꝛdeũ zc. Sd alía ar»
Gumenta ín contraríti: ad pꝛimũ illoꝛũ qp fdenría medicina
lis non tranfcendíc fenfum. Ad bocoicunt quidà qp verü eft
ín coguitióe figno:ü: vnde oicunt ipfi ꝙ sDaL'iftud pponit
capi.oe fignís:fed boc nibil eftzq: fequerc£ qp nó eſſet fcien
tia oc caufis:quare aliter dicendũ qp licet foꝛmaliter fenfum
non tranfcendat: tamen finaliter tranfcenditfenfum: vnde
omnia illa que in medicina oeterminan£:finaliter funt pꝛo⸗
pterindiuidui. fld fecundü oíco ꝙ dieta vniuerfalis ínquá»
tumvniuerſalis n5 nutrit:fed ínquantü apta£ coꝛpi hũano.
€ De diuerſitate tritici fm naruram terre.
cm —— grani pm terrã vbi nafcitur trí
CR s fartam diuiditur. Eſt enim terra eraffa ct
pꝑinguis atq; putribilis:cft macra 7 lĩcca
acuralíter ſiue accidẽtaliter ppter berba
S'o.cíiij
rum multitudiuẽ:vnde a fua bumídítate deſiccatur
« pingnedine deſtituitur. /£ft ⁊ naruralitcr ficca cr
macra:becquíde vftione berbarii exiccat ouplíciter
« marceícit: vi nítrofa fit « falínaria. Quod in craffa
ígitur « pingui naſcitur granum:craſſum cft ct pín?
gue:graucqs in põdere:nutribile exiſtit. Qued in
macra ⁊ ficca naturaliter fiuc accidentaliter: eſt ma⸗
crum ⁊ ſiccum ſit: lcuec; in pendere minuſq; nutrit,
Eacavero naturaliter ⁊ incenfa pene mung dein⸗
cepa fructum ferens erit:ſi quos runc ferat:ſicciſſimi
erunt « macerrimíz a frumẽti natura degeneres:me
dulle nibil habebunt:⁊ sisanía otcunrur, egreffi oc
natura cibarij:⁊ in natura venenofam ingretit vnde
4 co:posibus bumanís nocuitfimi fant,
¶ De diuerſitate eiuſdẽ er natura regionis.
auerſitatum tritici ex natura regionis vbi
nafat quattuoꝛ modi ſant. Eſt eim regio na
cure calide 2 ficce vc meridionalis. Eſt cali
de bumíde:vt oꝛiẽtalis.Eſt fríaide fice
vt ft cptérionalis Et frigide z bumidc vr cidem
lís.fiufqs grani q9 ín calída « ſicca naſcit:humoꝛes
cíus pauci tunt vnde parũ nutrit:caloꝛ ũlius cft dere
ctiuus:qm̃ regioni calo: fubftantíalis eíus deſiccat
bamoxce:co:pufas raríficat: vnde caloꝛis interioꝛis
míno: eftvis; fit etiã ſiccũ ⁊ ourum parũq; nutribi⸗
le natiin calida ⁊ humida regione:dumoꝛes multi
funt calidi ⁊ bumidi:vnde caufa fit defectionis calo⸗
rís eius ſubſtantialis vel acciaẽtalis: cales autẽ non
fibftantíalis ⁊ er aere veniẽs:exterius cius bumidi
tatem ſubſtantialẽ exurit:vñ ⁊ rarus ⁊ leue fit necef?
feeft. Serra que frigida eft: bumideq; nature: ne⸗
ceffe eft ec vmbꝛoſa fit vel lutulenta. bec multiplici»
do:um bumoꝛũ caufa cft quibus triticũ nutríatur ci
boc fit ⁊ aeris fuperaddarur frigiditas tenereſcitvel
tumefcit granum atq molleſcit. 3nreríoza etus exte
rioꝛis acris frigiditas perfozans caloꝛẽ naturale ex^
tinguit. boc medulle minnéde caufa eft ⁊ furfuris au
gendi. Regionis frigide « ficce di niuis abundet et
glacieí : aer denſiſſimus acfrígidiffimus in ca eto:
ti tritici itcríoz3 penetrar:q: exterioꝛa daudit « fpif2
far:c naturalis pꝛoinde caloz claufus interius ccire
non finitur-fitqs boc caufa vt coniuncti ⁊ pondero?
famzmedulle fit plurime:coꝛticis pauct 7 ꝑfecte nus
trit ⁊ cito oígeritur,
¶ De diuerſitate eiuſdẽ ſᷣm tempus.
Pe es tritici £m tẽpus naſcentie: cius
E ouo fant modí:aliquando quippe modera⸗
(7 tu: cft tempus arqs vernalc;equaie cram
in caloꝛe ⁊ humiditate:aliquando ꝙ mode
rantia ocficit ín aliquas q̃litates egreditur:aliquan
do in initio moderatũ in intẽperantiã pott in coꝛru⸗
ptionemq; mutatur.Si moderato triticuʒ naſcatur
int ⁊ꝛ:in quantitate ⁊ qualitate perfectum erit
t cai medulle pturünc: cozticis pauci:ſi in ünmo
derato exoꝛtum imperfectũ crit:⁊ macrum nutriens
male. Intelligimꝰ autẽ bec ec qlitatibꝰacris quéadé
modi z regioni qualitarib? diuerũs Maſcit aũt ali
quando ín tpe moderato:ſed meſſis G ex primo tpe
Liber
graues culmi ſuperueuiẽtibus imbꝛibus humectan⸗
tur:exterioꝛq; aeris caloꝛ ingreſſus eius deſiccat hu
midítarem;fit itaq; ex accidetalibus caufis macrum
ſiccũq; c durum:⁊ eft minimũ nutribile:ideʒ patitur
ũ codẽ in tpe calidiventi c ſicci fiatibus attractetur.
¶ e diuerſitate eiuſdeʒ fm vetuſta⸗
tem ⁊ nouitatem.
Auerſuatũ triticipꝛo vetuſtate ac nouita
I v cc fut modi fant triplices. Aetuſtũ ſiqdeʒ
f dS AS daclongi tepoꝛis triticum ſiccum cft ⁊ pa^
45 rum nutrít:ad digerendũ etiam durum:
qm̃ cam accidentale eius bhumiditatẽ aeris penítus
calo; exhauriat:naturalẽ quog; plurimi ſubtrahit.
Nouũ econtra:bꝛeuiſq; tẽpoꝛis pꝛopter bumidirate
ſimul ac viſcoſitatẽ terre humidũ eft atq; viſcoſum:
denſum:digeri durum ⁊ inflatiuũ: ventoſitatẽ ⁊ ru⸗
gitum faciens ventris.Si aũt fic mediũ vc eídclicet
neq vetus fit neas nonũ: humiditas ꝓ tẽpoꝛe inter
muſtã ⁊ paucam media eft: exbauſta erri bumidirate
accidentali ſubſtantialẽ eius partẽ aeris deſiccat ca
ꝛ pꝛopterea bec ſpecies media laudabilio: exiſtit ⁊
melioꝛ:bene nãq; nutrit ⁊ cito digeritur: qm̃ qp lon⸗
ge eſt a viſcoſitate terre pꝛo tẽpoꝛe denſitatẽviſcoſi⸗
tatemq; amittit. feris vo calo: fi accidentalẽ e? bu
miditatem exbauſerit:ſubſtantialẽ pꝛout expedit té
perauit:ſed tñ hoc plus minuſve contingit ſᷣm quãli
bet tẽpoꝛũ qualitatẽ. Iertractatis diuerſitatibꝰtri
tici extrinſecus accidentidus: et oc natura eius p;o
4X piro gradu calídü eft z humidũ c ficcum
mediocre: panis ex eo factus calidíoz eft;
3 calo: cíus ín fcoo gradu adipiſcit᷑ íd ex ca^
lo:c ignis c cocrionc:teftatur boc elementoꝛũ ín re⸗
bus actio. Aerbi gratía. clones cum narura fint
frigidi z humidi in ſcõo gradu:eoꝛum femen octicca
cum adfolem in finc ſccũdi gradus efficit ſiccum.oꝛ⸗
dcum c faba ín pꝛopꝛia narura fuc ſubſtãtie frígída
X ficca eft. Sí coquant᷑ ín aqua humiditatẽ aſſumũt.
Si — ſiccum cx aqua humiditatẽ:bumidũ ex fo^
le ſuſcipit ſiccitatẽ:neceſſe eft ec calidũ ex niue frige⸗
fcat: « frigidi ex igne calefcat.IDaber pꝛeterea gra⸗
num tritici ppꝛietatẽ ab omníbus granís exceptaʒ:
«qpnurribilius laudabilius cft: pꝛopter ſimilitudi⸗
ner coplecionis noftri coꝛpoꝛis. babet etiam cii cc^
teris cõmixtã ꝓpꝛietatẽ atq; cõmunem: cp videlicet
colatiuũ eſt: mũdificatiuũ ⁊ lauatiuũ: qo patẽter de
eius actionibus fm medicina apparct:tus em̃ oc ei?
farína confectũ purgatiuuʒ eft pectoꝛis ⁊ pulmonís
eoꝛũq; Lent aſperitatẽ. Idẽ facit fi ptiſanũ faciamus
ficut de oꝛdeo fieri folet: ⁊ plus oꝛdeaceo ad tuſſim
⁊ ſputũ ⁊ fucum ſanguinis valet:⁊ fi coquat᷑ cũ oleo
t duro ſuperponitur apoſtemati oíffoluetur: ⁊ fi ace
to mixta melle puſtulis apponat᷑ d naſcunt᷑ ín facie
amouent᷑. Cũ aqua ⁊ ruta fi coquat᷑ ⁊ mamille fuper
liniatur dure pꝛopter lactis coagulationẽ interius:
fn molliciẽ duricies cõmutabitur. Z emperata cũ fuc
Co iuſquiami c cataplafmate er ea fuper neruos fa;
cto:pumoscs nociuos deſcẽdere ꝓbibet. Granũ ma
ſticatum aim falíua hominis apoſtemati q9 €x rabi⸗
dí canis moꝛſu contingit:ſupcrpoſitũ moꝛbũ fugat.
De grano oleum factũ ad impetiginẽ ⁊ ſerpignem
— — —
ino:poftolco fuperunguat. De tenuiſſimo pulue⸗
Fequicemolédíno eijcicar.ius ſi fiat:ad fucum far,
inis ⁊ ſaniei per os eiectum ⁊ cmptoicis valet.
(Lc pꝛopꝛia ⁊ eſſentiali natura tritici.
AAcccoꝛerx triticeus calíde c ficce ⁊ cola:
a rine ac munaificatiue:magis d far ina. nu⸗
imentũ tamẽ eiꝰ paruiſmũ cft. In aqua
zem calida miffus: c pertricatus atq; colam
nutribilio: fit:⁊ ec tto
rís accio mitti cataplaſma calídumvulncribus ⁊
crudũ pblegmaticũ ⁊ inflatiuũ rugitũ « doloꝛẽ late
ribns cõmouet:⁊ in putredíné cito conuertitur.ma
nifeſtat bocq3 videinus ín lũbꝛicoꝛũ ⁊ cucurbitino
tet dare eis magnis laboꝛibꝰ cxercitantur.
Depane triticeo.
quattuoꝛ modis. Vno pꝛopter farinan
bnde factus eſt. Secundo ct artificio fui
Tertio cc igne vbi coctus eſt. Quarto pꝛo qualita
tc qua ſumitur.Farina tribꝰ modis diſpartitur:pꝛi
mus per eſſentiam ſuã:ſecũdus pꝛo qualitate moli
tionis ſuc:tertius fm bꝛcuitatẽ:aut fm longitudini
tẽpoꝛis et quo mola cõtrita cft . Eſſentie tritici mo
dus in ouos contraríos diuiditur modos: aur cii
viſcoſum ⁊ graue: z medulle multum : cozricis part
babcs: nutrimenti cíus multü:cacftío cíus a ftor:
cbo tarda:digeſtio ci? oura eft./£ius nurriméti mnl
titudínumouplct cft cauſa. Pꝛima quídé qp mẽbꝛ⸗
quantitate multam cr co recipiũt pꝛopter medula
multitudinẽ Secũda ꝙ ín eis ppter vífcofirarem4
duricicʒ fuam diutius demoꝛat Tarditatis rurſue
eiectionis a ſtomacho vcl inteſtinis: duplex cft cau:
ſa. Ana quidẽ qp cc co nó multã recipiũt quantitati
inteſtina:mẽbꝛa quippe eiꝰ plurimũ quãtitatis aſſu
munt:vnde ncceffe eft ne inteſtina grauata cogãtui
ad egerendũ.Altera caufa q: furfurís parum babct.
Q pꝛo fuí ratura excolet⁊ purget:vnde iRufus: pa:
nis quanto mundioꝛ eſt:tanto plprís cft —
p^ ^
Dietarũ particularium.
« durioꝛis egeſtionis tardioꝛiſq; oígeftiois. Leuis
em̃ farina c Tara medulle lurimi: paz
nurrít; egredit᷑ facile: leuitergs digerit᷑ Paruitatis
autrimẽti ei? oupler eft caufa; Pꝛima quide qp qua
titas cr ca parua membzís accedit pzopter furfuris
« coxtícis multitudine, S»ectida qim moꝛa cíus ín me
bꝛis parua eſt:farina lenitatis caufa eft: facilis aute
cíccrióíe ex inteftinis bifaria ratio cft: cũ cnim mem
b:a parũ recipiãt:magna pare inteftinis acccdit:vn
de grauata cito cogunt egcrere. Rurſus cii colatine
fit coꝛter naturezabundantía ci? facile inteftina cij⸗
ciunt.Singuli emm duoꝝ modi in quattuoꝛ oíuidunf
modos.Eſt em̃ cii ſubtili ſimul adepto coꝛtice: groſ⸗
fum ⁊ denſum relinquitur quod fimila appellàrur.
f£ft ctíam cum groffo ⁊ tenui relicto folum abijcit
furfur. Eſt aum nimiũ groſſum furfur 7 fimila relín 7
uunt. Eſt cum fimila fola ablata: farfur remanet ct
ubtile. Pꝛimꝰ xᷣo hoꝛũ ⁊ quartus cõtrarij funt; pi
mus enim eft nutribiliſſimus ⁊ durus ⁊ ad digeren⸗
dus tardus.Quartus minime nutrit:leuis eſt: ad of
gerendũ facilis Secundus ⁊ tertius medij.
€ De diuerſitate farine.
Juerſitates farine ex molitione bifariã oi
vatdunt Eſt mollis pfectetríta ⁊ tota equa
ls:buius in ſtomacho conuerſio facilis cft
nutrimentũ plug. Eſt cii nó perfectz trita:
rncctota equalis:fs partim groſſa parcím tenuis.hec
itaq; propter molítíones oíuerfas demoꝛat᷑ ín fto 2
macbozz eſt digeri dura ⁊ egeri tarda . iDíucrüirarü
farine Fm tempus triplex cft modus: aut vicinuʒ cft
4nolítíc(: aur loginquũ:aut medi. Que vicini cft t€
poꝛis calefacit coꝛpus:ventrẽq; coftipat. Igneã au^
tem narurà ec molendini volurionc adepra cft : vn ^
de ſtomachũ calefacit: c egeſtiõis bumidirarem eric
cat. hue volonginquí cft tempoꝛis: epar calcfacit c
aftomacbo eijcitur.Que erri medi cft tempoꝛis:pꝛe
fararum cft medía poteftatum .
¶TDubirat vtrü ifta ſcientia fit theoꝛica: aut pꝛactica. Di
€0 cp nec eft pure theoꝛica:nec pure pꝛactica: ĩmo mixta de
tbeo:ica ⁊ pꝛactica:qꝛ (fta ſciẽtia oc dieta inquãtũ docet co
gnitionẽ oe bmói dietis eft theoꝛica:inquãtum vᷣo adaptat
coꝛpoꝛi hũano eft pꝛactica. ¶ Querit᷑ vtrũ triticũ ſit abus
appꝛopꝛiatus homini ficut glans ⁊ fructus poꝛco: vídef ꝙ
ſic:quia dicit Ariſto.in etbicis:ꝙ bomo nó cft aial pigrum:
vnde nó cft peíozie cõditionis d alía aialia immo melioꝛis
trao ci alia atalía habeãt nutrimentum fibí app:opzíatus:
ergo t bomo cũ fit nobibffimü aĩal:habebit nobiliffimü nu
trimentum ei piatum:fed boc cft triticum vt dicit au
cto: in líttera:ó triticü eft abus boi appꝛopꝛiatꝰ. Itẽ eſſen⸗
tíalus cóparatur cibus ad boiem d potus:fed potus ficut
vinü — boi: ígitur t multomagis cibus q9 eft tri»
tici. Nã abus attrabitur ad nutriendá ⁊ alterandum:⁊ po
tus folum ad alterãdũ. Itẽ oupler cft appetitus in boie.f.
naturalís 7 aĩalis: fed dicit pbe «p potétie rationales fe ba
bent ad oppofita:naturales ad vn foli: appetitus natu
Talís fc babet ad vnũ ſolũ cibii « bocerit triticũ. In contra
riii eft aucto: betenmmás oc infinitis dietis refpcctu coꝛpo
ris bũani. Itẽ oicít pb in libꝛo oc pláris: qp ois plára oꝛai⸗
natur adboiem : ⁊ boc quát ad fructü ⁊ fulía c femen . et
ſimiliter omne aial o:dimatur ad boicm:íci£. Itẽ dicit Aui
cen·ꝙ oia d agũt a pꝛopꝛietate agunt occultc : vtfcamonea
attrabít cboleram:? adamas ferrum: boca virtute occu
ta:fed nutrimẽtũ nó agít occulte t co:pus bumanti: immo
manífette ipſuʒ augendo ⁊ alterüdo:ó nó appꝛopꝛiat pomi
S'o.cv.
m cüilla d app:opzianf agát occulte. GT Querit᷑ viteri?qus
rc alia aialia tunt contenta vno abo :bó aót omncs fibí ape
p:opzíat. Reſpõdetur ad íftud.s aufa pzima eftzqz orta oz
int ad boiem ratione fuc nobilitaris:non aót fic alía ad
aialía. Secunda cà eft : q; diſtinctio p cópleriones maríme
eft in hoĩe. vnde quidã eft cboleriais:quidá melãcholicus:
quidà pblegmaticus ⁊c.nõ fic vero eft oc altjs aialibus:im
mo poxus temper eft pplegmaricus: z omnis bos melane
cholicus:ideo
ũt diuenum nutrimentũ bomíni. Tertia cá
eſt:qꝛ bomo ſequit᷑ appetitũ aĩalẽ qui eft in boĩe diuerſus:
q: mó appetit cbolericii cibũ: modo pplegmaticũ:igit ſibi
nullũ apppꝛopꝛiauit. Hã potẽtie aĩales fe habẽt ad oppofi»
ta:⁊ nó naturales quibus ſolũmodo appetũt bꝛuta:iguur.
Ad queftion£ dico ꝙ bomo no appzopzianit ſibꝛnutrimen⸗
tũ.Ad pꝛimũ cõtrariũ dico cp plus valet ad oppoſitũ d ad
piopofitü:q: em bomo cft aial nobiliſſimũ ppter boc nullũ
nutrimẽtũ fibi appꝛopꝛiauit.ad fcóm oíco qp nó appsopzias
uit fibi vinũ:immo funt bomines d abhoꝛrent vinü: c mul»
tc ſunt aues d bibũt vina. ([ rfi queraf quare quida ab
bo:rét vinũ.dico qp b eft ꝓpter malà cóplerioné calídá 4 fic
cà ftomacb: : ⁊ oíftrafia naturalis apperit cótraría:vt oícit
fal que igitur appetit frigida ⁊ hñidũ. Secũda cá poteft
eſſe ocbilitas cótcrtureipfius ftomacbí : ⁊ cũ vínü firind»
ſiuũ nocct ftomacpo ocbiliter cõtexto Tertia caufa cft pafz
fibilitas capitis:qꝛ aliqui babét caputadcooebile 7 paffibí
leq ftatim ledif a vmo:igit᷑ abboꝛrent vin: qz —
pre de cũ habeat colligãtiã cũ co. Quarta cá po
teit eſſe ↄſuetudo:qꝛ ddá nutriũtur in terra nó vínofa: vi
Ad tertium argumentü oíco cp quídá bomínes reguntur a
natura fola: rales nó (c habẽt ad oppofita:fed quidá regũ
tur a natura cab aia; ⁊ tales fc babétad plura t oppofita .
¶ Zcrno oubiraf:vtrü granũ nutriat coxpus bumanum:
t apparet ꝙ nõ:q; nutrítiofit per cóueniéná ad naturã bu»
maná:fed aialia maioꝛẽ babet cóuenientiá aum natura bus
mana d terrenaſcẽtia:⁊ tamen quecá aialia nó nntríür bo»
mines:vt bufones: igif nec granum. "3tem quedam gene»,
ranturad generationem ita ꝙ non ad nutritionem: etfper
tnà* ⁊ quedã ad nutritionẽ t nó ad generationẽ vt lac:ſed
granum o:dinatur ad generatione : ergo nó ad nutrition£.
In cótrariü eft aucto: ín brtera loquée oe tritico. ld pꝛimũ
dico ꝙ quedà conueniũt aim natura bumana ín fozma fpe
cifica:c talis cóuententia nó faatnurríirionem:zür mo opo:
tet «p talia que fic cóueníüt fpolientur fua foꝛma antecp nu
triãt: ⁊ ficobt)cie. Eſt alía a ín pꝛopꝛietate ⁊ fub
ſtantia:⁊ talis facit ad nutrition£ vt granum. €lel dicendũ
qtu bene obijceres fi tu cóparares optimũ in genere aia»
lium ad optimü in gencre grano:ũ:ſed qꝛ tu cóparas peffi»
mum m genere aiali ad optimũ in genere granoꝝ:
bocron valet. Eid fecüdum oíco cp verum cft reſpectũ ciuf?
dem:vnde granũ illud qðoꝛdinat᷑ 2d senerationé alterins:
non oꝛdinat᷑ ad nutritionẽ iliis arant: fed ramé nibilomi»
nus poteft oꝛdinari ad nutrínoné bois. Vel dicẽdũ q que
dam o:dínantur ad generationem refpecru diuerſoꝛum:vt
vitellum. ¶ :Ecfi tu queras quare illa que o:dinátur ad gc
nerarioné poffunt o:dínari ad nutritione: (5 illa que ad nue
tritionẽ: nó o:dínátur ad generatione. Solutio:q: plus eft
regenerare qᷓ; nutrire:⁊ nó ecouerfo: ende fi aliquíd pót ge
nerare:⁊ nutrire:⁊ nó ecóuerfo. ¶ Quarto querízur: vtrũ
granũ fiue triticũ melius nutríat p alia cibaria : videtur ꝙ
nõ:ĩmo peíus: q: oíat vſaac: nutrimẽtũ bonü vcl mali eft
prte: appꝛoximationẽ ad naturá hũanã:ſed mulra cibaria
masis appzorimant nature bumane d triticum : ficut funt
carnes:igit᷑ Pꝛobatio minozis:q: yſaac in dietis vniuer⸗
ſalibus infertꝙ elementum diſtat ab bomine per quattuoꝛ
conditiones: ⁊ terrenaſcens per tres: fed anímal nó diſtat
ab bomíne rift per vnã:igitur. Itẽ dicit Galꝙ nutrítio eft
pfecta affimilatio nutrientis cum nurríto : fed caro e(t calís
dac humida in fecundo ficut natura bumana:rríticum $0
in piimozísítur. ££ontraríum videtur velle in líttera vſaac.
fid bocoíco ꝙ fineoubio caro meli? nutrit tnnc : quod
concedo vt pꝛobant r:tíones. fld auctozitatem dico ꝙ ipfe
loquif refpecru alio: granoꝛum:quia ipfis melíus nutrit.
o
&€C O.sinto queriturtetr triticũ melius nutriat alijs era»
mi5; Videtur qp nó:q; vt dicit Wał.nutritio cft affimilatio nu
triti cü nutrito perfecta; (cd quedá grana melíus aſſimilan
tur naturcbumanc; vt aceres qui funt ca. c bu. ín fecundo
gradu ficut ⁊ natura pumana:tríticü vo ín pmo gradu: igi
tur. Itẽ qð magis augmentar coitũ:melius nutrit. Pꝛoba
tío:q: dicit Auicen.ꝙ fperma cft fuperfluitas cíbi virim : c
nó eſt ſuperduitas umpunitatis : (mimo puritatie : vnde qð
relinquicur nutritiue:mãdatur generatíue : f5 ciceres ma»
gis augmétantcoitü. t fabe ſimiliter:vt volt auctoꝛes:igi
tur. In contrari, Ste triticũ plus babet oe farina z minus
Dc coztíce dp aliud granti ; ⁊ racione farine nutrit: crgo mco
lius nutrit:qð cocedo. Kinde tritici meli? nutrit qᷓ alía gra
n3: tü quia ſimilius nature pumaae: tum q: plus babet oc
medulla ⁊ minus oe coꝛtice:ideſt plus oe puro 7 mínus oe
&mnpuro:cifta faciũt ad nutritionem:qꝛ nutritio nibil aliud
cit additio quanti ad quát: z quantum nibil aliud eft dj
ſubſtantia.Ad argumentü oico ꝙ cicerce funt fimiliozes na
turcbumanc in cóplecione: 7 coplerio nibil facit ad nutri»
tionem:ſed triticü plus affimilatur nature humane in pzos
pietate c fubftantia: c ifta faciunt ad nutritionc, &d fecun
dum oícoq coitus multis modís ausct. £uadoq per vir⸗
tualẽ impꝛeſſionẽ: vt imaginatio alicuius puclte: idco dicit
pbs ín oc aialibus : qp puelle oc nouo cocuutes nõ poffunt
abſtinere a coitu:q: func bone memoꝛie: ⁊ feperecoidátur
delectatiouẽ quà babueruntin coitu:vnde ardenter et apo
petũt.Alio modo materiam coitus gcnerando:vt cibaria ci
to digeſtibilia:vt pulli: perdices: oua ſoꝛbilia c.z ifto mos
do verum cft ꝙ íünd quod plus augmentat coitü pius nu»
trit: ⁊ bocmodo trít;ci melius nutrit qᷓ ciceres z fabe.Ter⸗
tio modo augmentatur coitus p:opter malã cõplexionẽ ca»
lidà c ficcá exiſtentẽ in coꝛpoꝛe « ipfum ftimuláré: 7 boc di⸗
cit ioalan tegn.ꝙ cõpletio cali. € fic mazime eft venerea,
£2uarto modo augetur coitus ventofitatem generando : ⁊
boc modolegumina ⁊ omnia inflatiua: vt ciceres fabe: et
hmõi augmentant coitum:et talis augmentatio coitus ni⸗
bilfacit ad nutritionem:qꝛ erigit virgam ſolũ.Auinto mo⸗
do augetur coitus pcr humoꝛum ebulitionem ⁊ per conſe⸗
quens fit titillatio:⁊ iſta nibil facit ad nutritionem.
¶ Sccundũ fuí naturalẽ ſubſtantiam triticum ⁊c.
€. Superiꝰdetermnauit aucto: oe tritico invia diete:nunc
ii via medianc, ¶ Quentur vtrum groffum 7 oenfüm z
aut fubtile vel rarum melius nutriat. videtur ꝙ rarum le»
ue melius nutrit: q: hadentiũ ſymbolũ faalio: fit tráfitus :
fcd triticũ fubtile ⁊ rarum atius digeritur ir ftomacbo: et
maioꝛẽ babet conzenienzíam cum cozpo:xe bumano: vt vo⸗
lunt auctozeszigitur melius nutrit. Item caro pulli melius
nutrit d caro bouis:igitur. 3n contrarium eft auctoz ín lit?
tera dicens: ꝙ groffum melius nutrítá icue. tem gra?
num groſſum plus babct oemedulla, Zid hoc dico gp fub
tile plus nutrit naturaliter: q: atotn fubftantíam aliti con⸗
uertiturzc oifloluítur ato a membꝛis:groſſum vo triticum
plus nutrit t medius accidentaliter: qꝛ tarde cõuertitur: et
tardea membꝛis otfloluit; 7 ifta diſtinctionẽ innuit auctoꝛ
fn littera. Onde caro bouina plus vaier ad cófo:tádü virtu⸗
te ⁊ fuftenandü:fed caro puili plus ín regimine fanitatis c
naturaliter ¶ Queritur vtrü triticũ fübtile valeatin
regimine fanitarie d? groſſuʒ: vt dicit yſaac in líttera:f5 groſ
fum plus in confo:tatíone virtutis . Pꝛobatur qp fic: quía
yfaacinfcrius« in dietis vmneríalibus dicit ꝙ pifces ſqua
mofi plus valet in regimine ſanitatis dp nó fquamof: : quia
per fquamas mundificant a fupfluttanb?:igit , fimiliter ⁊
triticũ fubtile ⁊leue plus babet oe coꝛtice: c minus oe me»
dulla : ⁊ magis oepurarü cft qr in coꝛtice cedit tota (upfiui
tas:non ficcft groffum.[ £cnota q tritici groſſum mín?
babet oc ſuperfluitate:vt oc coztíce : fs illa fuperfiuitae nó
cedit ín nutrimentum; ⁊ q: medulla grofíi tritici magie cft
tmpura cp medulla fubtílís : ideo minus valet in regimine
Pnitatis.¶ IBotavlteri?q abdd refiftit caufis earitudinis
dupliciter. Uo modo membza confo:rando: « fic groffum
triticũ plus refiftit ſubtili:⁊ boc per accidés. ZMio modo cós
fo:t&do caloꝛẽ naturale t ſpiritũ quifünt oclatozesyirtutüg ^
pius ín medulla abundet dp fubtile; tamen medulla ſubtilis
ianío: eft groſſi. ¶ Iota ꝙ ouplez cft bumidiras. queda
naturaliain tcrra: z tali eft mater planta. Alia eft acad
aiali3 oigzrüt acalose naturali intrinieco:⁊ talis oz] efi in
hyeme ppꝛer ciaufioné pozo5:45 nutruneru pláte oigent a
ní;c mule m3gaa iunt ⁊ diuviuunt. ¶ Quent quarc ſege
tcs funt íta bꝛeuis víte:q: nó ourát miti p vnicũ annu tn Vi?
béciafeziper pabérflurd vetri: yt ardee « grues. Zertía cà
eft raritas 2pofinois; vn dicit pbs ꝙ
tẽ oẽ maturanui cft calidà :vt oícit Auicẽ.ſed triticũ va »
ín maturatióe apoſtematũ:vtvult Auicẽ.igit᷑ eft calidũ.
Itẽ dicit yfaac ín littera:ꝙ tríticti babet ſimilitudinẽ cfi na
tura bumanad eft calída: igi£. Itẽ Dat. ín oc fimplici mes
dícina oicít:q o£ olcaginofum cft calídi:fs frumétü cft olca
giiofum:q:inifa octerminatoe olcofacto er trítico.igitur,
Ad hoc dico q vno —— — alio mõ eft frigidũ.vñ
de cõplexiõe oifriguo.£; qd € cõplexio rei materialis mic
te d 2fequif re rone ſuoꝝ —— materialiũ:⁊ ſic quodli
bet terrenaſcẽs eft frigide — pip qð eſt calidi in
rto quãtũ ad D ẽ frigida. Stc € alía ↄꝓplexio foꝛmał:qꝛ q̃dã
cft cóplerio foꝛmalis d debet mirto inquátà viu£s: t fic oẽ
mirtà eft cal. z bu. cii víta ftet ín ca. t hu.⁊ ocíftis nóloqt
medicus:fs pb. Ite € alía cõplexio fozmat d debet᷑ mixto
nó mquáti eft viuce ; ſʒ (nquátü eft mixtũ: coc tali lodtur
imedícus. t loquédo oc tali tritici eft cat. z hu.qꝛ fira medul
laróne cui? nutrít:eft ca.c hu.⁊ vnũquodq; oenotat ab co
qð bs ín cétro: vf a cẽtrali ↄplexiõe Oz talevel tale. td fcóm
argumétiü:q: obt)cís oe bumido materíali : « tale hũidum
nó ponit cóplerione in mixto:ſʒ ſolũmõ illnd qð fozmaliter
onaturin co inquãtũ eft mixtũ: cínquatü nutrit: ⁊ qz rone
medulle nutmntzigif. £t (fta diſtinctio cõplexionũ locũ hʒ in
multis: igitur bonũ eft retinere cam,
¶ De oiucrtitatc panis.
Juerſitatuʒ panis cx artificio fuí ouo ſunt
modi:aut ec foꝛma:aut er artificio.foꝛma
aũt triplet cft: ant magna: aut parua:aut
media. Magna mcdullc plus babct costi
Dietarũ particularium.
cé ſubtilioꝛẽ ⁊ durioꝛẽ:coꝛtex ppterca parũ nutrit:qꝛ
ad digerendũ durus:humiditatẽ egeſtionis *
ende ⁊ vẽtrẽ conſtipat. Medulla groſſa cft viſcoſa
⁊ humida.vnde eſt inflatiua phlegma viſcoſuʒ gene
rãs. Panis parui « ſubtilis interioꝛa ignis pfoꝛat⁊
humiditatẽ medulle exiccat:vnde parũ nutrit ⁊ tar⸗
de egerítur: « ventrẽ ↄſtipat:pꝛecipue fi frigidus fir
€ et vio vel duobus oícbus a coctiõe loginquus. vn
dc IBíppocratce:panis magnꝰ⁊groſſus mcdulle cft
multe z nutrimenti pluris ventrẽ ſoluit. Panis par
uusz tenuis medulle eft pauce:nutrimẽti paud ege
ftío cíus rarda: ventrem conſtipat. Qui $o menfurc
medie:in foꝛma medíe eft poteſtatis.
¶ De artificio panis.
Rtincdũ panis ín qu attuoꝛ diuiditur mo^
EA Riidos.£ft panis quantũ expedit fermẽti ba
8^ bene c falis; 7 benc cõfectus:⁊ ficat opoꝛ⸗
cmi ret coctus, Eſt parü fermenrarus atas con
fecus: ⁊ ín cecerís a neccflaría temperãtia immínu
tus. £ft fcrmétüc fal vltrag fatis eft babes. Eſt asv
mus panis c fale carens. Qui moderatus fit ín omi
bus fupzadictis ín ftomacbo ꝑfecte oígcritur:z ſan⸗
guinẽ tn cezposc clariſſimũ generat ende nature có
foꝛtat actionẽ:ppterea comodus cft cís; qui ín quíe
tc funt z delitiarũ delectatione:⁊ cis quoz digeſtio
detectũ patit᷑ vt ſenioꝛũ ⁊ egritudine creunriü. Zire
€i ctbibira exterius ſufficit nature interius laboꝛan
tí. Exercitantibus aũt ⁊ laboꝛãtibus incõueniẽs c
pꝛepter ſuã ſubtilitatẽ ⁊ facilitatem diſſolutionis cc
membꝛis coꝛũ. Panis fcrmentatus ⁊ falis parũ ba
bens ncc benc coctus:viſcoſitatẽ ceat⁊ groſſitiem:
vnde durioꝛ eſt tardioꝛq; pꝛioꝛe: pꝛopter hoc aptus
ctt exercitantibus:abundãtie caloꝛis eoꝛũ eft cà foꝛ⸗
titudinis digeſtiõisq; . Qui fermẽti ſuꝑfluũ ſaliſqʒ;
habuit:parũ nutrit ⁊ ro cõfoꝛtat:virtus cm ſalis bu
miditatẽ etus críccat : fermentũ cõiunctionẽ eius ra
riñicat. Azxymꝰ minime nutrit ⁊ duriſſime digerit:pꝛo
pꝛietatẽ babet oppilationẽ ⁊ vẽtoſitatẽ generãdi:id
&rco ofibus naturís incõueniẽs eſt:niſi raro cís quí
maximis labo:ibus exercentes funt. vc meſſoꝛes.
¶ De diuerſitate foci.
—Ocus duobꝰ modis ẽ diuerſus. Aut cx na
tura fui: aut cc artificio cocti panis. Ex fuí
natura tripliaterzaut erti magnus cft ⁊ foz
tis:aut ocbílisz leuis:aut mediocis. Ma
qnas c foꝛtis deſiccat ⁊ indurat exterioꝛa panis.mi⸗
ca vᷣo non benc cocta remanet:qꝛ cozter velociter in
durarus nó ittit focum penetrare ad íntcríoza,
Inde duabus oc caufis cft laudádus: vel qꝛ corter
durus ⁊ inde nõ nutrics interioꝛa:vt feruozc ince
fus:vel q: viſcoſa eft c groffa mica:⁊ íra vtríiqs inai/
geftum diuerſorũ humoꝛũ cft generatiuũ . Durities
ticis c incẽſiõe ſui ſicciſſinũ ſanguinẽ parit: ⁊ có
ſtipat vétré.vífcotitas c groffitícs; nice bures qi
dos c —— faciunt : z ſolutiones vẽtris ad
iuuant. Debilitas foci cc defectione fai penetrare ín
tCrioza pigreſcit: vndc diutius baber iñmoꝛari. Sí
Cii anteqᷓ coctus fit excraxeris:viſcoſus crit:foꝛrtiter
digerentibus c crercitantibus tantũ ncccífaríus : f
Fo.cvj.
vſq; coquatur dimiſeris:ſiccus⁊ durus erit digeſtio⸗
ni c ſtipticus. Mediocis temperatus focus: qz to⸗
tum coꝛpus panis equaliter perfoꝛat:laudabilis eſt:
vnde perfecte c fm ꝙ opoꝛtet coquitur; bic autem
vtilis cft quíetisc oclicatío:z quozum vírtus ocficit
ficut in fenibus c et egritudine rcfurgentibus.
iDeartificio panis itcrum.
X artíficío ouo modi funt. Zint in furno:
, KU Y: aut fub teftis. 3jn furno fi fitz fm qp opo»
AN e ter oecoctus: benc digeritur ⁊ penetrat:fo
a torũ panis coꝛpus ⁊ mica ci coꝛtice cx
coquitur.Sub teſtis peioꝛ eſt:quia focus tantum in
viia parte operatur:altera vᷣo groſſacviſcoſa perma
net:⁊ ideo ad digerendũ durus cft. Si ergo fepe co
edatur : poft multum tempus ínflationem 7 volo ^
rem lateris generat.S»imüitcr aür fubtus carbonce
vel cineres coctus: velociter deſiccatur extrinſecus.
Sintrínfecus vᷣo groffus remanet « viſcoſus: « mul
tum cineris z terre cí admiſcetur:maxime aurem fi lí
gra mollia faerínt c cito incendantur:vnde inflatio
Pal membꝛoꝛum ⁊ grauitatcs c vifus obſcuritates
acíunt.
¶ De diuerſitate panís ex qualíratezc.
Juerſitates pants ct qualitate accipienda
Yauatruo: funr. Zilíus calidus accipitur fm.
WW jm afoco egreditur . Alius frigidus (i tamẽ
eadem oie comeditur.Alius poft vnumvel
oues dies. Alius poftip ſicciſſimus cft, f£ alidus aũt
inagis nutritiuus digeſtiuus ventris penctratiuus:
q: mollis eft z cito otifoluirar: fed a ftomacbo ⁊ inte
ſtinis eid ourus accidentaliter:nõ naruraliter a fto
macho:q; no deſcẽdit inferius proprer leuitatẽ ſuã.
ab inteſtinis:quia rárum veras inde penetrat vt ad
ínteftína parum tranfcarz grauet ea.Accidentaliter
- gutem oíco: quia naturaliter ventrem humectat: fe
ceg diſſoluit.Qui aurcm cadem die comeditur:minꝰ
eft nutritiuus:velociter digeritur: rarde oefcédir:qz
íntrínfecus infrigidat᷑: ⁊ poꝛis clauſis t catozeredu
fo: interins remanet fumus:⁊ inde exire non poteſt
poꝛoꝛũ oppilatione:⁊ reuertẽs inuenit aliam fumoſi
tatem:quibus groſſities vẽtoſitatis ⁊ inflatiõis com
ficitur: ⁊ inde durus⁊ indigeſtus⁊ inflatiuus ſſoma
cho reddit᷑. Qui poft pꝛimũ diẽ vcl ſecundũ accipit
intus ⁊ exterius frigiditas dominat᷑: hic laudabilis
eſt nutrimẽti:ad cõparationem tamẽ calidi minoꝛis
⁊ velocius aftomacbo oiffoluitur : ⁊ inteſtinis dito
cijcit a ftomacbo:q: neq; groſſus neq; viſcoſus ab in
teſtinis qiti ourc penetrat venas:vnde adunatꝰ gra
uarinteftina « eijcit᷑. Sicciſſimus rarus ett ⁊ lenis
ci ablate hũiditatis:vñ humiditatẽ deſiccat: dure a
ſtomacho eijcit᷑:cũ diu opoꝛteat ĩmoꝛari:vt infunda⸗
rur cà fuc ſiccitatis:⁊ inde generatur ſitis ꝓpter de⸗
ſiccationẽ ſtomachi:⁊ multa humiditas vt infunda£
cft neceſſaria: egeſtionem deſiccat:vẽtrem cõſtipat.
| e fermento.
& vnde fubrile babet virtute bumoꝛes coꝛ⸗
9» poiís cx interioꝛibus ecrrabendi:c fi cum
99
|
Liber
fale ⁊ dleo temperatũ carbunculis apponatur: ma⸗
turat ⁊ aperit.
Derri.
Kigroſſuʒ cft ⁊ viſcoſuʒ:ad digerẽdũ ou.
d rum; vẽtris cõſtipatiuũ:viã cpatis ⁊ fple
nis oppilat:lapidẽ in renibus generat ct
ín veſica: qi facrum eft ex maſſa aʒyma
ncc ſal habẽte nec cocta.Quãdo rii digerit᷑:in co:pe
pos fanguíne generat ; fed cc aqua niſi coquat
ũiditas adipiſcit: ende humi.⁊ cali. plus aute Du.
Inde pecus humectat:⁊ valet ad tuſſim ⁊ ad oolo
rcm pulmonis quí cx parno caloꝛe ⁊ ſiccitate natus
eſt:ſi cũ poztulaca coquatur: aut bleta:aut crifoloca
n3: aut cucurbita: emoptoicis valet: fanis alíquado
cũ oleo comeſtũ:aut cà amygdalis;aur cũ carne gab
line:vel alía pecozína fiuc pozcína multũnutrit:hũo
res tamen vifcofos gcncratc oppilationé facit. Qui
vcro ne ſibi modo aliquo noccat : cura gerit: menta
oꝛiganũ aur calamentá c meri vinũ bibat auc melli
eratum:cum aromatíbus vcl zinzibere conditum,
¶ De zipulis.
Ipule groſſus cit cibus cc caufis duabus:
3 cpati nocent ſpleniq; acrenibus: vna pꝛo⸗
pter viſcoſtatẽ olei: altera pꝛopter vifcoti
tatem farine. Ideo phlegma groſſum gene
rit € viſcoſuʒ:⁊ venarũ viam oppilãt:⁊ epatis.Qui
afit hec nocumenta pauent; cas cii melle mãducent.
Epatici autc ⁊ (plenctící ab eis fe caueàt p:ccípue ,
De grato fracto.
'I&anü fractá ſimila ſi cũ lacte coquant᷑:ſã
guinẽ laudabilẽ generãt⁊ nutrimentũ mul
ũ:ſi tamẽ fepe fumant oppilationẽ epatis
nciũt:⁊ duritiẽ ſplenis:lapidẽ ĩ renibꝰ⁊ vc
fica: maxime ſi renes calidi inueniãtur naturaliter fi
ue accidentaliter.
¶ De amido.
cidentaliter:valet autẽ ad repꝛimendos humoꝛes ín
oculos deſcendentes et ad vulnera in eis naſcẽtia ſi
oculoꝛum mixtum fit medicine.
¶ Superius ocuerfificauit panem quanti ad ſuã fubftan-
nam: in iſta a parte fui artiſicij. ¶ Queritur qnoà eſt cali⸗
dius:aut triticum natum in regione calida aur frigida. Di
co qp triticũ fumpliciter natustn frigida regione calidius cft.
nato in calida:qꝛ ín calida regione aeris calidítas conſumit
humiditatẽ naturalẽ in qua radicatur calo: naturalis ipfi,
Sed in trítíco nato ín frigida non ita cófümitur bumí.natu.
raus:immo poꝛi clauduntur ratíone frígiditatioregionis: c
per cõſequens foztificatur cale: naturalis mteríus. £t p fo
lutione argumcnto:ũ que poſſent fieri: nota qꝙ ſimũe dou
maoffufcat minoꝛẽ.
niens fuo fimi in puncto auset illud: (cd fi fit oíffimüe de⸗
ftruit c co:rügit:4 fic intelligit lDíppo . Ec ctiá cófirma£p
fAriftotclem ín libJoe generatione oicentem q maio: flam,
ẽ Hippo. Duoꝝ doloꝛũ maioꝛ deni
gratalterü cc, Similiter dico lucet caloꝛ celeſtis fit fimilia ca
lo; naturali ipfiue tritici: tñ qꝛ eft excrdens diminuit bu »
mid radicale ipfius ttíciz t per cofequens caloz natus,
fiut aliter nota ; ꝙ o£ finile augmentar fu fimile oe p fe
mótamen oc per accidés:itmmo ocftruu cõſumẽdo bumidá
radicale. ¶ Nota — ꝙy coꝛtex tritici — a
lida regione qᷓ ín frigida:q: cótinens immutat contenta a
fuam deat coxtey immedatate exponit᷑ caloꝛi ſolis: vnde
.Co:tep in caida regionc c(t magis abfterfinus : q: magis ca
lidus ficus; fed nó cft ſic de medulla:q: nó erponitur ae
Ti.Q[ llora vitenus qp calo: celeſtis confo:tat naturalem ft
ílle calo: naturalis fit ocbilie : fed fi fit fozris;no. vnde ages
ínueniens refiftens fortius imprimit: ⁊ hoc eſt qð oicit pbs
ín quarto metbeoꝛoꝝ.qꝙ aqua calida cítius cógclaf a figi
dítate acris.sEtvltralnota qp aliquid fo:tificaz aliud ouplici
ter. Gino modo cófo:tádo illud. Alio modo debilitãdo eius
cótrariii. fto fecido mó cófo:tat calo: naturalis in hydro
ea calo:e celeftí:q: calo: celeftis diminuit hũiclitatẽ aquo⸗
fas ipſiꝰpydropiſis: cotra qua pugnat calo: naturalis. Ziut
aliter nota qp calo: naturalis confozratur a celefti quádo ca.
lo: naturalis agit (upza matcriá moꝛbi bydropífis: (5nó fu»
pia nutríméti materiã:immo debilitatur citius . Et quia ín
trítíco calo; naturalíe agit in materia nutrimentizpzopter
bocoebilita£ celeftí:f5 in hydrope calo: naturalis agit uma
tcríá mobi iõ iuuatur a celefti.s£t ratio buíus eſt:qꝛ cũ ot»
geftio nibil alíud fit j pzeparatio male matcrie ad erpulfio
né:tcalo: naturalis fup:a matená moꝛbi operas mtendat
ipſam otgerere c diuidere:⁊ poftca cà erpcücre: cu calo:ce
teftis ſubtuiet cá c babilitet eã ad expulſionẽ: propter boc
mE qpconfoxtat t adiuuat naturale ſupꝛa materiã moꝛbi:ſʒ
upꝛa materiam nutrimenti impedit: qz aperit pozos ct fa?
dt catozem naturalem petere ccteríoza: vnde debilitatur in
tenus 4 remanet locus occoctióíe depauperatus caloꝛe ma
turalí « ita ímpedi£ digeſtio. ¶ Querit vtrum triticũ anti
quum fit calídius nouo.vídc£ q» antiquũ:qꝛ dicit Auicẽ.ꝙ
ficcitas cft lima calozís:fs cũ triticũ fit cali.ín pmo gradu vt
ipe dicit: ⁊ peeffu ín tempoꝛe ocficcetur: vidc£ cc. Ste dicit
Satꝛ in oc fimplici mediuna:ꝙ vinũ ⁊ olecũ quãto antiquio
ra tanto caliiora vnde probat vinim vetuſtũ cft calidiffi
mũ:⁊ hoe de feruo notarij qut quando oomín?fuus inír ad
balnca: bíbít vná hauſtũ vini verufti:c ſtatim incurrit inſtã
tias vigiliaꝝ c per cõſequẽs moꝛtẽ.Sed calo: celeſtis vni»
fo:miter agit fupza vinũ t tritíci c alía terrenaſcentia: igit
In 3:iti eft aucto: ín littera, y:cterea paerítiacinuéc?funt
ctas calí. fed fenectus cft frigida: igit᷑. Eid bocoicüt quida
oiftinguédo q triticũ nouũ calidius eft quànratiuc : q: pP
babet oc bumído radícali ín quo radicarur calo: naturaiís
c circa quod erpandítur:fed antiquũ cal:díus cft qualitati⸗
uc ideft íntéfiue:q: ficca cft : cin ficcitate acuit caloz: ⁊ boc
eft qð oicít ps q dign?quantitatíue albio: eft margaríra:f$
tamen qualíratiue magarita eft albíoz . S»offumus tamen
concedere q triticũ nouũ calidus cft fimpliciter p antiquũ
&bocfim auctorẽ:qꝛ in nouo bumidü nó cõſumit: f$ ín anti
quo cófumítur. Sd p:imum patet folutío: quía licet ín antí
quo fit calo: acutioꝛ: nó tamen maío: quãtitatiue.Ad fccum
dii oico q nó cft fimile octnitico ⁊ víno: qz ín vino funt plut
ree partes aquofe c büide: ⁊ illa bumiditas nó potcft fubí
to cófumt:fed paulatinc vfq ad ſeptẽ annos conſumitur:⁊
loquo; oc víno foꝛti: t tunc ín finc remanent partes vinoſe
ratione quarü vinti eft calt.t propter boc quantovetufrius
tanto calídíus:fed ín tritico cft pauca bumiditas accidenta
lis que cito conſumitur:⁊ ín pauco tempo:ezqua cõſumpta
calo: naturahe agit ín bumídum radicale ipfum cõſumen⸗
do:quo cófumpto debilitatur caloznaturalis : ⁊ q: in nouo
cito céfümitur (lla bumíditas aquofa : t remanet humiduʒ
radicalezp:opterboc eft calidis antiquo in quo cõſumitur
accidentalie « radícalis bumiditae . ¶ Queritur oc tritico
à partc fuc medicattonis vtrü triticum mafticatum habeat
Dietarũ particularium.
ap demata maturare.Arguit᷑ ꝙ nõ:q: foatan oe cõplexiõi
bus oiatq oẽ maturatiuũ cft fimile cõplexioni humane: fs
irici cft calidi in pꝛimo:⁊ complexio bumana tn ſcðo:igi⸗
tur cít nó ſimile. Igit᷑ iurta hoc querit quare trirícum ma»
ficat maturat apoftemata. Ad iftud vltumũ dico pzímo z
q:;rationc falíue acquirít aliquod acumen:⁊ omne acutum
inafiud eft c (uG; c ficcii fua cópleriofit calí.z pu.
maturat, An oícüt ꝙ fauua bois icium eft venenofa: qꝛ in»
terficit bufoné velaraneã: vnde videmus ſagittarios in bel
lo femper fagittas fuas afpergere fatiua fua , reddit igitur
cü tritico mafticato materiã apoftematis venenofam ã tüc
eft farcina nature; cfic natura erpellere cà ftatim nitit᷑: vn.
de cá maturat c poft expellit. ad pꝛimũ oíco ꝙ Bał. non lo
uitur oc fimili i puncto : ummo füffiat ꝙ fir in qualiratez
dicendũ ꝙ titicii mafticatü eft fimile cõplexioni puma
ne:qꝛ acárit aliquá caliditate vltra fua gradum a falíua feu
maſticatione:⁊ ficent caddum ín fecundo ficur cõplexio bu.
mana, Juxta litterã nota qp iufquiam? cũ farina tritici com
petit ín doloꝛe neruoz; quis iuſquiamꝰ oc fe mo:tíficet ner
uos cü fit narcoticũ:qꝛ iuſauiamus ranone frigiditatís re»
p cutitmateríà nc fluat ad neruos; tritici ratione fuc ca
litatis eos cõfoꝛtat:igitur. ¶ Poſtea oubíta£ p boc qð
dicit poftea ꝙ oleum tritici valer ad ferpigine t impetiginẽ
auferendã.Reſpondet᷑ ꝙ valet:q: ratione ſue humiditatis
remollit:⁊ ratione fue caliditatis oiffoluít. £d argumento»
rũ folutioné dicitur ꝙ vbitimerctur ín apoftematibus in»
flammatio nó cõpeteret rale oleum:nec criá frigidũ:ſʒ in im
—— ſerpigine nõ timetur inflámatío.( g2ubirat:q:
littera cp coꝛtex tritici míffus in aqua calida? perfrica
tus purgat pectus a vífcofis burmozíb?: vnde valet in apo»
ftematíbus pectoꝛis ⁊ pulmonis fi bíbatur.s£ontra ín tali»
bus apoftematibus eft febzis : igi£ cum triticũ fit calidü nó
cõpetit eius cost pondetur qp in ratione alteratióis
4 vía noncópctít:fed benc ín vía abfterfionis ⁊ mundificas
tíonia materie vifcofe enfténs in bmói apoftematibus: et
ficloqui£ in ittera. $5 tuobt)cícs qp coster tritid nó eſt ab⸗
ftcrfiuus cũ fitfngidus ⁊ ſiccus naturaliter:z omne abfter?
fiuum cft calidüc ſiccũ. Oico ꝙ verá eſt:ꝙ omnis cozter na
turalítereft frigidus ⁊ ſiccus:ſed qz eft pꝛopinqua medulle
calide eius:⁊ etiã ratione calo:ts celeftís eft calidus: qui ma
gis acquiritur in coꝛtice ratione fue ſubtilitatis: 7 ideo ca»
lo: magis t citius penetrat per eum. €[ Queritur vtrü pa^
nís melius nutríar:ant caro . Dicendũ ꝙ paníe magie vcl
melius nutrit accidentaliter:qꝛ tarde conuertitur ⁊ multuʒ
immoꝛatur: vndetarde diſſoluit a mẽbꝛis:ſed caro magis
nutrit naturaliter: qꝛ cítiusorgentur 7 atíus diſſoluitur a
membzís: ⁊ iſtã folution£ innuir vſaac pius ín pꝛima pagi
n3: per bocpoflunt folu: multa argumenta. Ciel dicendũ
tp caro magts nutrit naturaliter 7 accidentaliter : qꝛ magis
4 citius cóuernturinfubftárià memb:zoz : caccídentaliter
quía tardius feparatur a mẽebꝛis:⁊ boc patet q: natura ma
gis allicit nutmetü carníe d panis:⁊ ficut plus allicit etiã
tardiue fimt abire: 7 ita plus mozatur tn mẽᷣbꝛis 7 fic plua
nutrit accidéraliter . Et ft dicatur qp ín p eft abus t po^
tus:vtaqua c farina. Dicẽdũ ꝙverũ eft:fed iliabumidítas
eft aquofa vnde nó nutritzfed ín carne eft pumiditas aerea
calida ⁊ humida ratióe cuíus nutrit. Gel dicẽdũ ꝙ iftud ar⸗
gumẽtũ magis valet ad oppofitü:q: panis artíficialiter pꝛe
pa prr boc pii? nutrít qᷓ caro que babet cibũ 7 pos
tũ oc fua cóplerione feu compofitione naturali; omnía em
anmalía viuentia accipiunt cibum: fed nó omnía mingunt
vel viinátz vtpote volatilia. &lltenus nota ꝙ caro babet of
Stftione in aialí; ende qð facit artíficius ín pane : illud facit
naturatn carne , Itẽ caro habet exterioꝛẽ digeſtionẽ: quia.
vltenus occoquitur, 3jtem oecoquitur interioꝛi otgeftione
ſcz in ftomacpo ideo nutrit. (T Queritur que repletío plus
noceat aut panís aut carnís, vide£ cp panis:quia dicit
po.q faaiíus eft repleri potu d dbo. Zirguo ígif fic: quáro
aliquíd mín? nutríttanto cíus repletio cft minus timenda:
fed panis mínusnutnt quia tardius ↄuertitur ín ſubſtãtiã
méb:oz refpectu carnis:igitur. Itẽ ín egris cft virtus oebí»
Li cibi timetur repletio ad mínus quoad virtutem ts «
,
S'o.cvfj.
men egris conceditur panis t non caro: igitur repletio pa,
nie minus nocet. 3n cotranti cft Ra?.c Auicen.dicentes ꝙ
repletio panis cft magis timenda: plue nocet dp repletio
camis. Item m febzibus dicit yfaaca aim fanguis fit na»
ture amcus:citius coꝛrigitur eius defectus d» auus bumo
ris peccatü:ergo fimiliter aim caro affimiletur naturc pna
nc: magie alliciatur anatura : minus nocebit replctio eiꝰ
qᷓ panis, qð cócedo: « pono íftud argumenta vltimum p:o
caufa, d pumã argumentü oíco cp min? nutrire inteligit
dupuciter: aut ratioe fübftárie ſubtilitatis:aut raríone fecu
lentie ⁊ impuntatie fubftátie . Dico ergo cp quáro aliquid.
min? nutritratione fubtilitatie fubftátie ; tanto cíus rcplc
tio eft minus timenda:⁊ ficobrjas: fed quanto aliquid mí»
nus nutnt ratióe fue feculentie ⁊ impuritans ſube tãto ci?
repletio cft magis timenda : ⁊ bocmodo repletio panis eft
magis nméda: quía ratione fuc impuritane 7 vilcofiraris
minus nutrit (P caro. Ad fecundi otco qp non ncgatur caro
ín fcbzibus acutis pꝛopter timoꝛem replenionis: fed ppter
tuno;em inflammatióte:quía in came cft quedam bumidie
tas aerea vnctuofa parata imflamrmariói:fed panis pabet
pumidítatem aquo fam illi inflámationi oppofita 7 oino
refiftentem. ¶ Eueritur quarc conceditur panis in omni
mo:bo vbi conceditur caro: fed nó econtra . Refpondeo ꝙ
dá funt cgrítudines frigide ⁊ loge in qb? timcef cafus vir
tutis:vtin quarrana:c in hmõi cóccditur 7 panis ⁊ carone
vírt? ocficiat; quedà 9o funt bꝛeues acute 7 calíde in quib?
maxima eft ínflammatio:z in talibus nó cõceditur caro cus
fit enctuofa c parata infláàmationt: 7 tamcn concedirur pa»
n$ qMDIDH D illa ínfiammatiom con^
trariã a caufa eft cõſuetudo: etfi parus fir oetenioz
tamen quía confuetue eft comedi omní tempoꝛe: non ficve
ro Caro : igitur. ende lDíppo . u appoꝛiſmis:⁊ in recimens
to acuto. Parũ deteſtabilioꝛ pot? cdbus ; melio; eft me
liozibus:fi fit conſuetus. X ertía caufa eft : q: in cans times
mus oerepletione quoad virtutẽ. vfi ín egris: vt dicit Ba.
eit virt? oimiffiua : q: caro magis allicit appetitũ:⁊ in ma
ioa quantitate attrabitu. p pams t per conſequẽs magis
addir in virtutẽ:⁊ virtus oebet diminui: igitur. ¶ Queri⸗
tur vtrũ in moꝛbis acutis magis cõpetat panis lotus in aq
dp ſiccus.ad hoc dicendũ qp abluitur panis:qꝛ eft cali. t fic,
é ratione oecocnóis acqrít calid:rate. "rem ratione falis
vel fermenti ibi pofití acquirit alià calíditarem . vnde fi ad»
— — calidam febꝛlem: e£
p:opter Doc : q: eíus calídiras per aquá repꝛimitur.
SSecunda caufa eft:q: per oecoctionem acquirit alíá calidi»
tatem que per aquá remouetur, Zertía caufa eft:quía ralis
panis lotus adminiftratur ín vía oiete c in via medicine in
via oiete ratione mice ad ſuſtentandum.in vía medicine ras
tione aque:ín qua abluitur ad alterandũ. Et oícir Mał.ꝙ il
la medicina eft melio: que fir per dietam d? per medicinam.
¶ Queritur quare bomo dtius mebzatur er comeftione
M senpheianas ac adeste qe aufa eft
$m pbm: quía aim in víno funt partes aquofe : ⁊ quedam
vínofe fimul mixte:vipa ibi ínticta attrabit partes vinofas
ratione quarus vinum babet mebꝛiare:⁊ dimittit aquofas.
⁊ vínofcin vípa penetrant. vſq; ad pzofundum míce : ideo
per hoc cognoſcit᷑ vinum fozte a oebílí : q: quando vipa po
ritur ín vino fozti ftatim penetrant partes vinofe que funt
calide vſq; ad pꝛofundũ:non fic vero in debili 7 pzauo. allia
cauſa eftzquía panis eft calidus ratione oecocrióís 7 ratiõe
tritici:? attractio fir a fimili ⁊ a calido. In vini vᷣo refiduita
terelicti:eſt quafi nullus valoꝛ:ideo⁊c.Sed nó ita inebꝛiat
vinum per fe ratione partium aquofarum que funt obrufe
non permíttentíum íra círo partes vínofas refoluí : nec ca»
put peterezt per confequens necita ebzieratem iducere,
Sed alia cauſa poteſt eſſe maío: moꝛa vípe ín ftomacbo d$
vini: quare diutius effumat ad cerebꝛim vipa qᷓ vmum
quía cito digeritur. ¶ Dubitatur quis magis nutrit aut
panis niger immundus et furfureus:vel panis mundus et
albus.videtur qp niger ⁊ furfureus: quía quanto cibus eft
groffio: tanromagis nutrit:vt caro bouina melius nutrit p
pulling 7 plus. Stem dicit diac ccr T" we
o
Abr
rum? hydromel magis nutrit qᷓ vind oulce. treddit caus
fam q: piures habet feces: fcd panís niger magis baberfc
ces:na videmus ſtercoꝛiʒare plus panem nigrü comedétes
d album:igitur.Ad cótrarii arguirur: panis nutrit ratione
medulle c non ratione furfurisc coꝛticis:ſed in albo eft p?
de medulla c minus oe coꝛtice: igitur , vnde quafi conuer
titur totas in natura membzuom «non niger.quod conce?
do p:o caufa puma. Secunda caufa quia magis attrabitur
admemb:a:quia eft magis cõfoꝛmis naturc bumaneratio
uc calidiratis; non fic vcro niger ratione furturis qui cft fic
cus t frigidus. Tertia caufa cft: qz albus magis immo:zat
in membꝛis:cum naturas fit magis auida m eius retentione
à panis nigri. fid pamum argument oidtur qp illud fol: 5
tcuct in rcbus ciufdem generis ⁊ cífdem cõditionibus ob^
fcruatis:nà fi nutriretrationc furfuris benc obüceres: fed
nó quia rationc meduile. Ad fecundü refpóde£ qp lDippo. .
ibidcm mtclligit oc nutritiõe naturali: bic autemantedum?
oc accidẽtali. el dicẽdũ qp intelligit oe ppdromelle:vbi ett
plus oc melie d 0c aqua: tale b5 poe fecibꝰᷓ bypdromel
in quo plus cft oe aqua d? oc melle: (5 non fic eft oc pane iõ
nou eft fimile, ¶ (Quarto queritur vtrum magis cóperat
panis niger c furfurcus in regimíne fanitatís:aut albus ct
inundus. vidctur quía furfurcus: quía citius oigeritur: vt
dicit littera: c omnc tale magie competit. Sce oícit Auicen.
qp £onferuato: ſanitatis ftudcat paberc femper ventrem la
xum:vnde oicit ꝙ eſt impoſſibile alíquem mo: cũ fluxu ven
rris naturali;fed panis furfureus optime larat vétrem : vt
oicit littera:qꝛ maioꝛes babetfeces reſpectu panis albi. tü
quía plus babet oe fuperftuo:tum quia plus babetoe coz;
tice ratione cui? eft abtterfiuus ⁊ mũdificatiuus. In cotra
trium eftifte aucto: c Rutus qui dicit ꝙ panís albus ⁊ mun
dus plus valctin regimíne ſanitatis:⁊ quáto purio; € mun
dio: tanto melioꝛ.qð cõcedo:qꝛ minus babctoe fuperfiuo
« magie amicatur membꝛis:⁊ natura eum magis appetit €
cum autdíus rctínet d? nigrum. Q[ Ad pꝛimum oiatur qp li
cet quantum ad bocq citius oigeritur melíus nutríat ; t3»
men quía plus babet oc fuperfiuo vnde nó benc obijcitur
Quía omncs conditiones non fünt ced vtrobiq; ad fecuns
dus oico ꝙ panis albus naturaliter pius reſtringit: quia có
giutínatíuus t magis retínc£ a natura ; fs furfureus min?
Q: cito ecpcllítur cá non ita retineatur cum multum babeat
pc füpcrtiuo. (T £uinto oubítarur quís magis competat
in reguninc fanitarís;aut panís lotus ín ad :aut aliquo bꝛo
dio:aut panís ficus: videtur ꝙ lotus ín aliquo liquoꝛe vel
b:odio:q: pꝛima oígeftío ⁊ ſcða requirũt rem mollé cii pꝛo⸗
cedant fubrilíando: vn qð atius digerit 7 meli?masíscope
tit in regimine fanítatis: f$ panís lor? eft hinõi:igit᷑. q: lot?
melioꝛ eft ficco:igit᷑:quia qð melíus i pꝛima et ſecũda dige
ſtiõe etiã ⁊ in tertia: cum one pꝛime ſint pꝛeparatoꝛie ad ter
tíam. t€ panís recedit a temperamento per ſiccitatẽ cB fit
calidus 2 ficais:fcd per loruram reducitur ad temperamẽ⸗
tum: zomnetale eft melius in regimme ſanitatis 7c. 3n có
trariũ cft fyaf.oicens cp conferuato: fanítatís ftudcat vítas
rcp:olongationem menfe ne fumat panem lotum ín alíquo
líquo:c. GT 8d boc oícunt quidà c» panis lotus nó compe»
tit in fanis:quía vífcofitatem acqui tratione loture. vnde
in magna quãtitate fumitur ín fanis: 7 attrabitur;ende fas
cit oppilatiões fplenis t epatis. Sed ín egris cõpetit cũ in
pauca quãtitate det᷑:etſi paz ille panis moꝛet᷑ liquo:e : ita.
q uon babcat multam vifcofitatem. Vel dicẽdum ꝙ pants
lotus cõpetit fanís in regimine fanítatis fi ſumatur ín paus
ca quantitate: etfi non multü moꝛct᷑ in iquoꝛe ratióe cuíue
non poffit mulram acquirere viſcoſitatẽ. Et ſi queras qua»
re competit medíco 4p perloturam acquirit paucam vifcoft
tatem. 3Refpódco q: abfterg:tet müdificat ſupernuitates
ftomacbí: z concedoouo pzima argumenta, zld fecundum
ín contraríum Dico ꝙ Raf. intellisitín magna quantitate:
vude tunc fine dubio non cópetit 4T Querif vium fermée
tum fircalidíus qᷓ pafta:c videtur ꝙ nó:quía minus pabet
bc bumido radícali:t per confequens oc caloꝛe.patet quía
fermentum cft pafta antíquata:t ín poceffu rcmpozís con
fumitur bumídiras radicalis: igitur. Ste eadẽ cft compara
tío grani noui ad vctus t paftc ad fermeti: fcd sranus no»
uum calidíae cft vereri : igitur , 3n contrarium eft ratío:
quía calíditas mouct a centro ad arcunferenríam couthem
do:4 trigiditae ccótrarío ; ed fermenta mouet a Centro ad
circunferériam ebuliiendo : igitur eft calídius. ld boc dico
q fermentum eft catidius calo:e accidentali acquiſito ab ae
re extrínfeco, Sed paſta calidioz eft caloꝛe naturali q:plus
babetoc Düido radícaliin quo radícatur calo: naturalis c
Dac vía poccduntouo prima argumenta: C pzima via viti,
mum argumcntam.que funpliater ouo pzima argumenta
concedo. ¶ Queritur quarc cooperirur paſta quando fer
"métatur. s aufa eftnc frigiditas acris poffit penctrare ad
ccatrum ipfius paite: ⁊ cam ertinguere: t per confequens
ciua calozcm nazuralem ¶ Queritur de boc qõ dicit ín lit
tcraq fermentum babet caio:cm paruum t frigiditate: vu.
de videtur dicere ꝙ pabeat fimul ouo contraria , Solutío
q fermentum paruumbabet caloꝛem.i.accidetaliter acqui⸗
fitum ⁊ frigiaitatẽ..caloꝛẽ naturalem remiſſum:⁊ hoc intẽ
cit oicerc. d[ QQuerituroe tri qui eſt cibus iudeozum , £t
pꝛimo vtrũ cópctat emopthoicis:⁊ contra tuſſim cum boc
oxcat littera. videtur qp nõ:quia ín emoptboica paffionc eft
ocbilís digeniua: c trivt dicit littera oifficuiter oigeriturz
igitur. Ste emoptboica paffio vía cft ín ptyfim:fed in ptyfi
nó cópent illud quod oitfi oígeritzigitur. Sn contra
ríus eit aucto: in uttera. Pꝛopterea ome illud quod abſcin
dit caufam emoptbotcc paflionis compctit in cius curaz
fcd tri eft prnóizigitur cti fit conglutínatiud abſterſiuũ:qꝛ
fanguine (ubtile inducétt emoptboícá paflione ingroffut
ctíà groffum fanguiné generat. Itẽ apnone viaru venas,
folidat cii fitglutinatiuum: ergo cópenit ín pafíionc emops
t»oíca qð concedo ⁊ boc poro pꝛo cà. sid primum argumen.
tü oico q non datur in vía diete: vt tu obncíe:fed in vía me
dicinc : & medicina nó refpicit oígeftionem citã vel tardam
ci medicina nó patiaturzfed agat; propter hoc patet folus
tío ad fecundá argumentum. ¶ Queritur ſi er hocqð of
cit inlitera qp trí comeftü c oleo valet ſanis.Contra trívis
tuperatur p:opter vifcofitatem quam habet:cũ ergo oleus
addat (n maio:£ vifcofitatem adbuc minus compctit . Sd
Docoíco ꝙ cum olco comeſtũ allícit appetitũ: vnde quanti
ad pocplue faar boní qᷓ malí propter vifcofitaté fuam, ££t
Haly dicit in tegni:ꝙ quãdo aliquid ꝓdeſt ⁊ nocet: fiplus
valeat $ noceat o5 admitti. ¶ Dubitat᷑ oc sipulis qp gene
rát groffos humoꝛes ⁊ pblegmaticos vt oicit; c tame oícit
q qui vultcauerc fe ab bmóí groflis humoꝛibus: comedat
eas cum melle. Contra: mel addítín maioꝛem oppilatione
tgítur cum melle nó ocbent comedí, Dico ꝙ cii melle cõpe⸗
tunt nó ratione fubftatie mellís cum fit oppilatiua: fed ra»
tíone acuminis cíus acquifiri:ratione cuius ſubtiliat t o:ut
dit:icitur Dicit ꝙ copetuntficcontra oppilationẽ. Du⸗
—5* vtru5 granũ fractü generet fanguine laudabile:tamẽ
dicit ꝙ ſi mulrü caffidue comedatur generat oppitaticnem
⁊ lapide ín renibus ⁊ veſica.Cõtra: iPippo.in apbo.c ín re
gunẽto acutoz: dicit p parü oeteftabilio: cibus fi fit cõſue
ta9:melio: eft optimo cibo incõſueto:ergo pꝛopter aſſuetu
dinẽ ⁊ aſſiduitatẽ nó granũ fractũ opppilationem
nec lapidẽ. Ad hoc dico ꝙ immo:q: ficut dicit yſaac ĩ dietis
pniue alibus: ꝙ ep bouina carne quãtũcũq; digeratur im
poſnbile eſt bonũ ſanguinẽ generari. Sic dico de grano fra
cto. vnde ſi ena vice ſumatur licet fit groſſus cibus : non tà
men ppterbocgeneratlapídem znífi ſcequẽtet affiducf.
Et tu obijcis afliduue cibus minus nocet zc. Pico ꝙ boc
verũ eft refpectu alteríus cibi non contueti:fic non eft ibi.
¶ Aubitatur aiíuscomplenonie fit amtdum:videtur p
calide:quía oedfüm ab aliquo atteftztur cí a quo occiditur
fiue oefcinditur: fed amidũ ocfcíndítur a trítíco: igitur erit.
cali.ficut triticũ. Itẽ pants d erfarina fcu medullac coꝛtice
cóficit dicit calidus:crgo magis amidus eñ cz ſola medulla
cóficiatur tritici. In cótrarium eft auctozín littera vices qp
eft fagi. fic.qà concedo.£t nota füper boc ꝙ tlla que ſubi
to t ín pauco bxeuí tempoze fiunt extritico:illa retínét có
plexionẽ t; ítici:vt panís: quía ſubito fit: inbzeui ——
de tritico finceiug coꝛruptione ſubſtãtie:ſed illa que fiunt
Dietarũ partícularíum.
ex trítíco nó fubíto:fed paulatine t ín longo tempoze ⁊ cu⸗
co;rüpnone fübftantie z putrefactionc: ilia n9 retinet com
ipſius:immo magis contraríam.J£rq:amidum
fir cz tritico pofito z putrefacro in aqua. ⁊ coꝛrupto ibi diu
igitur acquirit frigi.⁊ fic. Igitur ſolut argumeneũ ſecũdũ
quia non eft fimile oc pane ⁊ amido:quia panis tir fubito €
nó amidum. ¶ Quentur quare amidũ oppilat mébza nus
tritiua adiuuat mébza fpintualia, Una caufa eft; Q: vene
ſpiritualiũ in pꝛincipio funt ftríctezin finc vo late:vñ vifcofi
tas amidi fubriliatur ⁊ digeritur ance? ad fpüalia pueniat
⁊ cũ amidũ tuncbabear humiditatem lenit ea: ecouerfo eſt
Oc titmbz;o:i nutritiuo:um venie , Vel oicedum dp imme⸗
diatíus venit ad membza nutritiua: ideo oppilaz ca.
De sisania.
3sanía nafcitur inter triticum ſiccis coꝛru⸗
5 pᷣtiſq; tempoꝛibus: vnde vim habec acutã
⁊ venenoſam:aliquando mentem turbans
⁊ inebꝛiat.ſi farine oꝛdei miſceatur myꝛrhe croco z
thuri:⁊ mulieribus exinde fumigetur vulua : aperit
eam concipiendiq; fit cauſa.OMirta etiam ſulphure
vino ⁊ aceto ad impetiginẽ c ſerpiginem valet.cum
vino cocta c ſtercoꝛe aunino ⁊ lini ſemine cataplaſ⸗
mate facto apoſtema foluít: z faropbulas: cocta aüt
cus radice c costice vꝛtice vulnerib? (am putrefactis
appoſita fanat z mundíficar,
€ De odco.
Kkdeũ frigidum ⁊ ſiccum eft ín pꝛimo gra
^3 X du: virtute mundificatiuam babct ⁊ exco
atiuam:⁊ fabe ſimiliter:płꝰtñ qp faba cric
2S9 car; piopterca nutrimentum cíusab in
flatione eft liberus:fabarü »o non fimiliter: plus tà
met oꝛdeo nutriunt accidentalíter non naturaliter.
vnde Bab. oꝛdeũ cereris granis nutribili? cft. Ru⸗
fus $o trítíanm inquitz o:deum funr nutríbilioza cc
teris ⁊ laudabilioꝛa:nutribilius ramen cft tritícum.
Nec arbitreris hoꝛum oífputarioncs fibi effc cotra?
rias.Galienus dixit accidentaliter: IR ufus No intel
lexit ſubſtãtialiter ac naturaliter.verbi gratía:fi nu⸗
trimentũ rifi z oꝛdei pponam?:vri eft ſubſtãtialiter
oꝛdeũ nutribiliꝰ inuenit᷑:pꝰ cir ſubſtãtie ⁊ medulle
habet:ſi vero pꝛeponamus riſi: ende accidentaliter
inuenimus vel reperimus riti maioꝛis cffc nutrimen
tí pꝛopter groſſitudinem fuam ⁊ moꝛã in ftomacbo
longioꝛem:oꝛdeum accidẽtaliter minus nutribilevi⸗
detur pꝛopter digeſtionẽ citam 4 facilẽ membꝛi oif?
ſolutionem. Item Gal.de oꝛdeo ⁊ faba Fm medici⸗
nam dixit:oꝛdeum ⁊ faba quoniam temperamentis
membꝛoꝛum vicina ſunt:in multis locis fm medici⸗
nam ín vía babentur. Sed cum ccraz olco ínvngue
tís ⁊ caraplafmaribus fit oc oꝛdeo cõfectio talis: cli
ratur enim oꝛdeum pꝛimum ín aqua : ocinde affa?
tur: inde farína facra cum succaro conficitur tic: boc
in eſtiuo tempo:e ad ftomacbi refrigerium ⁊ cparís
valet:⁊ ſitim aufert cum aqua temperatum fiue co⸗
ctum:et cum codearío edatur:ſiue aliquantulum liz
quidum:vt fi cum mulſa bibatur. Inde fit ptiſanum
boc modo. Confligatur oꝛdeum: vt coꝛtex poffit aa
ferr « menfura fumatur oꝛdei vna ct aque decem:⁊
ramdíu coquatur oonec redígatur ad enam : dein⸗
dc coletur z potuí octur . boc valct ad faníraté cufto
dicendam coꝛpuſq; bumcctandus: fi críam refrigeriũ
S'o.cvítj.
ex eo plus appetatur:aceti pare cl parus admiſcea
tur:⁊ fi catide nature fucrit: parum addatur ſeminis
papaueris albi:ptiſanum fanum cerebꝛo vifum clar
ficat:c perfectiffimum in cozum coꝛpoꝛe fanguiricm
generat:nec minus dp panis nutrit:hoc prífanum fa
nis eíto3dum. 3nfirmis vero otucrtis modis cft dã
dum p:out vnicuiq; expedit infirmitati : fi vero ſta⸗
timvelis epatis calozem extinguere:bibe vt fupza ot
ximus.Si etiam evcolatiuum c mundificatinum: ct
prifanum cffe volueris;cum coꝛtice lud coquc: ti la
xatiuum ⁊ refrigeratiuum cocto ptifano manna fup
ponatur ⁊ mel eiolarum. fi pzopter epatis conftipa
tionẽ illud velis accipere:coque timul radices fenicu
li ez apíj: et accipe illud cii oxiʒaccara plurimum pꝛo
pter ventris foluctonem . Galie. dicit. ihiñ accipe
non ramen quanrum oxdeum opinatur valere. Non
ramen ftipticum cft niii eius coꝛtex rabcus fit: pꝛo⸗
pterca ftipricum magis cft albo rífi ruübeum. Natu⸗
ra riti calida cft ín pumo gradu: fic. ín ſecũdo.diuer
fis tamen modís bomíncs accipiunt illud:⁊ ſᷣm vri
quégs modum actio cíus ín plus minufec mutatur .
Aliquando nãq; illud mola terit:⁊ farinam cius ve⸗
lut trítící coquunr ; valet aurem cis qui mozt:oncm
patíunrur ín ſtomacho:⁊ ínteftínis. funt ct qui inte
grum coquunt cum aqua : boc valet ad coolenicam
oíarriam. 3jdem alij cus lacte coquütz amvadalco:
boc modo amíttit conftiparíonem fuam : z bene nu
trir:z bonum fanguinem generat: perma auget :
babet etíam rífi pꝛopꝛietatem ꝙ fi cum ipfo; vel cum
aqua ipiius lentiginẽ laucs : aufert ipfam ; ⁊ cutem
mundificat.
Ilium frigidum cft in primo gradu:ficin
fecundo.teftatur bocleuiras ctus conca
! 'uizas viſcoſitatis vnctuoſitatiſq; abſentia
nutrit minꝰqᷓ grana cetera ec quibꝰpanis
fit:ſanguinem minimum nec laudabilem generat:ta
men ſiccitatis fue gratia confoꝛtatiuũ ſtomachi cft
alioꝛũq; membꝛoꝛũ coꝛpoꝛis:pꝛoinde et ventrem cõ
ftipar. Diaſcoꝛides milium diureticũ cffe dixit. Sſſa
rum ad toꝛſonem doloꝛemq; ventris calidum ſu⸗
perpoſitum valet: caufa autem nutrimẽti minimi cft
ſiccitas eius. Mon ab eís accípiendum eſt qui car?
ncs fuas augmentari ⁊ pingueſcere volunt: nec cís
qui laudabilem fanguínem fuo coꝛpoꝛi cupiunt ge⸗
nerari:ſed cís foliimodo quibus ftomacbi refrigera
tio ac cófo:tatío : humoꝛumq; cius fuperfluozum oe
ficcarío appetitur.
¶ De panico.
Anicum ín foꝛma c natura cft fimile mi?
lio:minus ramen nutrit eo:ventrem ma
gis conſtipat. Accipitur oíuerfis modis
* ⁊ pꝛo eoꝛum diuerſitate immutat actio⸗
nem fuam. nocunqs ramen modo pꝛeparato om
ni panico militi melíus eft:coquírur autcm fepe: aut
cii pinguedine:aut ci olco:ſepe in lacte:aliquãdoxᷣo
cum apoʒimate tritici coꝛticis « ampgdaleo. Cũ pin
6 up
Lwer
guedine coctũ:aut aim oleo laudabile eſt:quoniam
ticcitatem fuam amittit: ſapoꝛitatem ab eis:⁊ bonũ
nutrimẽtũ acquirit: oftíipationc autem faa pꝛiuatur
ꝛopter lubꝛicitatẽ ⁊ mollitiẽ pinguediuis olei. f£ us
acte ſimul vcl apoʒimate ſupꝛadicto coctuʒ laudabi
lius cft co qð cum aqua coquitur ſola. Coctionis au
tem cum aqua ouo funt modi:coquitur autcm aur fa
nũ: aut mola coufractum. SSanü autem ablato coꝛti
cc: etad enam mili) vel panici menſuram:quinde⸗
cim apponantur et aqua.ira. cocti groffum eft z ou
rim ad otgerédum:nec cft ventris conſtipatiuũ:gra
uat etiã ftomacoum:« cr co integrum eijcitur ad in⸗
teſtina.Hoc ctíà grauat: ideoq; cito carcdit ab cís
hac ergo ratiõe ſtipticũ non eſt. Mola tritü cequat
ita:farine mundate decies tantũ aque adiungatur:
4 poftqy bisvel rcr bullierit: frícatum digitis crcole
tur:calamẽtũ ſuſceptũ donec dureſcat excoquat᷑: ttc
; comcderc vtile cſt:⁊ ceteris ſubtilius cft digeriq;
fucilius:minus vo ſtipticũ c durum cft pꝛopter ſub⸗
ſtantie abſentiam.
¶ De fabis.
z Abc in natura fua frigide:ĩ ſiccitate ſunt
diuerſe.Comedũtur aure ſicce ac perfe
cde tempoꝛibus ſuis.Comedũturvirides
nondum meſſionis fuc completo tempo
rc. Airides frigide funt ⁊ hũide in pꝛimo gradu:nu
trimentũ carum minus:quia humoꝛes generãt groſ
ſos ⁊ ccudos.inflatiue:⁊ vẽtoſitatem faciũt in fupe
rioꝛibus ventris:pꝛopterea valde nociue funt. Sic⸗
cc vᷣo ſuiſq; tempoꝛibus perfecte funt frigide⁊ ſicce
ín pꝛimo gradu:non laudabilẽ ſanguinẽ ceãt:oꝛdeo
magis nutriũt accidẽtaliter: nó naturaliter duabus
de cauſis. Cina pꝛopter ſubſtãtie groſſitudinẽ ⁊ tar⸗
ditatem diſſolutionis ex membꝛis: ſubtilitatem vᷣo
ſubſtantie oꝛdei ⁊ diſſolutionem ex membꝛis citã ſu
perius diximus: vende minus nutrit. Secunda pꝛo⸗
pter ſue multitudinis groſſitatem ⁊ viſcoſitatem eiꝰ
vade carnem inflãt c dilatant: z operantur ín ca qð
fermentum £a farina vcl pafta: pyopterca ín ſuperio
ribus ventris ventofiratem plarimam groffam gcne
rant ⁊ inflationem ec qua fumus íncípit afc&dere ce
rcbzo nocẽs:⁊ ſomnia multa 7 coꝛrupta inducit. a
bocergo naturalícer brit fabc: nõ cis alíquo coctío
nís modo poffant auferri.vnde.Gal fabe fi nimiuʒ
coquantur:ventoſitatem ⁊ ínflatíoncm ſuã ſicut oꝛ⸗
dco auferre nequimus: mínuere tame poſſumus.Ex
perimento autem bocpiobatur ín cis quí fabís vtẽ
tcs affiduc thetinationẽ.i.indigeſtioncin patiuntur
⁊ éiflationem: etfi faniffimi fuerint. Itẽ Gal. fabe
Fin cibum inflationem faciunt : 7 dure funt ad dige⸗
rcudum: ⁊ $m medicinã adiuuãt bumo:cs ecacarc
oc pectose ⁊ pulmone:quoniam colamentum babet;
t ídco nó moxantur ín ſtomacho:ſicut alij groſſi cibi.
OManifeſtat bec colamcritum earumqs mundiífica
tio:qua autem errcríus mundificari cernimus: cũ ca
yum farína abluitur:idcirco ad lentígíné valet. Qui
ad cutẽ coꝛpoꝛis fut mundificarivolucrit:ex farina
rum lauari aſſucſcat. Apoſtemati ín mamillis
vcl ín teſticulis appoſite ex farina cocta in aceto ca»
thaplaſmate facto diſſoluunt.Om̃ia aurem que dixi
mus earum inſunt medulle tantũmodo:coꝛtici ante
nibil:cit enim ſtipticus ⁊ colamcntus nullũ habens:
vndc aliquãdo fabas decoquimus cii coꝛtice tn ace⸗
to damuiq; diarriã patientibus pꝛopter detectionẽ
cotéríuc virtutis ín ſtomacho c inteitinis. Eligẽda
aurcm cft magna alba ro vetus:diuerſiſq; coquitur
modis: vnde diuerſe funt eius in coꝛpoꝛe actiones:
fant náqs cocte in aqua:ſunt autẽ aſſate (anc. Aqua
cocte laudabũioꝛes funt;quoríam aqua eis plurimũ
gatcrt vẽtoſitatis ⁊ groſſitatis: maxie ft eieca aqua
pꝛioꝛit altcra adiũgat᷑: bec q5 dccoctio duobꝰfit mo
dis:aliqfi cii cozricczalíqr ſine.Cũ coꝛtice cocte dure
funt ad digerendũt inflatiue:ftípticíras cm coꝛticis
fabarti egeſtionem pꝛobibet vẽtris: moza ctus ou
turma ín ventre neceffe cft vc inflarionem c vento ?
fitarcim generet. Soíne coztíce minus font inflattue
cíto digeruntur. Et fi ius fiat calcfacríuís rebus ap
potitís;er píperc longo 7 ʒinʒibere:⁊ olco amygda⸗
lco:pfecra eft medicina ad coitus operatione.sount.
quí eis veſcuntur elixis aliquando cfi coꝛtice: aliquã
do finc.iDc clixis:idẽ q9 ſupꝛadiximꝰ iudicamꝰ. f£ o
eſte ramen alíquado cum menta oꝛigano⁊ cymino ⁊
fimüibus ſuã ventofirare inflatíoncm minuũt.Aſ⸗
fateramen ventoſitatis minus babent « ínflationis
ad oígerendum funt autera ouríffimc ; veruntamen
fiaqua infundãtur poft affationemz cus cmino mé
ta« oxgatio comedátur parté duriticiamittũt. Dia
fcozides fabe ínquit noue veteribus magis ſtoma⸗
chonociue füt. A abe mite faríme fenugreci cataplaf
matcfacto ati retro aurículas valent, Ad lí
uoꝛem füb oculis fimiliter cum rofa my:rba 7 tbure
ouíqs albugitic valent | Hd eríccationem lippitudi⸗
nís oculo:à cataplafmate facto valét , Maſticate c
tonfe tempozib^appofite humoꝛibus a capite ín oct
los ocfcendentibus refiftunt. Cum vino cocte fi ca
taplafimata fit cr eisteſticuloꝝ apoftema diſſoluũt:
Farina carus pueroꝛum appofita inguinibus libidi
nem — in quibus píli nafcuntur ſu⸗
perpoſite: ſubtilẽ ac oefecrü pilum faciunt , Sciſſe
quoq; in ouas partes:cataplaſmate fuper birundi»
sum moꝛſibus facto:ſanguinem ſtringit. Mamillis
lactis coagulatione induratis appofite diſſoluunt ⁊
lactis adiuuant exitum:ſi cum alumine et olco vete⸗
ri miſceas ſcrophulas diſſoluunt. Aqua carũ lanam
tingit.
determinauit auctoꝛ de tritico vero: hic de nó
pero: vt deʒizania vel lolio qð idem eſt:et oiuíditur: q: pit
mo ponit ʒiʒame generatíonem : fcóo eius iuuamenta ; ſe⸗
cftda ibi: Si fannc oꝛdei admífceaE Tũc fequi£ illud captm
ín quo determinat de o:deo ibí : Oꝛdeũ frigidü c ſiccũ. Et
ín ífto pꝛimo oerermínat oe o:deo abfolute, Secüdo per cõ
parationem ad riñ.ſecũda ibí verfus finem capti , sat. ow
atri. ¶ Queritur vtrum sísanía poffit gencrarí cr triti?
co: videtur qp non: quía tn elementis cft generatio conuer⸗
fiua t recipꝛoca: ende ep aere fitignis c. non vero ſic de
aialibug:illa ergoque magie eicínanf elemérís macte bar
bebunt generationem conuerfiná dp terre nafcentía t dp ve
getabilia: f$ mineralía nó bnt generarioné recip:ocá : ncc
conuerfiuam;q: dieit pe quarto metheoꝛoꝝ.ſciant om̃es
Dietarum particularium.
artifices alkimie fpecies metalloꝝ tranſmutari non poſſe:
ergo multomagis terrenaſcentia:vel vegetabilia nó habet
gnationem conuerñiuam.Sed ex tritico non por gnari 515a
nia nifi gñatione conucrfiuazigitur cũ iſta gnatio non fiz in
vegcrabilibusznon fiet m trínco « 5i5anta. Itẽ dicit pbs in
bc aĩalibus:ꝙ fi fpecies o:dínetur ad aliam:decẽs ctt cp ad
nobilioꝛem fiuc ad mínus viles; vnde mufca gnatur media
te verme que eft nobilioꝛ:ideo potius 05 generari triticu ek
sísania d econtra, 3a contrarium eſt iſte auctoz. ¶ te;
nus queritur quare ez trítico magis generatur lolium dp cx
alío grano . Ad íftud vitimum — ꝙ triticum eft quaft
granum exiſtens in centro refpectu aloꝝ granoꝝ: t in mc»
dio bonítatís coz. £t ficut oat pbs ín erbicis : oifficile eft
inuenire tnedíum:facile vero eft diuerti a mcdio: vnde plu
ra contrariantur tritico cum fitín medio bonitatis qp alijs
granís cum ſint in circunferentía: vel veríus circüferentia;
-pzopter quod ⁊c.Scda cà eſt:qꝛ triticum eft nobiliffimü in
tcr cetera grana vt oícít fuperius: z quanto aliquid eft nos
bilius:tanto plura requiruntur ad eius generanonem z et
. quanto plura requiruntur ad eíus generatione;tanto ma»
gis accidit errozin cíus gatione: vt ps ín bomíne in quo p
pter banc caufam potíus accidit erroz:d in generatióe alio
rum aiabum:vade vídemus plures botes cecos naturałt:
⁊ alíos claudos:⁊ ctíá multa móftra ín natura bumana cos
tingunt:vt mola c alíoz multe figure ⁊ varíc , zd iftud pot
- adduci pbs ín topicis:dicens ꝙ facilius cft ocftruere P có»
ftrucre oíffinitionem.ratio q: plura requiruntur ad eiꝰ con
ftructionem d oeftructonem. ld primam queftiones oíco
ꝙ poſſibilis eft generatío sísaníe cx trítico. ld pimus oíco
q vnum mínerale poteft cóparari ad aliud eiuidem ſpeciei
vt iſtud aurus ad iftudvel llud:aut poffunt comparari me
talla diuerſaꝝ fpecierus: t bocoupliciter aut bec ſunt eque
nobílía:c fic cft impoffilxle ꝙ vnum in aliud mutetur ; aut
comparatur vnurm ad alíud alreríus fpeciei macie nobüe
t fic poteſtvnum mutari in alud.Sed cgo diſtinguo oe po
tentía:aut oc potentía nature aut artis:de potentia natus
re intelligo t non de tía artís de qua loquitur philo⸗
fopbus ín metheo atus. ld fecundum oíco ꝙ quedas
generantur a natura cum intentione nature ⁊ fic concedo,
aut pzeter intentionem eius:⁊ ficcr nobilifit vile.vt oe tri»
tico loliũ:⁊ ífta vía gencrantur vermes ⁊apoſtemata ũ coꝛ⸗
poꝛe humano er fuperftuo nutrimento, €lel oicendus qp 5i
5anía fit ez tririco citius per viam coꝛruptiõis dp generato
nis:⁊ ficnon cft tranfmutatio ſpeciei ín ſpeciem:immo poe
tius coꝛruptio nobilis ſcʒ tritici. 4T Queritur in qua regio
tic plus generetur lolium ertrítico:an ín bumída vel ficca,
Palladius dicit ꝙ ĩ humida:dicẽs in agricultura p humi⸗
ditas facit degenerare plantas:ſed perdegenerationem ge
nerat᷑ lolium ex tritico:igitur. Item dicit philoſophus in t
bro oc plantis:ꝙ ſol eſt pater plantaz: terra vᷣo mf. In illa
g regide ín q̃ fol ínfluít recte ; funt radi) folares vel caloꝛ fo
uis füp plátas:ín (lla mín? plãte oegenerár:fed eft in ca.⁊
ficigit. 3n Sri cft aucto: in Littera: plus ftt ifta genera?
tiom ſiccis € coxuptte tempo:ibus. Item continens im»
mutat contentum ad fuam craſim:vt vult philaretus ín li⸗
bꝛo pulſuum:ergo cum medulla lol) fit calída « ficca: ge⸗
nerabitur ín c3.4 fic. fimiliter ⁊ medulla tritici erit cat. 7 ftc
ca:quod cócedo. Vnde Dico qp plus fit sencrarío loltj er tri
tico in regione ca. fic.q in bu. quia calidítas ⁊ ficdiras con
ſumunt humiditatẽ aeream quc erat ca.c bu.ín trítico : et
cum boctrabit caloꝛem narura!em ipfius tritici ad erteríoo
ra. facit ipfum erbalare. 3tem ipfam reſoluit:⁊ per cons
fequens inducit ibi complerionem frigidam c ficcam: coe
plerio vía eft ín ſpeciem: vt oícit pplofopbus : € per iftam
Viam ín ca.c fic.regione generatur tolium er tritico gd pꝛi
mim argumentum oíco ꝙ oupler eft bumidítas:queda ac
aderalís c füpflus erpáfa fupza terram. talis fact plãtas
begenerare:c oe tati loqtur palladiue. £ft alia hũiditas eſ
ſentialis d cft calida ⁊ humida aerea.« talis non facit oege
nerare plantas: oe (fta loquitur aucto:íftez non palladi?
Dicendum ꝙ licet humiditas facíat degenerare triticũ
&on tamen adco vttaciat generare loliutn id fecundum di
Fo.cix.
co cp fol oe perfe facit ad generationem plantaruʒ:tamẽ oc
per acadens faar ad degenerationem:ſcʒ humidũ radicale
confumendo:c calozem naturalem í retoluen*
do:⁊ hoc modo fir oegeneratio in trinco a calo:c. ([ Quc⸗
ritur vtri zigania babeat fomnus mducere ⁊ ebꝛietatem:vi
detur q non indicat fomnü:fc citíus inftantias vigilar
Quia oiat conftantinus qp quidam eft fumus fuauís c mul»
cebꝛis:⁊ talis caufat fomnus:quídam vero eftfumus capzi
nofua maliaofus pungitiuus caufane vigilias:⁊ non fom
num:cum ergo ex sisanía gencretur fumus capꝛinus € rü
gitiuug:igitur cc. "Stem narcotica que funtfrigida in quar
tovt opíum mandago:a tufquiamus ⁊c.inducunt fomnum
vtoicunt auctoꝛes:ĩſed sisanta non cft fic frigida:igitur. 3n
contrarium eft aucto; in littera:dicens qv mentem rurbar c
inebꝛiat.Solutio c» queftio eft affirmatinavera. $55 duplex
eft ſomnus:quidam naturalis qui fit ez fumo mulceba : et
talem non induat zizania.Quidam vero eft imaturalis:et
fir ouobus modis:quía aut fit per viã infrigidanóis «moz
tificationíe fenfuum et ſpirituum: et iftum facit narcoti
cum. lio modo fit virtutem animalem retrabendo:ct pꝛi⸗
mo modo non:fed ifto modosísania inducit fomnum inna⸗
turalé:q; ab ea refolintur fumus maliciofus venenofus ct
pungitiuus:qui ftatim petit cerebꝛũ:⁊ puenit ad virtutem
aialem:ctunc virtus aialís fentíens ilg fumi venenofum
rctrapit ſe:⁊ cũ pac retrabunt fpüs ⁊ ínfluentia Dos
ad fenfus ptículares:c tunco:gana immobílitant:c B mo
sísanía inducit (omnum c ebꝛietatẽ. Per iſta ps folutio ad
argumenta. ( Queriturvtrũ panis catidus aur frigidus fa
ctus ex si;anía inebꝛiet puis: videtur cp calidus:q: mas; va
po:ofus t euapozatínus d frigidus:ígirur.Sótraríü vide
mus ad fenfum:q: narcotica — plus inebꝛiant: fom
nius mducunt d caidazigitur, id bocrfide£ cp inebꝛiare b
eſt duptr:aut plus.ã.citius:⁊ fic oíco ꝙ plus ca.d frigi. aut
plus.Crardíus oíflolutur c plus ouratci? inebuatio:c fic
econtra: t p poc p5 folutio ad alia argumenta. C Quæeritur
cuíus complexidis fit oꝛdeum.Et videtur c» cade t bu. cz
dicit yfaac in dietis vniuerfalibus ꝙ oupler eſt dulcedo: qs
das deficcans ⁊ talis fubtilis eft in actione:⁊ ralis efti mel
le.:£it aliabumectans vt oulcedo o:dei:fed oulcedo bume
ctans fundatur ín calída fubfráría:ergo cum fm yfaac dul.
bumecrans fundetur ín fubftantia ca.c humida:igitur ca.
X bi.erit ozdeum. 3item ptiſana que cft ca. c bu.ocddit ab
o:deo:fcd omne ocafum atteftatur eía quo oecidíturzigi£
In cótrarium cft auctoz dicẽs ꝙ eft fri, fic.in pímo srzdu
qOconcedo. ld pꝛimũ argumenti dicũt quida g eft cat.et
bu.quantá ad medulli:fed quantiiad co:ticé t medulla fi»
mul eft fri. fic. Sed iſta folutionon valetzq: ific auctoꝛ nó
loquitur oc o:deo nifi inquantü nutrit:⁊ qꝛ non nutrit vifi
ratione medulle non coꝛticis:igitur. Dicas igit aliter ꝙ
medullabs duplicẽ ſubſtantiã:quandã ſcʒ fric fic.in centro
eius:⁊ talis eft ibi a dñio:⁊ quãtũ ad iſtã ponitur in gradu
Et aliam quandam aereã ca.⁊ bu.7 ifta eft ſubiectum dul⸗
cedinis: t quantũ ad iſtã non ponit in gra.⁊ oe tali loquit᷑
yſaac in vniuerſalibꝰ. ld ſcðm dico pm cq dicit aucto; fus
perius ficca p elizationem acquirunt humiditatem:⁊ humi
da p aſſationẽ ficaitate. Sir dico oe ptifana qp p eliraticné
acqrit bumídítaté: vfi nó eft bu.p (e:f5 p arfiadi: f oꝛdeũ
eft ſiccũ oc (cL uerit qð magis nutrit aut triticũ: aut oꝛ
deü.vf q triticũ:qꝛ maioꝛẽ b5 ↄuenientiã cü natura büana
ſ fupius otat yfaacin dietis vtibꝰ:ꝙ nutritio fit p 2ucnie
tià ad naturá Dumaná:igi Itẽ grand nutrit róne medul⸗
le:f5 tríticü pP b5 oe medulſa:igit᷑. In 3:u5 cft aucto: tira
dicẽs auctozítate f£a.« oꝛdeũ ceteris granis nutribiliꝰ cft
c laudabilius:⁊ iõ videt effe 2zictas iter $a, t ruf. q: ru
fus dicit cp triticũ mutribiti? eft oꝛdeo.Et yſaac ſoluit ínlra
dicẽs p nó eft 2zietas:q: Wa.intelligit acadctafrzq: tardi?
ouernt plus moꝛat᷑:⁊ tardius a mẽbꝛis diſſoluit᷑ Sed ru
fus intelligit naturalr:qꝛ citius ↄuertit᷑:⁊ diti? a me: diſ⸗
ſoluit᷑:⁊ ita nulla € Zꝛietas.Sʒ iſta ſolutio vſaac videt᷑ pati
calũniã:q; dicit qp fabe magis nutrit acadéralr d oꝛdeũ €
nónaturalt : ꝓpter bocaliter dicendum qp Bo trellígit re
fpectu granozum octermínando:um; vnde oꝛdeum nueri⸗
o?
Liber
bilius eft granis determinãdis:⁊ q: oe triticofüperius oc»
terminatum cftzigitur non comparat o:deum nift ad triticũ
cum füperíus ca comparauent. immo folum cornparat oz
deum ad alia grana (nferius octerminanda: vt ad miliu⸗ ⁊
rifum c panicum:quibus nutribilius eft.Q Queritur q9 fit
melf?m regunic fanitatie tritici aut oꝛdeũ: videt ꝙ oꝛdeu⸗
Q:iliud qð citius oígentur plus valet:poc eft ozdcus: vt ot
cic in líttcrazigirur. Itẽ dicit bippo.in regiméto acutoꝝ:qð
ledit fanos:ledit egros:t quod uiuat lanos iuuat egros:ſʒ
ptifana o:deí plus iuuat cgros dp facta ex tritico; tguur ct
f:nos:igitur cum oecifim attcftatur illt a quooccidit 3n
contrarium eft aucto: fuperius vt patuítzq: plus babet oc
medulla ⁊ maioꝛem conuenientiam cum natura bumana.
quod concedo. &d argumentum dico ꝙ ulud folum tenct
quando fit comparatio vníus indiuidui ad aliud indiuiduũ
⁊ nõ fpeaciad ſpeciem:⁊ q: oꝛdeum c triticum funt diuer
farum fpeaerum;igitur non tenet. Ad fecundum dico q fe
cus eft oe ptilana c oc o:deo:quia ptifana melio: cft gris
in vía medidne:quía oatur ad altcrandum: et altcratio fit
p cotraría:fed panis oꝛdei noccert illis:quia eftfri.c ficus
nutritiofit per calida: c panís oatur ad nutríendum, $55
ptifana tritici non potcft alterare malam complexione cal.
& ficcam:aus fit calida:igitur cc.non cft fimile 4 Quet itur
vtrumrisi fit ftipticum:vtoíat yſaac.Contra dicit ylaacin
oíctis vniucrfalibus:q: fapo: ftipticus frig.eft z ſiccus:ſed
nii eft ca. ſic.igitur. Item nsum valet in oíffinteríacbole .
rica vt oicit.fontra:contraria contrarijs curantur: fed risí
eft ca fic igitur. tem dicit im lutera q rii rubeum plus
valctin oíffinteria cpolerica d albũ.Contra:quanto eft ma
gis rubeum:tanto eft calidíus:et ita magi augmentabit
oiffinteriá cpolenicà. d pꝛimum oíco qprisi eft ftipticu. $5
oupler eft ſtipticitas. Vna eft que eft velur n ſpecies
4 ifta fundatur in frigida ⁊ ficca ſubſtantia:⁊ ſic loquitur in
dietis vníuerfalibus «non hic. Auo modo accipitur ſtipti⸗
citas:pꝛout nominat fpedem compofitionis ; c ífta poteft
€ffc in fubftantia calida 4 ficca: fic fumitur bic: ende risus
ſtipticum eft.i. vifcofum conglutinatiuum:⁊ conſtipatiuu⸗
Ad fecundum dico ꝙ non valet ín diſſinteria cholerica: ra»
tione fue complerionts cum fit ca. fic. c ratione fuc ſubſtã
ne conglutinofe: vifcofe ⁊ confolidatiue, fld tertius Dico qp
quiarubcum cft groffius ín ſubſtantia:ideo magis vals in
oíffintería cbo.nó ratione fue cõplexionis. ¶ uerit vtrũ
miliü fit calíde humide compleríonís:q: fm yſaac t ui»
c&.co:ter cuiuſibet grani⁊ cuilibet femínis eft frigidus
ficcus : ⁊ medulla calida z pumida:c a complerione centra
lroznomínatur vnüquodqs:igitur aum medulla mili) fit ca
lída c bumída fic c milium. Stem omne euapozsríuum cft
cali. t bu. fed milium cft euapozatiuum;vnde bíppo. ín rcs
gimine acutoꝝ oocctín pleurefi facerc euapo:xationem oe
milio ⁊ fale: vnde oícit ꝙ tale atiuũ eſt foꝛtius: igit.
In contraruis eft aucto: in littera dicens qp eft fri. in pꝛimo
? fic. in fecundo. Aterius oubítatur oe boc qð dicit vſaac
ipfum effe diureticum ⁊ vꝛine pꝛouocatiuum.Contra:om̃e
diureticum calidum eft ⁊ ficasm:fed milium eft fri.⁊ ſiccuʒ:
ígitur. tem omnc diureticum eft ſubtilis fubftantie:fs mí
lium eft groſſe fubftantie:vt dicit ín lra:igitur. Itẽ dubita⸗
tur oe box qð diat ín littera:ꝙ milium valer contra toꝛſo⸗
nes ⁊ doloꝛes ventris. f£ontra: tozfio ventris generatur a
ventoſitate:ergo omne (lid qð ventofitatem conſumit có»
petit:fed milíum eft frí.« ficiaitur. gd pꝛimum argumétü
dico ꝙ comparando coꝛticẽ cuiu graní ad medullam
cuiuflibet:ficois coꝛtex eft fr. c fic. t omnis medulla caet
bu.cífto modo non ponunturín gra.Alio mo fit cóparatio
medulle ad medullam: boc modo ponturtn gra, fic iſta
compatione medulla milij eftfrí. fic.refpectu medulle trí
tici:t boc modo loquitur aucto: ín lírtera: t aliomodo Aui
cẽ.⁊ yfaac.sld fecundum oíco qp milii oe fe nó eft euapoꝛa⸗
tíuum:fedróne toꝛret ctionis c mírtionis cũ fale etiam ef;
ficírur plus. Uel dicendũ q boc eft ratione cuiufdam ſubſtã
tie calide c humide exiſtentis ín faperficie acquífiteab aerc
extrinſeco:⁊ ratíone iſtius non poníturín gradu:⁊ eft pau
ca talis fubftantia calída ⁊ humida:⁊ nõ eft ratione fue füb
ftantie centralis que eft frigida ⁊ ſicca:⁊ ifta diſtinctio bas
bctlocum in mulzis terrcnafcentibus:vt ín caule ⁊ endiuia
idcobon& cft eatn habere pꝛe manibus; quía per iftud fols
uitur alíud quefitum fcs p eft diureticum ranone ſubſtãtie
fuperficialis t non ratíone centralis. Vel Dicendum qp ques
dam fünt pzo ria vzinam per fc; vtpote diuretica: alia
per accidene fcs retinendo feces in iteftums ratione
fiie aroffiticixquía oicit yfaac in vr:inis: ꝙ oüminutio vnius
fuperfiuitaris cft caufaaugmentationie alterius vtpater,
fid auuo dicit qp valetad to:fiones ratíone fuc ſubſtantie
fi ialis c nó centralis; etiam ratione fue tozrefactio
nis. «T sDubitat oc panico: dicit yaac fuperius cp miim
minus nutrit $ cctcra grana:ergo minus nutrit cp pantcu,
*$poftca oiat in capfo oe panico: panícum minus nutrit
co JDicendum qpnon cft cótranictas: vnde credo qp panic
fimpliciter minus nutnt d? milium c d cetera grana. Et di
£0 q aucto: comparat miliũ ad alia Grana diuerſa ín fpecie:
« panicum non eft diuerſum ab ipfo mílio:idco non compa
rat tunc ipfum mium ad panicum. ¶ Queritur oc fabisin
víanutrunenti reſpectu o:dcí: vídetur qp o:dcus magis nu
trat d faba: quia dixit füperi? qp ozdeus ecterís grani ma
gie nutrit:fed faba eft aranum:igitur. rem o :dcü minus
babct Dc co:tíce plus oe meduila dp faba que babet coꝛti⸗
ccm ouras magis 2 gromoꝛem:⁊ ín maioꝛi quantírare.
contraríur eft aucto: inlittera. Preterea fcóo fm Ari
quale vero alterat:nutritio ergo fit ratione quantiratís : fs
faba eft mato: oꝛdeo:igitur.Aũã hoc dicitur ꝙ duplex eſt nu
trítio:quedam cft ppanraftica:c fm ſenſum:⁊ oe tali loque
do faba magís nutrit ozdco: vnde fabe magísipínguár Pm
apparetitíam:quía ratíone ventofiratie fabarum cutis er?
tenditur qua otftenfa videtur effc pinguis fm ſenſum. Alia
eft nutritio £m veritatem:⁊ tunc o:deum magis nutrit: ;
citius conuertitur ín fübftantiam membzozum : et ponit
exemplum oc furfure qð magis impinguat equos:⁊ in bꝛe
uioꝛi tempoꝛe d granum: boc pbantaftice c Pm fenfus: qx
cos magis ínflat:c cutes oíftendít, Vel dicendum meli? ci
íftoauctozezq fabe magís nutriunt accdentalíterzfs oꝛdeũ
magís naturaliter. &ed contra iftam folutionem:fabe funt
lubzicat'ue vtoicitlittera:mon ergo plus nutriunt acciden
talter, SRefpondeo ꝙ intelligit littera oc, excoꝛticatis: fi
uc oubio fabe excorticate non magíe nutriunt accídentali
ter.fed non excoꝛticate magis. €lel oicendum q licct fabe
fint lubzicatiue ín pꝛima ⁊ fecunda oígeftíone : non tamcn
in tertía:immo multum immozantur mernbaíe:c oc ífta tcr
tía oígeftione loquítur aucto: im littera cum dicit:q magis
mo:anrur ín membzís:c íta adbuc magis nutriunt fabe ac⸗
adentaliter.bisvifis patetfolutio. ([ Queritur quod ma»
cis competit in regimine faní.aut fabavel oꝛdeũ. Arguitur
q o:deum:q: magie affimilatur tritico: vt fuperius dicit au
ctoꝛ:igitur. Sites illud qð citius digeritur in ſtomacho⁊ cpa
te magis in regimine ſamtatis competit:cum natura tunc
minus laboꝛet:ſed oꝛdeum eft huiuſmodi vt dicit fuperius
igitur. Contra:dicit aucto: inferius hic:idem m dietis vni⸗
uerſalibꝰ:ꝙ pifces fquamofi melioꝛes ſunt nõ ſq̃moſis cus
tota ſuperũ uitas cedat ín fquamas: t caro remanet pura.
fed illud quod facit fquama ín piſcibus:facit coꝛtex ín gra⸗
nis ⁊ rerrenafcenríbuszigitur que grana maioꝛem babent
costices:erunt melioꝛa ín regimine fanitatis ficut fabe. Itẽ
otarpbilofopbus ín topicis ꝙ idem eft fanum fimpliciter
X fanum bomini benc oífpofito.fanum ergo botníní caro
eft fanum &m quid ⁊ non fimpliciter:fed fanum fm quid cft
egrum fimpliciter:ergo cum oꝛdeũ fit fanum hommi egro
erit oxdeum egrum ⁊ malum fimpliciter:fed nullum rale
compctitm regimine ſanitatis:igitur. Duo pꝛima argumé
ta tenco pꝛo conclufione. id primum argum entum ín con
trarium oícendum ꝙ duplex eft abundantia fuperfluíratis
Ina que fitab opere nature: vt ín pifcibus fiunt fquame:
Ttalis depurat nutrimentum.Alia eff que non fitoperena
ture:ſed er abundantia materie ímpure:« talís nó facít ad
bonitate nutmén ficut ín faba.Ad fcóm oíco qp aliq fana
funt egra duptr:aut róne egritudis:« talia fütfana fm qd
ctegra ſimpir:q̃dã vo cõpetũt nõ rõne cgritudis: f$ roue
Dietarumparticularium.
virtutis:⁊ talia funt (ana ſimpliciter. c boc modo competit
o:deum caris fcilicet ad füflentendum virtutem. ¶ Que⸗
rirur vtrum omnes fabe tas ſicce qᷓ virides ſint eiulae com
plexionis.Arguit᷑ ꝙ fic:qꝛ dicit philoſoppus qr cõplexio eft
via ín ſpẽm:ſed ſunt oẽs fabe eiufde ſpẽi:igitur. Item que
eft comparatio coꝛticis ad coꝛticẽ:ita medulle ad medullam
fed coꝛtex fabarũ tam viridium d ficcarü eft vníus comple
gionío: fc fri.c fic.crgo ⁊ medulla tam virið.qᷓ ficerit ca.c
humida. 3n contrarium cft auctoz ínlíttera dicens qp vino
des funt rigide ⁊ humide in pꝛimo grada: fice fri; fic in
p:imo.sld bocoícendum ꝙ in fabis eft duplex complerio:q
das eft radicalis c figa: c ifta eft cadem ín viridibus ⁊ ficcis
C ifta eft via in ſpeciem.Alia eft complerio fluens d oiuerfi
ficatur ſᷣm nutrimentus:t ifta otueria in virid:bus c ficds
rcperitur. ld poc oícit fcóm argumentus qp non cft fic oc
€o:tíce c medulla:q: cozteg fempin vtriſq; nutritur ep nutri
mẽto terreo ⁊ ſicco:io eft femp fri. ficf5 medulla in virídi»
bus nutritur cc bumido aquoſo:ideo frigi. c hu.eſt: fed ci
in p:ocefíu tempoꝛis illa bumiditas aquofa oigeratur ⁊ de
ficcetur:znmutritur cr humiditate ficcazideo eft im ficcís ficca
⁊ a medulla que cft centru5 ocnomínaturcopierioA ue
ritur que magis nutrit aut viridis:aut ficca: videtur cy viri
dís:quía quáto aliquid eftt. atius rito melius nutrit
« cítuis oígeritur:fed faba a remperamento declinat p fic. —
citatem:humiditas igitur cam reduat:igitur cc. Itẽ dicit
gfaaciuferíus, qp omnis fetus ficce matris:quanto pꝛopin
quio: partui tanto mclioz: vndc vitulus melio; eft bouc an
tiquo:ergo cus faba viridis fit quafi fecus ficce matris:feq
tur ꝙ quáto vicinio: rerre:táto melioꝛ:ſed vindis cfr bmót
igitur. 3n contrarium eft aucto: ín littera dicens qp fabc fic
€c fanguinem gencrant laudabilío:é:c íta magie nutriunt
viridibus. Item enüquodqs digeſtum meli? eft indigeftoz
fcd faba ficca oígefta eſt:qꝛ pzoccfíu tempozís fua humidi⸗
tas aquofa digeritur.Ad hoc dicunt quidam:g in via oícte
ſicce funt melioꝛes pꝛopter rationes ftatim oíctas:f5in via
medicine virides ſůnt melioꝛes:q: magis alterant malam
complexionem ficcam ⁊ calidam, &lel dicẽdũ cp comparan⸗
. doipfasvniuerfahter refpectu cuiuſibet tépo:is ficce funt
melioꝛes:ſed comparando particulariter reſpectu eſtiui te»
pos: virides funt melioꝛes:qꝛ in eftate calo: eft acutus:
Qui per bumiditatem 4 fri. fabarus viridiũ temperaturzfed
" ficcefabcadderent tunc ín oíicrafiá:fi comederentur, Clel
oicendus q ſicce melioꝛes funt abfolute: q: fangamem lau
dabilioꝛem generant refpecruvindáüsm Ad pꝛimum oíco q»
bumíditas aerca melioꝛat nutrimentum:⁊ talis reperitur
in ficcis.fed bumiditae aquofa índígefta peiozat nutrimen
tum:que in vírídibus reperitur.Ad ſecũduʒ oíco qp non cft
fimile:q: bos in pꝛima etate nutrítur ex nutrimento melios
ri c magis digeſto dp ín vctuftate:fed fic non eft oe fabis: d
idem bnt nutrimentum tam víndes d ficce. Secunda caus
ſa eſt:qꝛ fabe oígeruntur a caloze naturali. interioꝛi:et exte
rio:t : fed ín animalibus folum digeritur nutrimentum a
caloze ínteríozízet qz ín animalibus calo: eft acutioꝛ et foꝛ⸗
tio: ín íuuenturczigitur ( Queritur vtrum fabe aſſate fint
melio:es elixatis: t vídetur ꝙ elixate:qꝛ dixit fupenus ꝙ
neceſſe eft caidum er niue frigeſcat: ꝙ frig. ez igne cale»
fcat: ende opoztet p ficcus p bumidítatem acquírat humi
: t econuerfo:cum ergo fabe recedant a tempera;
metto per ficcitatem:zergo zc:q:in elipatione acquirent bu
mídítatem ab aqua zetin affatione maioꝛem ſiccitatẽ. Ite⸗
dicit pbs ín quarto metbeoz03. g illa que elirantur vnifoz
miter occoquunturzfed vnifoꝛmiter decoctũ melius diffoꝛ
miteroecoctozigitur. 3n contrarium eft littera. Pꝛeterea
fibe peccant per ventofitates:fed affatio cam rcmouet: igi
tur. Ad boc dicog fabe oíuerfa inducunt nocumenta:f illa.
debet apparari. Dico ergo qp fabe a partc fue complertois
eum fint fri. fiz.índucunt conſti nem ventris:que ree
mouentur per elixationem:⁊ fic procedunt pꝛime rationes.
Jitem fabe quádoq inducunt nocumentum a parte fue có
poſitionis cum fint ventofe: c ventofitatem generãt: ⁊ qua
tum ad iftud nocumentum remouendum feu. diminuen
dum oebentaffari;o: per boc 9$ vat ittera remouctur
S'o.ct.
ventofitas;c procedunt vltima argumenta. i ígitur plus
nocet tozfio d» conftipatio :affentur t econtra. s£t fi ille quí.
debet comedere fabas:nec fit conſti necventoſus:cũ
ventofitas plug noceat aſſentur. ¶ Secundo queritur de
fabis a parte medicine:quare co:terfabarum eft magis ftis
pticus p eius medulla:cum coztices alioꝛum granocus nó
fint ftiptid immo laratiui:velit cozter tritici quí larat ven
trem. Katio eſt quía cozter fabe inter cetera grana cftiou»
rio: ⁊ fpifítoz: idco caloz celeftíe non poteft impamere in
cum caliditarcm ⁊ bumiditatem:rarione cuius baberet la;
kare:fed coꝛtices alioꝛũ granoꝛum funt rari: rarione cuius
faale redpiunt unp:effionemzieitur AT. itur quátu;
ad tertum:vtrum faba fit mediana ad coitua opes
rationes Zirguitur ꝙ non; quia funt fri.⁊ fic.fabe igitur ba
bent diminuere coítus. Stem malti funt audaccs vel eda»
cco; vnde multum appetunt: vt dicit Auic.ſed augmetatio
appetitus cibi oíminuit appetitus coirus:ergo ci fabe fint
mclancpolice nocent coítui, Item dicit p5s in oe animali⸗
bus ꝙ galline comcdentes nonouant: ergo a fimili
non augmentant coitum, £d bocoíco ꝙ fabe pzouocát cois
tum rationc ventofitatis fue crigentio virgam: fic intelli
git auctoz:fed non ratíone maginatiõis que inductiua eft
coitus:vt dicit pbs m de ammaũbꝰ:nec ratione materie ca^
líde c bumide pfandantis:nec ratiõe caliditatis ⁊ ficcitar]
ſtimulant:q; dicit Sa.in tegni.ꝙ ↄplexio cpolerica cft ma
xime venerea qꝛ ſtimulatiua.¶ Queritur ſuꝑ hoc qð in lit
tera oiatur ꝙ fabe maturant apoſtemata mamillarum.££ó
tra:omne maturatiuũ eft ca.⁊ bu.fed fabe funt fri.⁊ ſic.igi⸗
tur. Dicendum ꝙ boc faciunt ratione viui: cnon rõne ipa
rum:fed boc nibil valet:qꝛ ita bene faceret lignumvel lapis
ideo melius dicendum ꝙ maturant:qꝛ ratone ſue frigidi»
——— meatus c poꝛos:ratione cuius caloꝛ natura
us interius qui digerit 7 maturat. Item cum
mamulle fint fpongiofe attrabunt bumiditatee ad fcipfas
2b omnibus membꝛis:⁊ fabc repercutiunt cales bumidita.
tem:ídeo maturant bac vía. £t per banc víatn ftringunt li»
faba depilatiuuz.
Aidet᷑ »trouerfia ínter Auic.Sa ⁊ yfaac:q: vfaacoicit an
-nc amí
runt ventofitatem. Sed Auic.dicit q poffunt eaʒ amittere
Ad bocoico ꝙ ventofitas fabarum poteft impediri: non ta
men er toto aufcrriet fic íntellisit Sale.et yſaac:⁊ Auicẽ.
Quando oícír cp poteft auferri intelligitur.t. impediri,
lenti
icula.
Enticula frigida eft ín pꝛimo gradu: ficca
in tercio. Inueſtigata ramen eius natura
er duobus contrariis compofira inucnitur
vnoĩ medulla:altero ín coꝛtice. Coꝛtex ci?
acuitatem babet:vnde ventrem ad ſolutionem mo⸗
uet.Medulla ſtiptice eft virtutis ⁊ confoꝛtatiue fto
macbi c inteſtinoꝛum:vnde ad cholericam oíarrías
valet. Lenticule fimul cocte cum coꝛtice aquas rollc
⁊ cola: et oteum cum fale ⁊ aqua commiſce:potũq;
ſtipticis dabis:⁊ ſi aqua pꝛioꝛ eiecta firoum coqui?
rur alteram adiungas:ſolutionem minuit: cr fi cam
coꝛtice ablato coquatur:ct pꝛima aqua abíccra: fc
cunda addatur : melio: firad oígcrendum: ct ad
egcttionemcbolerícam rcfrigerandam fo:rís. Ani⸗
ucrfaliter dico:nutrimentum lentís groffum cft: ct
ad digerẽdum durum:melãcholicũ fanguinem gifar
Liber
marime fi cii coꝛtice comedatur:cerebꝛuʒ fumo groſ
fo implet ⁊ melãcholico:vñ cà eft doloꝛis ⁊ fallaciuʒ
foꝛmidoloſoꝝ ſonioꝝ.Stomachũ ⁊ inteſtiavẽtoſita
te ĩplet:⁊ inflamarione ⁊ conſtipationẽ facit: ꝓpter
ca ceteris granis ttomacbo plus nocet:⁊ pulmoni
ac oíafragmati ⁊ pelliculis — —
pelliculaꝝ:pᷣcipue neruis oculoꝝ:qm̃ hũiditatẽ coz
ociccat ⁊ oiftcpat fanis officit oculis:quãto magis
infirmis fue octiccaríonts c3: ventre z méftrua cofti
pac ingroſſat et exire nõ poffint exvenis matricis
Lens itaq; cũ costíce cocta ſicce cft noria cõplexio⸗
n paſſionem melãcholicã ín ca creat fient nigram
imo:ppeàz impetiginẽ:ſerpiginẽ cancrü elepbatías:
bis tij d bumide funt cóplerionis aliqñ pfunt; dco
i fie coztíce edantur bedropicis valer:cü coꝛticeve
ro nocctzaut ppter ventofirate c ínflarionem quam
creat. Lenticula laudabilis cft grãdis z noua co?
quibilis:accipitur fm cibü medicitia.fi Fm medici
n3 ppter cótétiuc virtutis cõfoꝛtationẽ c calefacrio
nem:aut ppter vétrís ſolutionẽ.Qui ad cõfoꝛtandã
vírcuté ↄtẽtiuã accipiũt:⁊ reftringede cbolcríce ege
ſtiõis cã:a costice ea mundẽt pꝛioꝛe:dũ coquitur cie
cta aqua:ſcða :coctegs acetü immiſceat:⁊ ar⸗
nogloffc frõdes:⁊ cius femina: mala citonia:⁊ ma^
la aaría meípila ⁊ ſiliaQui ppter ↄfoꝛtãdũ ⁊ cale
rufum ed nigrũ:odoꝛiferũq; cõmiſceãt. Pꝛopter vẽ
tris ſolutioneʒ accipienda cum fida:aut criſolocãna
gut cucurbita:ſiue molacbia. 3tem fm cibũ diuerſe
accipitur:aliqn folü cũ oleo aceto:aliqñ cus carne
recẽti:aliqñ cii ficca ⁊ falfa.f£ & aceto ⁊ oleo miozis
eft nutrimẽti:cũ carne recẽti maioꝛis. vero cuʒ
ſicca⁊ falfa peſſimꝰac nociuꝰ eft cibus. Natura nãq;
carnis ficcczin fe groſſa eft ad digerendũ dura.MOix
ta cum lente malicia ouplicatzvn cà cft calefactionis
incentioniſq; fanguis:et etiã ín melãcholicos ↄuer⸗
tit humoꝛes:iõ pcſſima eft maxime ſi cum coꝛtice fue
rit cocta. Item vt nó noceat ſi aptare volueris:emẽ
daa coꝛtice ⁊ in aqua elixa:pꝛioꝛẽq; eijciẽs aqua: fc^
cunda aũt miſce:⁊ cii aceto eã cõdi ⁊ oꝛigano: mẽta
pipe cymino 7 oleo vel amygdaleozaur fifameleon
iaſcoꝛides:cũ melliloto ⁊ celidonía:oleo rofato ex
lentc cataplaſmate facto ín oculís calídti patiẽtibus
apoftema diſſoluit᷑ Cũ malo cocta:et rofis
ficcis:puftulis vcl apoftematibus ín auribus appo
fitavalcr. Clalet itẽ ad crípífilas ⁊ fiffura ín pedíbus
ppter frigus di aqua marina:ſi coqtur ⁊ mamillis
:lac coagulatü valet babentibus.
¶ De robellijs.
vObellie De essei ma adu:medie
uͤrxer ficcti c hu.coꝛter carum ſtipticus cft.
ECoꝛtice ergo müdate laudabiles grant ci
bos:nec infiationc aut ventofirate faciunt
ficut fabe. Ad vfum edédibone funt ín eftate.« ín ca
lída regione. araplafma factti ec eis mẽbꝛis fracti
appofitüi ſolidat:⁊ doloꝛeʒ aufert marime fi cii fapa
fuerit temperate. Itẽ (us et illis velut ex faba factü
valet ad co:53:2 ad tuffim doloꝛẽq; ín pectoze./£ o7
cteq; cũ osdeo ⁊ criſolocãna:aut bletis febse patien
tibus pſunt:q̃ cc ſanguine naſcitk ⁊ cholera ru. Qui
ppter diarrie refrenãtionẽ illasvolunt acciꝑe:coda
Na aqua eiecta ⁊ alia addita: adm ixtis poꝛtulace
ramís ⁊ fücco maloꝝ punícoz:acídofosum; olco ro
farum ſumant.
«Pedes
yc; 3cer cft plurj nutrimẽti: ventrẽ bumectat.
C vsiná mouet mẽſtrua puocat; ventofitaté
Zw cii arcat c inflationem. 3dcirco fperma au
getrcoitũq; afo:rat. Eſt cicer viride nec có
pletüzeft Lue « coͤpietũ viride ad fabarũ potes mé
furare copararione:cadé eim d fabarũ cft ficcarum ⁊
viriditi:ciccris cft viridis ⁊ fici, Soíccti ouob? diui⸗
ditur modis. cft em̃ cícer albü z nigrũ.Albũ calidũ
citin primo gradn bu.in medio: ppterca nutrmecũ
cius qp fabarü maíus cft:nó tñ bonũ:ſed ad digere⸗
dü durũ ventofitaté ⁊ inflationẽ faciens:intantũ vt
carné inflet c dilatet:⁊ in ea idẽ faciet qo acerum in
ficco luto:aut fermẽtũ in paſta:vñ d covrüt pulchꝛe
cutis ftür:oelarara em̃ ⁊ cxtẽſa caro luceſcit ⁊ darift
catur. Idẽ coitum adiuuat:q; tres bs caufas ad coi
tá ꝑtinẽtes.i.caloꝛẽ:nutrimentũ ⁊ inſlationẽ. Ande
bipppocrates:cicerꝭ funt poteſtates oncotuerfcatqy
cotrarie:cũ coqͥtur eas amittit:⁊ in aq̃ vbi coqͥtur re
deũt.vnã dulcedinis:aliã ſalſuginis.altera cũ dulce
dine fua mundíficar: « excolat:⁊ nutrit nutrimento
bono:lac augmẽtat:humectat vẽtrẽ:apoſtemata oif
foluít ac minuit:⁊ maxime d ín tefticulís 7 retro au^
rículas funt.f£ us falfügine fua groffos humoꝛes diſ
foluit ac minuit:⁊ vꝛinã ⁊ mẽſtrua puocat; ventrem
humectat:valet yctericis:hydropicis. valetvlterius
ad totius co:po:is capitiſq; pꝛuriginẽ.Si eius ture
lauẽtur:impetiginẽ:ſcrpiginemq mundíficat. Ga.
inquit.Cicer bs quaſdaʒ amaritudines qͥbus aperi
tiuum eſt:mẽſtrua puocat:facilitatẽ faciẽs cr. vtero
pueri exeũdi: cucurbitinos lũbꝛicoſq; educit:vẽtrẽ
bumectat:ad yctericos oe oppilatiõe epatꝭ ⁊ felliva
let:lapides em frãgit in renibꝰ⁊ veſica:nociuũ eft re
nic veſice vulneribꝰ. Migrũ albo cft calidiꝰ:humi
dus minꝰ:ppterea amaritudo eiꝰdulcedie mãifeſtioꝛ
eſt:iõ plus albo in operatione epatis ⁊ ſplenis atq;
lapidum — cucurbítínis lũbꝛiciſq; valer: ad
epatis oppilationẽ:pᷣcipue ſi cum apío coquatur ct
——— bibatur ípfius. In augmentatiõe
em̃ lactis:⁊ fpmatís ⁊ ꝓuocatione vꝛine albũ cft me
lius fue dulcedinis fapozítatifqs cauſa.
¶ Superius yſaac determinauit oc granis ez quibus cou
ficitur panis:hic autem de illis ex quibus non confiatur.
¶ Dubitatur oe complexiõe lenticule:nã auctoꝛ dicit ꝙ eft
frigi.t ſicca.⁊ Auic.qꝙ eft temperata ín actiuis: tamen ma⸗
gis oecimat ad calidum: vt dicit. ifte aucto: intellicit de
ne centrali : fed Auicẽ.de ſuperficiali. ¶ Que⸗
ritur quare auctoꝛes magis contraríantur ín complerione
iftozum leguminum d ín co:um compofitione c operatio
ne. Solutio eſt:quia ciboꝛum quidam fünt compofití et oí
uerfie fubftantijs: vtpote caulís ⁊ lenticula:⁊ quídam po?
nunt quantum ad centralem:cquidam quantum ad füpfi
quesimedcmpiricuerq qiqp eris! iscuiafegió
naltcunt in cà. r
ne: qñq; ín frigida. Stem ee nsn Tone etatis
⁊ qñq; à parte tempoꝛis fue collectionís:q: qdà colligütur
in byeme:quedam
in eftate zc; fed fic non oiuerfificatur co
Dietarumparticularium.
rum compoſitio ⁊ operatio:igitur. ¶ Queritur vtrum len
ncula fir ᷣentris ſolutiua.Solutio:eſt:nam ratione costas
pabentis quoddas acumen eft laxatiua:ſed ratione medul
lc cítconfnpatiua,i£ontra:cozter lenticule groffio: cftzmc»
dulla vero tubtiliszigi£. Dicendum ꝙ in coꝛtice lenncule
funt ouc fübftantie:quedam fuperficialis| calida ⁊ ficca ct
acuta:alia cft centralis grofía conftípatiua.ratione pme vc
ro arat. Scd vídetur impoffibile aliquid babere diuerſas
fubftantías:q: fimüc nutritur ex fimili:ſʒ ius caulis nutrit
fübftantiam cius:igitur fi fubftantia fit ftiptica cius ftípti
cum, Item omne oecífum atteftatur ei aquo occiditur:fed
119 occidi? a ſubſtantia:igitur: ZIntecedens patet p Male.
ín tegni. Item qð cft fanguis in anímali eft fuccus in plan?
t3:fcd fanguis eft eiuidem complezíonis cum anímalizigi£
4 ſuccus cum planta. 3n contraríum eft auctoz. (T. Juxta
boc queritur quare non reperítur in omnibus plantis : cp
fuccue laret ⁊ fubftantia ſtringat. ¶ Item querítur quas
re nó eft econuerío reperire cp fubftantia laret ⁊ fuco? ſtrin
gat. Ad primum iſtoꝛum oícendum ꝙ eft poffibile in aliqui
bus plantis reperírciftas duas fübftantias owierfas ⁊ con
trarías:ita cp fuccuslaget c fubftantia ftríngat. 4T Ad pꝛi⸗
mum à ꝙ illud cftverum oc fimili ín actu ideft nutrimento
in actu: fed aticca non eff verum: vnde oiat p5s inlibzo oe
snuna:q nutrimentus extra non eft! fimile reí quà 95 nutrí
re. Et fiarguítur contra nutrimentuʒ attrabiturc attractio
efta fimüi:crao illud fimile nutri, ico cp ibi mutatur jd
ín quale:vnde verum ꝙ quicquid nutrit attrabitur:c attra
ctio fita fimili:ergoillud fimilenautrit fm illud quid quod
attrabitür immo quale; Vel oícendus qp in fucco natriente
plantam eft oupler fübftantia:quedam füperficialis car. et
ficca: c ratione iftíus non nutrit fed larat:ett eram alía fub
ftantia centralis:ratione cuius nutrit: ifta eſt frigida c fic
€à ⁊ conftipat; Oc ifta vlruma pcedit tuũ argumẽtũ.ad fe
cundis oíco ꝙ alíquíd ocadítur dupliciter. Uno modo per
víam contyaríetatis ⁊ diffoꝛmitatis:vt eft medulla ab offi
bus:qꝛ oſſa attrahunt nutrimentum melácbolícum cus fint
melãcholica:⁊ tunc remanet puritas nutrimenti que cõuer
titur in medullã:⁊ tale deciſum non atteſtatur ei a quo de⸗
ciditur:⁊ fic luccus deciditur a planta:⁊ſimiliter aquoſitas
in epate a quattuo: humoꝛibus:⁊ hec pꝛopꝛie non eft occi»
ño:ſed potius lequeſtratio.Alia eft per viam conti⸗
nuitatis vt cholera iuuatiua deciditur a neceſſaria cholera
ætale deciſum atteſtatur ei a quo deciditur:⁊ fic ru obijcis
Ad ſcðm argumentũ ps ſolutio.Ad queſitum ſcðm ðdꝛ in
quibuſdam plantís cit toꝛtio: attractiua d digeſtiua.partẽ
igitur illus nutrimenti digerit planta talis: aꝛam vero reo
poe fcu refpuit cũ nó poffit oigerere: c tücilla pars a ca
:c celeſti digeritur ⁊ fubtiliatur: c concipit caloze ⁊ ficcita
tein: refpectu illius parrie larat; hmõi cft caulis et lenticu
la. Quedam vcro funt plante que equalem babent attra»
ctiuam ⁊ digeſtiuam:⁊ fic totum (Lud quod attrahitur ot?
geritur:vnde conuertitur totum ín ſtipticam c fri.ſubſtan⸗
tiam: ſic patet ſolutio ad argumẽta. alia cauſa:quia
cum illc plate que magis attrabunt d digerant repudiãt
aliquam partem: repudiatio fiat per viam contrarictatís
opoꝛtet ꝙ illud qð repudíaturzconucrratur (n oppofitas q
licates:cum ergo illud qð oígeritur ín planta fitfri. illud qð
repudiatur ent calidum ⁊ ficcum ratione cuíus fit laxa⸗
tio. Ad ternum quefitum dico g digeſtio fitingrofiando ⁊
p:ocedít íngroflando:cum ergo ex fucco fit ſuba plante:
2ftat ꝙ ſuba plante erit groſſioꝛ fucco:f5 ois laratio oe pfe
fit p fübtilitates: vñ fubtile lazat.groffum $0 compꝛimit ct
ingroſſat:⁊ quía omnis füccus ſubtilioꝛ cft fuba (cu plan»
ta:igitur cc. CQueritur vtrum lenticula confoztet ſtoma⸗
chum:videtur qp ſic:q; omne frigidam € ſiccum ↄfoꝛtat fto
macbus:zbacoe caufa melácbotía tráfmitn£ ad ftomacbi
os:fedlenticula eft fri.⁊ ſicagitur. In contrarius eft auctoꝛ
t alij doctoꝛes. Reſpondeo m Léricula funr duoꝛcomplexio
tcompofitio:ratione vero complerionís confoztat ſtoma⸗
cbum:fed non ratione compofitionís cum fit inflatiua ⁊ vé
tris diſtenſiua ⁊ rugitus caufans:z boc modo loquunf aus
ctoꝛes. aucritur vtrum robeliia gencrez bonum nutri
S'o.ctj.
mentum videtur ꝙ ficiq: hoc dicit aucto: Stem oicit Rab
ꝙ robellie cocte c carne bonũ pitaat nurmimentü. Contra
generant groſſum nutrimentum qum fint melãcholice: er⸗
o nutrimentum earam peccat in fübftantia. Stem trigi⸗
de fünt:ergo peccát m complepióe: t fic generant nutrume
tum peffimü. Item quentur fuper poc qð dicit qp valent
ín dolore ntra:ois cura fit pcr contrarium : p€
ctus eft frisidus:q; neruofum ⁊ offuofum; c fimiliter robel
lie funt friigit zc. 3urta bocquenrur quarc omnia legus
mina nocent oculis. 3tes quentur quarc intus exhibita no
cent neruis:c extra emplaftrata piolunt ⁊ confoztant . fid
p:imas quefrionem oico ꝙ robedie generant malum nutri
mentum vt pꝛobat vltima rano quà concedo. id auctoꝛe⸗
«3d raf oico ꝙ intelligunt oc robellia finc coztice cũ medul
la.&lcl dicendũ qp natrimenta 9: bonum ouplrzaut fiampltr
4 fic non generant boni aut refpectu a ioꝝ icguminti ez fic
íntcllígunt auctoꝛes. Vel oicendu5 qr robe lie quoad cópo
fitionem ⁊ fubftanriam geaerant malum natrumcnnz:ted
quoad complerionem 7 maxime in eftate ⁊ cóplerione cpo.
leríca bomum q; frigidezquia acumen nutrimenn tũc tem
peratur quoad bomines, sid 1cóam quefhon£ oícoup róne
memb207 adiacentíum fepius membꝛa pec a incurrũt
moꝛbum calidũ.Ad tertiam queftionem oicog oĩa legumi
na generant groſſum ⁊ melácpolicii nutrimentum:ratione
cuius fumus niger c offufcus tendit ad caput ipuritusviſi⸗
bücm íngroffando quí eft darus: igitur. £id vinmam que»
ftiones dicoꝙ boc eftzq: vr dicit conftantinus:pblegma co
tinue ðelegatur ad mẽbꝛa iuncturalia que ſunt in continuo
motu irrorando ca ne per continuum motum deſiccentur
ficut videmus ꝙ aqua ↄtinue delegatur ad rotam molendi
nincper motum ↄtinuũ wfiámerurzideo a3m generant nu
trimétü fici « melácpolicà oeficcát ea. Scd ifta legumina
crtra éplaftrata, »foztant ratione oeficcationis moderate-
fcd oicit £5a.qp nerui quanto ficciozes tanto melioꝛes:niſi
ad tantá ficcitares perucniát q rumpantur pꝛe nimia ficas
tare itur acera cuius complerionis funtzcus fint q̃
dan manerice pifoz.viderur ꝙ frig.⁊ ſic.qꝛ ſunt vegtofavt
dicit littera: t w ſubſtãtia groſſa fundarur: vt of
dt &riftotcles:fcd —— melãcholie appzopziaruragi»
tur crunt frigide ⁊ ſicce complexionis. Item er eis genera⸗
iur nutrimentus melãcholicũ:igitur. In contrarium eft au
cto; dicens qp funt ca. c pu. Scd Auicẽ.dicit ꝙ funt ca.⁊ fic,
fid bocoicendum ꝙ Zuic.mtellígit quoad fubftantiam ſu
: que eft calc fic.c ifte aucto: quoad centralem
fübftantíam in qua fundatur oulcedo:2 fic non eft contra»
ríctas. 31d argumentü
cto: dicit ín líttera dp pꝛima de
ftipat:q: ſuba cicerũ füpficialis Q cft caida 7 ſicca:ſubtilioꝛ
eſt ppter qð de facilioꝛi diſſoluitur ⁊ ratione iſtius larat:f3
in ieciida decoctione oĩno diſſoluitur ⁊ conſumitur:⁊ ideo
non laxat:qꝛ; ín ſcða decoctione cõmendatur aque ſubſtan⸗
tia diceris centralis calida 7 bumida ratione cuius cõſtipat
Item fccunda oígeftio pꝛocedit ingroffando : prima vero
fübtiiádo: vfi pꝛima occoctio ſubtilioꝛ eft ſcðᷣa:⁊ qꝛ liqdũ la
rat ⁊ groſſum conſtipat:igitur.Et fiarguit cp quãto aliqd
nagis moꝛat t aliquo:plus i illo impꝛimit t toꝛtiꝰ Reſpõ
det᷑ ꝙ verũ eſt ſi virtus laxandi remaneret:ſed diſſoluiturt
refoluif ⁊ euapoza£-igitur CQuerit᷑ vtrü pureta fiue de⸗
coctio piſoꝝ vel dicez:d ide funt ; cópetar ín febꝛibus. Naʒ
fub dccrib?cópbédit oia Jr genetic! qnó:pcépbar
macũ eft c. fic vt dicit c£ laxatiuũ:igit᷑ cũ purcra la
yer nó cõpetit. Itẽ dicu a in tegni ꝙ medic? 0sbfe ocu⸗
li dextrũ ad vᷣtũtẽ:⁊ ſiniſtrũ ad moꝛbũ.in uravero egritu
dís nó foli dʒ bre oculũ ad virtutẽ:ſed ad diminuẽdũ mo:
bus:igif ci talis pureta fuftétetvirtuté ⁊ nó diminuat moz
bü nó vals in fe.acutt 3n 2riü eft auctoꝛ. Itẽ oicirbipo.in
aphoꝛiſmis ꝙ bũide diete oib?feb:iatárib? coferür-fs pure
ta piſoꝝ eft hũida:igit᷑. Itẽ oc qð laxat cõpetit im fe.f5 pus
reta larat vt dicunt auctoꝛes:igitur cõpetit c ventervt plu
rimũ fir ↄſtipatꝰin febꝛibꝰ.Ad hoc dicẽdũ q quátü ad febꝛẽ
Liber
foxmalem mon competit:fed quantũ ad materiale febꝛis oí
ftiguo:quia aut illa materia fcbzis plus afllisit fuo acumi⸗
ned fua quantitate:vt ín tertianis veris:⁊ ſienõ competit
qꝛ hmõi pureta magis ſubtaliat € addit in tiurũ:⁊ facit ma
quod eſt malum
— acit boni:vt dixi:q; incidit oíuidit materia groffas
tic pt5 q: acer p ſuã ſiccitatẽ recedit a tẽperamento:⁊ p bu»
miditatéreduaf ad tẽperamẽtũ:⁊ o€ isi series de
cóftipatíua effent cqualis virtutis:q; tücfine dubio opcra
tiones induceret in co:pozezfed qz vírtus oíuerfa
ín cicere vna dñatur alteri:iõ virtus »ftípati ucik ad
téperamétü p bamiditaté fui iuris. ¶ ri£ vtrum caro
magis coitum puocct:aut vínum:aut cícer; videtur qp ax
«r q:tría d rejrunt ad coitũ in acerib?reperiunt : vrpote
materia cal. c hu.cõ naturam itimulãs:⁊ ventofiras
meẽbꝛũ eleuãs:⁊ nõ ftcín carne vel vino:igit Dicẽdũ ꝙcice
res magis puocát coitũ invia medicine:⁊ fic lojtur auctoz
«£9 alij quí poffent allegari.Sed nó in via diete:immovi
nü t caro:q: pO oc matería gñant.Et oíco fimptt qp caro €
vinü dici pot cp quãtum ad plurcs códí
nS d
c extonfioné-ícs materie fpmatice:caro t vínü * pꝛouo⸗
cantz c etiã aucto; cóparat cicera ad alía legumina ⁊ non ad.
carné 4 vini. f£t nota vlteríus qpín egrisvbi caret apperit?
— uocat cicer:ſʒ nó in fanis « via oíete: t fic quá
tum ad plura:l5 ciceres puocent coitũ:tñ illud ſolũ in quo
uocat caro vel seno ne Ap storie alijs pluribus
QLucritur vtrüin y eria cõpetat cícer , SRefpoudet cp
se a ue paie wer iiti rr er calefactióe cpatis
qð qn eft fupcalcfactá gñat plus oc cbolera ocberet:d de
legata ad cute gnat vctericiã t2 iftáno valet cicer.Alia eft
q generat᷑ eroppilatione meatus illius q oelegaf ab epate
ad difti fellis d oppilatio non pót cbolerá oclegare ad aftun
fcllís:immo ad oce ptes cutis caufaris ycteríciam : t cotra
iftam yctericiam valetcicer:quia raríone fue ca.⁊ ficaperit
íllos meatus,
2E ficcarí: ñ deſiccentur non mulrum t
ríe fcruari valentidcoqs humoꝛes gignunt ps ed
inflatiuãq; ventofitarem:fumügs plurümü caput im
— "iens ia terribilia faciunt « coz
rupta, Z£ ri in ouas otuidütur partee:funt em̃ albi
ſubrufi. Zlbí minus —— — ——— *
ruri groſſius cft nutrimentum:⁊ ad digerenduʒ ou^
rus:bdo:cs phlegmaticos faciũt ⁊ groffos. Zittenua
rc volentes groſſitudinem eoꝛum cos clícent:et cli
ratos ——— irae am obfomo2
garo oleo cymino 7 pipere comedát. Clíríd Í
ablarís co:ticibus cum Gic he clinecadir Dunt
oꝛigano ⁊ pipere:merum vinum 7 foꝛte cum illís ac
ow
cipics. IRufi ca. plus ⁊ humiditatis ab albo minus
⁊ (n fuis foꝛtioꝛes funt operibus. Jus
cius ad meſtrua pꝛouocanda volentes:tres accipiat
vncías: olei nardini.ʒ.ij.galbani.ↄ.j.⁊ fr ülud cali
MRobum calidum eft ín pꝛimo gradu:ficeus
ín fecundo; vnde mundificatiuum eſt:exco⸗
ta vcro cum víno fuper rabíofi canis moꝛſum valet
———— mellelentiginem mundi
enerando carnem.
In ífta parte determinat aucto; oc fafcolís ct o:oboz
eritur quare fafeolí comeduntur aim ficubus c cafta
ncís:quia ficus funt viſcoſe:⁊ caftance ventofe:c fimiliter
fafcoli:c íta co:us malícia auge£ per ficus ⁊ caſtaneas. Re
fponfio eft quía funt magts appetibilee dp per fc cus fint in
fipidi:z caftanca ⁊ ficus dulces:⁊ quia melius ficappctun
tur:idco melius nutnunt. ¶ Queritur fuper hoc að dicit
ín lr̃a:ꝙ faſeoli ant méftrua; 5 prouocantía mẽſtrua
funt calida 4 ficca: vtpote diuretica:ſed fafcoif funt frigidi
4 ficdi:igitur. Stem fafcolí non prouocantyvzinam:ergo nce
méftrua.Dícendü ꝙ ddam puocant méftrua rónc ſubtilita
tis fube:quedávero rationc —— calde ⁊ ficcez« ft
cut oíuretica:ádà vero lubzicando ⁊ remolliendo fanguíné
4 fübniliádo:« boc mó fafcolí ꝑꝛouocãt méftrua. €. IRora cp
ín o:obo eftoupler fubftaría. na fuperficialís calída c fic
ca: fic cópetit ín via medície 7 nõ diete:⁊ ficloquif yfaac
in littera. silia eft centralis frigida ⁊ ficcaratione cuius nu
trít boues t pecudes:qꝛ: non eft dibus bominis Er fi obíjs
de q bicoebet poni ín gradu ratione ſubſtantie centralis
perquam nutrítcumbicloquítur oc dietis. Reſpondetur
q quía eft cibus non congruus homini:ideo poſuit bic fov
Ium graduationem er parte: qua eft medicina bominis,
€. mota ꝙ quedam regenerant carnem materíaliter vr er»
tremitatce anímalíum 7 cibaria laudabilia: quía generant
materíam carnis:⁊ boc modo oꝛobum non regenerat car»
né: quía non eft cibus bomínís:fed boũ « equog:quedam
veroregenerantcamem effectiue vt medicĩe:⁊ iſtoꝛũ ques
dam boc faditit abftergendo ⁊ mundificando:vt ftupec ſpõ
gie: vnde oícit balv.cp vulnera non fanantur ooncc pꝛius
mundificentur.z boc modo cum oꝛobum fit abíterfiuum z
mundificatíü regenerat came: fic loquitur aucto: in lit
tera:quedam vero regenerant carnem conglutinando t im
uífcádo vt gumme:quedas vero ocficcando vt caríes ligno
rum c pulure ſtanni: quia confumunt burniditatem t oc»
ficcant:quedam vero vulneris labza coniungendo 7 reftrín
sendo:vr tela aranee. 2
¶ De lupinis.
Ipini ín fccundo gradu caf. funt c ſicci.
Farína eoꝛum cum melle temperara po
tara lumbꝛicos errínguit : c. vifcera: pu^
tredíne expurgat:ſi cum ruta bibatur 4 pí
pere valer fplenetícis:aqua ín qua coctífuerint lo
te puftule auferuntur:fi cũ myrrba melle cóficias
« peflaríum facías menftrua pꝛouocat Dulcoꝛatoꝛũ
aqua nutrímentus groffum eft:zad digerendũ ouz
bumo:es groffos generant:pꝛopterea nec vim bnt
digeſtiuam ficut excolatiue:nec ftípticam ficut con⸗
etatiseftipricel nature daria, Antiqui quídem
—— lupini ſi piloꝝ naſcentium locis ap⸗
eis euellendi c3:c natos adimit ⁊ exurgere
illos non permittit:aqua vbi dulcoꝛantur ſi loca ci
vicum abluas moꝛientur.
( 2x fen eco. » DE
Enugrecũ cat citin fcóo gra.fic.ín pꝛimo.
JD: Farina ín melle tẽperata ti potetur mobi?
EXE [iracem.deft flucum ventris:facit a groſ⸗
i (is inteſtina c vifcofis humoꝛibus purgat
In aqua cocta ⁊ melle mícta idem facir:c cum ficu⸗
bus ⁊ lis fi coquanrur donec fpiffetur: a ieiu⸗
nís fumptü ad doloꝛẽ pectoꝛis valct;z ad cuffün oiu
curam. Ham groffozum ac vifcofozt:pblegmatico
rumqʒ humoꝛum nocumento valet;z pectus expur
gat.farine nígelle: rutegs.5.quinqs cum melle tem^
pcrate: fi cus fenugreci bibaut᷑ aposümare matricis
oppilatíoncm aufcrtzavífcofis illam groffifqs bumo
€
—
ribus purgat:⁊ ci?apoftema diſſoluit.
De ſiſamo.
3famum cabin pꝛimo gradu:in ſcõo bu.
Rtice:qð finc coꝛtice vnctuoſꝰeſt: iõ groſ⸗
lius duriuſq; ad digerendum. Quãobꝛẽ
2e officit ftemacbe:pfertis neruis eiuſq; vil
lis. ſua nãq; vifcofirate emollít acocficere cog itzvir
tutem item contẽtiuã digeſtiuãq; ocfecrat: ín fumo
(itatcs humoꝛeſq; cbolerícos ↄuertitur:cito fitís ge
nerat⁊ faſtidium:odoꝛẽ ozís boni (n fetoꝛẽ cómutat
macie fi remaneat ínter dentes:cũ melle ſumptuʒ
mimus nocet:pᷣcipue fi affam comedatur.Oð ai co
tice cft: quocũq; modo acceprá minus nocet. ziqua
vbitifami coquantur frondes:caput fi ablueris cri
nca clongantur:furfurefqs mundificar. Zfposíma fi^
fami menftrua prouocar. Zintíd quidã dicunt ſiſamũ
cotra venenuʒ effe:ídqs nó impoſſibile ego dico:ſua
ert vifcofitatc atqs vnctuoſitate ⁊ ventofitate; po -
ros coꝛpoꝛis os oppilat:nec ad co: venenum pene⸗
trare ꝑmittit. Diaſcoꝛides mulla ínter ſiſameleon ⁊
miſceleon differentiã facit:⁊ ſicut miſceleon illud va
lere teftaturziDalíenus vcro illud non atfirmat.
¶ De papauere.
—— Apaueris oue funt ſpẽs. Una ſilueſtris
^ alia domeſtica. Domeſticũ ouobus mo^
: j dis diuidit᷑:eſt ẽ albü « nigrũ:vñ opiũ
ſfu.albũ laudabilius ac nutribilius fit:ni
grum vcro minus eft frigidum:frigiditas eft ii (coo
gradu Diaſcoꝛides oe papaucrib? aít: quídà papa
uere veſcuntur:parũ vero nutrít:z ouríus cft digeri
ſed aſſuetis doꝛmitionẽ oblinionégs gñat. Si aqua
in qua coqͥtur caput abluas:tẽperatum ſomnũ in fe⸗
bꝛihꝰ pꝛeſtat. Faciũt oc papauere electuariũ ⁊ ſyꝛo
——— ad tuſſim d cc calidis ſubtilibuſq; ꝓcedit
umoribus à ec capite in pulmonẽ pectufq5 deſcen
dunt. Itẽ ad cholericã ⁊ diuturnã egeſtionẽ. Nigri
virtus ecouerfo ín potione eſt:nõ cibo.frigiditas c?
X ficcitas ín quarto gradu: ppterca vís cius ín oib?
actionibus maioꝛ cft albo:pſertim ín ſomno.ventriſ⸗
q; cóftipationem maxime fi fv;opum illius aquc plu
Dietarum particularium.
Fo.crij.
uiali cõmiſceatur:ideoq; cauendũ ne fepe vtant:qm̃
fi (it aſſuefactuʒ maxime cerebꝛo ſtupoꝛem infert:na
turalis caloꝛ in eis extinguitur:ſuccus aũt papaue⸗
ríe nigric lac eius opium ðꝛ.Ex lacte tñ factü co ime
lius cft qð fit ec fucco. 3fSapaucr ſiluaticũ domeſti⸗
co in oibus foꝛtius cft.
agnocafto.
Gnus caftus ca.eit ⁊ ſic.in tertio gud.
[CA D pricras cius cft ocfectarez encruarc libidi
nem « concupifcenti3 mostificare :inflatio
nem aufercfpma deſiccat:non ſolũ ſt cibo
aſſumatur ecl potu:ſed cría ti iacẽti alícuí ſupponat
vii Bal. atbeniẽſes fua: tempoꝛe feftiziratus agnũ
caſtũ ante deos ín fuis oꝛaculis pijciebant: vt omnẽ
líbídíncm ab eis exduderent.banc berbà greci pen
tafoliũ appellant:nomen aür ſupꝛadictũ:id cft agnꝰ
firum eft ; ⁊ caſtitatem mundiciam ve ſignificat.
¶ De ſemine lini.
Ini ſemen ca.in pꝛimo gradu:ſicci vᷣo hu⸗
midiqʒ cft medium.paruʒ nutrit:digeri cft
durũ:iflatiuũ⁊ nocitiuũ ſtomacho:tñdiure
ameſt anum ⁊ cum melle acceptum cft
meliꝰ:ad rufis valet:pectuſq; collectio
ne purificat:cum melle manducatum ⁊ pipere libidi
nem auget: ex apoʒimate eius ci oleo roſaꝝ dvfte
re factũ ad tcnaſmõ moꝛſionẽq; valet inteſtinoꝛim:
ſi apoʒimati cíus calido mulieres inſedeant apoſte⸗
mara vulue earum diſſoluuntur.
¶ Bota q lupini multũ nutrũt accidẽtaliter:vñ groſſum
ghaet nutrimẽtũ:quare multũ moꝛant᷑ in mẽbꝛis: ⁊ tarác
ab cís oífloluunt.i£t qꝛ vr dicit pbe dulce ſolũ nutrit:ideo
lupini debent multũ ĩmoꝛari in aqua:donec coꝝ amaritu⸗
do feu iuba coz amara q̃ eſt ſuꝑũcialis totatr remoueatur
⁊ ita ouicosan£ ⁊ tunc nutriunt: fic intellicit víaac in litre
ra. tnota ꝙ c5 medullá ad co:tice coz parum nu
triũt:qꝛ multi pfit oc coꝛtice refpectu medulle, Sed cópas
rádo amarís multũ nutríüt qñ fumt dulcoꝛati. Nota viter?
ꝙ lupini ⁊ oia amara ínterficitit a ppzietate vermes c fers
pentes:qꝛ vitaftat p cal. c bu, io vita ftat p oulcedíne: :ó
vita marime i in aĩalibꝰ eransuibus:et in d
bus vita eft $:vtin vermib? ⁊ ft us:vñ quãto
plus eft oe ſanguine tãto plus cft oc caloꝛe:ſpũ c vita. $e»
cunda cá cft q: oia amara fundan£ in ſubtili fuba, vt dicit
sat. índfiua c diuiſiua:⁊ q: vermes ſunt debilis coagulas
tionis:cũ nóbabeant offa neq; ſanguinẽ:iõ ota amara diui
dũt:incidũt eos z p ↄñs ínterimür. Cllter?no.q materia
píloz eft vapo: ca. bu. enctuofüs fm ſerapionẽ:⁊ quãdiu
durat hinõivapoꝛ:tãdiu c pili ourant:z qñ confumif pmóí
vapoꝛ er totonó pót amplius reparari:vt in caluttio natus
rali:t q: lupini füntamari ca.4 fic. confumptiuí 2fumunt
bmói vapoꝛẽ d eft marería piloz. Atem róne ſue calið.ape⸗
riũt poꝛos zfaaüt bmói vapoze exbalare:iõ euellunt capil⸗
los t pilos AL uerit vtrü fenugrecũ valeat 5 oolozem pe
materie pleure
febꝛis ẽ accídés infepabile plexrefis : tñ pleurefis € mo:b?
pꝛincipalis:iõ l5 non cópetat 5febze:ti cópent 2 materías
apoftemaris:t pꝛinciptr ocbem infiftere 5 materíam apo
ftematis.f£t atr oícédü cp nó oaf fenucreci ín pleurcft ad
alterãdũ fcbze:f5 ad incidẽdũ⁊ diuidẽdũ materiã pleurcfis ..
vt plateari? o:diat faríná fenugreci i facello pofitá ⁊ Deco»
cam in aceto aim fucco maluc ; füppofitam loco dolenti.
tus:ſed fifamü cft calídüi ⁊ bumiaü: vroiar auctoz in litte»
razigitur.Zirguítur ꝙ gcneret phlegma nócbolericos pu.
moꝛes:qꝛ Auic.dicit ꝙ ex quolibet cibo pblegma p indigeo
ftionem generatur:fed fifamus eneruat ⁊ ocfectar digeſti
uam virrutem: vt dicit aucto: ín littera:igit᷑. ¶ Rota qp ta
lis humoꝛ er tali abo qna; generatur ppter fi Í
Mssceepd viai eiue t rp milítudmmem in ple
tione: fic vcra eft auctoꝛitas pbi allegata, Aliqñ vcro bu»
mo: generatur ex abo róne fue quátitatis etnó fimilítudi»
nie:vt tinum fi in nimia quátitare fumatur:gnar humoꝛes
pblegmaticos:z p ↄñs cgrítudínes frígidas: uis vinum
fit calidi ⁊ ſiccũ.Aliqñ vero gñatur humoꝛ er cibo rationc
fuc cópofitíonis: fic anfer cü fit calidus c bumidus nó gc
neratburmo:cs fanguíncos:immo potius melácboucos rà
tione fue oure compofitionis ⁊ folide c melácbolice: « ífto
tcrtio móaíco q» fium? generat bumo:es cpolericos:nó ra
tionc cóplerionis aur quantitatis:ſec róne fue cópofinóois
rare « fubtilís, ende ficut cíto extra ín ignẽ conuertitur: et
itat cholerã intra.Ad fcóm argumẽtũ dico qpverü e:ꝙ q̃dã
peccant contra digeſtionem p defectum digeſtions: € gc»
nerant a.vt loquit ãuic ⁊ ficobtjcis:quedam vero
p ercefium:7 talía generütcbolericos humoꝛes vt ſiſamũ.
&[ Queritur fuper littera vtrum fifamum cũ coztícc meu?
oíigera£ d fine coxticezai coꝛtex fit frígiduoc ſiccꝰ:⁊ medul
lacalída ⁊ humida non oígeftioní repugnans ficur coꝛtex
RKe ꝙ ſic:qꝛ duis coꝛtex fit fri.ct fic.repugnans
zt fifsmum quátum ad medullas cft maxime
⁊ fupermatans; vnde fübtcrfugit oigeftioní p»
pter boc aum coꝛtex eius (píam medullam vuctuofa; depꝛi
mat ad fundus ſtotnachi:in quo digeſtio celebꝛatur:igitur
Et hec cã eft quare poft cames cafeus comeditur:⁊ poft pi
fcco nuces: fc; ad depꝛimenaum bmóí cames ⁊ pices ad
fundum ſtomachi. Nota vlterius ꝙ fiíamum fua pzima ob
uiatione finm fedat;cum fit caudü ⁊ humidum: fed in finc
fitim generat ci ín cboleram couertatur z bumozes cboles
1:08:14 fic loquirur aucto; ín littera. TQuerit᷑ quarc fifa
mum appet:tus eneruat c nocet oꝛiſicio ftomacpí. Cã vna
eſt qꝛ itus qui eſt in oꝛe ſtomachiviget per irrigidatio
nem vilorum:vnce ſtiptica confoꝛtant appetitum irrigan⸗
do villos ſſomachi:ſed fifamum remollit villos ratione vn
ctuoſitatis ⁊ humicditatis ſue. Scða cauſa eſt:q: fupnatat
oificio ſtomachi:vñ os ſtomachi phãtaſtice replet᷑:gitur.
¶ TMota vlterius ꝙ ipfusfifamum dulcedinein in oꝛe ges
nerat cum fit calidum ⁊ humidum:tñ generat ozís fetoꝛem
non materialiter quíde:fed effectue poc mó:q: qñ admini
ftraturftomacpo repleto coꝛruptis bumo:ibus aro conuer
titur in fumum i ark cholericus cito petir os
ſtomachi:⁊ ſecum ocfert aliqucm bumozem feridum a ſto⸗
— irs dicẽd * q»uó oat ín vía cibi feu — imẽ
vnctuoſum inuiſcatur ſupꝛa gingiuas:⁊ poftea pur
trcfat cũ fit calidi ⁊ humidũ.⁊ calíditas ⁊ humiditas fnt
pꝛincipia putrefactionis:vnde cum ibi ínuífcctur ⁊ retinea
tur pꝛeter naturam:putreſit ⁊ ita gñat fctozes oꝛis. (Que
ritur vtrum fifamum addat ſeu babeat pꝛopꝛietatem in ꝑ
longatione capilloꝛuʒ:vt dicit auctoꝛ ale. 3Refpodet
qp materia capillorum eft vapoz aereus calídus z humidus
t ſiſamum addit ín butifinodi vapoꝛem. Stem vifcofüs eft
cuius partcs vr catcne adbcrent: et dicit pbe in quarto'me
theoꝛoꝝ. Mota iurta tectum o fifamum valet contra vene
num meat? oppilando nc venen ũ dto penetrerad coꝛ:⁊ b
etíam nuccs ficut ſiſamum valẽt. Item retínct cibis
in ſtomacho donec digeratur: valetergo »tra venenũ oppí
lando.Et oc boc dicit Sa. ꝙ opium cũvmo citius ínterficit
qᷓ fine vino:qꝛ vinum eſt ſoꝛtis penetratoꝛ:⁊ facit opiũ cito
penetrare ad coꝛ:⁊ ita moꝛtem ĩnducere. Queritur i?
cõplexionis fit papauer:videturꝙ calide c bumíde:q: ome
viucns cft cali, z humið.cum víta ftetín cali. z humido:ſed
Liber
papauerviuit ei fit vigetatiuuʒ:igitur. tt o£ abſterũuuʒ
calidus cftzfed ſuccus papaucris eſt ab erfiu?; qz delet in
aucto; ín littera dicens qp fcóo íd£ volüt
alij aucto:cs. tem opium fit ep papauere:ſed opiũ eftfri,
fic.crgo t papauzrzq: oẽ qð deci ab alio tc.
dcoq ou eftcomplerio:g ucdas eft materíalis; t O€ ta»
—— fri.quedam vero toꝛmalis:⁊ iſta eſt
rur medicus:⁊ patet lolutio ad pꝛimum argumetũ
—e qnin papauerc cft quedà fup
iatis que calida cft: ifta eſt amara:⁊ quátus
ad íftam non ponítar ín gradu:cft alia aũt centrali frg. c
. fic. c ifta eftaoomíinio ín papauere: c quantum ad ifta5 po
in dietis vniuerſalidus ꝙ pfilium plus — aqua:⁊
boc q: puis frigiditas fit mmo: in pſilio qᷓ aqua:tũ ſubie
catur in gromoꝛi fübiecto « fundatur. i pfilío p ín aqua. 8
fimili oíco qp lac papaueris groffius eft fucco eius:cus dige
ftio p:ocedat ingroſſando.d poc o0 cp facri ex lacre me
lius cft facro ex ſucco:⁊ magie contraríatur nature huma⸗
nc: Sed tamcn quidam oícunt q quedam contraríant nae
turc humane ratione complerionis:quedam vero rationc
aipectus:⁊ oicunt ꝙ venena non folum contranantur na»
turebumane ratione complerionis:fed eríam ratíone afpe
ctus:que contrarictas in afpectu maío: et ín opío lactco qᷓ
ſuccoſo.Et dieit Auic.ꝙ illa que cótraríantur afpectu ĩ cís
non queratur ratío:fed foli experimento credatur:ſi autem
venena rationc complerionis contranantur nature puma
ne: fic c elementa cũ babeant quahtates vltimatas ⁊c.Alij
dicunt ꝙ opfur factum er lacte eft frígidius:q: eius frigs
ditas in groſſioꝛi fubiccto:fs in fuccofo cft frigiditas magis
uitenſa. ciel oicend«m ꝙ actuali frigiditate opium faccum
ex fucco eft frigidius:non tamen effentiali t potentíali: qz
factum eg lacte p5 caloze5 acquífitum:zratíone cuius cíto pe
nctratt dito interficit. C Mota viteríus qp facrum er papa
ucre nigro:tnelíus eft facto er papauere albo: non admi⸗
niftratur nifi via medicine. Et p:o folutíone multoꝝ argus
mentox:l5 album plus babeat oc fubftantía:t fm pbm in
oc cclo t mundo: virtue a fi cgrcdíatur:et a virtu
te operatio:tamen minus babct oc vírtute;c propter boc
vituperabilius. Vñ oícit tegni:ꝙ capiti magnitudo
cum graatí collo ⁊ debili virtute peffima eft ⁊ vituperanda
fcd licet papauerfit nigrum : tamen babet plus oe virtu.
te:igitur laudabilius . ¶T sEr nota ꝙ eft quedam nigredo
quc generatur per aduſtionem:⁊ oc ífta oicit Bale. ꝙ cft ft
Vía caliditatis:⁊ iſtaz pceditvirídítas, eft alis mgredo d ge
neratur a frigiditate moctificante ficut ín opio:⁊ ífta eft fi»
lía frigidítatis c nó calidítaris: £odem eft oiftingué
dum oc albedine. ¶ Nota oc agnocafto ꝙ repꝛimit coítü
⁊ cneruatíllum vtoicit littera ouobus modis:fcs materias
fpermaticam oímínnendo:c ocficcando cá fit ca.⁊ ſic.Alio
todo ventofitates conſumendo ¶ IRota viterius ꝙ caloz
temperatus abſcindit coitũ ⁊ non calo: epcedeng.£ t nota
ꝙ agnuſcaſtus fperma diminuit:qꝛ Do eſtca.⁊ humi.⁊
omne tale maxime eſt paſſibile ⁊ cõ ————
o
dictarum particularfum.
caftus cft cali. c pumi, igitur confumit fperma ⁊
Dcficcat: non lac cü fit frígí.z pumi.cmarime cófumpno
n repugnans : ct bec eft ratio quarc agnufcaftus non au
amoentat fperma: imo oimmuít: c tamen non diminuit lac
imo potius augmentat, Zllía caufa poteft effe: qꝛ laceft in
magna quátitatc fpermatis. Uñ oidt pbs in quar»
to metheoꝛoꝝ d? totu marenó putrefir ppter fuí multitudi
né:fedbene pare maris. Zcrtía cà pot eſſe:q; gñatio lactis
fit pcr penctrationé fanguinis mẽſtrui in mamillas: fed vt
dicit pb: gñatio ſꝑmatis cft quicta in qualibet pte coꝛpo⸗
ri9: c cũ agnufcaftus fit penctratiuus: igi£ tuuat genera?
tionem lactis ⁊ nó ſpermatis. Nota conco:dantià uicẽ.et
sfaac:q: uice, loqui£ oc agnocafto víridi i quo cft magna
bumiíditas aquea repzimens calíditatem folis : idco oicit
qp eft frígi. ín quarto : fed yfaac loquitur oe antiquo ín quo
eft cofumpta humiditas aquca:ideo oícit ꝙ cft cali.ĩ tertio.
«[ Quen£oc ſe.lini oc quo oícít littera p oat malum nutri
mentũ.cõtra eft cal. humi.⁊ omerale oat bonü nutrímen
tum. Solutio q ad bonũ nutrimẽtũ non fufficit folii cõple⸗
gio: qz anfercft calidus z humidus q tii generat mali fan»
guine c melancbolicii:fs requiri£ bona copofitio:c qꝛſe.lini
€ft groſſe cópofitionis ficut anſer:⁊ ourc ⁊ folide: íaitur,
¶ Inchoatur fcamda partícula oc fructibus,
» € De ficubus,
74. 3cus ceteris frucrib?laudabilío: Cac nu
ci cribilios:bumíditat tr fue caufa:groffos
L1 Best creat burnozes; natura ci? calída ⁊ ficca
—eceſt:quãtitates ín caliditate vct Ticcitare
otuerfc funt fm ipᷣius diuerſitates. Eſt atit ficus do
meſtica c ſilneſtris. Domeſtica ín viridẽ bipartit ⁊
ficca. Itẽ viridis duplex eft modus; qm̃ perfecte ma
turata ⁊ non cruda;z nó perfecte maturata ⁊ cruda
£ uda nec perfecte matura eft minus calida:magis
groſſa ppter dñationẽ rerreftrís partís ín ca: b5 tñ
buro:cs latẽtes qui acuitatẽ ei pꝛeſtant ⁊ ſiccitatẽ
ín fcóo gradu:ideoq; laudabilis cft. vnde Pippo.
ficus quáto lõginquioꝛ cft a maturitate: r3to minus
calída € ⁊ groſa mag. Clalet bmoí fm medicina co
cta ⁊ cataplafinate facto: faropbulas glãdeſq; diſſol
uit. Nitro 7 accto commixta puftulís t capite valet.
mícta cũ melle : ad moꝛſum canis rabidi : puftulis
que vífcofos babent bumoscs, papaueris agreftis
frondibus mírra offa fracta ex vulneríbus eijcit.
Stem cera adbíbita apoſtema oíffoluit:fi piſtata foz
mice vulucríous apponat:ſanat. Perfecte matura
taviridis ficus:ſicca minus eft calida.Caloꝛ cii imc
dío pꝛimi gra.hũiditas ⁊ ſiccitas i eis tẽperate funt.
Er tribus itẽq; rebus cõpoſitio exiſtit:coꝛticibus vi
delicet ſemine ⁊ carne.ſeminis nutrimentum eſt nul⸗
lum: natura vt arene ed lapidís: coꝛtex ſiccus eft vt
cutis ppterea duriſſimꝰ ad oigerendü:caro nutribi⸗
lio: ſolubilioꝛq; críftir. Sup boc diaſcoꝛides:caloꝛẽ
inquit extinguit:ſitim aufert:ſudoꝛẽ ꝓuocat. Sicca
vcro ficus calida eft ín ſecũdo gradu: ficca ín modio
pꝛimi:quãobꝛem calcfacít fitim creat:⁊ ín cboleri?
cos mutatur humoꝛes: cetcrís tamcn frucribus nu^
tribilioꝛ cft; minus inflarioís babctzfi ſuperfluos bu.
moꝛcs in ftomacbo inueniat: oura fir ad digerẽdum
ad co:uptíonem mutarur c ínflatíoncm ventoſita⸗
teq:generat ⁊ peſſimũ fanguinem: ín fupcrficie at
coꝛpoꝛis pedículos creat:fi att humoꝛes mundifica⸗
tog inueniat:bene oígeritur: ac ſanguinem laudabi
S'o.ctítj.
lem facit: coꝛpuſc; mundificat ab humoꝛibus malis:
vꝛinã puocat:pectuſq; purificat:⁊ pulmoncs: rencs-
atqsveticà humoꝛibus groſſis:non ramen ínflarióts
ventotitatiíqs libera ctt. Qui vcro norietates ctis
omnino vitat ieiunus accipiat: 7 poft illam calamen
- tum manducet aur ameos: ſiue ifopur vel piper:ſi⸗
ue ʒinʒiber ⁊ fimilia. f£ bolericus poft illam oxiʒacca
ram accipíat. Qui maioꝛis caufa nutrimenti enam
velít acciperezvel ídeo vt fanguinem laudabilioꝛem
pectus:pulmonẽq; mũdifiat:⁊ tuffim diuturnã ener
dat. Gargariſma cum aposimate eius in canalibus
pulmonis apoftema diſſoluit:⁊ ĩ lacertis q funt inla
invíno fi dyfterc fiat; valet ad dolo
rem vétris quí cx groffis bumozibus. IRurfus cocta
cii oꝛdeo ⁊ fenugreco cataplafmate facto apoftema
oíffolnit: piſtata ac finapí commixta apoʒima ad tin
nitum aurium valct.
¶ Superius aucto: oetermauít oc granis:bic aüt oc fru»
Ct), czin ifto pꝛimo determinat oe mollib?in toto.fcóo oe
mollibus pꝛo parte: vt oc nudieos babétibus. €T Querit
vtrü fit poffibile aliquã plátà bis fructificarc ín anno: vtpo
tc ficus: vites: roferraz videt ꝙ nõ:qꝛvnifoꝛmis eft gñatio
fructus in fiai ⁊ altje plantis:cũ fructus cx refiduo nutrimẽ
n generetur vt dicit pbus m libꝛo oc plantis: fed multe alie
plante non funt hmõi frucrificárce bis:igitur necficus, Itẽ
oicit pbus m libꝛo oe plantis:cp planta ad fructus ꝓauctio⸗
nem quattuoꝛ tépozibus indiget: quce non poflunt eſſe bis
ínanno. Item folia quc osdinantur ad. fructuum tuitione⸗
plante bis in anno fruaincant 7 queda nó. ld iſtud vltima
dico ꝙ quedà plante vt ficus bis in anno frucrificant róne
fo:tís artractiue earum: vnde er eode nutrmmento generan
tur bmói t nutriuntur vt cr fucco rerrco: humido:
aqueo: t ſic multũ attrabunt oe nutrimẽto: nec poffunt to
rum illud conuertere fui naruram: cõuertit᷑ isi£ in natus
ram feminatiiá:quía quod relinquit nutitíue mandat $c
neratiue:vt oícit pbus:tgitur, Scda cà eſt a parte (ue cópo
ſitionis c ſubtilitatis:qꝛ ato peruenit nutrimenti attractũ
vſq; ad ſummitatẽ ipfius vnde fruc? generat᷑:⁊ ibi
nutrimẽtum fübtilia£ ⁊ paratur generatiõi:igit᷑. nõ ſic $o
alie plante: quia ſunt dure cõpoſitiouis ⁊ ſolide:⁊ non cito
peruenit nutrimẽtum ad ſummitatem plante: in qua gnat
fructus:imo tempus longum exigit ad boc ficut in quercu:
igitur. Tertia caufa eft q: ftm Ariſto.fructꝰex ſubtilioꝛi nutri
mento reſpectu radicis vel plante generat᷑:⁊ quia quedam
plante:vt quercus attrabunt nutrimentum groſſum cfi fint
groſſe ct folide compofitionís : multo tempo:e indícent
ad bmói ſubtiliationẽᷣ ⁊ digeſtionẽ nutrumenti:⁊ ita nó ptit
nífi(emel frucríficare ín anno. Et per boc patet ſolutio ad
ouo prima argu. Ad tertiũ oíco qp arift loquit oe gñatione
fruaus vniuerfali ⁊ regulan: c nó partiaulari d fitermate
ric abüdantia, 21d quarrü dico ꝙ finis imponit neceſſitatem
eis que funt ad fine: vnde fruct? imponür neceſſitatẽ folijs
cnon — vnde nõ ſequik. e ——
nem:qꝛ $m phm ín de plantis:quedam plante pducunt fos
liabís ín anno.¶ uerit quare ifta fructificatio bís (n an^
no cft ín paruís plantis vt ín ficubus:⁊ non in magnis vt in
quercub2 sCaufa $m pm in libꝛo oc atalib?cft-q: in alalib?
magnis funt magna tébza: ad quoꝛũ ſuſtẽtationem reqrit
magnũ ⁊ multũ nutrimẽtũ:⁊ in puis futfiar paruũ nutrimẽ
tum:igitur plus eft oerefiduoin paruis aĩalibus quod má»
datur giiatiue dp ín magnís:fic pariter eft oc arbozibus.t
ifta fructuicatio in aĩalibus eft vnius fetus un anno;vtin ac
P
Liber
ext equa vnus fetus: ſedin paruis aĩalibus eft pluralitas
fetuũ ficutin cato ⁊ canicula 7C, £t nota qp in regiẽe calida
plus fir gñatio bina frucruum in anno qp iu frigida:quia tol
cít patcr plantar humiditas vo materzideo i calída regio
nc cft calo; celeſtis foꝛtis: 7 foꝛtius influit radios fuos fup
plantas:igit᷑ ¶ (uenit quare ífta fructificatio bis in anno
piue fir in pláris iuuenibus d antíquis. Cina cauía cft foꝛti
tudo caloꝛs ⁊ attractiuc. Scda caufa cft a parte cópofitios
uis:quia eft rano:c fubtílio: compofitio d in antiquis. Ste
quia ifta fructificatio bisin anno marune fit per occafionem
vt patct ín vite ⁊ rofariozvidem? emm q qn volumus ꝙ vites
br factiíficent;tunc facimus oecifiont ín eis ĩ martic: c fitr
ínrofario:quía per decifionem quáritas coz minozat; vnde
parü ocnutriméto attracto ceditin fubam coz:multum?o
in fructificationẽ. ¶ ihuerítur cuíus complexionis fit lac
plantarü vt ficus tintimalli cC Dict oẽs auctozes qp lac ft»
cuü e calidũ c ſiccũ. Juxta boc dro quare lac aĩaliũ eft fri.
⁊ bu. z plantarii calidi 7 ficca. Ad pꝛimũ tftoz oico ꝙ nos
poffumus cóparare lac plantarü ad lacaialium:4 fic lac plá
tarü cft calidi c ſiccũ. Itẽ ad Lac alicuiꝰplãte: ⁊ fic quodaá
eſt calidũ ⁊ quoddã trigidü, IDiftingint tñ:qꝛ q̃dã cõplexio
materialis cft in lacte plante; que ocbe£ ei rõne cõponẽtiũ
materialid:7 talis eft fri.quía ez pumo:e frígido SibE quer
damn vcro eft formalis qu: oatur ef a caloze agente: c fic eſt
cali. fic.z per boc patet folutio ad multa arguméta. Scilʒ
fiarguat ꝙ deciſum ab alíquo eí atteftatur vt dicit Bal. ín
tegui:fed lac oecidi£ a planta:ergo cii quedam eft ca. 7 q̃dã
frigi. ſic eſt pariter⁊ lac quodds ca. quoddá frigi. Itẽ ſimi
le gñatur ex fimili: fed dicit pbus quarto metheoꝛoꝝ c bu»
moꝛes in plantis funtfri.igi£ ⁊ tac quod er eís gnatur. 3ít€
dicit War. q calidum agens in materíá humidã oenigrat:
4 in materiá ficcam oealbat;ergo cuz calo: celeftis generet
lac t agat in materiã bumids oenigrabít: (5 lacnó eft nigri
&nó gria£ a caloꝛe:⁊ ſic erit frigidũ.Solutio patuit. fid fecit
dum queſitũ wii mpi lac plantarü gñatur a calo?
rc agente fc folre:f5 ín aialibus gñatur in mamillie q funt
fri.zbumide:z continens imutat contentü ad fuam crafim
vt dicit philaretus. Vel ideo q; aialia funt humidio:a plan
tis ⁊ maxime hõ di fimus creati wn fine limoſitatis: vt dicit
Sabðł.⁊ ita humidioꝛa nutrimẽta requirũt aĩalia d? plante d
ſunt ſicce. Scða cauſa:q; lac in aĩalibus folus generatur in
mamiliis:in plantis vero ín qualibet parte earum:⁊virtus
vnita cft fortioꝛ ſeipſa diſperſa: igitur facilius ocficcatur in
piantíe qᷓ in animalibus. &[ Queritur quare quercus c ces
terc plante nó pabentlac ficut ficus. Ratio eft:q: fm pbm
queda aialía que babent abundantíam natrímenti pabét
lac vríinterius c exterius nutrit fetus: vtfemine: c queda
q̃ nõ bñt abũdãtiã nutrimẽti nó hñt lacficut aues.Scða cá
eftzq: Iac gñat᷑ ex lubtili nutrimcto:fs q̃rcꝰ⁊ młte alie pláre
attrahũt groſſum nutrimẽtũ et impurũ ad lactis gñaiionẽ
Et pcr boc poſſet queſtio ſolui:quare herbe plus abundat
in lacte qᷓ arboꝛes. ¶ Queritur cuíus (apozts funt ficus i»
matura z noua ⁊viridis:videt᷑ ꝙ pótid:q: oíar Sal.ꝙ ocs
fructus ín p:incipío funt pótía fapozis:crgo ficis immatus
rinoua cum fit in príncipio fuí enr pontici fapozie, Itẽ oícit
vfaacín oretf vniuerfalib?g oẽs fractus in fui pnapio funt
imiles fuis plantís: 6 cii planta ficus fit ftíptica : fic ⁊ fru⸗
ctas. In Zꝛium eft auctoꝛ in littera, Solutio ꝙ in ficu noua
eft duplex fub3. quedá lactea ſubtilis in fupficic expãſa: d
ocferr amaritudine c quãtũ ad iſtã € amara. $Eft aũt alia cé
tralís a dñio que eft potica: qui fapo: n6 mamfefta£ ir ficu
immatura:ĩimo occu'tatur ꝑ apoꝛem amarum füpficialem
quí ficut fermẽtũ tot maflam pafte cozrüpit põticũ fapoze
Cid dicẽdũ ꝙ cft quidã (spo: occultus: z talíe cft potius:
quidà eft oetectus ⁊ eft amarus. ¶ Queritur cuius fapos
rie fit fio matura. Rñdeo ꝙ dulcis. Arguit᷑:idẽ nó cft caus
fa « effectus refpeatu eiuſdẽ: (ed cx old fapoze generatur
amar? vt pʒ ĩ melle vlterioꝛi oecoctóe occocto. Itẽ oícit Cõ
ſtãti.ꝙ crudü põt decoqui:ſed cocti nó pót incrudari:cum
Gamara fint magis calida d» dulci⸗: videt᷑ qp amara nó pof
fint fien oulcía. In Ziiũ eft aucto: ĩ littera. Solutio q ſapoꝛ
amarus fiuc ſuba fupticialis gara expirat aduenitte ma»
turitate fübe centralis põtice:ideo er amaro fd fit dulee:
fcd bene ex pontíco per oígeftionc, &T Queritur que ficug
fit calídio:: vtr fi matura vcl imatura : videt ꝙ matura
q: cft oigeítaz« oi calidioza funt indigeſtis:ſed fima,
tura cft digeſta refpectu imaturezigit Itẽ oiat yſaac ĩ die⸗
tie vmuerialib? ꝙ pſiliũ p infrigidat d aqua ppter grof
ftic ín e (qua fundat frigi.cũ g digeſtio pocdat iagrof
fando fequi£ cc.3n S:ium eft yfaac i littera quí dicit ꝙ fi»
pfcctematura eft minus calída, Pꝛeterea fapo: amarus in
calda fuba fundat᷑:vt orar £Dal yfaac: dii g fapo: amar?
fit ínficu imatura ⁊ nó i matura fic ꝓcedũt ouo vitia argu,
Sed loquédo oc calo:e foꝛmali acgfito a caloꝛe digerẽte: ſic
matura calidio: — — duo p ——
méta, (T (uerit vtrũ pctüt ín regimine ;
vidct —— ín putredinẽ cõuertũtur: igit Stem cibi
arofli peccantce p cxccfius in groſſitie nó ↄpetũt t regimle
fanitat!:vt caro bouína € v:fina:ó ncc etiã peccátes p ekcet
fum ínfübnlirate quéadmodá funt ficus: igi£. "cem ficus
nó cópetunt ín ftomacpo imtido: vt o:cítlfa:fcd cis ſtoma⸗
chus eft imundus:q: oícít ZDaLfupza pnoftica:c vomitus
05 effe cópofit? ex pblegmate ⁊ cpolera: « ita ois ftomacb?
eft replet? humoꝛibus. In Sꝛium eft auctoz in lfaoíceo qp
ficus inter ccteroe fructus laudabilio: ⁊ nutribilioꝛ ⁊ lauda
biliorẽ fanguíné gñat:⁊ orne rale cõpetit ĩ regimíne fanírae
- nie: ígi£. SRI. q oupler cít regime ſanitatis:qðdã foꝛmale:
⁊ qðdã tinale. 3Rcgif ígi£ ſanitas qñq; foꝛmalx: ⁊ ficcbole
rip cbolerica regit foꝛmałr ĩ eo ftatu in d eſt⁊ ficoealijec
quãtũ ad iftud nó cópetüt ficus. Sed afi regit ſinatr:vt fos
reduca£ ad fanitaté 7 bonü ſtatũ: 7 ficp 5:ía: c Doc mó ccs
üt ficus:qꝛ alterant. fid pꝛimũ oíco ꝙ icusnon funt fus
[pecte de putredine i ftoracbo mũdo:ſʒ i ĩmũdo:⁊ talis i
índigetregimie cóferuanuo:fs potíue curatiuo.Ad ſecũdũ
dico qp nó cft fimile oc cibo groffo ⁊ fübtili: qx civ? groffus
eft cibus tifi:fed cibus fübtiis eft cibus t medicina. &lalet
ígif ficus in via Diete ⁊ medicine:⁊ p ↄſequẽs ín fanítatis
regimmc.Ad tertiũ oíco ꝙ licct in ftomacbo fint plures bus
mores:nõ tfi ppter hoc ðꝛ imádus nífi (lli bumoꝛes a regt?
mie nature oeftituanf c putrefiát: imo dicit replet?:c po
pter hoc nõ valetargumétit, (T Querif vtrü ficus oebeát
adminiſtrari ante pzandiái vel poft: vídcE qp poft: q1 ín om̃i
digeſtiõe o5 effe ꝓpoꝛtio agentís ad paffum:ergo cü in fun
do ftomacbí mayo: fit calo: qᷓ in cíus oꝛiſicio: icif in fundo
bebét ponit dbaría grofía « non fubrilía:q: ftatim adureré
ígi£ cà ficus fint fübtiles n6 debent poniin fundo vbi vígct
digeſtio. 3n Zꝛium eft aucto: in lr̃:qui dicit ꝙ ocbét accipi
ieruno ſtomacho:⁊ quí noxietatẽ eius oĩno vitat:ieuunꝰ ac⸗
cipiat.Ad hoc dicẽdũ ꝙ quidã ſunt fructus molles ⁊ rare có
pofinóis:vt ceraſa:pꝛuna ⁊ ſicus:⁊ tales ↄpetũt ín pᷣncipio
menſe:qꝛ cito digerunt᷑ ⁊ cito expellũtur. Itẽ abſtergũt et
mũdificãt ſtomachũ a ſuis ſupnuitatibꝰ. Quidã vero funt
oun grom̃ ⁊ ſolidi — — debent fu
mí poft pꝛãdiũ. Una caufa ẽ:qꝛ rõe fue póderofitans acit
ocfcédere cibaría ad fundü ſtõachtvbi vigct digeſtio.Scða
cã eſt:qꝛ ifti fruc? oun funt frigi.c ſicci cofo:tàtes ſtomachi
appetitum Zertía cà cft: q: róne frigi.⁊ fici. enctuofirates
fupnatàtes abftergüt in oze ſtomachi ocfectantes appetitũ
fd argumẽtũ oíco ꝙ ꝓcedit ínillis d admíniftrátur in vía
diete t nõ in vta medicine. Vel dicedũ qp bene obiyceret fi fi
cus rcmanerétoíu ĩ fundo ftóacbí:q: fine dubio adureren£
fcd cito digerũtur ⁊ cito expelũtur cũ fint mollis cõpõnis.
¶ Querit vtrü cópetat potus poft ficus.vidct qp no: quía
potus admíniftraf poft cibá receptũ ppter tría.aut vt nu⸗
timétü remolliat:aut vt fit vebiculü nutrimenti: vt refrí
geret mébza tertie digeſtiue:ſed ifta tría eft repcrire in fias
remollít nutrimẽtũ:qꝛ calí.t bu. t ẽvchiculũ: q: bu. t retri
gerat m£bzatertíc digeſtiue:igit. Itẽ dicit Bat. qp haben⸗
tce vᷣtutes innatas meliꝰ opant habẽtibꝰ acquiũtas:ſed fi
cus oe fe bs abá:q: ſiccũ terreũ:⁊ potũ q: humidũ aqueum
ergo. In Zꝛiũ eft vſus. ſemp em poramus poft comeſtionẽ
ficus. Rñ.ꝙ cõſiderãdo cõditionẽ cibi accepiti non cõpetit
potus:ſʒ cõñderãdo cõditionẽ accipiẽtis qui fo:te cft cole
ricus hñs oꝛificiũ ſtomachi ſiccũ:cõpetit pot? poft ſicus: qi
Dietarum particularium.
remollit potus cibum ín ſtomacho ⁊ os ſtomachi. Gel oí»
cedi qp fi melius appetãtur ricus cũ vno tũc pot? cft dadus
q; qd melius appetit meliꝰdigerit᷑. Et ideo pts folutio alte
rias oubij fc vtrum magis cópctát cũ aqua aut cii vino:qꝛ
fiin vía abi plis dp medicine oent melius valet ci vino:cũ
gine appetant:f5 fi oent magis i vía medicine d nutrimẽti
ad alterãdũ. tũcvalẽt cũ aqua melius:qꝛ aq redudrad repe
ramẽtũ caliditatẽ eaꝝ quà vinũ augmétat. T Querit vtrũ
ficus cópetáti febꝛibꝰ: videt ꝙ nózq: cito cóuertütur m pu
trediné vt o(dtifa, 3n Zꝛium arguit: oicitlfa qp ficus ficca
calo:£ extinguit: fitim aufert: c ſudoꝛẽ puocat: t ome tale
opctit in fcbzib?: igiÉ, 3RTI. cp qn materia putrida feb.eft in
ftomacbpo aut cparc; nó ficus:quía cito i putredine
cbuerterent:f5 fi materia putrida ↄtineat᷑ ín inteftinis aut
ipa abftergunt,
¶ De vuis ín gencre;
Aa ín ouo diuidit᷑. Eſt quippe acerba ncc
matura:⁊ cft matura ín fua completa dulce
dine. bec oigna € appellatiõe vue. Zicerba
frigida eft in tertio gra.ficca ín feciido. fub
ftautías in ſe tres babet oíuerías:granovnam:coz
tícum alterã:humoꝛis tertiã. Granoꝝ natura ficca
eft ⁊ oura cõuernõis nullus ín oígeftione:fed er fto
macho íntegra egrediütur cü fua foꝛma: piftara c fa
rína cc cís facta ſtomachũ fi bibat᷑ ooꝛtat:cholericã
ftringit egeſtionẽ marime fi aſſetur. Coꝛter groffus
cft c neruofus nec cõuertit᷑ ppterca non nutrit.Du
moꝛ ppter ſuã ftipricítate z ponticiraté ourus cft oí
geri confoꝛtatiuus tamé ftomacbí 7 cpatís caloꝛem
extingui: firm aufert; cbolera rube3 mitigat; vomit
tũ:egeſtionẽqʒ cholericã ftomacbí vel epatis ppter
ig cõtentiue ocfectioné ſtringit:oculis appoſi⸗
tus palpebꝛarum:groſſos humoꝛes attenuat⁊ deſic
car. calet itaq; ad pꝛuriginẽ oculoꝝ ⁊ aſperitatem:
Diaſcoꝛides acerbe pᷣcepit:vue ſuccũ ante dies cani
culares ad ſolem poni donec ſpiſſetur vt mel:hoc va
let vulneribus et humoꝛibus ín gulam deſcenden⸗
tibus: ín gíngíuas args auriculas: fi cyſtere facias
valet vulneríbus ín inteſtinis diuturiſqʒ; bumozib?
cxvulua deſcendẽtibus. ¶ Vua maturata fanguine
laudabilem facit: ceterís fructibus quẽaamodũ fic?
melio: cíbus eft: plus tfi ficus d vua nutrit. Itẽ bec
Quatro: copottra ſubſtãtijs cciftic: offa funt frigida
⁊ ſtiptica:granis acerbc vue ín ourície vicina:babet
att acume quoddã ob q3 cito cr ſto macho afi cóuer
fone exit. 3r& coꝛtex eft frigidus ⁊ fic? ad digeſtio⸗
né durus. Gab. coꝛtices inqͥtvue ⁊ ficus files funt ad
digeſtionẽ duri: ppterca vua fi di cosricc fumul caat
S'o.ctíítj.
⁊ oſſibus índurat egeſtionẽ c inflationem:ventoſita
tẽq; generat ⁊ humoꝛes groſſos a ſanguine longin⸗
quos laudabili. Rurſus Gal.ficus ⁊ vuas ccteris
fructib? aſſerit laudabilioꝛes:nec em̃ ourc ſunt ege⸗
ſtionis: fed potius cõuerſionis facilis maxime i in
fua arbo: perfecte font maturate.Teſtãtur hoc bo:
tolani:qm̃ ficus ⁊ vue tépozibus futs habẽtes pent»
tus eis erunt: vndc pingucs ⁊ dare fiunt cutis: fact
lirate aũt earũ oigeftionis: illarũ deſiſtẽtes ab vfu
facile maarcfaunt. f£aro quidem ficus « vue inflati
ua cft ín fui ſubſtãtia:⁊ ideo comedérinm carnes in⸗
flant. Zicdpirur aũt diuerſis modis vua:vnde nutri?
méta eius ⁊ acriones ín co:poze funt diuerſa:accipit
a quibuſdã hoꝛa ipfa qua et vite carpit:ſunt qui cas
fufpédunr oonec bumo:is plurimü cc cis acr cliciat:
funt à cas ín mufto vel fapa reponat. Hoꝛa fuc car?
ptionis accepte fi ftomacbü malís ineni3t bumozib?
vacui cibis: 7 foꝛtis ẽ digeſtio:digerũt bencac bo
nü couertütur ín fanguine: ventris adiuuant ſolu⸗
tioné co:posaqs malis purgat humoꝛibꝰ.Ecõtra ft
ſtomachũ bumoz aut cfcarum repercrint pleni ct
digerere imbecille: ín co mozantur ⁊ ínflationem ge
nerant ⁊ rugitũ:in humoꝛes malos couertürur: 7 fu
má nori plurimi creãt. Zippenfe ab acre bumozü
ſuperfluũ ocficcante ceteris vuis funt laudabilioꝛes
4 fubtilib?^oicris cõueniẽtes:ab infiarióe longc funt
«'vétofitatez fumoſitate:nec ſtiptice tñ funr nec folu
biles. 3n muſtovł fapa groffc diete funt ⁊ ftomacbo
minus cõueniẽtes: 7 a tcnui dieta longinqua:vento
ſitatẽ inflationẽq; ꝓducũt:ꝓpter extraneos humo⸗
res ex muſto vel ſapa pꝛeſtitos
¶ De vuis fine carnc.
ecc tine came humoꝛes laudabilioꝛes fa
cdunc: minus c qᷓ be cum care nutriunt
cuo digerũt: iacurco vuc d carnis plur.
ſunt cp pumosts: nutribilio:ce ourio:cfqs
exiſtentes cis j humoꝛis d? carnis plus babent. 3r€
vue modis alijs funt diuerſe: aut fapozc: aut calozez
aut fabrílirarc;aur groſſitudũ zalíus cft acc
tofus vicinus acerbitati:alius groffus ⁊ oulcis mel⸗
liq; vicinus: alius medius vinci fapozis. /£roffus
ac dulcis calídío: ⁊ fitim generat:groſſioꝛis cft nutri
mẽti:ad oígerendum ourtozinflatione faciens acru
gitũ: oppilationz fplcnís ac cparis.S»ubtilis aquo^
fafqsfrigidio: ⁊ digeri leuioꝛ:cõfoꝛtatiuꝰ ſtomachi c
mũdificatiuꝰa cholericis humoꝛibꝰ:ſitis mitigatiuꝰ
« cõueniẽs cõplexiõibus tẽperatis. Melioꝛ cft quí
videlicet vinei cft ſapoꝛis:qͥ medi? eft inter groſſum
⁊ ſubtilẽ: ficut em medi? eft ſapoꝝ:ita ⁊ poteſtatum
iDiuerfitacá vue er coloꝛe quadrifariã diuidunt᷑. In
albũ qͥ darus cft ⁊ aquoſus modicũ carnis babens
coꝛtices ſubtiles:oſſa exigua. 3n nigrũ groſſe carnis
⁊ coꝛticis ⁊ humoꝛis pauci oſſiũ ingẽtiũ. 3n citrinũ
⁊ rufum pꝛedictoꝝ medíos. Vua alba leuiter nutrit
facile digerit᷑: venas cito perfoꝛat:⁊ vꝛinam ꝓuocat.
Nigra dura eft digeri: fcd cõfoꝛtatiua ftomacbt vzi
nã nõ ꝓuocat:t fi bii digerat᷑: nutrimẽtũ multũ pꝛe
ſtat. Rufa vel citrina media ſuꝑioꝝ.vñ Zirift. afba
vua ſubtilis:minꝰnntrit:⁊ dito —————— vini
o Xo
cius ebꝛietas cito venit ⁊ ato tranſit. Nigra grofía
nutrimneti plurís: fcd digeſtionis tarde:tdcirco vi⸗
ni cius ebꝛietas fero diſcedit. Rufa vel citrina ba^
ri medic ſunt:cuiuſcũꝙ; vini cbzíetas cito venit:cito
trãſt. Rurſus cuiuſcũꝙ; tarde:diu ꝑmanet ⁊ tarde
tranſit. Paſſa ad vue cõparationẽ:vt ficus eft fic.ad
cõparationẽviridiũ:leuioꝛ aũt eft ficus. Paſſa otuer
ſa eſt tribus modís: qtii eft dulce perfecte in dulcedi
ne:eſt acerbitatẽ habẽs:eſt ponticitatẽ continens ⁊
aſpitatẽ: boc cc duabꝰ ꝓᷣtutibꝰcõpoſitũ exiſtit. Vna
maturádiz diſſoluẽdi.altera cõſtringẽdi ⁊ cõfoꝛtãdi
Cõfoꝛtatio ꝓcedit ct offib?, Dulce calidiꝰ ẽ:⁊ humi
dius:maxime ſi nigrũ ſit: ideo mediũ inter conſtipa⸗
tiuũ ⁊ mollificatiuũ.Si malos inuencrit humoꝛes
in ſtomacho:temperat ⁊ mitigat moꝛſionẽ ſtomachi
pꝛeſertim (i carnoſum fit ⁊ cozrícis tenuis.Exiguoꝝ
aũt oſſiũ hmõi valet ad doloꝛẽ pectoꝛis ⁊ pulmonis
⁊ tuſſim mitigat:⁊ renes mundíficar c veſicã. Incõ⸗
modum cft fplení ⁊ cpati pꝛecipue fi duriciẽ babent
4 groſſitudinẽ. Paſſum aũt acerbitatẽ habẽs mín?
nutrit ⁊ dulci frigidius eſt:humidũ aũt minus:maxi
me ſi albũ Gic: ideo ſtomachũ confoꝛtat:caloꝛẽ extin⸗
guit:vẽtrẽ cõſtipat. Paſſuʒ diuerſe accipit᷑cũ offib?
videlicet ſuis c ñne oſſibꝰ.Sine oſſibꝰitaq; accepti
cõmodũ eſt tuſſiẽtibus:⁊ ad pectoꝛis doloꝛẽ pulmo⸗
nis renũ ac veſice: vẽtrem diſſoluit: fed epati nocet
⁊ ſpleni pꝛeſertim fi duriciem habeãt.Cũ oſſibus ac
ceptũ ſtomachũ confoꝛtat:ſplenem ⁊ epar: maxime
ſi acumen habẽt ⁊ carnẽ paruã:⁊ oſſa magna.
¶ De moꝛis cdifi,
gj 2:2 celſi duobus modis funt; aut auda ⁊
dy acría nó maturafrígída:aut matura pfecte
2 ZA
dulcia. Acria nec matura fri.ſũt⁊ ſicca:vim
dabẽt ſtipticã cõfoꝛtatiuã ftoacbi ⁊ inteſti⸗
noꝝ:⁊ ventrẽ cõſtipãt: pprerea hmõi multũ ſiccata
valent ad diarriã ⁊ diſſinteriam:maxime fi cholerice
finz. Itẽ coz ſuccus ad gutturis doloꝛẽ vcl faucium
vel vue valer multũ: maxime fi coctus fit cũ ſapa ct
modico ʒuccari.Matura ⁊ dulcia ad calo: ptinent
⁊humiditatẽ:plus aũt ad bumíditarem:quare et fto
macho eijctun£ cito: eétre humectãt:vꝛinã ꝓuocãt:ſi
tii cibos i ftomacbo añ fc acceptos tuencrínt: ⁊ eis
obíiftctibus cõmoꝛãtur:⁊ ín coꝛruptionẽ conertunt
⁊ ſtomacho nocent ac capiti. Si atit ftomacbü vaca
t£ inuenerint:bene oígerünir:fs modicũ nutriũt. 3e
iunis acccpra refrígcrata ín aqua frígída: aut ĩ niue
refrigeratiua funt valde:ſitim auferunt:z íncéfioné
caloꝛis extinguũt. Radix mozí cocta cfi aqua 7 pora
ta lumbꝛicos necat ⁊ cucurbitinos.Si froͤdes fimul
coquãtur ⁊ radíc: 7 aqua coz retineat᷑ t oꝛe: ad dolo
rein oentitivalec.S»i cum víno coquaf ⁊ gargariſma
fiat:valet humoꝛibus ad gulã deſcẽdẽtibꝰ ⁊ guttur,
Piſtata moꝛi radix ponat t acctoc ad ſolẽ quattuoꝛ
— dicbꝰrelinquat᷑: ⁊ deſiccata ĩ puluerẽ redigat
cdentes —— ⁊ putridos Í
¶ Dubita£ vrrü vua d plus Jr piede pi
vide£ ꝙ agrefta: q: dicit Sat. in megateam ꝙ resfübtíles
frigidas ĩuenire nõ potuit.Et fi tu obijcias de aceto:ipᷣe oí
cit ꝙ tu nõ obiſcis: qꝛ hʒ quandã caliditatẽ:cũ g acetũ ſit in
ſubtilioꝛi (ua qᷓ agreſta minus ĩnfrigidabit. t£ dicit yfaac
in dietis vninerfalib?: cp pfiliũ plus infrigidat «P aqua: fi
ígnis plus calefaat ín ferro d in ftípula roc groſſe ſubſtãtit
igit. In Zꝛium ſunt auctoꝛes. Itẽ dicit Hippo.in appoꝛiß.
qacetü inimicat neruis:qꝛ frigidũ:⁊ nó loqquit oc agreſta:
igit ꝙ aiiquid dicit eſſe frigidius alrcro dupłt. Gino
modo foꝛmale:⁊ ficagrefta eft frigidioꝛ:⁊ rone illius frigidi
tat] ponit resi gra.Siue eſfectiue:⁊ boc ouplr.Autq: cffe
ctũ frigiditatis citius inducit: 4 ſic acetũ eft frigidius agree
fta cá fit penetratiuũ c fübtilie ſube.Aut qf uũ effectum in
ducit ín plurcs partce:cficacctum eft frigidius agrcftazqz
acctü ptc remotae infrigidat cũ ad eas penctrer, lut ꝙ
infrigidet plus.í.fo:tius ⁊ tardíus ti: « tücagrefta plus in
frigidat:q: tardius remanet efrigiditas cà ín ſuba groffio
rí funde£ c frigiditas. Unde oícit Ariſto.quarto metbeo,
q ad calída cíti?2gclat:« frigida tardi? ppter raritatevni?
« arofíiné frigide. ¶ mota ꝙ agrefta confo:tat ftomacpa
⁊ nó acctá:q: nó ínfrigídar nifi partes exterioꝛes ſtomachi
recludẽs caloꝛẽ interius cvniens:ſʒ acetũ ad partcs interio
rco penetrat cae defectans. Nã frigiditas circundãs coꝛpꝰ
tutes naturaies cófo:tat: fed fri. pfundás detectat. vnde
IDippo.oícit ꝙ cboleríci iuuenes melíus oígerüt in hpeme
ép in cftatc ppterbácrónem. ([ Quent quarc vna gutta
agrefte in oculo pofita daríficat oculũ 7 pꝛeſeruat ipm a va
riolis. Cauſa eft fm Bat. qp habẽtes vᷣtutes innatas melo
opant. vit dicit ꝙ melio: € illa medicina à fit cũ abis ⁊ pott
bus.f£t q: ín agrefta rónc caloꝛis exterioꝛis funt partcs fub
tiles:rõne quar abftergit. Item in ca funr partes groſſe
cẽtrales 7 pontice:róne quarũ repercutít materiã fluete ad
oculũ:igit᷑ pꝛeſeruat a varíolie que erant parate Generaria
talí materí3 repercufía. €T ueri£ quarc ola porica ſtipti⸗
ca frigida acetofa cofo:tát ſtomachũ. Rn.qꝙ queda coro:
tãt ſtomachũ oeperditri reftaurando vt nutrimetü cofo:tat
mẽbꝛa:qꝛ ín eis deperditũ reſtaurat Quedaã vero refocillã⸗
do:⁊ fic vipa ín vino odozífero facta ⁊ naribus ſincopiʒãtis
appoſita releuat a ſincopi:qꝛ ſpũs refocilat. Quedã cõfoꝛ⸗
tat materiã malá euacuddo: vt medícina laxatiua.Quedã
$o'malá oífcrafiá alterádovt medicia alterstíua:qdáto bu
moꝛes ⁊ ſpũs m co:poze punficádo: vt aurũ in lepꝛa.Que⸗
dà vero mẽbꝛa oefectata quafi in vnũ redigendo: t hoc mõ
aqua frigida cópctit ín eftate: q: mẽbꝛa nutritiua defectata
ꝓpter caloꝛẽ numiũ róne ſue frigiditatis:q̃ñ in vnũ redigit.
⁊ ifto vitio mõ quafi oia põtica 7 acetoſa cofo:tát ſtomachũ
relaratüi redigentia partes cíus ocfectatas ⁊ relaratas in
ídipm.vnde írrígidàt víllos ftomacbi c cófo:tant appetítit
qui appetitus viget per irrigidationẽ villoꝛum. ¶ Nota ꝙ
funt maioꝛes vue ĩcalida regione d frigida: q: attractio fit
a calido:⁊ etiã digeſtio:ideo attractiua plante eff foztíoz im
calída regione t£. f£t non eftfimile oc trítíco: q: b5 fubam
ſubtilẽ rará : q: a caloze cõſumit᷑ ertrínfeco 7 fic t€. nó aut
cft ficoc vua d p5groffam ⁊ ourá ſubam c maioꝛẽ humidi⸗
tatérefolutioni a calo:e reſiſtẽtẽ. Exẽplum ponif de afinis
equis t mulis:qui maío:es funt ín calídis regionibus d in
frigidis:⁊ boc ppter coz ouram cópofition£. £t fi dicas cp
mihimet cótradico:q: otrerá pꝛius vites effc rare cõpoſitio
nis. 3RB.c funt rare refpectu quer aliarũ arboz magma
rum:($ refpectu tritici berbe funt oure cópofitíonis ⁊ reſpe
ctu berbari, vnde oicit Ariſto. ꝙ vitis neq eft planta neq
berba:fed medi& inter vtrãq;:⁊ vocat fruter. q'vuc
funtouldo:cs in frigida regiõe:qꝛ ín fríaida regíóe eft mo»
derata attractio nutrunẽti in vite: ende tãtũ attrabit vitis
quãtũ digerere põt:⁊ illud nutrimẽtũ optime digerit:⁊ dul
cedo ex bona digeſtione gñatur:ſed in calida regione plus
attrabit qᷓ poffit digerere. ¶ Queritur quare quídam fru
ctus maturant᷑ in arboꝛe vtficus pꝛuna vua c&.« quidã nõ:
vt poma caftance tC. SRatio eft quía pꝛimi fractus gñantur
ex humido aquofo cito oígeftíbili qð cft cíto paffibile t obe
diẽs digeſtioni:ſed caftanee:mefpila t pira gnant᷑ er ficco
terreo qð repugnat digeſtioni cite € velociziaif «4 uerit
quare plante alte magís dulcoꝛãt fuos ftuct? dj curte.Sol
uit yfaacin oietisvnüterfolibus:q: ín illo longo tráfitu pcr
longum ftipité digerit fruc? cfubtilíat; c ꝓpter poc out
Dietarum partícularíum.
^ bonti vinti c ex magnis p:auũ ⁊ aquaticũ. Rñ.qꝛ
— 9 De nurriméto plus d fint oígerere
— — pande vus rit
diu feruata, &lide£ qp ftatím comeſta:qꝛ cü fit calida ⁊ pumíf
da cito putrefierct; igit. Itẽ (upenus dixit ꝙ tritici nouũ
melíus eft antiquo:ergo c 3 fimili vua noua. 3n oppofitü
eſt auctoꝛin líttera oíces qp vue fufpefe in aere ⁊ —*
ſunt melioꝛes ceteris. 8, qp ín vía mediane c
inclío: eft noua: ín vía cibi cft melio: referuata:q: nó
eft ventofa rónc humiditatis accidentalis aquofc erpalate
Ad argum£tii dicoꝙ bñ obtjceres fi illa bumiditas p refer
uationé deſtitueret᷑ a regimie nature: q; tc putreficret: fs
nó ſic eſt. Ad ſecũdũ oco ꝙ * eft ſimile oc NR
bumiditaté acadétale q̃ in Epo:e cõſumit: et
ree mns piti temi tec
multi oc dirat ctali que erigit magnü tépus ad
fid ofümprioné-igif referuste melio: eít nous: ——
tritico.¶ Querit᷑ quare racemi c muſtũ dulce nó ínebztát
vínü vero ⁊ ceruifia inebꝛiãt. Dicẽdũ ꝙ illi potus d Pebul⸗
litionẽ grant inebziant:q: ab ipisrefolui£ fumus acutus d
ftatim petít cerebzü c perturbat ipm:vta vino ——
qꝛ vua t muſtũ nó adbuc ebullitionẽ cóceperunt: igitur nó
mebꝛiant.¶ Queritvetrüvua pafía cópetat ín feb.videt cp
fic:q: bumide diete febzib? »ferüt oib?: igiÉ. Itẽ vua paffa
cft ocoppilatíua : vr dicit littera: iaí£ cópetit. 3n Suum cft
aucto: in littera oícens qp vua pafía cft calida 7 fic.fed nullũ
tale cõpetit:igit᷑.qꝛ augmentaret febꝛilẽ diſcranam.ad boc
quidã oícunt ꝙ quedá eft febzís fozmalis: ideft o matería
inflàma£ in coꝛde vł fumi fpargi£ fupza mebza fenfibülía:c
ficuó coperti affa: q: tüc malà otfcrafià augerct. Que
dá eft fcb:ís materíaliszideft dũ adbuc materia eft quieta
in mínera putrefactióís: c peceft duplex.aut eft oc matería
calída « ficca: 7 fic eua paſſa cópetitnon quide róne pꝛimi
acus quí eft calefacere:fed rone fcóí qui eft ocoppilare, Si
vᷣo febꝛis fit oc marcría frígida:tüc cópetitróne parmi act?
X rónc fecundi: q: róne pꝛimi actus incidit ⁊ carminat ma»
teria: c rónc fecüdi actus qui eft oco meatus rcddés
domatená habilẽ expulſioni. Ego — —
in febꝛibus. Et ad argumenta poſſumus dicere x Hippo.
intelligit oc humiditate iuncta hrigiditati ⁊ nó caliditati: €
q;vua paſſa cfr calida ⁊ hũida:igit cc ⁊ qᷓuis deoppilet:tñ
aliud nocumẽtum qð facit ex parte ſue ———— ꝛepõde
rat iuuamẽto ionis. dlidef auctoꝛ fibi contradicere:qꝛ
ín vno loco dicit p dulcia oppilant: et hic dicit qp vua paſſa
— *— Ad hoc quidã dicũt ꝙ eua paſſa p fe eft oppilati
13:5 cũ vino cft deoppilatiua. Vel dicẽdũ meli? ꝙ vua paf?
fap fe eft deoppilatiua rõne cuiuſdã ſube ſubtilis ⁊ cali
acquiſite p moꝛã quà fecit in tepoꝛe:rõne quoꝝ deoppilat.
vnde per accidens deoppilat cũ ſit dulcis alliciens multum
appetitũ: t in magna quantitate attrabi£ rõne cuius oppi
accidens ita bene ficut faceret groſſus cíbus paus
«us perfec boc modo loquítur in alío loco. IRota ꝙ palla»
dius docet facere ín eadem vire racemos albos et rubeosz
1 zigitur. SSed contr. Bluice bi vis tires gem
: : a: Auicẽ.dicit q ſunt frigida z bu»
mída:fed 3Raf.cp fünt cóplerioís tEperate:fed yfaac qp funt
calída cbumída. ld bocotco qp oe mozís poffumus loqui
quáum ad effectum quem induaint ín co:po:c; cín fc ⁊ fic
Fo.cxv.
— ——— —
awmiditatis repzimunt choleram: umus loqui q
tà adrationé fue dite ↄuerſionis: — funt cópleno
nis:et hoc modo loquif Raß.vnde dicit Sal. cp oleum cft
temperate complerionís cum ato conuertatur per natus
ram rei admixte. Vel poffumus loqui de mozís maturis re .
fpectu unmaturozum:7 fic funt calida c pumida:c ummam
ra funt frigida ⁊ ficca; ficloqui£ auctoz in littera: t ſic nul⸗
là cft controuerfía inter auctozes.s£t idco nota qp moꝛa im»
matura ſtringunt:cum fintfngida ⁊ ficca:fed matura larát
Quia actinent calozi vt oícit líttera: plus tamen bumiditatí
vnde rationc cuius etiam laxant. Item fivelimus ſuſtinere
q moꝛa matura funtfrigida:adpuc poffum? dicere ꝙ laxãt
Er tu obijcis ꝙ frigidũ inei eo ꝙ verũ eítz
cum ficco non tamen cum humiclo.vnde dicit littera ꝙ pis
attinent bumiditati cuius cft lubzicare ⁊laxare. ¶ Queri⸗
tur vtrum competat in febzibus: videtur ꝙ fica: dicit Aui»
cẽ.ꝙ (unt frigida ⁊ bumidaz omne tale compent ín febꝛibꝰ
quuia IDippo.oicit.IPurnide oicte omnibus febzicitantibus
conferunt, Sjrem dicit littera qp fitim amputant-vzinam p»
uocant:cboleram extinguũt:⁊ officium ventris pꝛocurant:
fed oia talía cópetunt m febꝛibus:igit᷑ Contra:cito conuer
tuntur in choleram:vt dicit: c nullum tale competit:igitur.
fo . P non competunt in immundo ftomacpo: fed
acpus fcbxicitantis eft immundus: ígitur non compes
idum conuerterentur.aDicunt
per boc folutio quzftionis: per quam ſcʒ viam moꝛa
Dabentütim crtinguere: quáuís tubftannaliter cboleram
generent.G[ Queritur per quam víam moza babent cole
ram ertinguere aum poc oicar lirtera: et ramen diro ín cho⸗
ptiua 7 digerẽtia. ¶ Queritur oc
balani: tomnes fructus pontici.⁊ iſto quínto modo radix
Liber |
fipabet entem euellere vt dicit littera, SRefpondeo qp ra»
dix celfi perfeoata non cucllit: fed cum vino fuperpofita
quía ratione calidítatie vini penctrat gíngiuam: ct ratio»
ne ſue humiditatis remollit: et cum bocfert virtutem ras
dias celfi ad interioza: vende fubftantía radicis celfi ad inte»
ríus oclata conftringit et compꝛimit gingiuam c cam cons
ftríngendo cum cucllit,
¶ De pꝛunis.
c mrRuna parum nutriunt.eoꝛum dupler cft
p. ER modus Sãt cnim alba z nigra. &lba ou
3 C ra funt digeri: noctua ſtomacho: exigue
ir cer folutíua : bec qiti groffa funr comedi non
debent: nifi grandia bene maturata fucrint. Item
pꝛuna x ifaríam oíuiduntur: ín oomefticum ct
agrcite- Rurſus oomefticum triplex eft.nigrum pcr
fecte maturatum oulceccrudum ourum viride ponti
cum:rufum medíü maturati et crudi ín fapoze quod
dam babens acumen. IHígrum itaq; perfecte ima?
turatum c oulce mínus eft frigidi: magis humidũ.
frígiditas cíus ín pꝛimi gradus initio:humiditas in
finc. ftomacbum humectat 7 mollít: ventrem oíffol
uit:cbolcram rubcam eijcit: fi ramen fepe vtatur ni^
mía ftomacbo nocet. f£ rudum z durum:viride ⁊ põ
tícum eft peſſimũ in cibo ⁊ medicina:durũ cm cft fto
macho ⁊ nociuum:minime nutrít atas fatigat. Ru⸗
fum nígro frigidius eſt magis:minus humidũ: ideo
refrigerat minꝰ.Optima funt carnoſa coꝛticis ſubti
lis: ⁊ in ſapoꝛe acroꝛem quẽdam cum ponticitate ba.
bẽtia:antẽ cibum ſumpta nó nocent.Agreſtia ſtipti
ca ſunt:valẽt ad oíarriàz diſſenteriam. Bummi eo
valere qnídam dicũt ad lapídem ín veſica:ſi cum vi⸗
ino accipiatur.Si autcm cur accto temperenturzad
impetiginem valent.De ceraſis idcm que oe matu?
rís pꝛunis fentímus.
¶ De aifonulis,
Kiſonula frigida funt ⁊ humida ini ſecũdo
gradu.facile in putredinem cõuertibilia.
ne fant caufa febꝛis.hec om̃ibus modis funt peſſima
ideo ante cibũ ſemper accipi debẽt ſtomacho inani⸗
to:poft cibum enim ſtomacho pleno in ſuperioꝛibus
natant: c ín aceditatem cito putredinẽq; conuertun
tur. Si citi noxietates eomm cauere capimus:iciuni
acdpíamus: et poft (lla aniſum maſticem cr verus
vínum ac odoꝛiferũ:oleum cc nucleis eius expꝛeſſum
valet emoꝛroidis.
¶ De perſicis.
va Erfica frigida funt ⁊ humida in ſecundo
Tadu:plurimuʒ ſimilia criſonulis:ſed fa
1| 2021023 ſtomacho cõuenientia: non enim
2 ljcouertuntar vt crifonula:lícer ciſonulis
fint fimilia: quía codem modo pblegma geaerant.
Perſica íctunis ftomacbo vacuo funr cdcda: z poft
vetus vinum odoꝛiferum cft bibendum. 3fscrfica ín
ouo diuiduntur. Eſt enim grande album piloſum:ru
boꝛis quiddam — ———— rufum: vel
citrinum. Grãde ſapoꝛis eſt dulcis: acrío:ifqs cuíufz
dam humiditatis:humidius ac viſcoſius eft: quarc
conuertibüe in polegua groffum atq; putredinem.
mmantfeftatur boc : quoniam fi perficum fiſſum ferro
poft paululii naribus apponas:odoꝛem quafi putre
dinís ſenties. Paruũ odozatíuum c cóucrfione lon
gínquum:; froñdiũ eius fuccus potatus lumbꝛicos c
cucurbitínos educit:idem facit (i cx eo cataplaſmata
feceris vmbilico:ñ verminoſe apponas auricule vcr
mes occidit.
lib?:píc ait oe mollib? in parte:⁊ in parte ouríe: q; oc iig
d babétnudeos p:imo: 4 fccundo oc ilis quí non babent
€x omnibus fructibus generantur bumozee pblegmatia €
co:ruptibíles: fs cozruptibiles marime in —
Item p:una non cõpetunt nífi ín ftomacpo mundo:fed
macpus feb.eft immundus: (git. In Sxium eft víus. Stem
pzactici dicunt ꝙ pꝛuna ocbent rctrigerarin aq: ocinde fe
bziciránbus adiminiftrari. loc idem ꝓbo perrónem: quía
oicir ín littera aucto: ꝙ pzuna cboleram rubeam pzotjaunt
fcd fcbzes vt plurimi funtoc cholera:igitur. Item omnis
cura fit per cõtrarium: igitur.Ad boc dicit grardus ſupꝛa
vij. viatici:ꝙ in febꝛibus nullus fructus competit cum gene
tct putrefacrionem que maríme debet cauert ín fcb, Alij of
cunt ꝙ pina ratione fue complexionis competunt: quia al
terant malam complerionem calídam ct ficcam: fed ratione
fuecompofitionis rare c mollis cito paflibilis t parate pu.
entrem artem cboler
do:ſed fi matería febꝛis fit pb : quc ——
tiliatione ⁊ maturatione: et non ingroſſatione: t
Ma q» ín caloꝛe ocbili abfolute nó có
P orem iu an eiie iei
0
ticam uamrepuguant
illa bumiditas —— — in egris p digeſtionẽ. ¶ ^
pleta.
—— ín feb:ibus:igif ⁊ pꝛuna ſimiliter.Solutio ꝙ
magnsa non com
remanet in 23
tutis:ſed mediocria valentzq: $tus eft ibi ſufficiẽs ⁊ mater.
ría equaliter moderate abundás.
cetera pꝛuna ditrina fant melioꝛa:⁊ yfaac oícit ꝙ nígra funt
mclio;3, sid boc dicendũ ꝙ Auicẽ.laudat citrina nó vitupe?.
rando nígra: ĩmo cum bocnígra cómendat: t ſic ſub nígro
cop;cpédit ditrínti: fed y faacoinidít nigrum folmodo con
albũ:co
pe poníin fpzupte factis tra febzes: aut pruna noftra ví
ridíazaut damaſcena que diu ref :
dío:a dp oamafcena: vt dicit ín Littera. Itẽ pꝛuna oar
funt calída: —— 3:ium eft vfus. Stt que eft cõparatio
vuc paffc ad viride:cadẽ cft damaſceñoꝛũ ad virídiazf5 vue
pafíéi fempin ſyrupis ponütur: igi£. E viridia pꝛuna bh
quádà pumídiraté pbl ni repugnãtẽ: *
(lá conſumptã:igit᷑. Solutio: qp fi patiẽs plus moleftef ca»
viridia ocbent poni:ſi aũt plus a ocbilítate
Dígcftiuc patiat:tũc damaſcena debẽt poní. Zlliter qp fi ma.
tenia febꝛilis fit ín regione pꝛime oigeftiue: vtín ſtomacho
tunc magis có qi ftanmobuíant calou febzili
« ípm altcrant, Si vcro fit in regione tertie oigcfhue: tũc
baimafcena magís —— in ſyrupis: qꝛ cum ſint ca.⁊
hu. attrabunt a mébzis: c ſecum t vᷣtutes medicina.
nin Lait sir — ficvcro viridia ——
frigida nec pnt a: za tertie digeſtiue penetrare, $95 qz
rarom febris ĩ ſtomacho »tincE: igif raro apponim?
ĩſyrupis pꝛuna viridia Et fi oicas p vfus femp ponitvuas
pafías c non virides, 3Riideo ꝙ boceft q: femp ineniütur
vue paſſe z oamafcena:nó afit femp víridía pꝛuna nec viri»
des vuc. ¶ Querit vtrum pruna oamafcena larent vétré
Solutio:qꝙ; p:una oamafcena róne fue humiditatis laxant:
£ bocperíe:« ficloqui£ yfaac bíc: c Bab. fed tii p accidens
tcítríngunt:quia allidunt mẽbꝛa: ⁊ mẽbꝛa auida funt in eo
rum retentione: fic loquí£ Stuice, auctozitate diaſcoꝛidis:
TVel dicẽdũ ꝙ Sat. c (fte aucto: loquü£ oc viridibꝰ:Auicẽ.
aũt ⁊ diaſcoꝛrides oe oamafcenis. Nota gũmi pꝛuni valet 2
lapidé:vt oícit littera; q: rõne ſue humiditatis remollit: et
róne caloꝛis acquifiti ab ex erioꝛi cófumit materia ípius la
pidís «frangit AT Querifteuius complerionis fint cerafa
rubea t nígra. 5:0 quo nota ꝙ colo; datur multis modis,
AUno modo róne finis; t fic terria oigeftio dealbat q o5 affi»
mílare mébzts nutrímentü € mẽbꝛa funt alba, $c3o modo
róne materie: t fm boc dicit Auicẽ.ꝙ calo; agens in mate»
riam ficcá oealbatzin humidã 9o ocnigrat: z ouo 5:taab co
dem agite gant. Zertío modo a modo actionis:⁊ boc mó
Gone prac e actionis Denigrat:t in medio ocalbat
c in finc rubificat.huarto modo a tota fpecie oatur colo: ⁊
ficois cozuus eft niger: oie cignus albus: c oie pica varia
ep nígredo fita calo:c adurente: aut frigi monficite:fed
ín ccrafis nigris nó cft aduftio:ergo fi frigida:dat᷑ igit a to»
ta fpccie: et fic dPuís dicat Auicẽ.ꝙ níià
qp cerafa rubea citius oígerunt d nígra: vt dicit yfaac: c ci»
t calidi yfaac. Rñ
detur ꝙ bocnó fit rõne ſue — cõpoſitionis: €
ficfitcódufio ꝙ ceraſa nigra funt oulcioza: ⁊ pᷣ cõſequẽs ca
lídioza rubeis cii creſcũt ín plantis altiosibus.QT Queritur
q̃re ceraſa ſilueſtria tardi? maturãtur domeſticis cá tfi fint
domeſticis.ã € q: loc? ſilueſtris ſiccitatẽ impᷣmit
locusvero domeſticus humiditatẽ c caliditatem.vndevide
mus aĩalia domeſtica hu.⁊ ca.⁊ filueftría ficca ⁊ melãcholi⸗
ca:cum gceraſa oomceftica fint cali.⁊ humi.citius recipiunt
digeſtionẽ d ſilueſtria:que funt fri. c ſicca. Querit quas
re ceraſa filueftría funt pauce carnis:⁊ multi nuclei: z econ⸗
uerſo bomeftíca. Rñdẽo: qs cerafus filueftris cũ fit altioꝛ
domeſticaꝓarum oe bumiditate attrabit ⁊ multi oc ficco
terreo cũ fit ficco: oomeftica : t vnũquodq; attrabírnutri
mentü fibi cóuenies: 7 q: caro griat er bumido aquofo: qð
bumídü aquofum ín quãtitate artrahit a filueftrib?,
tem cum cito ibi cõſumat᷑ in Lositudine itineris. $5 quía
multũ attrabi£ ocficco:c nucleus fit criatus cr ficco ter
reo:ígítur nudeus cft groſſus: totum aüt eft ecõtra in do⸗
na$: iqi£., jn xit eft auicẽ Dices qp crifolocána aromatica
— — generant ſanguinẽ:⁊ cito digerunt: ss
nullum tale generat egrítudín
métum íftud oíd£ ꝙ uice, intelligit nó ſimpuciter: ſed re»
ris:(cd omne quod nutrit; nutrit róne fue Oulcediniszisi£
recedant a oulcedine funt peffimi nutrimenti, Sccoda
oc plantis:eft magie rara: t tantũmodo attrabír bumidita
tem 3quofam:vnde non o:dínatur ad bolem
ad folia fuazergo c& nibil attrabít de ficco terrco: t nudeus
rer ficco — ——— — ——
alix plus b5 de 1 ivtparet: quía qn abfans
tul adbuc flozetzídeo foluit fcoóaqueftio. €T (uerit que
funtmelio:a aut perfica cum nudco aur finc eo. "p:obarur
fine co:q: os atteftat mclacbolie:carovero fanguini:ígiÉ
ARfideo: cum — — — in ſtatu na⸗
turalí: cvnüquodqp fic fe babens melins argumẽtũ
Dici p bene conduderet in nutrümentüz
fcd ĩmo potius attrabitimpurirate carnis t cam unficat,
Pi 3 fnt meliora cum m
lo:£ generat:laboségp ftomacbo eſficit:ex quo eiectũ
venas vt opo:tet nor. peuctrat. affuefacrio eoꝛum
caufa fit febris diuturne ct ourc oíflolui : quod oe
ceteris intellig eft frucríbus: quí non funt üt
perfecte marurati, Sf»erfeare maru?
ratü in fua arboze oiuerfum eft ſuoꝛum pꝛo oínerfita
ftiptiaus: cft porticum: rurfus
eft acetofum:eft oulce: eft ine fapoxc. Pontici fub»
rum ftomacbo calo: et bumidiras oomínatur:quo^
níam ponticitate (aa ftomacbum pꝛemit: z humidi⸗
tatíseius plurimũ ín inferíoza demittit.qð remanet
oecficcat:quare confo:xrat ⁊ inteſtina:in
ſe tamen groſſum eſt: durum digeri —————
p
rein venas: et ídeo inflationé facit; ⁊ neruis nocet;
beccnim natura eft in coꝛpoꝛe fuo. Z'íquo: vero ei?
laudabilío: fubtilíos: ac lentos eftzidcirco ſtomachũ
confoꝛtat ⁊ inteſtina:valet ad fanguínis fluxũ:diſſin
teriam: ad cholericã egeſtionẽ cvomítum: ꝓpterea
pomoꝛum hm̃oi faccum opoꝛtet mandendo expꝛimi
carnem aũt ꝓijci: aut ingeniari quomodo eoꝛum ou
riciat aſperitas auferantur.hoc itaq; tribus modis
fit: aut iludelixãdo in aqua:vt ex aqua bumiditatẽ
attrabat et molliciẽ: aut fup fumũ aque calide ſuſpẽ
dédo vt bumectet aut maturetur:aut oíffecta p me^
díum granis (nterío:ibus duris pꝛoiectis comm lo
co mel aut succarum reponendo ſᷣm naturam ac2
cipientíum:ita cómírtum: poftea induendum pafta
⁊ in cincrccalído aur pꝛunis oimirtendum donec pa
fta exteriꝰ excoquat᷑. Ars hmõi mollicieʒ fibi pꝛeſtat
ac fapozitarem : et ad digerendum velocitatem: no⸗
xietatem eins ín neruis aufert. Sotíptict fubftantia
terreftría ⁊ ficca humiditatem babct: ppterea frigi
ditatis cft maioꝛis qᷓ ſiccitatis.liquoꝛ vero cíus fub
tüío:fuperios co:pus eft mollius quare conuenit
quoq; ftomacbo cuí ion multa bumíditas domina⸗
tur: vís nãq; cius debilis cft bumidirati plurime
repugnare:idcirco acrío eius ad ventrís ſtrictionem
4 ſtomachi confostacionem c. vomitum valet, Item
appetitiue vcl digeſtiue ſuauis cft finc laboꝛe natu⸗
re. Acetoſi nature dominatur aquoſa ſubſtantia cus
terreſtri exiguo.hac de caufa frigiditas eius ⁊ ſicci⸗
tas temperatioꝛes ſunt ſtiptico ꝓpter vicinitatem
liquoꝛis aeree nature.inde humoꝛes generant frigi⸗
mee tenuíffimos penetrabileg. Actio cíus compo?
ita cft:qm conftríngit ⁊ confoztat ftomacbum ⁊ ven
trem; ⁊ egeſtionem cbolerícam z vomitum inbibet:
bec tamen fua ſtipticitate operantur. f um frigi?
ditate vcro et tenuítate liquoꝛis fitim ectinquít : et
acumen cbolere urbec.cum acetoſitate cardiace cbo
lericevires aufert:z humoꝛes groffos quí calidi non
funt i ftomacbo deſtruit: c chimos dulces actenues
quo» oulcedo finc acumine exiſtit:humoꝛes groffos
diuidit:egeſtionem humectat ⁊ expellit:dulces vero
chimos attenuat:vt totum coꝛpus habeãt penetra⸗
rc. hmõi poma ⁊ ante cibum ⁊ poft bona funt edi:
:eter pírafola:quéadmodum, Diaſcoꝛides aſſeruit
qnoníam píra ante cibum nociua funt,
¶ De citonijs ⁊ malifgranatie,
—— Itonia ⁊ malagranata ati cibũ accepta:
iſit pontica ct ſtiptica: et fimiliter ſi⸗
iit acetoſa ftomacbí confoꝛtant ſubſtã
tiam et inteſtinoꝛum. egeſtionem cho⸗
lericam anferũt:moꝛſionemq; inteſtinoꝛum. Poſt ci
bum autem ec ſuperioꝛibus ſtomachi ad inferioꝛa
deponunt eſcas:⁊ fumum ſalientem ad caput:vomi⸗
tumq; cholericum repꝛimunt. Et dulcium ſubſtantie
natura ⁊ complexio aquofa ⁊ temperata:caloꝛis alí
quid obtinet:⁊ ideo parum refrigerat:⁊ ftomacbum
confoꝛtat exigne: quare ſtomacho calido aut molli
fio cõuenit. Nociua cís qui cholericã egeſtionẽ hñt
L3
Liber
« vomitum. Hon ſapoꝛa peffima ſunt in omnibus
qualitatibꝰ:quia nature frigide funt ⁊ humide:ma⸗
frigide p humidẽ:ppterea nec fm cibum
is autemfri ;
valent; necfm medicinam.qutppc nec ſapoꝛem bae
bent vt expedit cibo:nec íuuamentum vc medicine;
quoniam ponrica nõ funt vr ftomacbum · onſoꝛtẽt:
egeſtionemq; inbibeãt. nec acidavt acumen cholere
exringuàt c vomitum: nec oulcediné babent vt nu⸗
tríant.fed bumoꝛes pblegmaricos crudos gignunt.
uoniam ergo oe malís : piris:citonijs 7 granatis
vniucrfaliter diximꝰ: opoꝛtet vt oe fingulis particu
laríteroicamius. ——
CDe diner ſiate maloꝛum.
Am in natura ⁊ ſubſtãtia fuí mala diuer
IR E fa funr: quoniam quedam pontica funt
(GOD. rerreftría:quedam ftíprica et rerreftri có
eres pofita : « aquofa, Item acida er aquofo
modicoq; terreftrí compofita . Rurſusdulcia tcm»
perata ínter quarruo: qualitates medía , Rurſus
infapoza aquoſa: neceſſe eft vtique frondes et ra⸗
mos coꝛticeſq; eoꝛum pariter eſſe diuerſa. Ponti⸗
cat ſtiptica funt frigidioꝛa:⁊ tardioꝛa ad digerendũ
magis aurem confoꝛtatiua funt ftomacbí ⁊ coftrici
ua egcftíonis. Poꝛro acctofa que ceteris mínus fic
ca funt : ſubtilioꝛa tint neceſſe cft ac penctrabilio⸗
— ida cbole.ru. extinguũt: z defectionem
:dís ct calídícate confostant; tirím mítigant ; fto
machum confoꝛtant:vim excitant appetitiuam:ege⸗
ſtionem vomitumq; inbíbent cbolericum maríme ft
a ieiunis accipítitur: quía cibi antca comeſti pꝛohi⸗
bent ea ad locũ occoctíonís oefcendere: z ídeo in ſu
perioꝛibus natant: os ením ftomacbí ſuperioꝛis có»
— inferius relaxando ſolutionem faciunt. In
ot autem actionibus pontica ſtipticaq; funt foꝛ⸗
tioꝛa acidis.Pabent ramen acida ꝓpꝛietatẽ a ſtipti
cis põticiſqʒ dinerſam ⁊ diſcretam: ti enim ín ſtoma
coo hnmoꝛes groſſos non frigidos inuenerint:dini⸗
dunt ac diſſoluunt.⁊ ad inferioꝛa deponunt atqʒ; ex⸗
pellunt. Rurſus fi chimos oulces: nec acutos repe?
rerint: nec groſſos acuunt: et viam faciunt per to⸗
tum coꝛpus penetrandi. Sirupus er eis confectus
itidem valet. Dulcia vero que temperata ſunt:inter
quattuoꝛ qualitates media:frigido ftomacbo mini⸗
me nocent:ad ſtrictionem fiuc laxationem ventris:
in manifeſto non ſumantur. Sunt autem alia in⸗
ter dulce et acidum media: huiuſmodi appellan⸗
tur. Actio eius media eft dulcis et acidi: ad ſitim
tamen mitigandam:caloꝛemq; extinguendum:cho⸗
lereq; rubce acumen acido eft vicinum. Cardia⸗
ce vero quí et caloꝛe contingit: palam pꝛodeſt:pꝛo⸗
pter víneum fapozem quer Inſapoꝛa eoc?
illis aquofa bumidíras oomínatur: nec ſapoꝛitatem
babet nec iuuamentum. 3dcirco abominabilia funt
⁊ faſtidium faciunt: nec ſtomachum confo:tant: nec
vẽtrem diſſoluũt. Frondes z ramí costícefqs eoꝛum
ſtiptica ſunt:⁊ acida ⁊ confoꝛtatiua ſtomachi: vulne
rea⸗⸗ ad ea currentes inbi⸗
t.
Dietarumparticularium.
. WADPedonís. ——
Itonia generaliter diuiduntur ín ouo. 3n
755» 4 pfecte videlicet maturatũ:⁊ arudü ligneũ.
E20 rudi iragsc lignea peffimi eft; q: groffü
daa! cft c terreitreonrum ad oigcrenda:pumo
rca generat crudos ac groſſos:nil mtrit ; ídcirco ca
vitareopo:er, Maturatũ eninerfaliter frigidũ cft
ín fine pꝛimi gradus:ſiccũ in medio ſecundi:pppterea
pontiatas citipricitas maíoz et pin ceteris malis;
ideo valer ad fanguinis fluxum 7 egeſtionẽ ⁊ vomi⸗
tum:cöõfoꝛtatiuũ ttomacbí eſt:etſi moꝛetur in eo:mul
tum tamen acceptũ faſtidiũ facit: pꝛeſertim polt ci
bum:⁊ maxime ii cibus groſſus fit ac vífcofus. "iur
fus citonia ſpecialiter omidunt in fcr: in ponticum;
ſtipticum: acetoſum:muʒum: oulce; aquofus; vcl in⸗
ſapoꝛoſum. Ponticũꝝᷣo cererís groffius eſt:ac terre
ſtrius durius digeri membꝛa compꝛimẽs pᷣcipue ner
uoſa:quare caro ei? peſſima eſt.Oultitudine quip?
pc fuc compꝛeſſidis diuidit membꝛa:quaſi acute ret
acies:idcirco pbílofopbi acurum illud accidéraliter
aſſerunt:ppterea aſſueſcentibus colicam paffiones
generat doloꝛẽqʒ neruoꝛum: verütamen liquoꝛ eius
non ſimiliter:ſʒ ſtomachũ confoꝛtat: vꝛinã pouocat:
egeſtionem vomitũq; cholericũ ſtringit: ad Curum
ſanguinis valet:hac de cauſa ſuccum mandendo ex⸗
pꝛimi opoꝛtet: carnem autem pzotjd : aut ingeniari
ec eius ouricía c aſperitas auferatur: aut elicando:
qut ſupꝛa aquam calidam apponendo: aut fciffo mel
reponendo durioꝛibus eiectis ficut ſupꝛadiximus.
Stiptici vᷣo natura c actio vicina eft pontico: debi⸗
lioꝛ tamẽ:tenuioꝛ nãq; eſt liquoꝛ ipſius:idcirco illud
pontico vt pꝛecipimus confecto plus contulit, BGabł.
aít acidum eft ſubtiliſſimũ c penetrabílius.ideo fitis
extínguít ⁊ acumen cbolerc rubec :cardíacis ex calo
rc valct:cgettionemvomítum cbolcricü vꝛinam pꝛo⸗
uocat: vír appetitiuam auget.odoꝛ cuius vomitum
pꝛohibet: fucais poft bibitũ vínum fumum deponit
víni ſalientem ín caput: cóp:effione aurem fua diſſol
uit ventrem:vnde poft abum multũ acceprum illau⸗
dabile eft:ftomacbi cnim fuperioza copzimens indi⸗
geſtas efcas crudaſq; oeponit.iDulce tamen tempe
r̃amẽtum quídd3 calozis babet; ende vís ei maxima
non eft ſitim aut calozem ect i. Muzum me⸗
dium eft acidi ⁊ dulcis vnde nec ſoluendl necventris
conſtringendi viruutẽ habet.Differentia muʒi c adi
díeftea que pontici ⁊ ſtiptici cõparatio. De aquoſo
vel inſapoꝛo fufficíat fuperius ín vniuerſali dieta ot
ſputatio. Maloꝛuʒ differentia ac coctanoꝛũ pꝛopꝛie
tas oupler eſt.coctanoꝛũ vna qv cum ſtipticitate fua
eft vuretíci:altera qp in co:ruprioné non mutant ín
ftomacbo:mala aüt ideo cozrüpuntur: q: bumidita/
tis fapflue z crude ſunt.Si coctama accipías mũdi⸗
Fícato ftomacbo cibo z bumozibus:ventrem coftrín
güt:ftomacbü confoꝛtãt.vnde Rufus:coctana non
couertunt in ſtomacho infirmoꝛũ: quãtomagis in fa
nis:diuerſe tamen funt actiones eoꝛum pꝛo diuerſis
tempoꝛibus acceptíonis: q: fi ftomacbo cibo vacuo
accipiantur: c confo:tant ⁊ pꝛoſunt foturiot ad ſtrin
gendum. ⁊ vomitũ c fanguinis fluxum ⁊ viiam pꝛo
S'o.ctvff.
uocit.Sio in ſtomacho cibís pleno accipiant:per⸗
manent natãtia ſaperioꝛibus ftomacbt: oígs cius có
foꝛtant z expꝛimunt ſuperioꝛa eius:atq; ad inferioza
deponunt abum cito:mnagiſq; ita accepta ad ſtrin⸗
endum vomitum pꝛoſunt ppter oꝛis ſtomachi con
ꝛtationem. 3(»zopterea ſtiptica omnia poft cibum
acccpta folurionem faciunt pzopter füpcrio:zum fto?
macbi oftricrione ⁊ inferioꝛũ ouatationc. Qui autẽ
volunt coctana pꝛopter ſtomachũ confoꝛtandum et
egeſtionẽ ſtringendã accipere: ieiuni accipiant ſto⸗
macho inanito. Qui ðᷣo pꝛopter egeſtione larandas
4 ſcomachũ vacuandũ:poſt abuiri accipiant: nó mul
tum ramen quantitatis:qm̃ fi multũ accipiat ſtoma⸗
cbam grauant ⁊ digeſtioni repugnant. Solent qni
dam repꝛehendere ⁊ contradicere qp ín ceteris ma⸗
lis non idem iudicauimus oe eoꝛum virtutc iudiciũ:
quibus rcfpondermus q mala ſuperfluã humiditatẽ
babent crudam nec bene orgeftas.boc eis pꝛeſtat lu
bꝛicitatem:nec finit ſtomachũ expꝛimere 7 ↄfoꝛtare.
Eligenda ergo ſunt coctana parua bene rotunda ⁊
odoꝛifera vt rufus dixit.
¶ TQueritur de fructibus in parte mollibꝰ qui funt eiuſdẽ
nature:vtrũ competãt ín regimine fanitaris: videtur cp ficz
q: ãriſtoteles dicit cp plante mediante fuo fructu oꝛdmnant
ad bomínem:mediátevo fuo femine ad mulriplication tuf,
VUnde dicit Ariſtoan quarto metbeoꝛoꝛũ:ꝙ runccít papas
ucr perfectum quando poteft generare fibi ſimile: igirur,
Item oidt £SaL.in tegni ꝙ optima natura tannum appetit
Quanti oigere poteft.z Baly in comento dicit qp diſcraſia
naturalis appctit fimilia; ⁊ perüla conferuatur: mnatura
listo cõtraria c per illa ledirur.s£t dicit Ariftoreles cp natu.
ram inquimus oefiderarc qð melius cft.ergo cum pucri ba.
beantoptimá naturam refpectu zliará eratum ⁊ apperant
iftos f'uctusagitur. 3n contrariũ eft auice, oices cp caueat
conferuato: fanitaris ꝙ aliquod medianale ncn acdptatzer
80 cũ iiti fructus finr medicinales:igꝛt᷑. Ad poc dicunt qcã
qp oupler eft regimé ſanitatis.quoddã ett toꝛmale:⁊ rate có
ftat per fimilia. c ifto regimine fol& indigct cóplerio tẽpera
:⁊ ficnon competüt fructus, X£ft alíud regimen finalz qð
fit per contraría; c boc modo cópetunt. Gel oicendü ꝙ in re
gimíne conſeruatiuo non cópetuntzfcd bene ín permutatio
uo. d auícen oicendiü ꝙ foꝛmaliter nuilus fructus compe»
tit in regimine fanitacis. ld pzimü argumenta oidt c cues
dam o:dínantur ad bomínem tm meditare yr caro 7 alía hu⸗
iuſmodi dbaría er quibus bomo nutritur immediate : c fic
non competunt fructus. Quedam vero mediate vr oꝛo⸗
bus o:dína — — — bene
cópetunt, Ad ſecunduʒ dicitur cv non appetuntur a pueris
ap naturali oe quo intelligit pbus: (ed appetitu aĩali
qui qñq; cft ad bonũ:qñq; ad malũ.¶ Muerit᷑ vtrũ iſti fru
ctus cõpetãt in ꝓlongatiõe iuuẽtutis ⁊ retardatione fene»
ctutis:videt ꝙ nõ:q; iuuẽtus ftat per cali.⁊ hu.ñcut vita:
goẽ qð repꝛimit hmõi ca. hu.abbꝛeuiat iuuentutẽ:ſed cũ
iftí fructꝰ finr fri. 2 hu. abbꝛeuiãt iuuentutẽ repꝛimẽdo calo
rem naturale Itẽ dicit Auicẽ.ꝙ ifta tria cofequunt ſe adin⸗
uicẽ.ſhũiditas aquoſa:canicies t fenect?. vñ dicit q fenes
bumidi ſunt illa humuditate qua iuuenes funt ſicci ſhũidi⸗
tate accidẽtali:ſed iſtifructꝰſunt bumidi ⁊ fri.éait Sn ↄꝛiuʒ
funt pꝛactici.h̊ idẽ ꝓbat᷑ ratiõe:qꝛ inter oẽs botes cholerici
funt mín? in iuuẽtũte:⁊ cituis veniũt ad fenecrute: ⁊ pble»
gmatici ecõuerſo:igit᷑ (3 qð fadt qfi oc cpolerico pplegma
tici plongabit. Itẽ ifti tructꝰ cà fint fri.z bu.rerardàr con
fumptiócs hũidi naturalisa caloze narurali p quà accelerat
fenect?:iai£. ad boc dico ꝙ fenec?rctardat mulris rodís.
VUno modo foꝛmaliter:ſcʒ per aliqua licãtia materiã
humidã per quam ſtat iuuentus:⁊ boc modo omnts res ca
lida z bumida rctardatfenectute, Scðo — fe»
P
Liber
nectutem addendo in caloꝛẽ naturalẽ:⁊ hoc aut qualitatiue
ficut piper c allia que acuunt caloꝛem naturalẽ: aut quanti
ratiue vt applicatio lane calíde ſupꝛa ſtomachũ: vel puelle
vcl viri iuuenis ad ſtomachũ:aut quantatiue ⁊ qualitatiue
ficut bona abaria. Slut per irrozatíoné aque calíde ſupꝛa mé
b:a ficuzbalneum aque calide que irrozat membꝛa tertie of
geſtiue.Quarto modo humiditatẽ aquofam acddenralem
confumendo:t boc modo opiate ficut omnis trifera vt oíat
Auicenna: retardat ſenectutẽ:quia confumit materiam bu
midam aquofam accidentale c fuperfi uam que faciebat ru»
gas ín coꝛpoꝛe: per quas rugas bomo videbatur effe fe»
ner. Quinto mó p:eferuádo ab egritudine accclerante ſene
ctutem:⁊ hoc modo fructus:quia funt frigi.⁊ humi.pꝛeſer⸗
uant a moꝛbo calido c ſicco:pᷣſeruant a ſenectute cita:⁊ etiã
abierta citam conſumptionem bumídi cal repzimedo.
£ueritur vtrum ifti fructus ocbcant capi ante vel poft
paítum. Solutio: ꝙ quídam fructus funt ín roto molles et
rare ſubſtantie:qui cito oígeruntur c dto expelluntur;ficut
cerafa ⁊ pꝛuna:⁊ abluunt ftomacpum c abftergunt: c ficut
medicina ante cibum fumuntur, Quidam füntfolidi ou»
re copofitionis ficut (unt poma:pira:coctana:mefpila 7 bu
iufmodí:c tales poft paftum oebent fumi, Una caufa eft:qz
faciunt cibos fupernatantes oefcendere ad fundum ftomas
cbi vbi eft locus coctíonis, Secunda cauſa:q; ífti fructus 02
dinantur refpectu ozís ſtomachi aum habeant illud reſtrin⸗
gcreratíonc (ue ponticitatis: t ficfaciunt cibaría ad fundi
oefcendere non oxdmantur ad fundum:igi£ ocbent ſumi
ín ílla bozaín qua remaneant circa oꝛificiuʒ:⁊ illa eft in fine
paftus, Tertía caufa eft:quía ratione fue ſubſtantie groſſe
remouent pinguedinem ſeu vnctuoſitatem ſupernatanteʒ
m oꝛe eius Arguit᷑ ficiq: omnes auctoꝛes volunt ꝙ abi fub
tiles prius ocbent (umi ficut purera bzodía cc.fed buíufino
di fructus funt fubtilis (übftantiezicitur. Secundo ífti frue
ctus incitant appetitü cum fint ftipticifngidi ⁊ fici: (cd ap»
petitus dedet incitari ante t nó poftzigitur. Ste iftifructue
funt tnedicinales;q: competunt in vía medicine vtranonc
fue ftípticitatis « rationc fue fubftantie depꝛimant cibaria:
fed omnig medícina debet acapíante cibum vellóge a cíbo
iaitur.3in contraríti eft 3Raf.qui dicit p fructus amari foli
di ftiptid »cbent accipi poft dbum:q: ipfum ad fundũ £o
machi faciunt oefcendere. Sd ifta argumenta patet folutío
per antedícta.Lamen ad pꝛimum dicik ꝙ quidam funt cibi
fubtiles c ſobiles: c quidatn ſolidi quoꝛum vnus ad alium
o:dinaturnon ín via medicine:et oe tali loquendo ſubtile
p:ecedit folidii vt purcta carnes ⁊ ficobijas. Quidamvero
funt fubnice fructus quí ad cibos o:dinantur non ín vía ci
bi fzd medicine:c tales poft dbum fumuntur. 8d fecundu;
oíco ꝙ faccreabum ocfcendere ad fundii ftomacbí pꝛepon
derat buic Q9 eft matare appetitũ:igitur.ad rertiũ dicitur
qp bene concludit oc foꝛti medicina laratíua zc. (T Queri⸗
tur etrum ifti fructus oebeant ſumi ftatim poft cibum aut
longc. Arguitur ꝙ ftatím: q: dicit Auicenna ꝙ vnum oe de⸗
terioribus ín regimíne ſanitatis eft pꝛolõgare menſam: igi»
tur. Item ficut caſeus datur ftatim poft carnes: fic cade; ra.
tione ifti fructus poft cibaria:igitur 3n cõtrariũ arguit:ifti
fructus cito oígeruntur refpectu alio:um ciboum: € opoꝛ⸗
tet p cibaría vnius comeftionis fiue menfe ſtmul digeran⸗
turzigitur debent fumi longe poſt. Solutio:quidã funt bos
mines qui gulofe comedunt:t ad faturítatem zet nó come»
dunt vt viuant:ſed ecótra:t tales oebent fratím tales fru»
ctus comedere, us. Poma merí pleno nur eft me
dicina veneno. vt ílla cibaría fuperfiua ad fundum ftomacbí
compꝛimant᷑.Alij funt qui fob:ie comedunt ⁊ parcet come
dunt vt viuant:vt babes ín viatico: tales comede»
re hmõi fructus longa cibarijs vt tu obijcis.Ad pꝛimũ ar»
gumentum dicitur ꝙ Zfuicen intelligit oe bo:xa comeſtiõis.
vnde fi aliquis conſueuit comedere ín pꝛima vel tertia t ꝓ⸗
longet vſc; ad vefperas vel nonam tüc mali eft: t ſic loqui
tur Auicẽ. ⁊ non loquif oc oiu federe in menfa. Vel dicit ꝙ
Auicen.intelligit oe pꝛolongatione menfe que eft abozum
tm̃: c non d eff ciboꝛũ ⁊ medícinarüvt funt fructus. 4T 32u
bitatur cuíua complexionis funt porna; vide£ ꝙ fri.c ficcez
q: fructus acteftatur ſue plante ficut fetus matricis fed plã⸗
tà cft ftíptica frí.c ficcazvt oícit Auicen ígitur. Item gene
rantur ex refiduo nutriment plante að eft frí.t ficcüzigitur,
3u parle eri asi Re dicẽtes d funt fri.c — *
in pomis eſt d cõp materialis:
— — ia materialia ſunt frí.c ficca:
fc; pumidü aquoſum:⁊ ficcum terrei. &llía eft cõplexio toꝛ⸗
malís refultans avirtute agẽtis:⁊ Doc modo poma poflunt
ó ri adalios fructus : c ficín princípio fut funt frí.c fic,
cõpara
^ finc efficiunt oulcía calida ⁊ humida. C Qucritur vtrũ
cin finc chica cfilucftria competantin regimíne fanitas
ne. Solutio qr non in vía nutrimenti : fed benc ín vía mco
dicine.£tfi arguat qp natura regulariter operas —
lancboliam a fplene ad og ftomacbí ad confo:tand appctí
tum:ígitur € medicus cum fit miniſter nature debet mitte⸗
rac nio t non ín regimine fanitatís, Et ſi arguatur
q oicit pbe ín lib.pofteríozd.q oeambulatro poft cenam eft
caufa fanitatis:ídeo qz facit deſcendere cibum ad locü dige⸗
rez putredínEed bene fraus quas aD Qu;
dínem:ígitur AL uerit vtrũ poma copetantin b:íb? cu;
E. Pokutio p in febze uo confie
pctunt poma. Ande verſus.Quod natura petit uis cone
traría oan Hà potiue natura víger cum vorareplent. £t
piuna ⁊c.⁊ tales nó indíget artificiali occoctionc. Qu
vo funt ourc cõpoſitiõis ⁊ folíde refpectu illoꝝ:nec ín fuaar
bo:e püt maturari cóplete cũ cr ficco gencren£: cuiufmodi
funt poma:pira:⁊ tales artificiali oecoctione indigẽt: vnde
in talibus ars ſupplet defectũ nature. Vñ dicit Auicẽna qp
quedã funt píra lapídofa:c talia maxime artiſiciali decoctio
ne indigẽt anteqᷓ comedant᷑:igit᷑ Ad argumétaps ſolutio:
Q:eft verü cp naturã nunqᷓ; are ↄſequit᷑ in ſua opatiõe nift
natura ocficíat:fed oñq; ocficitrone materie inobediẽtis €
illũ defectũ pót are fupplere:vfs fi natura nequít facerc 005
mũ tñ ars facit, did aliudverũ cft fm qp eft narurc poffibile:
Dietarum particularium.
(ed a: hoe nõ eſt i poffibile dictos fructus decoquere igif.
«r que magis competant aut aſſata aut elixata.
"iKcfpon.g refpectu bominis fani affata melioza funt: quia
clirationem humiditas aquofa augetur que alterat: et
wd non indigent tanta alteratiua pumidirate:fcd reſpectu
ínfirmo:ti clipata pꝛeualent:qꝛ plus alterant 7 cum boc ma
ie vnifoꝛmiter oecoquun£ d affara iuxta aucto:itatẽ pilo
bí quarto metheoꝛoꝛũ:ꝙ cibaria affata competuntiabo
rantibus:ín quibus eft foztis calo: cũ diffoꝛmiter decoquã⸗
tur. lira $o quietis ín quibus cft calo; debilis: qꝛ cíto ibi
bigcrantur cum vniformiter per elxationẽ oecoquanturzet
in egrotis eft calo: debius.Etiam — dicere ꝙ in feb. de
matcria frigi. c pu.affata melioza ſunt: fed ín febꝛe calida c
ficca ecótra, ££cnota «p yfaac puis oicat qp caro humida oc»
bet affan:« fic poma cum fint bumída cc. boc ramen intelli⸗
git yfaacoc illis que o:dinantur ín vía nutrimenti non ta»
men ín vía medicine. Queritur quare ec poris fit vinũ
feu quidà potus. Reſpon.vna caufa cftzq: ficut fünt quedã
legumina m quibue bomo maríme laboꝛat vt triticum: tà
lía o:dínantur ad Domine ín ftatu p:ofperítatis. (àuedà vo
füntín quibus non multü labozat ſicũt oꝛobus:⁊ hmõi oꝛ⸗
dinantur quando bomo eft ín ftaru paupertatis: fic fimili
tcr oc vuis refpectu pomoꝛũ fit vinum feu potus.de pomis
quidẽ tempoꝛẽ paupertatis: t Oc wur tempoze p:ofperita»
tis:qꝛ vites funt magni ſumptꝰ ad cultiuandd. Scða caufa.
quia ín pomis eft multus oc bumido aquoſo. TQueritur
quarc ficera ofttconferuatur puta per annum: poma ato
putrefiunt. Refpon.quía putrefactio fit pꝛopter permirtio
nem puri cũ impuro vt ín pomís: fed in ſicera fit bepuratio
impuri a puro: q: fitper ebullitionem: cín üla ebulhtione
partes pure fequeftrantur ab impuris:⁊ cedunt ín natura;
vini;ficut patet oc víno qð ofutius feruatur d vua. IBota
ꝙ yfaac plus laudat porna oulcia d infapozofa per viam nu
trimenti: et platearius econtra: fed boc íntellíaít via medís
dne z etiam oíntius conferuantur.€[ Queritur cutus com
picríonis fant coctana, SR. cum Ira ꝙ funt frigida ín fine
pꝛimi gra. c ficca ín medio ſcði.Et duis fint citrina:hoc tñ
eft rationc fpecicí ⁊ non ratione finís aut modi operatióis
fiunt talía raxonc materie tf : qꝛ ſicut omnís, cera eft citri
na:cbocer apibus que vefaintur ct flozibus citrinis: ſic c
ín coctams. etfi arguit ꝙ pꝛouocant vꝛinam. SRefpon.pa»
tuit ín multis locíe ante:quia feces retinent, vel oic qp intel
ligitur oc fucco eoꝛum.¶ Quenrur vrrum coctana compe
tànt ín regimine fanitatis. 3Refpon.p quedam eft fanitas
in puncto:4 fic non competunt:alia cft lapſa c fic cõpetũt:
€ fic intelligit yſaac:etiain poffunt fieri argumenta alía 7 fi
málía ⁊ fimiles ſolutões ficut oc alíje ſtipticis frigídis facta
fant ſuperius. ¶ (Queritur vtrum fuccus citonioꝛũ pꝛouo
cat vꝛinam vt oicit littera. Reſpõ.ꝙ in fucco cft oupler poꝛ⸗
tio.Quedaʒ eft groſſa que nutrit ſubſtantiã citonioꝛũ:⁊ tas
lis per accidens p:ouocat vzinam: fc feces conttringendo,
Alia cft ſubtilis que non nutrit fubftantiá citonioꝛum: c ta»
lis perfe p:ouocat vꝛinam pozos apcriendo, (| Queritur
Que magis compctant ín regimine fanítatis:aut poma aut
coctana aum aucto: oícat ꝙ coctana, SRefpondeo ꝙ in via
medicine competunt plus : ſed in via cibi: boceft ouplici
ter: aut (n ſtomacho mido: fic poma plus competũt: aut
ftomacbo immundo: fic coctana : quia lícer rardíus dige⸗
rantur non tamen ita faaliter conuertuntur in putredi⸗
nem ; igitur,
¶ De píris,
DIroꝛum frondes «rami ſtiptici funt ſolũ
modo:pomoꝛũ *o ſtipticitas cum aquo⸗
fa dulcedine cõmixta eft. Pira diuidun⸗
zur ín duo. Domeſticum ⁊ filucftre. Si
ueſtre quídem eft crudum:ponrícs:ct du⸗
rum ⁊ groſſum:nec pꝛodeſt:nec boni (apozis eſt: ma⸗
turatum pirum domeſticum ín pꝛimo gradu frigi.in
fccundo fic,generar in ſſomacho humoꝛẽ laudabilio
AT) : P
E
Fo.crviij.
rem dp mala coctana pꝛopter temperamentũ ſuum.
Eſt tamen diuerſum fm ſapoꝛem ⁊ ft complexio⸗
nea fuas; quonia eft ponticum terreſtre ⁊ groſſum:
⁊ cft ſtipticũ compoſitũ cr acrea ſubſtantia ⁊ terre⸗
ſtri parua:et cft dulce temperatũ ad caloꝛem quen?
dam pertinens:⁊ cft aquoſum ⁊ inſapoꝛoſum. Pon
ticum gutem minus ceteris nutrit:ſed plus egeſtio⸗
nem facit:vomitũqʒ cholericum ſtringit:magis ſto⸗
machum 7 inteſtina confoꝛtat:pꝛo fua ramen aſperi⸗
tate ⁊ goſſitudine vel duricia nocet neruis ſtoma⸗
chi: vnãde opoꝛtet nos ingeniarivt molleſcat ⁊ amit⸗
tar aſperitateʒ:vt videlicet aut elixet:aut ſupꝛa aque
calide fumum ſuſpendat᷑ vr maturatũ aſperitatẽ ſuã
duriciẽq; deſerat:aut opertum paſta aſſetur:aut cus
melle condiatur in fruſta conciſum fm complexionẽ
accipictis.iDiafcozides ait:diximus pira ieiunis no⸗
ciua effe, nec quare nec quomodo cxpoſuit: neqʒ qð
coꝛum genus. 1Hoe autẽ dicimus:ꝙ diaſcoꝛides vi^
ruperauit pira ieiunis accepta:ſi non fm ncceſſitatẽ
⁊ medicinam accipiantur: fcd fm gule appetitum
ad ſaturitatem vſq; ſumantur: pꝛecipue ti pontica
ſint:quoꝛum pzopsieras: fi multum a ieiunis accipia
tur: colicam — paſſionem duram incurabileʒ:
maxime fi a'cbzo aſſueſcant.Sed fm medicinam ie
íunís melius qp faturis comedunt᷑. Saturis enim fo
lubilioꝛa ſunt:⁊ ftomacoum oebilirant : p:opter fuz
perioꝛum ftomacbt comp:effionem c contentiue vir^
tutis infcríosti debilitatem.Stiptica vero qꝛ ec ter?
ica c aquofa ⁊ acrea fubftanría compofita funt: ſub
tílioz3 ⁊ tẽperatioꝛa funt ; magiſq; nutriunt:ideoqʒ
ftomacbo ininus nocent: neq; bis ingeniari neceſ⸗
fe eſt ficut ponticis. usum vᷣo quod ad acidi⸗
tates pertinet:ſubtilius ac lentus: ftomacbogs ad ot
gerendũ facilins:acumen etíam cbolere rubce extin
— ſitim aufert:pꝛoinde tam advomitũ d» ad ege
ionem cobibendam laudabilius cft. põticum plus
illo ſtipticum cft. (£x boc fopbífte ar tantur,
cur pótíca ſitim nó extinguũt cũ frigidioꝛa funt mu^
sís: c natura fit frigozis fttím crtinguere. Zuibus
refpondemus tríbus ex caufis oꝛiri firímzaur ec ſicci
tate ín quibufdam membꝛis a ftorracbo remotis p
prer multitudines caloꝛis ignei in (llis inſertam:aut
e caloꝛe nimio ín ipſo ſtomacho: aur er falfo vitreo
phlegmate. Ex quaciiqs caufa boꝝ exoꝛta fic: muʒũ
vrilius eft ⁊ laudabilius:quia liquoꝛ etus renuis eft
⁊ acreus:in ſapoꝛe gratus. C5í aure (ri membzis pic
cui à ftomacbo ex nimio coloze nafcarur firís:líquoz
acidi tenuís aperir ⁊ perfozat concaua mcmbzoz:
ed cuim efqs locum ſubtilis liquoꝛ penctrat vbí ca⸗
lo: latet ende vím incendi extinguit:⁊ fiti mirigar,
Rurſus fi ex caloze ftomacbi (iris inardeſcat:moue⸗
tur ⁊ oífpertítur líquo: acidi atq; caloꝛem vbícdics.
fuerit mitigat. 3téti ex falfo pplegmate oꝛiatur:per
renuitatem ſuam liquoꝛ acidi pplegma diuidit: ciqʒ
cõmirxtus ſalſuginẽ diuidit: et ficfit caufa ſitis extin
guende:qm̃ aciditas ſalſugini oppoſita eſt. Oppo⸗
fttozü aũt interimẽtia func femp — fibi. ſicut
ín pꝛima buie libꝛi particula oſtẽdimus.põticũ vᷣo
nõ ſimiliter:liqnoꝛ cm eius grauis eft ⁊ our? digeri:
Liber
vnde perfoꝛare nequit ⁊ penetrare ad loci fitis: pio
pterea fi ex caloꝛepꝛocul a ſtomacho (n mẽbꝛis oꝛia⸗
tur ſitis: c eo liquoꝛ pontici nequeat peruenire:au⸗
get caloꝛẽ « ſitim:ſi autem ín ftomacbo cr caloꝛe ge^
neretur:ponticitas fumũ ocficcat ⁊ cogit in vnũ: vñ
fit caufa augẽde firi. IRurfus fi ex falfo fit phlegma
te:cogít poticitas parté phlegmatis ⁊ ſolui ꝓbibet:
et fit cá augẽde pblegmatice actiõis. Pira oulcía t€
perate complexionis funt; q: minus ceteris frig.da
fant: quapzopter calcfaciunt z augent digeſtionem:
valentq; tni bts qui ftomacbo frígidi funt ⁊ ſicci.pꝛo⸗
pꝛietas eis cft bimóí: qm̃ ficum fungie coquantur
omnéauferunt leſionẽ:pꝛecipue fi ſilueſtria tint pꝛo⸗
pter ponticitatẽ fuam: arbozis eoꝛum agrcftis cinis
bibírus ín bís quí fungoꝛum comeſtione fuffocart
fiunt: valet multus. 3nfapoza píra peſſima funt: giri
p:opter inſapoꝛitatẽ abbo:rétur a natura:idcirco la
bo:tofa « sfufiua funt ſtomacho.
¶ De malífgranatis.
f. anata vrilía funt eſui:ſʒ vtilioꝛa me⸗
aiciñe:nutrimentũ quippe coz ettilauda
4 biüefitz bonũ: tii paruü eft pꝛopter fube
tilitatem eoꝛum facilemq; digeſtionẽ. Ex
—
quattuoꝛ partibus cõpoſita ſunt:que tamẽ oce funt
ſtiptice:pꝛima coꝛterx cft eius:ſecunda cft caro: rertía
eit liquoꝛ:quarta grana.Liquoꝛ frígídus eſt:ſed oi?
ueríis modis fm fuos ſapoꝛes ⁊ liquiditates. Sũt
nãq; põtica:acida:muʒa:dulcia:⁊ ĩſapoꝛa.Similiter
liquoꝛ tenuiſſimus ac aquoſus:groſſus:paruus ⁊ me
diocris. Pontica aut ſtiptica impoſſibile cft accipi
fitt cibũ:qꝛ pꝛopter aſperitatẽ ⁊ duriciam ca natura
abhoꝛret:nec recipit nili fm medicinã. Pꝛoinde bu
iuſmodi granata ñ parũꝑ in ſuperficie excoꝛticẽtur:
⁊ tritoꝛũ fuccus cat cum vino aut firopo potẽtur la⸗
xatiuo:iaferioꝛa ſtomachi expꝛimũt:⁊ expellũt humi
ditatem putrefactã oc inferioꝛiubs: pꝛecipue fi cali⸗
da caufa ſit: actio em̃ coꝛũ ín ſtomacho ſicut myroba
lanoꝛum citrinoꝛũ: ⁊ poft mundificationẽ ſtomachũ
confoꝛtant abſq; leſione eius neruoꝛũ:idcirco valent
ad febꝛem diuturnaʒ que ex putrefactis humoꝛibus
p:ocreatur. Pꝛuriginẽ quoq; c ſcabiẽ de putredine
falíi phlegmatis natam; extirpat. Acidoꝛũ etfi mín?
ceteris ſit nucrimentus: videlicet malis ⁊ piris z co⸗
ctanis:pꝛopter tenuitatẽ rame liquoꝛis z aquoſita⸗
tis acceptabilis liquoꝛis ⁊ tẽperatioꝛis funt nutrimẽ
ti:atq; facilia funt eſui:hmõi autem poteſtatis funt
pꝛopter paruitatẽ terreftrís ſubſtantie:vnde ín mul
tis rcbus melioꝛis dp cetera funt actionis: z ficut
alijs comunis cft poteftas cbo.ru.extinguende fitís
egeſtionis ⁊ vomitus:pꝛopꝛietatẽ tamen babent ex⸗
tenuandi humoꝛes eoſq; cum vꝛina eijciendi:caloꝛeʒ
epatis extinguendi: membꝛa confoꝛtãt ⁊ pꝛeſertim
os ftomacbí:epar ⁊ coꝛ.vnde valent ad cholericã car
díaci: t ad doloꝛẽ quí nafcit ín oze ftomacbí cr cho⸗
leribus rubcis.vnde IDíp.ín fecunda partícula cpi^
dimíarum oe muliere patiente in pꝛecoꝛaijs: veteres
ei os ſtomachi pꝛecoꝛdia nuncupabant:patiebatur
autem moꝛſum er cholera continuũ ex acutis humo⸗
ribus natum inherentibus villis ſtomachi:⁊ nil rc
fi cft qð ei quodlibet coferret remediũ: nifi arg
1a o:deí cii fucco granati acetoũ:⁊ ure cft íd quide;
farine em̃ ꝓpꝛiũ cft humoꝛes fupfluos exiccare:ma⸗
li vᷣo granati acetoſi:humoꝛis acumẽ extinguere:et
ftomacbiü cõfoꝛtare. Pabet etiam pꝛopꝛiũ cy in ocu⸗
lís ictericoꝛũ ſtillatus citrinum abijcit ab eis coloꝛc
pꝛopterea ablato coꝛtice maligranati omnia acctofa
piſtentur:⁊ fuccus extractus cum melle coqnatur:et
quand enguenti ſimilitudinẽ babear. valet ad vn⸗
quíam ocnlos expulſionem: purificatq; acie a grofy
tts vifcofifqs bumoꝛidus. ꝙ ſi maríbus ínfundarur
carnem fuperfiuam coꝛrodit:⁊ fi ex eo gingue inun⸗
gantur rofuram z omné fctozem erpeſſit. Maligra⸗
natí Po oulcis iiquor groſſior cft calídío: ⁊ digeſti⸗
bilioꝛ:⁊ pptcrca calozis aliquantulũ ftomacbo inge
rít: citogs in cbolera rubeam mutatur; z bac oc cau
fa natura calídis inconueniens eft: c maxime febꝛici
tantibus: humectat autem ventrem: pectozis lenit
aſperitatem: tuffim mitigat. marime fi fuerit affa
tuit cum oleo víolarum.z fic agatur fozamen ín fum
mitate maligranati: ín ſimilitudine latioꝛis denarij
ct impleatur olco violarum:⁊ ſuper pꝛunas pona⸗
tur:quantum fuerit oleum in coctione minutum:tan
tum aliud femp adbibeatur quouſq; videatur nibil
vltra poffe ſuſcpere:deinde ab igne tollatur:⁊ abla⸗
to costícezinterio: pare conterat: eiuſq; fuccus tuf?
fientibus adbíbendus cft. fta autem confectio ven
trem humectat:vꝛinam pꝛouocat: tuſſimq; cc caloze
mitigat. Et fi dulcis ſuccus cuʒ acctofo fucco miſcea
tur:bibentíbus ventrem humectat:⁊ cholerã rubea
pꝛobibet:caloꝛẽ febꝛis extinguit:ſed erfi oulcía ⁊ ace
toſa malagranata inſimul cũ eoꝝ pulpis piſtẽtur: ac
fuccus bbat:fit ad ſtomachi cõfoꝛtationeʒ vtilis:et
cholericos humoꝛes atq; putrefactos erpellit : ter?
tianis febꝛibus atq; hemitriteis ſuccurrit. Muʒũ
quod eft intcr dulce ⁊ acetoſum medium:ad epatis
caloꝛem ⁊ ſtomachi non minus valet qp acetoſuʒ:ſed
vim vomitum cõpeſcendi:⁊ ventrem conſtringendi
non habet:pars em̃ ſue acetoſitatis ventris ſolutio⸗
nem aufert: dulcedinis quidẽ pars ſtipticum ventrẽ
ſoluit:vnde fit ꝙ inter ſtipticum ⁊ ſolubilem conftat
medium. 3nfiptdü quod eft quafi aque ſapoꝛ pꝛo fui
liquoꝛis aquofitatis copía ad frigiditatem pertinctz
vndc inconueniẽs cft fi cibum ⁊ fm medícinas.fm
cibum:quia ſapoꝛẽ cibi non habet:vt a membzís coz
poꝛis attrabatur.ſᷣm medicinã:quia propter aquoft
tarem ncc ſtomachũ confoꝛtat:nec ſolutionem inhi⸗
bet:idcirco faſtidiũ facit:ſtomachum mollem reddit:
cibum ín ftomacbo digeri nõ permittit:vnde fit cau?
fa rugitue ínflationis.S»cd tame maloꝛũgranato⸗
rum nuclci fia fucco expꝛeſſi funt; erüce funt ad ex⸗
tinguendũ cbolericii vomitum 7 cgeftionem: pꝛeci⸗
pue fi aſſentur eoꝛũq; puluís bibatur:calozem etiam
ſtomachi atq; cbolere rubee acumen extinguit.Eoꝝ
vᷣo coꝛtices frigidi ac ficci fant ⁊ terreſtres: qui fi cũ
aqua coquãtur riso 7 o:dco pꝛius aſſatis:⁊ ex oibus
clyſtere ñat:diſſintericis⁊ diarricis commoda crunt.
Similiter ⁊ ex coꝛticibus eiſdem apoʒima factũ gin
giuas ↄfoꝛtat.Ano qᷓ; ex oleo loto emoꝛroidarũ ſan⸗
Dietarumparticularium.
cuiné ftringit: ⁊ fanguinis flurũ menſtruoꝛuʒ in mu
lieribus arctat.Coꝛtex aüt maligranatí cü radicc in
víno cocus lũbꝛicos afcarides c cucurbitinos edu
cit oc ventre moꝛtuos. Nuclei quidem maligranati
ſtipticioꝛes funt fücco; coster vo ftipticio: ẽ nucleis:
fios autẽ om̃ibus cft ſtipticioꝛ:⁊ ſiccioꝛ.Diaſcoꝛides
flos inquit maloꝛũgranatoꝝ aliquantulũ ad ſolẽ de⸗
ſiccatus:⁊ in vítreo vafe cõditus:⁊ vaſe ex oleo om^
phacino impleto:tribus diebus ad ſolem poſito: va
Aet quantum oleum roſatum.
¶Tnũc auctoꝛ determinat oe piris:⁊ pꝛimo de iſtis que có
pecunt via nutrimenti plus d via medicine. coo oc illis q
plus vía medicine d nutrimenti.feciida ibi:Malagranata.
¶ TQueritur vtrũ píra competant icíuno ſtomacho autres
pleto.i.ante cibum vel poft.i£t videtur qp ante:q: Auicẽ.di
at q iſti fructus funt dbi mcdicinales : igitur. 3n cõtrariũ
eft aucto: iftc oicens auctoꝛitate Diaſcoꝛidis:c pira icius
noftomacbo maxime tedunt ftomacbü. idem vult raf. Zid
boc dico fm auctoz£ :£tum ꝙ fi píra oentur invía dbí vf me⸗
dicinc ad ſaturitatẽ: tuncnon cópctüt ieiuno ftomacpo: qz
multü replent tomacbü « aggrauant, Iteʒ rationc fue fri»
giditatis z hu.ledũt ſtomachũ:vt oiat Diaſcoꝛi. Aut oan
ratione officij vẽtris denegãdi: c ratiõe appetitus ſuſcitan
di: cfic cõpetunt ante cibũ:aut ratiõe appenitus cõſeruãdi
⁊ offici) vctris pꝛocurãdi: c fic competũt poſt cibũ: q: repꝛi
muntynctuofitates oꝛis ad fundũ:⁊ faciũt abum etiã deſcẽ
dere illuc.¶ Querit᷑ vtrũ poft pira cõpetat vinũ aut aqua:
Arsuit᷑ qpvind iuxta illa metra:poſt pira pꝛeſoyterũ quere:
vel adde merũ.Etiã hoc idẽ ꝓbat᷑ auctoꝛitate auctoꝛis. Itẽ
dicit littera qp pira in ſtomacho recepta cauſant colicam qꝛ
retinent in inteſtinis feces: (ed vínum cas euacuatinafiue
aqua Yo retínct obtuſe:igitur.Ad bocoicür quida qfi pira
oentur ieiuno ftomacpo:tuncvínü non cópctit fed aqua:q⁊
cum vinũ fit cfícuriatr ca. fic marime ledit ſtomachũ cü fic
neruoſus. Si vo Dent pue ftomacbo repleto magis compe
tít vinũ poft pirazq: adiuuat ad digeſtionẽ eoꝛũ:⁊ ea redu⸗
at ad temperamentü aum fint frigida: c: etiã oantur ad
appetitii confoꝛtandũ:⁊ vinũ ad bocadíuuar ⁊ aqua appe?
titũ defectat. Nota p folutione argumẽtoꝝ:ꝙ qn pira dant᷑
ad alterandũ magis cõpetunt cii aqua:⁊ fic intelligit Con⸗
ſtantinꝰ:ſed fi dentur ad reſtringendũ: aut ad appetitũ ma
gís competũt cum vino.Et fi argui£ ꝙ vin cft magum? pe?
netratoꝛ:igitur faciet penetrare pira cruda antedp oigerant
⁊cauſabũt oppilationcs;igi£. 3Rn.q ficutcirat ad penetra»
tionem :íta eti ad oígeftíone cum fit calidũ. Rota p duis
be natura fría:di fit mouere a circüferentía ad centrũ: € fic
pira cum fint frígida per fe habeãt reſtringere:ſiue fumant
antc cibũ fiue poſt:tñ de p accidẽs laxant caloꝛẽ naturale có
fo:tando per antipariſtaſim:q; vt dicit Ariſtote.quarto me»
theoꝛoꝝ:licet fri.ſemꝑinfrigidet oc per fe:trioe per accidẽs
iig; aduntzvt pts ín tonitruo.boc ídes vult IDippo.oicens
$ hyeme c vere caliditfimi funt natura, IHota qp Aui
cenna oíat q fi píra poft dbü fumant ín magna quantitate
laxant:⁊ fi in modica conftipát, et hoc intellige ſane:qm̃ ot?
co ꝙ fiín magna quántate fumant poft paftum laxãt: oum
tii nonoeftituan£ a regimine naturẽ:q: io ocftítuereatur re
ſtringerẽt:etiã fi fumátur ín parua quátítate: (ta qp nó fint
fub regimine naturc reftringtit poft cibũ:qꝛ remanet feu re
uertuntur ad naturá pꝛopꝛiã:⁊ fic indigeſta remanét ín fto»
macho. Nota ꝙ pira fit lapidofa ratióe ſiccitatis terre la»
pidofe a qua nutrimenti fufapiüt.et oícit palladi? ꝙ fi ter
ra mollís adda£ radicizaut qp arbo: tranfplantc£ ad terram
moll? efficient mollía píra c non lapídofa. "iota cp fer vini
appofita plante ftenli faciet eà fructificare: Doc íntellisédo
fi fit fterilis ppter bumiditate groffam terrcá frigida; non
potente penctrare per mínimas partes illius pláte: fex vi
ní cum fit penetratiua faat : fed non effet verum
in fterití planta ppter locum ficcus « aridum. (T ueritur
Que fintfanioza aut píra aut poma. solutio patuit in copas
rationc pomoꝛũ ⁊ coctanosii, Clltra tamen nota q poma d»
S'o.ctít.
tíus oigcruntur in pzima ⁊ ſecunda digeſtiua:⁊ fimiliter ci»
bi moi:cs refpectu tolíaoz6:ted m tertia digeſtiua cft econ⸗
tra:qꝛ tertia digeſtiua pꝛocedit ingroffanco c liquidum eft
tarde coagulationis:idco poma rardius digeruntur ín ter⸗
tia digeſtione qᷓ pira 4T Queritur vtrum malagranara có»
petant in fe, Solut o qp re.aur eft ardentiffima oc materia
cholerica c in cozpoze iuuenc ftomactpo carnofo:4 tüc co»
petit fuccus malo:ũgrana.acidoꝛũ:q; runc malã cõplexionẽ
aiterat 7 cholerã cnacuat vt oicit littera, Si autem m cons
ditionib? contrarijs:contrariũ iat. Et nota qp fi timcamus
plus de infãmatione feb.ep oulaa minus competunt cum
non ita alterent. Sed fi plus oc oífficultate anbelitus:tunc
adda (eu acctoía minus competit : cum caufent difficulta⸗
tcm anbelirue zoffendantillus:t in omnibus febꝛibus fpi
ritus offendens malum vt dicit Hippocra. £t Quis adbuc
offendant anbelitũ:tamẽ illa offenfto non cft ratione debili
tationis virtutis de qua intelligit lDippocra. Et quis ctias
malasgranata oenígrentlinguá:tamen rale denigratio cu⸗
fitanatura abí nó eft mala : fed fi eſſet a materia cbolerica
ardente effet mala:7 fitoifcretio iftarum nigredmnü: quia 3
matcría ica facta língua € afpera « ficca: t a fücco mae
lígranatieft mollis t bumida. ¶ Queritur quare fuccus
iſte babet linguam oen:grare t oculos clarificare.£solutioz
qꝛ lingua eft fpongiofa zrararatione cutus fübriliratis e£
etratíóte fuca cito fuum eſtectũ demõſtrat:ſed oculus
cit folidus ⁊ non fpongiofus: ídco non poteft fubftannam
oculí penetrare:immo bene partes circundãtes oculus ab»
ftergcre:igitur danficat vifum. (T Queritur an fuccus ma
lo:Sgranato.cópetat ante abi vt poft, 3b:obaf qante: os
oicit Balie. ꝙ anted? medicus oet aliquid egro: debet reſpi
€cre p:efcatialíter materiá moꝛbi. "te repꝛimere ocbet acus
men fiuc ardo:é illius materie fiue ardo:e ſtomachi:igitur.
n cõtranũ cft 3Raf.oiceno q fructus molles oebent exbi
eri antc cibum:folídi $o poft.&olutio cp raf.intelligis oc
folidísinterius ⁊ exterius vtnuces 7 non 0€ duris ertra ec
molibus intra vt malagr Quenriturvtrũ malacra
na.dalcia cópetant ín febꝛibus cus oulcedo fundet in grot?
fa fubftantia: omne dulce oppilet ⁊ calefsaat. SRefpó. ce
licet fiut caída: tamen habẽt humiditatẽ ratione cui? plus
pꝛoſunt d nocent ratióe fui caloꝛis: igtur. 4T Queritur oc
bocq9 cidit Auicen.ꝙ oulaia plus confo:tant ftomacbum dp
acetofa. Concedo cum Auicen.et caufa eft qꝛ cus dulcia ſint
in groffa fubftantiazmon íta penetrát partes ftomacbi ficut
acetoſa que funt ín ſubtili fubftanna. etiam acetofa ratio»
nc fue frígiditaris nocent. ££tfi arguitur ꝙ magis vicinan⸗
tur acetoſa ponticis ⁊ ftipticis que babent ſtomachũ confoz
tare qᷓ oulda.3Refpondef ꝙ q: ſunt in ſubtilioꝛi fubftantia
refpectu dulciuʒ magis confoꝛtant. ¶ Queritur quod cft
magis reſtrictiuum 7 ftípticus:aurfios granati: aut coste
mali:aut fructus:aut planta. SRefpondef qpflos:d fruct?,
Mota q quedam arbozes funt que oxdínantur ad bomines
mediante fuo floꝛe: vnde non babent alíum fructum ficut
rofarij:quedam $o medíante fuo fructu: quedam median»
tc floꝛe ⁊ fructuzer iiti rales vltimi fimul oár floze t fruct?:2
qꝛ flos cadit t fructus maturatur:igitur fructus eft minus
ſtipticus vt ín molifaranatis:fed in illie qui pꝛius flo:ent €
oemde fructificát ficut pira: fiozes funt minus ftiptici fru
ctus ficut poffet argui auctozitate ppilofopbiin —
dicentis ꝙ flos exnutrimenti ſubtilioꝛi parte nutrit : aum
igitur ſtipticum in groſſa ſubſtantia fundetur:videtur flos
minime eſſe ſtipticus cc.
ad cibum parũ eíri narríunt · groffos facit cbímos
melíoza fant ante abü qp poft bum fumpta ftoma^
cho:q;ꝛ (ant confoꝛtatiua eíufqs neruis pon nocẽtia.
Liber
¶ De xilocaractis.
Ilocaracta modicum babent dulcedinis
NS d mulrüg, ſtipticitatis:quoꝛum fubftantia
e laroffa ⁊ lignea: oígeftionigs inobediens
cávirídia mclioza funt atq ſolubilioꝛa:
ftomacbo nocíua.S»ícca 9o funt ftiptica z mín? noz
cétía hac de re: qz liquoꝛes eoꝛuʒ parü babet acumi
nis: vri viridia funt ectrís ſolutiua.Cũ autẽ oeficca^
tur; liquoꝛẽ aum acumine amittunt; fitqs eoꝛũ ſub⸗
ftantía cerreftris « lignea:pꝛoinde fit conftipationis
caufa ⁊ vzinc pꝛouocationis: eft tamen eozum peſſi⸗
mírag:q: rardiffüme deſcendũt a ftomacbo: pprerea
funt caufa gencrade colíce paffionís fi aſſidue come⸗
dantur. ende Galie.vtinam rilocaracra nóveniffent
ín partes noftras a ſirie regioib?:ibi crm funt ſolubi⸗
lioꝛa:⁊ vt ad nosveniüt:funt ſtiptica coꝛꝑiq; nociua.
2 P
P Ade Sl ítionigs inobediẽtes: vẽtris conftipa
ſnnt:tamẽ vina pꝛouocantes: 7 coꝛpoꝛis
nutritiue quaſi quedã grana:tarde quoq; de ſtoma⸗
cho deſcendũt:capitis doloꝛem faciunt:pꝛopter eaꝝ
funtus in ftomacho atq; diafragmate clauſum. Poꝛ⸗
ro carum ſuperficies multum eft ſtiptica:vnde valet
ad fiucum fanguinis: maxime mulieribus: aposíma
quidem cius valer inteſtinoꝛũ vulneríbus: cft críam
contra venenum.Glãdes ctiam fi terantur z earum
puluís ín mulierum eulua máttatur; bumosce putri
dos oc vulua fluentes exiccat.
¶ De caſtancis.
Aſtanee calide funt ín medio pꝛimi gradus
à ficce in ſecundo.Significatio earũ caloꝛis
dulcedo:earumꝙ ſapoꝛitas c póticiras
iiccitatem innuit: fed ramen ad glandium
comparationẽ ſunt ad digerendum faciles ⁊ nutribi
les:tuſſientibus er pblegmate non multum nociue:
ncc multum ſtiptice:nec multũ diuretice Que tamẽ
plerũq; non comedantur:q: cerebꝛo eſui date infla⸗
tionem ⁊ capitis faciunt doloꝛẽ pꝛopter digeſtionis
duriciem c fumum ín ftomacbo clauſum. Sed vr ab
eis nocumentfi aufcratur ftiptícioxs fiant: affari
eas opoꝛtet:vt carum copus rarificetur: que ficcita
tem temperat pectoꝛis:⁊ vꝛine difficultatẽ diſſoluũt:
q ſi aqua tepida infundãtur:qꝛ carum cõplexio tem
peratur ex aque mollicie ⁊ humiditate:pꝛoinde ſunt
boni chimi in coꝛpoꝛe generatiue.Cholerici tamen
eur zuccaro eas co blegmatici cum melle.
fm medicinam ꝝᷣo virtutem babent laudabilẽ:quia
abominationis ⁊ vomitus ſunt conſtrictiue: iciuní
quoq ſtomachi cõfoꝛtatiue. Rurſus fi cum modico
faleterantur: melleremperentur:ad rabidi canís
moꝛſum feu humanuʒ pꝛoſunt:necnon cum vino aut
fapa tẽperate ín magdalionis foꝛma mulieribus ſup
pofite anguine früguat. f£ araplafima quoq; et
cis cur oꝛdei farina ⁊ aceto fine víno facrum : 4 ſu⸗
pcr mamillas tumentes pofitum: potenter aurilia⸗
tur, Earũ coꝛticibus vftís ⁊ pulucrí;atis ⁊ cum fa^
pa temperatis capti adoleſcẽtis in modũ cataplaf;
matis impofitie cius capillos confoꝛtat ⁊ augmen⸗
tat: ⁊ contra allopiciam valet,
¶ Queritur etrum meſpila fint frigida t ſicca:arguitur ꝙ
nonzq: oicit ppilofopbus m quarto pbyficozum; c» omníg
morus à contrano in contrarium cft: z fi fiat motus 3 me
dio ad extremum vtitur medío tanqᷓ contrario : ergo cum
mefpila ín principio fint frígi. ficca:aum mouentur ad ma⸗
turationem erunt calida t pumida, Item dicit philoſopp⸗ꝰ
qp mater putredinis cft bu. c pater cali.ín rto metbeo.fed
meípila ato putrefiuntzigitur, Stem fünt ofurcticazísitur
ca, Solutio patuitin p ib? a ſimili:vbi dictum eft ꝙ
quadrupler eftcoplerío.s£r ad argumenta dicendum qp ra⸗
tione cuiufdà fubftantic ca.fupficialie pꝛouocãt vamázet q;
€ft pauca igitur non reponütur ín gra-mefpila quantum ad
boc.sld prima argumentü dico ꝙ quidá cft motus quífita
natura tri: c ífte fita contrario ín contrarii: oc tali loqui
pbüofopbus.£lhus eft qui fit a natura t ab aníma fimul vt
in mefpilis axm fit morus augmenti:⁊ talis non ftt à cotra»
no ín contrariá, €lel oícendum ꝙ quantü ad boc q cft eſſe
maturü ⁊ ímmarurü contraríantur:tion tamẽ quoad cóple
monem. £d fecundi oíco qp putrefiunt cito ratione ſue rare
cópofitíonis ⁊ non ratione cóplerionis 4T Quentur vtru;
imcípíla augeant appetitum: arguítur qp non: quía ouplez
eft appetitus falicct coitus qui fit vt repletum inaniatur:⁊
appetírus cibi qui fit vt ínanitum repleatur:ſed mefpila ci
fint groſſe fubftárie replent ſtomachũ:igit᷑ ocftruunt appe
títum. Item Balienus ín ocmos,c acci.dicit v appetitus
nihil auud cft j fenfus inanitiontszomne igitur qð deſtruit
ſenſum:⁊ appetítum-fed omne frí.eft hᷣmõi: ⁊ mefpila fune
frígida:igitur. Iteʒ pbilofopbus oídt fcóo oc anima cp efus
ries cft reſpectũ calidi ⁊ ſicci:ſed fri.cótraría£ calido 4 ficco:
igitur. 3n contraríü cft ifte aucto: 7 alij auctoꝛes. Ad pumũ
oicitur ꝙ mefpíila pꝛincpalius copetunt vía medíane: z q
tuncfumunft in pauca quantitatezioitur non replent ſtoma
chum.Ad ſecundũ oíco cv mefpilanon funtfrigi. frígíditare
narcotisantc vt arguit. zd tertiũ oíco ꝙ Ariſtoteles loquif
cõparatiue ſcilicet reſpectu appetitus pot? quí cft refpecru
fri.z bumidí: z nó fimplicitzrzq: fimpliciter eft refpectu ea,
Thumidi.Alij dicunt qp efuries cft reſpectu caldi 7 fica ob⸗
iectiue ⁊ tang obíectus: non tamétand oifpofitióis ⁊ pꝛin
cipt) motiui.Et q: mefpila cum fint frigi.⁊ ficca diſponũt os
ftomacbi ad appetédü írrigidádo os ftomacbi. €icl dicẽdũ
qp ariftotcles intelligit oe appetitunaturalíomniü mẽbꝛoꝝ
⁊ talẽ non ↄfoꝛtant meſpila:⁊ nó de appetitu aiali quiviget
per tri. ⁊ ũc. vt appetitus ſtomachi. Igitur nota qp meſpila
con oꝛtãt appetitũ tríb? modis. Uno modo ſtomachũ rela
xatũ — viã t longi exercitiũ. Scðo modo ꝓptert
remollitionẽ oꝛis ftomacbi.Zertio modo ꝓpter pbáraftíci
repletionẽ in oꝛe ſtomachi:qꝛ relaxatũ € remollitũ irrigidãt
ratíonc fae fri.cfic.z coꝛrugãt:⁊ ratióe ſue grofíc fubftáne
— ——— factã remouẽdo appetitũ con
ꝛtãt. Sed lunt alie multe debilitatiões appetitus ín qbꝰ
non valent meſpila:ſicut in debilitatiõe facta a nimia calidi
tatc deſiccante:qꝛ tunc aqua frígida in panno fuper oꝛificiũ
applícata valet: ín debilitatiõe inamtiua ficut poft longas
egritudincs:fs ad B valet cibaria laudabilía: ⁊ ficut ín facra
ꝓpter paralvfis:Q: tũc crocus ⁊ aromara:t ficuti facta pio
pterbu.grofios ⁊viſcoſos:qꝛ tunc cópetüt íncifiuac poftea
expulſiua. ¶ Querit quare appetitus nó augmencaf ínau
tũno cum dicat lDippo.t fDal.q fimile eft oc etate: tẽpoꝛe
t cõplexione:⁊ regione: vnde melancbolici funt edaccs: vt
dicit Salienus:ſed autünus ocfectat appetitũ. Cauſa cft:
q: non ſolutn appetitus intenditur ratione cóplerionis fri,
t ſic ſed ratione etiam foꝛtitudinis virtutis: ⁊ qꝛ ín autüno
eft virtus ocbílis quía rempus eft mequale:igitur. CQue⸗
rítur quarc cóplerio melancholica macíme ercítat appetitũ
in bomíne; vende videmus melácbolícoe botes edacioꝛes d
blegmancos ⁊ fanguíneos vt oícit.$5. &cCuerfo eft ín aia
ibus bꝛutis:qꝛ vídem?ammalía rapacioza vt leonce: lupi:
«canes edacioꝛes boue ⁊ vacca zc, 3Ratio huius cftzq: licet
Dietarumparticularium.
bomo diſtinguil pplegmaticus melãcholicus € fangume?
cbo:eríais tf reſpeccu alio alaluus eft tẽperatio: vt oícit
sconfti.cq: téperario: igit virtus eft ín poic fo:tioz.q: tepe
ramcti coplcrionis ſequit foztirudovirtutis vt oiat ia. €
zappct epcita£ a cóplezióc fri, c fic. coc fo:ti Vrutezpzo»
prcrD c ín poic melancpolico ↄcurrãt ifta ou0: nó fic vo ín
pblegmatico aut fanguinco; igit magis excitat cc. S⸗ alía
gialia bꝛuta recedũt a téperamento reſpectu pois: vn ocbf
lio:virt? cft in ipfig;ió atalia rapacia cũ babeat virture; fo;
tioxem plus appetütratione virtute; non tñ ratióc comple
gionis, sSed ín altje qꝛ virt? eft ocbilis:igitur puis fint me⸗
lancpolíca tf ocbiliter appetũt. ¶ uen£ vtrũ mefpila có
petant ante cibum vcl poft, 38n.q non copetunt pꝛincipali
ter ín vía diete fed medicine:et ideo debẽt capi ante cibum.
f£t fi víuo capiat poft:Doc eft q: plures conquerunt de con
ftipatione ventris dp larationezigitur, Et ſi obíjais oc raft
Dicéte ꝙ q: funtoura cópetür poft.Solutiog rafis loqui£
oc illis fructibus quí principaliter cõpetũt in vía oicte; ſed
melpila uM undpalírer cóperuntin via medicinc, Cle: dicẽdũ
equ dicit ꝙ folídi debent capí poft paſtũ:intel igit de
remanentibꝰ ſolidis: fed meſpila comedun£ mollia: igitur,
Nam fi oentur parũ ante cibũ reſtringũt ⁊ confoꝛtant fto»
machuz:⁊ fic ĩtelligit iſte auctoꝛ. Si o dentin vía diete tũc
magie cõpetunt poſt:q; faciunt cibum deſcẽdere. Uterius
nota cp in via oictc matura c mollia funt in vía diete melio
ra:in via auté medicine econtra eft oe viridibus. ¶ Queri⸗
tur quare raeipila molleſcunt extra arboꝛẽ: nó ficPo alij fru.
ctus. Rñ.ꝙ eft ratione ſinis:qꝛ finaliter oꝛdinant᷑ ad vfum
bominis: t alíquid eft dandũ finí:7 aliquíd materie.Secũ⸗
da cauſa:qꝛ ſunt plura oſſa.i.nuclei.et caro circa offa cto pu
trefit c mollefat vt dicit yſaac. Nota cp mefpila abundant
multũ in nucleis refpectu alioꝛũ propter terreftreitaté tou
riciem ardoꝛis c ficcitaté;marm eft arbo; ourío: ceteris. 3te5
alid nuclei ceteroꝛũ fructuü funt ín medio:q: mediáre nu»
deo fructificant c non ín meſpilis funt in medio ꝓpter caue
fam contraná:et plures nudcos babétzq: abundat planta
multà in matería ficca dura:et generantur oiftincti:q: ſicci
tas cit cauſa oiftinction:e 7 feparanonis: 7 pumíditas con.
tinuitatis vr dicit faac ín dietis vniuerſalibus. ¶ Querit
que funt melioꝛa aut xilocarata viridia aut mollia, Recitat
aac in littera ꝙ zDalicnus vituperat ficca: cómendatvcro
viridia:vía3c vero vituperat viridia ⁊ cómendar ficca: igiÉ
contradicunt, Sd pꝛimuùm oíco ꝙ rilocaratozam trípler eft
ſtatus. Unus qii complete maturan£ in arboze fua: 7 tũc ví
rídia funt melioꝛa ficis, Secundus eft quádo coliigunf ab
erbose ſua:⁊ fic ficca funt melioꝛa. Tertius eft qfi oiu refer»
uanturz« fic adbuc ficca fant melioꝛa.Et ideo Dico qp yfaac
cõmendat nlocarara ficca in fcóo ftatu : qꝛ tunc non ita no⸗
cent ítomacbo ficut oícít ín litrera:⁊ at.vᷣo viruperat fico
ca ín tertío ftatu:q: per pꝛoceſſum — iptica t fto
macho nocíua:vnde nota ꝙ funt mefpilis vicina. TQuerĩi⸗
tur vtrum ſtomachũ confo:tét.contra: frigidi non apponit
manũ ín operibus naturczigitur, Stem virtus naturalis ví
get per calidum ⁊ bumidirigitur non confo:tát digeſtiuaʒ.
fd pꝛimũ oíco ꝙ frigidũ quoad pꝛimũ actá quod eft intrigi
darcnon apponit manü:íed bene quoad fcóm actus qui eft
reftringerc, Aut oíftingue p fc aut per accidzs. Sut diſtin⸗
gue de fngido excelléti aut 0e remiflozq: Auicen. intelligit
oc excellenti.Ad fcóm oíco ꝙ boc intelligit oc virtute reaití
ua naturali toti? coꝛpoꝛis: 7 non oc vírtute retentiua. Vel
— Pise virtus naturalis — ad digeſtio⸗
o viget per ca. t hu.ſed foꝛmaliter ⁊ pꝛimo nõ
d fic AT Queritur cuíus coplerionis fint gtandes.3Rii.cp
Fee fri.tn pꝛimo 4 ficce in fcóo. Nota ꝙ quis fructus atte»
etur ſue plante ín pꝛincipio:nõ tamé in fine:ídeo quis plá
ta fit ca.e fic.nontamé glans, Et nota ꝙ ignis factus er lio
$1:$ quercus non eft calidio: ratione cópleríonis: fed róne
cõpoſitionis oure quercus. f£c puis impinguet poxos fm
apparentiá:non tamẽ Pm veritatẽ:ĩmo inflát cos quare vi»
dentur pingues:⁊ ficnon impínguát ratione coplenonis:
fcd ratione cõpoſitionis. Nota qp co:ter quercus cóbuftus
remouctallopici:e; ranone fue ttipticitario po:os dudit:
$'o.crt-
« ratione fui acuminis acquifiti per aduftiont amouct ma»
lam materiá cocrodente mazcrià capillorũ. ¶ &»ubitat oc
boc qð Aui.dicit q interío: coꝛtex glãdis cft rripricioz: ⁊ ta»
quien eyterio: eft arofíio: in qua magis fundatur ſtipticitas.
Solutio ꝙ exterioꝛ eft magis fti fo:mahter : interioꝛ
$0 effccriue: « ſic inteligit Buicenna, ¶ Queritur vtrum
caftanec fintcalide ín pumo gradu ⁊ ficce in ſecũdo. Cõtra
planta eft fri.4 fic.igirur. Item Auicẽ.ſimul determinat de
caſtaneis c glandibꝰpꝛopter ſimilituainẽ feu cõucnientiã:
fed giandce (unt fri.z fic.igitur. Solutio ꝙ q; caftanca bas
bet multa pꝛeputia et coztaznutrimentum folium frigidus
et ficcum cedit in coꝛia illa: « purioꝛ pare illius nutrimen⸗
ti cali.z pu.cedit in medullá:ted ficciras oe oifficili remouct
cum fit nobilio: paffiua: ppter pbocoenominast a medulla
£a. fic.s£tad argumenta que poffentfieriznota p fructus
fequitur cõplexionẽ plante materialẽ: fed rat:one iftius n&
ponitur m gradu:ſed nó cõſequitut foꝛmalẽ que cft a oomi
nio que atur ab agenteraríóc auus pomrur in gradu.· t
nota ꝙ Zuicen.oeterminat fit oc eis q: funtventofe: non ta
men q: fint eiuſdẽ coplerionie. IRota qp cattance non oant
bonum nutrimentũ fimplicizer;fed luc cóparatione ac già
des:et fic loquitur yſaac. Item allicitit appetit: € qᷓ bene
fapit benc mitrit ficut ojat yſaac. Et uie ſintventoſe de fe
tamen per artificiũ ⁊ decoctionẽ cozu5 ventofiras remoues
tur:t ficadbucoant bonum nutrimentü abfolure loquédo,
Nota vltenus q aflare funpliciter ſunt melioꝛes elitatis:
q: amtio remouet maius nocumentũ fes ventofitate: eli»
ratio que remouet aut téperat ſiccitates. Rota ꝙ caſtanee
generant fomtü in (gne:q: quando ponunf m igne medios
crí:tunc calo: ilie mediocris oiffoluit ventofitate tantam ce
opoꝛtet vt rumpat coꝛtex:⁊ tuncilla venrofitas fubire cum
fonítu exít:fs fim caloze ignis debili aut fo:tiffimo poneret
n6 ſieret üllud:q: $m triftotele quarto metbeoz02 Calo: foz
tis non ventü:neccr.am debilis:q; fozns confumit
plufa refoluat-t oebilis non eft potens refoluere: fed non.
rüpi£ fic coster ín aqua:qꝛ illavérofitas ↄſumit᷑ paulatine.
¶ De oliuis.
Liue duobus modis diuiduntur:ſunt em̃
| joomeftice c filueftrca. Domeſtice vo trita⸗
riam oinídunE vno cum finr porice virides
245.7 nond mature: ſcðo cũ ſint nigre pfecras
babéres marurítat£: tertío cũ finr inter maruritatcs
⁊ imaruriraré mediocres rubei babenres colozz ds
diaſcoꝛi.appellauit byacintbinas.Clíridcs d funt po
tíce c imature t ouo diuidunt᷑.in aquatica: boc noie
pprerea fungitur: qiri nilvnctuoſitatis in cis repe⸗
rirur niti paruiffimá: qð nullo modo ab eis pot ma^
nare pptcr fuí liquoꝛis z aquofitaris fubtüirarem.
funt c alie que abufiue vocant aquatice oc quib? fir
oleum ompbacínii. liuc 9o que rectc aquatice vo^
cárar: funt terreſtres: q3 porícitas ſueq; vnctuoſita
tis teſtatur inopia:⁊ ob bocad frigidirare ⁊ ficcitae
tem pertinent: ende ftomacbi funt confoꝛtatine ma»
gis ceteris olíuía:ventris tame coftipatiuc:c minus
omi coꝛpoꝛum nutritiue:⁊ ad digerenduʒ tardio⸗
res. Paruitas nutrimẽti fit p fuc vncuoſitatis ino⸗
pia:⁊ ob digeſtionis tarditatẽ c frigiditatẽ ⁊ duri⸗
ciam:quas multi pꝛeparant cum (alc c aceto:quidaʒ
vero cum ſale ⁊ aqua:nõnulli vᷣo cum aceto:ſed que
ſunt cum fale ⁊ aqua condite:a ſale accipiũt quandã
acuminis ⁊ ſiccitatis partem: —— incen⸗
dium pꝛeſtãt:ſtomachi neruos moꝛdẽt:ſunt etiã oifi
ciles ad digerendũ ppter groſſitudinẽ ⁊ duricie:eaꝝ
tii acumẽ pũgit inteſtina:vñ dti? egerunt Que aüt
cũ accto pparatc; funt tenuioꝛes: ꝓinde cho.ru.acu⸗
Liber
men extinguũt:appetitum excitant:maxime fi ín me
dío p:andt accipiantur; que fi digeſtioni obediétes
ſunt:optime ftomacbü confoztant cventre ſtringũt.
Alie $o quc abufiue dicũtur aquarice: pꝛioꝛibꝰ funt
nutribilioꝛes:minuſq; ſtomachũ confoztant pꝛopter
eoꝛum vnctuoſitates:vnde a ſtomacho facile deſcen
dunt. Nigre que ad maturitateʒ perucnerint:calíde
furit c mediocres inter ficcum 7 humidũ:quas tame
diaſcoꝛides dicit ſiccitati pertinere. Gal.vᷣo teftarur
eas babere hũiditatẽ. 3b»offibile eft eii qo dicit:eaꝝ
eim ſapoꝛitas ac vnctuoſitas innuit illa bumiditatcs
babere.bacoe caufa:cibus earum mulrü nurribilís
⁊ Groffus « mollificis ftomacbü:rardus ad oigeren
duin:facilis ad egerendum.tarditas digeſtionis fir
pꝛopter enctuotitate cibum facientẽ natare in ſum⸗
mirate ſtomachi: ⁊ cohibentẽ ad locum decoctionis
ocfcenderc. facilitas egeſtionis fit ꝓpter vnctuoſita
tcm ín ftomacbo lubꝛicantem:vnde pꝛius qᷓ digerat
deſcendit a ſtomacho:idcirco ad pꝛioꝛũ c terreſtriũ
comparationeʒ funt ülandabiles : que incõuenicutẽ
⁊ illaudabilé generant chimũ:pꝛeſertim ſi finr cá ſa⸗
lc condítc: nonmund em̃ in choleram conucrtuntur,
IPvacintbine mínus nigris funt nocibiles ppter vn⸗
ctuoſitatis fue põticitatiſq; inopi: pyoinide aliquam
tulum ſtomachũ cõfoꝛtãt:chimus camé que ifte fiuc
rubec generãt olíuczeft fm earum coloꝛes:de nígris
videlicet niger:dc rubeis rubeus generatur cibus:
"f&ubec inquit Ga.oliue coloꝛẽ faciunt quati vícellii
oui, Itẽ idem.rubee oliuemec nigredini nec maturi.
tati accedentes:ſtomachũ confoꝛtãt c ventre conſti⸗
pant:fcd nigre perfecte marurate cito ín humoꝛũ coz
ruprioncs tranfducunt: ftomacbü molliunt «ventre
bumcctant.IPc tii fm medicinã funt vtiles:q; fi terã
tur ⁊ füper loca igne vclaqua calída vfta ponantur:
vcíicam ibidem naſciturã repꝛimunt.
De oleis.
71 Z! cum bifarie diuiditur:eſt enim recens oe
oliuarũ quideʒ fructib? nouiter expꝛeſſum:
left ⁊ vetus tarde de eiſdẽ fructibꝰ manãs.
—Kkccẽs vᷣo fi ſit de olinis ponticis ⁊ imma⸗
turis:vocatur oleum omphacinuʒ Vniuerſaliter tii
oleum cognoſcitur laudabilius ir odo:c fi fir odozife
yam. ir fapoze fi fit optimi fapozís .f.cuíus potíciras.
íalíngua ſentitur: acuminis indigẽs qualitate quía
q1antü ponticitatis bs:tantus frigiditati z ſiccitati
pzrtínct:c ob bocftomacbiü confoꝛtat.pꝛoinde anti?
quí illud affimilaucre oleo rofato: illudqs ín multía.
paffionibus vice roſati dederũt.Oleũ quod recens
nouiter ab olínis manatü nigris ⁊ maturis; calídus
⁊ humidũ mediocriter:ftomacbi mollíficatiuü:vcn2
trem burmcfaciens cito ín cholerã ru.trauffo:matur.
£c $o q3 abolíais exijt oíu reſidentibus:ſi cx oli
uis ftat immaturis: omní carebit malícía: nífi qp ali
quid retinebit ponticitatis:⁊ ablata pontícitate pc^
nitus fit nocibile:citoqs ín malos bumozes comerti
bile:atq; molle faciens ſtomachũ:digeſtiuam trivím -
ron impedit.ꝙ (i multomagís inncterauerít vr fapo
ris fiat aſperioꝛis ac borribilioxis;inconneniens crit
eſui: medicine tamen vtile,
»
NT lie (int fric fic 6m Auicen. qreftringüt fluzum vẽ⸗
tris. Item oliue in fpi pancipio ſunt pontice: ergo fri. fic,
quod conccdo. £t q'uís ín regione calida generent · tamen
nonünmutant ad crafim continẽtis aeris:q; confines non
Quis fapo: amarus atteftetur coliditati: vt dicit yfaacinvm
Werialibire oietis cc. tamédpuíe olue funt,
calíde gradualiter: quía lla ſubſtãtia calí.ín qua fundatur
le qñ oecoquitur ad ignem: talíe atteftatur c ía
et amaritudo que fiz per aamirtionem partíum terreftriü
cum ficis ficut pater m mari quod eft amarum, ft nora q
ficciras inducitur m oliuis a caloꝛe agetis — €
[8 nó ponit t ſpeciẽ nec cõplexionẽ.
pos: auus endo tépose retinent folía fua € non ficalie
plante.Solutío qp in buro retinent ſolia ratione dure «po
fitionis officilis refolubilis.s£t n abiete rationc vifcofitas
ns c vnctuofitatis.i£tin laurorónce materie nutrunctalis
cali.c bumí.c perviam piima meiacholici bomíncs Ouiti?
víuuntzp fcóam pblegmatici:⁊ p tertia fanguínci C Quceri
tur quare folia funt acuta in burolauro oliua ⁊c.in populo
calis funtlata. £aufa cft qꝛuutrimentũ populi ⁊ fimtlius
eft bumidii:fiuidi: aquofum: ⁊ meatus funt latí per quos
attrapítur:igitur erpaditur ín latum. Sed ín alijs nutrimẽ⸗
tum eft viſtoſum ⁊ vnctuofum tranſiẽs per anguftos mca»
tus. KL £uen£ quarc oliue tarde nutriunt cum fint in cali
darcgione. CIna caufa eft ppter abũdantiã materic. Scda
caufa eft oiftantía fructus a (aa planta. Tertia cá eft ei? no
biílitas.nam homines tardíus veniunt ad coplemenrum q
anímalía alía mínus nobilia, Iota hic ꝙ omnis fructus ín
pꝛincipio atrefta£ fue plante excepta olíua que eftamara: c
fructus eius ín piínarpio dulcis: camarítudo introducitur
tractu tépo:ío longo:ideo tardíus maturatur, Rota q ifta
planta maxime degit ín calida regione. Pꝛimo ratione fue
magne attractionis ín virtute attractíua nutntiua Soccune
do ratione fuc nobilitatis. Zerrio q: nutritur er nutrimeto
nobili (c5 ca.« bumí,.« omnía talia reperiunt m calída regio
ne AT uerit vtrũ oliua babeat ftomacpü cófo:tare vt oi»
cit líctera: intelligit oe medie etatis ⁊ non viridi ⁊ pzime
necvltime ctatis ſcu maturitatís:q; tales mediocres babet
quandá vnctuofitaté naturale nó nimís aquofam ficur ba
bent virides:necnímís ocficcatà ſicut babet cóplete matu
re. Yſaac dicit ꝙ ocbent fumi ín medio pꝛandij:quauis ra?
tione mollícief oeberet fumi ante cibum ⁊ rationc ficcitatis
poſt:vnde ñ ante ſumerent᷑ facerent abominationẽ ⁊ dete⸗
ctarent appetitũ ſicut faciũt bꝛodia nimis pinguia:tamẽ in
pꝛincipio ſumunt pzandtj:et fi poft ſumerent᷑ fupernatarét
ftomacbo ratione fue vnctuofitaig: igitur debent capti
medio vt ratione enctuofitatía mediocris faciant pꝛioꝛa di»
baría befcendere t ſequẽtia:⁊ ifta vnctuoſitas earũ non re»
maneat ín ozificiofaciens pbantaftícá repletíone, (| Que⸗
ritur cuíus coplerionis ſit oleũ a parte actiuarũ. £DaL.cnim
multü diffuſe oeterminat oe eius cóplerioncin lib, oe fim?
plici medícina:zvide£ qp fit cali.c ficce cóplerionís: ⁊ poc per
rationcm m Ba.q; vtoídt omnevnctuofum eft calidü ſiccũ.
Jdẽ dicit pbs in lib.de anímalibus:fed oleũ eft vneruofus:
igitur. Iteʒ in babentibus ſymbolũ facilío: cft tranũtꝰ:ſed
oleum ato ínftámatur: ergo habet cõuenientiam cum igne
qui eft ca.2 fic. Stem oicit Auicen.ꝙ oleũ ſupernatat omnt
busalijs liquozibus:cum ergo calidí cficci fit füpernarare
igitur. In cõtrariũ cft Wał.in oc rpm medídna:p:obás
q eft tẽperatũ bocmodo.? mne quod applícatü co»
poꝛi tẽperato non diſtrabit illud ad aliqua qualitate cft té
peratum:oleii cft hmõi:igitur. Item dicit pbs ſcðo oe aia:
ty fufceptiuti colozís eft noncoloꝛ:⁊ foni abfonus. AItem ot
tit yfaac in oictis vniucrfalib? ꝙ fufceptíud fapozti cft inſa
pozatum:ergo cum oleũ omnes qualitates füfcipiat erit de
fc nullius qualítatís: ⁊ fic erit temperata. Item dicit Babł.
ín oc fimplicí medicina: omne illud quod co:poza frigida
calcfaat ⁊ calida refrígerat cft temperatü:fed olei —
gitur.
Dietarũ partículortum.
tsitur, Ad hoc dico c Auicen. Dicit qp olei eft temperatum
—* idi Lee decuinat ad humiditatẽ.Quidam oiftin
3t qp aliquid Oicitur cfle tale vel tale perid quod babet
ín actu: € poc mó aqua calida oici£ effc calída; licct fit eſſen⸗
tíaliter frigida: sinsiber calad ⁊ ficum: licet eflentialiter
fic calídà € humidũ. rem alíquid dicitur cffc tale ab co qð
pabec ín effentía:ficur aqua oicítur eflc frigida: ⁊ ab ifta co
lexione effentialt oenominat vnũquodq; ficut oicit Gal.
tegni. But aliquid à; cfle tale finaliter: vt lac dicit effe ca
lidó ⁊ humiaũ refpecru nutrunenti : cus ad nutriendũ o:di
netur: nutritio vigcat p calidum z bumidü:licet lac eſſen
tialiter fit frigidi « büid , Vel o: eflc rale foꝛmauter:ſcut
caro cft calida bumda foꝛmaliter cũ affimiletur cõplexio
ní que calída eſte ficcazc boc modo dicũt qp oꝛeũ eft fozmali
ter calidáz humidũ.aut effectue dicitur efic aliquid taie:
€ bocinodo olei eft temperati:q: nó diſtrabit coꝛpus Dus
manũ ad alíquá qualitatũ.iſtã ſolutionẽ vídeturvelc 25a£.
ín oc fimplici medicina, 11 oícunt ꝙ oleus cofideratum in
fc cft calidũ c humidũ:⁊ in cóparatione ad naturã bumana
eft temperatũ. Scd dicamus fm pꝛimã folunone t melius
q aucto:es qui oícuat oleum calidum z bumidü loquütur
fo:maliter: illí vero quí oicüt eſſe temperatũ loquun£ cffe?
ctiue. dd pꝛimũ argumenta dicitur ꝙ vnctuofitas a calido
generatur:ficut pater ín ficubus marurís:c talieatteftatur
calíditati , Alia cft que non generatur acaliditate: fed a ima
terie radice:⁊ talis nó atteftatur caliditat(: ifta eft in oleo,
fid fccundum oico g quedam inflámantur ratiõe fue com»
plexionis ignite:⁊ talia caliditati atteftánur: quedam vo ra»
tione fuc fübftátic paflibilis:ficut olcum cũ ftt temperatus
patitur cito:⁊ bomo cũ fit téperatio: cítius patitur lapfum
qp alía anímalia . £id tertium oíco ꝙ oleum non füpernarat
alijs liquoꝛbus rarionc ſue cõplexionis:ſed ratione fue vi»
fcofitaris, Sd aliud dico ꝙ aer nó eftín oleo fcu oleum non
eſt plenum aere per vià cópofitionís 7 cõmixtionis partiuʒ
serearü naturaliter ; q: tunc talis plenitudo arguerer cali
dũ:ſed cft plenum acre per interceptionem : ficut patet oc
mue in qua interdpítur aer:⁊ ramen non dicitur calida: igi
tur in oleo fimiliter ínterapirur acr ínter partes olei cü ſint
vifcofc. Alia argumenta que pꝛobant oleum effe tempera?
tü : concedo cũ Auicen.Sed ad alia argumẽta ſequẽtia pzo
bantía ipfum cffc frigidü: oíco ad pꝛimũ ꝙ fpecicsvno mos
do fumitur pzoutfüpponítur generi;z ſic obijcis. Alio mo»
do ſumit᷑ ꝓut idẽ eft qó manenies ⁊ fic capit pbs : vñ nõ lo
Quitur quoad complenonem: fed quantum ad pzopzietaré
fc fluere, Vel dicẽdũ ꝙ in oleo eft qͥdã pars aquofa : c quà
tum ad (ftam cft fenfus aque. Eſt alia vncruofa: c talis non
eft (cnfus aque: quantũ ad iſtã reponítur ín cradu. Seq»
tur argumentum folutum probans oleum efle frigida. Sr»
guit fic: oic] ariſto.ꝙ omnis aqua c e?fenfus cft fngidus:
ed fm Sriftote.oicum cft ſpecies aque: igitur folutum eft.
Aliud fequitur argumentum: 9e natura frigidi eft condens
farc,c conftringere t cóferere cũ moueat a circũferentia ad
centrum conftringendo:fed partes olei coferte funt et cone
dẽſate:vnde nó poffunt feparari abinuicẽ:igit᷑. Itẽ Auicẽ.
dicit ꝙ oleum rctfrigerar calida apottemata: igitur. Ad pꝛi⸗
mum iſtoꝛum duoꝛum refpondet ꝙ talis inſertio nó fit ra⸗
tione frigiditatis: fed viſcoſitatis t vnctuoſitatis materie
Quare non poteſt cii alijs rebus miſceri.Ad aiiud oicitur qp
nó refrigerat per contraríctate:ficut aqua trigida:fed p ree
miffionem : ficut aqua tepida refrígerar calidiffimá-igitur
cũ oleum fit temperatüremiffiue refrigerat Querit᷑ vtrũ
oleum fit ficcum: patet qp fic: qꝛ dicit Ziuicen, q oleum cute
bominis deſiccat:igitur. Item dicit faac interiꝰ: ꝙ piſces
Qui peccant per humiditatem debent frixari in oleo: qꝛ pcr
oleum bumiditas confumiturziaitur ci oeftccet erit ficcus .
2n oppoſitũ € yíaac d Dicit cp eft lubzicariuá c remollitiuũ
ed omne tale eft bumidii:vt dicit Hippo.in regimine ſani⸗
tatis. Item tDat.(uperapbo.oícit omne maturatíuum effe
cali. t bu. fed oteum cft bmót:igitur. Item ibidem dicit ꝙ
fllud qð ꝓcurat faníc eft fimile naturebumanc: fed olei vt
dicit Auicẽ. pcurat ſaniẽ:igit eft ca. bu. ficut natura pia»
na. Ad pꝛimũ oici£ q poc cft ratione caloꝛis naturalis acuti
Fo.cxxj.
füb cure eriftentis:q ftatim diſtrabit oleũ cũ fir temperatũ
a ſuo tẽperamento:⁊ nõ ranone olei.Sumiliter ad fcóm oi»
co (p boc eſt ratione caloꝛis ignis:qui diſtrabit oleũ a fuo t£
peramento , Ad alia dico qp ucet oleũ fitbumi , in ſubſtãtia
nó tame in cóplenóe. Ad alia ouo dico ꝙ bocnó faat rano
ne fue coplerionts:fed dũtaxat calozé natural£ cofo:tando
⁊ digeſtionẽ materie mobi peurádo.( Qoiuerif q olet fit
melius aut factũ ex vuis immaturie aut cr maturis; víde£
€ pumü:q: oicit Auicẽ.ꝙ ompbacdnü eft melius. tem psi
mũ vini qð erit abvua ſpõte eft melius illo qð erit p toꝛcu
lar: igitur a fimili pꝛima gutta d cadit ab oliuis erit melioz
ſcða:⁊ fic pꝛimũ olcũ erit meli? In cótranü eft yſaac dicẽs:
q oce fructꝰſunt melioꝛes in ſiũ cõplemẽto. &d argumẽtũ
pꝛimũ dico qp pꝛimũ oleũ eft meli? via meduine : o: magie
põticũ:⁊ minꝰpnctuoſum:⁊ ficloquitur Auicẽ.Sed ſecũdũ
olcü cft melius vía nutrimẽtuq; ft ex oliuis cópletis, Aid fe
cundũ dico ꝙ nõ cft fimile devino:vtvidebit ftatim Que
rif qo melius eſt oleũ aut oc oiuis maturis diu reſeruatuz
aut nouiter factũ. Dicũt oẽs auctoꝛes ⁊ maxime Auicẽ.ꝙ
oleũ antiquũ eft multũ cali. c fi cnouũ $o téperatü : vt di⸗
cit Bał. fcd omne teperatum eft mclius nótéperato: igif.
Et caufa bui? eſt:qꝛ ois res réperata p,pcefíum tẽpoꝛis pe
ioza£:fed res nõdũ exiſtẽs in teperamero: ficut vini nonus
nó peíozatur ꝓceſſu temposís : melioꝛat᷑:ideo oicit yſaac
qvina antiqui cft meli? ; qꝛ mvino nouo funr plures pres
aquofe q indiget ꝓceſſu rempo:is ad earũ cofumptionem:
fed ín oleo funt pauce que in bseui répoze ↄſumunt᷑:igitur.
Bora ꝙ olei nid putretitzq; cius ſubſtãtia eft vifcofa cen
ctuoſa:⁊ vifcofus ẽ qui? ꝑtes adberetvt catenezvt oícit pb
Qrto metbpeo.isit nó pmifect cũ altjs rebꝰ: ⁊ quia putrcfa»
ctio eſt permixtio pun ci impurozidco marime putrefactío
n rcfiftit uis fit cali. t hu. Itẽ cft srofic fubftárie à mari»
m£repugnar calo: extraneo. VUel dicẽdũ ꝙ calr. bu.rema
nentía ín ftatu narurali nó funt ꝓꝛincipia purrefacrióis:iciÉ
€um finr in olco in ſtatu naturali nó generát putrefactioné,
Nota vlterius qp oleũ ſupernatat alijs liquozibus duis fit
ponderofum reſpectu aquezc ramé aquanó fupernarat: ct
ctiá quis digeſtio peedatingroflando: er dicit Zirüt.cin oe
aialibus oicat ꝙ fperma bñ oigeftü petit fundi : ⁊ vſaac in
vinis c» ypoftafis laudabilis bñ digeſta petit funda . Ema
cá cft: qꝛ eft pleni aere € aer ſupernatet ad. Scða cà eft e?
materievifzofitas rone cuius rcfusir cómirtione cũ alia re.
⁊ differũt graue ⁊ poderofus:q: poderofus otdt dñiuʒ ma
teríale:fed graue dicit molã:vñ poderofum nó opponit le»
uí:fed srauezideo fi cleũ fir póderofum tame nó ett graue,
Nã videmus ꝙ.xx.lbꝛe ligni füpernatát aque:⁊ vna libꝛa
plübi petit ftatim fundũ.Et notaꝙ q̃dã eft digeſtio d pzoce
diríngroffando:vrín fpermate 7 ypoftafi : eft aũt alía d fit
rarcfiendo:ficut in oleo. Nota vlterius ꝙ oleum nó cópetít
ínbenfipila aut altis apoftemanbus magne calíditatis : qz
cũ ſit oleũ cito paffibile:oiftraberet a (uo réperamento: et
inflámarct:fedin alijs apoftematibus calidis vbi nó eft cas
lo: foꝛtis:oleũ confoztat caloꝛẽ illũ per modü remiffionís:fi
cut aqua tepida calidiffimá refrigerar,
€ De iuiubis.
a ciubc calide ſunt⁊ bu.in pꝛimo aradu.pa
wii nutriüt; « difficiles ad digerẽdum funt
EX 2S ftomacbogs nocíuc:c fanguis pblegmati
d generatiue.Que ramé cá funr pontice ⁊ immatu⸗
re ſanguinis acumen extinguũt:⁊ ad maturatiõis
tempus peruenerint:pectoꝛis ac pulmonis aſperita
tẽ bumectãt.vnde Gab. Juiube nec ſanos cuſtodiũt
nec ſanitatem egrísreftüuunt. — — :
j mvztillis .
2: co Jor
. abfgs pectoꝛis ⁊ pulmonis nocumẽto:⁊ propter ſuã
ponticitatẽ cõtra ſanguinis fluxum ⁊ cholericã ege⸗
ſtionẽ. ſtomachi ⁊ vctice c inteſtinoꝛum funt cõtoꝛta
tiue. Rurſus pꝛopter eoꝛũ põticitatis ⁊ dulcedinis
cõmirtionẽvꝛinã pꝛouocãt:ventris doloꝛẽ mitigant:
oum faccus nó minus fructibus valet. Myꝛtilloꝝ
tamẽ qui ſunt nigri:ceteris ſunt melioꝛes.
¶ De pomis citrinis.
Oma citrina quattuoꝛ rcbus funt cõpo
| S ia xima eft coztex fecunda eft caro.tcr
ra medulla. árta femé . f£ o:tex ádem ca
lidus cft in pꝛimo gradu:ſiccus in fecun
do:qð acuminis eiꝰodoꝛ oſtendit:cuius rame ſubſtã
tía eſt dura ⁊ folida: idco fi pꝛo cibo accipiat : diffici
le digeritur:tarde a ftomacbo deſcẽdit. 2» fi ꝓpter
€íins acumen ac odoꝛis ſuauitatẽ: crígua pars rame
p:o medicina fuma£: ſtomachũ cõfoꝛtat: c vím dige
ftíu3 auget:bonũq; oꝛi pzcftat odoꝛẽ:eritq; corra ve
nenũ:qui ſiccus incer panos miſſus: cos a tinea ſer⸗
uat incolumes. Diaſcoꝛides cozter pomi citrini cũvi
no pꝛopinatus potenter moꝛtiferũ deſtruit venenũ.
Rurſus idẽ: coꝛter pꝛegnantibus datus eſui: earũ
árrationabilé curat appetitum. Caro autẽ frigida ⁊
dumida ín pꝛimo gradu: cu? tame frigiditas maioꝛ
ct humiditate:vnde ꝓpter ſui frigidiracé ſtomachi
eſt refrigeratiua:⁊ vᷣtuti inobediẽs digeſtiue:ad ege
rendũ quoq; difficilis ob eius coꝛpoꝛis duritiẽ: qua
pꝛopter ſtomacho inanito neccſſe eſtvt ante omnem
fumatur cibii:q: fi ín medio pꝛãdij aut ín fine fumaf
fit caufa dure ac groffc febꝛis: viri bonü eft ante oẽm
cibii cii melle:aut succara accipiatur. £2»edulla fub
tilia cítz aquofa omniq; caret nutrütcto:cft etiã ad
oim líquosum coparationé quati fimpler : ouob? tij
modis:eft entm ftac fapoze: nõnũqᷓ parü babens fa
po:iratis: cft ⁊ acccofa. Inſipida vcro eft frígída ⁊
bumida in pꝛimo gradu: magís ramen frígiditati d»
bumíditati ꝑtinet:vñ caloꝛẽ 'refrígcrat: ſitis tribuit
mitigationẽ.Acetoſavᷣo frigida € ⁊ ficca in ſcðo gra
du:virturé babet incideutẽ extenuãtẽ ⁊ refrígeranz
£c; idcirco fit epatis caloꝛis mitigatiua: ftemacbíqs
confoꝛtatiua:cxcitat cnim appetiaum:coolcre rubee
acumen obtundit: firientibus perfecte ſubuenit. fuz
fpectioné atq trifticià de cbolcrica cardíaca pꝛocrea
atiremouec egcttíone vomitũq; cbolerícum ſedat.
Impetiginem ⁊ lentigines cum ca fricatas ocftruír:
Q3 teſtiũcatur:q; fi ipfa in pannũincauſto madefa⸗
ctũ friccturzad pꝛiſtinũ reducit coloꝛẽ.Semẽ autcm
cali. fic. ctt in ſecundo gradu:qð fua teftatur amarí
tudo: vndc Pm cibũ eft icóuentens: fm mcdícínam
eft ſolubile:apoſtematũ d5 diſſolutiuũ ſuauiſq; odo⸗
ris cft:c contra venenũ fi cumvino pꝛopinet᷑:frõdes
&$o arbo poro» citrinoꝛũ odosiferc funt: « quod
d3 babent acuminis:ſunt coztícibus pomo: citrino
rum piopinque ín iuuamento. |
&[ Quentar vtrũ iuiube bñ nutriãt:cũ aucto: oicat aucto»
ntate Bal. ꝙ nec (amos cuſtodiunt: nec ſanitatẽ in egris cu
rant fcu reſtaurãt. Dico ꝙ parü nutriüt: q: male digerunt
ratione fuc viſcoſitatis. Ste cito putrefiunt ratione fue có»
plex onis c fubt:litatís fubftétie fue; q̃uis ratione fue com
plexiõis cõuenire videant᷑ digeſtioni cü fint cali. c pu.c cti
p
da ⁊ ficca: ⁊ quoad íftam in gradu re
quía appetitii allicitit CQueritur vtri copetàr vía ted,
ane, Refpódco ꝙ nõ £m textũ. Zamen dicendũ qp non com
- petuntco»pozi teperato:qꝛ ralenó indiget medicamine;fed
alapfo. din ingue:aut adminiſtrant᷑ cum alijs medic
- niSvalenrib?ad mobi: fic valet q; retinent medicinasad
Aocüinfirmitatis rationc fue viſcoſitatis. 55 per fe diſtin⸗
gue:aut refpectu mobi fozmalis: 2 fic cópctunt q; leniunt
afperitatézauc refpectu mo:bí material:s ⁊ ficnó cópetunt
q; ratione fue viſcoſitatis c indigeſtionis generant bumoz
res groflos pbicgmaricos ⁊ indigeſtos paratos facere moz
bum. ¶ Queritur vtri iuiube generent pblegma vt dieit
Littera, Arguitur ꝙ nõ:qꝛ fünt cali. c bu.igicur generabunt
fimile büo:é:fcs ſanguinẽ. Rota ꝙ pplegma generat qng;
p:opter fimilitudiné n fubftantia: ct fic carnce poscine cus
fint frígt. c humi. generãt rd Edu piopter viicofitate qi
bioigeitione refugiétis , Etiã qdam generant pblegmafi
cut iuiube.Zertío modo generatur pplegma pꝛopter debi⸗
litat? virtutis « claudicantis calo:is: « £m poc oicit pbe in
topi.ꝙ pplegma eft pꝛimum hũidũ a cibo indigeſtũ.Quar⸗
to modo generatur pᷣbiegma ratione quãtitatis: ficut qua
do vinũ ſumitur in numia quãtitate m pblegma cõuertitur
quis fit cali. c humi.qꝛ virtus fcu calo; naturalis nó poteſt
fup:a quantitaté tantá ; ídco a fio regimine deſtituitur zc,
Queritur vtrü (uiube cófoztét ⁊ bum ectét ſpũalia.vide
detur ꝙ nó: q: fant vifcofe:fed pectozalía indiget humidis
tlenientibus. 3n cõtrariũ eft yfaac. Solutio qp queda có»
pctütfpiritualibus mẽbꝛis per viã fométarióls: 2 fic aqua
calída z iquiritía competũt:qꝛ oilatant vías « bumectant,
Quedã 9o alterádo: 4 ficcali.c bu. cri pectozalia fint frigi⸗
daz ficca:cuius ſignũ eftzq: multi moleftant in tempoꝛe fri
gido ⁊ ficco:vt m autüno:tunc indígent alteratiuis:ſcʒ cali.
tbumí.z rüc maxime cópctit: vt oícit Zluiccn. pellis ouina
pectozi applicata:qꝛ ca. 7 humi.Quedã incidẽdo € diuidẽ⸗
do humoꝛes pblegmaticos ibi exiſtẽtes:⁊ tunc cõpetũt in
cuſiua c diuiſiua: vt eft yſopus.vnde verfus, id pulmoms
opus cũ lacte coqua£ vᷣopus.Quedã vo pectozalía lubu⸗
cando« leníendo:4 boc modo ptííana cõpetit.⁊ ifto vltimo
modo cõpetunt iuiube ín afperítatibus pᷣectoꝛaliũ: ⁊ fic lo»
quitur yfaac;tRota viter? q iuiube cito putrefiür: qz funt
cali zbumi« q: funt paffibilis ſubſtãtie. Quent cui? có
pleríótseft mystus fiue pláta myꝛtilloꝝ. Pꝛo quo nota fmm
Bat in de fimplici medicina oiffinguenté quadruplice fub
ftátiam in rofa:oícit effi qp in rofa cft quedã fupficialis fubs
ſtantiacali.⁊ ſic.⁊ in iſta fundarur odoꝛ:⁊ ita ftatim ezbalas
tur.eſt alia frigidae pumi.z ín iſta fundat (nfipiditas: ende
rofa cft quafi inſipida.Eſt ibi alia fubftantia cali.⁊ humi.ae
reain qua fundatur dulcedo. ££ft alia centralis a onio frigi⸗
ponít£ , Similiter oíco
q in mysto eft oupler ſubſtãtia:quedã fupfiaalís calí. fic;
⁊ inita fundat aromaticitas:⁊ q: cíto expᷣalat quoad iftam
nó ponit ín gradu:eft alía cétralis a dñio frí. c fic. c oe talilo
quit Raf.eà graduãs.Et rõ eft:q:fcoí act? fundant in pꝛi⸗
mis:c(ccüde qualitates : in primis: (git cũ myꝛtilli habeãt
reſtringere fluxum fanguinis c egcftíonís : « r̃eſtrictio fita
frigi. t fic.feqnt ꝙ ſunt fri.⁊ ſic. Nota ꝙ q̃dã eſt ftipriciras
q̃ eſt aradice materie:⁊ talis maio: eft ín planta ⁊ coꝛtice P
in fructu z ſemine:q̃dã eft d p digeſtionem acquirit q̃ dige
fto inducit ficatatéc p cõſequẽs ftipticitate: 4 ficfructust
fc.funt magis ftiptica dp planta aut coꝛtex:⁊ ficloquunf au
ctoꝛes. ¶ uerit vtri folía myꝛti 2pctüt p:oftrata ín came
rís febꝛicitantiũ ⁊ arca coz lecros;vt oídt littera. Ztrguit ꝙ
nó:q: Balł.dicit fup apbo.q oc aromaticá induatoolo:cem
capítis:q: ab ipfo cieuan£ fumi calidí ficcí d caput peter?
tes inducũt doloꝛẽ. Itẽ etiã bride diete oibus feb. cóferütz
fed myꝛtilli funt frigi. ⁊ fic.iait. Pꝛo ſolutione nota qp fiad
. míniftrant c pofternan£ refpectufeb:ís foꝛmalis:tunc nó
cõpetũt.Si vo refpectu vᷣtutis⁊ caput ſit mũdũ a malis pu
mo:íbus:tüc — ſpũs cõfoꝛtãt: « ſic loquunt᷑ pꝛacti
ci:ſi o fit imüdü tũc nõ cópetüt : q: rõne ſue aromaticitatꝭ
reſoluerẽt fumũ qͥ doloꝛẽ moueret capitis ( Querit vtruʒ
myrtus vel mystilli puocẽt ſomnũ. Reſpõdeo ꝙ quedam
pꝛouocant ſomnũ naturaliter:vt bona oícta ⁊ abi laudabat
Dietarũ partícularíut.
es:a quibus reſoluũtur fumi ſuaues c mulcebꝛes d veniüt
in cercbzü ⁊ibi códenfantur c interponüt fe inter fenfu et
fua o:gana:vnde fenfus nó poffunt delegare virtutes fuas
ad fua 0:3ana ppter illus fumũ intermediũ:⁊ tũc cadit als
dormt:⁊ ficloquif Ariſto. Secũdo modo puocat fomnus
virtute aiale retrabédo:ficur cotingit poft longos laboꝛes
q;:tüc vírtus aialís retrabit fe ci firfatigata , Tertio modo
poft cibũ affumpti: vt virtus naturalis in ſua opatione foz
tificcC. ende mouct virtute aĩalẽ vt ceſſet a ſua operatione:
q; intenfio vnius eft ouminutío alteruis: etideo Dicitur dp
virtus naturalis in ſomno foꝛtiſicatur: ⁊ in oie c vigilia de⸗
bilíta£ . ecótra cft oc aiali:q: in oie fo:tifica£c im fomno qc»
fcit.uarto modo vírtuté aĩalẽ 7 fpiritus cogclando moz;
títicádo ⁊ 3ciendo vt funt narcotica.⁊ iftud ſciũt faces
re malí hoſpites qui dãt fucci iufquiami equis:vt p vili pꝛe
cio derelicti babeat illos:deĩde aceto oíftillaro in aures eoo
rum foluunt.uinto modo virtute leniẽdo: ⁊ aĩali virtuti
oelectationé inferédozvt vetule fricant manus diuitũ in Le»
ctis (uis qn ſcal punt vt citius doꝛmiãt:⁊ boc modo virimo
imyztíllifomniü puocãt:qꝛ róne fue aromaticit atꝭ oclectario
néfaaüt in virtute aĩali:⁊ tüc virtꝰ aialis retrabit fe c quie
ſcit:⁊ poc mõ loquunt pꝛactici. ¶ Querit᷑ q̃re pomü atri?
nũ ⁊ cucurbite ⁊ iſti ceterifructus magis generant᷑ in fruti
cibus ⁊ nõ ín arboꝛibus. CIna cà eſt:qꝛ ífti frutícce hñt mas
gnã attractiuá : ficut pts ínvuazideo cii generen£ er büido
aquoſo oilatabili magnos fructus generãt.Scda cà eft: qz
iſti frutices nó multũ oiftát 3 terraa q̃ attrabüt nutrimens
tũ:⁊ ita plus attrabüt d? arbo:zes. s£tfi Grat quare fadunt
magros ⁊ paucos. 'Refpódeo q; ficut dicit &irifto. ín lib.de
aĩalibus q aialía maanos fetus generátía paucos generàt
ficut bos z equus: «B q: qð natura diminuit in diſcretũ ad
dit ín cõtinuũ ⁊ ecõtra.Et hec eſt cá quarc boice bui? répo
ris funt paruic plures qᷓ antiquutus folebát: qꝛ quod natus
ra daminuit ín cotínud addít i oífcrerü . Et fi Queraf quare
bpmói fruct? fant cotinuíc nõ diſcreti ficut racemi.Ratio cft
Q: oc ratione hũidi aquofi eft facerc cõtinuũ:⁊ oc róne ſicci
diſcretũ fcu diſtinctũ:vt dicit yſaac:vites ar acquirür calo
rẽ ⁊ ſiccitatẽ ab agéte ⁊c.CQuerit᷑ quare ift fructus volit
fcpi? irroꝛari aqua. 3Ró eft q: attrahũt multi oc hũiditate
aquoſa a terra: ⁊ ſic terra ín qua plantanf remanet arida €
deſiccata. Et generant magis in regiõe calida:qꝛ attractio
viget p calidũ:⁊ etiã attractũ nó poffunt (ta bene digerere
ín frigida ficut ín calida. Nota ꝙ coꝛtex pomi citri melioꝛis
eſt nutrimẽti d caro ⁊ medulla : q: bí fructus marie peccat
per mollítié:c caro ⁊ medulla maríme funt hũide:ideo rcfu
Giiit action naturc in bigerendo: immo ſupernatant. Sed
coxtez ourus eft magis⁊ accedit ad ficcitatem bene poteft
erpectare oigeftíoné nature c nó fubterfugit. Ateriꝰ nota
qi pomo ditri eft bupler co:ter: qͥdã cxterio: melãcholicus
Durus:1 talis cópctitvía medícine:c oc rali loquit Auicen.
Eſt alius interioꝛ mínus ourus erterío:c: eft tamen durus
refpectu medulle:ctalís melius nutrit dp medulla: c oe tali
loqui£ yfaac. Et nota ꝙ valet contra venenum Ícospionisz
q:ipfum retínet ín ftomacboc nó pmirtit petere coz.f5 con
tra venen vípere valet alterando. Itẽ valet cotra venenus
ſcoꝛpionis interiꝰ adminiſtratus:⁊ viperc ertra emplaftras
tus. 3:0 folutióc cuiuſdã S:tetatis apparetís: nota cp me⸗
dulla pomi citri iam collecta ab arboze ſua cft calí.t humi.⁊
ficloquitur Auicen. fed qu&co cófideratur p:our ett adbuc
in füa arbo:eeft frí. t bumi.⁊ ficloqui£ ifte auctoꝛ:vel prout
cft maturata ín arbo:e fua : 4 ſic eſt frígida ⁊ ficca,
¶ De vactylís.
Acyxli calidi ſunt⁊ humidi ín ſcðõo gradu
groffi ſanguinis generatiui etdifficilis ot
-3 Aacftionis:icubus tri ficis digeſtibilioꝛes
: A magifqs diuretici:ſed illis aſſueſcẽtes cpa
tís fplenis coftipationé duritiẽ⁊ tumoꝛẽ incurrũt:
gingiuis⁊ oentibus funt nociui:doloꝛẽ in oꝛe ſtoma⸗
chi faciũt: diuerſas tame babẽt actiões fm regionũ
qualitates:quidã eiii in frigida:quidã ín calida:qͥdã
»
S'o.ctttj.
ín mediocri naſcunt᷑ regióc. 3n calida regiõe ftir ont
ciflüne ⁊ vifcofizp:oínde parus nutriũt:⁊ círo digerũ
tur:vẽtrẽ bumectar. plus ctià ceteri cõſtipationem
epatis « fplenis:z nocumentiü capitis oꝛiſq; ftc ma^
cpi faciũt Rurfus quii terra frígida nafcunt: ín fua
cruditate « pontícítatez ticcitate perduratzquare ce
teris funt ſiccioꝛes⁊ mínus omnibus nutritiui:ac du
ri ad oígcrendü:tardeg a ftomacbo deſcendẽtes:ce
teris ti) plus ftomacbà cõfoꝛtãt. 3n mediocri naſcẽ⸗
tesregione:lícet in perfecta cofter maturitate: rame
illis abeft (iccitas er in maturitate feruarí nó queac
quonià in eis quedã liquoꝛis fuperfluiras eſt:vñ coz
poꝛa replẽt crudis humoꝛibus:qui funt materia oíu
turne ⁊ periodice febꝛis:ad diſſoluẽdũ inobediẽtes.
¶ De muſa.
Vſa calida cft ĩ medio pꝛimi gradus hu.in
44 (cius ſine.ventrẽ humectat:pectoꝛis ac pul
Y monis lenit afpcritaté:cítc nutrimẽti mul
peut/Zewiri « grofíi: que affucfacra ftomacbo ge⸗
ncrat grauitatẽ:ſplenis epatifqs oppilationẽ:vñ nc
ceſſe cft poft eius comeſtionẽ sinsiber cõditũ accipia
tur aur oximel:ſi mãducãtes frigide funt naturc:ti ca
líde oxisaccara accipiatur.
iDc canna mellís.
nna »o mellís in natura eft quafi mufa
(C quemagis cõuenit büanis coꝛpoꝛibus d?
e mufa:oulcio: eft cm mufa: pinde vꝛine cft
pꝛouocaxiua:renes « veticam mundiíficar:
ventrẽ humectat:pectoꝛis ac pulmonis lenit afperi?
tatẽ:ſubtiliat humoꝛes⁊ extenuat:inflationẽ tm ven
trís facit:pꝛeſertim poft cibum fumpta: que fi aſſata
occur: fit melioꝛ aſpitati pecrozis ⁊ pulmonis: vẽtrẽ
tamẽ aliquãtulũ inflat. Poꝛro fi mulrü oc cãna mel
lis ꝓppinctur:deinde aqua calida cfi modico ſale po⸗
tetur: vomitum irritat:⁊ ſſomachũ oe groſſis humo
ribus mundiñcat:idcirco multũ vtilis ad ceãdas ie
ꝛium putredines ſi modo ſumatur ſuperioꝛe.
¶De zaccara.
Accara calida eft i finc pꝛimi gradus bu.
s ínmcedio: cbolerà diſſoluit: extenuat ⁊ vẽ
tres abſq; vlla moꝛſura fuf humectat: ⁊ fto
machum mundificat:qꝛ paſſibilis fubftantia eſt:non
nunc tamen ín choleram rubeã mutatur:ſi choleri⸗
cis tribuatur ꝓpter coz dulcedinẽ.⁊ ſicut acetoſitas
cholere acumẽ extinguit: ſic dulcedo d ret acctofc cft
contraria:regit ⁊ auget cholerã rubeã.
¶ Mueritur quare palma ferens dactvlos non frucnficat
donec vireritcentus annos fm quoſdã. Rõ eſt:quia vt dicit
pbs in lib.de plantís : fructus generant᷑ er ſubtilioꝛi parte
nutrimẽti. zifta planta attrabit groſſum nutrimentũ indio
gens magno tẽpoꝛe ad eius ſubtiliationẽ. Etiã dicit vſaac
ín dietis vniuerſalibus ꝙ planta quanto veruftio: ráro fuc»
cus ejus ſubtilioꝛ:igitur.Secunda caufa eft fm aucto. quía
planta d cto crefat arto frucrificat: vr perſicus:⁊ aue r-rde
tarde vr palma. lBota ꝙ ofi aucto: bíc dicit ꝙ oacrvli icub?
ficis funt digeſtibilioꝛes: intecdir dicere ꝙ ſicut ſicus viri⸗
des laudabilioꝛes funt ſiccis: fic ⁊ dactvli virides ſiccis: nó
cõparãdo oactylos ad ficus: quía ałs eſſet cõtradictio. Ro
t3 qp oactyli nati in lapſa reconc funt melioꝛes natis in res
gione temperata:qꝛ im temperata pzopter eius cõpletã ma
turationem acquirunt minus oc vifcofitate : ⁊ ín lapſa mi
⁊ adbucin lapfa adlatus frígidirans d in lapfa regióc
41
Liber |
sd latas calíditatis propter vifcofitate gencratá a caloꝛe ni
tnio, Mota ꝙ mufe quantus ad complcaóem deberet eſſe
boai nutrimenti: verütamen quát ad carü cõplexionẽ: q:
fuat fubftantie groffe vifcofe oppilatiuezfunt duri t grofit
nutrimenti:vt dicit littera AT Quent cutus cõplexioꝛus fit
guccara; vtrü caliin fjnc pꝛimi gradus: bumt.in mediocri,
Reſpõdeo ꝙ ficut oc oleo eft dictum:loquendo fo:maliter
€(t cali. t humi.ſed loquendo effectiue ett temperate como
plextonis.IHots ꝙ quádo yíaac dicit in dietis vniuerfauib?z
qp zuccara eft fumilis nature banc q cali.eft i ſcðo: bicoiat
q zuccara eft cali.in fine pamí gradus: nó inteliigit oe fimt
litudíne punctuau:fcd oc nó punctuali.4 Queritur vtrum
3uccara competat in febꝛe cũ oicat littera ꝙ eat cpoleram
apparct qp fic Refpódco ꝙ nó: vt dicit auctoꝛ:q; dito in cpos
icram couertitur : 4 fic in caufam materialem adderet. Nã
4um succara fir tempcrata dro diſtrabitur a qualibet re fib í
admixta. f£c uis etjciat cbolerà aui oominatur: ct tamen
Quando eit ecõtra fcilicet quando cholera ci dominat. Et
fiargaatur q facit aquá penctrarc que ctt obrufe ſubſtatie
ígitur valet. Refpódco p nó ſequiturcũ plus noceat jj iu⸗
auct AT ueri£ vtrum succara babeat fitim fedare; vr dicit
Plate arius. Reſpõdeo ꝙ fitís caufarur quádoq ex maus
Humoꝛibus in fpialibus exiſtẽtibus:⁊ tunc com petüt ace⸗
tofa:quádoq vo propter malã cõplexionẽ cali. c liccá ſpũa
lium mernbzomim:« fic competit aqua frigida: quádoq; vo
propter malá compierionem calí.c fic. memb:o2um remoto
rum a ſpũalibus:⁊ ficcóperit aqua frigida cum aceto: quia
acetũ facit penetrare aquam ad partes rcmotas,£i;io mo»
do caufatur ſitis er ocficcatione afperítate membꝛoꝛũ fpf
ritualíum:4 fic competit 3uccara Q; iia memb;a lenit ⁊ bzs
qnectat : fed quía talis fitis vltima raro caufatur ón ſint ibi
mali humoꝛes:ideo nó competit ín febze: cii in lios cito có
uertat hũoꝛes. CQuerit᷑ q̃re eſt ꝙ succara no fedat fitim;
⁊ tñ candi quod fit ec succara fedar, 3Ratio eſt: qꝛ candt eft
grofíc fubftaatie:non cíto idco ín cboleram couertitur ; fio
eut succara, Scða rõ qꝛ candi hũidũ (aliuale mulnplicatzet
volüt pꝛactici:⁊ ita fitm ſedat nó ſic vo 5uccara «T Querit
quare succara creſcit in calida regióec nó frigida, Ratio qz
ficut acetofiras generatur a oíminuto caloze : ita dulcedo a
fortuigitur. ¶ Querit᷑ quare generatur m cánís « fiftulis,
3Ratio cft q: vt oicit Ariſt. in ib.oe plantis natura nibil se
nerat quín conferuet illud:ideo cũ 5uccara fit quádo gene⸗
ratur liquo: fluídue clíquidus:nó poffct conferuari nífi in
canna aut fiſtula. Secunda caufa ctt a parte materíc:q; em
natura femp peedit fequeftrando ſequeſtrat ín generanóc
succare partes puras calídas bumi.c acrcas: ez quibus fit
Accara a partibus folidis groflisz impuris:que cü refpuá
£uranaturaceduntin naturam canne que cótinue indurãt
⁊ ocficcantur a caloze agente,
¶ De mic.
El calidii efte (icti in ſccũdo gradwaliqua
tulii babens acuminie ab apum nacura ac
quiſitũ:vnde cacochimiã coꝛpoꝛũ incidit ⁊
— mundificar: maloꝛũq; copiã humoꝛuʒ ab
interioꝛibus coꝛpoꝛis per poꝛos excludit: venarũq;
ſoꝛdes optime digerit:ideoq; nature frigide ⁊ humi
de cõuenit:pꝛecipue ſenioꝛibus:cito erm tn eis in fan
guíné murat. calidis vᷣo incõuenics eft maxime fi có
plerío coꝛũ fit ficca: acum£ erii incendiofum largitur
t ín cholericum bhumoꝛem couertítur, fio in ſangui
neá bumoꝛẽ vertatur:eũ calidioꝛẽ reddít:z nullũ coz
ꝑoꝛibus eoꝛuʒ oat nutrimentum.Moel ramen diuer
fc cft qlitatis fm tempoꝛis qualitates⁊ diuerſitates
rerum apes nutrientiuʒ.Eſt enimvernale:autũnale:
byemale:quibus laudabilius cft vernale:autumnale
vero peins:hyemale vᷣo peſſmum:groſſum enim cft,
vnde pꝛopter fue ſubſtantie duritiem: virtus ín fua
Deficit actione. Diuerſitas rerum apes nutricntium
multipler cft: oc jb? cft flos amygdalinꝰ⁊ buic ſimi
lía: cit calamenrü ozíganü tbimus c timiliazabfpna
tbi vfop? cupatoꝛium pꝛaſſium c fimilia. £»daüt
apũ amvgdalati flozce paſcentiũ ccteris temperat?
cit « fapoxofius bumídius minuſq; acurus ; ende mi
nus pecto:í ftomacpogs nociuum: valet ad gule
faucium doloꝛes: 7 ad fuffocartoncm ; fi cx co rat
gargarifmus:macimc fi oífpsmerurc eu amygdalco
comifceatur: vtie cft ctiã fuffocarísvcnenotis fungt
q t calefactũ cũ olco rofacco miſceatur:tuſſim mit
gat: voine oífficultaté ſoluit: ventrem bumccra;oe
coctum loca impcriginofa mundificar fupcrpofitus,
rem di farína fabetemperarum lentígunce queci
G5 fucrint abftergir.£2»cl dde apti calamẽtũ raliags
cdentíum calídtus ceteris:⁊ ficus eft; ideo conuce
nít epiléticis paratyticis:t putrcfactos diſſoluit bu⸗
iitoxcs. clulncra faniofa mũdificat:maxiĩe ſi flt putre
do ín auricula. Rurſus apce abfintbitic abioranüz
fimilía paſcẽtes faciunt mcl multomagis ceteris ma
díficatiuti et aperitiuũ:maxime aftipatíois epatis c
fplenís zftomacbi hydropicis ídcirco fit iuuamẽtũ:
fi cii cameloꝝ lacte feu fero capzíno bibat:ꝙ ti diſpu
marũ pote£: valet cotra cante rabidi moꝛſum. Pꝛo⸗
terea meltís actio variatur fm ſumentium otuerfi/
tates:quidã enim illud accipiunt crudum: quidã co
quant cur multitudine aque:deinde fpumam ciꝰau
feruntzilludgs ad pꝛunas coquũt ad ſpiſſitudinẽ:qui
dam coquunt abfq; aqua: c diſpumatum accipiunt,
£cl antem fupzadicrum ín fua permanens erudita
te manducantibus ínflattonem « vetofitatem gene⸗
ratzafperítatem pectoꝛis augmentat pzoptcr fui acu
men:vᷣomitum ⁊ egeſtionẽ pꝛouocat.Mel ramen ci
— multa fufficienter coctum: tenuius 7 bumiaiꝰ
qua oc re nibil acumínis i co reperit᷑ deinde fua
vírtue ſua oulcedíne minuitur: venrrem facit bu
midum:; ventris tare non eft inflatiuum:neqʒ vomit
tus p:ouocatiuum: fed cdentíum coꝛpoꝛa cito perfo
rat aceclociter nutrit:pectoꝛiſq; lenit aſperitatem:⁊
vꝛinã adducit. Mel quidé coctũ fine aqua: diſpu⸗
matus: minꝰ ceteris babet acuminis:eſt rame actio
eius vicina virtuti cocti mellis cum aqua:vꝛine tame
nõ diſſoluit difficultatem.
¶ De amygdalis. zm
1 vadale oulcce funt cali. c bumí. it
"medio pꝛimi gradus. Ande Gal. habẽt
mndt ampgdale amaritudinẽ ſenſui occul
| tam p:opter fuí fapozíratem. Cierütame
amygdalarum amaritudo vetuftari accedentiũ palà
ofteidítur:fit z earum actio eclut nuces coꝛpoꝛũ mu
tritiua:ſunt ouretii ac groffc ſubſtãtie:dig
—— Y]
di ino
bedíétes;p fueenctuofitaris egeftate: pꝛoinde tandé
cbolerícts aſſimilãtur humoꝛibꝰ: neqs ftomacbo ccu
nucce funt nocíue.bac oc cauſavirtus earum fm me
dícina eft quafi vírtus amararum ampgdalarũ. Pe
ctoꝛis renumq; ſoꝛdes mundificanit : vrinam pꝛouo⸗
cant: cpatis oppilationẽ referant: idcoqʒ amare dã
tur per medicinam:dulces vero pꝛo cibo dãtur:qua⸗
rum quippe oleuʒ meli? eft quod ab eis extrabitur:
q: carum coꝛpus durũ eft , Sʒ (i ſuperficietenus ex⸗
Dietarũ particularium.
costicent eſuic; dẽtur: digeſtibilioꝛes funt: marie fi
di melle aut 5uccara accipiat, 2imygdale aũtvirides
funt tenuioꝛes ⁊ laudabuioꝛes ppter caz aquofitate
idcirco ſi in aqua calida vna nocte iaceant excoꝛtica
re;fiunt ín actiõe viridibus vicine. Poꝛro fi vixides
pꝛiuſqᷓ coꝛtices babeat elixentur ⁊ edatur:gingiuas
confoꝛtabunt:ſtomachiq; caloꝛem refrigerabunt.
¶ Amygdale amarccali, fant c (ic. ín fine ſcði gra⸗
dus;ectenuant perfozantzc funt oturetíce;groffozus
£ vifcoforum humoꝛũ oífloluriuc: vnde pectus mun?
dificant ⁊ pulmorem ex humoꝛe pblegmatico:oppt
lacionem fplenís ⁊ epatis aperiunt:groffam ventoſi
tacem habitam in colon inteſtino: diſſoluunt: vꝛinã
pꝛouocãt:renum ac matricum ſoꝛdes mundificant: z
cci cõſtipationẽ aperiunt.Que quidẽ interioꝛe coꝛ⸗
cce ablato fi piſtate ín vuluam mĩttantur:menſtrua
porenter educit. Rurſus a coꝛpoꝛibus purrídos ct
pellunt humoꝛes:ventris oolozem mítigant:fomnus
inducũt.qͥbus etiã cfi amido et méta potui oarís om.
ni cũ cclerítate fanguinis fluxum coarcrant; ct fi cũ
fapa potentur:vꝛine difficultatem diſſoluunt:lapidẽ
omnino frangunt:et fi cuim aceto temperẽtur:faciei
lentigines abftergüt:potate etiam cum vino diutur
nc fehꝛi mitigationem pꝛeſtant.
¶ Superius octerminauitaucto; oc fructibꝰgeneratis in
plátie :picaür de his d relínquun£ er opere aĩalis. Que
rirurvtrü mel ftat ec reſiduo nutrimenti apti tanqꝙᷓ ex cã ma
teriali:vel ex roꝛe celeſti: ficut dicunt auctoꝛes. Solutio ap
cauſa materialis ipſius mellis eſt ros celeſtis:qui eſt dulcis
ficut mãna⁊ labdanũ er roꝛe celeſti ſupꝛa barbas capꝛaꝝ in
greaa cadẽte:⁊ tüc cr purioꝛi parte illius roꝛis faciunt má»
nã:⁊ cr groſſioꝛi labdanũ.Similiter ifte ros celeſtis Qj dul⸗
as eft: cadit in verz fuper herbaꝝ ⁊ plantarũ floꝛes:⁊ apes
nutriunt er ifta oulcedine: 7 índe mel generat. Z»íco ergo
q mel gencratur ez roe ; tros ex pluuia quc marie cft oul
cis tríplid oc caufa , Pꝛima cauía eft: quia aqua pluuialis
gcueratur ez alía aqua per fequeftranoné parti aercarum
calí.z bumi.que cedũt innaturá aque pluutalis , Secunda
caufazq: inter pluuic intercludũtur partes aeree ca
lí. humi.que funt oulces. Tertia caufa: quia magis oecog
tur alíaaqua:4 digeſtio procedit dulcoꝛãdo:igitur.gene⸗
ratur ígitur materialiter a roꝛe celeftí; c ab apibus tanq ab
agẽte caufa. IHota tain ꝙ oulcedo in aliquo generatur ab
agẽte:vt a caloꝛe oegeréte: c ficoicit Zluicen.cp ſanguis na
turalís oulcis cftzq: cft temperate digeſtus refpectu aliozü
humoꝛũ.Et nõ eft fimile oc fructibus qui o2dinátur ad 5c»
neratione füi fimilis: vnde o:dínatur refpectu fue ſpeciei:⁊
piopter bocer refiduo nutrimenti pláte generaturzfcd mel
nó o:dínatur ad generationẽ mellisvel apis:ſed foli ad nu.
tritionẽ:igitur.Et nota vlrenus ficur arance telificant: tta
apes nídificant:z eſt ſilitudo folii quanta ad oꝑationẽ ⁊ nó
quãtuʒ ad materiã neq; ad ſinẽ:qꝛ tela aranea o:dínat ad
rapiendũ nutrimenti (c muſcas:ſed mel o:dinaturad nu»
ndum: p:opter boc ez matería alíena poteft mel sencs
rari.Et nota vlteri? qp» comodo quo meloecidítur ab apib?
eo mõ atteftatur eis: ⁊ q: deciditur ab eis tanqᷓ a caufa age
tt ⁊ efficiente: caro: tanda caufa materiali nota ꝙ apes
ad boiem o:dinanf quantum ad fuá operationem: q: po^
mini ouo funt neceffaría: fcs nucritío c cognitio:ideo faciat
mel ad nutriendũ « ceram ad intellectü 7 cognitioné : ⁊ ífta
eſt pꝛima caufa quarc er animalibus ánulofis iſtis genera⸗
tur mel € cera.Secũda cá eft a parte fuc materie:qꝛ ficurín
lacte eft tripler ſubſtãtia fcs butpꝛoſa:ſeroſa:⁊ cafcata:fic in
fauo quedã eft cali. « humi.cedens i ccrá:quedà frigi.t hu⸗
mí.cedens ín mel:z quedam frigi.« fic.cedens tn mun.1Ho«
tà ꝙ cera illuminat ignẽ 2 mel extinguit: q; aerea pars (li?
S'o.ctttfj.
fauí cedit in cerá: c aquofa fri. humi.ĩ mel. Et nota qp mel
ertinguít paruum ignem ranonce fuc fri.⁊ bumí.c magnus
ignem foꝛiificat:q; in magno ig. illa pumiditas cito confu
mitur ⁊ relinquit ficdtas que cft caufa calozíszígit CQuc
ntur ci omne animal carée fanguine ficut apes ſitveneno⸗
fum fm pbm:quarctam nobilis operatio que eft mellifica»
re ⁊ texere fit ab iſtis aialib?vilibus ⁊ venenofis, s£aufa cft
ratione diffidentie ⁊ timoꝛis ne ocficiat cis nutrimentus: ft
cut videm? timidos « melácbolicos multülabozare pꝛo bo»
nistempo:zalibus :⁊ cffc auaros timẽtes ne cis veniat pau
pertas:⁊ timo: t diſfidẽtia caufatur a figi. t fic.cum ergo
ifta atalia fint frigida ⁊ ficca cuʒ fint ezanguia ; ideo ifta fa»
ciunt gregem regem ⁊ cõitatem t opum comune: vt cc,
¶AQueritur cuius cóplerióís fit mel. Solutio: ꝙ in melle
eft duplex complexio. Quedam foꝛmalis que fit ab asẽte:
⁊ fic eit cali. c ſic.complexionis:q; apes in generatione mel
lis acquirũt per motũ cali.⁊ ſic.⁊ ifta eftibia oominio:qua
rc quantum ad iftam poniturab yfaac cali. ⁊ fic.in ſecundo
gradu. £uedam — — ⁊ quia materia
mellis quedã cft remotiſima:vt aqua:ideo quãtum ad iſtã
eft frigi.c humi.Quedam eft materia remota; vr pluuia: ct
fic eft cali.z humi.Quedam cft mareria pꝛopinqua 4 fic cus
ínfauo fiat fequeftratio partíum aercarum cali. c bumt. q
cedunt in ceràa partibus terreftribus frigi.c ficque cedũt
ínnaturam mellis:ideo eft quantum ad bocfrí.c ſic. Nota
q oupler eft oulcedo: quedam pura: ⁊ ifta eft cali. c bumt.
quedam cft admixta acuminí: 7 ifta eft cali. fic.et in melo
lc. lBota ꝙ ſicut aliad eſt frigidius formaliter: vt aqua re?
T np eer vo frigidi? effectiue:q: in fubftáría groſ⸗
ꝛi fundaf frigíditas ín pfilío.íta etià mel eft cadi? ʒucca
Ta eſfectiue:⁊ succara calidio: melle fosmaliter . etíà ratiõe
acuminis mcl ín plures partes penetrat « dulcoꝛat d 5ucca
ra. Et fi arguitur qp digeſtio procedit onlcozando 7 dige⸗
ftio:a erüt dulcioꝛa.verũ nifi inueníat reſiſtẽs:ſicut groſſaʒ⸗
fubftáná mellis; Bota ꝙ oulcedo porius inucnitur in plan
ns dinaialibus: q: plantenutruimtur er frigi.et humi aut
ficcc terreo:z cali. cz bumire(puunr :quare cedír in oulcedi
nem:iedaialía nutriuntur eg cali. c humi. "tem ali3 caufa:
quía p.ante ſunt omogenee: ⁊ anímalía (unt etberogenea
babenna plura membꝛa:quoꝛum quedam arrrabürfangui
nẽt alia pblesma «c. fed planre nó attrabunt pzo nntnmen»
to nifi Dumt.aquo.aut fic, terreü: refpuentes cali. humi.
qð inoulcedine cedit:⁊ in aialib?nibil refpuit oe nutriméto
qð poffit in dulcedinẽ cóuerti-IRota ꝙ melvernale eft meli?
autünalí : tum pzopter floꝛes:tum p:opter rozem: tum pꝛo
pter — — animalis:⁊ ver virturcs confoꝛtat. £r fi
arguit dq» succara fitín autumno.3R eípódetur qp nó cft fimí
le:quía runc plante babenr fructus maturioꝛes:⁊ fir er plá»
ta:fed mel fit ez apibus flosibuszc GT Queritur quod eft
melíus aut mel coctum aur crudam:cum oar IPippoun re
gimíne acutorũ:ꝙ non E dicere aliquam bonitatem ín
qua coctü pferatur . SRefpódco oupler eft mel. quod
dam purum: cíftud melíus eft erudit : ⁊ ſic intelligit Hip⸗
po.aliud impurũ:⁊ tale eft melíus cocrum:« fic eft oe aqua
puraautímpura cocta autnó cocta, (T Querit᷑ quarc oleü
melíus.eft in ſupꝛemo:mel $o (n fundo: vinum vo ín medio
oolij.3Ratío: quia vnũquodq; melius eft quando eft in fuo
ftatu naturali; ⁊ quía oleí pꝛopꝛietas eft fupnatare : igitur.
camsnatura mellís fit fundũ d . Sed vínumbs
plures partes quaſdã aquefas ſupernatãtes:⁊ quaídà rer
reſtres fidum petentes: igitur partes vinoſe eruntín me
dio. (C IBota y amyadale competunt ín febꝛe:dum ramen
emygdaleponantur ín aqua frigida quouſq; fua enctuofis
tàs remoueatur antcdp cr eis fiat lac. Aut ft lac factũ fue»
rít agitetur out ctim baculo:c fpuma tuncfapernatans mo
ueatur:quía eft vnetuofitas ibí : et per bocpoffünt folui ar
gumẽta poffibilia fien. (T C uerif qð meli? eft aut lac amy
dalarum cocti aut crudum .Reípondeo qp in vta medicíne
crudum eft melius:fed ín via nutrimẽti coctum cft melius.
Tamen fimpliciter loquendo crudum melius eft cocto:quia
ín cocto partes aquofe confumunturratione quarum babe
bat alterare. Stem crudum oulaus cft cocto, Item coctum
9 if
u Liber
eft groſum eonſtipatiuum: non fic vero erudum: Itẽ a co
cto quidã fumi cali.reſoluũtur qui petẽtes caput caufant
—— qð eft peſſimũ ín febꝛe. Hota qp confiderádo
febꝛem (eu complexionem ſebꝛilem lacamysdalarus p:eua
let in fe.bꝛodio feu colatura puli:ſʒ cõſidẽrãdo virtutẽ ecõ
tra cft oicendum.«T Queritur vtrum lac amygdalarũ com
petat ín doloꝛe capitis ."IHota ꝙ o0lo: capitis quandoqy
cauſatur ex fumis malis; boc modo competit lac: quía ipe
fos fumos repꝛimit. Stem ctíanroppilat razíone ſuevnctuo
ſitatis quare impedit fumos ad caput aſcendere.Quãdo
vero caufat doloꝛ capítis er ſtrictura vétrís: c tuncnõ co»
petũt:quia ftrícturam ventris augmentarent. IBota qp oul
€cs ratione fue oulcedínis funt vnctuoſioꝛes amaris.
& De nudbus.
Aces oupliciter otuiduntur: funt enim virt
4f Vdcsc ſicce. Uirides funt mín? ficcis cali.ta
men babear aliquantulü hũiditatis ꝓpter
e maturitate imperfectã:vnde parti funt fic
ce:parũq; ftomacbpo nociuc . Que fi a iciunis come?
dàtar cum obfomogaro ⁊ aceto: vétrem humectãt:
cumura màducatc nant contra. venenum. Sicce No
funt tripliciter: quedam funt tempozt pꝛoducẽdi cas
vicine:quedã remote:⁊alie ſunt mediocres. Pꝛopin
que autẽ ſunt humide parum vnctuoſitatis babẽtes
atq; quiddam põticitatis ineſt cis: que quãto ab co
dam clongantur tempoꝛe: tanto earum conſumitur
bumiditas:eiſq; vnctuoſitas dominat᷑:que tũc man⸗
ducate cito in dumoꝛẽ conuertuntur cholericũ. Qui
bus itaq; vetuſtioꝛibꝰ exiſtẽtibꝰ ⁊ vnctuoſitate mul
tomagis oomnantc:fit earum ſapoꝛ vt vetuſtiſſimũ
oleum ⁊ dbi naturam amittunt.Cetere quidem nu»
ces coꝛpoꝛibus nocentzquía oífficultcr oigeruntur c
ſtomacho nocẽt:cholericis aſſinilatur bumo:ibus ;
calideq; inimicantur tuffi. C» fi nuces comparamus
auclianís:inucnímus aucllanae nutrimenti maioꝛis
ꝓpter fuc ſubſtãtie fpiffirudinem ⁊ vifcofitatis par?
nirate. iHuccs minus auellanis funt nutribiles:pꝛo⸗
pter ſuoꝛũ cospozü raritatem: c fue vnctuoſitatis ví
ĩcoſitatiſq; copia : endc villis ftomacbi femper funt
contrarie niñ camen ſtomachum inueniant tempera
tum: aut tantum habentem frigiditatis:quantuʒ ca
loꝛi nucum repugnare valet: idcirco tali fiunt ſtoma
coo nutrimenti doni boncq; digeſtiõis. Calidũ vo
habentibus ſtomachum pꝛeſtant vſtionem:in chole
ricũq; mutãtur bumosé : ac fumos capitiq; doloꝛẽ fa
ciunt ⁊ in oculis vertiginem.Sed et ab eis ome au^
feratur nocumentum:inundate in aqua calida ponã
tur per noctem ; vt partem humiditatisab aqua fibi
mutuét; fiãtq; virides. Socom medicina vcrovalent
qꝛ fi antc cibum cum ficubus edantuizcontra remve
ncaofam copus defendunt. Qð fi ec eo cataplaſma
feccrís cũ cepe ⁊ fale melle moꝛſui rabidi canís pꝛo
ficiet. Rurſus cc eis cum melle ⁊ ruta cataplaſmate
facto fuper apoſtemata melancholica vcl phlegmati
cà impoſita mire diſſoluunt. ue etiam cũ fuis coꝛ⸗
ticibus trítc: ct ſuper vmbilicum impoſite: deſtruũt
apoſtemata intrinſecus in coꝛpoꝛe manentia.Coꝛti⸗
eum vcro fiue frondiuʒ fiue arboꝛis vnum exagiũ ci
vía0 eſui oarum ftrauguric optíme fübncnit : cr fi cũ
accto potctur repugnat febꝛibus rigoꝛẽ babétibus,
td
¶ De auellanis.
lce nucibꝰ ſunt frigidioꝛes t poti
Di cio:es; ca: em̃ coꝛꝑa funr ſpiſſioꝛa c loli⸗
M dio:aemctuofirate carẽtia:hac de re plus
DPA Wl nucib? funr nutritiue: tardioꝛes ad dige
rendam z ad oefcendendum oe corpoꝛe: intlationẽ
ín ecntre generãt:maxime ft aum interioꝛi coꝛtice có
nii 3fs:eterea (i cum exreríosi coxtice piſtentur cü ve
—— v:ti eel fuí allopitioſis ſunt iuuatiue:lo
cifqs denudatis capillos reuocant.
¶ De fiſticis.
Iſtici calidi ſunt e ſicci in medio ſecun⸗
TSDÀ di gradus.bonus comedentibus pꝛeſtãt
C pxsninutrümentuim: quídam tamcn pontici
Js UCAN| rarís c amaritudinis babent : vnde fuut
confoxtatiut ;cíue eriam conftipatíonem ape
rit. funt pectus atqs pulmonẽ mũdiñicãtes. Qui (t
s fiftici pꝛopꝛie epati conueniunt. Zleus
— * herr Dolécivalcr:q Diaſcoꝛides oícit
omacbt effe tuuatinii. Gal. boc nó affirmat: nes
eir fumamátti: neq; lefionc ftomacbo facerc dicit: tie
qeentré folucrc: hec cóftipare:fcd ramen calída ba.
bentes complexionem modicum cy Cte comcdar: qo
fiaffi fuerint:comedentíum ftomacbum confoꝛtant.
ineis.
calide ín fine ſcði gradus ſic⸗
quc cum ſeminibus date cucumeris renum c vcfice
bꝛoꝛum afperítatis:bumo:ce putrefactos diſſoluũt:
et extenuant:pꝛopter hoc ſunt vtiles ad mundifican
dum pectozís ſaniem cum tuſſi expellendam:que eu
fapa pꝛopinate purificãt renes atqs veſicam ab om⸗
ni ſane vsinam pꝛouocant:lapidem expellũt.
KT Quentai? copierionis funt nuces. 38D. ꝙ quanti ad.
fuam compleríoné materialem funt frigide⁊ ficcc. oed qu&
tum adfo:malem: hoc eſt ouplíater: vel loquimur oc no?
uie feu nouiter maruratie:t fic funt calide büide: c fic los
quítur f£onftantinus : aut oc tpfis immaturis:⁊ ficfuntfrí
gide ficce:aut oc ipfis antiquatís:« fic fünt calide « ſicce:
quia in antiquatis ſiccitas introducitur: ⁊ per cõſequẽs ca
lidítas:et ficloquitur Auicen. et iſta impꝛimitur ab agen⸗
tíacrc cxtrinſeco. Et nota ꝙ nuces valent contra venenum
quia oppilant.et valent cum ficubusquando venenum
Dietarũ particularum.
recens: t cũ ruta quando eft antíquatá:íd eft oiu cft cp fuit
reccprum. Nota ꝙ iacere fub nuce caufat ooloꝛem capitis:
quía a nucc refoluítur quedam fubftária calida aerea ⁊ fub
tilis que in capite facit oiffolutionem . Stem quia nuces vt
rimum habẽt maio:cm vmbꝛam: ideo citius tatigan ibi
quieícuntzqui cum habeant humoꝛes ui morat claufio po
ro:um a frígiditate vmbꝛe: 7 oíctipumo:ce magis cõmouẽ
7€ caufant fumoſitates ad caput IHota ꝙ oupier eft mo
tus:quidam a natura folum:z quídam a natura 7 anima fi»
mul:ideo ficut caro bouina que eft grauis naturaliter rame
ín coꝛpoꝛe bumano recepta petít ſuperius ⁊ inferi?:c omes
oifferentias poſitionis ratione anime mouentis ad plures
differentias propter diuerſos fincs:fic etiam in fructibꝰqui
dam babent co:ticce etra; quidam nucleos intra tc, ratio
nc finis: q: ꝙỹᷓuis naturaliter rcs groſſe c terreftres debeãt
eſſe in centro rei:tamẽ ratióc antme mouentis poffunt cffe
ín ſuꝑñcie ecõtrario. Et nota ꝙ nuces habẽt multa pᷣputia
ꝓptẽr paflibilitate nuclei ſeu medulle earum. IT Itẽ nora
q auellane babent imperfectum coꝛticem exterioꝛem: vt ca
lo; exterioꝛ magis poflit digerere medullam cum fit durio⸗
rís digeſtionis d? nucis: t nux baberouos costices pfectosz
quía facilioꝛis eft digeſtiõois.hota cp cum yfaacoiarq auel
lane funr mag] nutritiue nucibꝰ:intelligit accidétaliterznó
naturaliter:q: nuces naturaliter inagis nutriüt: qꝛ minus
groſſe ſubitatie. Rota ꝙ duis aucllane mag; allíciát appe
titü d? nuces:⁊ fint minus oleagine d? nuces:tũ q: effe groſ
fio:is ſubſtãtie ppóderat quoad tardi?oígeri ín coꝛpe Dia»
no:nota q nuces caufant ſomnũ «nó aucllanc ; qꝛ ab ipfis
refoluitur fumus cum fint magis cuapozabileg: 7 ctíà funt
oleaginoſioꝛes:⁊ olcus fupernarat o:ficio ftomacdpi: quod
oxificium pabet marimam colligantiam cii capite; ende pé
det a cerebzo pouos neruos:ficut buría pédetper laqueos
fed auellane funt groſſe ftomacbi fundum petentes: igitur:
^ Xíflaoecaufafoluitur queſtio quare nucce ebzietate indu.
cunt z aucllane ocftruunt &[ Querif quare frequens vfus
auellanarum fm Auicen. oculos glaucos ad temperamene
tum reducit. Solutio cp Auicẽ.nõ oiat iſtud pꝛopꝛia auctos
ritate immo reccitatiue . &lel dicamꝰ fi velim? ꝙ ab ipfis rco
foiuiturfumus quí nibil alud eft dp vapo: aduftus:7 ita va
poꝛ niger ad ipfos oculos fertur; qꝛ glaucitas in ocnlis fir
p recefíus a nigredine ⁊ acceſſuʒ ad albedinézígit fumus ní
&er cõfoꝛtat fpiritus vifibiles quí oiftemperan erant per ac
ceſſum ad albedine 4 Mota ꝙ oleum fifticoz necíunat nec
nocct ftomacbo:ficur dicit Bał.quia habet friptiararem in
feratione cui? iuuat:⁊ oleaginitare ratiõe cui? nocer: ⁊ boc
Bab.cõſiderans dicit p neciuuat nec nocet. IBora ꝙ ferus
ín plantís fm veritate nullo modo poteft diſtingui: vt dicit
e ín libꝛo oc plantis:ꝙ ferus in plantis cft cófufus:tame
m p:opiíctaté poteft diſtingui:⁊ Doc modo oiftinguir pbs
ín fine vegcrabilium dicens ꝙ pꝛopꝛium eft plante que cft
mafculus q fit oura afpera z magna : femmine yo parua ra»
ra mollis ⁊ fertilis: t bocmodo vſaac ponit fcrü in pineis.
¶ Querit᷑ quare pínusz abíce maxime inflammantur,.3Ra
tio eſt:quia ficutoe bominibus gulofis qui oe nutrimento
inultum attrabunt nibil relinquunt familíe: fed totü 1n ſuã
naturá conuertũt. Similiter dico oc iftís plantis ꝙ multũ
attrabuntocbumido aqueo:⁊ melioꝛem partem illius con
uertũt in fii naturã: ? propter boc conuertunt vnctuoſita⸗
tẽ in fuam naturam:⁊ ſic rami eoꝝ dito inflammantur. Sed
alic plante:vt nur ⁊c.conuertunt groſſum nutrimentum ín
fuí naturam et aereum nutrimentum tranſmittunt ad fuos
fructus: ideo vídemus ꝙ fructus nucis aro ínflammarur
ccotrarío eft oc fructu pii: quía cíue planta citius inflam⸗
matur ratióc íam dicta. ¶ Itẽ querif quare pinus maxime
inflammatur círca radicem: abies $o circa ramos. s£aufa iã
patuit: quía pínus fo:tem babetartractionem ; ideo mule
tum attrabit oenutrímento aereo ⁊ huiuſmodi marime vi
get arca radice aliud $o nutrimentũ tranſmittit ad fructũ:
fed abíca nó fructificat:ídeo nutrimẽtum quod oeberer ín
fructü cedere cedít ín ramos . ¶ uerit quare fructus pi»
nimarime copetit ín moꝛbis fpirirualium: 7 in augmétatio
nc coitus £ 3ufa eft calidi.⁊ bumidi.idco aperit meatus fpi
S'o.ctttítf.
ritualíu5 c tpfos lenít.££tquía funt diuretici:ideo calefacit
rence ct membza generatiua:et etiatn ntmcatus co:
poꝛis:quibus apertis oefcendit fperma ad membꝛa genera
tionis , ]
¶ Tertia partícula oc herbis.
c día compleuimus in libꝛo ſecundo
i Néoc granis leguminibus c fructibus
JA. e p:ont opoꝛtuit ín cuftodí£da faníta/
^ te:⁊ egrotl valitudine reddẽda:opoꝛ
vy A ret in tertio libꝛo exequi ea d dimiſi⸗
nus:ſc olera condimenta cames ⁊
piſces « fimíliazfalícet aquam ⁊ vinum:ab berbis cr
Go incipiendum
¶ De mclonibue.
Elones eſtiui duobus modis ſunt:rotũdi
A 5 longði vterq; vo frigidus ⁊ humidus in
QS B medio fecundi gradus. Rotundivero vi⸗
ſoſioꝛes ⁊ grom̃oꝛes funt./£ aufa rotundi
tatis eft hec:liquoꝛ eoꝛuʒ quía viſcoſus ⁊ groſſus na
tando ín fuperficic diuidit fc circa latera.Longoꝛuʒ
vcro liquoꝛ:quia ſubtilis cft er aquofus : eſffluit ⁊ ot
fcurrit in inferius:idcirco⁊ ipfi ciongantur qð teſtiñ
catur bacraríonc:fapo: ením rotundi aliquantulum
dulcedini vícinarur : longi 9o fapo: quati aqua cft
ſapide aũt dulciq; rci groſſitudo ⁊ viſcoſitas onatur
vnde logus minus nocibilis eft parumqʒ colatiuus
⁊ ummndincatiuus. Rotundus autẽ nocibilio:⁊ ma^
gis colatiuus ⁊ vꝛine pꝛouocatiuus:arenas⁊ lapidẽ
a renibus ⁊ veſica expellit:quod eius ſapoꝛitas tefta
tur:videmus em̃ coꝛpoꝛa ab eis fricata ab omni mũ⸗
dari ſoꝛditie: vtriq; tamen ad coꝛruptionem parati
funt. Zuranrur etiam ín humoꝛũ qualitatem ín fto
macbo exiſtentium: fiue cboleria fiue pblegmarict
finr: idcirco ftomacbo nocent eiuſq; neruos emnes
mollíficanr : eifqs tubzicirarem pꝛeſtant. Quod fi
cibum ín ftomacbo inuenerint: miſcentur com coz
er caufa lubzícitaris cibus egreditur pꝛiuſq coqua
tur. 3n inteſtinis eriam rugirumz ínflaríonem c vé
tofirarem faciũt: nõnunqᷓ vomirum ct abominatio
nem.iídeoqs comedantur anre omnem cibum ſtoma⸗
cbo ab humoꝛibus inanito:nec ali? accipiatur cibus
quoufqs ipfi eideantur effe digeſtſi tic accipíanrur
digeſtioni obediunt :z bonis cbímis aſſimilantur:li
cct coxum conuerfio pblegmaríca fit./huibus ccon2
tra datis frigidi peſimiq; generant humoꝛes:fiũtqʒ
caufa malarum generandarum febꝛiuʒ: maxime cho
lericis ⁊ calidis naturaliter:qð fit ob fue vclocírare
conuertioís: mutarionem fut in cbolerícum humo
rem. Sed er nocumentum cozum auferatur:dentur
ín fine eoꝝ oxiʒaccara:maratrũ:maſtix. Phlegmati
cc complexionis homines accipiãt oximel.detur ʒin
ʒiber conditum aut sinsiberis fuccus c rburís ma^
fculí.aii.5.].aut ovaciminum:z parum bibat vinum.
Semen melonís erradir minus carnetríaida funtz
fcd cum ficcantur fiunt ficca ín fine ſecundi gradus:
ídcirco plus carne funt colarina: fermen autcm vꝛinã
pꝛouocat:⁊ renes ct ecticam ab arenís mundíficar ⁊
lapidibus:maioꝛem ramen tin renibus d invefica ba
bet actione: renes aurem funt camoft; ende lapides
9 ug
e
Liber
⁊ arene tn cie naſcentes funt molles: veſica q̃ cft ner
uoſa duros generat lapides ⁊ arenas: qua oe re ne⸗
ceſſe cft foꝛtioꝛ oet medicina veſice qp renibus.Coꝛti
cea autem melonum pulueriʒati oꝛis fetoꝛem tollũt:
li ex aceto laucnrur Z2iafcozidcs inquit:ſemen melo
tium fuperficicremuis excostícatur c cum carne me⸗
lonís ⁊ ciceris fabefarínat atum: in modũ
trociſci cõpoſitũ:⁊ ad ſolẽ ſiccatũ:valet ad faciẽ mun
díficandam ⁊ cutem extenuandam. Rurſus radicuʒ
coꝛum puluis.ʒ.ij.cum oximelle bibitus vomitum ir⸗
ritat. Eſt ⁊ aliud melonum genus qui paleſtini vo⸗
cantur:qui vulgariter dicuntur ſaraceni: humiditas
iftis minoꝛ cft ceteris: frigidioꝛes tñ illis funt: pꝛoin
de tardioꝛes:duriq; ad conucrfionem.iDícimus etiã
€o8 coꝛruptioni effe ĩinobedientes: vnde caloꝛem ba
bentibus in ſtomacho atq; febꝛicitãtibus cõueniũt:
quía groſſities cozus ⁊ frigiditas repugnando febꝛi
bus coꝛum ardoꝛem extinguũt.
¶ De cucumeribus.
Acumeres frigidi funt ⁊ humi.in ſecũdo
b ACC» gradu. groſſi funt ⁊ duri ad digerẽdũ: c
i —— * 3 ftomacbo deſcendũt: ttomacbo
lunt nociui:neruoſitatẽ ctus percutiürz
quia fi cibus in ftomacbo aliquem innenerínt ; c fat
frigiditate eum feruant cudum:nec (nunt a ſtoma⸗
coo diſſolui. Sed ramen mínus ftomacbo nocent qp
melonce:quía cucumerce digeſtiue inobediẽtes vir⸗
tuti faciunt in ſtomacho labo;em. Melones So ſto⸗
machi ſubſtantiã molliunt: ⁊ conuertũtur in vẽcno
ſos humoꝛes quibus ſtomachus percutitur:ſi melo⸗
nce bene digerantur:melioꝛẽ qp cucume.generãt chi
mum; quía cucumeris groſſus cft chimꝰ pblegmati
vítrcovicinus. vndc IPippo.aucumcerce funt groſſi
oífficiles ad digerẽdũ magis dq? melones;v;uia pꝛo
gocantz ventrem humectant.
€ De citrulis.
Itruli funt frigidioꝛes⁊ groſſioꝛes⁊ durio
res ⁊ grauioꝛes cucumeribꝰ:frigiditas erri
eoꝛum eft ín finc ſccundi gradus: pꝛoinde
groffum generant phlegma:⁊ magis cucu
meribus nocent neruoſitati ſtomachi. Rurſus pꝛo⸗
pter ſuam duritiem ⁊ frigiditatem ſunt groſſoꝛũ hu⸗
moꝛum ⁊ ſuperfluoꝛũ generatiui: quod certificatur
quia citruli in ſtomacho moꝛam facientes coꝛruptio
nem c venenoſos humoꝛes faciunt.Citruli ergo ma
gis ftomacbo nocent. £)edulla ramen eoꝛum perfe
ctioꝛem generat chimum.
De cucurbita.
Acurbita frigida ⁊ humida cft ín fecundo
3M gradu:pblegmaticum generat chimũ: pꝛo
5 inde cbolerice nature couenit; ccontra fri⸗
gidis nocct:cbolericis etiã melioꝛ cft q» fan
guineis:quia ciue bumiditas ftemacbus bumecrat:
⁊ tim — — Simuiter debe
itus intelligere cam effe nociuã phlegmaticis plus
qᷓ melãcholicis:que quídé melioꝛ eft cboleríco (es
modo octur. coquatur in citonioꝛum « maligranati
fucco: aut vue agreſtis:aut aum ſucco maloꝛum citri
noꝛuʒ:aut oleo amygdalino:aut oleo ottipbacino cõ
diat A blegmaticis vᷣo ſic datur: elixa in aqua ⁊ ab
aqua expꝛeña:cum ſinapi pipere apio ⁊ menra;vtilp
datur vt eoꝛum caliditate cõdimentoꝝ temperetur:
chimum generat calídum; z cõdimentũ cius lt cum
coctanio ⁊ ceteríe ſupꝛadictis: et tcperiem accipiat
ad extinguendũ caloꝛem:⁊ ftormacbus confoztandü,
fue erià babct actionem medicine cogruam: quía
fi inmoluatur pafta ⁊ aſſetur: 2 fuccus intrinſecus in
patta inuentus potui detur:caloꝛem febꝛis mitigat:
iti extinguit. Pꝛeterea fi cũ caſiafiſtula viola 5uc
cara manna potui detur:purgat choleram. Poꝛro
fiin aqua clícerur eiuſq; ius cum melle ⁊ modico ni⸗
tro potuí ocrur:eos quibus pblegma dominarivide
tur adíuuat z tuetur. Coꝛticis cius fuccus cum olco
rofacco mirtꝰ doloꝛẽ capítís oꝛtũ cx calida coplerio
ncampurat. PRurſus fi ecco oc fucco ín aure calidũ
apoſtema babẽte diſtillet᷑ mire doloꝛẽ mitigat⁊ apo
ftcmati repugnat:ſed tamẽ colice paſſioni nocet pꝛo
pter fuc lubꝛicitatis indigentiam.
€ 3ítc uber ín fui pꝛincipiõ fuit diuiſus (n quattuoꝛ par»
tcs piíncipales. 3n quarü pꝛima octermína£ oc oícta fum »
a —— fccunda oc ſumpta a fructibus ⁊ plantis.
En tertia oe fumpta ab herbis. 3n q̃rta oc fumpta ab aialí
bus.Z2uab? pꝛimis execut] incipit certía; (n à pmo vtit᷑ trà
fitu: ſcðo tracatu, €] Queritur vtrü mcloncs fint frigi.⁊
humi.ĩ medio ſcði gradus: vt dicit yfaac, SRefpodco qp ficz
Q: fünile ex fimili generatur:cũ ege blegimaticí hũoꝛes ex
Dor generenf:vt dicit Auicẽ. igik. ¶ Nota ꝙ rerü quedam
ünt dmogenee nature ín toto et in pte: cacumen in iſtis
arguit calí.c fic. abſterſionẽ.q̃dã ſunt ctperogenec natus
ne ctalee babét ouplicé fubftátiá: vt meloncs quádá fupfi
cialé cali. fic oiureticà ⁊ abſterſiuã:⁊ iſtã babent ab agen
tc:t Quantüad iftam non ponuntur ín gra.quádá fo habẽt
centrale a dommio frígídá ⁊ humidam:⁊ quantum ad iſtã
ponunt in gra.vt dicit vſaac.etiã oícit Zluice p vnũquodq;
debet denominari a centrali complexione.Et iuis fint oul
ces nó funt tamẽ cali. bumí.quta oupler eft oulcedo . quc
dam pura:vt in ʒuccara:⁊ talis arguít calí.cbumt. quedam
eft ímpura:fed permixta:et hoc quandoq; aim acumine: et
in melle; et talis arguit calidi , 7 ficcíta. aliquando cum ínft
piditate:vt ín melonibus:⁊ talis fríaidítatiz bumíditari at
teftatur. ¶ Queritur quem humoꝛem babeant generare
meloncse, Rota q'oupler eft generatio humoꝛũ: quedá na
turalís 7 ifta fir ín epate: ⁊ ſic om̃ino plus babet generare
fanguinem d alium bumosem ; q: epar eft calida, ⁊ humi.
Alia cft generatio humoꝛis non naturalis: « talís fit ín fto»
macho:⁊ bocmodo à; qp fi melones adminiftrantur ſtoma⸗
cpo cboleríco generant choleram:⁊ i pplegmatíco pbleg?
153: fi in temperato plus adbuc generat pblegma dp cho⸗
lerá:q: pblegma abüdat plus d? cholera ín ftomacbo. Sim»
iciter tàmen dicendũ eft ꝙ plus generant — qᷓ cho
à pꝛopter duas caufas oíctas; quía ſunt frigi.⁊ humi.et
ſtomachus eft phlegmare vr plurimum plenus feu abun⸗
dans plus d? cholera. Ideo nota qp a parte ſapoꝛis diceren⸗
tur calidíc bumídi non t3men quantum a parte abundan?
tie humoꝛis. ¶ (nentur vtrü melones cópetant ín febꝛe.
3Refpon. yfaacq non: quia aro etoc facili cónertuntur in
bumo:ce putrídos cum fint paſſibilis ſubſtantie: et mullum
talecompetitín febꝛe. Hota cp ratione fozmalis febꝛis cópe
tunt ⁊ non ratione materialie , Zamé oicaliter ꝙ melones
virides qui babent bumidiratem accidentale ratione cutus
&to putrcfiunt non copctunt. Sed melones maturi m qui?
bus talís pumiditas cofumitur bene cópetunt. ([ uerit
vtrum competant ante cibum vel poft. SRefpódco q fi oen
tur vía medianc compctunt poft : quía illa que oantur vía
medicíne oantur in pauca quamntitate ; et tunc non babent
inducere naufcam: ct ficloquitur Zuicen , quando dicit qp
Dietarum particularium. S'o.cttv.
nozent ſtomacho rationc fuc frigiditatis c neruís, Sí vero
oentur via nutrimenti:cum oentur ín multa quantiratezet
muitum efttimendum oz naufea:tune competunt ante ci⸗
bü:quia tunc ponuntur in fundo: fic loquitur ifte auctoꝛ.
Queritur vrrus cucumeres competant in fc, 3Refpodco
ficat oe telo, Dicas ramen ꝙ competuntratióc fincopís
fintpomatis febzis:quía Auic.dicit q relcuant a fincopi;fat
gem in fc.acuta:quia ín fe.chꝛonica plus timedum cft oc fc,
. dPocfintDomare vteft quartana:f5 in acuta plus timct de
fintbomate d 2e febse vt de ſincopi. Non tamen ——
ratione materialis feb.cum ſint putretactibiles ⁊ paſſibiles
nec etiã ppꝛie rónefo:malis:quia poffum? oare aqua; fri»
gidam in copi febꝛis: vbi non erit timendum de eius pu⸗
trectione ficut oc putredine cucume.Et fi arguitur q Pm
sBa.in tegní.naturalis diſcraſia appetit fimilia: innatura⸗
lis verocontraria:ígitur cum cucumc. fint frigió. t bumí. c
natura appetat talía ín fe.competẽt. Reſpondeo q tu obij
cis oe natura non coacta:fed natura coacta quandoq; ap^
petit contraría per tno:bus tamen:qꝛ oc facili panuntur cu
cuadeo melíus eft oarc alía frí.« humi.non ita paffibilia ra
tionc fuc fubftantte ficut aqua.¶ Queritur quí fint melio
res aut cucu.rugoñ aut lenes. Reſpondeo cp afperi ct ru»
gofi ſunt melioꝛes:quia mínus babent oc mollidice:ratione
cuius lenesvituperantur. Hota ꝙ immaturí funt melioꝛes
pꝛopter iftam caufam quia funt minus molles.Et durs of
xat yfaac:q vnüquodqs melíus eſt:dum cft ín fuo complez
mento:bocíntelligitur et ín pluribus ín non peccantib?
in mollicie. Itẽ natura non generatnec oígerit meloncs ꝓ
pter nutritionem:aut pzopter carnem:fed pzopter pepaua
*timagisfint apta ad multiplicationem fue fpecici.Eliteri?
tiota qp bonítas íftozum fructuum poteft attendí ín vía me
dicine:⁊ tunc virides melioꝛes funtzaut ín vía nutrimentiz
perfectionis fui feminís:c ficmaturi funt melioꝛes. Mota
«p cucumeres confostant coz: c valent contra fincopím qꝛ eft
in fuperficie quedam fubftantia fubrilis aromatica.ite ra⸗
tione complexionis fue frí.c humi.alterat membzozum fpi
ritualium fici. ca.CQueritur vtrum citruli valeapt ín fe
b:bus.videtur ꝙ ſic:quia dicit Auicẽ.ꝙ maxime ardoꝛeʒ re
pꝛimunt:igitur. Auicẽ. intelligit oc extra applica?
tío ⁊ nonintra.IBota ꝙ non competunt ín feb.cum apoftes
mate:quia incrudarent marcríam apoſtematis:⁊ fic fe, c5
fint accidẽs:qᷓuis curarent:tamen apoftema non, IHota qp
Auicen. dicit q cucurbita valet m paffione colícazq: vt plu»
rimum generatur a ouricic fecumzquam cucu.babent re»
mollíre ratione ſue bumíditatis,
¶ 2c lactuds.
AIActuce ouo genera ſunt:domeſtica 7 ſil⸗
ATA jucftris.iDomeftica:tícct frigida (it z bu
A mida:non ramen ei vltime oomínatur:tt
^ libe enim qualírares fm quantitatem do⸗
— minaarentur:lactuca natura cibi careret;
fed actío cíus foli medicine conueniret:magis in fi^
ncfui tempoꝛis cum induratur. 3dcogs antíquí ot^
xerunt eam effe frígidam ín ſecundo gradu:et aquís
lacuum aſſimilauerunt:quarum complerio minaces
flumínum trígida eſt: pꝛopter folís calozem:eas fas
2d pꝛofundum penetranterm:z terre vicinitatem: et
commirtioncm ſui cum luto. Lactuca vero cá fit me
diocríter — ⁊ humida:melioꝛ eft cererís berbis
ad generandum bonum fanguinem ín qualírate cc
quantitate:que fi non lauetur aquazmelio: eſt:aqua
cnim fue humiditati ⁊ frigiditati pꝛebet augmétus.
cito digeritur:viinam psouocarzmoztiones
ſtomachi de cholera ru.oꝛtam ccrínguít:ende ruffam
placans:ſanguinis cbullitioncs retigerat ſomnum
d
vigilias babenribus pꝛeſtat laudabilem:capitis 00
loꝛem oc chob. vcl — faccũ amputat:cataplaſ
ma in tempoꝛibus ad fupzadicra valet:⁊ cocta pluſ⸗
q auda efüi eft conueuiens:q eius lac caloꝛe ignis
minuitur:pꝛopter qnod fomnum crat inducens: pzo
pter bocergo lacruca ín fuo exoꝛdio cum lacte indi⸗
get: fit vtilio; ftomacbo:7 ad augmentandum lac in
mulieribus:⁊ viris femen conucnientioꝛ. Cauſa fto
machũ iuuans eſt paruitas ſui acuminis pꝛopter ſui
frigiditatis humiditatiſq; temperíem:fperma et lac
augmentat:pꝛopter bonitatem fanguinis quem ge
nerat ín qualitate ⁊ quantitatis perfectione . "Iure
fus cius actio nec ventris eft foluriua nec conftipari
ua: indiget ctiam acumine ⁊ falfedine ⁊ oulcedine
vnde fiat ſolubilis: c ftipricirares: ponticitatẽ non.
babcr:per quam conftíparina indiccrur ; fed tamen
cum índuratur ⁊ lactis copiam babuerít cius bum,
mínuirur 7 firamari fapozis: vende fir apcritiua:ſan⸗
guinem ramen gencrat peffimum:idcirco eara aſſue
fcentibus fit nocitiua:quia renebzofirarem in eoꝛuʒ
oculis facit;fpermaris materí3 coꝛrumpit. Cauſa ví
fum obfcurans cft mozrificatio fenfus; vndevitibilis
fpírítus extinguitur:cum fua eríam ponricirare calo
rem extinguit naturales:ídeogs fperma coagulatur
bacoe caufa femen lactuce pollutionem babentibus
potui datum fumma celeritate ſuccurrit: cataplaſ⸗
ma frondium carum eriſipilã babentibus ſubuenit:
calida etiam apoſtemata deſtruit. ZLactuca ſilue
ſtris in foꝛma timilís eſt domeſtice:rami rame ſilue⸗
ftris longioꝛes ſunt:frõdes ſubtilioꝛes ⁊ aſperioꝛes
minuſq; virides pꝛopter humiditatis fuc paruita⸗
tem: quod teftatur fue amaritudinis c ponticita⸗
tís mulrírado. 3dcirco minoꝛis eft frígidiraris do⸗
meftica:eft enim quafi mediocris ínter calidus ⁊ fri⸗
gidus in pꝛimo gradu:cuius acrio iuuatiua quaft eu
patostum:lac cius eft quafi ueris nigri: minus
ramen frigidus. ende diaſcoꝛides:lactis tilueftris la
ctuce.ʒ.ſemis cum fucco oomeftíce z accro mirto: er
potuíoata:bu.crudos crpellit.folum eríam lac bíbi
tus ſomnum inducit:alij dicunt menftrua pzouocare
pꝛopter füam amaritudinem,
(Lc endíuía,
p ndíaia dupler eſt:domeſtica ct filucftrís
24 iPorneftíca vero diuerſe eſtvirtutis:babz
Pe Ss cnim amaritudinem:ponticitatem ⁊ inſi⸗
piditatem:que írerum in ouas partes di⸗
uidírur./£tt em bvemalísc eftínalís.IDvemalís aũt
Ínfipída eft pꝛopter fue amaritudinis paucitate: in
fipidítas eius ppter tẽpoꝛis frigiditateʒ z bu. vnde
frigida cft infine pꝛimi gradus:alij oícunr in pꝛinci⸗
pio fecundi gradus:quidam aucem dicunt eam effe
bu.q9 fenfu non pater.eius ením ficcítas palam cft
p:opter iai tuetur da ponticitates. fm medi
cinam vero vtilis eſt:qꝛ caraplafma er ea factum fup
ftomacburm pofirum mire confoꝛtat:in poru valet qs
cbolericis ⁊ cardiacis. Eſtiue aurem amarírudo eft
maioꝛ:ſed minosis frigiditatis:frigida cris in pꝛimo
qv
Jer
gradu:fic.ín medio eiuſdem:pꝛoinde peiozem gene⸗
rat fanguinem Ba.endiuia ſiue lactuca que maioꝛis
eſt amaritudinis:ipſa deterioꝛem ſanguinem gene⸗
rat.Eſtiua vero fm medicinã eft mediocris: quonia
plus eft aperíríua maxime conftípatíonts epatis: q
[i elira octur cum obſomogaro:⁊ oleoad comedẽdũ
erit nocibilís:fi vero cum ãceto:ſtomachũ confoztat
⁊ v&rem conſtipat:ſuccuſq; etus coctus ⁊ ocfpuma
tus curn orísaccara bíbitus conftipationem aperit:
t humoꝛes putrefactos muudificat:fitqs conueniẽs
diu febꝛicitantibꝰ.Silueſtris frígida eft in initio pꝛi
mi gradus:ſic.in fine eiuſdem:ideoq; habet pontici
tatem ftomacbum confoꝛtantem.que fi comedatur
aut fuccus cíus potetur:moꝛſui ſcoꝛpionis ſubuenit
cataplaſma eíus ídem operatur. "IRadír cíus cotra
venenum eftxque cum myzrba mirta:⁊ in vulu3 miſ⸗
fa:menftrua proculdubio pzouocat,
¶ Mota qp lactuca fi frequentetur gencrat caniciẽ:vt dicit
Auic.intelligendo ín ſtomacho phlegmatico.t nota qp qoo
urs ratione fue complexionis fii. z bu.non generet bonum
fanguinctm necbonum nutrimentum:tñ ratione ſut acumi
nis occulti in ſapoꝛe:qua oe rc hʒ caliditatem:⁊ ratiõe cen⸗
tralis (ubftantie fri.ratione cutus b5 infipidum ſaporem:e x
íftis duobus temperatur ⁊ facit bonumnurrimencum: nó
tamen bonum ſimpliciter:ſed reſpectu alioꝝ olcrũ:⁊ fic in
telligit littera:⁊ ena fi octur ftomacbo temperato aut pble
gmatico non gencratbonum fanguinem:fed bene fi ín fto»
cbolerico ratione fiie complerionís ⁊ enam ſubſtan
nc. Nota vlterius ꝙ foꝛmaliter lactuca melíus nutrit d» bo
rago:qꝛ magis obedit digeſtiõi:ſed effectíue boꝛago cpu
rificct tanguiné melius nutrit:nõ tñ ratiõe cóplerionis fue
ca. t bu, lHora ꝙ fimplt lactuca non lora melios eftlota : qz
ablutio inducit mollicit que cftvia ín putrefactionẽ:⁊ ficin
via nutrimenti eft melíoz:z etià in via medicine : o; lactuca
Oc fc eft frí.z hu.quã virtutes fri.c bu.faciür penetrare par
tcs fuperficialcs calide ⁊ ficce vſq; ad centrũ: ⁊ ſic effectiue
nonlota magis infrigidat:fo:znatr tñ lota. ¶ Querit vtrũ
omnis abus t maxime frigidus vt lactuca babeat coꝛpus
calefacere. Solutío:calefacere eft dupłr:aut quãtitatiue:et
fic queſtio eft affirmatiua:qꝛ addit ín fanguínes:aut fozma
liter ⁊ qualitatuie: fic calidi abi calefaciunt ⁊ fugidi non.
s&t fi arguitur ſic.Omne qð reducitur ab alíquo oc poten?
tía in actus conucrriturin naturã illius:ſed omnis cibus rc
ceptus ín coꝛpoꝛe reducitur oc potentia in actũ p caloꝛẽ na.
turalem noftrícozpozís:ergo conuertitur ín caloꝛem natu»
ralem. Item quecũq; reducuntur ab eodem agente de po»
tentia ad actum: in idẽ conuertuntur: cundem effectũ pa
bentinducere:fed ois cibus in coꝛpoꝛe receptus reducitur
de potentía ad actum a caloꝛe naturali: in eundẽ calozem
naturalem conuertítur : ergo eundem effectum inducet
cum calo:e naturali:fed calo: naturalis calefacit coꝛpus:er⸗
go «c.aut cundes effectum inducent oẽs cibi:ſed quídà cft
cibus fc calidus qui calefacitzigitur ⁊ omncs cibí calefa»
cient. Item oicit yfaac ín fe.cp rantum poteft debile agens
in magno tẽpoꝛe quãtũ fo:teíin pauco.bccid£oíat pbilofo
pbus im oecclo müdozergo aum calo: feb:t. fit foꝛte ages
in quemlibet humoꝛem:⁊ poteft ín fiam naturam conuer?
terc: ⁊ ipfum calozem febzilem foztíficarez videtur ꝙ ſimili⸗
ter calo: naturalis cum fit debile agens.boc ide; dicit Ba.
in tertio oe ↄplexionibus qv omnísjibus tam calidus d fri
gidus addit ín fanguínem:c ita ín cał.qꝛ dicit Ariſtoteł.in
oc animalibus. omnía anímalía fanguine carentia frigis
da (unt ⁊ venenofazígitur.S£ontra: o€ contrarium obiuãs
fuo contrario repꝛimit illud:ígitur cibi frigídi alterabũt re»
pꝛimendo caloꝛem naturalem 7 obuíando. Stem oícit Ba.
eq vnũquodq; rale veltate dicitur ab eo qð Dabetín poten?
tía ⁊ non ab co quod babetin actu:quia aqua ca.diceretur
€al,aim fitfrígida:ergo aim dbi frigidi in coꝛpoꝛe reccptí
fintfrígidi in potentia: ⁊ (n coꝛpoꝛe reducantur in actum p
calozcm naturalem infrigidabunt; fi calefacerent coꝛpus
íam paberent Quos effectus contraríos quod cft inconue⸗
mens:ígitur.d primum dicitur qp illa auctozítas babet in
ftantiam:faltem in illis que reducunt excírando calosem fos
pirum in actum:ficut aqua frigida füpza calcem pzoiccta: €
tamen calo; non conuernrur in naturam aque, &lcl dicẽdũ
q eft vera quando reducens complete dominatur fupza il
lud quod reducitur: fcdnon fic cft (n pꝛopoſito:non cm car
lo; naturalis complete oominatur fupza bum frígidumz
immo dbus frigiaus agit quodammodoratione fuc mate
rie ín caloꝛem ipſum remittendo:⁊ boc inniut Auicẽ. capto
Oc co Qà comeditur € bibitur, ld fecundum dico qp xerum
cft fi ab eodem agente: z codem modofe pabentezt fi ouer
terentur in ídem eodcm modo fec babens: fed non fic cft ín
p:opofito:quia cibus calidus reduatur a calo:c naturali:
hoi codem modo ficut cibus frigidus: nec econuerfo. 3tes
non conuertuntur codem modoin calozem naturalem ci⸗
bus ca.z fri.vroictam eñ. aa rerum oico g non cft fimile
oc calo:e febzilí « calozc naturalízquía calozfeb.femper 004
minatur:fcd non fic naturalis d contraríum oe al. dico
q ipfcintelligit quantítatiue ⁊ non qualiratiue ⁊ fo:malía
ter. £ueritur vtrum omnis cibus tam ca.d frigidus bas
beatín fine coꝛpus alterare. i.i tertia oigeftiua:videtur qp
non:quia complerio via cft ín fpeciem ; vt oíct yſaac:ergo
omnis cibus in fecundazaut faltem ín tertia digeſtiua ſpo⸗
latur fua compleríone ergo ⁊ fua ſpecie:igitur. "cem boc
faceret marime abus frigidus:quia ca.non alrerat cum affi
máüctur nature Dumanc:ted bocnon:quía Wa.dicit ꝙ om?
i8 cibus in fine calefacit:ergo faecret ouo contraría : igi
tur, Item oicit philoſophus ſecũdo oc anima.q omnis c
bus in p:íncipio oilimius eft coꝛpoꝛi: in finc vero ſimiis:
igitur. Iteʒ dicit Ba.ꝙ numtio eft perfecta affimlario nu
trimenti cum nutrito:igitur cum cibus frí.z ettam cali.nue
triatzigitur. Sd contra:que eft comparatio piime digeſtic
nís ad fecundam:eadem eft ſecunde ad tertiam: fed. prꝛima
digeſtio non immutat cibumzíca quim alreret in fccunda:
ita fimiliter non ita fecunda immutabit quin ín tertia altes
ret. tem vt volunt auctoꝛes continuus vfus fngidozum
facit 0c cpolenco pblegmaricum:4 econtra oc caF. refpectu
phlegmatici:ſed boc nó fieret nifi abus in tertía digẽſtiua
ateraret:igitur.Ad hoc quidam dicunt ꝙ triplex cft cibus:
quídam eft cibus etra: ⁊ quidam ín viavt in ĩcða digeſtiõe
⁊ quidã cibus cibãs effectu.icimꝰergo qp cb? extra et wn
vía alterat:ſed non ín effectu abans: ied ifta ſolutio non
valetzquía complexio eft oe abanre ín effectu. 31) dicũt
q fine oubío cib? cíbans ín cffecru:m terría digeſtiua coq
pue alterat-fed ípfa alteratíovt ipfi dicunt nó ocbet abo di
banti ín €ffectuzimmo potius calozi naturali ⁊ fpiriuzlib
« per banc víam.oicunt enim dp ex fübtiliozi parte nutrimẽ
ti:fiue cibi cibantis ín effectu generatur calo; naruralís ci
fpiritus qui calefacíunt membꝛa:⁊ íta cozpus alteraturzvr
bumidítae illius aroffi cibizin tertía oigeftiua non alte:
rat;fed folum pare aerea « fubrilie que conuertitur in calc
rem naturalem fpiritus. Sed contra iftam folunonem ft
poffumus arguerezquía cum íla bumiditas cibi in tertia d
geftina grofla fir refpectu ilius que conuerntur ín caloꝛe
naturalem 4 fpiritus: videtur ꝙ illa bumíditas groffa ma:
gis babeat co:pus alterare dp fubrílis:quia oris qualitas
fundata in groffioa fubiccto foꝛtius opcratur.vt patct ox
caliditate ferri « ſtipule. Item cum, illa pars fubtílis que c
uertitur in naruralem calo;em: fpiritus fit valde ſubtilis
« membza fint ſolida:nõ pofict memb:a alterare.Alij dicũ
q omnís cibus infine alteratzoíftínguendo tamen cp pum
ditas cibi in tertia digeſtiua poteft confiderarí ratione ten
tie digeſtiue:⁊ ficnon alterat:aut ratione veſtigij: ⁊ adbu
retinct a fccunda digeſtiua:⁊ boc modo babet alterare. T:
men dicendum cft fimpliciter y omnís cibus marime me:
dicinalis: vt lactucat huiuſmodi:in tertia oigeftíua corpus
alrerat:q: alíter pblegmaricus nó fieret cbolerícus aur ecc
tra. Stem tertío ppyñ. dicit pbs ꝙ o€ agẽs pbyfice dũ agit
patitur.pocidem oicit fal ponens epemplum oc cultello
Dietarum particulariuum. Fo.cxxvj.
qui ſeindit rem mollem:⁊ tamen aliqũ hebetatur. Sitroi»
€o q caloꝛ naturalis agens ín cibum:in tertia digeſtiua pa»
titur ab ipſo cibo.ad pꝛimum argumentum dico cp duplex
eſt ſpecies.quedã que ineft rei inquantũ eft res:⁊ ifta nó eft
via in ípecics eft alía fenfus d oebetur reí inquantũ eft mix
tu;: citta remanet ín abo ín tertía digeſtiua:⁊ ratione ifti?
alterat. Aid (tóm oíco ꝙ frigidus cibus calefacit quantita»
tiue:⁊ bocmodo loquítur a.ſed tf infrigidat qualitatiue
Q: bu.giiat pplegmaticti vel falte repzimir calozem natura
lem: bocnon cft incõueniẽs.ad tertium € quartum orco
fimul i cópierío bumana hʒ latitud vltra quà fi ꝓcedat
non crit naturalis:c fitr fi infra ſubſiſtat.Sed tn ín 1ua lati
tudine põt intẽdi z remitti:iõ ois cibus in fine cft fiis cos
porn pumane criftenn ín larírudine ſua.ſed no exiſtẽti
n puncto:q: ↄplexio humana eft ca.in ſcðo:⁊ abus erít ca.
fo:tein pꝛimo.Nota qp lac in herbis eft amari 7 nó in aĩali
bus:qꝛ in berbis gñatur ex humiditate terreftri q̃ eft ama»
ra: t ín aĩalibus er fanguine q cft dulcis. Et eft album ficut
ínaialibus:q: vtrobigs gñatur a teria oígeftiua que p:oce
dit oealbando. Hora vlterius qp lac lactu. applicati exteri?
alterat repcutiendo materia ca. venienté ad oculos:c vifus
turbantem ídeo vifum clarificat;fed adminiftrarum interi?
ledit:q: eſt maxime euapozatiuum:vnde diat bippo. in am
pbo. Zacoare caput oolentibus malus. Nota qp in endiuia
eft oupler ſubſtantia:quedam fubtilis in fuperfide erpáfa
ca. t fic.imp:cefla ab agente: c quãtum ad iftam eft ca. c ficca
Alia cít cétralis frigida t ficca a dominio:⁊ quanti ad iftas
reponitur in gra.c fic loquitur yíaac.Gel nota q'quedá eft
amaritudo ab agente impꝛeiſa:⁊ quedam a radice materie
t cíus dñio:⁊ ifta caliditati non attinet ficut ín endiuia in d
generatur ab bumído aquofo:zaut ficco terreo. Et fic bac
Dc caufa cum epar fit quafi fanguis coagulatus:habet en2
diuía ratione fue fubftantic centralis ipfum vnire c confoz?
Farc:c nó permittit illud oíffolui a fua oiureticitate ſuperñ
ciali:nec ad als medianis iolurencis cat.
De apio.
2:4 2b ium duplicis cft modi:domeſticuʒ ct
pst [Susueftre.Domefticü in ouas partículas
xm [proüiditur:eft eim quoddà ín aqua naſcẽs
t alind ín hoꝛtis.Aquatile atit mínus ce
; teris ca.eít ⁊ tic, pinde degeſtibile eft et
minus ſtipticum:vnde cali. natura cõuenit. Aalet
fim medicinam:quia cataplaſmatum cũ panis mica
fuper ſtomachum eius ardoꝛem mitigat. Quod ve⸗
ro in bozrís nafcitur: ca.eft ín initio rerrij gra. ſic. ín
medio:hoc teftatur amarítudo eiuſq; adio. 30g
coctum feu cradum efui datum oppilarionem aperit
Binam pꝓuocat:ventrem ftringít: ppꝛietatem eriam
bs conſtipationem ſoluendi:⁊ vías humoꝛibus faciẽ
dicoſq; ad ſtomachum vuluam z caput attrabendi:
vnde fit epilepticis nocumentum:marime fetui ĩ vul
ua criſtenti:vñ Ga.pꝛegnantes inquit aſſidue apiüi
comedétes: fit cà generandi ín cospoze fetus apofte
mara putrídas puftulas, Rufus. Non ocbem?fm
cibum apíum laudarc:q: bumo:es torius coꝛpoꝛis
machum coadunat: vndc generat vomitum,
Semen magis frondibus eftoiurerícus. Raair au
terii magis omníbus ourctíca:d fi cum lactuca com
edatur :rion adco co:pozibus nocet:quía de lactu⸗
carum humiditate temperiem aliquãtulam fufcipit.
Tionnund ín medicinam míttirur femen: c oolozís
p:eftat mítígarionéatq tuffientibus remcáiti Tfiítqs
Contra venenum.Sed tamen epileptie apiũ vníucr2
falíter tocet. Succus apíj valct contra a bimeri⸗
mp
n3m febzemrfi folus aut cum fucco martri int? po
tetur. Eſt « aliud genus apti:quod cerfo
vulgus
lium vocar.ca.in tertio gradu:fic.in ſecundo. Quod
potui datum cum mellicrato:vꝛinam z menftrua p^
uocat;laterum doloꝛem renum ac vefice placat .ven
tris doloꝛem oc groffaventotirare mítigar-ftomacbi
t — viſcerum ventoſitatem et oppilationem
diſſoluit.
¶ De pewmoſilino.
f£trofilinü € ca.⁊ fici fine tertij gradus
ideoꝙ; oturericum cft« incidens: vzinas
ic menftrua p:ouocat;ventofitatem ⁊ ín
, C Deere. "ma^
y IRuca € ca in ſecũdo gradu: bá. in pꝛimo:
fola comefta doloꝛem generat: vẽ
toſitatem ⁊ inflationem facit:que ſi man⸗
ducctur cocta fpermari tribuit augmẽtuʒ
⁊ veretruʒ erigit. Augmentatio ſpermatis fir pprer
caloꝛem cum bumiditate eius.veretri inflatio fir p^
pter calidas ventoſitatẽ.Sed ramen quía capiti do
lo:em facit:cholerici 7 fanguinei lam caueanc. iii
gentibus ülam comedere oerur cnm endinia: lactu⸗
ca:poꝛtulaca:ſola enim accepra caloꝛem generatzoi?
—— coʒrũpit:ventrem conſtipat:ſpermatis oe
1ccat humiditatem ín calidis: frígidís vero coitum
augmẽtat:⁊ (o naturalr frigidꝭ ↄuenit:qꝛ coz idige
ftioné adiuuat:ventrem bumectat:coitum ⁊ fperma
augmentat. Diaſ. vꝛrinam pꝛouocat. qð bíppo. nega
uit:dixit enim ventrem eam humectar e vrinaʒ
nom pꝛouocat:⁊ bene dixit:non enim vim babet ape
riẽtẽ:ſpermaðᷣo eius non inflationis generatiuum:
q: eget humiditate:ſed cum caloꝛe fuo coitũ augmẽ⸗
tat:ſperma non facit creſcere.
enim ſtomacho faciens inflationem ac ventoſitatem
⁊ cum ſui acumine neruos eins moꝛdet:babet etiam
pꝛopꝛietatem faciendi fumum nigrum melancholie
pertinentem:qui ad caput faliens :vífai tenebꝛoſita
tem facit:atq; ſomnia terribilia actimozofa inducir.
vide canendum eft ab omnibus naturas babenti⸗
bus apias fue lcfioni :maríme cbolerícis : maniacis
oppilationem in capite babentibus , Quem come⸗
Liber
dere diligẽtes:accipiant poft cii poꝛtula.lactu.endi⸗
uía et ſimilia:vt eíus calo; ab iftis tẽperet:aut elixe⸗
tur:deinde bis aut ter lauerur et efut pꝛioꝛi mo det᷑.
quítii fim medicina valer. audus em̃ comeſtꝰ⁊ arte
rasa groffis hũoꝛibꝰmũdificat:⁊ epatis oppilatio2
né apit.bririb?oriremía tribuit medela. Suc ei?di
accto ct oleo rof. et thure naribꝰ imiffus : fanguiné
ab eis manãtẽ ftringit.f.cís à ſũt frigide nature. 3n
auré —— — — idi — hñidi⸗
tate. catapłlatꝰ fup moꝛſuʒ ſerpẽtis bri ꝓdeſt
Elixus quoq; fi piſtetur ⁊ fup emoꝛrodas catapłet
tumoꝛẽ oc btiidítate factũ difſoluit.Caput e? coctũ
et cũ ſiſameleo vel amygdaleo cõditũ venerẽ ſuſci⸗
tat c ventre hũectat:⁊ valet ↄ colicã paſſionẽ d fit cx
groffis vifcofifqs hũoꝛibꝰ.Semẽ poꝛri ficc?eft ⁊ foz
tioꝛis actionis, oe quo ouc.5.potut date cũ totídé fe
mínis myrte ſanguinẽ cc pectoꝛe excreãtibus opitu
latur:gule tii ct octib? nocet. Qð fi affe? er cum na^
fturaj femie miſceat᷑:cmoꝛroides paricrib? ꝓdeſt:vẽ
toſitatẽ inteſtinoꝛũ oiffoluit; ventre tñ coftipar. Soil
ueſtris vero cal.eft in.iiij.gra.⁊ tic.in.iij.pinidc grof*
fos diſſoluit bu.oppilatione aꝑit:vꝛinã et meftrua ꝓ
uocat.Succꝰeius in modi peſſarij vulue ĩpoſitꝰmẽ⸗
iuuat:lapidẽ:vꝛinã:et menſtrua pl? domeſtico curat
iDiafco. ſRadir feniculi cus fuo ſemine potata cõtra
yctericũ valet ⁊ cõtra venenũ.
€ Dementa.
Enta ca.ẽ ⁊ ſic.in.ij.gra. bs põticitatẽ ct
EN aromaticũ odo: vri ftomacbü ↄfoꝛtat:ap
petiti irritat: abominationes oe putrídis
4*7 pi.amptrat , Succus eins cii maloꝛũgra
natoꝛũ fucco cõmixtus:⁊ cii aceto pomi citrini:ſin⸗
ct vomitũ cbolerícü ſedat.lĩguã lenit afpera fi
ec eo fricet. araptafmat? fup mamíllas lacte tumi⸗
das tumoꝛẽ 065 diſſoluit.Eſui affueta coitũ ſuſcitat.
¶ Querit᷑ vtrũ apiũ fit ca.et fic, vt dicit auctoꝛ ⁊ etiã Auic.
Et videtur ꝙ nó:q: dicit philaretus ꝙ cõtinẽs immutat có
tentũ ad ſuã crafim:ígitur cũ qðdã cõtineat᷑ ín ad vt aquati
cũ:et quoddã ín terra vt hoꝛtẽſe:igitur vnũ erit fri.et humi
dũ.et ſcðm frigidü et ſiccũ. t£ dicit phũs ín oc aĩalibus ꝙ
oia habitantia ín aqs ſunt frigi.et hiumi. vt piſces rane cc,
igi£ et apiũ. Ad pᷣmũ otco qp pbilaret? intelligit 0e immuta
tionc quãtũ ad cõplexionẽ fluente t nó radicalẽ:ſed non po
nitur in gra. quoad fluente. utloquit oc immutatiõe Pm
modi ⁊ nó fm veritatẽ:q: m vnũ potimutari a 2tínéte qz
intédi c remíttimótn alteran ín cõtrariũ toti? latitudinis
ſue. Ad ſcðm dico «p pbs ĩtelligit oc illis d nutriunt in ads
fed apiũ nutritur in terra:qꝛ quís fitín aqua:tñ radices ei?
fuat ín terra.Et nota q apium viride cft frigi, T humi.vt di
cit rufus ⁊ macer:ſʒ ſiceũ eft cali.⁊ ſiccũ: et fic intelligit aus
&to:.Zutoico q rufus 7 macer íntelligüt quátüad ei? radi
c€ ;ct auctozifte c auic. quatü ad feme: fed quátü ad cius
folía eft cali. humi. Rota ꝙ apiũ qñq; oaturin vía medici
pc:c ñecoperit an abüzant ĩvſu nutrimẽtiet diete fic poft
et boc mó intelligit auic. &iel oic cp qñq; datur pfcad incidẽ
dà et oiuidéd& pumo.pblegmaticos 4 tunc cópetit ar cibũ
fur datur cũ alio aliquo rempante ſuã cali. ficci, vt cũ las
ctu. ct ficoatur poft ad ardo:é ftomacbi repꝛimẽcũ cappe
tit cofoxtandü ctficloqtur 2n €T. Quent vtrũ apiũ indi
tct epileptiá —— Auic.⁊ * — hart e
uo nora qa qͥbuſdã orat epilepria mino; ppt nq
—— —* oés ventriculi cerebꝛihũiditate melan⸗
colícà vel pblegmatica:i epileptiavero replctventricuDan
tcrio::idco oicif mínozappoplería. « q; apiũ ratione fue ca
uditatís apit « faci fiuere Duimozes ad cẽreb:ũ pprer boc
induat epueptiã.Etiã q;: fola abüdantia bumo:um nop Se
neratpileptiá:fs etíávenenofitas illiꝰ.et q; er apio rcfolui
tur fum?venenofus quí petens cere bꝛũ inticit materia epu
ftenté i cercbzoagi£.« fic q: inducitvenenofitaté caufat cpi
leptiá. £t ctíà qz dindluit caufatcfrecuie c nó marcríaliter
epilepria.s£t juisquátü ad materiã añcedentẽ pferuct ab
cpíleptía q: vomitũ inducit; tamen quátü ad materia cóun
ctam rónc fuc aptionis aut venenofitatis cá mducit.Et io
taq qᷓuis iuuet cerebzum quantum ad eíus pꝛimũ actumz
qui eft calefcere : tamé nocct quantum ad fecundum actus
quí cft oíffoluere, Et nota ꝙ qᷓuis no cõtoꝛtet ftomacbum
quoad ſtipticitatẽ et alíos modos 2fostationis : tamẽ quá
tii ad abfterfioné ſoꝛditierũ ftomacbi et inafiont confo:tat
nomachũ.æt lícet índucat vomitũ qn oatur coꝛpoꝛi immũ
do:non tamé qfi oatur müdo. imo calefaaédo ſtomachũ có
fo:tat.Et nota q apiũ generat bonti colozem: quía effecti⸗
ue moucr hũoꝛẽ a cérro co:pís ad fupfiat ficut ftupbe : no
tfi boc facit bonum fanguine ct clarü gñando materialiter.
MNota caufas quare feme aptj ín pꝛima oígeftiua reftnneitc
ín ſecũda laxat:qꝛ vrínà puocat:et radix laxat ĩ vtraqo. 35
eftq: : feme api) otureticii eft: q̃re faar tráfire totà hũidita
tem cbili ad epar, et ratione etíam fue fubftantíe grofle re»
manentia ín ftomacbo indurat ; fed ín radice eft diuretici⸗
tas quare vrínam pzouocat ct cft bumítas lubꝛicans inteſti
na.IBota ꝙ scnerat apoftemataaut puſtulas ín fetu quan
do mulíeres pzegnantee comedunt: apíum rationc oiffolu
tionís bumo:um quos facit flucre ad ftomacbum et mas
tricé vbí eft fer?. vnde dicit oꝛbaſiꝰꝙ ftomacbus et matrír
eft quafi cloaca etfentína totíus coꝛpoꝛis:ideo fctus intcrfi
auntur aut Alerius nota ꝙ ratione fue oture
ticitatis ct oiflolutionis humoꝛũ quas facit: augimentat lac
⁊ coitũ excitat:iõ facit oelegatione materie fpmarice ad tes
ſticulos ct fanguince ad mamillas. [Rota ꝙ quádo vomitꝰ
caufatur er humiditate víllos ftomacbi remollíente:et vire
tutẽ retentiuã ertrigiditate mo:tificante api: rc vomitũ
rcfagitzcus fit calidi et ſiccũ:et ſic intelligit macer. £oed qñ
caufatur er abundanría bumozis exiſtentis in oꝛe ftomas
chi:tũcvomitũ pꝛocurat:quia runc attrabit bumoses ad fto
machũ ct fic ĩtelligit iſte auctoꝛ ¶ Querit᷑ oc tertio genere
apij c5 oe cerfolio qualiter valet cõtra apoftemata vt con⸗
tra cácrum ſicut dicunt auctoꝛes:et rame cancer gcneraf er
materia ficca; apium eft ſiccũ. Nota ꝙ quedávalent apo
ftematíb?alterádo vt fuc? plantaginís et berba roberti:cũ
ín apoftematib? fint tría genera mozboz.: quedá vero va»
lent co:zruptum iliud quod eft oc matería remouédo vt ſuc
cus cbelidonie cr alumẽ:quedã abftergédo et mundificido
etbocmodo valet apiũ contra cãcrum. Et nota ꝙ duis gc
nus eius noccat capiti: tamen cerfolíá iuuat aum fit aroma
ticüvalde.IRota qp petrofilinti aut oatur refpectu s in pen
—— et dd: ———— ſemẽ eſt melius
aut reſpectu hũoꝛis ↄpoſiti er phlegmate et cholera: et tũc
folía ſũt melioꝛa:qꝛ rõe fuí ↄplexõis valẽt ad phlegma⁊ rõc
hũiditatꝭ actualis ad cholerã. Rota etiã qoupler ẽ caloꝛ.ſ.
naturalis ⁊ intrinſecꝰ⁊ talis eft maioꝛ ín radice petrofilíni
Aliꝰeſt extrinſecus oatus ab agctevt a caloꝛe celefti;et boc
modo eft maioꝛ ín eius ſpermate feu femínc, €lel oícas qe
Dietarum particularium.
e(t maioꝛ caloꝛ vitalis in ſe.⁊ maio:naturalis in radice: fi»
cut ín vitello 9 t albumie eft maioꝛ calo: vitalis. (T. Queri
tur de eruca aufus fit compleríonis. IHota ꝙ eruca quanti
ad eius cõplexionem accidentales cft ca. c hu.⁊ ficloquitur
íftc auctoz:fed quantũ ad cíus cópterionem radicale cft ca,
etfic.c fic loquitur Sic. vnde ficut ſenes fica funt cali. ras
dicalt c humidi humiditate accidentali;iuuenes vero econ
traro:q: fica funt humiditate accidentati: c humidi humi⸗
dítate radicali:ideo fitr in eruca. Uno modo loquitur ifte: 7
alio modo uíce AL lota ꝙ eruca augmentar coitü críge»
do vírgá p ventofitaté: c nó materialiter: t qᷓuis pũgat lin
guam ⁊ nares:⁊ per pocvideatur caida maxime:non tame
pungit línguam ratione acumínis: ficut pozrí ⁊ allia:ſed ra
tióe multitudínis fumi ab ipfis eleuati: ⁊ idco nó eft mul»
tum calida. €T Queritur quarc eruca pozrus t cepe genes
rant fletum. Soto ꝙ fietue qñq; generatur er ollatatióe ce
rebꝛi vt ín gaudtozq: tuncregimua totíus coꝛpoꝛis pze nt
mia oelecratione quas babet tm gaudio: cerebzum dimittit
abíre:z tunc elinquant humiditates cerebzi ad oculos: ín
de generatur fic? ficutvidemus ꝙ alíquís pze nimio gau»
dio oímittit abire illud qð tenet.Aliqñ caufatur fletus per
víam reftríction:s 7 conftríctióís:c boc multipliciter : € q̃⸗
dam conftringant virtualiter impzimendo: vt triſticia: an
Guftia.t tunc humiditates eliquant ficut ps in fpongía ma
defacta ꝙ qfi compzitmtur conftringitur aqua cadit. ue
dam vero conftringunt cerebꝛum extrinſecus impꝛimendo
vt ventus boꝛealis:Quedam vero malus fumum ad caput
mittendo vt eruca poꝛrus cepe c lignum qð comburitur cũ
fumo:q; ab ipfis refoluíturfumns malíciofus ⁊ pungiríu?
Qui ftatim petit caput cum caputifit camínti totius co:poe
ris: ctunc virtus anímalís exiſtens in cerebꝛo:ſentiẽs illuʒ
fumum tang nociuum retrahit fe ⁊ reftringit cerebꝛum:ex
qua reftríctione hũoꝛes fluũt:⁊ inde generat fler?.€ ue
ritur vtrum poꝛrus fanguinem reftríngit. Soolutio:cy quá»
do applicatur abíntra rcftríngit ín phlegmaticis ⁊ augmẽ⸗
tat ín cbolerícis: fed fi abextra reftringit caureríisandozaut
fm aiíds ftipticádo: q: bsvná fubftantiá groſſam frígida c
ficcas per quam cc. iiteríus nota q doloꝛem capitis ſedat
ertra applicat?:q: róne ca.7 hu.ſue bumozes fubtiliat € ex
halat:⁊ fic íntelligít Auic.ſed intra applícarus doloꝛem au
gmentat. Et nota dq valet contra ebꝛietatẽ fumos confiun e
do ⁊ fubtilíando. &[ Queritur vtrum feniculus valear ín
omní paffione oculo;um, SRefpondeo ꝙ fic. IBam ratione
fue compleríonís valerin calida:⁊ etíam in colerica fübti»
Mando aperíendo t ecbalando eam. tem valeta tota fpe
cíezctfi nó femper refpectu complerióis omni materie moz
bí oculo:um: vnde ficut dicit Auicẽ.ꝙ cantarides compe»
tunta tota fpecie paffionibus vefice : ficfenículus paflios
nibus oculoꝛum. ur quare ſerpens habet cautelã
círca feniculum ipfum querendo ad acuendum eius viſum
⁊ alia animalia circa plures herbas: vtcanis ad herbam ſi⸗
milem blado et non bomo. Ratio eft quia vna virtus re»
trabit aliaʒ a (ua operatione.vnde qui bonus eft in foꝛo nó
€ft bonus in tbeatro nec econuerſo:⁊ qꝛ virtus regitiua bo
minís marime impedita eft circa plures res extrinſecas:iõ
minime folícita eft circa regimen pzopsiumzeconuerfovero
€ft oc alijs anímalíbus, Vel alíter z melíus oic dp ficut dicit
philoſophus ín ibꝛo oe anímalibus:aialía alía ab hoĩe ba»
bent vuft genus armature:vt canís oenteszccruus comua
tc. ftd bomo non bs aliqð fibi appꝛopꝛiatum. Et foluit pb
T bó pót fibi qðlibet genus armature attribuere ratione
ue nobílítatis:nó afit ficalia aĩalia:iõ non babẽt aliquam
medicinam innata Mota q'feniculus valet 2tra venenum
fri. alterãdo ⁊ 5 calidi erbalando. € Queriturvtrũ fenicul?
t alía o(uretica valeantín cura lapidis: videtur ꝙ non:qꝛ oí
ct ps quarto metbco.c d coagulantur a calido oíffoluun
tur a frigido: c econtrariozergo cum lapís coaqulctur a ca*
ms cotpote bumano:q: calo: partes fübtiles cxbalatzet
grofie: emanent:igitur. 3n contrariá eft auctos.Sclurío ꝙ
vatét (n curalapidis cum aliqbus remollitiuí mírta. fid
auctoitaté oíco ꝙ babet calũniã ín multis: quidam oio
cunt q^ pbs loquí£ vc gencratis in maio: mundo:t nói mf
S'o.crtv fj.
noꝛe. lel oico ꝙ coagulantur a calído:nó tii eodé modo fe
babente:necab codem calído.endáe dico ꝙ calo: generans
lapid£ cft debilis:⁊ oiureticoz iftoz cft fo:tís.Gicl dicendũ
ꝙ b5 calüniam auctoꝛitas:q; lateres coagulant a caudo:et
ti non diſſoluuntur a frigido: vndc tu bene obijceres fi iſta
bumiditas non confumatur:q: cim ín lateribus tora bumi?
ditas confumitur a calo:ez ppterbocnó poffunt oiffolui a
frigido. Nota ꝙ menta d eft ca, 7 ficca confo:rar fcomacpus
a tota natura. c'etíam calefaciendo ftomacbum frigidü:cus
fit neruoſus:⁊ frigi.eſt inimicum neruis. Item ratione iue
aromaticiratis.IBota lenit linguá non a po a humo⸗
recholerico:aut mala complerionc ca.⁊ ftc. fed afpera ra
hone humiditatis vifcofe muiſcate in lingua quam babet
diſſoluere c confuümere, fic intelligit auctoꝛ. Mota qp» men
t3quantum eft 5c complexione fuente cft c3.« Du.« fic lo⸗
quitur Auic.ſed de compleríonc radicali:ratione euius rce
ponitur in gra.eft ca. c ficca, 7 fic aucto: loquitur. Que⸗
ritur quarc menta pofira in lacte non finit ipfum coagulari
3Rano:quia cũ fit calida c ficcazicifiuafubtüianua:non p»
mittit ipfum coagulari; quía lac coagulatur a frigido cons
ftringente,
¶ De boꝛagine.
SOrꝛago ca.eſt⁊ bu.in pꝛĩo gra.hʒ ꝓpꝛieta
tem leticiã generãdi:ſi in vino miſſa po^
tetur. coꝛ eda confoꝛtat:pinde antiqͥ im
ſcebant eam medicinis cardiace paſſioni
valentibus. Que quoq cum aqua cocta ⁊ melle ac
succaro potui data:canales pulmõis ⁊ gutturis op⸗
time curat. € Depoꝛtulaca.
Oꝛtulaca frigida cft ín tertio gra.hu.in
ſcðo. Rami cius babet aliquãtulum põ⸗
XX € ticitaris:vii pprer frigiditatẽ frondium
-*aler ad incetionem ftomacot: matricis:
renũ:⁊ v cficemozfionccalo:£ ⁊ fcbzium
acumẽ extinguit:ꝓpter põticitatẽ qua rami bir fto
macbüc imreftina ↄoꝛtat:õↄ vulnera vcl ín eisvel in
vefica naſcẽtia valer.Soanguis fiurü vñcurq; faerit
oſtringit. Succus cius bibitus cucurbitines oc vo^
tre excludit.Qui fi capiti:frõti:tẽpoꝛiq; inũgat:dolo
reʒ caloꝛẽq; aufert. Ramoꝝ aũt cius comeſtio diſſin
terũ ⁊ cbolericas egeſtionem habentibus ſubleuit.
Pꝛeterea po:tulaca dentibus congelatis maſticata
occurrit.lenit ern eos coꝛũꝙ; aſperitatẽ oe acetoſis
natam humoꝛibus:Cataplaſmata fuper emoꝛoidas
carum ſanguinem ſtringit.
¶Deatriplicibus.
Tipler frigida € i pꝛimo gra.bu.t ſcõo.pa
Ea nutrít: etus líquo: eft aquofus : cito etj
j ES
cit᷑:cõuenit medicine pprer fui viſceſitatẽ
caraplafmata fuper calidum apoſtema d»
lud refrígerat:macime fi (it eripfila:SScmé eins mü
dificatiuũ eſt ⁊ colatiuũ:pinde vtilis cft vcrerícias:
que oc epatis eft oppilatione britíbus.oe qua.ij.ʒ.
cũ melle ⁊ aqua potuí oatís:cboleríco vomitus pꝛo⸗
uocabitur. € De ſpinachbijs.
vrcufri e ⁊ bui fco gra. vẽtrẽ hu⸗
mecat:⁊ gule de fanguine c cholera nu.
EX ooléri valetzz mclío: eft ftomacbo d atri
A plíces. € De blitis.
Lius fri.ẽ ⁊ hu.in fco gradu. laudabi
ilem gñat chimũ:vẽtrẽ humectat:⁊ nature
calide ↄuenit:ũtim extinguit:tuſſim calidã
humectat. € De maluis.
iiber
c 212 fri.ẽ in pꝛimo gradu:bu.ín ſcðo.Ga.
Malua indt inter fri.⁊ hu.eſt medíocrís:
qð teſtat᷑ ci? actio q̃ phlegmonẽ diſſoluit:⁊
apoſtematis ſaniẽ digerit:cuius radi ⁊ fe
mé boc agit:apoʒima eius ſanguinis fluxui valet:qͥd
dam em̃ ponticitatis habet:que fi cum vino potui
doccur:groſſos ſoluit humoꝛes:renũq; lapides fran⸗
git:cataplaſmata cum anſerino adipe vulue apoſte⸗
11373 diſſoluit:⁊ ad maturitatẽ ſaniem perducit.
3da —— —* pellat:cal
( quá itam appellat:cal. et
e lic.in pxímo gradu.illaudabile pfcat fto
macbo nutrimentum ppter quandà fui
acumínísc ſue humiditatis multitudinẽ
que tñ ſi in aqua coquatur:⁊ condiatur cuʒ aceto ct
obſomagaroꝛ:carui:vel oleo omphacino: vel amyg⸗
daleo fit digeſtioni facilis:parũ tamen nutrit:⁊ ven
trcm humectat:epatis oppilationem aperit : mati?
me ſi firoc groffis bumozibus c vífcofis:cocta ín ad
⁊ ſine aqua comcfta fit ſtiptica:vnde bippo . apost
ma blirís laratíuum eſt:coꝛpus eius ftípticumvel có
ftipatí
bumectat:c vꝛinam pꝛouocat:eoꝛumvero co:pus fic
cum:vnde conſtipatiuum:Quoꝛũ ergo ius bibitum
ventrẽ ſoluit:⁊ ſine iure comeſti eundem conſtipat.
Ideoq; vt ab eoꝝ nocumento temperentur:elixent᷑:
et aqua pꝛoiecta in alia coquãtur cum pinguiſſima
carne pecudis vel ſuis:⁊ 2dtantur coꝛiandro:pipe⸗
re:cymino:⁊ allio: c eft oonentur. Similiter cana
bir cíafdes actionis funt cuius ceteri caules:plus ta
men duri c indigeſti. Eſt etiam inconueniens ocu⸗
lis:dentibus:gule.et omnibus vulue doloꝛibus prᷣm
medicinam non conucnit.
¶TMota ꝙ boꝛago generat leticiam:quia fanguínem das
rificat ⁊ mundiñicat:⁊ fic leticiam generat effectiue ; tnon
materíaliter.s£ríam generat letíciazquía coz confoꝛtatvt oí
cit littera: t co: confoztatum confo:tat epar.ct epar confoz
tatum generat bonum fanguinem et laudabilem er quo ge
nerat lcticía.££t purs bosago perfe oata generet bumio.
pblegmaticum fanguínem:vt poffct argui per Auic.dicẽtẽ
qp bleta gencratfanguínem malum ficut alia olera; et cum
bo:ago fit de genere olerum:igitur. Zamen fumpta cum
alija berbis : aut cíbartjs mundificat fanguinem. IRota qp
in vía medicine floꝛes funt melioꝛes folijs:fed ín via nutri?
menti ecõtra. fiozes inquam funt melioꝛes ín virtute oebí
li:quía ſubtilioꝛes c oígeftibílio:es. c funt aromarici ratios
ne cuius confo:tant. Sed ín virtute fo:tifolía pualet : quía
plus accidétatr nueríüt7iRora vlteríus ꝙ ſi plus timemus
oc putrefactionc oebemus fonce folía in fp:upis:q: plus
reñſtunt putrefactioni.Sed fi plus timemus oe violentia
fintbomatii: vt oe fincopr:tunc eft ecõtra:qꝛ flozes fünt aro
matici. Ciel nota ꝙ flo:ce plus competuntün fgzup]:q: plus
* reticacom
petitum allíciunt ⁊ folía deijciunt: € non cito putrcfiune
—— succan aut alío:um mirtoꝛum. Queritur de po;
tulaca:« oe iftis huiuſmodi olerib? frigidis:vtrũ pfint em
:oba£ ꝙ fica: — — — mate
fía fiuntin fpe fcs ex materia cholerica:ſed in freneſi compe
tunt puiufinodi emplaftra frigida:falte in pꝛincipio: igitur
a ín parorifiis febstum. Solutio non eft frmile oc frenefi;
q: cft mo:jbus partícularis 2 fe.vniuerſalis p occupatione;
inomní membzo:c non indiget repercuſſiuis:immo refolu
tíuíe:Q: ats refolutío materie impediretur. Sed in frenefi
parncularí folum occupatio firín parte — —
in p:incipio fine dubio competunt repercuffiua: fed tn cons
firinata rene competüt refolutíua oifolntiua:ficur pul
mo veruedie: vel glue fiffus per medíus capiti appofitus
"]Bota cp po:tulaca bs ammouere verrucas: vt oíat Auicẽ.
"no modo rationc fuc Dumiditatie radice verruce remol
líendo:z rationc fue frigiaitatis cõſtringentis po:os:fic d
non ocfcrre nutrimentum ad radice verruce:⁊ fic c
ait. Mota ꝙ e? fuccus bibitus ctjat a ventre cucurbítinos
potius d afcarídes:quíaratione ſue humiduatis lubzícat
inteftina: quc fic límta ⁊ lubzicata expellüt cíto feces: per
confequens cucurbítínos cũ fint curti:fic per accídég erpel
lit:ron rfi fic afcaridcs:q: funt longi magis inteftínis adbe
rentes. lHota ꝙ po:tulaca occurrítoentibus congelatis ct
ftupídís : quia eft fapo:is ínfipidi: ſtupoꝛ caufatur ex fas
po: acctofo qui confunditur a fapoze ipfipido. Item ace;
tum inimicatur neruis:quía neruos reſtringit:qui reftricti
erafpcranr oentem: 7 po:tulaca lenít afperitatem:igitur.
Itein cafcus ratione fuc vifcofitatis valet bac vis. IBota qp
m pꝛincipio cure lapídis competunt remollitiua:⁊ fic feme
po:tulace competit:fed poftea 2petüt diſſolutiua:⁊ fic oin
nt: t quis centralter fit fri.z bu.tamen fup
ficialiter eft ca. c fic.ab agente AT Queritur vtrus arrípler
fiuc crifolocanna qð ídem eft: parum nutriat:qꝛ euis nutri
mentum cft aquofum: vt dicit Líttera.ct ramen rafis dicit
q bonum dat nutrimẽtum.Solutio:quedam bene nutríüt
quía ín bonum fanguine conuertunturzz ficnon bene nau
trit. Alio modo bene nutríuntzquia cíto conuertuntur ⁊nõ
aggrauant naturam: fic intelligit raß. Etnota ꝙ valct in
euulfione vnguíum radícem remolitendo, Zlio modo racio
ccm co:rodédo: « fic alliũ piſtatũ valet c emplaíftratü: fic
loquítur Auicẽ. IBota virerius qp non valet contra caufam
yctericie: ſed bene contra fintboma:nam ratione ſue ſubſtã
tic centralis frí.z hu.eſt oppilatiuus: femen ramen razióc
complexionis calide ⁊ ſicce acquiſite ab agente cft deoppꝛ⸗
latiuũ.Et nota ꝙ ſpinargia minꝰnocʒ ftomacpo d atripiez
quía minus eſt humida:⁊ mínus vnctuoſa:⁊ nimia Dumici
tas t vnctuoſitas ftomacbum defectant. Hota «p blit? 527
ncrat laudabilem chimum ratione compofiríonis: fed noz
ratione completionis:q: fri. bu.compofitio tamen ci? nó
eft minꝰſubtilis nec min?aroffa.( Quent oe malua cuius
cotnplerionis; víde£ cp cal. fic.q: larat:z omne parmacũ
eft ca.c fic. £m Bał.ſupꝛa apbo. Stem omne diſſolutiuum
eft ca.cü oíffolutío fiat a calido: malua eft bmói:igit . Ite⸗
dicit Bale. ꝙ o£ maturatiuũ € ↄfoꝛme nature bumane : ;5
malua eſt maturatiua:igit᷑ crit ca.z bu. In Zꝛiũ ẽ auctozin
If dicẽs qp eft fri.z hu.Oð »cedo:táróne ſuꝑficialis cõple⸗
rionis d» centralis.Ad pꝛimum oíco ꝙ quedá laxãt ratione
acuminis: talía funt ca.⁊ ſic.q̃dã vo róne lubꝛicitatis ⁊ bu
mádiíatis ficut malua.⁊ talía nó opo:tet c ca. Vel dicẽduʒ
ꝙ £a. intelligit oc pbarmaco foꝛti ⁊ nó de debili ficuc ẽ mal
ua.Ad tertiũ dicẽdum ꝙ malua perfe nóooifloluir.negs ma
turat:fs rónc axũgie ca. bu. «T Gueritur de blito feu de ũ
cla:dicit in IFa qp vetré humectat:⁊ alibi dicit ꝙ 2ftípar. 38i
deoq quárü ad fucaum laxat:⁊ quátum ad fubam »ftípat.
Nota qim caule eft duplex ſuba:q̃dã fupficialis ca.c fic. et
ifta cíto refoluiturín pzíma aqua:⁊ etiam per ablunonem:
vnlotus nó maturatapoftemata:c per iftam viam cft cali⸗
da « ficca.et piíncipalius competít in vía medicine: que?
dam eft complerio cétralís.frígida ⁊ ficca:et per iſtã pnaipa
lius copetit in vía cibi et oiete . Et nota qv bsamicabile
ſapoꝛẽ rone ſui iurſ:⁊ nó róne groſſe fuc ſube. Vel dicẽdũ
Dietarumpa
sep rationc fuc caliditatis attrahit ſapoꝛoñtatem a pinguedi
—— decoquitur. Etnota ꝙ * fncftris eft ca. fic
cus;c plus valet in via medicine d? oomefticus. "Hora vite
rius q duís macrobius feu macer inter omnia olera com?
nendet caulem wn via diete:tñ non eft cí credendum:q: fan
guinem melancbolicum ⁊ turbidũ generat. Ciel oíc ep intel
ligit quantum ad nutritionem:⁊ nó quantum ad mod na
eritionis:immofic vituperatur:q: fanguinem melancholi⸗
cum 1 turbidum generat. IHota vlteríus ꝙ caules hyema⸗
les funt inclío:cs eftiualibus:pumo qꝛ funt complerio:cs.
Item ratione frigidítatis tempoꝛis poꝛi conftringuntur:
rũ attrapüt oc nutrimẽto:⁊ illud parü bene digerit 3 ca
bs intrifeco quémaío: cft ín hyeme dp in eftatezin qua ca»
lozabertrinfecus acquifitus maío: eft intrinſeco: f5 ifte nó
meüczatnutrimenrum. &[ &literius nota qp caules antiq
funt melioꝛes m via nutrimenti íuuenibus:q: fucus anti
quo:um eft magis digeſtus: c etíam caules antiqui funt
ctiozeo. c non eft fimieoc fetu bouís: aut capze q mcs
0: cit in iuuentute qꝙᷓ ín fencctute:q: non nutriuntur ifti fe
tu$ cx codem nutrimento toto fuo tempoꝛe durationis fi»
cut caules:immo ín (uuentute nutríütur tales fetue ex pu»
rio: nutrimenco c magís oígeftozin fenecturevero nó. Ro
tà vlterius ꝙ caules funt melioꝛes poft gelu d? ante: ge⸗
luratíone fue frigiditatis fübftantiam coz oilarat z remol⸗
lit c cos magísreddit aptos digeſtioni. Secũda caufa cft
q: frigus debilitat coz attractíuam: calo: mtus naturalis
fo:tíficatur:c fic completuis digerit.Et nota ꝙ fi fngus pe
uctrarct vſq; ad iteríoza caulís caulem mostificarct: « cius
calo:emnaturalem:fed fic non eſt:immo pozos claudit fol
t circũdat caules: fic p antípariftrafim calo: intrínfecus ot
gerens foztificarur. lota ꝙ aucto: oícit ꝙ pꝛima aqua cau
lium ocbet abija intelligendo via non medicine: fed nutri
mentí, Gel oícendum ꝙ fimpliciter melíus valentcum fuo
pꝛimo iure.⁊ yfaac qn dicit qp debet remoueri:intelligit ad
maioꝛem nutritionem. iBota ꝙ valẽt contra ebꝛretatem fu»
mum fc5 íngroffando.s£t valentad carificandum viſuz:qñ
fuccus eius applicatur ratione fae ſubſtantie fupficialis ca.
⁊ ficce vifum abftergendo:fed abintra vifum obnubílár ob
fcurando fpiritum vifibilem qui darus eſt.Et hac de viava
letin raucedíne vocis caufata ab humiditate inuífcata in
fpirítualíbus:q:ilas remouct ⁊ fic clarificat deperaccidẽs
non ramen valct in raucedine caufata a ficdtatc : t bac via
maturat apoftemata non lotus rationc ſue ca.⁊ fic, fuperfi
cialis:⁊ nó ratióe centralis. ¶ Queritur quare caulis plus
rctinet fua folíz qᷓ cetera olera. Pꝛima caufa eft róne finis
qꝛ o:dinatur ad bomínem reſpectu alioꝛum olerum : ⁊ boc
refpectu fuozum folío:i, Secunda caufa eft a partc fue ma
tcrie:quía fo:tem babet attractiuas; vnde plus attrabit oc
nutrimento d alía olera: pzopter boc quidam dicunt ꝙ vt
derunt caulem altio:em omo. Zerría caufa eft: quía agri?
cole maxime fant intenti arca caulem apponendo terram
vuctuofam:z vnctuofitas eft caufa retentionís folíozum,
¶ De rapis.
CES Apa calída € ín ſecũdo gradu:bumida íi
moꝛmuitum plus cererismutrit : ourc
3j Wie d camen digeritur:mollem ínflartua facit
Aene carné propter fuí eentofiratem ⁊ inflatio
nem:coitum ſuſcitat:que fi ín aqua'coquatur: ct illa
eiecta in alia recoquatur: duricia fuc fubftanriezem
peratur:et mediocriter inter bonum ⁊ malus nutrit:
que non bene cocta digeritur difficile: ventoñtatem
gerat.⁊ in venis ⁊ poꝛis oppilationem facit. Id⸗
cco vtilis eſt bis cocta ⁊ vtraqs aqua pꝛoiecta:ũ co
, quatur cum pinguiſſima carne Pꝛeterea ſᷣm medi⸗
cina cft cogrua:quía eius turc ti pedcs podagrico
.Fum ⁊ arteticosum lott fucrint; doloꝛi mirigamétus
¶ De radice.
"rw owe
p:eftabit,
rticularium.
apoʒimate lota do
Fo.cxxviij.
Adirx ca.€ in tertio gradu:ſic ĩ ſcðõo.minꝰ
qᷓ rapa nutrit pprer fuut acumen quod
e cit foztius acumine rape. Nutrimentum
i cius groffum cft z ourum digeſtioni: ſto⸗
22434 macbo cft nociuũ:eſt ctíam inconueniẽs
oculis:dentibus:gule:et omnibus vulue doloꝛibus:
Vm mcdicinam vcro cóucnitzcft cnim lauaríua rent
veſice de groffis humoꝛibus:vꝛinam pꝛouocat:lapi⸗
dem frangit:⁊ fi cocta comedatur:tuſſi oc bhumoꝛi⸗
bus facte conuenit. £m cibum manducata:toꝛſioncʒ
⁊ inflatíonem generat:et ftomacbo fit ilaudabilis:
quod ructus ctus putridus teſtatur:qui maxime fit
antc cibum. Jeiunis eſui data cibum eleuat:⁊ ocíce
dere pzobíbet ad locum occoctionis;endc fit caufa
índurandcoigeftíonts:z naruralem virtutem inbi
bcr cibum in interioꝛem partem expellere:quare fit
vomitus marüme cie qui ventofiratem babér in fto
macbo:que ramen poft cibũ accepta. minozcm agit
venrofitatem fuperius afcendentem:c cum fiia gra?
uitate ocfcendit inferius: ⁊ deponit cibus in loco oc
coctionis ⁊ digeritur vt opostet: vide fit caufa ſccũ
das oígeftioné cofostandi bec enim gratía fue actio
nis:que non babentibusventotiratem impedit poft
cibum accepta. 3fs:oinde volentes eam pzopter vo⸗
mirum accipere:ante cibus ſumant:ſed pꝛopter fup
plementum ſecunde tertieq; digeſtionis poft cibus
manducent. C26 ]
| X paraats.
araqus ca. bu.ctt ín pzimo gradu: à
Lunar ak filueftris ————
| V oo
ie renperarisé c ras nutribilio:p:oin
de fperma augmentat: ttomacbo ↄuenit
vanam p:ouocar.Soüueftris vero calídioz ficcíoz:
ideoq; plus eft colatíuus:apcrít cparís oppilatio⸗
nem ⁊ renum:⁊ vꝛinam pꝛouocat:atq; varcrids va^
let:cuius radix ⁊ femen nimium valet:qꝛ coꝛum apo
ʒima bibitum aranearum moꝛſibus occurrit.Elixus
autcm datus ventrem humectat:valet enim contra
doloꝛem doꝛſi oc bumida venrofirare oztum : colíco
dolori pzeftat — 2fóucca quoqʒ eodem
oꝛem dentium amputat. Midã
autein nouicij dicunt ſparagum coitus eſſe augmen⸗
tatiuum:qð Ga.⁊ Diaſ. negant. Ego quoq; dico ꝙ
(i coitum augmentaret: non effer miti ec copia fut nu
trimenti:nimium enim calozem non babet:necvẽto⸗
ſitatem:vnde venerem ſuſcitet.
€ De baucis.
Aucia ca eſt ín medio ſcði gradus: humi⸗
da ín medio pꝛimi. Que duobus modis
S^? ei cft. £ft enim domeſtica et ſilueſtris.duri
groſſiqʒ nutrimenti cft :mirus qᷓ rapanu
trit:⁊ bs quiddas acuminis: vnde cft cxtenuãs ⁊ oía
foꝛeſim facíés:atqs vꝛinam 7 menſtrua pꝛouocat:ha
bet etiam aliquantulum iuflationis:vnde coitus eſt
iuuatiua:q̃ aſſucfacta illaudabilẽ generat ſanguinẽ:
q̃ vt tẽperetur:opoꝛtet eam elixari ⁊ eiecta aqua ter
río coquatur cum lactuca coꝛiando cepa: c condiat᷑
cum oleo ompbacino:aceto:pipere ⁊ carut,
de culcatia,
1
i
Liber
Alcaſia eft radix plurimum in parte egy
pti naſcens:aliquantulum ponticitatis ba^
tít:c vífcofitas quam pzius habuerat latenter ín ca
patcfiet. Ideoq; ouri groffiqs nutrimẽti cft genera⸗
tína:fed cum fut ponricitate ttomacbum contoꝛtat:
« ventrem conftipat:z tamcn (immoderate comeda
tur:bonum gencrat fanguinemvel nutrimentum; va
lec diſſintericis cus vifcoiitate quar p5 ⁊ poticitate.
¶ De melongianis.
Elongiana ca.⁊ ũc.eſt in fi.ſecũdi gra.qð
teſtiñcatur eius acumen ⁊ amaritudo et
moꝛſus quo lingua inficitur: idcirco con?
rertibilis in cholericam maturam. hec eſt
eiꝰ ꝓpꝛietas:vñ cutẽ coꝛpoꝛis coꝛrũpit:lentigines.
t impetigines:cancrumelephantias: durũc; ad oif
folucndum apoftema generat c oppilationcs: ctii
milia facír, Que vt minoꝛis fiat nocumentitem⸗
peretur ⁊ findatur ⁊ fale impleatur:deinde oui poft
in aqua calida dimittatur:poſtea in aliã micttatur.⁊
bisaut ter lauetur.vt aqua qua lauatur carcat ori
ni nigredine:deinde elicetur: z aqua eiccta cum pin
guí carne boũ feu pecuduʒ:poꝛcoꝛq;:⁊ ſimiliũũ rcco
quat᷑. Illã aũt abfqs carue comederevolétes coquãt
cuʒ aceto:oleo omppacino:⁊ obſomogaro⁊ fitibus,
¶ De fungis.
Angifri ſunt ⁊ humidi in tertio gradu.
PS quod moliicie ſuiqʒ humiditate teftífi/
3. East cat. Qui duplices ſunt:moꝛtiferi.ſ. c im
noꝛtiferi. Immoꝛtiteri groſſam babent
ventoñtatem c humiditatem viſcoſam actioni natu
rc ⁊ digeſtioni inobediẽtes:vnde illaudabiles funt;
vtpote tumoꝛoſi:ideoq; bonũ cft vt omnino caueã⸗
tur. Quos comedere volẽtes:eoꝛũq; nocumentũ no
timentes:clitent atq; piris aut calamento miſcean⸗
tur:quoꝝ pꝛimo iure expᷣſſo:in alia ad recoquãtur:⁊
aum pipere carui zinzibere calamẽto oꝛigano ⁊ ſimi
libus condiantur:⁊ eſui tribuantur:⁊ in fine merum
vetus potetur.Frigidi auteʒ natura accipiant in fi
ie eoꝛuʒ ʒinʒiber ↄditũ:diaciminum:di atrionpipe⸗
reon:ſocrugene:tyriacam magnam:vel aliud buiuſ⸗
modi nature.Moꝛtiferi vero funt diuerſe acrionís
fm eoꝛum diuerſitates:ſunt enim quídam moꝛtẽ in⸗
ferentes cum ſuifrigiditate ⁊ humiditate velut cum
ſint in quarto gradu:ſunt etiam quidam occidentes
cum nimia viſcoſitate ⁊ oppilationc: quam ín poꝛis
⁊ venis faciunt:⁊ pꝛopter humoꝛes eoꝛum ad diſſol
uendum inobedientes:ſunt etiam quidam cum ma⸗
la occidentes qualitate quam de loco habent vbi
naſcuntur:ſicut illi qui ſunt iuxta eruginoſum ferrũ
aut pannos putridos:aut foꝛamen reptilium:vel ar
boꝛes groſſos viſcoſoſq; humoꝛes habentes. Moꝛ
tifcro:um figna bec ſunt:mollicies.ſ. viſcoſitas: hu⸗
miditas c groſſitudo.Qui (i per medíus diuidant᷑ ⁊
aliquantulum in aere dimittantur:putridi ꝓculdu⸗
bio inucniuntur. Ignoꝛanter cos comedentes: ita
curentur:pira cis eſui dentur:aut cinis aum accro:
et nitrum cum olco potui detur: vel fal cum aceto:
aus «allí &ue galline cum aceto ⁊ melle apoʒi⸗
— sed aeri ifopí« filum iuuat.
¶ Ropa calida eft ín ſecundo gradu:humida ín pꝛimo.
&auod concedo: € caufa. cft: quia mediante radies rapa oy
dinarur ad poicm; ficut quedá plante mediante ſuo nuctu
vndc ocbet cflc tnagna c multum attrabere oe nutrimens
to:⁊ q: attractio fir à calído:igitur cft ca. eft bumida ; q;
multum attrabit oc pumido aquofo.s£tfi arguitur cp Aris
ftotcice vicit: ventofitas in grofla fubftantra fundat :fed
a ubftanría:vel cft pplcgmarica vel mclancbolica ct
vtrag; fngida:igitur kay yis rm ꝙ conceditur oc
materia grofía abfolute. s5i autem comparanue.f.refpecu
calozs degerentis materia grofla potett «fic ca. Et fi vite
rius argniturzoidt £a. calo: debilis potens eft reſolue⸗
re c non confümere:calo: vcro fo:tis porene cft reſoluere:
confumerc:fcd in rapa eft calo; refolnés 4 non contumens
vii ventofa cft.£toicit p5s im quarto metpco.q calo: oebis
lis in viuenribus idcm eft q9 frigidiras; vr psín reptilibus
igi cii in rapa fit calo: oebilze;c frigiditas. Soto:qᷓ pbs m
tclügir oc caloꝛe ocbilí nibil impiimente: c nibil refouiente
ficut ín reprilibus calo: debilis mipil refoluitzted in rapa ca
1o: oebíli aliquíd impꝛimit:q; refolrit ⁊ ficnon valer. &lel
Dicq duplex ẽ calo::quidam quí ocbetur reí in genere viuẽ
tiii: ficioquitur pbs:« quidam in genere mixti debitus:⁊
ficloquítur aucto: quí agit de ea ínquantü nutrít:c nutrit
inquantum cft mixtium ió cft ca, IBota rapa loquendo mate
rialiter minus nutrit ince lactuca: ſed accidentaliter
plus:quía plus tarde conuertitur in ſi ubftantíam mebꝛoꝛũ
4 plus immozatur ín membzís:4 fic non eft contrarictas ap
parens inoiuerfis paflibus huius:⁊ etiam aucto; bíc ccm
parat ad ícquendas perbas qne copctunt rationc radici ⁊
non ratióc folioz £r nora qp quis dicat pbs qp radices funt
oii fimiles: c in oze cft nutrimentum ínaigeftum: ergo cin
radicc perbe:ted nutrimentum indigeftum non nutritzigit
neq rapa.Solutio:ꝙ qᷓuis radicce fintosí fimiles quátus
ad wítium oígcftionis:t quantum ad boc qp ficut pcr os at
trabítur nutrimentũ ita p radicem:tñ quantũ ad coplemen
tum digeſtionis non cft fumilezq: in ose non complere dige
ritur nutrimentum. Scd (n radice qñq; complete oigeritur
⁊ pꝛopter bocarguiturab infüfficienti oimifione. (T ueri
tur vtrü rapa fir melío: in hyeme d in eftate; videtur ꝙ n0:
q:oiat Arifto.q bonitas ín planta fequitur bonitatem et
irroꝛationem plume; vnde dicit ꝙ aqua pluuialis cft calí. c
bu.c plena vite:⁊ valetad m icati ⁊ conſeruatio
nem plante:ergo cum illa irroꝛatio plus fit in eſtate d? bye
me:fequitur oppofitum vnderos cadit ín eſtate. 3n cõtra⸗
rium cft vulgus:q: maxime ín hyeme comedírur c poft ge;
lu.Et ratío eft ficut oc caulefuir dictum.Ad argumentum
oico ꝙ tu benc obíjcíce eiſdem conditionibus vtrobiqs ma
pentibus: fed non fic eſt:non ern tantus attrabit im byeme
ficut in eſtate:ideo melius digeritur in byeme, IBora qp ra
pa exatat coitum:pꝛimo q: armat men b:um ad coitũ ipis
erigendo:fcóo q: quafdam partes babet ca. fic.rónc qua
rum ftímulat naturam ad coitum. Item eft cał.⁊ bu , ⁊ ita
materia fpermatis augmétat. entur quare rapec pu
iufmodi radices funt vᷣentoſe. Una caufa eſt:q; latiiãt fub
tcrra 4 initiatur ibi digeſtio:⁊ nund ímti ⁊ cóplementum
digeſtionis funt fimul:ió funt vétofe qꝛ íncóplete digeſte.
Scda cá cft bumídítatis abundantía « calozís naturalis 0€
bilitas impotentis füp:a tantá materíam:idco remanẽt in⸗
digeſte ⁊ per ↄſequens ventoſe.Tertia cà eſt:qꝛ nimis font
in pfundoterre ⁊ non poflunt recipere digeſtionẽ a caloꝛ
ſols:ideo remanẽt indigeſte ⁊ventoſe.Querit᷑ quare ra
pa ⁊ huiuſmodi radices babent magnas et folia parua ſu⸗
pza terram. f£ aufa cft attractíue mulrítudo fiue ro:titudo.
Et dicit lui.qp fo:titudo attractiue diminuit erpulfiua. c
cunda caufa cft gratía finís:q: o:dínátur ad hominem mc*
diante radícc. Tertia caufa eſt:qꝛ dicit pbilofopbus:natura
quod addit ín vna oíméfióc oímmuit in altera: vnde q6 2d
dít in longítudint dimmuit ín aroffitiem:vnde videm? no
biles:⁊ maríme oc fabaudía habentes ribías —— *
Dietarum particularium.
eile t ruſticos tibias groſſas ⁊ bꝛeues. ¶ Queritur quali
tcr rapa valeat in podagra ⁊ artetica:cum hoc dicat litte⸗
ra. Dico ꝙ ratione ſuꝑſcialis ſubſtãtie cali. c fic. penetret
ad membꝛa remota: et ratore fue humiditatis lenit illazet
ratíonc fue calídítatis materíam podagre cõſumit c cbira
gre, RT Queritur de radice que gallice oicitur rabís: cuius
complexionis fitzvíde£ ꝙ fríaide:q: oicit uice, c» radír oí»
gerit t non ofgeritur: 5 calída cíto oigerun£: frigida vero
digeſtioni repugnat:igitur erit frigida. Itẽ dicit pbilarct?
q calidum cíto mobile: frígidii vero oe difficili mobile: er»
60 cum radír tarde deſcẽdat a ftomacbo erit frigida. 3n có
traríü eít aucto: oícens cá efie calidà in tertio ⁊ ficcam ín fe
cundo. Ad argumentum Auicẽ.dicitur ꝙ Auicẽ.intelligit
quantum ad coꝛticem qui eft calidus c ſiccus:et non quan
t: mad medullam que eft fria. z bu, €lel oic ꝙ Auicẽ. intel
lisít ratíonc fue compcfitionís ꝙ non digeritur:⁊ nó ratio
ne fuc complerionís. Mota vlterius ꝙ ratione fui co:ticis
confostat ftomacbum:; fed non oeturante paftum:quia ftoz
machum ocfectaret:feá oetur poft;auía tunc confoꝛtat rez
tinendo cibaria ín ftemacbo oonec digerãtur rationc fuc
caliditatis 7 rónc fue compofitióís, "Iota vlterius ꝙ radix
plus valet in via diete medicinalis 7 refpectu partiti ꝓpin
Quarum:tamen refpectulongínquarum c ín via medtane
folü femé pl? cõpetit:⁊ ſic loquit᷑ Auicẽ.de femine T Que
ritur oc fpago cuius fit complerionís, SSolutío:q quantus
ad fuum femen eft diureticũ:⁊ quatum ad radicem duplici
tcr poteft confiderari:aut put nouíter ertracta eft 3 terra;
zficeft ca, c bu. 7 ficloquitur auctoꝛ:aut putaliquátulum
referuata eft 2 oeficcat ⁊ fic eft temperata: ⁊ hoc modo lod?
tur sal Et nota ꝙ quando dicit aticto: ꝙ plus nutrit cete?
ris berbís:intellígit naturalíterzq: ſubtilioꝛis fubftantie d»
rapa. Sed rapa accntalr plus nutrit: c fic ſuperiꝰintelligit
aucto: IHota vlterius ꝙ addendo ín materíam fpermatís
fpagus ausct coitum. fic loquitur ífte auctoꝛ:ſed ventoñ⸗
tatem gencrando non augmétat: £ boc modo loquit᷑ Bał.
t Diaſcoꝛides:⁊ fic materialiter augmétat « non effectíue
Arguitur:vꝛinã augmentat: ergo materíá fpermatis oim
nuitzq: vt oíat yſaac ín oevzínis:quod addit ínvna fupflui
tatü diminuit in alia. [Pocfolui£: quia non eft fimile: quía
ſperma eft ſuperſtuũ refiduitatis et vꝛina impuriratis. Et
in bocnon valet yfaac auctoꝛitas. Iota ꝙ fparagus filue
ftris cft melioꝛ oomeftíco:ficut capieolus filueftris oomee
ftíco pD exercíta£:4 p motü fuc cames artenerant :fic filue
ftris fpasus mínus attrabit oc nutrimento d? oomefticus
t per 2fcquens melíus oígerit.&t quando aucto: ifte oicít
ꝙ filucftris melío: cft oomeftico: quidam dicũt cp intelligit
ín vía medicine 7 nó nutriméti. (T Queritur oe baucia fcu
paftínaca quod idem eftzetrum fit groffi nutrimenniz oure
digeſtionis:qð víde£ 3:íii cum fit ca. bu. Solutio ꝙ a pre
cõplexionis eft facilis digeſtionis nona parte cõpoſitiõ is
¶ Queritur d plus prouocat coitum aut cruda auc cocta,
SRI. ín vía oiete medícínalís ⁊ materialiter cocta plus p
uocat coitum. Æfectiue tame ⁊ m vía medicine eruda plus
p:ouocat:q: magís ventofa cum minus oigefta, (T ueri
tur cut? cõplexionis fit culcafia. Solutio eft ficut oc radice
fcq róne coꝛticis eft ca.« fic. fed ratione medulle eft frigi.⁊
fic. bocatteftatur ponticitati. Et ſi argua£ ꝙ littera dicit
ꝙ aliquãtulũ bs ponticitatis cum acumine: vnde mirantur
effc ca. ſic. cvidet᷑ qp male dicat:ĩmo frí.q: ponticitas atre
ftatur frigiditati. Rñ.ꝙ ly vnde non refertur ad põticitatẽ
fed ad acumen:ideo fic debet legi:q: babet acum: ideo mí
rantur eſſe ca.c fic. &T Queritur quem humoꝛẽ babeant ge
nerare mclógiana: vtr melácbolici ficut dicit littera, RB.
qp ſic:qᷓuis fint ca. ficca: t viderentur poti?cboleram gene
Fare: tamen qz ftomacbum inflámant:quo ínflammaro bu.
adurunt: ⁊ fic ín chot nigrã aduftà conuertuntur: ⁊ ficlo
Quíturifte anctoz.f£t fi oéturín magna quãtitate vt ín vía
diete:oppilant: ficut dicit auctoꝛ: tamen fi ín vía medicine
dentur cum paucum oe cís fumatur:oppilstionem aperíüt
q: ca. ficca. ([ Queritur oe fungis vtrum fint plante aut
medíum ínter terram 7 plantá. £t víderur qp planta: quía
omne viuene eft animal aut planta: fed fungi viuüt; c non.
S'o.cttít.
funt aĩalia:igitur. Itẽ om̃e eft quod allicit guftum ⁊ nutrit
eft animal ve! plantazigitur. Stem in piíndpío Dui? auctoz
octermínare pmifitoe vroquoq; quod nutnit bomine vel
animal:ſed terra nónutrit bominem: ígitur erít animal vel
planta, 3n 3:ium eft Auicẽ dicens q» funt medium ínter rer
rá ⁊ plant, 1Hota qp oupler cft medii. Cini fm vitate fic
non funt medium. &liud fm ꝓpꝛietatem 4 fic funt media:ſi
cut vicit Ariſto.ꝙ puer non eft vir: imo medium inter anie
mal c bzutum:non Pm veritatem:fed fm ꝓpꝛietatem:quia
magis pꝛopꝛietatem babet cum bꝛutis: cum fit magis fiue
folum intentus drca comeftionem et puiufmodi eft bzu»
tum £t vltra potes oicere ꝙ funt plante viuſſime:quia nec
fadunt fructum: necflo:em: neq; radicem:ficut cetere plã⸗
tc. ende funt ficut quedam viliſſima animalía ín rupibus
adberentia:quenon mouentur motu locali vcl pꝛogreſſiuo
et buiufmodi non merentur oíci animalia: imo [unt media
inter plantam ⁊ aial : fic c ifti fungi fitr. (1 Quent quarc
fungi funt venenofi. Una caufa eft diſtantia fungo:um ad
bominem qui eft animal nobüliffimum: 7 fungi funt planta
vilíffima. alia caufa eftzquía ficur melancbolis senera£ ex
fece alioꝛum humoꝛũ c cft venenofa c perníciofa: fimiliter
fungi generantur ez fece terre que venenofa eſt.Et ideo (llf
qui creſcũt in loas míneralibus a quíous artrabitur ferrü
quod er impurioꝛi parte ipfius terre generatur:quia er illa
fece t impuritate: quonia eozum nutrimentumtranfit per
rubiginem que marime eft eenenofa : ideo marime funt
venenofi. Et etiam quia nutriuntur aliquit iurta nucem:et
olíuam attrabentes refiduum nutrimenti vnctuofi quod
eft melancbolicum:ídeo rales funt peſſimi. Querit qua
re fungi maxime creſcunt — aquam tonitrui. Ratio eſt:
quía illa aqua eſt ſubtilis fübftantie cali.⁊ bu. ende cito pu»
trefitzc ifti fungi er putrefatióe generantur:⁊ ideo maxime
bc nocte crefcunt: quia ros oc nocte cadit quicum fit cali z
bum: cito purrefit. Item quía funt viliſſime narure fubito
genezantur:quía paucarequiruntur ad eoꝛum gencranoe
nem. ¶ MQueritur quare fungi parui qut vocantur tubera.
ſunt melioꝛes d magni.s£aufa eft quia magni abundanrín
bumidirate:que non poteft in eie Gto digeri: fed in paruis
bene poteft oigeri:quianó rantum abundat. (T Queritur
dre poma valet cõtra comeſtionẽ eoꝛum:cum poma fint frí
gida:⁊ ita non cófo:tabüroíseftiuam. Dico qp róne fue fri
giditatis confoztant fromacbum c appetitum allíduntzqui
ſtomachus cófo:tatus pót ſupꝛa oígeftionem feu maliciam
illozum fungozum,
& De capparis.
Appari funt triplicis modi:ẽ radix:frõdes
fructus.omnes ca funt ⁊ ſic.in ſecũdo gra⸗
du:quod eoꝛum teſtatur amarírudo: ponti
s cras ⁊ acumen; idcirco incidunt:diſſoluũt
t mundiicãt ſtomachum a füperfluis: ⁊ mẽſtrua p
uocant: qui vtilioꝛes funt fm medicinam qᷓ Pm cibũ
q: illaudabilis ſunt nutrimẽti: vtpote cboleríci: ni
griq; fanguinis gñatiui: neruos ſtomachi percu⸗
tiunt:vnde elixos opoꝛtet manducari ablata cis a⸗
Qua ⁊ cõditos cũ aceto ⁊ oleo.Qui f cum carne aut
alia re comedi ab aliquo optantur:abſq; coꝛiandro
tion mãducentur:quia coꝛiandri natura pꝛeſtat tẽpe
riem nocumẽto capparoꝛum.
¶ De cepis allijs ⁊ poꝛris.
Ner ,
JA ccrreftricbumída z aquofa:fübriliz aerea
cõponũtur.Que fic poffunt intelligi. Sot
cnim vnum hoꝛum piſtetur ⁊ colerur: z alíquantulü
ín quodam vaſe dimittatur:in fundo calicis fex ter⸗
. r
veftris acumen biis inuenit: 2 fuccus liquoscbs ci
paruo calo:cacreo, Que ínter fc oiffcrützquia cepe
ca.eft in.iiij gradu hu.in.iij.Alliũ ca.⁊ ſic.in.iiij.gra.
Poꝛrus cann.iij.ſic in.ij. Pꝛoinde cepe comefta ci
iui acumine ⁊ humiditate malos ín ſtomacho gene⸗
rat humoꝛes:ſitim:intationem:vẽtoſitatem:capitis
doloꝛem:atq; inſaniã facit fumo cíus caput aſcendẽ
te: ⁊ cerebꝛũ percutiente.vnde aſſueſcentes illud ín
maniã cadunt:⁊ ſomnia terribilia ac melancholica
cernunt:pꝛeſertim fi egritudinem exeuntes illud mà
ducent.Si aũt fim medicinam moderate fim qj opoꝛ
tet mãducetur:caloꝛem inducit:⁊ extenuat:⁊ incidit
humoꝛes groſſos ⁊ viſcoſos: oꝛa venarũ aꝑit: vꝛinã
⁊ menſtrua ꝓuocat:oxiremiam mitigat:appetitum
augmentat:ſuperficiem rarefacit. 3dcírco tudosem
⁊ egeſtionem puocar : vẽtrẽ cũ fuo caloꝛe ⁊ ſiccitate
irritat: fperia cfi faa humiditate augmentat: mala
tf facit nutrimentum.Crudũ tñ comeſtũ:nihil nutri
menti coꝛpoꝛi tribuit, Si elixetur:⁊ aqua pꝛoiecta:
in alia recoquatur: oar nutrimentũ bonũ ⁊ plurimũ:
marime ſi cum pinguiſſima comedat᷑ care: « cũ bo⸗
no condimẽto z odoꝛifero condiat᷑. C Allia vero pa
rum nutrit: funt nociua cholericis: c caloꝛẽ natura
lem babentibus. Que comefta: frígidís ⁊ humidis
naturalícer vꝛinã ꝓuocant:ventrẽꝙ; humectãt:econ
trario ſiccis natura fadunt. Sed vt eoꝝ caloꝛ nibil
conmedentibus inferat nocumri: bís elixentur:dein
de condíantur cum accto t obſomogaro. Sount etiã
fi medicinã:quia moꝛſibus canís rabíofi remedii
pꝛeſtant.Comeſta quoq; foꝛti vino fuperbibito: con
tra ſerpẽtinũ moꝛſum valent:⁊ veneno infectis:⁊ tri
das paſſiões habẽtibus:ſicut tyꝛꝛiaca magna. Oul⸗
tí putant allí maioꝛem ſitim dp cepe gencrare.vnde
peccant:qm̃ non folum ſitim minoꝛem d» ccpe gene
rar:fcd eciam nutlá fitit comcftü impendit:pꝛoinde
a quibuſdã ryzíaca ruſticoꝛum vocatur,
¶ iDe coxandro.
ꝛiandrũ diuerſe vírtutís eft: qð teftan2
7 ESCÀ. B car varicratce fuí faporís:babct ciii ama⸗
3A rírudincm « põticitatem:ideoq; Hippo.
dixit ipᷣm habere caloꝛem ꝓ fua amaritu⸗
dine ⁊ põticitate ſua:dixit eſſe ſtipticũ:vnde dixit:co
riandrum viride calidum cft z conſtipans ventrem
oriremiã mitigãs:qð poft cibii acccptü ſomnũ pᷣſtat
Sʒ diaſcoꝛides intẽdit illð frigidũ effe dixitq; illud
faropbulas diſſoluere: qð Dal. negauit dicẽs ĩpoſſi
bile cffc ſcrophulas frigiditate curariq̃ groſſi funt ⁊
duri bumoꝛis. Dirit iterá (aL. intẽtionẽ diaſ. intelli
— valeo fcropbulas frigiditate curari: ⁊ coꝛiã
rũ frigidũ effc dicẽtis. fapo: cu? amarus eſt:ama⸗
rirudo aũt fignificat caloꝛẽ extenuantem: fed fm ci^
bum ourus digeſtioniq; inobediens. Quod fi mifce
tur cum accro 4 maligranati agreſtis fucco: tẽperiẽ
fumi: vnde caloꝛem ertinguit ſtomachi: fm medici⸗
ꝛam vcro congruit:qꝛ fuccus eius mixtus cum ceru
fa aceto:litbargyro ⁊ oleo ro.fit 5 cał.apoſtemata c
cholericas puftuias. Qð fi miſceatur cum mica pa^
nis ⁊ farina lentis:cõtra eriſipilam oe groſſis bumo
ribus oꝛtã. vnde Diaicoꝛides qo ⁊ Gał.affirmauit
Liber
Opoꝛtet huiuſmodi inquit cataplaſmatis confectio
nem ín ftatu apoftematis non (n initio port: quia in
initio neceffaria eft res infrigidane ⁊ dolozem mitl⸗
gans non diſſoluens t vulnera aperiens.
C ruta.
VUta ouplec eft: domeſtica et ſilueſtris
K7- e Svilucftris ca.cft ⁊ fic. i quarto gradu,
2556 Somcftíca in tertio. vñ oomeftica melíoz
SUC edi igerendum:qꝛvᷣtutẽ incidendi ba
bct; et groſſos vrífcofofas humoꝛes exte⸗
nuandi:vẽtoñtatenr⁊ inflationem offfoluere ventre
humectat: pꝛoinde iuuat inferioꝛa inteſtin
fi coquat eiufqs aposíma potuidetur: toꝛſionem tob
líc:z ventrís oolo:em oc ventofitatceifcofifqs bumo
ribus factum. Rurfus fi coquatur in oleo ⁊ dvftere
€t co factum fucrit: groſſam oíffolnit ventofiratem;
groffifas ec globotis inteſtinis fufpenfam. 3n vino
cocta potuígs data: fit contra hypoſarcam.
Queritur cuius complerionís fimt capparcs.3RTideoz
z cappare efto —— cdam calida z ficca fus
perficialís expanía per totum: ⁊ ín cappare dñatur: & ídeo
quoad banc ponitur ín gradu ca. « fic, £ft alía fubftantía
centralís pauca ⁊ occulta frigi. 7 fic. t quoad bác no poni
i gra. tad bocqó oíat Auicẽ.ꝙ cappares fructificit ficut
eucu.fed idẽtitas fructifications fequitur illam naturam co
pleríonís c&.3Rndeo c oupler eft nñmilitudo. Quedam ma
teríalis t effentialis, Et quedam accidentalis ⁊ foꝛmaus.
Dico ergo ꝙ cappares frucnficát ficut cucumer quátü ad
fo:mam erterio:em:quia babent fructus fimiles 1n fozma
4 ficloquítur Auicẽ.nõ tamen quátum ad materiam nutri
meutalem quce eft cali, ⁊ fic, refpectu capparum. Nota ft
capparís ſumatur vía cibíin magna quantítate tunc oppi»
lat: quia operatur tunc ratione fuc fubftantic: fed fi fuma»
turín pauca quantitate:oeoppilat: quía tunc operatur per
fuam Jesi rta E x au :zctuncoatur vía medi
cine: et non generat fanguinem melancholicum groſſum.
¶ Queritur quare capparis babet ꝓpꝛietatem ín egritu⸗
diüribue ſplenis: c ipfim pꝛopꝛie refpicit: non fic vero alia
membꝛa ficut epar: vt dicuũt iſti verſus. Baudet epar
ſpodio:mace coꝛ:cerebꝛum quoq; muſco. Pulmo liquiritia
ſplen cappare:ſtomachuſq; galanga.Membꝛa quoq; vene
ris congaudent ſatirione. dico qp atota ſpecie reſpicit
ſplenẽ:⁊ in iſtis nó queratur ratio:vt dicit Auĩcẽ.ſed ſoli er
perimento credatur.Sexũda caufa eſt:q; fplen cft frigidus
& ficco: t capparis ca. t ſic. cideo ſplenẽ confoꝛtat:quia of
ferafia ínnaturalie appetit contrariazquia illis (uuatur ⁊re
ducitur ad temperamentum. Item in fplenc eft melancho⸗
lía: vnde receptaculum eft melancbolietpfum oppilantis:t
capparis fua ca. t ſic deoppuat:⁊ cum bocalrcrat fuam ms
li oiferafiá fric fic. Sed nonffic epar refpícitzquía eius fub
ftantíam cito paffibilem oíffolnerctratíone fue calídíratist
ficcitatis. Tertia caufa eft: q: q̃dã funt diuretica fundata m
fubtili ſubſtantia:vt flos genefte:7 femen rappani:⁊ ifta rc
foícitit meinbꝛa remota c ocoppilant ea: qued vero i grof
fà fübftantía vt radír rapbaní: c huiuſmodi ocoppilant m
ba propinqua c ipa refpiciunt. Quedam vero in mediocri
fubftantia vt cappares ⁊ tfta refpiciunt ⁊ ocoppilát mẽbꝛa
media ficut eft ſplen. Nota ꝙ radir — quartum ad
partes ppinquas eft magis diuretica: fed quátum ado
ainquas femeeft magis oiuretici: c fic nó capit Auicẽ. fed
pmo modo: ideo radír eft magis oíuretica capiendo ꝓ fo:
tíus:fed non p:o longius: imo femen, €T Coueritur aufus
compleríonis fit cepe. Solutio : quantum ad —
nem effentíalem ⁊ radicalem eftca.1 ſic Sed quoad acide
talem « fluentem eftcalí. t humi.quia in cepa abundat hu⸗
miditas nitrofa t falía acdidétaliter: ficut patet oe ſenibus
quiradicalíter funtfrigidi 4 ficciztamen accidentaliter funt
busmdi GT Querif vtrum cepa scuerct pu. pblegimarici
Dietarum partícalartum.
ficut dicit Raß. Rñ. perfe tmatenaliter generat cbolerá
cffccriuc tamen C actdentaliter generat ppegma pac vía
qꝛ vroicit [fa:ccpa b5 acumen rónc cuíus pügit ⁊ moꝛdicat
inteſtina € ftomacbum:« facit cibaria ato egre t pblegma
eft pumũ humidũ à cíbo indigeſtũ:vt oicit pbus ín topics,
£ bocmodo loquit 3RaP, Vel oic qp matertatr b5 pplegma
generare: quíavt dicit littera:cepa maxime eft euapozabilis
yndc perviam reumati(mifumi ab ea refoluri petunt caput
Scd oicit Haly.ꝙ quando afcendüt reumara calida deſcẽ⸗
duntrcumata frigida:⁊ (ta oefcendédo conuertürur hmõi
fumi in pplesma, Iota qxcpa nocet cerebzo, Una cá cft:qz
vt dicit Bal cepa babet propzieratem ínficiendi cerebzum
X íta nocendi, Secũda caufa cft quam tãgit littera:quia eft
maríme euopozatíua: 7 íta capur replet z eius miríngas oi
ſtendit. Itein babctacumem rationc cuíus ipm moꝛdicat
c pungit:fcd abextra adminiſtratũ non eft ita euapoꝛatiuũ
t — — e :fed — fuc fubftan :
tic Gto euapo:abilis; t quando ab extra applicatur nó eu:
—— diſſoluit. ££cfi arguas Pc peto (lia que va»
lent extra valent íntra;vi que cito putrefiunt cxtra cintra
igitur fi fuccus cepe exterius applícatus capiti oolozem ei?
mitigat:vt oicít Auicẽ. fequitur ꝙ ⁊ intra fumpt?, Solutio
Bab antelligit de illis que pꝛincipaliter aguntzvt oe media
nis:⁊ non de illis que agunt ⁊ patiũtur vt cepa. ¶ uerit
q̃re cepa ⁊ alia hmoi acumĩa hñtiavt allia:exteriꝰ emplaſtra
ta faciunt rupturam: non autem interius quádo comedun
tur:cum ramen membꝛa interioꝛa fint paffibilioza exterioꝛi
bus. Una caufa eft; quía ſicut vult uice medicize eft age⸗
re: abi vcro pati, cii ergo extra, emplaftrata adminiftrant
in vía medíane: igi£. f5 intra adminiftran£ vía cibi cppter
bocnon agunt:imo patíun£ ⁊ nutrit. tem intus recept.
multiplici oígeftíone degerũtur:⁊ a ſuã ꝓpꝛia natura fpoe
liantur ⁊ maxime alterantur. Secunda caufa eft quà tãgit
Babð.ſcz abüdátia pblegmatis i ftomacbo que eis occurrit
íparepzimendo non autem fic quando extra applicantur,
Tertia caufa eft: quía in ftomacbo vadunt per concauítate
eius:non tangédo ſubſtantiam eiue: ficut tangunt cutem:
quàdo extra emplaftran£, t omnis actio fit per contactum
vt dicit Ariſt.Quarta cauta eft quam tangit Babł.quia:diu
zpermagnum tempus moꝛantur ſupꝛa cutem:non autem
inftomacbo:t omne agens requirit tempus ocbírum ad
fuam operationé:igitur. £o níinta caufa eft admírtio humo⸗
ram aim eís inftomacbo cC: Hota q cepa valetin paſſioni⸗
bus oculo:um:quía eft abfterfiua:quía calida 7 ficca. Sec
da caufa eft:quia fm Ariſto.in oe celoz mundozin anterioꝛi
parte cerebꝛi omncs fenfus funt fituarí: quia ergo cepa er»
tra applicata ratione fui acumimis mundificat cerebzi parte
anteriozem perlacb:ymas muat oculos : fed abintra dicta
euapozat: z tdeo nocet. (T Queritur quare cepa valet in fes
to:e oꝛis. Rñdeo q feto: oꝛis quandoq; caufat vício —
líum:vt ín pryficís ⁊ lepzofis:c iſte non pᷣoteſt curari.Aliqñ
caufatur cc mala complexione ftomacbi fiue bumoz vicio:
c iftc fcto: manifeftatur ante cíibum:z per potum víni odo?
fcri ſedat᷑. Tertio modo caufatur vicio cerebꝛi vt ꝓpter hu.
co:xuptum eriftentem in cereb;o: ende quando aer attrabi
tur per nares vna poꝛtio currit ad cerebꝛum: ⁊ fec oeferc
alíquíd de odoꝛe illius humoꝛis putnidi : quádo crpiratur
alía vero pare aeris currit ad coz: talís feto: curatur p me
dicínas ad boc valentes:2 per aromaticas ſpecies.Quarto
modo caufatur vicio gingiuarum putridarum: « bic feda£
perabfterfiua odozíferavt per galangá.boc modo caufatur
ppterbumo:es putridos eriftentes in ſtomacho:⁊ bunc fe
toem remouetcepa:quía incidit z diuidit rone fue calidita
tis. &ficcitatis illos bumo:es:c ungit ſtomachum ad (los
ecpellendum."IHota ꝙ cepa lubzicat ventrem ratione fuí
acuminis:quo pungít z mo:dícat ftomacpum 4 ſtimulat:⁊
ifta oc caufa tranfimitti£ cbolera iuuatiua ad inteftína ad er
citandum erpulfiuam: vt volunt auctozes. Secunda caufa
cft quía babet ce bumíditates nítrofam lubꝛicatiuam: qz
omne bumídum lubꝛicatiuum. Nota virerius q cepa cu»
da plus impꝛimit vía medíane 7 cocta via cibi. ¶ uerit
que allia fint calídíoza; aut nata iti regione calida aut gis
S o.cttt.
da. Solutio qp in frigida ratione conftríctionis poꝛoꝛum ef
recufionis ⁊ enionís caloꝛis naturalis:fcd tn calida regios
ne fitecbalatio 7 tractio calozíe naturalis ad czterioza. £t
fi arguatur ꝙ Serapion dicit qp calo: naturalis iuuatura ce
lefh:igitur, Diſtinguendũ eftzquia intelligit quando caloz
naturalis eftocbilis:quia quando eft toꝛtis ocftruitur à ca»
lo:e celeftí qui píus eſt non deſtruens ocbilem: fed foztem.
fibi refiftétem caloꝛem.Etcauſa buius eſt:quia quanto ali⸗
quid impꝛimens inuenit materiam magis rcfiftente tanto
fo:tius unpzimitzc ppter boc aqua calida dtius cõgelatur
d frigida:igitur cum calo: fit foꝛtis in alie: igitur eum de⸗
biutatznó fic vero in by drope:quía eft caloz naturalis debi
lis.&lel oic qp S intellígit quado calo: naturalis agit
ín materiam moꝛbi non cibi. Vel otc ꝙ ocperacadé£ ads
muatocbilitando fuum cótrarium: vt in bedrope: z nó ad
dendo in calozem naturalem oc per ſe. zr vtrum
allia valeant contra fitun:vt dicit oat. in oc fimplid medi
cina. Reipondeo qp fitis caufatur quandoq; erinaninone
membzozum:vt patet in ieiunantibus:⁊ ita fedatur per po
tum víni. Secũdo modo per calefactionem remoro:um mé
b:o:um:ficut renum: (ta non poteft ledari nifi per potum
aque frigide mixte cum aceto:quia acetum fact 2 Quam pes
netrare vfqs ad reneszque eft obtufe fubfrantic.Zertio mo
do caufatur fitis er mala complexione ftomacbi fine vico
humoꝝ:⁊ ifta per potum aque frigide curatur. Zflio modo
caufatur fitis ppter fupercalefaenonem aeris frigidi ſpũa
lm fine pu. vicio:⁊ ifta fedatur per attractionem aeris fri»
gidi: vtoicit Conſtantinus. Quinto modo caufatur ppter
abundantiam male matcric ín ftomacbo vcl fptríruaubus
exiſtentis:⁊ ficcaufarur per alliũ:quia ratíone fue calídira»
tís « ficcitatis abſtergit ⁊ mundificat t incidir huiuſmodi
malam materiam firím caufantem: 7 fic loquítur £Salloco
allegato: ficnon eft incõueneins cp alza cauſent fitm vno
modo ⁊ fcdent aluo modo. £t fic allia magis babent fedare
finm qᷓ cepa:quía magis abfterfiua 4T Queruurvtrumva
lent contravenenumzaum "3Plarearius dicat qp fünr reziaca
ruftico;um: c innuit ꝙ valet contra omniavenena, Reſpon
deo qp valent effectiue contra omnia venena:quía inddunt
« conſumunt:ſed fo:zmaliter nó: qꝛ nó valet boc modo cone
tra venena calida KT uerirur cuius complerionís fint co»
riandra. Rñdeo ꝙ quárum ad ouplicem fubftannan fuper
ficialem funt calida 7 ficca: ín iftafundat amaritudo quà
babét: ⁊ ratione iſtius oifloluür emata: fed quantum
ad fubftantiam cenrralem funt frigida et ficca. et quan»
tum ad iftam loquítur diaſcoꝛides qui dicit qp funt ſtipti
¶ TMota ꝙ ruta valer contra ſtuxũ fanguinis ipm octiccan
do t confümendo : z ctíam cauterisando cum fircalidaet
ficca:non aurem valet condenfando intrigidando zc. Tiota
virerius ꝙ valetcontra facrum ignem abftergendo t mun»
diñcãdo ratíone ca. fic. fuc: nonvalct alterando.IBora e»
domeſticum eiufderm fpecici eft calí, fitueftrí: fed non eft vc
rum oe illis que ſunt diuerſe fpeciei ficut ruta filueftris et.
oomceftica. QT Querit᷑ Qrezmuttela querit rutam:⁊ fricat fe
aum ruta quando vult pugnare cótra ſerpentem.⁊ quid
lupi inquirunt eam adacuendum oentes: z bufo feniculi
reaiperandum vifum: vt dicit pbus ín libꝛo de animalio
bus.3Refpondeo q ficut falíua bominis ieiuni ett venena
contra bufones: quia eis contrariatur a tora fpecie, Simi⸗
liter c ruta cít venenum contra ferpentem:2 iſta animalia
bita babent cautclas innatas: z boc ratione ſue vilitatis
refpectu bominis qui non habet illas innatas: imo acquift
tas. Glel oícendum quía ruta eft diſſolutiua: ⁊ ferpens eft
ocbilis coagulationis quare ferperem inzerticit ratione ſui
bo:nbílis odoꝛis etíam quem ferpentes fugiunt. uc»
ntur quare dicitur:Ruta virís venerem minuit mulieribꝰ
auget. 3Ratio eft quia coitus confiftit in remperamento:c
mulierũ frígidítatem 7 bumidicatem oiftemperatam ruta
redudirad temperamentum: ígitur. Unde dicit pbus ꝙ mu
lieres plus appetnt coítum ín eſtate d in byeme:quiaim
eftate téperantur per calíditatem ⁊ ficaratem eftaris: fed
viri funt minime otftemperati ifto dutemperamẽto.
L
¶ De qmino.
xyminũ calidi eft in tertio gradu: ſiccũ in
fecũdo:vẽtoſitatem diſſoliũt:doloꝛemven
tris c toꝛſionem placat. coctum cum ciba
"TIS ventofiratem generantíbus cam tépe
rat.Simili modo boc faciunt nígelle.babent aurem
nígelle aliam piopzictate : quía occidunt lumbꝛicos
fi potentur,
¶ De ancto,
2 ner cali eſt in fi. feciidi gra.ſic. in medio.
3 [* ventofitatem ⁊ inflationem c tumoꝛem oif
NS w)foluit. cnins rami ſi in olco cocti fucrint; oí
omitiganzfomsam pictas umida po»
ꝛioſos mitigant:ſomnum pꝛeſtant:
— — ꝑducunt. Semen eius Dic
vꝛinam paocat c lac augmentat: ventrem oc humo⸗
yum patredinc iüdíficat:oolosem ⁊ tumoꝛem labo
rẽq; diſſoluit:babet etia ppꝛietatẽ cxtinguẽdi fingul
tum oe plenítudinc. Miod fi vꝛatur fit cali.⁊ fic. in
tertío gradi. valet contra vulnera putrcfacta ⁊ oí
turna in veretro mata.
€ De canit.
zzz Ziruí cali. eft ⁊ ſic.in tertio gra. bs aliquan
d acuminis. vnde congruit frigidos
burmozes babentibus:vcntotitatem expel⸗
lit: digeſtiuam vím confoꝛtat: vꝛinam pꝛo⸗
uocat:lumbꝛicos ct cucurbitinos expellit.
nedicinã:quia ſi immiſcet᷑ ín electuario
optimum fit cotra diuturnam tuſſim:que oe groſſis
humoꝛibꝰeſt.⁊ pectus:pulmonẽ:⁊ ſfomachum devi
fcofo pplegmate mundificat; ventríe inflationem ct
ventoſitatem aufert; vsinam puocat,
€ De zinzibere.
IInʒiber ca. cft ín tertio gradu; humidi⸗
eftificatur:quía putredíni appara
1 : vtile eft frigidis: ventrem ſol⸗
- uit:bumídiraté ocficcat: digeſtiuam vir⸗
tutem adiuuat:ventrem humectat.
c cinamomo
rad du ttomachum confortat: quía aromati
2ccroco.
"IRocus ca.eft 4 fic.ín pꝛimo gradu: ftoma2
chum confoꝛtat:epatis oppilationem ape⸗
rit: anheloſos iuuat: vꝛinain ⁊ menſtruap⸗
uocat:⁊ ac oque oia confoꝛtat.
MEN
C
De maſtice.
P2 mW atit ca.cft ⁊ fic. ĩ ſecũdo gradu:ſtomachũ
| — puocat:⁊ indigeſtioncm
¶ De ſmapi.
— EE
— *
Liber
o» 3napis ca.ẽ c ſicĩ medio quarti gradus
J^ pumiditaté capitis z ſtomachi ocliccar,
£334 Q? (i cum blítis eſui detur: tomachum
emet oc groflis humoꝛibus mundificar villis
cius fc adnectentibus.
uiter res calíde c humide. Mec ſuxum materie crude ad lo
cum repercutiendo ⁊ conſtringendo poꝛos membꝛi apoſte
matí: q: boc modo repercuffiua maturát. ([ Querit᷑ vtrũ
anetum augtmentet lac, Solutio ꝙ quedáaugmentant lacz
« generant materíaliter: ficut bona dbaria: quedam vero
excitatiue:vt continua attractio mamille. Inde oícit pbusz
qp per cótinuam tractionem poteft vir etíam puella baberc
lac: quia ín illa cótínua attracríone fit 00lo:; ct ficut foꝛtis
doloꝛ pzouocat reuma: vnde humoꝛes fluunt ad mamillas
tibi per naturas mamillarum im lac conuertuntur.Quedã
generãt lac pungédo mamíllá: vt oícit Ariſto.ꝙ fricatio ma
millarum cũ v:tica generat lacin mamillis. ucdam vero
faciendo penetrare fanguinem ad mamillas:⁊ ficca. t fic.c
omnía diuretica:ſicut anetum augmentant lac. Item aliqũ
— tráfit? ſanguinis menſtrui ad mamillas ꝓpterven
tofitatem groſſam exiftentem mter mamillas et matricem
⁊ illos meatus oppilantem:7 boc modo adbucanctum
nerat fiue augmentat lac: nó tamen fperma: imo diminuit
quía eft ín pauca quantítatc rcfpectu lactis t magis pafli*
bilís:róne cuius citius confumítur z ocficcatur ab ancto,
K[ Queritur quarc anecum fcdat ctamenvomt
tü ꝓcurat.Cã huiꝰ eft: q: fingult? caufatur er vetofitatc in
terciufa inttr partes fiue parietes ftomacbi quá natura ín
tendit expellere: c ficeurat ã anctum confumedo: €
ctiá potus.vnde dicit pbus ꝙ pluuía abfcindit magnũ vent
tum per viam:qꝛ ventus eft cx ventofitate magna
t pluuía ratíone fue bumidirans babet illam abfcindere.
Scd vomitum habet anetum pcurarc; quía ogtur ſtoma⸗
plectoꝛico refoluítzt non poteft cófitmere: cti nó fit tate
calidiratis «p cófumat:q: non eft cali.niñ in fccundo gradu:
facitergo qð põt.diſſoluit fumos quí reſoluti taciũt pbára»
ftíci repletioné im oꝛe ſtomachi: c ftomacbus tunc fentiens
poametum euomit. Sed ventofitatc confumit ín finguita
q; (lia ventofitas eratiam generata: faalius eft conſume⸗
rctantümodo d refotuere z confumcre fimul; IBota ꝙ vo»
mítus pꝛouocat multis modis. Uno modo pbantaftice re
endo os ftomacbi ficut anetum.Quedã vo retinendo ín
macbovtrapban?.£Quedá faciendo fupnatare in oꝛe fto
macbí:vt omnia vnctuoſa. Quedã rónc fue quantitatis.⁊
ficbocent pzactíci doctoꝛes in ftomacbo fo:ti ⁊ oiffiale vos
menti puocare vomitum poft multa cibaría:quía tunc non
*
eft tomacpus ita auídus ín retinédo cibum ficut ante cibi
vnde poft aburn facilius euomit.Quedã vcro vomitũ puo
eant atirabédo humoꝛes fiue fuperfiuitates ad ſtomachũ
ficut funt medicine vomice:⁊ ifte ſunt toꝛtes:qꝛ tà a partib?
ppings d remotis attrabüt. IBota ꝙ ameos vt dicit aucto:
vetofitate expellit ín coꝛpoꝛe iam giiatá: nó tamen in coꝛpo
rcnódum generatá:quia non eft potens refoluere t confu?
mere fimul ppter fuam debilem calíditatem:fed bene cõſu
mercíam generata. ¶ Queritur vtri piper cópctatín re⸗
gimine fanitatis, Itẽ querit quare omnía frigida ín quare
to gradu funt venena er iuſqamus opiũ:ſed calida ín quar
to gradu non ficut píper. Solutio íftius manifeftabit folu
tione alteri?: quare dico cp vna caufa eft: q:calídi eft amio
cũ nature:frigidũ vero nó, 9a caufa eſt:quia et dicit Ari
ſto.viuere eft motus ſpũalis a centro ad circũferẽtiam: mo»
ri vcro ecótra, ende oicit ꝙ vita cft pꝛimo un coꝛde:⁊ poftea
diffunditur a coꝛde ad alía mẽbꝛa. Item vltimo eft vita in
coꝛde:qꝛ vltimü qð moꝛit᷑ eft coz:q: calo: naturalís ĩ vltimo
refugit ad co: táipad fud minerã Pm qð recitat zal. q: ipe
pofuit manũ ſuã ín aĩali mo:tuo turta co: interius:⁊ inue
niíttantum calo:em qp mirus fuit: q: igitur calidum mouet
motu vite: 7 frigidũ econtra:ígitur. Zertía caufa eft melioꝛ
« fübtilío::q: queda eft complerio bumana radicals: iſta
eft interverũ temperamétü ⁊ pꝛimũ gradũ.Quedã eft com
plexio flués que eft eleuata vſq; ad ſecũdũ gradum. vn eſt
ca.⁊ bu.ín ſecũdo gradu. Undẽ dico ꝙ calida ín quarto sra
du non diſtant a cõplexione bumana fluente nifi per duos
gra. ppter bocnon funt venena. Sed frigida ín quarto oí
ftát a copleríone bumana fluẽte p fer gra. quta p quartuoz
pꝛima oíftanz a cóplezione fluente, Itẽ a vero téperaméto
fiue radicali:qui eft ínter teperamentü ⁊ pꝛimũ gra. oiftàt
p vnü gra. c ecõuerſo radicali oíftat a fiuente per enti: et
íta frigida ín quarto maríme oiftant a cópleríone bumana
Doterqat marímam contrarícratem funt venena refpectu.
pleríoís bumance. Et ſic ad argumẽtũ dicit ꝙ piper c ca
lida in quarto gra. fanís competüt ín parua quátitate. 7 tu
obíjcis oe magna quantitate qñ arguis ꝙ ca. ín quarto de⸗
ftraüt fenfum. Vel oíc cp ca.ín quarto cópetüt cii alijs ciba⸗
ríja t non per íe.£t nó ſic de eufo:bío: q: € venenum a tota
fpecie c non piper:ſed ſolũ róne cóplerionís, Sed ifta folus
tio nibil valet: qz litbargypꝛũ ⁊ fulpbur funt venena a am
rione ⁊ nó tamena jppiictatc:ergo c fimüiter píper. dco
Dicas p lítbargy:ti z fülpbur funt venena rõe fue fubfrátie
groffe que nó poteft a natura coꝛrigi ficut ſubſtãtia píperís
que eft ſubtilis: ⁊ pcr cõſequens pafübilis, Et de cufobío
dic ꝙ d'uis fundet᷑ ín ſubſtantia fubtilí: oic ramen qꝛ gñat
ex fupfiuitate arboꝛis cũ fit eius gũmi:ideo eft venenũ:nõ
aũt piper: q: nó gñatur er fupfluitate arboꝛis cá fit fructꝰ
nutritus er purioꝛi parte nutrimenti arboꝛis. Vel oic qp eus
fo:bit receptum ín coꝛpoꝛe cíto penctrat: ⁊ nonpoteft erpe
«tarc actione nature:ſed piper multii moꝛat᷑:igit᷑ ¶ Quie⸗
ritur vtrum oce fpecies píperís ficur leucoptper:zmacropio
perzmelanopiper fint cóplerionis e(ufde.vide£ ꝙ ſic:cũ fint
eufdé arbozís ſm Plateariũ: 5 cóplerio eft vía ad fpecié:
igitur. 3n Zꝛium eft Auicẽ.dicẽs ꝙ piper albũ ⁊ longũ ca. t
bu.eft ín ſecũdo gradu ⁊ nigrum ín quarto. Rñdeo v quá»
tum ad compleríoné radicale funt eiufde cóplerionis:« ifta.
c&plezto ragiealis eft vía ín fpecie, Sed quárum ad fluente
quc quotidie ofuerfificatur non funt eiuſdẽ cõplexionis:q:
píper:fed piper affoaat fibi ſiccitatẽ: ergo multomagie ct
T exber.n Sum cft aucto: dicens ꝙ eft ca. c bu. Item ci»
to putrefiz, vt dicit Ira: f5 mater putredinis cft bumidiras:
ígi£. Solutio: q: radícaliter eft ca. c fic.c ſic intelligit Auicẽ.
fluenter tamen cit phumcũ:qꝛ multũ abundat ín bumídita
tercum fir radír latitans fab terraznec poffit ad plen& caloz
ceieftis oigerens impꝛimere nec ilã bumíduate cofumere
fist facítin pipere quod exponitur aeri zd argumẽtũ igit
dicitar ꝙ 5insiber plus caletaar.i.tardíus ⁊ fo:t: fed aznsí
ber plus calcfacit.L.citius.f£t poſſemus dicere ad argumen
tum ín 2:ium qp ila humiditas non eft naturalis: idco ciro
putrefizzlRota ꝙ 5insiber coftipar fi detur in magna quáti»
tàte:2 fic intelligit uice, loques aucrozitate Zlcáne, 4 eriá
fi oeturventri conftipato a fedibus ourís. Sed cõſtipato ab
bumo:ibus vifcofis larat cos incidendo c diſſoluẽdo. etiá
róne fue humiditatis lubꝛicat:⁊ rone fuí acuminis pungen
do inteftína etiã laxat ficintelligit ira. 4T it oc boc
q3oicit Auicẽ. ꝙ piper laxat ecótrario mó qp ícamonea: qd
eft boc oictu, 3Rndco ꝙ fcamonea in modica quantitate
fumpta reftríngitzficut narrat Sab .de quod inuene d erat
coftipatus: c fumpfit parũ oe fcamonea à feces deſiccauit:
fcd ín fenecture habuit ppetuti ⁊ immoderatü ſuxũ.econ⸗
ucrío eft oe sinsiberezq: in modíca quátitate fumprü laratz
quía tunc per bumiditatẽ tẽperatur:ſed m magna quãtita⸗
te fampti ocficcat conftipat róne fue magne calidíratís
"Bota qp sinsiber rone fue humiditatis remollit maculã ocu
lo:um:t róne fue caliditatis abftergit: indidit c oiuidit ma»
culam. oícit iba d babent 9tutes innatas melíus ope»
rárur: sinsiber babet iítas ouas innatas:igitur. TMue⸗
rírur quare cynamomũ bonũ odoꝛes facit:garioftu vero ge
nerant fetoꝛẽ ín 03e. s£aufa eft: q: cynamomũ boní odoꝛis
eftzimpzimir odo: in humido ſaliuali: ende tantum confu»
mit quantum refoluít: fed gariofili licet bonũ odoꝛẽ impꝛi⸗
mãt in humido (aliualízcum tamennon tantü cófumát quá
tum reſoluũt:illud quod reſoluitur inuifcatur inter oenteg
c Gíngiuas:c ideo putrefit:c fic fetoze senerát (T Ste que
ritur quare frequẽs vfus ⁊ continuus tftarum ſpecierũ aro
maticarü generat ferozem anhelitus tamen paucus t nó
frequens generat boni. Ratio eft:a: que nimis frequẽtã⸗
tur plus refoluunt qᷓ confümant: itur. ¶ Quent quare
coꝛtex ſubtilis cynamomi melio: eft groſſo. Cã eſt:qꝛ cyna⸗
momũ eft coꝛtet arboꝛis affatus ex fuperfluirate nutrimẽti
arbo:ís: t ita quãto aroflio: tantomagis atteſtat᷑ impurita
ti 2 econtra. Secunda cauía: qz coꝛtex fubtilis atteſtat plan
te iuueni:groſſus vero antique:f5 in — eft maíoz
caloꝛ: ⁊ íta ſubtilioꝛ ⁊ magis digerit᷑ d gro us. QT Querit
quarc cynamomũ cito ————— eſt:q:
Liher
ñignificat pꝛiuationem burmidítatis: róne arius laudabaf.
KL De croco quero vnicü: quare ocfectar ftomacbü: tame
mapime confoztat coz. ld poc dico frm Auicẽ. Crocus dire
cte opponitur acetoñtati:⁊ q: acetoſa pabét ftomacbü con
fo:tare: igit. fed q: eftaromaticus: cola aromarica babet
£01 confoztarczigit. Item penetratiuus eft c oinifiuus per
miníma:c ppter bocrecreando ſpũs confo:tat virtutem vi
talem cuíus domiciliũ eft co: q[ (Queritur quarc maſtix eft
frenü fcamonec.i£aufa eft: q: &m Bał.ſuꝑ pnoftias:ois
medicina (camoneata nocet ftomacbo: ⁊ maſtix inter oria
gũma ftomacbum confo:rar: ideoínterponit fc ínter ftoma
chũ ⁊ fcamoncà ne ci noceat; c ideo fcamonca debet grofío
modo pulueriʒari:⁊ maftír ſubtiliſime hac de caufa:c ctia
Q: meli? attrabeta longinquis fic: necira poterit adberere
víllis ſtomachi:vt excoꝛiet ipᷣm. ¶ Iota qp finapis ſtringit
ꝛinã t egeftioné piocatzq: rone caliditatis ſue ⁊ acuminis
pungit inteſtina:⁊ cõſumit materiã vꝛine.Et nota qp nocet
cerebꝛo:⁊ ſcðo naribus róne ſube fuc euapoꝛabilis maxime
1dco fumi acuti ab co rcfoluti petũt caput moꝛdicãdo: ccc
rebꝛũ ſentiens ſuũ nocumentàü repellit eos ad nares:igitur
earücule em nari marímc funt fenfibües. ([ Querit qua
re ſinapis cerebzum iuuat: ſpũalia vcro ledit: ecótrario ett
de alitjs c eruca:íurta illi vfum, &ilia pecrozibus pꝛoſunt:
cercbioqs finapís. Cauſa eft:q: ſinapis eft ſubtilis ſubſtan⸗
tie c euapozabilis; vnde fumi ab co reſoluũtur calídí ⁊ ficci
qui alterant malam diſcrañam cerebei frí, « bu. pofteatüc
põt caput cito ſe exonerare ab iliis fumis: tranfm ad
narce:cü fint ſubtiles.Sʒ in ſtomacho nó mozant rõne fuc
fubtilitatis: € ppter bocnó poffunt impꝛimere in ſpũalibꝰ
⁊ ppter bociuuantcerebzt : finapis tñ nocet ſpũalibꝰ: fed
ecouerfo eft oc alls eruca c alijs scuminibus:q: oure funt
fubftátie « grofíc:c nó cito cuapoꝛant: vude oíu mozanf in
ftomacbo: tunc ĩmpꝛimũt ín fpüalibus fi tarde cuapozant
ad cereb:ü:t qñ ad ipm euapozát: non poteft fc cito cxone
rare ab íllío:tdeo ledunt ccrcozü ⁊ iuuant fpüalia,
(EL 2x accto.
ff ctum moderate ínfrígidat ⁊ fo:títer oe?
RÀ Ri üiccat caufa ocfecríonis fuc frigiditatis : qz
MI oeouabus componitur naturis.frígidítate
c3 vidclicet effentialí que p fui acctofitate cft,
ct accidentali humiditate acquitira oc ebullítione z
putredíne. omne ením acerum cft ín ínitío dulce:ſed
eur coquitur caloze folis ⁊ acrís c ebulliens non
babucrít vim qua cuftodíat: putreſcit: ⁊ excoquitur
eius liquoꝛ: c in acetoſitatem vertitur.ideoq; acetũ
infrigidat ín pꝛimo gradu: et deſiccat in tertio:vnde
pptcr fue humiditatis c frigiditatis debilitatẽ per⸗
foꝛat velociter coꝛpus vſq; ad loca remota: facit ibi
itii qð i vino iam fecerat.Cã ſubtilitat cft caloꝛ que
acátierat ab ebullitione.Ceteri vero liquoꝛes nó ba
bent ülam ſubtilitatem fimíli modo: ficut vue agre
ftis líquo: er maligranati:pomiq; citrini c ſimilium.
boum accio plus in vicinis dp in longinquis operat
locis.vnde Galł. volens ftemacbírefrigerare caloꝛẽ
aut membꝛa fibí vicina: maloꝛumgranatoꝛum ſuc⸗
cum:autvue amare:aut pomi citrini accipiebat:vtile
enim eſt:quia ín ftomacbo moꝛantur pptcr fimplici
tatem frigidiratis eoꝛum. Volenti quidem refrige⸗
rare membꝛa a ftomacbo remota : coucniens cft ace
tum:baber enim vím víam faciẽtem:qua ad loca lon
ginqua dirigitur:idcirco eft diſſolutiuum ⁊ ertenua
tiuũ:quod calefactiuũ potui datũ: oꝛthomiã haben⸗
tibus ſubuenit:⁊ ſanguinem ⁊ lac coagulatum in ſto
macho diſſoluit: fit contra venenofa 7. moꝛtem infe⸗
reutia:ſũcut eſt opium:iuſquiamus:ceufoꝛbium ⁊ fimi
lia:diuturne tuſſientibus er phlegmate occurrit: no
cet tt nouiter tuſſientibus: tuſſi maxime ficca cxagi⸗
tarís:q fi coquatur cum cibis:vel aliqua re mandu⸗
cccur:erít ſtomachi confoꝛtatiuum:appetibilem vim
excitat ⁊ augmentat: maliſq; repugnat humoꝛibus
ad ſtomachum "elo obi |
Nitem babet mundantermz colantem: pectus
A enim purificat: pulmone atqs ftomacbum
. «Ex file. )
71! calefacit moderate multũq; ocficcatz
3$: copofitum cft cc duabus qualítaribus
vr) vna cft colatína cr íncifiua: alera vero
Aeſt coadunatiua : — quevtreq;
deſiccantes fant. Ideoq; fal deſiccat in tertio gra.ca
lcfacit iu fecũdo. qõ ramen duobus modis eſt Me⸗
tallinũ vídelicet ⁊ marinum. Marinũ autem fit in
lacubus: quag falinas vocar;ve fit oc aqua
maris eftiuo caloꝛe Hetallinum laudabilius
eſt marime q3 caret lapidibꝰ:⁊ c clarum obtuſum ct
equale Odariuum vero bonum cft (i (it candidũ.nõ
tii quale metallinũ.vñ Dia. Sal metallinũ fozti? cft
marítio. Vader! reed eit illoz fo:
equale. 3n initio diſſoluunt ⁊ müdíficant groflozz fu
ꝑfluitatẽ ⁊ putrídoz bumom.ocínde que ex cís re
manent octiccant ⁊conſumunt:quibus finítis natu⸗
ralem coꝛpoꝛis coadunãt humiditatem:⁊ conftrícta
conferuant;c poꝛos cutis daudunt: vt illa humidi⸗
tas putredini non apparct.Pm medicinam non con?
fer&t.o3t em̃ cibis condimentum: fapozitatem atqs
acceptabilitatẽ oígeftíu3 vim adiuuantem.
¶ Superius determinauit auctoꝛ de condimentis ſolidis
fiue oe illis que habent ſuum eſſe a natura: bíc autem oc
liquídís que pabent (uum effc ab arte vt aceto. ¶ Querit
vtrum fapo: in aqua falfa fita pp:ía natura ipfius: vídcE
q non:qꝛ oícít pbus ín libzo oe fenfu ⁊ fenfato: «p aqua cft
materiale prinapíum ad omnes faposes: fed nullum rale
babct fapozem a ꝓpꝛia natura:quía indifferenter fe babet
ad omnes faposes:neqp f: babctfm pbmigitur. Se
cunda ratio:ſapoꝛ eft paſſio nutrimenti: vt dicit :erqo
auod caret nutriméto caret fapose: quía pzop:ia paſſio nõ
cparatur a fubíecto : fed aqua non nutrít cum fit funplerz
vt oícit yfaac in dietis vniuerfalibus drca pꝛincipiũ: ergo
aqua non babet fapozem. Zertía caufa eft; quia omnía cle»
menta carent fapoze vt dicit pbus. Quarta caufa cft: quía
qualitates pꝛioꝛes funt in elementis: t in illis qualítatibus
folum quibus eleméta funt contenta: iores vero qua
litates funt ín mirtis ct bas fequíturfapo: ficut effectue
p:opzíam caufam : ígitur. Quinta caufa: aqua eft mate»
ría t píncipuim omniũ fapozum: ergo babet fapozem quí
eft p:triaj omnium fapozum: huiuſmodi autem cft fa»
po: ínfipidus fm yfaac:erao aqua falfa eft infipida effenría
literad mínue:fed fapo: (nfipidus non eft fapo: nífi abufis
uc ⁊ pꝛiuatiue cii fit matería ad omnes faposco: 7 hic ſapoꝛ
Dietarum particularium.
in omni aqua:igitur.Adoppoſitum:ſapoꝛ eft ſequela cõ
be ionis ct finmat fuam fpx fem £m y faac. ende non oere»
Doait comptegtonem: fs femper cai fequítur: aliter enim
non cófinnarct co ionis fpeciem: fed cóplerio frigida
'etbumída materialiter eft ín aqua falfa:ergo ín eadem erít
ſapoꝛ. Sitem colo: plus diſtat a complerione d fapo: vel ab
'elemétis:quia fapo: firmat complerionem: nó atit coloz: f$
coloꝛ € cóplerio cft ín elementis: crgo c fapo: : igif fapoz
eft ín aqua:ꝙ colo: fitín elemẽtis p5:q: platooíftinguebat
elementa per fapo:es: ergo fim complepionem colo: eft in
elementis. 3Rcfpondeo ꝙ aqua falfa non eft alicuius ſapo⸗
ris $m faam natura. vnde dicit pbus ꝙ omnes aque in pzín
«ipio fui fucrunt dulces vel inſalſe.Ad — in contrarium
dico ꝙ cõplexio eft duplex. Una que eft combinatio duarũ
qualitatum:⁊ bec ín elemẽtis.Alia eft que reſultat ez com»
míctióequalítatum elementoz ín mixto:⁊ bec cft in mixtis
Thanc complexionem fequitur fapoz ⁊ non pꝛimam oe qua
Ad fecundum dico q colo: vro modo dicitur ertres
mitas perfpicuí cuiuſſibet coꝛpoꝛis ficut luminis:ct boc
modo colo: eft in elementís € ín coꝛpoꝛibꝰ fuperceleftib?,
Alio modo oicitur ertremítas perfpicut ín coꝛpoꝛe termina
to:⁊ boc modo eft ín mixtis:⁊ bíc colo: fequitur compleríoe
nem mixti:non aiitem clementozum. ¶ Queritur quomo
do generctur falfedo ín mari feu ín aqua.s£t vídetur cp non
a caloꝛe ſolis: quía dicit pbus in libꝛo de fenfu ⁊ fenfato: p
nullus fapo: poteft generari ex actiõe caloꝛis ſolis ín aqua
maris:⁊ anullo alío generatur falfedo ín marí: ſicut dicunt
ilofopbi: ergofalfedo in marí a natura ꝓpꝛia c non a ca»
ze folis caufatur, Secndo:fapo:es fiunt per víam dige⸗
ſtionis:ſed aqua marís nullo modo oígeritur a caloze folis
ígitur. Tertio:dicit pbs ín libꝛo oe fenfu fenfato:z ín libꝛo
vegetabilium:q coꝛpoꝛa fapozofa pinguia funt ⁊ nutríunt
fcd aqua maris nec nutrít nec tmpinguat $m pbm: ergo
non eft (3pozofa: ergo non recipit falfedínem a caloze fous.
Contrarium oícit phat IDaly ín cõmento:ꝙ falfedo eft im
mari pptcr aduftionem factam in ipfa a caloze ſolis.Solu⸗
tío $t pbm er actione caloꝛis folis 7 reuerberatione radíos
rumípfius ſupꝛa mare refoluuntur partes fubtilee maris
z remanent terreſtres que permirte cum aqua marís effi
ciunt ipfum ſalſum.Ad rationem in contrarium dico qp non
fufficit fubftátia aque maris ad babendam falfedínem: fed
adbuc requirit᷑ ꝙ partes terrgftree ctadufte per calozem
folis cómífceantur cum ipfa aqua: reducant ipam falfedi?
nem:ficut patet ín cínere: qui cum miſcet᷑ aque reduar cá
&d naturam ſalſedinis:⁊ boc ſolũmodo non foluít rationes
quía ín nullo tangit cas. quare alíter dicendum ꝙ fapozes
oupliciter generantur. Uno modo per víam generationis
⁊hoc modo actio caloꝛis folís nullum fapozem generat ín
$qua:1 ficintelligit pbus. alio modo per víam reſolutiõis
fiibtilís a groſſo:⁊ boc modo actio folis efficit mare ſalſum.
«T Quentur quare aqua marís non minuitur. Ratio cftz
Quia ficut fir continua refolutio a caloꝛe ſolis: ita etíam con
tinua reftauratio per pluuíae t continuum fluuiozum flu⸗
pum. 'IHotaq aqua oulcís fimplíciter et abfolute fubrilíoz
eft alia: ficut vinũ aceto.Et ſcias qp ſubtile dicit᷑ ouplíater
€ino modo ín compleríonc: et fic aqua falfa ſubtilioꝛ oulci
Alio modo in ſubſtãtia 7 bocouplicirer. Uno modo ppter
tenuitatem partium ficut cryftallus et vitrum. &lio modo
ꝓpter fo:tem penetrationem partium:⁊ ifto modo vltimo
scctum eft ſubtilius vino:⁊ aqua falfa oulci:fed non fimpli
&ter quoad compofitionem: quia videmus pondus fupers
natare ín marí ⁊ non ín aqua dulci:igitur partes mans funt
groſſioꝛes. ota q aqua falfa eft magis calida dp frigida:qꝛ
fm Mal partes aduftc vincũt aquofas: igitur quia coꝛpus
calefacit t deſiccat ponít calída ⁊ ſicca. Nota qp duplet᷑ eft
actio folis, Una eft rcfolucre:et per banc feparat fubnle a
groſſo.Alia eft ingroffarc t coagularc refiduum:1 fic fal ae
neratur à calo:e folis, lora « melíus pꝛo ſolutione quozti»
dam obiectoꝝ ꝙ aqua cófiderata a parte (ue cõpiexionis et
nature:per quà agit diſſoluit ſal:⁊ ab e non generatur boc
modo:f; »fiderata a parte fuc fubftátie fiue nature matería
lis: « pꝛiuata frigiditate per actionem folis fal non oiffoluit
S'o.ctttfj.
immo illud generat materialiter, lota viteríus qp er aqua
dulci poteft fieri fal ficut ex ſalſa: t per calozem ignis ficut
folis. Nota vlterwe c calo: folis vcl ignís agens ín humi⸗
.dum adurendo ron tamen complete caufat coloꝛem nigrũ
ficut patet ia carbone: fed complete adurendo caufat albi
vt patet ín fale c offibus combuſtis. ¶ Queritur quare fal
pꝛepõderat omnibus — dempto auro. Ratio — —
tr partibus terreſtribus valde generatur:⁊ grauutas
ꝓpꝛietate terre. Mota qp s£onftantinue confiderat ſalis cõ⸗
pᷣlexionẽ abſolute:⁊ ideo ponit ipm in tertio gradu, yfaac
autem per comparationcm ad cozpus bumanum: quod ve
bemeter oeficcat ⁊ calefacit: ideo ponit ipfus in quarto ara
du. Nota viteriue ꝙ ficut dicit £onftantinus in ——
fal confcruat humiditates in carnibus: nec finit putreſcere
ßas. qð cóccdimus. £t fi arguatur cp eft cofumptipum bus
miditatumzergo non conferuat. SRcfpódetur cp diſſolutio
4 confurptio vno modo fit per reſolitionem humiditatis
a rebue calidís « ſiccis:⁊ hanc non cõſeruat fal:fed diſſouit
⁊ confumit. Alio modo pzocedit per viam "is pue
miditatis 7 putredinis:⁊ banc co:ruptionem bumiditatis
conferuat fal; pꝛobibet a putredine. t per banc piobibet
oilatationem vulnerum: que oíilatarentur ppter coꝛruptio
nem putredínis: quam fal confumit.etiam fal eft ftipricum
4 ficconftrictiuum c vnítiuum: quod nó babet per fuam ca
liditatem:fed ficcitatem. lota ꝙ bac vía ratione (ue abfter
fionís conferuat colo:em ín auro t argento: fed fi ponatur
gladius ferruginofus etiam fal mundificat: fed nó ferrugi⸗
' nofiingroflare£ eius bumíditas in fuperficie gladij: ⁊ ipm
redderet ferruginofim, ¶ (Queritur quare ſal conferuat
cames a putrefactione non píper $m £onftantnum: aim
piper fit magis calidum: calidi fir cóferuare. Solutio: que
dam funr calida habẽtia magnávirtutem refotnendi ⁊ cõſu
mendi pumiditatem coꝛpoꝛis ficut piper. Quedam que vir
tutc;n pabent refoluendi z non conſumẽdi ficur aliia Que⸗
dam calida que confumunt bumiditares: non tamen penís
tus:⁊ talia babent conferuandi carnes virturem:ficutm
rba ratione fue calidiraris diſſoluit bumíditares: 7 rati
ficcitatis cõſumit cas: t ratione ſtipticitatis conſolidat coz»
pus my:zbarum:píper aũt nó (ta ſe babet-ideo cC T iue
rirur aquo cauferur acetum: viderur ꝙ a frigido: quia oícit
vfaac in oietis.eniueríalibus ꝙ (apo: acetoſus attefta£ fri»
giditati: igitur. Item fm Zlriftotelem fimile generatur ex
fuo fimili: igirur cum acerum fir frigidum a frigido genera»
bitur. 3n contrarium eft SaL in oe fimplíci medicina dicẽs
4€. Item omnís putrefactio a calido ſit: ſed acetium per pu»
trefaarionem generaruragitur. Stem vina in Dy calí»
do cto conuertunrur ín acetum: íg:tur a calido fit. Solus»
tio:dp parma caufa generationis aceti ínnaturalis eft debili
ras calozís in víno: et ocfecrus virtutis retentiue et regiti»
uc ülius. Sed fecunda caufa complens et perfiaens eft er»
terio: calo; iftum calozcm extra trabens; 7 quía calo: nó eft
nífi in bumído extrabitur cum (uo Dumído: ⁊ fic inducitur
frigiditas ficcitas:tdco acetum eft frigidũ ⁊ ſiceũ. Ad pꝛi⸗
mum dico ꝙ atteſtatur frigido randp pꝛimo ſufficienti: ⁊ nõ
effidienti. 84 ſecundum ꝙ in generatione vniuoca verũ cft
fcd in eduoca nó. Vel p fe frigidũ eft nó p accidẽs:vel caloz
- per accidens feipm confumit confumenao fuum bumidum
zíntendens fe multiplicare: fic eft oe caloꝛe ín aceto, Sed
vltra fic arguitur: ſapoꝛ acztofus fcquitur compleríonem
fngidam effectíue 7 conſeruatiue vt dicit yſaac in vni. die.
fed acetum eft ſapoꝛis acetofi: igitur generatur a frigido:
⁊ non a calido. 3tem £a. oc fimplid medicina dicit ꝙ aces
tum generat redeundo ad pꝛio:ein ſtatũ: vr ad ſtatũ acres
fte: fed ftarus pzimus aareftc cft frigidus:igitur acetum eft
a frigido ⁊ nõ calido. &[ Quent vlterius quare acetofitas
ín ſtomacho fita frigido: vnde bumo:cs aceſcunt pzopter
pblegma:7 fimiliter ín lacte fit acetoficas a frigido:f5 extra
nó fed a calido vt paterin víno. ¶ Poſtea querit vtrũ se
ncre£ acetum per putrefactiouem: videt᷑ ꝙ non: q: putres
factio fit per ca. c bu. fed refoluunt in generationc aceti. vn
deremanetfri. ſic.igit᷑ ad oppofirü eft 530p acetũ nibil
aliud cft P vinum ostium, sid prid diccncũ y ge⸗
n ziber T
'vztione accti multa cõcurrũt.gñatur em̃ acetü p cofumptio
nca partium ca, pu, c pe partes funt vínofc: 7 remanent
partcs terreſtres vna cum aquofis:c er vrrítqibs acetum
qualitatẽ:actiuã ab aquofis:fcda terreftrib?pafituá goico
6 q illud qð pꝛimo opat ad gñationẽ aceti eft cebilitas ca»
lo:s naturalis ⁊ p 2fequée vᷣtutis regitíue coferuátis vità
ín vino: t bocmodo cozruptiovini naturalíe eſt:qꝛ a pꝛinci⸗
pio intra. 7 defectꝰ calous nibil alíud eft dp frigiditaszidco
paima caufa gñationis aceti c(t frigiditas, Secunda caufa
eft calidítas cótinentis extra ficut ín qualibet alía re:⁊ iſta
calíditas dicit Wał.extrabit caliditate interioꝛẽ ad exterio⸗
ra quando calo; intra ocbi.ís eſt: fed qf eft foꝛtis non extra
hit vt in vino toꝛti: qꝛ fubiectum eiꝰcat᷑.eſt humidũ:ideo ca
lidũ baunédo feci trabit bumidii: € fic cá poteſtatiua gña⸗
«tionis aceti € calo: exterioꝛ gd argumétü oico qp oupler cft
pᷣncipiũ. Foꝛmale ⁊ boceft frigidũ.:⁊ huic pnapio atteftat
Apoꝛ.Alið eft pꝛincipiũ effectiuũ vt caliditas exterioꝛ: (nó
impꝛrimit p fc; f3 p accidens extrahẽdo caloꝛẽ naturalẽ:⁊ fic
putrefactio facitipm effe frí.c fic. Bd aliud dicẽdũ ꝙ aceto»
fitas agrefte eft naturalío:c $m ozdiné nature: fed in accto
eít contra nature ozdiné € p viã cozruptionis. Item acetofi
tag agrefteeft in ſubſtatia groffa ⁊ confo:tatftomacbá: fcd
ín accto cft ín ſubtili ſubſtantia ⁊ penetrat neruos z nocet
ftomacbo:licet gñatio agrefte fit p caio:te oefectü: ti non
pꝛeter intentionẽ nature: fed natura ibi facit acetofitate vt
et bacfiar traufitus in dulcedinẽ:ſed in aceto cft acetofitas
cotra o:din£ nature:ídeo requírít illud q3 eft contra naturã
bocaüt cft putrefactio:igit᷑. Ad alud dico qp eoꝝ que gene»
rãt.quedã per fe generãt:⁊ fic calí.a caloꝛe gñatur.Alla aüt
generát pcr accidẽs ficut in omní putrefactione: t ſic pᷣmo
calefacit:ſecundo infrigidatzfed infrigidatio o(urius ourat
⁊ (apo: ſequit cõplexionẽ manente nó fluenté:idco dicitur
fapo: acetoſus fii. « ficus. Zld alió q̃ñtũ dico ꝙ acetofitas
qnq sencratur ín lacte: qꝛ calo: naturalis extinguit᷑: ⁊ pars
tco frigide manifeftátur. Secunda caufa cft: q: partes cali,
x bu.funt ſuperius:ideo cito feparan£ vt partes à faciunt
butyꝛũ:⁊ tüc remanét partes cafeate ⁊ ferofe. Scðo modo
gñatur acetofitas a caloze digerente ⁊ tendẽte ad oulcedio
nié:ficut funt pꝛimo fructus pontici: fecüdo aceſcunt:tertio
dulceſcunt. Zertio modo acctofitas p defectũ dige⸗
ftionis ⁊ regiminis Vtutis:fic gria£ in ftomacbo: quía caloz
nó poteft abii digerere:⁊ ideo ficut in fructibus debilis ca»
lo: nó facit dulcedinẽ:ſ̊ acetofitac: fic eft in ftomacbo refpe
«tu cibi ⁊ caloꝛis oebilís. Itẽ fic ſeq̃ret ꝙ ages intéderet ge
uerare dulcedinẽ:quare eſſet dul.qð non pot eſſe ꝓpter oe»
fecti caloꝛis nature pꝛimo modo: qꝛ aliquãtulũ tráfmuta£
ab agẽte:quare relinquit᷑ ín ovfpofttióe media vt ín acetofi
tate, Et nota qp funt bydropifis vel fit a frigiditate excedẽ
te c caloxe naturale mo:tificátc: vela calíditatc refoluente
« frequétíus fit primo modo: fic c acctofitas ouplíciter fit
fed acaliditate frequẽtius. ¶ Querit᷑ d partes in gñatione
aceti ínfrigidant: vtrũ partes vinoſe vel aquoſe aut terre⸗
ſtres.Et arguit fic: refpectu eiuſdẽ € gñatio c co:ruptío:fs
co:ruptio caliditatís eft m partibus vinofts: ó ín illis eft ín
troductiofrígiditatis. Itẽ dicit Sat. illud qð putrefit ín ce
neratiõoe aceti fit fríaida:bmoí funt partesvinoſe:putreñũt
em̃:ergo funt fri.Cõtra:dicit £Dat.q pres vínofe erbalárur
ergo nõ remanẽt in aceto:igit nó funtfriside.Solutio: q»
partee vinofeputrefiüt:fcd terreftres infngidanf:t buius
vna ci eft:q: parre aquofe funt ibi fimplices ⁊ recípíüt cle
menta alterationé,zid b dicẽdũ q?tus vini remouct:f5 ma
teria remanet: vn partes vinofe quãtũ ad materiã remanet
q:tàtii implet doliũ acetũ ficutvint. $5 corruptio attribui
ptib?vínofis:q:$tus coz coꝛrũpit᷑:frigiditas pᷣo terreftrib?
Q: pᷣmo infrigidãtur:qꝛ intra febabétcamfrigíditans, —
¶Auarta particula de aĩalibus.
Mpꝛima licet particula competenter de
animalium naturis direrimus: z oc com
plexionibꝰ: iuuamento ⁊ nocumẽto coz
vniucrfaliter ſcripſerimus: Opoꝛtet ta»
men in hac particula ſpecialiter de ſingulis aperte
creed aiia icule intentio coꝛdibus legen
tium tenaciter infigat. Fit ergo nobis neceffe quid;
dam fupcrio:ís partícule repctere: ideſt oc omnibus
qucfüb elementis conftár oífputarc. Que vídelícer
aut funt naſcentia: aut animalia: €traq falicet bus
-mane mature rcpugnantía vtpote moꝛtifera: veluti
ocanimalibus funt ſerpentes. oc naſcentibus terre
lolium. Aut fant bumanc nature competentia ⁊ nu⸗
trítína: ficit oe animalibus caro pecudum et ſuum:
oc terrenafcentibus grana. Zur ſunt humane nan
reíncongrua: nullam tamen leſionem inferentia: vt
eritíus c lepus, oc nafcentibus autem oꝛobus € lu⸗
pinus.Quẽ autem funt bumancnaturc inutilia cíqs
nocentía;aur non funt bene nutribilia:ſicut bec que
oírimus:aut mullum nutrimentum míniftrantia: ve⸗
luti coloquintida: fcamonca:elleborus; anacardus;
et (imüia:quoniam noftra eft intentio oc nutribili⸗
bus faríbere: non opostet vt oe alio dicatur.
¶ De diuiſione animalium.
Icimus ergo qomncanímal generaliter
I Nbifaric diuiditur. Aut enim filueftrezaut
Idomeſticũ.Sileſtria vcro anímalia funr
£x calídíoza ⁊ ſiccioꝛa ⁊ digeſtibilioꝛa:ſed il»
laudabile nutrimentum generantta ꝓpter multitu⸗
dinem motus ⁊ laboꝛis coꝛũ:⁊ ꝓpter caloꝛem « ſicci
tatem fuí inbabitati acris: quod fit ꝓpter caloꝛẽ ſo⸗
lis ⁊ pptcr indígentiam vmbꝛe ea a fole operientis
Ande filucftría anímalía mínus boni funt nutrimẽ⸗
ti in quantitate ⁊ qualítate: nífi fola filucftria capꝛi
na:qꝛ ſuperfluitate caloꝛis motus ⁊ laboꝛis qué affe
uerũt:eoꝝ naturalis temperatfrigitudo. Ideoq; ni
mio eoꝛuʒ exercitio ſapoꝛis carnium ⁊ odoꝛis graut
tas amputatur.adiutoꝛium etiam digeſtiue virtuti
datur t facillime optimeqʒ caro digeratur.Cetera
vero animalia domeſtica ad ſilueſtrium cõparationẽ
caloꝛem c ſiccitatẽ babent temperatioꝛem ꝓpter ſue
quíctis et aeris tẽpcriẽ.pꝛoinde funt nutribilioꝛa ct
—— € durioꝛa ad digerẽdum.
Rurſus ota filucftríaecl domeſtica aĩalia tripliciter
diuidunt᷑. Aut em funt mafculína: aut feminina: aut
caſtrata. Maſculina vᷣo oia: feminis funt calidioꝛa
⁊ minoꝛis humiditatis:ſunt etiã laudabilioꝛa⁊ dige
ſtioni kacilioꝛa. Feminina vᷣo q: minoꝛẽ hñt caloꝛẽ c
humiditatẽ maioꝛẽ:ad digerendũ funt tardioꝛa.Ca
ftrata $o duis ꝓpter humiditatẽ feminis funt vici⸗
na:in caloꝛe tii eft diſcoꝛdãtia:qꝛ calo: coz ínter enit.
quẽq; ferü cft medíocris.£ aftrara 9o aialía maioꝛẽ
Qqfeanína brit caloꝛẽ c minoꝛem maſculinis:idcirco
oígeftibilio:a feminis funt. Rurſus vnũquodq; bo
rà femintnoy fimulqs ac maſculinoꝝ: aut cft lactẽs:
aut adoleſcens:aut tn iuuẽtute perfectũ:aut deccepi
tii. Lactẽs vᷣo calidius ⁊ humidius aĩalibus oibus:
LN
atqs tenerioꝛẽ bs carne ppter fanguine naturalr fue
cõplerioni dñantẽ. ppter bocígif funr q̃dã aĩaliũ in
fuo gencre humida ficut poꝛci c ce: d neceſſa⸗
rio ocouabus partibus babent bumiditate. ex cta*
te falicet ⁊ complerione: quarc quod ab cis genera
Dietarumpar
tur cft viſcoſum: digeſtioni difficile: facile tamen oc
ftomadyo ocfcendit-fcd oífficillimc a membsis oifol
uícur:vifcofus generas phlegma:maxime fi nõ fir ex
mafculínís atalib?, £v (i fuerit aialia ĩ fuo gne ficca:
ficut capꝛina ⁊ bouina:ſuaruʒ complctionn ſiccitas
«um bumíditate etatis temperat᷑: vnde funt leuioꝛa
4 oígeftioni competentia:maxime fi mafculina fant,
dcoqs lactentũ coꝛpoꝛa capꝛina ⁊ bouina funt lan
dabũioꝛa poꝛcinis « pecoꝛinis:que quidẽ omnta pe⸗
nitus laudc indigent.Animalia in iuuentute manen
tía calídío:a funt lactentibus ín qualitate:in quanti
tate vᷣo minimc:eſt em̃ coꝛum caro ſiccioꝛ pꝛo fuc na⸗
tiuitatis remotione:vnde animalia fi funt ñcca:ſicut
boues ⁊ capꝛe habent ſiccitatẽ ex duabus partibus:
fc etate ⁊ cõplexione:ſunt ergo dura ac indigeſtibi⸗
lioꝛa:ad diſſoluendũ tarda: illaudabile quoq; nutri?
mentum oonátia. 2? fi funt animalia genere ſuo hu⸗
mida:ſicut pecudes:poꝛci:naturalis coꝛum humidi⸗
tas cur ſua ſiccitate temperat᷑:idcirco iuuenes poꝛ⸗
ci ⁊ pecudes melioꝛes funt iuucnibus bobus : c ca⸗
pꝛis.Animaliaꝝᷣo annualia inter lactentiũ humidita
tem c iuuẽtutis ſiccitatẽ temperata funt; ídeogs oia
Afta enum annũ babentía funt laudabilíoza pꝛopter
coꝛum bumídítatis ⁊ ficcíratis temperiẽ. Melioꝛa
tamen ſunt animalia que naturaliter ſunt calida:ca⸗
Yo: erri eoꝛuʒ adiumentũ fuc digeſtioni dat:vnde lau⸗
dabile nutrimentũ generant. Pꝛopter boc ergo ani
malia poꝛcina:capꝛna:bouina:ceteris funt melioꝛa
vel erilíoza: quonia naturalis caloꝛ cozum vchemen
tío: cft ⁊ dominãtioꝛ. Decrepita quidem aíalía funt
ficcío:a z ourío:3:q: naturalis calo; cozum defectiſſi
mus eſt:extinctioniq; ppinquue; 7 eozum vicinitus
burnídiras finienda:z q: virtus eoꝛum digeſtiua cft
defecta:accidentaliter acquitiuerüt humiditatẽ au^
dam c inmutribilc; ídcoqs ad digerendũ difficilia:⁊
ad diſſoluendũ rardiffima:ülaudabüe chimũ:vtpote
vifcofum pblegma generãtia:ſed ramen fi naturali⸗
tcr fuerint calída minus nocíua crunt. f£conuerfo fi
fuerint frigida peſſimã inferunt leſionẽ. Pac oc cauz
fa decrepite pecudes minus capꝛis funt nociuc. Cõ⸗
ftat crgo fanguincs à de vetulis hircis:capꝛis:agnis
lactentib?vcl fimilibus ouibus vetulis generatur:
peffimii eſſe:cauſa cíus peffimíratís non eft vna: fcd
otuerfa.!Dirco:üi 9o « caprarum peſſimitas:fit pꝛo⸗
prer dariciem fuarum carnium fueqs tardiraté dige⸗
ſtionis:⁊ pzopter acutum fanguines quem generat,
irc autem peioꝛis fanguinis funt generatiui d» ca
pꝛe. Peſſimitas agnozum lactentiũ ecl ouiumvetu⸗
larum fit pꝛopter humiditatis ⁊ viſcoſitatis copiam
t ſuperfluitatem phlegmatis quam generant:vnde
comcfta pꝛiuſq fint digeſta ſtomachũ egrediuntur.
Adoleſcentes quideʒ pecudes licet malignitati per⸗
Dicant etatis:tamen ficciras bumid3 eoꝛum teinpe
yat complexionẽ:vnde ſunt laudabiles digeſtioniq;
faciles:⁊ bonum chimũ gencrant, ciiruloxi non la^
centes: ? qui in augmento fant: tuuenturí videlicet
vicini fant melioꝛes ⁊ digeſtibilioꝛes adolefccntib?
pecudibus ⁊ lactentibus. Caſtrata o bouína funt
melioꝛa (ftis pꝛopter faposíraté ⁊ mollicicm fuarum
tícularíum. — Fo .cxxvxiij.
camiam vnde facillime digeruntur. Boues aute5 ⁊
capꝛe ín ca qualitate ſunt dure carnis ⁊ ſicce: in qua
poꝛci ⁊ pecudes ſunt viſcoſi ⁊ humidi:⁊ pꝛopter boc
iuuenes poꝛci ⁊ pecudes ſunt melioꝛes bobus ⁊ ca⸗
pꝛis in inuentute exiſtentibus:licet boucs ⁊ capꝛe
unt deterioꝛes. Idcirco lactentia bedulina furit con
uenientia multimodas habentibus complexiones
pꝛopter temperiem quam babent.Sunt ctiam com
moda egritudinem exeuntibus. Soimüi modo capꝛi
na ⁊ pecoꝛina bouinis ⁊ poꝛcinis animalibus melio
ra eſie fatentur.Sufficit illis diſputatio oc nutrimẽ
tis animaliũ:opoꝛtet crgo nos particulariter quod
reſtat ſubſequamur:⁊ congrua oco fanente vniuſcu⸗
iuſq; animalis naturam ⁊ nutrimentũ dicamus.
¶ Superius determinauit yfaacoc dieta ſumptaa terre⸗
nafcentibus ficut a granis:früctibus:berbis. Pic autem oe
fumpta ab aĩalibus:⁊ pꝛimo determinat oc fumpta srefií
bilibus:fcóo a volantibuszibi.Golatila. €. 3:umo querit
de nutrientibus quantti ad potentiá nutricQi: c pzimo vtri
quodiber mixtum babeat pominem nutrire: videtur cp ficz
Quia oícit ariſtoteles fccundo oegenerationc: qp er cidem
fumus c nutrimur. Itẽ yfa.in dietis vmuerfabb?oidit cp nõ
agunt fimplicia in copotita : quẽadmodũ compofitain cc»
pofita:ífta ergo ouo tangüt fimpler non eſſe caufam nutri
tionis: crgo aum quodlibet mixtũ maxime recedat a fimpii
atatc omne mixtũ nutrit. Stem oídt philoſophus in de 5c»
neratione ꝙ ín elemétis qualitates funt vitumatezin mictis
$0 fracte:ergo eft maio; repugnantia clementi ad elemen
tum d mitad mirtum:⁊ tamen vnum elementum poteft
conuerti in aliud; ende bicit philoloppus ꝙ omnia elemeno
tà (ant matería igni: vnde omnía poflunt conuerti tin i6nesz
ergo mulromagie mirtum quodlibet potent nutrire bomi
nem. 3n contraná eft auctoz in litera dicens ꝙ funt queda
tcirenafcentia que repugnant nature bumanezpec babent
nutrire bom:né vt lolium: quedam animalia: vt ſerpẽtes
Sec paliquidahtrüt ctadtopocsetg pabeat aliquas ie
ad boc qp aliquid nutriat ali q quaz
mülitudimes potentialẽ cum illo quod nutrit:ſed multa funt
non babentia cóuenientiá aim natura pumana ficut metal
lac fimiliter venena ⁊ huiuſmodi:igitur.ad pzimum argu
mentum ſoluũt per fallaciam confequéde: qꝛ non fequitur
qfi fimpler non nutríat p pzopter poc compoſitũ non nu»
trat. &d fcóm dicunt ꝙ non cft fimüc oc elemẽtis c mírtisz
quía clementa funt pzopinqua materie: vnde dicito vna foz
ma remoueturab vno elemento: tamcito ibi introdudirur
alia foꝛma noua:fed non cft ficm mirtis: q; plura requirun
tur ad gñationẽ mixti dp elemẽti.Alij oicür ↄtrariũ fuftinen.
tes ꝙ quodlibet mixtũ bs iã nutriẽdi:⁊ ſi nõ nutriat
defectus non pꝛouenit a parte mixti:ſed a parte caloꝛis oí»
*
pᷣlures murce maxime venenoſe:vnde eſt vencnum.Et di⸗
at Balienus c Auicen.qꝙ
humano ín tam parua quátitate q»non agat (n corpus con»
uertetur:⁊ tamcn omnís medicina eft nature humane como
traría ⁊ venenofazígitur. Sed nota vp fi veneni oct in ma»
gna quantitate non nutrit: fed interficit: fedin pauca bene
- nutrit, vndc oíat Malie.ꝙ anted? aliquod agens ímpzímat
fuum effectũ ín aliquid opo:ter ꝙ oetur in decenti quantita
te:⁊ qp babeat tempus debuũ: 7 ponit eremplum oc famtil
la ignis:q; licet ſit ignis: tamẽ non inflámar qꝛ eſt in nunis
parua quantitate, Item qꝛ ftatim extinguitur nó remanct
fufficieti tpe. Similiter dico p oc napcelio er quo fuit puel
la nutrita parum itnec ei nocuit:ſed ramen ille multe
vicce in fine adunate fuerunt venenum, "$5:imü eft fotitus
per boc. Ad pꝛimũ dico qp licet medicine fit agereznon tamẽ
irà quinctiam cius fit patí: ⁊ fimiliter cibi non eft ira pati
quin fit etíam agere:qꝛ omne agens pbyfiaus oum agit pa»
titur: c oii mouet mouet: vt dicit ppiloiopbus: déiís pꝛin⸗
cípaliter euis ſit agere.Ad ſecundũ oico qp non eft fimile oc
cicmento 7 mixto:quia er elemento non potcft fieri mixtũ:
£q: venenum eft mixtum:igitur poteft nutrire vt oictü cft,
« Queritur vcrum venenum fpolictur fua pꝛopꝛia fozma
quando nutrit hominẽ:videtur ꝙ non:quia dicit ifte auctoz
ínferíus ꝙ lac reapit diuerſitatẽ frm perbas ex quibus ani»
malnatriturzergo multomagis venenus fpolíabitur a fua.
fo:ma in ternaoígeftiua:nunc quando comedit animal ber
bas acctofas lac eft acetoſum: et quando oulces oulce,
Item oídt Auicen.ꝙ impoffibile eft quin calídio: fanguis
generetur er allio dp lactuca;ergo cum conftat ꝙ allí ín ter
nia oígeftíua non om̃ino fpolíatur a fua foꝛma: ergo nec ve
nenum. Stem oíat Auicẽna ꝙ puella que fuit nutrita ex n3
pello ínterfiacbat milites folo oculo:c galline comedentce
rv pan ftatim mouebantur: conftat cum q boc non
efíct ft venenum fpoliarc£ penítus a ſua foꝛma ín tertia oí
geſtiua. n cótrarium videmus: qs oidit £Salic. q» nutritio
€ft perfecta aſſimilatio nutrimenti cum nutríto: (gitur am
venenum affimietur perfecte nature bumane que non eft
venenofaznon erit plus eenenofum. "Stem vnũquodq; foꝛ⸗
tíus agit in illud tn quod Imedíate agw « continue dp ín il»
ludin qð interrupte ⁊ mediate; ergo aum napellus ex quo
nutnta fuit puella: immediate egent ín puellas et contínue
4tamen non cam interfecit: videtur ꝙ nonínterficiet alios
reſpicientes:ſed conftat ꝙ ipam puellam interficeret fi non
fpoliarc£ a fua foꝛma c malicíazigitur cum nó interficíat cft
erpoliatü a ſua foꝛma quado nutrit. Zld bocotcunt quidas
qpnapelP er quo nutrita fuit ílla puella:nõ fpoliabat a fua
fo:ma nec malicia:cuius fignum eft ínterfectio militus folo
oculo. id pꝛimũ argumetü ín cõtrariũ qp nutritio eft perfes
cta affimilario:refponfus fuit ſuperius capitu.oe lactuca oe
ſititudine in pücto,c latitudíne: ⁊ dpuís in fine ílle minime
fuerintín veneni conuerfeztn nó interfecerüt puele
m pzopter aflucfactione. Ad ſecundũ patet folutio p afíue
factionem « infuefactionc:q: erat identicus cum puclla: et
contraríus maríme milítib? pzopter infuetudine, sllij fuftie
nentcontrarit oícetes ꝙ fpolíatur fua foꝛma quádo nutrit.
fid ouo prima argumenta iã patet folutío: q: licet lacex ber
bis acutis fit aliquãtulũ acuti : 7 (anguis cr alltjs calídioz
er lactuca: tamen in ſecũda digeſtiua fpoltati fuerunt a fua.
fpeae ⁊ fo:ma:tamen poffunt intẽdi ⁊ remitti. fid argumẽ⸗
tum oe puella oíciturq bocerat quando napellus recipie⸗
barur ín ftomacbo puelle mulzo tempose remancbat in fto»
macbo crudus 7 indigeſtus:⁊ tunc abillo crudo fumo reſol
ucbaf fumus per os cum fit cõtinuũ ſtomacho 4 ínterficie
bat milites ⁊ non per oculos:vnde hoc non crat qꝛ illud ve»
nenum eſſet conuerſum. ¶ Quenitur quare ammalía repti
lia carentia pedibus ⁊ fuper terram d opp venena res
fpectu bominis. Caufa eft multiplex. Una cft oiftátia a na⸗
tura bumana ⁊ habitãt ín terra frígida ⁊ ficca:quod eft cles
mentur vile ⁊c. Secũda caufa eft contraríctas quam bas
bentcü naturabumana ín coplerióe: q: buiufmodi funt fri
gída ⁊ fangume carentía vt dicit pbilofoppus. Itẽ ín efien
tia:Quia bomo eft animal nobilíffimü vnde comparatur ad
alia anítnalia ficut aurum monctati ad alía metalla:vr oie
cit philoſophus:⁊ ifta animalia funt vibffima, Item a par»
Liber
tc cópofitionis:q: hmõi reptilia funt villa: mollia:⁊ vnifou
mana: qz Tet pueniüt in hu.⁊ rcpritía ín vtraq; qualitate
«um fint frí
fquamas 4 falícdine maris purificant: tamẽ to:tuca babet
concpà t nutrit ficut aliquí piſces cócbofi. ¶ Querit quas
re ſerpentes c buíufmodi animalía funt venenofa reſpectu
bominís t non refpectu anferü: gallinarũ cc. €ina caufa oí
ftátía cft a natura pumana, &xcóa caufa eft: q: pomo mes?
ad co; babet latioꝛes dp anfer: c ídeo inus venenum petit
€o; « ledit. Item anfer bs calo:em digeſtiuũ foztioze5 quas
refpoliat venenofa animalía a veneno t nó homo. ¶ ue
rítur quare conficit Tt cr tyro cum fit anímal maríme
venenoſum. Tauſa cit Pm Ariſtotelẽ:qꝛ quidá funt ferpens
tes intra ouantes:⁊ extra ocponunt oua ſua:⁊ extra fimilis
ter generant vt ty:us:cíftí foꝛtioꝛem caloꝛem babent: deo
eius venenum cít magis penetratiuü:idco citius
c0; € citíug interficitzideo fittyziaca citius er tyꝛo qᷓ er altis
ferpentibus. (Queritur quare huiuſmodi animalia curat
lepzam.saufa eſt:qꝛ ín lepꝛa caro remanctfalua fm ſpeciẽ:
infiaturtamen fm materia: quádo ergobuíiufmodí vene
naredpíuntur in coꝛpoꝛe lep:ofi magis inficiunt cames fim
materia; tüc redditur odiofa illa caro ſᷣm materíá nature;
crpellitur cum oeftítua£ a regimine cíus. Stem buiufmo
di vencna oiftendüt camem fm materias cinflant 7 ibi fa⸗
dunt íolutioné contínui:z íta illa caro infecta c oeftítuta a
regimine nature expellit t cadit $m Serapionẽ et caro no»
ualoco cíus regenerat;z per banc víam curant lepꝛam.Et
fim Serapionẽ ficut membꝛũ in naturalítate ſua exiſtẽs at»
trabít nutrimentũ vt per illud nutríaturzíta membꝛũ leſum
attrabit medicina vta morbo per bmoi medicina aut vene»
num liberetur, Ande dicit Serapto qp cames tyzí maríme
p:ouocant fluxum ventrís:c ín illo fatxu caro fm materiam
Que erat infecta erpellítur: t alía noua regeneraf:t ita
huiuſmodi venenã lepꝛa curatur.&ed nota q intelligit oe
lepꝛa caufata er caicfactíone 7 erroꝛe cpatís:q;: ífta frequẽ⸗
tcr curatur; ibon tamen illaque veníta pꝛimis parentibus
que eft naturaifs quoníá nund curatur, £t (fta vía renouãt
fuam iuuentuté aquila ⁊ ceruus: « quedam alia animalia
comedentía huiuſmodi ferpentes ex inſtinctu nature. Et
' quando ífta animaliaceperüt ífta venena currunt ad aquá:
zbibunt tantũ oc illa aqua qp caro illoꝛum ínflatur c exten⸗
dítur fit folutio cótinut:2 tunccadítcaro vetus t noua re»
generatur. GT Queritur quare equuezmulus:afinus ⁊ iſta
bmóíaialía non nutriüt Domínem:nec ei nocét fi comedan⸗
tur.3Ratío eft : q: natura ca oꝛdinauit ad bomínís ſeruitũ
⁊ nõ ad nutrimenti: tnon nocent q: nó funt venenoſa ani
malia.(T uerit vtrum animal filueftre fit melius vía nu⸗
trimenti oomeftíco: videtur qp filuaticü: q: fimile eft oc té»
poꝛe:loco « etate t hmõi: vt dicit IPippo.fed iPipp.oicit ꝙ
cóftítutiócs anni ficcio:es ſanioꝛesſunt pluuialib?: ígi£ ci
locus filucfiris fit ficio: oomeftico fcquit ꝙ c. Itẽ dicit:
yfaacin vniuerſalibꝰdietis:qð bf fapit bri nutrit:⁊ qð meli?
melíug:f5 aialia filuatica meli? fapitit domeſticis:igit. Itẽ
dicit iſte aucto: q meliꝰ eft aial qn abundatfnonntrímento
naturali:fed aialía filueftría ſunt bmór:qz ſuũ nutrimétum
naturale eft ín cãpis:igit. Itẽ dicit inferis aucto: q ale in
aub?:t pedes in poꝛcis mcliozes fünt: ⁊cã eft q: p motum
ſuũ ocpurant a fuis ſuꝑfluitatibꝰ:ergo cũ filueftria fint ín
maío:t motu dp oomeftica magis depurant᷑: ergo melioꝛa.
In Zꝛiũ eſt ifte aucto: dicẽs cp aialía filueftria minime furit
boni nutrimen c ín Qutate ⁊ in quãtitate. Itẽ nutrit p dul⸗
«edine:f5 oomeftíca funt ca.⁊bu.igit᷑. Itẽ Zirift.ili.oe plat]
dicit cp fruct? oomeftici melioꝛes funt filueftríb?: igitur fir
c aialia.Zd boc oícunt quidas q bonítas nurrimén põt eſſe
a parte cõplexiõis: 7 ficoomeftica melíoza funtzq: ca.cbu.
et filuatica funt ficca: vta parte cópofiticisc ficadbuc mc»
liora funt ootneftica; q: magis mollia in cópofitióe ⁊ dige⸗
Dietarum partícularfurtt.
ftíoílions. Aut a puritatis nutrimenti ⁊mundciei: c
fic niueſtria melioza funt, Vel dic fimpliciter cp domeſtica
funt mctíoza vt dicit auctoz:quía filuatica funt ir motu con
tínuo et excedenti:quare fue carnes indurantur peiozan
tur, Item continue funt fub aere et fole: vt dicit littera;
Item filueftría quandoq; nimis patiuntur famem: ficim
peíozatur caro eoꝛum: fed non fic de oomefticis cum aouns
dantin fuo nutrimento. 8d pꝛimũ oíco cp non eft fimüe: qz
ficcítas aerís tc.oepurat co:pus a fuís fupfiuitatibus: fcd
bumíditas aeris non:ummo facit eas abundare:fed ficatas
nutrimenti facit ipfum inobediens oígeftioni. Ad fcóm oic
«p non melius faptunt abfolute: fed qꝛ omnerarum pzecioo
füm:ideo q: tardíus «rarius babent:igitur melius fapititz
non taméft ita vfitarentur ficut oomeftica, Ad tertiũ oic qp
electio nutrimenti non facit bonitate tm̃:ſed cum poc abun
dantía qua fepe carent filuatíca refpectu oomcftico:i. Itẽ
babenrcum laboze 7 penazigitur —— Iteʒ tu bene
obijcis quantũ eſt a parte nutrimenti:ſed domeſtica melio⸗
ra quantũ ad compoſitionẽ ⁊ cõplexionẽ. Itẽ domeſtica nu
tríun£ ex nutrimento molli:ñlueſtria $o non.imo cr ficcovt
er herbis ſiccis. Ad quartus dic ꝙ nó eft fimile:quía hmõi
ſunt in motu tẽperato: non aute animalia filueftria:imojn
excedẽti deſiccante nimis.Alij dicũt ꝙ ale t pedes poꝛci me
lius nutriũt quãtũ ad modũ nutriẽdi:qꝛ dti?oigerunt;no
tamen quantũ ad quantitatẽ nutriendi:⁊ fic ale melius nu»
triunt qualitatiue: ⁊ alie partes meli? quantitatiue. Hota
viteri?cus auctoꝛe cp capꝛeolus icus excipit:q; melioꝛ
cft domeſtico. Cauſa eſt:qꝛ capza b maxime coꝛiũ folidum
eii nutriatur nutrimẽto valde melãcholico: 16 eius ſuꝑflui⸗
tates interius retinent᷑ nec poflunterbalare pꝛopter folidi
tatem cutis ⁊ claufionẽ poꝛoꝝ.cuius fignum eft: qꝛvalde fe
tct:q: ergo capeolus filuatiaus eft i maioꝛi motu d dome⸗
fticus:aperíun£ poꝛi cutís « fupfluitatee expalant:cficma
gis oepuratur.Ztnota ꝙ plus facit boni (lle epcedens mo»
tus in oepuratione carnís d» locus oomefticus in humectã
do cíus ficcitate boni. tem plus facit bonimotus ercedés
in aperiendo d locus is mali ín ocficcado. Et ficnó
eft melio: in etate lactentí ratione fue etatis pumide folus:
fed q: tuncnutritur ex nutrimẽto puro digeſto:vt ex lacte
capꝛe:ſed ín nuentute ex berbía ptirís: 7 pꝛopter hoc tunc
eft peioꝛ:ſed filuaticus melio: oomeftíco eftzpzopter poc ꝙ
ſue carnes melius oepurantur ppter motũ ckcedentes qui
in bonitate pꝛeponderat omnibus alijs,
¶ De pecudibus.
Ecudes calidioꝛes funt bobus:capꝛis:⁊
poꝛcis:bumidioꝛes etiã bobus ⁊ capꝛis:
minus tamen poꝛcis humide:caro enim
poꝛcina ceteris oibus aĩalibus frigidioꝛ
eft c bumidioꝛ:marime domeſtica:qꝛ ſilueſtris poꝛ⸗
cina ad domeſtice cõparationẽ calida eft ⁊ ficca: vtr
de minoꝛis eft nutrimẽti. Domeſticã poꝛcinã carnes
non opoꝛtet accipi niũ raro: ſolũmodo eius extre⸗
mitates comedatur: ficut pedes:aures:⁊ nares: bec
em̃ membꝛa ſe ín motu funt: decet enim pztufip
comcdant exercitari.Quietexᷣo víaentes queat fil
ucftría:multomagis oomeftíca. 3cem cauende funt
C3p:€ t boues:exceptis vítulis 7 bedulís cii fucrint
lactentes.f£ aufa caucdí capꝛas: porcos:⁊ boues no
eft vna fed diuerſa Quiete eiii vinentibus ⁊ oclecra
Dionem affaefcenríbus: modícus eft calo: ⁊ copía bu
mom frigidoꝛũ ⁊ viſcoſoꝛuʒ: caro poꝛcina frigi.
e bu.fimiliter ⁊ vífcofa: ende fit caufa augmenta
in eis pblegma bumídum ⁊ vífcofurn: calo: ergo
e neceffario fir defectus. Capꝛe vo ⁊ boues cũ ba
t carice groffas digeſtioni; ínobedientcs:c ca
lo: quícre viuctib? ficut vícán? fit imbccllis: ncccf?
S'o.ctttíítj.
fario ab eis non oígerumtur nifi cum fint lactentes:
tunc em digeſtioni obediunt propter fuarum carni
teneritatẽ 7 etarís paruirarem. Caro pecoꝛina cali»
dioꝛ € ⁊ ficcio: poꝛcina:bobus etiã ⁊ capꝛis:calidioꝛ
humidioꝛ:vnde tenerioꝛ ⁊ ad digerendũ facilioꝛ: fa^
cillime oe ftomacbo deſcendit:vcntrem magis capꝛi
na ⁊ bouina humefacit:minus ramen dq» poꝛcina hu⸗
mida eſt:non em̃ babet humiditatẽ digeſtioni repu⸗
gnatiuam ſicut poꝛcina:neq; humiditatẽ lubꝛifacti⸗
uam vt anteqᷓ coquatur ſtomachũ egrediatur.Sed
tamcn nutrimentũ cius otnerfum eft in bonitate et
malignitate:digeſtiõis velocitate vł tarditatevł ęm
ctatis eiuſdem cõplexionis diuerſitateʒ. Diuerſtes
nutrimenti ex etate quadruplex eſt:eſt euim lactens
et ſue natiuitati vicina: vel remota adbuc creſcens:
vel iuuencula iam cõpletaꝛ⁊ oecrepita. Lactẽs viſco
ſitate vicina cft poꝛcis filueftribus.canfa duobꝰmo⸗
dis eſt: vnus vicinitas vulue:alter lactis eft humidi⸗
tas qua nutritur:pꝛoinde caro eius íllaudabilie: oz
indigeftíbilis:z fut lubzicitate oc ftomacbo ocfcenz
dít indigeſta:pꝛecipue fi comedẽtes ftomacbum bu
midum z defectiuũ babuerinr. 3deoqs Ga.vitupe⸗
rauit lactentes agnos oucs:q: vifcofum generant
pblegma:níft manducãtes ficce fucrint cõplexiõis.
¶ De arietibus.
"IRíetes aũt ín iumentute manẽtes minoꝛis
vbũiduatis vifcofirarís funt ppter etatis
ſiccitatẽ eoꝛũ cóplerioni oominarc: idcirco
eoꝛum caro melio: eft agnis ⁊ ouibus: que
fi benz oígeratur bonus multi q5 fanguíné generatz
marüme ft (int caftratiq: calidiras eoꝛum ⁊ humidi⸗
tas tẽperata eſt:vnde boni funt fapozie nift cuʒ funt
oecrcpiriqui proculdubio funt peffimi:qui vcro no
caſtrati funt eis melioꝛes: omnes err occrepiti ín ca^
loꝛe naturaliter fant defecti. Mioꝛum caloꝛis dete⸗
ctio ouobus modis eſt:ex etate ſc:⁊ teſticuloꝛũ indi
gentia.Annualis autẽ mediocrẽ baber complexionẽ
intcr lactentiũ humiditatẽ ⁊ iuuenũ ficcítaté: idcir⸗
co ceteris arietibus ſunt melioꝛes:⁊ ad digerendum
facilioꝛes:ſanguineʒ eri mediocẽ generant ⁊ iuue⸗
nes maxime iuuant calidas c ſiccas cõplexiones ba
bentes:⁊ habitantes in regione calida ⁊ ſicca. De⸗
crepiti vᷣo funt ceteris detcrioꝛes. Oĩa cri oeacpi?
ta ſunt fm generationem frigidioꝛa ⁊ ſiccioꝛa: funt
ergo lignea⁊ — tamen licet pꝛopter ſene⸗
ctutem funt illaudabilia:qꝛ cum calída ⁊ humi. face
rint: naturaliter erunt ceteris decrepitis melioꝛa ⁊
rci ad comparationẽ pecudũ ſunt frigi
dioꝛes ⁊ ſiccioꝛes:licet ſanguinẽ generẽt
acutum:qui quanto pecudbus funt frigi
dioꝛes ⁊ ticciosesctanto fant calidioꝛes c
— ſiccoꝛes omnibus temperatam comple⸗
xionem habentibus: marime fi bird funt iuuenes:
idcoqʒ non cito putredini funt apparati. Caſtra⸗
ti vero funt melioꝛes: quía non funt. tanti acumi⸗
nis:ſiccitas cnim cosum cft temperata. Sunt crgo
Liber
ſapoꝛoſioꝛes:⁊ ad digerendũ facilioꝛes:ſed tti nõvno
modo funt nutrientes:quidã auté bñ:quidam male
nutriunt:quod fir pꝛopter etatís eo:tigo cõplexionis
otuerfitatc.S»üt err lactẽtes: funt « vicini fue natiui
tatí:funt quoq iuuenes ⁊ decrepiti.Lactentesvero
ſunt ceteris animalibꝰ laudabilioꝛes in ſapoꝛe ⁊ nu⸗
trimento:ac in digeſtione ad generandũ bonum ſan
guinẽ.lac em̃ naturalẽ cís pꝛeſtat humiditateʒ:vnde
carent omni acumine:eoꝛum cõplexio tẽperata ett in
caloꝛe ⁊ bumíditate abſq; fuí coꝛruptione:facilẽ ex⸗
go ⁊ ſubtilẽ dant dietã:vtiles ergo funt calidis⁊ ſic⸗
cis ⁊ egritudines ercuntibus: c quanto diutius lac
fant accepturi: tàto melioꝛes ac teneríozes funt. i
autc qui fue natiuitati ſuntvicini: nutrimenti oatit
fubtũe:⁊ laudabilé generant fanguine: minus rame
lactétib?vrilcs funt. 3uuenes o fnt groſſi:⁊ ad oí
gerendum ourí: peffimü oant nutrimentũ:ſanguinẽ
vcro generant melancbolícá. Idcirco /Da.vítupera
uít bircoe z iuuenes capꝛas:qꝛ generant fanguitiem
melancholicũ:hirci tamen capte funt deterioꝛes: qz
femine mitius mafculis babent acumen 4 ſiccitateʒ:
p:opter boc ergo femíne capze c bírcí caſtrati funt
melio:es non caftratis:q: humidioꝛẽ ⁊ ſapoꝛoſioꝛem
babent carnem: iaudabílío:é generaut ſanguineʒ.
Sed videmur repꝛebendi a quibufd3: cur inquiunt
bircos caftratos non vítuperafti: cum nor caſtratis
frigidioꝛes funt caſtrati. us reſpondemus: ſu⸗
perius audiſtis nos dixiſſe bircos rion caftratos acu
men babere 4 intéperatos effead cõparationẽ tem⸗
perate bumane cóplerionis, Qui ergo cum fucrint
caſtrati pꝛioꝛi carebit acumine:fiũtq; temperati tẽ⸗
complexiones habentibus:maxime ſi hirci
funt iuuenes:ſed fi funr decrepiti peſſimi erunt:quia
pꝛopter frigiditatẽ etatis fiunt frigidiffumtcozmmqs
calo: ferc eſt defectus: humiditatẽ quoq; qua caufa
caſtrationis acquiſierunt:pꝛopter ſiccitatemſenectu
tis amiſerunt.
€ De carne bouina.
LOuina caro ad comparationẽ carnis pecu
dum ⁊ poꝛcoꝛum ſicciſſima eſt:ſiccioꝛ enim
Neſt capꝛina carne:ideo fanguínem generat
goſſum:turbidũ ⁊ melancholicũ:multũq;
oat nutrimentũ: inobediẽs digeſtiõi:tardeq; oc fto
macho eijcitur:⁊ a mẽbꝛis oífficulter diſſoluit᷑: ⁊ ven
trem conftipar. qp (i ea veſcẽtes funt melãcholice cõ⸗
plecíonis: fplencríci erunt:quartanã patietur; cóple
xiones eoꝛum coꝛrũpentur:⁊ in bepofarcà incident:
nónund nafcetur in eis fcabies ⁊ impetigio: elephã
tía:lepza:cancer:ferpigozfm compleríone quam pꝛe
parata bís moꝛbis tnuenít.S5ed ramé ofuerfi eft nu
trimenti ppter fuarum ctatü varietatẽ.Eſt enim la⸗
ctens:adoleſcens:iuuenis:⁊ ocarepítus. Lactẽs vᷣo
laudabile generat nutrimentũ:facilis eſt digeſtioni:
qꝛ caloꝛ ⁊ humiditas eius in quãtitate multa eft pꝛo
pter vulue vicinitatẽ ⁊ lactis bibitionẽ. Idcirco bo⸗
mum generar ſanguinẽ:choleram etíam r̃ubeã a ſto⸗
macbo erpellit: maxime ſi comedentíbus naturalís
calo: dominetur.Egritudinẽ cceuntibus lícer nó no
ceat:ad oígereudum tamen grauís eft pꝛopter defe⸗
aíotiem virtutis eoꝛum. Adoleſcentes vᷣo minus d
lactentes funt bumidi:duriuſq; digerũtur Sed qui
ab cís generatur fanguís:mon eft illaudabilis ppter
foxtitudine fuí caloꝛis naturalis:⁊ propter fui vicini»
ratem ad laccenté: fueqs carnís tencritate: ideocs t
cum acero íus eíus conidiatur z bibatur:ftomacbum
confoxtat c inteſtina: eſt ⁊ vtilis cbelericas coritudi
nes babentibus. Juuenis aures pzo fue nariultatis
remotione caloe « bumiditate caret : quà oc lacis
vuluevícinitate babuerat: quarc ſicce cõplexionis
cft courcad oígerendii difficilis: bumorẽ grat me
làcbolícii: marime fi comedẽtiũ naturas apparatas
melancbolie inueneritt. Aecrepitus quidẽ peſſimus
eft pꝛopter nimiam fuí caloꝛis ſiccitatem 7 ſiccitatis
augmentů ín co cz etate fuíqs cópleríone generata:
vnde caro cius ouríffima aclígnea cocrioni repugna
tiua nuilum oat nutrimentũ:nullũq; ſapoꝛeʒ. Sunt
igitur omnibus ſapoꝛioꝛes ⁊ laudabilioꝛes lactetes:
fccundo adolefcentes pꝛecipue fi fuerint iuſſellati ⁊
cum aceto conditi:menta: petroſil.coꝛiandro:croco:
⁊ ſimilibus:ſicut cum pipere ⁊ cinamomo.
Queritur ſuper boc qð dicit ín littera pꝛecedẽtivtruʒ fit
ꝙ omnia — calidioꝛa —— d RH
detur ꝙ nó:q: oicit Haly ín cómento fuper tegni.ꝙ ad mte
bum fimile pperant egri fimiles:⁊ ad cõplexiones
files panter egritudines ſimiles:ergo au5quedà mulieres
íncurrát cgntudines calidas:⁊ quidã viri egritudines frigi
das: igitur. Itẽ bippo.in aphoꝛuſimis.Qui crefcüt plurimũ
pabent innatü caloze: vnde innuit: ⁊ boc vult fDalin cóme
10:qp nutrimẽtũ fit a fozti caloze:ó cus quedá funt mulieres
quibuídà viris maioꝛes: erunt calidioꝛes. Itẽ dicit Bat.ꝙ
audada ⁊ ira pꝛoueniũta caloꝛe foꝛti:ergo cum quedã mus
leres fint íracundíozes quibuſdã viris: ſequit —
In contrarium eft auctoz in littera. Item dicit Haly:⁊ hoc
mnuit etiã Ariſtote.ꝙ mas in oertra parte generat:femina
$o ín ſiniſtra:ſed dextra cft calidio: ſiniſtra: ígitur cum con
tinens immutet contentü ad fuam crafim vt oícit philare⸗
tus:igitur.Ad hoc dicunt quidá ꝙ trípler eft comparato.
Quedã ín genere:quedá in fpecie:ct queda in indiuíduo. et
ficoicunt q iſte aucto: intelligit ín genere tm̃:⁊ poteft pati:
benc ínftáriam ín partículari, Alij oicüt cp oupler eft calicí
tas.Quedã refpiciens totum:⁊ oc ifta quedá mulieres fünt
calidío:cs quibufdáviris:fcd loquédo oc refpiciente partez
ratíone cuíus reponí£ animalin fpecie vtpore reſpectu re
ftícutozum:ficomnes mafculi funt calidiozes feminis:qꝛ ot
cit pbs qp babent fuos tefticulos intra:qꝛ fi effent extra non
eflent fufficierer calidi ad oígerendü fuum ſperma:⁊ ppter
bocreponuntur intra earũ teſticuli.Alij oícunt ꝙ yfaacin?
tcliigit omnibus coditionibus remanentib? eiſdẽ vᷣtrobiq;
«qi funt diuerſe:igit᷑. Alij dicũt ꝙ q̃dã eft calidítae caufata
ab ínflnétía anime pzcfentialíter fupza membꝛa:⁊ ficintelli
cit yſaac:⁊ boc modo etiam co: eft calídíus cererís mẽbꝛis.
Aliã eft caufata a co:poze elementari : ⁊ tali modo quedam
mulíerpotcft effe caldíoz viro:⁊ co: fri.reſpectu alioꝛũ mẽ⸗
broꝛrum:⁊ ficpts folutío ad arguméta oínerfa fm diuerſas
refolutioncs. ¶ Quent vtrum mafculus fit oigeftíbilio:
femella cum bocínnuat littera: víderur ꝙ non:quia dictum
eft ſuperius q omneanímal filuaticum eft peíus domeſti⸗
co pzopter peccatũ in ſiccitate:ſec omnis mas cft ficio: fe/
mella:igitur. Item oícit pbilofopbus fecundo oe plantis:
qp femíne eft pati; vnde ocbet efle mollis:patiẽs ⁊ fertilis:
mafculi $o eft agere: vnde ocbet effe ourus:cum igitur cibi
fit pati fm £Dalicnü fequitur zc. Sol:tío cp bonitas nut?
mentiattendítur quãdoq; ex parte virturie: ct fic mas cft
melio:ís nutrimenti : quia virtuoftoz : auta parte mundi
íeict puritatís : ct adbuceft melius nutrimentum marís:
qut a partc, compofitionts ; ct fic feming cft melioꝛis nu»
Dietarum particularium.
imenti. Ad argumenti dico d non cft fimile q: ammal o0
—— ca.eft ⁊ pumi.c niluaticũ ca.⁊ fica. £t maſculus eft
ca. ficus; t femcella frigida ⁊ bu.igitur. 8d ſecũaũ oico qp
equuiocat de patí:q: pba intelligit refpectu füi viri ⁊ nõ re
—— — —
ponis z impuritatis:aut reſpectu copontioms. tam
dicamus cum auctore ꝙ mas fimpliciter eft melioz:q: in bo
nitate pzepóderat.£t pari paſſu ſoluitur queſtio que fit de
aialibus caſtratis reſpectu non qꝛ nõ caſtrata có
parantur mari ccaftrata femine: ramennon caftrara funt
peíoxa tépoxe coirue: ídeo q: certo tẽpoꝛe cocunt:oebét tũc
vitan:fedin alio tépoze funt melioꝛa: € quoad virmmtem ⁊
Quoad purítate: fed caftrata quoad copofinone:quia funt
mollioza zc. ¶ Queritur quare caftratio bꝛuta meliozat in
mozibus « bomines perozar quantus ad motus naturales:
& ctías acquífitos. Una caufa eftzq: fm Ariſtotelẽ bomo cft
anímal nobiliffimü: ídeo marime oꝛdinatur ad gencratio
nem:cquanto alíquíd nobilius cft z melius:ranto fut)pfi?
eft oiffufiud ⁊ multíplcatiug: 7 idco maxime ad generatio
nem o:xdmatur ⁊ non ad nutritiones: cum non o:dinetur ad
— aliud animalzigitur, Secunda caufa etſt:q; ficat di⸗
cit Paly:a teſticulis reucrberatur calo; naturalis fuper ota
men:bꝛa:qui calo: totum coꝛpus müdificat a fuis ſuperfiui⸗
tatíbus:nó autem ín caftrato (5 humoꝛũ fuperfiuitares ree
manent: c oíat víatícue ꝙ anima imfequítur cozpus in fuis
operationibus;igitur, Tertia caufa eſt:qꝛ caftratio reducit
hominẽ ad naturam femine:ſed dicit pbe in principio octa⸗
ui oc animalíous;femína ocbílis eft 7 triftis zinuidaziracun
da:⁊ ponítibí multas peffimítates:igitur.fed nó fic anima»
lía b:uta cum o:xdínent ad nutrition ⁊ non pꝛincipaliter ad
generatione, ¶ Quentur vtrum omne animal ruminans
fit melíus ín pꝛima etate vrín lactenti d ín alijs etatíbus fe
quentibus excepto arícte : eranimalía non ruminantia vt
poꝛcus peioꝛa dp ín alijs. 3R Ti. cft amĩrmatiua:qꝛvirtus gene
ratiua viget per calidd c humidũ:⁊ maríme perbum:dum
tum q: bu.eft pabuli calozis:tum qꝛ hu.eſt figurabile ⁊ di⸗
ftenfibile fm omnem figuram. Et quia animalia ruminan⸗
tía funt frigida c ficca: c maxime peccant pcr ficcitaté: pꝛo⸗
pter boccum in etate lactẽti fua ficcitas reducat ad tempe»
ramentum per etatem:ídeo runc melioꝛa.Sed aries cft ca,
t bu. peccat per bumiditate: ídeo aum ín prima etate au»
gctur fua humiditas: in adolefcentia 9o temperat: igitur.
Similiter dico oc animalibus non rumínantib? vt de po
€o cum peccent per fri. c bumí. ideo funt melioꝛa in iuuen⸗
tutis etate. Secüda caufa eft: q: animalia ruminãtia in cta
tciuuentutie multü comedunt herbas ficcas: vnde ibi eft
multum oc fuperfiuo:patet per multitudine ſtercoꝛũ co:us
ficutboucs t vacce: c in etate lactenti babent nutrimenti
purum fc lacꝛigitur.Sed ammalia non ruminantia vt poi
eus non nutriunt᷑ ín iuuentute fua er herbis:ſed er granis:
ideo ín muentutc carnes fue melío:es ſunt. Tertia caufa eft
8 partc digeſtionis:qꝛ animalia ruminantia male oígerunt
«um careant oentíbus in fuperiozi mandibula:cus materia
dentiũ conuertatur ín coꝛnua:⁊ cum boc comedunt berbas
inultas ín iuuentute oc oiffiali digeſtibiles: igitur nutríme
tum eoꝛum cft melius ín lactenti etate. Et fi arguat qp yfa,
dicit ꝙ vnüquodgs eft meli? ín fuo cópleméto. SRefpodct
q intelligit ín generc:tamen cius fermo poteft pati inſtan⸗
tíam ín partículari, Et fi arguat qp pifces funt mclioses ín
füi cóplemento.non cft fimile:q: pitces peccant per buque
tractu tépo:is cõſumitur:⁊ ruminátía an per ficcita»
tem q in etate lactentí temperat. ( CQuerit᷑ que caro meli?
nutriat vtrus pecozína.f.arictínazaut pozana, 3RT.qp aliqͥd
D: nutríre ratione cópleríonío c copofitionís : autratione
afpectus ⁊ ppzietatis. 3Ratioc?o coplerionis c copofitois
ficut pullína caro optime nutrit bomimékum fit ca.c bum,
ratione cópofitionis eft bf oiceftibílis, 3Ratione Vo afpe
dei p gutes ficut glans optime nurrit poꝛcũ pꝛopter
afpectü z pꝛopꝛietatẽ quem babet ad pozcum: et oz0b? boe
[WE tpoxcus bomíne:« fic mtellícit Auicen.⁊ alij arabes.
def in genere ↄferuatiuo pccozina mclio: eft: fed ín
gencre pferuatiio poicina guía p:cferuat hominẽ à mox
^ S'o.ctttv.
tum naturá plus d» pozcina, Et pzopter boc 3Raf.comens
darpellem ouiná in regimine —— Vtupcrat pelles
vanas ín regiminc fanitatis:Q: ca.eft &bu.cófo:mis nature
bumane:c etíam q: babet pilozi multitudine vnde oꝛdina⸗
tura natura ad cooperiendü hominẽ:nõ fic o pellis varia
abundatín pilís: nec eft ita confo:mie nature bumane. No
tà q pelles animaliũ ruminantiũ nó ita comedunt ficut nõ
ruminãtiũ ratione ſue ounciei:7 pellis pozd eft tenerioꝛ: qs
nutrí£ cx melioꝛi nutriméto qᷓ pecus etatis pfecte.
ritur quarc pelles extremitatũ comedunt vr pelles pecus:
non fic$?o pelles oo:fi.iCaufa eſt q; funttenues:qó manife»
ftat pilo: paucitas. Ham dicit pbs ꝙ multitudo pilozum
índuratficut videtis in doꝛſo vot pellís eft ounflima:c funt
etiam ibi plures pili qᷓ alibi ⁊ maioꝛes.Secũda caufa eft:qz
extremitates funt neruofe ⁊ melãcholice: vnde attrabüt oc
nutninento qð eft melácbolicü c ín cozio remanet ipuriras
nutriméti:igitur. 4T Querit᷑ quare pellis ouina marime sc
nerat pedíaulos mter ceteras pelles, Cauſa cft q: oicit vía.
in febꝛibꝰ:⁊ finftoteles ín oe anmmalibus:c oupler eft ca»
loꝛQuidã cft celeftie ⁊ viuificus:c talis affimilaf caloꝛi na⸗
turali: ende talís calo: eft vite. Eſt autem alius ca»
lo: clementaire ca.⁊ ficus ——— affimüat calo
lozí febzilí:cus igitur pellis ouína fit ca. 7 bumida fimilis ca
lozínaturalí:idco eft maxime viuificuszigif generar pedicu
los-lRota ꝙ pulmoveruedsvalet in frencfi 5&nmaca q: eft
gttractiuus ratione fue fponaiofitans ⁊ euapozatiuus ; t
ctiam raríone actualis calidíraris. Nota ꝙ bírcus peius nu.
trit f cap:a loquendo in etare viruperabüi fc; (enectutezqz
babettrcs ficcitates. Unam ratione ſexus:qꝛ omís mas eft
nccus refpectu femine; vná ratióc cratis: c vnam raríóe coe
plerionis:fed femella fc; capza non pabet nifi duas.Et fi ar
ceu spado deae mafculus melio: eft femina
pue
Bin paar E targa prerbocnó eft ponéda
inſtãtia ín parti fiarguat ꝙ ratióe mop ci? c ma
io:is calozis pDocpursf bírcus. SRB.q novituperaf ppter
immüdicie fed ppter duriciẽ. Rotaꝙ duis o€
alio ei attefteÉ:« bírcus fit fri.⁊ fic.e fanguis ei? € cadiure
ticus p accides ratióc fc; aduftíonis facte a reuerberatione
coꝛij fui ouri ⁊ ſpiſſi: vn babet coꝛũ p armatura cũ careat pí
lis multis. € Duci ik qualiter fepum hirci contra
oíffintería: ci sirbus gñet᷑ er fanguine bírcino:qui acut?eft
⁊ diureticus:⁊ ficmarievel magts baberet fluxũ cholericũ
augmẽtare. Clalct aũt qꝛ ʒirbus final coagulatꝰ cft vt fiat
mẽbrũ vel pars mẽbꝛi ⁊ nó eſt liqͥdus:⁊ qꝛ 0€ coagulatuʒ ⁊
craſſum bs conſtipare:igit᷑. Itẽ ſcða cà eft:q: gnat a caloꝛe
oebili: vt dicit pbs in de aĩ :« calo: debilis gũat pẽtici⸗
tatem: oia potica reftríngüt &m yſaac:igit᷑ Itẽ terria cau
fa eft:q: marime coagula£ oc facilivt pt; qfi redpi£ infra d
ſtere:igit cades fup:a ínteftina dto tponsds
torcftriget.lBot.q bos oomefti? fimplr melío:
ſtris:qᷓuis em filueftris magis fit oepurat? a ſuꝑnuitatibꝰ
qᷓ domeſticus:tũ q: domeſticus cft magis mollis t mín? fic
cus:igit quoad cõplexionẽ z cõpoſitionẽ eft melioꝛ Et non
eft fic oc birco domeſtico ⁊ ſilueſtri:qꝛ bos arat quare fup
fiuítas cofumít :etiá cft maíozís 9tutís quare foꝛtiꝰdigerit⸗
ctii bs quaft 5tínue fluxũ vetris Qrea ſupſuitatibꝰ müda£
nó aũt fic bircus labozat aut aratznec bs ventre italarü: nec
eft tãte otutis. ¶ Querit᷑ vtrü bꝛodiũ carniũ bouinaz có»
petat ín regimine fani. vide£ c» nõ:qꝛ bꝛodiũ oeddit a carni
bus d funtpeffime et oicit IFa:z omne deciſuz eft eiuſdẽ na»
ture cí a quo oeddi£ vt vulr Haly:igitur. 3n 3:ifi funt pꝛa⸗
«tici, Stem Ariftoteles commendat ará giam anatís 7 bꝛo⸗
Liber
dium bouis. Item ficut videmus ín herbis qp quanto folia
funtinagis mclácpolica:táto earũ fuccus cft magis diureti
a:9:6 fimiliter crit in carnib? melãcholicis ꝙ bꝛodium eaꝝ
erít magis diureticũ ⁊ magis ſolutiuũ. Item eft optimum
in reguninc farítatis tenere ventre laxatiuũ: vt oícit Auicẽ.
aun igitur huiuſmodi bꝛodiũ lapetzfequítur zc. Item oicit
píaac Q5 fapit bene nutrit bene:ſed buifmodi bꝛodiũ optí
ie fapitzigitur optime nutrit:quod concedo. Cina caufa eft
q; benc fapit.&cóa caufa q; larat ventre. Zertía caufa quia
bos cft melancholicus:⁊ tnébza fua funt melancbolica:c at
trabunt oe nutríiméto illud qð eft melancholicũ conuerten?
doin comm fübftantíá:c illud quod eft aereum refpuuntz
⁊ illud tranſmittitur in fpongiofitatibus membꝛoꝛũ: qð ín
b:odio comédatur: igitur eft bonum in regumíne fanitatís,
Ad argumenti oíco p verücft fi occidatur per viam conti?
nuitatie ⁊ fimilitudinis ficut cbolera muatiua a neceffaría.
£tnon fi occidat pervíam contrarietatís c ſequeſtrationis
⁊ repudij vt medulla ab offibus: q: medulla eft ca. « humi.
c ofía funt fri. ſic. TQueritur vtrum bos fit melioꝛ aut
vacca am in Dictievniaerfalibus yfaac mouet queftionez
quare vacca nó eft melío: boue ficut capza bírco: € ibí diffu
fc foluit.zid pocoíco qp licet hircus peccet per fri.c ſiccum:
tamen plus peccat per fica: c L5 ferus femineus faciat ad
ficcitate;tamé —— eius ficdtates: quare capꝛa melioꝛ
eft birco. Sed lícet bos peccet per fri.c ficcü:plus tamẽ per
fngidi:c qꝛ ferus femineus addit in frigi.ideo vacca pcio:
boue:q: omnis femina frígídio: eft mafculo. stt bacoe cau»
f3 vacca melio: eft ín regionib? calídie d» bos: q: eíus frigi
ditas remittit c ín mare ſiccitas auget᷑: f regiofrícida ad»
dit in humiditatẽ:ideo melioꝛat bou qui peccabat per ficct
tatem magis. Alia caufa :quare vacca eft melio: ín regione
calída: eft q: vacce nõ oꝛdinantur ad laboꝛẽ ſicut (bí bones
qui oeficcátur amplius ratione laboꝛis cũ caloꝛe regíonis:
nonautem vaccezq: non ſunt foꝛtes ad arandum.
Sys oiacrendü:fed tamẽ ficut fupza diximus
ze oiucrfa cft fm crates « cõplexiões eíus:
x furt err lactctes ceteris ilioꝛes c
vtilíozca:fcoo adolefcétes. Juuenesvᷣo funt bís ou^
rioꝛes:decrepiti $o omníurm peſſimi. Inuenes vo fi
fuerint caftrati: melíozcs erũt: qm̃ calo; cozum « fic^
círas tcmpcratur.
¶ De came leporina.
f£pusls fit ficcus c groſſum ⁊ ſiccũ ſangui
nett generãs:eſt tñ melioꝛ uuenib? hircis
⁊ capꝛis:pꝛoide ↄuenit ſiccas volẽtibꝰ brc
cõpiexiones:ↄꝛiꝰvᷣo tenuẽ ſeruãtibꝰdietã.
¶ De carne ericina.
Ricius vim babet oíffoluenté 7 deſiccãtẽ
,clepbantico moꝛbo funt apparati.
¶ De came poꝛcina.
Oꝛcina caro multũ eft nutribilis: bonũ
Ichimum — —— humectat pꝛo⸗
Ne * — "et Í 3
hx [ter büiditatis fueqs vifcofitatíe copia:
Sunt effi quida lacretes:quída adoleſcentes:quidã
iuuenes:quidã decepiti.
res ⁊ ín putredinẽ:pꝛecipue fi inuenerint ſtomachuʒ
pꝛeoccupatuʒ malis humoꝛibus.Sed ſtomachũ foꝛ
tcitt babétibus:« ſiccis calidififs coplerionibus für
vtilcs;benc citi oigeruntur z perfcar multurmqs ce
nerant nutrimentü. bumidis 9o narurís funt peſſi⸗
mí: pꝛecipue ſi ſſomachus cozum plenus ſit putre⸗
dis c malís bumoꝛibus:pblegma em̃ generant viſco
fum vnde ſunt caufa generas podagrãa: ylij doloꝛeʒ:
(ciaticii mobum lapiaem in reníbus:paralvfim: f
mülía fm cõplexiões ⁊ naturae quas inueniũt. Ado⸗
lefcentee funt melío:cs z benc nutribiles laudab(e
ci aenerant fanguine. Juuenes autem ceteris fitnt
melioxca:marie caftrati. Decrepiti ivo peffimí funt;
funt effi frigidí:z ouram babent carnem ligneam e
ínfipidam.£uibus affuefcentes cadunt in melácoo
líam c diuturnas febꝛes ficut quartana ⁊ bmõi.
¶ De aſino:equo:camelo:⁊ mulo.
—cect bec animaliavniuerſaliter non man
aducentur:eoꝛuʒ tamen natura dicamus.
» M inia autem bec malum oant nutrime
SA erum: generãtq; peffimü fanguine, Zifin?
cff oífficile oígeritur:ftomacbo nocet:vomitũ fadt,
fCctera etíam anímalía fimiliter becagunt atinus ti
fübtilíoxis cft nutrimenti carnis qp cqu?:cqu? aute
melo:mulus aũt eft ceteris deterioꝛ.
¶ T (Rota ſimpliciter ceruum domeſticũ effc melioꝛẽ in vía
diete filueſtri ſicut oc boue dictũ eſt.Et õuis inteſtina cer⸗
ui feteãt vt dicit pbe:cuius fignü cft q: canes nolunt come
dere:imo refpuunt vt dicit:⁊ fcto: oebear augen ín Dome?
ftíco cũ non tanti oepure£ quoad exercitiũ ficut filueftrisz
tamé (lle feto: maximus nó arguít peſſimitatẽ ín ceruozim»
mo potius bonitate: q: ſignũ eft ꝙ carnes funt oepuratea
fuperfiuítate melancbolica tranfinifía ad ínteftina ratione
cutus fctet.i£t vlterius nota qanímalís bonítas poteft at
tẽdi refpectu (utjpfius fcsnature: c fic filuaticus melioꝛ eftz
q: melíus degit in loco filueftri t longius ibi viuit: ⁊ fic ín»
tellígit £onftátinus:tamen quoad boníratís fincs ad quá
o:dinatur fc ad nutriendũ hominẽ oomefticus melio: eft.
«[ Queritur quare ceruus renouat iuuentutẽ inter cetera
animalía greffibilia: comeſtibilia. Ratio cft: q; eft aĩal val
de folidum ⁊ durum:⁊ quantomagis p:ocedít ín fenecrute
tanto carnes magis indurantur:⁊ runc reddunt odiofc na
ture:c ideo natura íngeníauit vt tũc deponeret:⁊ ídeo di⸗
cít pollofopbus ꝙ tüc querit ferpenté cc. vt ſupꝛa oc lepꝛo⸗
fis. &toiatpbilofopbus q cft fimile cp funt quedam anima
lía que babent membꝛa er radice nutríméti generata: ficut
fant comua:plumas: fpolia ſerpẽtũ: ⁊ talíanatura reſtau
rare poteſt:qꝛ babet materíam eriqua:non eft autem ficoc
membzis fpermaticalibus, ¶ Querit᷑ quare ceruus oepo
nít coznua. f£ aufa eft q; eft aíal valde melácbolicii aburdás
in materia melancbolicaer qua coꝛnua generáturzídeo effi
ciuntur ita magna ⁊ grauía qp naturaíngeniauít ocponcre
vtimncliusfageret: quía eft animal valde tinidum: ⁊ impe⸗
diunt ipſum ad fugam:igitur cum natura habeat ſatis d⸗
matería ex qua ad alia regenerandum: ided deponit anti⸗
Qua:etoíat pbilofopbus ín oe antmalíbus: cp quando de⸗
ponit coznua abfcondit earet maríme oertrum nc poflint
Dietarum particularium. Fo.cxxxvj.
[axteniri ⁊ eius impotentia percipiat᷑ ⁊ detectus. vñ eſt aial
valde —— Et rõne abũdatie nutrimẽti melacholici
cratur os fcu cartilago ín medio coꝛdis ipſoꝛũ ez fuper
m nutrimento melancpolíco; ibi ratiõe foꝛtitudinis feu
fo:tio:ie vírtutio exiſtẽtis in cozdc. (T fuent quarcos oe
£0:de ceruí valet wu paffionib? co:dís. &ina caufa eft Fm Ari
ftotelé:q: ceruus eft valde ingeniolus c aftutus; vñ come»
dit perbas valentes € aſpectũ ad co: vt pulegii
cxiganti cc. in pmóí impꝛimit nutrimentũ: vndc dicit ia.
q cibus oat pꝛopꝛiam naturas ftoracbo: q: ergo bmóíos
generatur ex berdis habẽtibus afpectü ad coz: piopter boc
Valet ín paicufiue drole DU Ia C DOTEM
dicit qñ aliqua m copofità posee
ra etn 4 aromatica trenfinicritad cos tàdmembia
que eis indigent: alía fimplicía ad mẽbꝛa Que talibus indi
gent, Sunilíter m medicinis cardíacis natura owicit illas
C tranfiníthit ad coꝛ 08 de coꝛde cerui:vt illud cõſoꝛtet.Ter⸗
t:3 caufa cftzq: ducit illas medicinas ad co: valentes:q: ba»
bct afpectus ad coz ficut m fractura tibiarũ oantur tibie ad
cotnedendus: íta « ín paffionibus cozdís os oe cozde cerui.
NKota ꝙ lepus generat ſanguinẽ melancholicũ:⁊ ideo peſſi
mumoat nutrimentum vt dicit littera. Et uis cames fa»
píár benc ratione fübftantic aeree incluſe in pozofitatíbus
carníe eius ⁊ membꝛoꝝ:tamen carnes ratione fue fubftans
tic non benc ſaprũt:ideo non benenutríunt. "Iota vltra c
lepus domeſticus peío: cft ſilueſtri. Nam oícit pbe ꝙ ques
dam fünr amímalía que non poffunt domari vt aper;lepusz
⁊ vulpes:ideo non bene capit fitim nutrimentũ in domo:
ncc audacterzimo cum timoꝛe ⁊ oífplicena:c fic cames cox,
Ocficcátur plus in oomo d fi effent libere in cipis, IBota ꝙ
ceruꝰ clepus funtvalde mobiles; duíe fint aĩalia melãcho
lica t nata in loco ficco terrco inepto ad motü: ⁊ boció nó
babet ratione ſue có is radícalis:aur ſubſtãtie groſ⸗
fe melancbolice : fed racione fiuentis cali.c pu. Aut boceft
a natura: q: ficut videmus ꝙ natura dat gcnus armature
multiplciter aialibus:vt apes babéraculeü ⁊ equus pedes
pofterío:es ad recalcitrandü:arieg ⁊ taurus comua ⁊ canis
dentes: ⁊ ficoe altjs.vt dicit Ariſto.in de animalibus. Sra
tum lepus fit animal pauperrimũ ín virtute c marime timi
dum: natura noluít ipfus pꝛiuare om̃i bono:ſed fedt pedes
ci veloces vt per boc pofiit fugere ⁊ cuaderc.qT Queritur
cutus có nis fit ericius. Rñ.ꝙ ca. t fic. vt oícit auctoꝛ.
nam viínam pꝛouocat:⁊ omnc diureticũ eft caldũ € ficus,
In contraríü eft pbe oicens qp omne animal carens fanguí
nc cft frigidi. &olutioq quanta ad compleríone que debe⸗
tur e ínquantü eft mixtum eft cali. fic. fic pꝛouocat vꝛi⸗
nam:⁊ ficloqui£ auctoꝛ: (ed quoad cópleríone que debet᷑ ei
inquantü cftviueus. tex influentia anime füpza membza fic
frigidus cft um careaz ſanguine:⁊ ſic loquit᷑ pb: c iſtã di⸗
ftinctiones habetis a sDaT.ín oc complerionibus: oicit ꝙ in
iufquíamo cft frigida cóplerío quanti ad boc qð cft mixtũ:
t ratione íftíus repercutit ⁊ narcotisat : fed quantũ ad boc
qp eft viuens cft calidũ:nam multi creſcit c fit 16
eius t loquitur reſpectiue.Econuerſo cft oc facifraga:quía
quanti ad coplerione que oebetur ei inquantũ mixtum eft
multũ ca, ficca diuretica:⁊ ratione iftius frangit lapídemz
fed quanti ad cõplexionẽ que debet᷑ ei inquantũ eft viuẽs
eſt trigida:vnde videtis ꝙ non multũ creſcit ſupꝛa terram:
uec multũ elongat ſtipitẽ:nec folia eius a terra, sEt ponitur
— de apibꝰ:qꝛ inquantũ apes ſunt alalia viuẽtia: funt
multi frigida cá careãt ſanguine:ſed inquantũ mírta ſunt
Ca. aim generet ⁊ faaiát mel að eft valde ca, t ſiccum. Hota
€ caro eríci).valer cotra lepzá cpar confoꝛtãdo:cũ lepꝛa pꝛo⸗
— mala cóplerionc epatis antiquata:item mũditicã
ſplenẽ. Querit cus cóplerióís fit poꝛeus: videt ꝙ
calíde: q: pinguedo eft cau. bumi vt dicit aucto: ífte: fed
ere werüncis pinguedine abundat: ígitur. Item dicit
qp caro poꝛcina inter ceteras maxime aſſtmilat᷑ natu
re pumanczígitur.nam oícit q quidã vendiderüt carnes bu
manà p came po:cína:igit. Itẽ dicit pbs ilib.oc atalib?-ap
D [own unt atalíafo:tis pugne audacie maane. $5
2. ⁊ "931p dicũt qr ifta attefhant caliditati: igit In ʒꝛiu⸗
e
Item oiat Baẽ. ꝙ ſtomachus fri.cft bonꝰ appetere:malus
aüt digerere. Et Anfto. dicit ꝙ melãcholici funr edaces cuz
fint fri.ergo ci poꝛcus marie fit edat:vnde femper inten⸗
dit comeſtioni:igit. Itẽ pinguedo ín frígidis parub? gnat z
vt dicit littera inferi?: vt ĩ locis remotis a fonte calozisvt in
renibꝰ:igit cái poꝛcus abundetin pinguedine erit mazime
frigidus:qð cõcedo ci auctoꝛibus. Ad pꝛimũ dico ꝙ duplex
eft pinguedo. Quedã aerea vnctuoſacitrina er. ficco terreo
magis generata: ifta cft in aialibue rumtaanbus « etiã ín
volatilib?:c ifta cítvalde fapozofa « atteftat caliditati vt tu
obijcis. Eſt auté alía alba er bumído aquofo gñata:⁊ ficut
pumidii aquofüm cft inſipidũ:ita c ifta pinguedo ⁊ nó atte
ftatur caliditati imo frigiditati:« ralis reperit ín pozco. Ad
fcóm dico ꝙ equiuocat oc fitirudine q: nó intelligit quoad
cóplerione: fed quoad figura oc ſimilicudine ⁊ cópofitione
Q: mollis cft icut caro pumana. Itẽ eft o:gani;ata ſicut hu
mana, £d tertiũ oíco c? quidá eſt calo: elementaris qui oc»
bzrur aiali inquantũ cft mixtum:⁊ talíe facir ad bonitatem
nutriméri:z oc tali loquedo poꝛcus eft frigidus:⁊ oc ifta lo
quitur auctor. Auus eft calo: ab influentia aic ſupꝛa mẽbꝛa
«talís nou facit ad bonitatẽ nutrímenti: z oc tal; loquitur
Ariſto.cũ dicit cp poꝛcus eft foꝛtis pugne Si queraf Gs
eft melioꝛ:aut poꝛcus ſilueſtris:aut domeſticus. SR T. p ota
ficut oe capꝛeolo filucftri ⁊ domeſtico:aut oc bouc filueftrí
et domeſtico. £t fi oícas p poꝛcus domeſticus peccar per
— peccatũ cft minus d? peccat per fiecitates
is. Iota viteri? ꝙ poꝛcus nutritus er grano meloz
cft ſimpliciter loquẽdo qᷓ ex glande: et puis poꝛcus peccet
per humidũ c glans deſiccet: tfi q: pozcus filueftris nimio
motu labozat otficcante ⁊ multoties eſurit:ideo plus pec
cat ficcitate fua d? oomeftícus fua bumíditate. Itẽ glas bas
bet maioꝛẽ unpuritaté dp tríticü: quare pozcus ſilueſtris nu.
trítus cx co eft mínus oepuratus dp poꝛcus oomefticus nu
tritus er trítico.s£t fi argua£ c» glans cft ꝓpꝛiũ nutrimen⸗
purs 90:003. 3 Ti. per interemptionẽ:cũ Dicat pbe cp oíuerfi
tas ciooꝛũ marime impinguat᷑ pozcos: c boc bene ſciunt ill
Qui poxcos impinguant, Et ũ arguaf ꝙ glans impinguet
poꝛcũ plus d grani, Rñ.ꝙ boc eft pbátaftice inflãdo came
—— —⏑ q ia bpecue cd pec
melio; u ín din peco
cent ín pumiditate que ocficcat fiue ocpuratur in eftatez
et quís ín byeme fint calidtozes ppter caloꝛis ad interioza
vnioné t po:oz dauftonz:tamen ille ſuperfluitates detinẽ⸗
turinrerius:z in eftate epbalant magis.Et quis poꝛci in re
gionc — fint maioꝛes ⁊ de ſe —— via nu
trimenti funt peioꝛes:qꝛ plus ſuperfluitatibus abundant,
¶Auerit quare poꝛci € ſimilia animalia pblegmarica font
ita pingues, RTI. q: eft ratione ftrícture meatuü vnde reſu⸗
dat fanguis extra venas: c a debili calo:c ibidem coagula£
ci? enctuofitas c ín pinguedine cõuertitur: fed ifta folutío
níbi valet:qꝛ per íftam viam melácbolíc eſſent pinguioꝛes
cum babeant ſtricturã meatuũ:ideo dicendũ eft ꝙ boc non
fufficit:fed cum bocabundantia bumídirarü ⁊ calo debilis
z ifta tria ſunt in pozco quí eft pplegmatiars: 7 nonín anis
malibus melancholicis. ¶ Queritur quare in iftis anima⸗
libus vtín poꝛco abundatmarime pinguedo erter? vr proe
pecutem 3 eft ftrictura meatuũ:⁊ extra venas erit fan
guis per refudatíone ⁊ cadirin ecrremítatibus m.embzozüz
ibía oebili caloꝛe adunatur c in naturam pinguedínis cos
uerti£. &c3a caufa eft: q: a caloꝛe ocbili (fta pinguedo coa⸗
gulatur:⁊talis calo: debilis plus abundarertra,
¶ Muinta parrícula.
¶ De diuerſitate membꝛoꝛum
animalium.
M ſuperioꝛi parrícula diximus membꝛa
animalium effe diuerſa in compoſitione:
Ecommirtione:loco:motu:quiete. Mem
JA DX bꝛoꝛum autem compofirio tripler eft.
2t em̃ ett pinguiffüna vie vicina pcr
Liber
quas ſuperfluitates humoꝛũ excludunk: aut parum
habet pinguedinis:⁊ eſt remota a vijs humoꝛũ fecẽ
tibus: vel eſt inter bec ouo mediocris ficut
animaliũ funt latera ⁊ fimilia. 3 inguiffüma vero có
pofitío eft indigcftibilís:cíto oc ftomacbo deſcẽdes:
ventré bumectat:vclociter in coꝛruptionẽ conuerti
tur:pblegmatisvifcofi cft generatiua:magis fi fit oe
humidis animalibus:vt funt poꝛci ⁊ pecudes.Mẽ⸗
bꝛa auteʒ modicũ pinguedinis habẽtia:ſunt digeſti⸗
bilia:⁊ itomacho competẽtia:⁊ bonũ ſanguinẽ gene
rantia. Mẽbꝛa autẽ mediocria inter maciẽ ⁊ craffi
ciem babent qualitatẽ ſᷣmvicinitatẽ extremitatũ me
bꝛoꝛum fibi coadherẽtiũ. Diuerſitas vo complexio⸗
num triplex eſt:aut em̃ cõplexio cft ficca naturaliter
ficat neruus:cutis: c inteſtina:venter:vulua: c fimi
lía. Hut naturaliter bnmida:velut cerebꝛũ:Pẽdilia:
offius medulla:pinguedo z fimilia. Zut intcrecrügs
mediocris ficut eft caro pingueditie nuda que eſt in
ceruíce:coris c ſimilibꝰ Mebꝛa $o quc naturaliter
ficca ſunt:dure digerunt᷑:tardeq; oc ſtomacho eiciũ
tur:⁊ minus ceteris funt nutritiua:maxime fi fucrint
de animalibusnaturaliter ſiccis ſicut bobus:capꝛis:
que quis bene fint maſticata: ín ſtomacho ⁊ epate
bene digeſta: ſiccum tamẽ generãt ſanguinẽ ⁊ peſſi⸗
mum: fcd cri oĩbus membꝛis ſiccitati naturaliter ꝑti
nentibus cutis ⁊ nerui ſunt melioꝛa:pᷣſertim ſi de la⸗
ctentibꝰ ⁊ bumídis naturaliter fuerint. Mẽbꝛa $o
naturaliter bumída ficut cerebꝛũ: pĩguedo c ſimilia
funt viſcoſa lubzicatiua:ftomacbi villos fwa bumi⸗
ditate defectãt « coꝛrũpunt:ſunt etiam in malos bu
moꝛes conuertibília:fi materia inuenerĩt. Membꝛa
mediocritatẽ habẽtia ficut caro piguedíne nuda vel
vacua funt tẽperatioꝛa et ſapoꝛioꝛa:⁊ digeſtioni faci
lioz3: c laudabilé fanguine generãtia.maxime fi fue⸗
rint oc atalibus tepatas cõplexiões babentib?ficut
funt beduli; vituli lactentes et iuuenes pozcter pecu
des iuucntuté babéres. Rurſus inter vnãquãq; ifta
rum extremitatũ habet᷑ aliud mediocre ficut cetera
membꝛa tenera inter pinguiffima carnem ⁊ pingue⸗
dine nudam medíocría veluti funt mamille:teſticuli:
coſtarũ extremitates:fundamenta lingue ⁊ ceruicis
teneritates:hec ſunt inter pinguedinẽ ⁊ carnes me⸗
diocria.teſtatur hoc eoꝛũ coloꝛ qui eſt inter pingue⸗
dinis albedinẽ ⁊ carniũ ruboꝛem:⁊ eoꝛũ teneritas q̃
eft carne ceneríoz: pinguedine vᷣo durioꝛ vel ſiccioꝛ:
pꝛoinde funt boni ſapoꝛis:⁊ fi benc digerant᷑: nutri?
mentũ dabunt velut pinguis caro:ſi autem male di⸗
gefta fuerint:liquidiſſinũ c viſcoſum pblegma gene
rabunt p qualitate fue fubftantie ſuoꝛũqʒ animaliũ.
iDiuerfitas vᷣo membꝛoꝛũ ſᷣm locum vbi funt multi⸗
pleceit.Sunt erri quedã a cute offibus lõginqua:
ficut eéter:fromacbus ⁊ vifcera: funt queda cereb;o
vvícína : alía fundamento naturalis caloꝛis vícina ;
alia *oab cis remota, Sunt cría quedã medíocría
que cuti ⁊ — — ſunt —— carnis
minoꝛiſq; pinguedinis.ſunt etiam ſapidioꝛa ⁊ dige⸗
ſcibilioꝛa duobus modis. Anus pꝛopter multã fub
ftantíc eius diſſolutionẽ:que egreditur per pozos cu
tis cũ ſudoꝛe.Alius propter collifione que fit ec offi
bus ca confricantibꝰ. OMẽbꝛa a cute ⁊ offib?remot
groffio:£ babét carnem: multeq; funt pinguedinis
idcirco funt índígeftibilia ⁊ inſipida z coptà malo;
cbámozus gñantia pprer ouas res. Cina ꝙ vijs ſunt
vicina per quas humoꝛum feces expellunt: et ppter
longinquitatẽ poꝛoꝛũ curis p quos fue bumíattarig
fuptiniras nequít cgredí. ilia ppter oſſiũ abfenria:
vnde tenera fieri neqs collídi potlunt; ideoq; venter
4 inteſtina c tumilia funt groffioza « male nutribilia.
bbꝛa quoq, iter co; ẽ cerebꝛũ exiſtẽtia calox vj
cina naturalí: funt boní faposis oígeftíoníqs facilia
4 bonũ nutrimentũ gencráría pptcr duas res. Cing
p:o vicinitate caioꝛis naturalis fupfluítatce fuí m;
trémenti puríficatis. Secunda qꝛ benc bonoq; ſan⸗
quine co:dís « cpacís funt nutrita.Membꝛa vo q
caude funtvícina ⁊ a calo:e naturali loginqua:ourio
ra funt. índigcftibilíoza mínufqs fapoza: qued fit
ouobus modis. Pꝛimo ppter calo:em naturale ab
eís remoti. Seaido q; fuerüt nutrita fanguíne ma
lc ín cpate cocto. Membꝛa vo intcr bec mediocia
funt £5 vtraſq; extremitates ſibivicinates:de cte em̃
qualitates accipiunt.Mẽbꝛa em̃ dextre partis me⸗
lioꝛa ſunt bís quc a ſiniſtra funt ꝓptervicinitatẽ epa
tis qð eft naturalis caloꝛis fundamentũ:foꝛtioꝛẽ em̃
actionẽ babct circa loca vicina dp circa remota. Oẽ
bꝛoꝛum autem oíuertitas fm motũ z quietẽ eft mul⸗
timoda:aut funt mobilia z modicũ bumiditaris ba
benc; quare fapozofíoza facileqs funt oígeftibilia:
aut contraria ⁊ contraríe fe habentia.Multuʒ aũt
mẽbꝛa mobilia fant lacerti:ideoq; parum humoꝛis
babent:ſunt criam digeſtibiles.
¶ TSuperius determinauit auctoꝛ oc nutrimento ſiue de
dieta ſumpta a toto animali: bícautéa partibus animaliũ:
⁊ pꝛimo gñaliter:ſcðo autes (pecíalirer:parüpoft ibi.Oꝛem
bꝛoꝛum triplex eft cauſa.¶ Queritur que membꝛa fint me⸗
lioꝛis nutrimenti refpectu coꝛpoꝛis humani: vtru5 pinguia
vel media ín pinguedine vel macilenta: videtur cp pinguia:
q: nutrimentũ ftat per naturam dulcedinis:vnde ſolũ dul⸗
ce nutrit.ſed maríme pinguedo cft dulcis ⁊ ſapoꝛoſa:igit᷑.
Item auctoꝛ dicit ꝙ pinguedo cft ca.z hu.ergo maxime nus
trit:igitur. In contrariũ cft iſte auctoꝛ dicẽs ꝙ pinguiſſima
cópofitio eft indigeftibilis cc. $55 membꝛa mediũ pinguedi
mes babétia vt macilenta funr digeſtibilia:ergo meliozts nu
trímenti;quod cócedo, Vna caufa eft:q: pinguia membꝛra
funt viſcoſa:⁊ in oꝛe ftomacpi ſupernatãtia:⁊ ꝓpter bocím
dígeftibilia z crudum humoꝛẽ generãtia vt hu.pᷣhlegmati⸗
cum. Itẽ pínguia funt mollia ratíone cuius remolliunt vib
los ftomacbi: tita defectant appetíiü ⁊ gencrár abomina⸗
tionem:cum ftomacbí appetitus vígcar per irrigidationem
villo:3.Zld argumenta otco qp tu obijcis a parte cóplerióis:
tamen a parte cópofitionis:q:vifcofa funt 7 mollia: funr ma
gis indigcftibilía 4T Queritur quare pinguedo maxime in
rembus 7 non ficin alijs partibus generat, Una caufa eftz
q:acalo:e ocbili generat: rencs babent ocbile calozé cum
fint remoti a fonte caloꝛis. Scðda caufa eft q: vꝛina continue
ocfertur ad rence t ſecũ aliquà vnctuoſitatẽ fanguínís de⸗
ztat.Zertía caufa eft: qꝛ renes ſunt membꝛa mollía ⁊ te⸗
nera: fituata ſupꝛa os durũ:ne ergo ledãtur ab oſſe:natura
ibi gñauit pinguedinẽ vt ſupꝛa cam requieſcant ficut ſupꝛa
culcitrã Quarta cauſa eſt:qꝛ vꝛina eſt vꝛens « femper fecum
defert aliquid hu.acuti:ne ergo renes ab acumine ledátur
natura gñauit pinguedine illic. ¶ Querit quarc piguedo
in animalibꝰ ruminantibus eft inflámabilís vtm boue ⁊ ſa
poꝛoſa:⁊ non ín non ruminantibꝰ ficut ín poꝛco € infipida:
Ratio cft; q: ín aialibus rumíinátibus ——— e
o
Dietarũ particularium.
terreo: c peractione caloꝛis fit ſapoꝛoſitas: «ficca ter
— cft inſ ãmabile. Sed ín non ruminantibus generatur
ez bumido aquofo qð eft inſipidũ ⁊ albũ ⁊ nó inflámabile
&potius extinctiuũ.Et bacoc caufa pinguedo poꝛci red»
ditur fapida fitione falis cali. fic.temperatíe hũi
ditaté aquofam. &[ Queritur que memb:a citius digeran⸗
tur vtri naturaliter humida vel ficca. SRefpodeo p —
eft digeſtio:ſcʒ pꝛima fecũda c tertia.Reſpectu puume ſecũ
de humida citius digeruntur:quia tales procedunt liqueta
ciendo:⁊ eis magis ammilantur liquida fiuc humida.Sed
quia tertia oigcftío procedit ingroflando: qz aſſimilat nutri
mentum membzie que funt groſſa⁊ ſicca:citius oigerüturz
id eft cínus memb:is affimüantur. GT Queritur vtrum cu»
tis fiue coxum fitboní nutriméti, videtur ꝙ fcq: dicit Cõ
ftanti. 2 Zirifto. d» cutís maxime eft téperara: c marime boo
míníe: c maxime in pulpis digitoꝛũ fentimus pulfus cti cu»
tis fitibí marímc temperatazergo cũ bonítae nutrimenti p
temperamentum confiftat: 7 cutie fit maxime temperata:
tunc enit boni nutrimenti. In cõtrariũ eft aucto: in littera.
ínnuens d cutie neruiz bzeuíter membꝛa ficca peffimi funt
nutrimenti. Refpon.q quedam funtboni nutrimenti ratio
nc cópleríonts c ionis fimul: ficut caroarietina: qꝛ
eft rarc copofitionis zcali.z humi.cõplexionis:quedam vo
rationc copofitionie foli:ficut perdiz quí eft rare cópofitio
nis:⁊ in cõplexione frigi.t fic.quedávo econtrarío:fcs rone
cóplerióis fold ficut anferzquí tícet fit melancholicus in fub
ftantía:q: dure cópofitionis: tamcn qꝛcali.⁊ bumí.cóplerio
nis nõ bñ oigerítur: z ídeo cá nutrímétum magie reipiciat
copofitioné dp cõplexionẽ:ideo cutís nó cft bom nutrimenz
ti cũ fit ourc fübftátic in cõpoſitione:qᷓuis fit cali.⁊ Du. co^
plerione. ¶ Queritur quare cutis humana maríme cft té»
perata.&)na caufa cft: qꝛ eſt ibivnuerſalis cócurfus mẽbꝛo
rum frigi.cali.humi.⁊ fic.q: carojeft calí.z humi.nerui vo fri
$1.2 fic.c cutis ambit offa t carnes neruos ; ideo er ipfis
refültat complerio temperata ín cute.SSccunda cá cft equa
lis diſtantia mcmbzozum frí.fic.bumí,calí. q: cerebꝛũ eft frís
i.t bu. co: eft cali.c fic. z cutie equahter oiftat ab iftis,
Zertia caufa eft finalis:q: tactue fm Zirift per tempcramé
tum víget: vnde bonitate intellectus ſequitur bonitas ta»
ctus: vt dicit pbs:c quia bonitas intellectus eft ín bomíne:
ideo ín ipfo cft temperamentum cutís in quaviget tactus
€ fic illiverfus funt fati. ]Bos ap audítu linx vifu fimía gu
ftu: Aultur odozatu pcellit aranca tactu.cũ ractus fit opti »
nius in homine. ¶ Queriturvtrum caro gládulofa mollis:
vt mamille ⁊hmõi fint boní nutrimenti: videtur q fic: qz
mollia membza funt bene oigeftibílía : fed caro glandulofa
cft mollís:vt mamillezigirur. Item laceft oprímt nutrímen
ti purí: vñ dicit Bał.qꝙ atalia in pueritia pulcbzio:za funt
€ ín alijs etatíbus pzeter fimiá: q: in pueritía nutriunt ex
lacte:ſed omne deciſum atteftatur illi vnde oecinditur: igi⸗
tur mamille erüt zc. In contraríum eft auctozín littera of?
cens qp funt peffimi nutrimenti, Zld argumentü oico p ous
pler eft mollinics:quedam ratiõe cõpoñtionis⁊ debilis coa.
gulatiõis⁊ talís eft tn mulícríb?viragimofis t nó facit ad bo
nitatem nutrumẽti:⁊ talíe eft ín came glandulofa:c ficobtj»
cis, &£ft alía generata a caloze quod ide eft cp tenerítas t rao
ritas:⁊ ralís cft ín viris. arguit fupza bonitatẽ nutrimẽti:
igi£. Ad (cóm d: qp nó valet:q: lac occindíf a mámíllis tàdp
2 caufa effiaente c nó tand pare mámíllaz:igif. (| Que»
nitur que mẽbꝛa fint mclíoza : vrrii interioꝛa aut exteríoza,
videt qpinterioza:q: dicit yſaacꝙ fanguíinea mẽbꝛa funt me
liora q: melíozi nutrimenczo nutriunt, vi ficut oícit vfaac in
mẽbꝛa interíoza tráfmittüt fuas fü itates ad exterioꝛa:
fic ab illis depurãt: igit. In Seide quet Dicto q exterioꝛa
Fo.crrrvij.
funt melioꝛa. €Ina caufa eſt:q:exterioꝛa ꝓpꝛie ſunt ꝓpter
boiem : interioꝛa —— indiuiduũ. vi: ficut ſperma €
germẽ vitelli funt peffimi nutriméti: fimiliter ⁊ mẽmbꝛa in
tenioza caufa eft:q: interioza nó babent vías libe
ra$ ad expulfione ſuaruʒ fuperfluitatü: ficut habẽt exterio
Ta. Zcrtía cãeſt:qꝛ funt offuofarefpectu ínteriozü vnde per
collifione ſuaꝝ carniũ in obus ocpurantur t attencrant
ficut patetoe pifcib? petrofis q funt melíozce nó petrofis.
Stem offa attrabunt nutrímentü mclácbolcái ⁊ couertunt
in fai naturã:⁊ refpuüt nutrimẽtũ bonũ aercfi cali.7 pu. oO
cedit ín naturã caruiũ.Ad pꝛimũ oico ꝙ aliquod mẽbꝛũ pẽt
dici ſanguineũ:vel q: ſit ſanguineum oc natura fua: ⁊ talia
funt melioꝛa:aut q: ibi fanguis abundat ficut co: dicit ſan⸗
guineũ:qꝛ ibi abũdat ſanguis plufd inalije mẽbus: 7 ſimi⸗
liter in venis ⁊ arterijs:⁊ tn funt frigi.⁊ ſic.⁊ talis fanguis
abundantia non facit ad bonitatẽ. fd fecundum dico qp fi»
cut oíat y(aac ín vni.dietis. nó cft aliqs abus q fit fitis ex
toto narure bumane:immo omnis cibus quantuncunqs fit
purue aliquid babet oc fuperfluoz7 illud nó poteft exbala⸗
rinccmundificari. Dicẽdũ 6 qp licet mebza interioza nutriã
tur ex purioꝛi nutriméto:tamen alijd babent oc füperfiuo
«illud nó pot exbalari nec müdifican: ficut in mẽbꝛis erte»
rioꝛibus:⁊ propter boc adpucinteríoza funt peíoza. fid ter
tium dico v mẽbꝛa interíoza non mittunt fuas fnperfluitas
tes ad cxtenozazvt ibi remaneãt:ſʒ vt expellãt᷑ cxtra coꝛpꝰ.
Ad queftione vltima dico p mẽbꝛa exterioꝛa dantur couale
ſcentibus:qꝛ magis funt depurata c attenerata. ¶ Queru⸗
tur que ſint melioꝛa:aut anterioꝛa: aut poſterioꝛa videt ꝙ
poſterioꝛa:qꝛ virtꝰnaturalis paſcit mẽbꝛũ:aĩalis vᷣo viuiſi⸗
cat:ſed poſterioꝛa ſunt epati vicinioꝛa qð cft mẽbꝛũ nutriẽs
mẽbꝛa: igit. Itẽ dicit yſaac invni.die.etetiã innuit Ariſt.ꝙ
cali.zbumí.c maximẽ dulcia nutriũt:ſed pinguedo eft cali.
⁊ humi.que generauter plus generat᷑ i poſterioꝛibus:igit᷑.
In cõtrariũ cft aucto: dicẽs dp mẽbꝛa caude vicina funt oc
terio:a. ld D dicẽdũ ꝙ verũ eft excepto poꝛco:vt dicit vſaac.
Anꝛa cá eſt:qꝛ co: ſituatũ ẽ in anterion pre cuiuſnbet aĩalis
rõne cuiꝰadiuuat᷑ digeſtio ⁊ meliozat:7 etiã rõne fui calor.
anterioꝛa melius depurant᷑.Scða cà cft a parte mot?:q: oẽ
aial eit magis mobile a parre anterio:t. vn oicir Ariſt.ꝙ ale
in auibus:⁊ pedes anteriozes in aialibus: c manus ín boie
equipoletín motu: vii magis oepurant a fuis fupfluitati»
bus.Zertia cà é :q cũ mébza ãterioꝛa fint altioꝛa ppoſterioꝛi
bus oelegát fuas fupfluitares ad pofteríoza: ficut videmꝰ
in podagia.Quarta cá eſt:qꝛ mẽbꝛa anterioꝛa nurriunf na
trimento magie puro ⁊ magis oígefto:q: qn fanguís gene
raf i epatezqdá poꝛtio oelegaf ad méb:;a pofteríoza ci fint
vilia: Qdà $0 ad coz: ibi oígerit ⁊ depurat᷑: poftea a cozde
delegat᷑ ad mébza anterioꝛa er quo nutriunt᷑ Ad pzimáü oí?
cit ꝙ nóvalet:q: puis epar fit magis ctevícinü:th adiuuat
ín fua digeſtiõe a caloze co:dís qð eft magis vicinũ anterio⸗
ribus membꝛis.Ad fcóm oico ꝙ pinguedo cítrina ca.⁊ bu.
fapozofà mag? genera ín afiríozib?7 alba infipida fri.cbu,
ín pofteriozb?:ió argumétü ati? 2dudít oppoſitũ. ¶ Ho
ta ꝙ yſaac excipit poꝛcũ a q̃ſtiõe:q; pozeus fuperio: c(t ⁊ al»
tio: ín pte pofteriozí cp in anterioꝛi: vt afinus: (Geo fupfiuí
tates ad inferioza membꝛa oele gant. Ram poꝛcus rcfpiat
terrà glandem ⁊ nó quercũ.Scda càzq: poꝛcũus ín poſterioꝛ
parte eft fono: ficut afinus:er (n anterioꝛi parte ocbilios: c
membza foztia tranfmítrunt fuas fuperfluitates ad oebí ⸗
lioꝛa:igit᷑. Zertía cá eft: q: poꝛcus maxime abüdat i cerebꝛo
qð eſt fri.⁊ bu. vn eft aialvalde phlegmaticũ ⁊ ficfri cerebsi
p:opínd anterioꝛibꝰ parnb?:remurtit caloꝛẽ co:xdís ín ipfis
pluíj in poſterioꝛibꝰ:⁊ ficnó oepuranf partes anterío:es
ficut poſterioꝛes.Ariſto.etiã ecapit poftcríoza feminarum.
iua c& eſt:qꝛ oepurant p mẽſtrua. cá cft : qꝛ maxime
pofterio:a feminaꝝ mouentur in coitu:⁊ fic magis depurãs⸗
tur.£t fi arguit qp fimiliter et mafculoz. 3Refpon.q nó cft
ſimile:qꝛ i feminis eleuantz ín mafculis oepmunt.([ ue
ritur que fint mclioza: aut dextra aurfiníftra mébza: vide
ꝙ finiftre ptis:qꝛ:ibi fanguis artcríalis abũdat d dario: cft
⁊ ꝑurioꝛ:⁊ fic ex purioꝛi fancuine nutriunt᷑:n ecrtra$o par
te ſanguis venalis abũdat q̃ nó Cita clarus, Itẽ dicit Ariſt.
$
Liber
qyfiniftra pars pꝛopoꝛtionatur pblegmati:bertra vo chole
rciíed polegma melíus nutnit d colera: qꝛ tempose neceſ⸗
ſitatis couertit ín fanguine :igit fititer finiftra melio: erit,
In contrari eft aucto: ín littera.Solutio:ꝙ mẽbꝛa dextre
partis funt melioꝛa. Vna cã eſt:ſᷣm Ariſt.em̃ dextrũ eft toꝛ⸗
tíus ſinutro: vnde melius digerit ſuũ nutrimentũ:⁊ melius
a ſuperduitatibus depuratur.Secunda caufa eſt:qꝛ epar z
kel in dextra ſituant mediantibus quibus víget oiseitío et
depuratio. Tertia caufa eftzq: licet co: ín hoĩẽ ſituet᷑ in fini»
ftra; magis tamen vírtualitcr influit ín dextra:⁊ fimiliter ín
aĩalibꝰ.Adpᷣmũ dico qp talis (anguis nó oxdínat ad nutriẽ
dũ. Itẽ alía refoꝛmãt peccatü: vt dictũ eft Ad ſcðʒ dicẽdũ qp
pblegma nó affimiat cbolere quãtũ ad ſapoꝛẽ cũ phlegma
fit infipidi t ipfa amara: nec quátü ad fubftáríazt5 quanti
&d cõplexionẽ ⁊ virtute: qs ficut cpolera róne fue cali, € fic
fo:tíficat oígefriuá: fimiliter t dextra pars: qz ibí eft foznoz
digeſtio. ll) dicunt q nó cantum ín finiftra parte abundat
pbiegma:zimmo ⁊ melácpolía « tãto deterius eft «T Quent
tur que fint melío;a :aut mobilia mẽbꝛa aut jcta. SRefpon,
cũ auctoze ꝙ mobilia. Et nota q oupler € mor?.ddá € q eft
cũ abüdátia nutrimẽti: « talís meliozatnutrimetüc aĩalia.
Eſt aũt alius cá indigentia ficut ín filucftribus aĩalibꝰ: ⁊ta
lis impeioꝛat:qꝛ nó tátü depurat ficut pꝛimꝰ:ſed nimis oc
ficcat.aiij dicũt ꝙ motus temperatus melíozat ficut eft mo
tus partiü refpectu totius : nó tamen excedẽs ficut in filue
ftribus, Ad fcóm oíco ꝙ mot ín toto aialí impeioꝛat dige⸗
ſtionẽ fiuc impedit:qꝛ retrabít caloꝛẽ ab interioꝛibus:⁊ tüc
nutrimentum exiſtẽs in cõcauitate aialis;ficut in ftomacbo
nó poteft digeri.Sed motus ín parte aĩalis nó impedit oi»
geftioné:q: pare nó babet nutrimẽtũ in cocauitate quẽad⸗
modi aĩal. &leloicqp mot? impedit digeſtiuã pꝛimã ⁊ feci
dà:c ppter bocimpeditín toto aíali quátü ad pꝛimã ⁊ ſecũ
dà:ícd tertiã nó impedit:immo adímiat: qꝛ in tertía oigefti
ua fit motus ad ote partes:⁊ hmõi motus adíuuat,
€ De extremitatibus aialíus.'
o conia abfolute z vniuerſaliter mẽebꝛoꝝ of
fpofttio eft cõpleta:eoꝛũq; diuerſitas:cöſe⸗
quentcr particulariter eoꝛũ naturas ⁊ pꝛo⸗
4j stetates dicamus.Extremitates aĩalium:
q:omntno carẽt pinguedine: rarde digeruntur:ſunt
etri oc ſubſtãtia curis neruoz:fed qm femp.funt ín
motu laboze; funt digeſtibilioꝛes neruofis mẽbꝛis
immobilibus c ro labosíofis;q: neruofa nec motum
nec laboꝛẽ habentia:viſcoſum dãt nutrimenti lubꝛi
catiuũ a ſtomacho c inteſtinis cito deſcendens. Ne⸗
ceffe ergo vt extremitates ſimile generent nutrimen
tũ:ſed tamẽ nõ tantũ:quod fic pꝛobat᷑:cũ em̃ coquũ⸗
tur pcr fuas partes dilatãtur:qð ſignificat leuitatẽ
t ſubtilitatẽ: paruũ tamen cox eft nutrímentü .3fse
des alit fm medicinam funr vtilioꝛes:pectoꝛis 7 pul
monis afperítate leniũt: atq; contra ficca tuffüm va⸗
lent : adiuuant etiã patiétes vulnera vel excoꝛiatio⸗
nes in vefica:q fi manducauerínt eoe d oíffinteríam
patiũtur:vulnera ínteftínoy ſolidãt ⁊ ſolutionẽ acci?
dentaliter conſtringunt:natura eii coz lubꝛicatiua
eft ppter viſcoſitatẽ quã habẽt. Iedes ramen ante
rioꝛes poſterioꝛibus funt melio:ce pꝛopter fundamẽ
tũ naturalis coloꝛis eis viciiantis . Zabꝛa aũt auri⸗
bus funt laudabilioꝛa:quia auricule de cute ⁊ carti⸗
lagine ſunt compoſite. Cartilagines So etſi de ani⸗
malibus iuuenibꝰ fuerint: etſi bene coquãtur: erũt
indigeſtibiles:ſi vᷣo oc lactẽtibus⁊ bene fint cocte oí
geſt hiles erüit:fed omnibꝰextremitatibus animaliũ
pedes ſunt melioꝛes.
¶ De cerebꝛo.
xxximus in pꝛima particula qualiter anti
And d diſcoꝛdati funt oc natura cerebꝛi:qui
kac, *hda enim fant arbitrati illud accidẽtaliter
ecd calidi eſſe:ſed Ariſto. in lib. oc animali⸗
bus oícit calidü effe naruraliter: frígidü accidenta
líterzcu?? diſputationẽ nó opo:tet hic nos repetere,
Dicimus ergo cerebsfi naturalíter calidũ:⁊ frígídus
accidentalíter:p:oinde humidũ⁊ vífcofum:abotmina
bie appetitũ coꝛrumpit ín ftomacbo:citogs tn patre
dínc comuertítur: marie fi ín fine cibi maducetur ,
vnde Bat Clolentes ínquít vomere: cerebrũ in fine
cibi ci multo oleo comeaãt:ideoq; opoꝛtet ati cibüz
poft cibũ cerebꝛũ canere hũidas cõplexiões bntib?
acocbilé appetítü ín ftomacbo:verütamt baberireg
ftomacbiü puri:fi illud comedát;benegs ín ftomacbo
digeſtũ fit:cie oabít multi nutrimentũ:añ tamen qp
comcdant cfi accto:pipere zinʒibere obfomogaro z
menta et fimilibus illud condiant ,
¶ Superius octerminatü eft ocoieta fumpta a partibus
aialiti generaliter:hic aũt ſpecialiter:⁊ pmo ponit pbemi&
ad bác partẽ.ſcðo ecequiturzfcóa ibi:xtremitates aiaufi,
&LQuen£ vtrü extremitates aĩaliũ: z maxime pedes fint
boni nutríméti.víde£ ꝙ nózimmo pcffimí:q: abüdát in offi
bus neruis c pellículis d funt frigida ⁊ ficca mclàcbolica et
oia talia funt peffima . Item fupenus vítuperauit partes
pofterío:cs:q: maríme a fonte calo:ís oíftát : f5 pedes funt
remotiffimizia:£.QL Itẽ oicít Cõſtã.ꝙ locus püuist demiſ
fus aptus cft ad reaipicndi fuperfluitates membzo fuper
ríozü:fed quáto plus recípiüt oc fuperfluiatibug tanto pe
iores: f5 pedes funt ínfenoaffimíi fiue ínfimizigit Sn uus
* eftauct. dicẽsꝙ extremitates aĩaliũ funt melioꝛes € maris
ine ten piactíct oocent adminiftrarc cae conuales
ſcẽtibus. SRefpó.q pedes ſunt optimi nutrimenti. Una cà
eft:q: fimt in cotínuo motu: ratíoc cuius depurant᷑ afi
uitatibus.Secũda cauſa:qꝛ marime funtoffofi fiue ofiuo
fit marie poꝛcini iugtaverfus. 3n pede poꝛcino funt. kriíf)e
oſſa.vnde p collífioné cũ offibus fuc cares atrener&tur et
ocpuratur, Itẽ illa offa attrabunt nutrimẽtũ melácbolícüz
«iliud cóucrtüt ftt fuá fübam refpuütqs nutrimentü aereũ
calidà ⁊ hũidũ:⁊ illud cedit íncarme, Tertia cá eft:q: parui
oant nutrímentü:t natura eft auída ſupꝛa paucũ t naufeat
feu fattidit — — eſt:qꝛ Pm Ariſto. o£ mé»
bꝛũ oclectat ín fua operatione; vt oculus invidẽdo:auris in
audiẽdo:⁊ dentes o:dinanf a natura ad íncidendà ⁊ mafti
candũ:⁊ q: ín comeftione pedi aĩaliũ plus operan£ dp circa
animalium memb:a alia:igitur. Patet ígitur ad oia argus
menta folutio:q: lícetpedes aialium fint neruofi offuofi et
fint remoti a fonte caloꝛis:⁊ fintín infimo loco: verütame (d
labona q modo oícta funt Up Seid rd malís, Et no
ta ꝙ dãtur cõualeſcẽtibꝰ: qꝛ alliciunt guſtũ⁊ incitant appe
titũ. Itẽ etiam offa nó comẽdunt᷑:⁊ lícet pelles t nerui fint
uri : tamenoptime oígeruntur : qz ſunt a ſuis fuperflui»
tatibus mũdati.CQueriturvtrũ pedes antcrío:s fint me
lioꝛes:vt oícit líttera.vidct qp nó:0: pofterio:ce ad cos mít
tunt ſuas fupfluitates có fint altio:cszigit. Solutio ꝙ quí»
dáoícütq oupler cft pes ſicut dicit pbe —— libzí oe
2ialibug:fcs maioꝛ 4 cotínettotà banca efqs ad genu:c lo»
quédo oc talipofterio: pes eft melíoz:q: magis cleuar? £ft
etiá pco mínoza genu inferius: t anterío; tüc cft melioꝛ:qꝛ
magis mouek ⁊ —— pꝛopinquioꝛ eft coxdí. Itẽ pe»
dee anterio:es fuppofiti funt refpectu. mebꝛoꝛũ anterioꝛũ
que funt nobilía c er nobilioꝛi nutrímento nutrita : non fic
$o pofterio:ce qui füpponütur poftcrionbus mẽbꝛis que
funtvilía.sEt fi obfjcías ꝙ pofterío: eft eleuatioꝛ. SRefpo.P
verũ eft loquendo oe maloꝛi pede 7 nó oe minoꝛi: immo an
terio: pofterío: equalíter funt demiſſi. Muerit᷑ de cere⸗
bꝛo de quo maria cft cõtrarietas inter aucto.vt ínter vfaac
⁊ Ariſto. qs iſte dicit ꝙ cft cali z pu ; fcd videtur qp fit frig&
Dietarũ particularium.
ĩ qꝛ dicit Daly in cõmento ſupꝛa tegni: qp fola cõple⸗
bó deo gauder fibi fimilibuo: Lapfa vo cótrarge« ilis
uatur.cũ crgo cerebꝛi io ſit lapſa iuuabitur a cótra
A cerebꝛũ ledit᷑ eto a frigido:vt pts in capitibꝰdiſcooꝑ
tio:iuuaf aüt a calido: igit cerebꝛũ € fri. Ite dicit pbe in.xj.
lib:o oc aialib? c» cerebzü oirecte ſuperponit᷑ cozai vr rone
fuc frigiditatis mítíget caloꝛẽ co:dís:(5 oẽ mitigatiuũ calo»
ris e(t frigidi. dte dicit in deſenſu⁊ fenfato cp cercbzüc ocu
lus eiufdé funtnaturc: hoculus cft aquec nature; Qd p5 qz
fiacu pungat exit aqua:⁊ inaquá refoluitzigi£ ⁊ cerebꝛũ.
Itẽ oicit dato ílla que extinguũt ignẽ funt aquofazf5 Pm
faac c Aiſt cerebꝛũ ec ſpinaus medalla fant pmói : igit.
fed aqua eft frí.c Du. Ite dicit iftc yſaac qp cerebꝛũ c fpina»
lis medulla funt eiufde nature:⁊ poftea oíar q fpinaus me
dulla eftfri.c bumi.igi£. Itẽ — qoia alalia carentia
cerebꝛo — t veſpe:qð pʒ:qꝛ dicit ꝙ qn pungũt
inflammãt:ergo a 3:io fenfu pꝛeſentia cerebꝛi caulabit fri,
Itẽ dicit pbs ſcðᷣo de aĩalibus q fimile eft octoto 7 de par?
tc:fed ficut dicit pBa aĩalia carétia fanguíne funt frigi.g fitr
pars coz cuíufmodí ẽ ccrebꝛũ. Itẽ dicit luice.q vnügoqe
mébii numf cr fibi ſimili nutrímento : vt pblegmarica er
pblegmate;t cpoleríca ex cpolera: ⁊ iter mébza pblegmatí
£1 dicit ꝙ cerebꝛũ nutrif pblegmate:ó ⁊ pblegma cft fite ce
reb:ozigif. Itẽ dicit pbs ꝙ fentíre cft pati: mouere vo age⸗
rc: ó ci cerebit fit pꝛincipiũ fenfus maxime babebir quati»
tates paſſtuas:⁊ mouere actiuas:f5 frigiditas oebilio: acti⸗
13:7 hũiditas fo:tío: paffiua:ó iſtas habebit:igit᷑. 3n cótra
riũ cft yſaac dicẽs ꝙ cft naturaliter cali. accidentaliter fri»
gi. Itẽ dicit p5s tertio 0c aĩalibus:ꝙ ocvnctuofum calidus
€(t t bumí.cercb:ü eft hmõi:igit᷑. te m.rf). orat ep cereb:ü
eft eternũ. ⁊ slofafvno modo fic: q: opatio rei eterne eft ui
cerebꝛo:vtpote íntellectue:aut ex rmateria cternáte eft ccre
bii: q: mediãte fpermate fenfus eternãtur⁊ perpetuant: f$
(perma cft cali. c humi igit᷑ ⁊ cerebziü. te cerco: eneruat
appetitũ:ſed frigi.nó funt hmõi:immo potius imatàt; ig. £.
t£ motus calefacit:fed cercbzü eft ín cõtinuo motu; igif.
boc dicũt quídá cp inquantũ eft mixtá fic eft trist. € bu.
1 fic loqtur rift. qz dicit ꝙ ſupponit coꝛdi ad mirigádà ci?
caloꝛẽ:vel inquãtũ eft viuens: ⁊ fic eft cali.c bumi, 2 ficloq
tar yſaac. Sed iſta folutío nó valetzq: yfaacloquif oc cerc
b:o ea pte qua cadit m nutrímétü : ⁊ ficeft moꝛtuũ:⁊ Ariſt.
capít pzout víuit. lli oícür ꝙ cófequitur quanti ad natura
fuá pꝛopꝛiã quá habet a natura cóponentíti: ⁊ boc modo cũ
matería eius fit aquofa frí.c bu.fic cft frí.« bu. c bocmodo
loqui£ Ariſto aut quátii ad ínflnentíá alíunde veniente: ct
fice cõtinue a coꝛde ad ípfum oclegentur ſpũs j funt ca.
⁊ fic. eft cal. t hu.⁊ ficloqui£ aucto: ífte, $ed ifta ſolutio nt
bil valet:q: yfaacoiat ꝙ cft calt.nataraliter:frigi. Yo accidẽ
taliter:c folutío ponír ecõtra.Alij dicũt qp cerebꝛũ pót con»
fidera : vno modo rónc cóponentiü : c fic cũ cerebꝛũ firme
br nobile cóponitur ex elementís nobilibus:vt ex leuibus
Quc ſunt ignis ⁊ acr: c fic cft cali.t bu.c bocmodo loquitur
pfaac. lei poteft »fideran inquãtũ eft pꝛincipiũ excitãs ad
operationcs aie peragendas:4 fic adbuc eft cali. c pu. q: fri
gi.vt dicit Auicẽ.nõ apponít manü ín openb? nature. Vel
pót cofiderari refpectu alioz mẽbꝛoꝝ pꝛincipaliũ:vt co:dís
7 tefticulozü que valdc funt cali. ⁊ hoc modo reſpectiue eft
fri.t bumi.c ſic loquitur phᷣs.Alio modo dicendũ cft: er me
15 ꝙ cereb:ti poteft cófiderari vno modo quantü ad mare
ni ſuã pꝛimã c remotiſſimã:⁊ ficeft fríci.z bumi. q: fua ma
teria pꝛima eft aquea:⁊ ficloqui£ pbs. &lel quãtũ ad mate
ris poximã q̃ eſt fperma qð eft cali. bu.cus ex fpermate ím
medíate generet: cuíus figná qp multũ ledit cerebꝛũ in coi
tuin quofit marfma emiffio fpermana. vnde dicit Auicen.
q'in gencratióc ferus ex fpermate primo generantur trcs
Hai Er pattria C03: cy alía cereb:ü : c ex alia epar: erfic
quitur iftc auctoz. Vel pot etiã cõſiderari ccrebꝛũ ratióc
vapoꝛũ afcendentii a3 ei1:7 oícit Dat. cp afcendüt reumata
calí.oefceudunt aũt frigi. fed boc nó eft nífi pꝛopter boc q:
illa reumata calída in cerebzo infricidátur pcr naturá cere:
Pbi rar fri.t bu.7 ficloquit aucifte dicẽs qp eft acci
tcr frigi.c naturaliter cali. vt ocdaratü eft. vB y(aac
So.ctttvítj, —
quádo arguit auctozítate Slrift.cp ficcali. c humi.dicit qp eft
p:opter poc ꝙ eft oe gencre medullaz t pinguedinü: c pín
guedo cít cali. c bumi. Sed diſtinguẽdũ oe pinguedine : qz
quedá eft pínguedo fiue vnctuoſitas terrea:c ifta eft cali. c
pum.eít atiralíaaquea : ⁊ ifta eft frigi.⁊ humi.⁊ talis eſt in
cercb:o.alln dicũt q eft fug. c humi.rõne fübftáric medulla
rũ:⁊ ficloquif pbe:fcd rone tubftárie annexe vnctuoſe ca.
⁊ humi.eſt cal.⁊ bumi.d maxime cft fenfibilis: ⁊ de ifta in»
telligit yſaac q cít artifex ſenſuals. i£ quarc ín aui⸗
bust marimerapadbus 7 mórante: vt falcone t aquíla ce
rebꝛũ cft melius via nutruméti, Vna cá eſt:qꝛ cercbzfi rece»
dit a tẽperamẽto p fri.z bu.c 9: bmóiraues lunt in motu ra
tionc cui?fua frigiditas tẽperat. Scda cá eſt:q: aucs parui
babétcaput:« ideo paruũ cerebꝛũ:ſed bomo babet magnü
caput: igitur « multü cerebꝛũ quare cft fri.⁊ bum. aT uc
ritur quare cerebꝛũ eft meliue in ariete, eſt: qꝛ aries
eſt bonus quãtũ ad quãlibet fui partẽ:ſcʒ quãtũ ad lanã ct
pellẽ ⁊ oſſa «cígiturz quãtũ ad cerebꝛũ.Scda cà c:q aries
cft elcuarus ín anteríon parte: ideo nó inficit a fupflüntari
bus tnéb:0z alíoz per via oefcenfus ad eũ. Itẽ qnt qua
re eft meli? in vitulo. Ratio cft xq: nurrítur er lacte vacdino
quod eft melíus m nutritione: vnde fumí eleuati ⁊ euapo⸗
rantes ab bmói lacte córem £ fri. humi cerebꝛi vitus
li: ⁊ ideo melioꝛat cũ lac ſit maxime euapoꝛatiuũ.vnde lac ca
put dolentibus dare malum:vt dicit Hippo.
De medulla.
Edulla ſpondiliũ ad cõparationẽ medulle
oſſiũ frigidiſſima cft ⁊ humidiſſima: eft eni
ficut cerebꝛũ:durioꝛ tamẽ cft ⁊ minoꝛis bu
miditatis:q̃ ſi bene digerat᷑ groſſius⁊ plus
cerebꝛo dabit nutrimẽtũ:medulla tamẽoſſiũ ſapoꝛo
fio; cft : (5 faſtidiũ facit: bri cii digeſta multũ nutrit,
€ De pinguedine.
Inguedo cft mixta um carne ⁊ offibus:
Xx dur qucín coſtis ⁊ lateralib? canda ac
4 A in fimilibus locis reperitur. Adeps $0 a
er5s|camme eft feparatus:ticut axungia que cft
in renibus. Adepsvᷣo aroffio: cft pinguedine ar
ne mitra faſtidioſioꝛ 7 folubilioz ; abo ern funt faſti⸗
dii inducẽtia:cibiq; inſtrumẽtũ molliéria z bumcfa
cíentía marime villos ſtomachi:babẽt quoq; ꝓpꝛie⸗
tatéfup oẽs cibos natandi: ⁊ cibumviſcoſum groſ⸗
fum digeſtioniq; inobedientẽ faciendi:⁊ falſam fata
ritatem generandi:maxime ſi cũ dulcibus comedan
rur.vnde Iufus. quecunqs inquit mẽbꝛa pinguedi
nis habuerint abundantiã:parũ nutrimenti coꝛpoꝛi
ſuggerũt:pars enim pinguoſa pꝛo ſui lubꝛicitate fto
machum « inteſtina nó cocta egreditur.vnde folum
modo cc caraofa coꝛpoꝛi oatur nutrimentũ. Sed ra
men carnofa melío: ett nó carnoſa pinguedine:quia
groffiozis eifcotirarís 7 digeſtionis ouríozís: 7 faci
le putredini apparata:pꝛopterea nor opoctet cà 937
Tí pꝛo nutrimeto: nifi cam cui caro mírra eft:que cría
p:ofolo condimẽto donetur:vt cibis laudabilem fa»
poꝛem faciat:nam carnofa er non carnofa pínguedo
C 2E
poo nutrimẽto data:peſſima eſt:oppilationem gene⸗
rat: ct humoꝛes pblegmarícos :fed ramen
pblegmata ab cis generata inter fe differunt:carno⸗
ſe ẽ pinguedinis pblegma ſubtiliꝰ cft z nutribiliꝰ.
Cuili funt ex diuerũs ſubſtantijs cõpoſiti:
bebent enim lacerros: pingnedinem:pelli
cilas:humoꝛes.Quod aute cft c pte pin
$1
xwver
guofa:ptinet caloꝛi ⁊ hũiditati:⁊ qð eſt a parte pe
licularũ:attinet frigiditati ⁊ ſiccitati:idciro oe pin⸗
guibus aĩalibus frigidi ſunt⁊ humidi.Si vᷣo oc ma
cilentis:frigidi e ſicci. Et licet oculi facilius ceteris
membeis digerantur:tamẽ ob pinguedinem fibi ad^
mirtam babér grauedinis viſcoſitatis c indigeſtio⸗
mis quiddã:pꝛopter boc nó accipiantur niñ cà aceto
⁊ obſomogaro:apio:pipere:calamento:ʒinʒibere:et
ſimilibus condiantur.
€ De naribus.
x rco frigide funt ⁊ ſicce:ſunt enim cartila⸗
gioſe:ideoq; digeſtioni difficiles: parũ nu
— ric laudabilioꝛ: faciliuſq; digeret᷑ Rur⸗
ſus ſi cum tenera carne ſibi iuncta per quã ſaliua oꝛi
deſcẽdit manducetur:durioꝛis ⁊ viſcoſioꝛis crít di⸗
gcftiois;vii bonũ cft ti cii obfomogaro: pípcrc; ace*
to:oꝛigano:ʒinʒibere:⁊ ſimilibus comedatur,
De gutture.
Attur frigidũ eft ⁊ ſiccũ:q; cartilaginoſuʒ:
pinde paruũ dat nutrimentum digeſtioni
inboediens: bacoe caufa cũ cadis aromati
bus decet comedi.
¶ De coꝛde.
oOꝛdure eſt ſubſtantie ⁊ nature lacertoꝛũ
1 y pertinens: tardcoeftomacbo eijcitur: fed
ysAl tI cus bene digeritur:multum ⁊ bonü pꝛe
ꝛi nutrimentum.
e pulmone.
imo facilis € digeſtiõis:⁊ facile oc fto»
macho etjcitur pꝛopter leuítatem acrari
tatem fübftatic : pꝛoinde cetcrís mẽbꝛis
minus nutrit generans:humoꝛem pble»
bnudabũuem nutribiſus eft*o carne nó ba
3 benre pínguedine:fed lactentiũ epar cete⸗
ris melius:galline vo melius cft dp lactẽtiũ:pꝛecipue
ſi galline nntrímentü fucrit tritici farina cus lacte oí
ata 7 ficubus.
¶ De ſplene.
IPlen illaudabilis cft nutrimenti: coꝛru
| prum c melacbolícum fanguíné generar
dete) digeſtiõi durũ:⁊ tarde oc ftomacbo cijci
Lace 274| cur:parü rame ponticitatis baber pptcr
€ooleram nigrã fibí dominantẽ. 3dcirco affus come
dentíum gíngíuas confoꝛtat. Splen auté pozcínus
melío: ceterís eft pꝛopter ſue ſubſtãtie ſubtuitatem
vtri medall f 1
generentur er ſanguine vc
fpermate;vídctur ꝙ ez ſanguine:quia ciat qeoqu enima
Aum ouríus ofgcrt fanguinem ramé gencrát
x:
loue babentibus zirbum medulla eft fimilis xfrbo;t ín ba
bentib? fagimen medulia eft fimilis fagimíni : fed tam su;
bus d fangimcm er faguine generantur z igitur ⁊ medul
la. Item Ariſto.Auicen.⁊ Dal oicunt ꝙ membꝛa radicas
liaer fpermate generantur, cutus fignum cítzq: fi deperdã
tur noa poflunt reftaurari.£^embza yo rcplentía ex fangui
ncgencrantur;ficut medulla. Item oicit Auicen.qꝙ medul,
le in pꝛincipio funt rubei coloꝛis:vt medulle iuuenũ:led rus
beus coloꝛ atteſtatur ſanguini t nó ſpermati:cũ ſperma fit
albũ:igitur. 3n cõtrariũ cft Ariſto.ponens aliquae medul⸗
hae ex fpermate generari, 3t dicit yfaac qp ſpinalis meaul⸗
lafngida eft c humi.⁊ eft rimilie cerebz0:15 cerebꝛũ er fpers
mate generatur fm Ariſto.igitur. Reſpon.ꝙ quedã cft me
dulla que cõtinetur ín offe ⁊ von eft oꝛdinata ad illud os in
quo continctur:vt eft medulla cerebꝛi:quia cótinct fub ara
neo:⁊ tamen no o:dínatur ad nutriendũ craneũ:⁊ fimiliter
medulla ſpinalis:⁊talis fine dubio generztur ex fpermatez
t fic pcedanr fcóc rationes: ⁊ ficioquitur &rifto, alic funt
cótente ín offe z osdinanrur ad eius nutrimentum: ⁊ fic ge
nerantur ex fanguine fiue ex nutrimento:⁊ fic pz t pot
me rõnes. €f (Queritur vtrü medulle oziantur a ccreb;o;
vidctur ꝙ fic;quia fi cõtinens oꝛtur a contínente t córentü
fimiliter à cónnente; fed oia offa oztuntur a crancozcrgo ct
medulle contente in oſſibus. Item oícit Bal. ꝙ oꝛta pains
cipijs atteſtantur:ergo que alicui atteſtantur oꝛiũtur àb eo
dem:ſed medulle atteſtant cerebꝛo:igitur ab ecd oꝛiũtur.
Itẽ dicit Ariſto.ꝙ pꝛincipiũ rei eſt in quo res plus abũdat
vnde fm Aniſt.ſanguis plus abundat in coꝛde d in altjs mé
bꝛis:vñ dicit᷑ oꝛiri a cosde:ó fimiliter cd plus medulla abun
det in cereb;o dp ín alije mebꝛis oicetur oꝛiri ab code. 3n c
trariũ eft Ariſto.dicens qv non oꝛiuntur a cerebzo.s£t rame
onſtan.⁊ Zluicen.ponunt qp aliqua medulla oꝛitur a cere⸗
b:o;« p:opter bocqueratur cótraríctas ifta. Ad hoc dicen⸗
dũ ꝙ qucdá oztuntur ab alíquo per ocafione; et fpermaab
pumidítate:z quedá per viá (ntirionis et irradícationie: vt
pili in cute a cute: ⁊ berocaterra. et quedam per cõtinuita
tẽ dexitũ:vtrami a ftipíte : ⁊ ſtipes a radice.et quedam per
«ium influentie:ſicut à coꝛde virtutes ad oĩa membꝛa.que
dam $o per viã fimilítudinis ; ficut omnes nerui oꝛiũtur a
pellículs:vta píamatre ⁊ dura. Dico ergo ꝙ aliq̃ medulle
dꝛiũtur a cerebꝛo per viã deciſionis:ſed iſtoꝛum que fic oꝛiũ
tur:quidã eft oztus vniuerfalís ⁊ quidã particularis. Dico
ergo ꝙ medulla cerebꝛi⁊ ſpinalis medulia oꝛiunt᷑ a cerebꝛo
oꝛtu particulari:⁊ ſic loquitur Auicen.⁊ Conſtan.Sed alic
medulle a cerebꝛo oꝛuntur oꝛtu vniuerſali ⁊ non partícula
ri:immo oꝛtu particulari oꝛiuntur a medulla fpinali. 1Rà cũ
medulle oſſiũ cozpo:is neceſſarie fint ad pumectádum om
nía meinbꝛa coꝛpoꝛis ín quíbus funt: fi baberét oztum par
ticularem a cerebzoíam cerebꝛũ nimis effet bebilítarum : t
p:opter boc babuerüro:tum a fpinazvela nucba a qua oꝛi⸗
tur particulariter ſpina:que p:orenfa eft per n ediuʒ oorft
vſq; ad caudam vel vfqs ad anü.£iuádo ergo Zirífto. negat
o:tum medullarum a cerebzo: nó negat ſimpliciter: fed no
gat q nó influat:quia medulla fpinalis que eft calí.z bumi.
firuara cft fub cerebzo qð cít frígi.z humi.vt contéperet cc
rebꝛum ⁊ ibi influat cali. t humi.⁊ fic pater ſolutio ad arg
mẽta. Alij dicũt ꝙ nucpa non ozítur a cerebzo:fed cũ $C óftà.
dicit ꝙ a cerebzo nucba oꝛit᷑:ipſe intelligit qp ifta ouo: fcs nu
cha et ccrebzum oꝛiuntur a tertío fc; à materia fpermatica,
¶ Queritur a? complexionis fit medulla: videtur ꝙ fri⸗
gi.⁊ ſic.quia dicit ꝓbilare. ꝙ cõtinens immutat contentũ
ad fuam craſim:ſed offa ſunt frigi.⁊ ſic.igit᷑ Item dicit loas
lí ín cõmẽto ſupꝛa tegni p humiduas generata ín membꝛo
calido cft cali.⁊ in trigi.frigida.vnde dicit yſaac ꝙ fanguis
calidioꝛ eft lacte:⁊ boc cft quia ſanguis generaturit: mem»
b:o calidioꝛi:vt in epate:lac vᷣo ín frigi.vt in mamillis: ergo
ci offa in quibue generatur medulla fint frigi.fimil ter cc.
tem gencratur er nutnmento melancbolico offium:igit.
n contrarium fünt omnes auctoꝛes dicentes medullã efíe
Cali.c bumí. cem dicit yſaac p omne vnctuoſum eft calidũ
⁊ bum. tem oicitetiar q fapo: dulcis calíditati arteftaf.
RKeſpon.qꝙ quedam cft medulla: vt ſpõdilum generata ex
Dietarũ particularium.
ſpermate a cerebꝛo oꝛitur:⁊ talis eft fric bui. ficut cere
Dum sEftalí: medulla offium:« talís cft cali. pnm lora
vlterius q medulla quátus eft oc pꝛincipio materiali: eft ca
li. c pumt.Q: generatur ec nutrimento offium: c offa oc nu
erimento attiabunt partem groffam impurá melácbolicam
«rcpudíárpuram aeream:que in medullam conuertitur:ta
men quoad continens eft frí. c fic tamen quía offa nó mul»
gum unpꝛimunt ín medullam:ideo non fequitur cõplexionẽ
offium, tur vtrá medulla nutriat os in quo cõtine
tur. Reſpon. ꝙ non loquendo 0c nutrimento reftauratios
nis; fed benenutránéto rcfoallationis; id eft habilitatiõis
offium:vt fufciprant nutrimentum; q: cum fintonra c ocn
fa nifi remollírentur a m non poffent bene nutririzet
bac vía íntellígit pbe in.xij.de atalibus dicens qp ofía ex me
dulla nutriütur.IHam fi nutrirent offa vera ⁊ materiali nu»
tritiõe ꝑ medulle coucrfionem ⁊ verá affimilationé in fub»
ftanniáoffium:cum quedam medulle ex fpermate generen
tur: ficut [pínalis medulla et medulla cerebzí:c offa ex fan»
guíne generentur; iam fequerctur tale inconuenicns qp mé
bꝛa fanguinca:vt offa natrirentur ex membꝛis fj ticis
vt ec quibufdá medu:lis qð eft contra o:dine €T Qruericur
quare medulla eft in offibus ⁊ non ín carne aut neruo aut
alijs memb:zís, Cina cauſa eftzq: ficut pínguedo eft tbefaus
rus nature:ita c medulla cũ ex purío: parte nutrimenti ge
neretur: « quia ficut repntbetaurisans fuum tbefaur repo»
nit in tumbus fo:tíbus 7 nó ocbilibus ; ficc natura medul
lam ín offibus cum fint memb:a foztía refpectu alioꝛũ. $c»
cunda caufa íam oicta eft: qꝛ eum offa ſini membꝛa oura ct
folída fud nutrimentü quod cft groſſum c melácpolici:no
poflet eoꝛum ſubſtãtiã penetrare nífi fient remollita: idco
natura medulla ín ipfis poti? collocauit.Zertía caufa eſt:q:
fm Ariſto.nutrimentũ fit ex mixto: ende oiat yíaacq non
ggunt fimplíaa in cópofita queadimodà compofita ín com
pofita : endenutrimentum offium eft mictum ex quadam
parte melancbolica quam ad fe attrapür:« alia pblegmati»
c fiuc aerca quam tan fuperfluü nutrimén co:ü refputiz
«non ntadcarncem; ai nó fit membzi ignobils lega
rc fuas fuperfluitates ad nobilia : ideo ín concauitate oſſis
rananct fubftantia medullaris. Quarta caufa eſt:qꝛ offa in
digeſtione nutrimenti funt pauperrima: idco cum digeſtio
fiat per calí. ⁊ bumídt , natura ingeniauit recondere in eis
m m cali.z bumí.iuuantem eoꝛum oígeftíonem:ficur
adfundü ftomacbi natura po:tioné melácpolie delegat ad
cius appetitum ſuſcitandũ:⁊ po:tíonem cholere ad ci? oi»
geftionem confoꝛtãdũ:cũ ftomacbus fit oe fe ín calo:e pau»
perrímus . Et hac de caufa offa quedam lata nó babét mc
dullam:quia fufficit humiditas camís círcundantie ad pus
mectandi ea; adco q fint babilía ad nutrímentum ſuum at
trabendiü:c non funtita magna fpífTa ncc rotunda:ficut illa
in quibus medulla generatur, ££tíá ala caufa eft: quia offa
— t alia que funt iuxta cali.membꝛa:vt iuxta co: non
bẽt medullam:quia calo: foꝛtis haurit totã medullam fi»
uc bumiditatem; et heceſt caufa quarc oſſa leonis nó funt
medulloſa:quia leo eft animal valde calidum.Secũda caus
fa eft etíam:quia leo eft anfmalmarime pugne ⁊ audar : vt
dicit pba: cuius fignum eſt:quia muaditatalía feípfo maio
ra: ideo natura fagar cuius fagaatatisnon cft finís:oedit et
offa oura ⁊ fo:tia c nó cócaua. IHora qp medulla aialíü ple
gimatico:i vt poꝛci:aut fanguíneozum vt arietis nó cft ita fa
pída ficut melancholicoꝝ et bouís:quia non eft tanta vis fc
queftratiua ín ipfte ficut in melãcholicis aialibus. ( ue»
ntur qrefpínalis medulla eft ita inſipida. Una caufa eft: qz
generat er materna fpermatica que nó o:dínatur ad nutri»
mentum:fed ad generatione. Secunda caufà cft: quía affi
milatur c marimceft conformis cerebzo in quo continetur
bumiditas aquofa fupflua quevalde eft infiptda.«[ (ueri
tura qua digeſtione generetur pinguedo:an a prima fecun
da veltertía:víde£ cp nó a tertia:q: oiat Bicícen.q tertia bí
Seftíua facit oe carne camem ⁊ de ofle os:fed pínguedo cft
nullum iftozü:ígitur. tem tera digeſtiua generat quid oí
ftinctü: pꝛima t fecunda quid indiſfinctũ t confufüm:ci er
go pingucdo fit quid indiftincrum:fequizur zc. tem vnü»
S'o.ctttft.
Quodq generatur a virtute illiusin quo magie abundat et
magis confcruatur:fed pinguedo marime abundat ín ſecũ
da oigeftiua: vt circa renes ⁊ ftomacbri:ergo a fecfida oíge
ftiua generatur. In cótranü eft pbec Auicen.dicentes qp a
terna digeſtiua generatur. Itẽ ratio:quia fecunda oígefti
ua generat pumose ⁊ nibil extra humoꝛẽ: vnde nó generat
humiditatẽ:ſed — nõ eſt humoꝛ: immo aliquid ex⸗
trà humoꝛẽ: inguedo genera£ cx ſanguine vitra fpc»
ciẽ humoꝛis. 3Refpon, c» gencratur a tertia oígeftiug.
nota c quandoq operatur complete: tunc gencrat metn
bzum vel camem. vnde tunc er carne facit carnem ⁊c.⁊ fic lo
quitur Suicen.quandoqg Yo operatur incomplete: fic ace
nerat pinguedinem:o: quádoqg a ſcða digeſtiua generatur
multítudo humoꝛũ: 7 tunc terna digeſtiua non poteft pere
fecte — operari ſupꝛa bmói multitudinẽ: ⁊ facit qð
poteſt:⁊ fic generat pinguedinẽ:⁊ hoc modo poteft genera
re rem indiſtinctã.ad terti argumentum dico cy tertia di⸗
geſtiua nó app:op:íat fibi aliquod mẽbꝛũ: ímmo cft in quo
libet mébzo: l5 igiturpinguedo mayime abundet ín ſecũda
digeſtiua: tamen propter pocnon generatur a fecunda-im
mo potius a tertia cá in quolibet mem bꝛo fir tertía digeſti⸗
ua «[ Queritur cuíus coplerionis fit pinguedo:⁊ vtrũ gc»
nerctur à calido aut 3 frigido: videtur ꝙ fir cali. t bumi. qz
a calido generatur; q: pbs ⁊ Zluicen.oicunt d generatur ce
ynctuofitate ſangumis q eft cali, z humi. AItẽ ome matura»
tiuũ eft calí.c humi.ſᷣm £a. fup:a pꝛonoſtica: (cd pingues
do eft maturatiua:vnde apoftemara maturatzígitur. Stem
dicit Bał.ꝙ generat pinguedo er foꝛti calidítatezifte yfaac
$0 dicit qp a frigiditate: 7 ita vídetur cótrarictas auctoꝛuʒ.
Itẽ oẽ qo oíffoluif a frigido coagulatur a calido 7 ecõuer⸗
fo:fed pínguedo a calido oíffoluitur: ergo a frigido coagu⸗
latur : c ita eftfrígi. « bumi.3Rofpon. cp ad generationem
pinguedinis ouo requiruntur. Pꝛmo requirit fo:tis dige
ſtiua generãs multitudinẽ humꝛum:⁊ fic materialiter p:n
Gueae generatur a foꝛti caloꝛe:⁊ fic loquit᷑ Wał.q ciue ma
teria a fo;ti calozc generatur.Secũdo modo generatur toꝛ⸗
maliter:4 tüc a ocbili caloze generatur nó porente agere (a
pꝛa tantam quantitate humoꝛũ coplete : ex eis faciens car
nem autcffa ⁊c.et boc modo loquitur ifte aucto; , Sed nos
ta qp oupler eft pinguedo: quedam eft citrina fiue aerea c3
li. ⁊ pumí.alía cft alba aquoſa:⁊ ifta eft frigi.t hu. CQue⸗
ritur que pinguedo fit calídio: an noua vel antiqua: vídetur
q antiqua fit frígidio:: quía pinguedo fequitur nati rá aia»
lis z cóplettionem eius cui? cftzfed animal antiquum frigi⸗
dius eſt iuuene : igitur . Item dicit aucto: iſte ꝙ pingues
do babet calidirate ab aiai cuíus eſt:quãto ergo mass rc»
mouet a fuo aiali tanto f. igidioꝛ eft: fed quãto antiquioꝛ rà
to magis remouetura fuo animali:igitur. In cõtrariuʒ eft
iDaL.oicens ꝙ quáto antiquio: tanto calídioz. Item fimile
eft oc olco ⁊ oe vino t prguedinezfcd vinum 7 oleum quá
toantíquio:a tãto calidíoza igitur , q3 concedo. CIna caufa
eft: q: per pzocetlum tempos confumirur 2qucitas rà 3 c3
lozcintrinfeco qᷓ extrinfeco:ficut ín vino t olco . Ad fecun
dum oícirur ꝙ nó valet:qꝛ nó oídtur pínguedo antiqua co
qabanimalí antiquo extrahat᷑:ſed q: oíu fuit ſeruata. ad
fccundü cóceditur quátitatiue:fed nó qualitariuezv. Loicp
obijcit oc caloꝛe viuifico ⁊ nó oe caloze naturali oe quo lod»
murbice[ Queritur quare pinguedo non eft in aĩalibꝰ ca
rentibus inguine, &na caufa eſt:qꝛ pínguedo genera£ ex
bona ⁊ foꝛti p:íma digeſtiua c (cda: 7 talia aĩalia nó habẽt
fecunda digeſtiuã foxte. Secunda cauſa:q: generatur mate
ríalíter er vnctuofirate fanguinis : ⁊ ífta animalia nõ habẽt
fanguínem : igitur. ¶ Queritur quare pinguedo maríme
abundatin regione naturali:vt círca ftomacbum ⁊ renes:
non tn aiali : vt in cerebzo tantum : nec in vitali: vt círca coz,
Cina caufa eft: q: pínguedo generatur er cbiccro 7 effectu
ipfius epatis:vt er encruofitateipfius fanguinis que mari
me abundat drca regionẽ natural vt drca (tomacbü 7 vm
bilicũ Secũda caufa eft: q: in regióe naturali: vt círc: epar
cft calo: mediocris ⁊ temperarus potés refoluere ⁊ n6 con
fumere:fed ín regione vítali eft nimiꝰcaloꝛ totá büid:tatem
cõſumẽs: cín aialí nimis oebilís: q: ibí cft nimiafrigiditas
91
LI
Liber
cũ cerebꝛũ fit frigi. ⁊ hu. igitur. Tertia caufa eft er pte ſinis:
fi eſſet in parte aĩali tunc impediret tranſitũ ſpirituũ fen
ilíü: c ín vitali ſpũaliũ fp&um:fed ín naturali abũdat pín
guedo:q: naturalis debet᷑ efie cali, t humi.cũ ibi vigeat di⸗
geſtio d eft cali.« pumt € [ IQueritur quare tertia digeſti⸗
ua facit tbefaurü; vtpote pnguedinẽ:⁊ nó fca aut pma oí
bi fubditi famulantur : vnde ficut rex vel ons baunita fuis
feruicntíbus pecunia: índe tbefaurisat: « nó ferui a dho:ñ
militer tertía oigeftio cc. Secunda caufa cft:q: natura fa»
gar cuius fagacitatíe nó ez finís ; tbefaunisat oc nutriméto
puro t müdo cuiuſmodi ẽ mterna oigeftiua c nó ocipuro
X fcculeto qð eft in pzima c fcóa vnde fient rex nó reponit in
tbe(auro fuo metalla vilía : immo nobilia;ficut aurü et ar»
enti: funiliter ⁊ natura cc «T Muerit᷑ cuius cóplerionis
fit oculus; vídetur cp calí.t fic.q: oícit &nfto.fcóo oc aia: ꝙ
eade eft natura medt) oꝛgani t obiccti : fed medii vífus eft
lucidi: vtaer:ergo ⁊ oculus qui eft vifus o:ganii :f$ lur eft
fpcacs ignís:cígnis eft calí.c fic.cópleriois:igif ⁊ oculus.
Site dicit Ariſto.cꝙ aíalia abundantia im fanguinc cfpiriti 2
bus funt cali.carentia Yo fanguine funt frigida : 1igítur aum
oculí fint pleni ſpiritibus. vnde dicit Tonſtan.ꝙ neruus ob
ticus mediate quo ocferütur fpiritus vrfibiles cft cocauus z
t boc vt poffit continere maiorem copíá fpüum : igitur eus
P e finc caií. c fic.fimiliter ⁊ oculus. Itẽ in oc fenfü c fen»
atorecitat ꝙ quidam appzop:iaucrür quattuo: fenfus cle
mentis: 7 s£mpedodes appꝛopꝛiauit vifum igni: fed ignis
€ft cali. ficigi£ Coche. n. cotrariü eft Auicen.⁊ Ariſto.
dicentes eii frigi. c ipu. cõplexionis. Itẽ dicit Ariſto.ꝙ ocu
lus ⁊cerebꝛũ funteiufde nature:ſed cerebꝛũ eft frí.c humi.
igit c oculus. Itẽ dicit Ariſto.in oc fenfu ⁊ ſenſato qp vni
— cõpoñtum reſoluit᷑ ín ca ez quib? cõponit᷑: fed oat
lus reſoluitur in aqueá ſubſtãcã:que eft fni. z bumi igitur.
Ad hoc dicendũ ꝙ quedá eft cõplexio w oculo que eft ratío
ne materie ex qua cõponit᷑:⁊ ifta eft radicalis:⁊ fic eft fri, et
bumí.c materia er qua cõponitur fit fri.⁊ bumí. vñ iſta có
plerío fcquitur radice materie: fic loquit Auicen.⁊ Ariſt.
ia eft complexio ipfius oculi flu£s ⁊ accidẽtalis:⁊ ifta eft
bupler:q: aut pót confiderari rónc fpüum fluentiti ad ocu
lii: fic eft cali.⁊ ſic. cõplexionis ⁊ ígnee: z ficloquit ££mpe
doces. £ft aũt alía oculi complerío: fluens:quc oebetur ei
rationc cótíncntis: vtpote ratiõe pinguedinis:⁊ fic eft cali.
t bumí. bocmodo loqui£ fimiliter Ariſto.Ad pꝛimũ quod
obijcis ꝙ cade eft natura tc. Dico qp verum eft fosmaliszvt
peruietas;vn tà media d? qganũ vifus eft peruiũ:⁊ ficloq
tur rifto.Zid alía arguméta patct folutío per diſtinctionẽ.
¶Querit᷑ vtrũ oculus fit boni ſapoꝛis:videt q nó: qꝛ dicit
Ariſt.ꝙ natura aq vult eflc ínfipida : ai g oculus fit nature
aquee erit.infipiai ſapoꝛis. 3n cotrariü cft Auicen.dicẽs ꝙ
oculus optime fapit.ad hoc ſunt verſus. £ auda regit: me
diii nutrit:caput eft fapozatum. Solutio q oculus cftfapo
rofue ratióe pinguedinis circũdãtis:nõ tam rõne fue ſub⸗
ftátie ppzte Q4 Nota qp nares quãtũ ad ſubſtãtiã cétralem
«artilaginofam fric fic.ponticà peſſime nutriũt:⁊ fic intelli
git littera. Scd quãtũ ad ſubſtãtiã aereã calí.t pum. ibi in
terceptà benc ſapiunt c nutriũt:⁊ fic ⁊c.Et ſi arguas quod
benc fapit bene nutrit: verá eft fi bene ſapiat oe natura pꝛo
ꝛia:ſed narcs bene fapiüt:verü ratione bumíditatis aeree
intercluſe. ¶ Queritur vtrü lingua ſit alicuius ſapoꝛis: vi⸗
detur ꝙ nó:q: dicit Ariſto.ꝙ ſuſceptiuũ foni eft abſonũ:ſed
ſuſceptiuũ ſapoꝛis eft inſipidũ feu inſapoꝛitũ: cus d lingua.
fuídpíat oẽs ſapoꝛes fequi£ ꝙ eſt inſipida. Tõtrariũ vide»
mus qꝛ bene ſapit quãdo comedit᷑. Reſpõ.ꝙ lingua pótcó
fiderari dum viuit c oum eft in aĩali viuẽte: 7 fic recipit om⸗
es ſapoꝛes: q; ibi abundat humiditas ſaliualis:⁊ ñic obij⸗
&5., Vel põt cõñderari inquãtũ eft mirtü : ⁊ oum eft extra
fiuc tn via nutrimenti; t boc modo optime ſapit ín guftu qz
bumíditas ſalualis eius tũc cõſumitur t octegitur eiꝰpꝛo
p:ta püíditas : j optune fapit. ¶ Quent vtrũ guttur mul
tüuurnat:videt d ſic:qꝛ nutrímérü nutrit ratione ſue quã⸗
titatis:alteratoᷣo ratione fuc qualitatís:fed guttur dat mul
tui nutrimẽtũ:g̊ maltũ nutrit. SLotrarí tame dicit aucto; in
feo,
i) geſtio. Ina caufa eſt:quia tertía oígeftio regi coparat cui ſi
"d
littera Refpo. p accidétaliter multa nutrit: q: groffum dat
— e Oc diffici digerik: ⁊ multũ ín mébzie moꝛat
tii parũ nutrit naturaliter:⁊ ſic loquit auctoꝛ. C Hota ve
11? p coz oatmalü nutrimentũ materialiter: q:gencratnu
trimétü meiacholicũ fri.c fic, Tamẽ cffectiue eit boni nutri⸗
menti ; q: cũ abeat afpecrü ad coz ficut dictũ fuit 0€ corde
cerui:tüc quádo comedif ci bore cibarijs laudabilibus ip
faoucit ad co: t digeſtionẽ. ¶ (uenit cutus cõplexidis
pulmo:víde£ ꝙ melãcholice:qꝛ ficut coz eſt melachoucum
:eftm cótinuo motuzigit c fimiliter pulmo cii fit in conti⸗
nuo motu. Itẽ dicit Paly wq ad mẽb:ũ fimile pperat egri⸗
tudine fimiles; á cü in pulmone fepe genere periplemos
nia d fit cr pplegmate; videt ꝙ pulmo erit fri, c bumt. Sie.
dicit q cõtinẽs immutat Cotetu ad ſuã cratimz
ergo ci Pm auicen humiditas pplegmatica ad pulmonem
tráímitra£; vide£ cp pulimo fit fri.z pu. Itẽ dicit ifte auctoz
legma generat;crgo eſtmẽbꝛũ phlegmaticũ. In cotra
ei Auicen.dicẽs cp cft mẽbꝛũ ricũ. Itẽ vult lDip.et
sDalíintegni.qp cóplerío cbolerica maxime eft rara cauers
nofa:fed pulmo eft hmõi:igitur.Reſpõ iédo oe rad
cali cópicrione cft cholericũs:⁊ ficloquit Auicẽ.⁊ &rifto.lo
quédo di oc fluente eft frígi. 7 fic. cópleriórs: qz ifta diuerſi
fica£ fm nutrimẽtũ ⁊ cõtinẽs:⁊ ſic obijcis.Ad pꝛimũ dicoq;
nó cft fimile oc coꝛde c pulmone:qꝛ pulmo pꝛopter altud cà
tinue mouet d coꝛ:ſcʒ vr attrabat acre c expellat eũ: fed coz
cótínue mouetur: vt ppter motü cõtinuũ ⁊ cofricationem
partiti ſolidarũ genere£ caloz naturalis ⁊ ſpũs: ⁊ideo non
eft fimüc. Nota p illo qð dicit Ariſt.ꝙ pulmo cft terminug
caloꝛis:⁊ co; enà eft terminus calozis.f.qp pulmo cft pzíncis
piũ caloꝛis rand índicás ⁊ co: tand? generas ct. ri⸗
tur vtrũ epar generet groſſum nutrimentus: videt᷑ ꝙ non:
qꝛ ſᷣm onſtã fanguis eft coagulatus:vnde rare eft ſubſtã⸗
tie:icut fanguis generabit nutrimentũ rari nó groſſum.
n cõtrariũ eft auctoꝛ dicẽs vp epar oibus mẽbꝛis eft groſ⸗
ug ⁊ ouriu$ oígeri£.3Refpon.g epar dũ € natali viucte
tüc eft rarũ ⁊ ficobáas: aut oum eft extracti: ⁊ oa£ vía nu
trimenti tüc índura£:ficutvídet(e fanguíné ertractii ab aia
V induraricoagulari t infpiflart:licet ín aĩali fit liquídus ⁊
carus: ficloquítur auctoz ifte C Queritur quarc ín aiali
bus lactétíbus melius cft epar d in volatilibus aut atalib?
fenibus , Ratio eft: q: epar peccat per ficciratt ⁊ ouritiemz
igi£ ficut fetue fice matrís quanto propínquío: partut tà^
to melioꝛ:qꝛ tüc temperatur eius ficatas. Similiter dico ꝙ
€par ín aialibus lactentibus temperatur ratione calt. c pus
mi. Itẽ racione lactíe remollítur. scd aues funt fice ⁊ ous
re: propter bocíndurant ⁊ peioꝛant᷑. ¶ Queritur quarc
epar galline melius eft p aliqó eparvolatiliti:ficut dicit ifte
auctoz, iPocíde vult Birardus ⁊ maxime fi cũ farína cus
lacte nutritur temperata ín ficubus ficcis. fid poc foluít zbí
rardus . fed ipfe petit pꝛincipiũ:qꝛ epar gallíne cft maxime
odoꝛiterũ c fpirituus regeneratíui, Sed adbuc reſtat que
ftío quare boceft.Refponde c oic ꝙ gallina cali.eft ⁊ pumí,
temperate: ⁊ maxime e(t animal oomeftícum:ratione ergo
loci acquirit calí.« pumi.per que groſſities epatis ſubtiliak
⁊ durities. Item farina Lact ficus babent cali.c humi.rõne
cuius remollitur epar. 4T Queritur vtrüfple babeat gene
rarerífümfm ꝙ verfus. Coꝛ ſapit ⁊ pulmo loquitur
fel cómouctíras. ple ríderc facit cogit amare iecur.vide
qo nonzq: dicit Zluicen. cp riſus generatur ex fanguíne puro
immundo exiſtente in co:de ⁊ mẽbꝛa nutriente.vnde dicit
q pueri t iuuenes valde ſunt ridentes: qꝛ habẽt purũ fane
guinẽ.cũergo ſplen habeat turbidũ ſangumem
melãcholicũ nó generabit riſum:immo citius triſticiã. Re⸗
E aperi fplenin anímalí cuíus cft caufat rifum q: ocpurat
anguíné a melácbolia cũ ad fe trahat totá melancbolià :tà
men im víanatrümentíreceptus generat hu.melãcholicum
X fic intelligit fte aucto: 4T Queritur quarefplen eft rarus
cauernofinn cii fit memb:zü melancbolicum t durũ: ⁊ melã⸗
cbolia nó faciat rarítaté:ímmopotiue compactionẽ. Reſpõ.
«p quedam fünt cóplerioms melácpolíce ⁊ tamen funt ſub⸗
ſtãtie fanguínee:vtperdiz q fri. eft « ficce complexionis:⁊
tamcn optime nutrit.qꝛ cft cópofitionis ⁊ ſubſtatie cali.et
Dietarũ particularium.
$ofünt ecõtrario cali.⁊ bumí.copleriois : ⁊ tà
- Pers melancbolce: vr anfer, Smiliter oíco de
fplene ꝙ cft frí.oc cõplexione ⁊ cali.de cõpoſitiõe.
¶ De renibus.
Enes duobꝰ modis ſunt illaudabiles:vno
14 groffitié:fecundo q: eoꝛũ nutrimentũ fuc
ratvrine pinguedo: vnde fanguíne generat
—
n£ re renes fuerũt duri c macri. aufa ẽ: q: vt pof
fent obuíarc acumíni vzine q̃ cótinue rráfir p eos: 2 ſic ſunt
buriratióe finis. f£tfi:nt macri: qꝛ ñ eflent pingues aro ab
acumine vꝛine oíffoluerentur.£t ideo pinguedo bene circi
dat cos: vt acumẽ vꝛine agat in illà: 7 nó in ſubſtãtiã renale
⁊ vt ctiá cũ fit cali. bumi. babeat cofoztare digeſtiuã eoꝛuʒꝭ
cũ fint fri. fic.f£t pprerca qp vzina cótinue trãſit perrenes
EX Y
quc eft fuperfluitas t nó poflunt benc ocpurari ab ílla fup
fluitate otno cũ fint ocbilis calozts : idco renes funt odoꝛis
fetidi.Secundacã:qꝛ abundant renes in pinguedine aquo⸗
(aque nó multü diligitur a natura: immo dito oeftituitur a
" — ficputrefit quarc renes funt grauis c fcri
o .
— loꝛe videlicet ⁊ bumídirare que funt ín fe
cundo gradu:ende piſcibus mín? cft hu⸗
— rnidü:pblegmatis generatiuũ: vicinũ cit
enim fanguíni ;neqs aliud eft cp fanguis fccundo co
ctus in vberibus: babet ramé oe mamillis albedine
fapoztratéz babilitatẽ.Sed repzebendüt nos fopbt
fte nobis bàc pꝛopoſitionẽ obijciẽtes:ſi calidi ⁊ bu 4
midũ inquiũt eft lac pꝛopter ſecũdã decoctionẽ: cur
itaq; non dixiſti neruos offa ⁊ cetera incbꝛa q̃ dixiſti
frigida eſſe: caloꝛẽ c hũiditatẽ habere cü fanguis fi
milíter coz fit marcría , Zinibusrcfpondemus non
bene conſequi eoꝛũ poopotiríonem. q»d cri oicamus
ſanguinẽ eſſe calida büidi : alijs tñ qlitatibꝰ nó in
díget:cópofitü cim eft oc fcoa cópofitíone: « offic qo
[coo cõpoſitũ eſt:om̃es inuenimus ín co qualíratcs:
quis qualírati princat fibi dominãti.verbi gratía .
Juuenis bomo ctfi cbolere rubee príncat:puer quo
q; fanguíntfcnec phlegmati:alijs rti bamozibus nó
videtur carere, Similiter ⁊ coꝛpoꝛis mẽbꝛa que pcr
fe funt mancría otucrfas babet coplcríones 7 natu⸗
ras:ſicut cpatís eft fanquíné faccre: fplents fangni?
nisfecé ⁊ nigrc cbolere vicinũ ſanguineuʒ ſuſcipere:
x fellis pꝛopꝛiũ cft caloꝛis ſanguinis vicinã partẽ fu
fcipere:fs lac nõ eft ita p fe neq; a ſanguine ſeparatũ:
nó eir cft aliud nifi ſanguis ſcðo coc? invberibꝰ:vñ
pfumpfirab vberíb? albedíne ⁊ ſapoꝛitatẽ: q9 natu
ra pparauit ad nutrimẽtũ aĩaliũ: ficut cũdẽ fanguine
opata cft ad fouẽda co»pa . Verũtamen lac ín ſubſtã
tyje diuerſũ cft.quoddà aüt ſubtile:quoddã groffus:
2 alíud facíens facile oígeftione eſt:⁊ alíud tardã:qð
fit quatruo: modis. Primo fmvaría atalíti cõpierio
nem ct quibus cft. Secũdo propter oíucrfitaté rem
po: anní.Z ertío pzopter ínequaliraté aialíü nutri
meẽtoꝛũ. Quartop vícínitate vcl tardítare mulgedí.
uerfitas aũt fue effentíc trípler cft: ſubtuis videli
cet:groſſa:⁊ media.Et q'uis inter pas cxtremitates
S'o.ctl.
alía babeaf media:tñ nó opostetvt dicatur.Lac etiã
in fc tres baber fubftárias ; vna cft fubrilis clara qͥd
d3 biis acumtuis ; alía cft groffa rerreftrís; rertía cft
tenuis encruofa; idco pꝛo acumine caloꝛe ⁊ fubrilita
tc quà babet; eft mundíficatiui fecũ:groſſoꝛũq; hũo
rũ ſubtiliatiuũ:pꝛouocat etia ſolutionẽ:⁊ cpatis ape
ritoppilationc. Parsꝝvᷣo groſſa.i.caſeataꝓ fui rerrc
ftri ſubſtãtia frigiditati pertinet ⁊ ſiccitati:tamen cũ
recẽs eſt:hũiditati ꝑtincrevidet᷑:cũ ergo deſiccat᷑ eft
Groffa:tarda ad digerẽdũ: vẽtris cõſtipatiua: groſ⸗
fo: c viſcoſoꝝ hũo:ꝛũ generatina. Pars quidem vn
ctuoſa.i.butyꝛoſa q; eft aerea:calida eſt ⁊ bũida:mol
lificatiua⁊ tẽperatẽ vẽtris bumecratíua:cft ⁊ hũane
cõplexioni ſimilis.Cuicunq; ergo lacti ſubtilis pars
dñari cõſpicit: facilis eft digeſtiõi:quod aũt terreſtri
ſubiectũ € parti; tardã fadt digeſtionẽ:⁊ qo acri pti
net erít medíocrc. Z'actii ceteris laudabilius equali
ter bas tres ĩ fc babet ſubſtãtias:ſicut lac muliebꝛe.
Deinde capꝛinũ ibus oppofitü eſtvaccinũ.Sed in^
ter vaccinũ « capꝛinũ pecoꝛinũ eft mediocre: groſſꝰ
eir cft capꝛino plus terreſtre:ſubtilius »o ⁊ aquo?
fius vaccino:q9 hmõi rõne oftendit:lac cim pecoꝛinũ
multii facit cafe: z grauis odo:is eſt:vaccinũ aurem
fuauis eft odoꝛis. Sed videmur a ſophiſtis rep:cbe
di.Cur inquiũt lac pecozínü vaccino dixiſtis eife fub
tilius:cũ pecoꝛinũ magie abüdet cafeo z vaccin bu
tyꝛo: atq bury: fit cafco leuiꝰ Quibus refponden
dũ eft ſic. ecoꝛinũ aquoſius⁊ calidius cft vaccino:
q; natura pecoꝛũ calida eft ⁊ hũida.vaccinũæᷣo mino
ris cft equofiratis:z caloꝛẽ bs defectũ:qꝛ ei aĩali fri
gidiras« ſiccitas dñat᷑.Eſt iterũ lac alíud ínter peco
rinü ⁊ capꝛinũ medíocre:ticur iumentinũ 7 afininus:
boz em̃ lacaquotius eft pecozinoc capꝛino:ſed iumẽ
rini vicinius eft pecozino: aſininũ vo capꝛino qð mí
noꝛis cft aquofitarís: idcirco nõnunqᷓ coglutinarur
in ftomacbo:nili cii calidũ ab vberibus exiẽs bibat:
aut cii fuerit cii modíco mellez fale mírtü: ralí modo
pꝛopinatũ nullã coglutínarioné dabit:verũtamẽ in⸗
ſecuri ſumꝰ de capꝛino quin coagulet᷑: ergo nõ opoꝛ⸗
tet dari niſi cum melle ⁊ ſale:ſinautẽ tali dabitur mo
do níbilomínus ſemetipſum coagulabit:⁊ grauitatẽ
ín ſtomacho:⁊ in gula ſuffocationẽ gcncrabir. vnde
Gal.nõ míro: patientes ín ftomacbo grauitatẽ ⁊ ín
gula fuffocationé ppter lactis coagulatíone. Sʒ vac
cinũ ⁊ pecozínü fi — coagulanrur ín ftemacbo p
fuí arotfitarez terreſtreitate. Palã 5 cft lacmultam
babés aquofitate z parü caſei ſicut pecoꝛinũ iumẽti
nũ aſininũ:nullã in ftomacbo facere cóglurinaríone.
Ideoq; ventris eft bumectatiuũ p:opter fue aquott
tatis abundantiam: 7 qm̃ cíus aquofiras aliquanru
lũ babet acumínís:cft em̃ventriũ foluriuum pꝛoinde
quidã media ſerũ.i.lactis aquoſitatẽ dãt potui:vt ín
de ſtomachus totũq; — mundet᷑ de putredine
maloꝝ humoꝝ. Parsvᷣo butv:ofa:q: aerea eft natat
fup cibũ: vt oleũ fup aqua: quarc abis groſſitudinẽ
tribuit⁊ viſcoſitatẽ:vnde indigeſti manẽt:cibos etiã
digeri incipiẽtes lubꝛicat: ⁊ a ſtomacho deponit pꝛi
uſch decoctionis tẽpus — fm medicinã
apoſtemata maturãdo diſſoluit:⁊ cutis duritiẽ mollí
s üij
Ziber
ficat. Z erreftrís quide pars.í.cafeata ſtomachũ ara
uat:digeſtionẽ indurat:inflarionem groſſoſq; bumo
res gencrat:quare fit cà generãdi oppilationẽ inepa
tcc ſplene:⁊ in renibꝰlapides:maxime fi eadé mẽbꝛa
hmõi rcbus inuenerít apparata. Sed fi auferatur a
lactc aquoſitas:vt terreſtris ⁊ acrca permaneãt: fit
perfecta medicina babetíbus vulnera ín pectoꝛe vci
in veſica:deſccat er ea ⁊ conſolidat:qð bacratíoe
tcitificat. Si em lacaccipimus ftatím vrab vberibꝰ
faerit emulfum ⁊ calefactũ ferrá feu molendini lapi⸗
dem in co occem vícibus extinguimus: vel quouſq;
lacris aquoſitatẽ ↄſumptã cõſpicimꝰ:deinde ad ppí
nandi damus: fcd tamcn boclac:q: ín ſtomacho ca?
fcatur p:opter aquofitatie ablation: libet nos inue
ftigando fu3 murarc actionem: tnullà ín ftomacbo
coagulationẽ ingcrat. £2»ífccamus crgo poft ci? oc
coctionẽ qͥddã aquc tepide:⁊ fic ab omt coagularío
nc fccuramur . Qo fi redarguãt nos fopbifte dicẽtes.
f£ur nacurale lactis aquoſitatẽ abſtuliſtis:⁊ aquã ac
cidentale tibi artribuiftisz Reſpõdemus naturalis
aquoficas lactis abcr acum: vri cft laxatiua:⁊ res
laratiua in fc habẽs acumé eft incõueniẽs vulnera ín
pectoꝛe ⁊ pulmone habẽtibꝰ: nõ cri incerti ſumꝰ qͥn
acuti humoꝛes vulnerũ ad inteſtina fluentes :alia fa
ciãt vulnera atq; diſſinteriam generẽt. ¶ Diuerſi⸗
tas lactꝭ fm tpa ãni eſt fm inequalitatẽ naturarũ t€
poz: quadritarie tri diuidit. Eit eri vernale:eſtiuũ:
autũnale:hyemale. Vernale quíde lac ceterís meli?
eft ⁊ téperacius ouob? modis. Cino q: vcr ceteris té
poꝛibꝰtẽperãtius ẽ:eſt cir medioce inter quattuoz
qualitates. Zilio propter lactis naturã:nã lac tẽpoꝛi
iam — aĩaliũ pꝛopinquũ:eſt aquoſum ⁊ in⸗
digeſtũ ꝓpter humoꝛes in vulua coadunatos a tem
poꝛe cõceptiõis:ac cum.xl.diebus 3 tempoꝛe quo ge
nerentur aiatia elongeutur: ſuperfluitas quã habue
runt deſiccatur⁊ conſumitur:⁊ no reſtat in lacte niſi
humiditas naturalis⁊ ſubſtantialis:quare tempera
tũ eſt c laudabile:facile digeſtioni ⁊ inconucrtibile
in putredinẽ maloꝛũ humoꝝ:maxime fi dabitur fana
babentibus coꝛpoꝛa. Autumnale vᷣo eft diſſimile:na
turalis enim humiditas cft plurimũ finita:⁊ caſcata
eſt multiplicata:vnde groſſum eſt ⁊ difficulter dige⸗
ritur:ſtomachũ grauat:groſſam ventoſitatẽ ⁊ infla⸗
tionẽ gencrat:⁊ putredini apparatur.Eſtiuũ autem
inter bas duas extremitates eſt mediocre. Pyemale
vᷣo raro inuenit:ꝙ (i illius fuerit tempoꝛis peſſimuʒ
crit: qꝛ ſicciſſimum c groſſiſſimũ pꝛopter lõginquita
tem tempoꝛis a partu. idcirco fui humiditas natura
lis pꝛoꝛſus cft finita. iDíucrfitas ergo lactis pꝛo⸗
pter nutrimentum aĩaliũ multiplex eſt. Animalia cri
recentes berbas pafcentía : faciũt ſubtile lac ⁊ aquo
fuis: cito digeſtiuũ:⁊ minus ventoſitatis ⁊ ínflatiois
generatiuũ:qᷓ lac aĩalium ſiccarũ herbarũ extremita
tes paſcẽtiũ:vel ficca gramina. Zac etiã aĩaliũ ftipti
ce arboꝛis extremitatĩbus veſcentiũ:vtile cft ftoma^
cbo ⁊ cetcris viſceribꝰ. Quod aũt ex aĩalibus fit ſo⸗
lubilia manducantibus:omnibus eſt deterius:pꝛoin
delac capꝛinũ plus ceterís ftoracbo cóucnit : f: emp
enim ſtipticis berbis vtunt᷑.i extremitatibus arboz
maſticis videlicet quercus:lentiſci:oliue⁊ ſimiliũ. In
terdũ cría de frondibꝰveſcunt᷑ arboꝛũ:ſcʒ ſcamonee:
titimalli:helleboꝛi: ende earũ lac peu de
ftomacbo nociuũ:pᷣſertim fue neruoſitati. Qð Dia⸗
ſco teſtatur. vidi inquit cap:as helleboꝛũ albũ paſcẽ
tes:⁊ in initio paſcẽdivomitũ patiebantur:cuius rej
effcctus ralis eft:q: carũ lacbíbentibus ſtomachide
fecrionem vomitüi atq naufcam ingerebat. ¶ Di⸗
ucrütas lactis fm tempus trípler eft. Ztut enim vici
n& cit vberibue:aut longinquum:aut mediocre Cii
cinũ vel cft dulcevel liquidũ:idcirco ceteris laudabi⸗
lins cft ⁊ digeſtibilius: citroq; in fanguine cõuertibi⸗
lc:fi pꝛout opoꝛtetaccipiat: ⁊ quantum virtus tole⸗
rarc valuerit: fi cim vitra qp oppoꝛtunũ fucrit ſumat
naturam grauat; capitiftomacbog infert nocu⸗
mentum:ocntibus atas gingiuis moilitiẽ oabírz pu
trcfaciet ea: q: affuefacto z multi ebíbíto dentes ec
gingine mollificantur:vnde putrefiunt. Fit ergo ne
ceſſariũ vt os lauetur cũ vino velacetoz ergo de la⸗
cte dẽtibus inuiſcatũ fuerit müdificetur . f aput lc
dizur pzopter fumũ lactís coꝛrupti ín ftemacbo 7 pu
trefacti ad caput aſcendentẽ. Nocet ftomacbo:cum
multa fat qualíras cc coꝛruptione digeſtionis in ma
los humoꝛes conuertitur:in fumofos videlicet aci
dos. 3n fumoſos fi calíde nature fuerít. 3n acetoſos
fi ftomacbus frígida coplerionébabucrit . d ftoma^
chi calíditas vel frigiditas: aut clt naturalis: aut ac
cidentalís, Naturalis vᷣo eft ab initio foꝛme.in quo
ftomacoo lac conertibile eft continuo. Ziccidentalis
&o cfi ín ftomacbi cócauttate coadunarío eft bumox
aut cá cibus ante lactís acceptione furit. Z ac crgo
cõuertetur (i ín ftomacbo butufmodí reperit. S55 op
ponía quibuſdã videt. ur inquiũt lac in duas qua
litates contrarias fit conuertibile:in fumoſam.ſ.que
caloꝛem ſignificat:⁊ acetoſam per quã frigiditatẽ in
telligimus. Reſpondemus dicẽtes lac in fc duas ſub
ſtantias contrarias babere:aereã ⁊ terreſtrẽ.i.caſea
ram ⁊ butyꝛoſam.Caſeata xᷣo pare pꝛopter frigidi⸗
tatem ſuiq; ſiccitatẽ induratur ad digerẽdũ.vnde ín
acctoſitatem conuertitur pꝛecipue fi inuenerit cíbus
vcl humoꝛes ín ſtomacho acetoſitati ꝑtinentes Bu
tyꝛoſa qͥdẽ pꝛo ſui caloꝛe ac leuitate mutatur in fumo
ſitatem pꝛeſertim ſi ſtomachum ſibi ſimilẽ inuenerit:
ideoq; non opoꝛtet lac potari niſi ſtomacho inani⸗
to:⁊ ab humoꝛibus müdificato: ſitq; lac de fanis ani
malibus: fed neq; crebꝛo neq; multam oe co quam?
titatem accipiant:ín huiuſmodi enim menfura ſuſce⸗
prum fanguinem laudabílem generat : ventrem bu2
mectat;pectug:pulmonem:acveficam iuuat:maxime
fi fuam amíferir aquofitarem :et alíquando cus alijs
cocti cibarijs maducatur : ficut rífi: mílío : panico ⁊
fimílibus.quarc bene nutrit; minuſq; generatiuti vẽ
toſitatis:eſt ourum tamen oígeftíont:eft etiam caufa
generandi in epate ⁊ inteftínis oppilationes:⁊ in re
nibus lapides:nihilominus facit boc fi manducerur
cu5 melle feu saccaro:et lícet pectozís ⁊ pulmonis fit
iuuatiuum:epatis ramen ac inteſtinoꝛum oppilatio/
nis eft gener atiuũ. ¶ 7 ac vo acetofus frigidi eft ⁊
ſiccum: digeſtiõi inobediens:grauat gíngiuas: den
Dietarum partículartum.
tibusc ftomacbo nocet:lõgum cir cft tépus cum ab
ebcribus faerit emulſum.vᷣnde Bal. lac inquir lan?
dabílc ecl illaudabile fm ꝓpinquitatem vel longin
quitatem ny: on : vberibus exicrit.
de butyꝛo.
es Situs in pꝛima partícula naturam buty
? CC Vrieffe quaft pingucdínis d cft cam carne z
j $11 soffibus cõmixta:pꝓpterea vulneribus pe⸗
dL rto:sie pulmonis vcl oiafragmatís cft có
ucnicna;mundificat eniʒ ⁊ colat:atq; vulnera ad ma
turitatem perducit:gingiuis etiam infantiũ dolenti
bug ppter dentes cis naſcentes oat mitigationem.
5t cũ melle mixtũ potui oetur:fít contra venenũ
Sed affucfacrum ftomacbo nocet:qꝛ eíllos z ftoma
chi afperirarem lenit.
¶ De caſeo.
— Aſeus vtr cft peſſimꝰ:ſtomachi grauatiuꝰ:
(ex Yoigeftiont difficilis. 3dcirco fepe illo vten⸗
tes colíci incidunt paffionem:7 lapides in
renibus generat.Sed tii oíucrfo modo eft
quídam ením comedunt íllà ipfo oíe quo fit:alij cum
ficciffim? tuerit z vctus: nonnullí cum cft mcdiocrís
Recens aüt minus ceteris eft calidus z acutus:vn⸗
de vicinꝰ cft frigiditati c bumiditati quaft ín pꝛimo
gradu:qà eft pprer humectationem « lactís aquo
tatem ín fe contencam:quare ceteris eft nutribilius
⁊ ventrem humectat abſq; vllo ſſomachi nocumẽto
pꝛecipue fi fale indiget. Uetus veroz ſicciſſimus cft
acumen ⁊ caloꝛem palaʒ habẽs ꝓ ſalis ⁊ coaguli ſic
citate:pꝛoinde cito in fumoſitatem ⁊ colicos conuer
titur humoꝛes. Quod duobus modis cõtingit: vno
q; cívncruofiras in ꝓpatulo eſt ab aquoſitatis indi
— pꝛo acumine quod acquiſiuit a coagulo et
ale:ideo ſtipticuʒ cft pꝛopter ſiccitatem qua ab ipis
retinet. 3dcírco fi cum alijs rebus comedatur:virtu
tem ſubtiliatiuam ⁊ aperitiuam babentibus:fir oc^
terioꝛ:qꝛ ett caufa lapides generandí in renibus:ni⸗
bil ením alíud eft matería lapidis nifi groffozum co^
pía humoꝛum acumen aum caloꝛe habentium:quod
femper in cafeo inuenitur./Z afe? crgo taliter exiſtẽs
cauendus cft:q: nou cft bonus ad nutrimentum:nec
ad bonum fanguinem generandum:neq; ad ventres
bumecrandum./£afeus quidem inter nouus ⁊ veru
ftum mediocris :fit laudabilis ⁊ (llaudabílis frm ali
quarum ectremirarur vicinitatem.
¶ Superius aucto: octermínauit de dieta fumpta ab aia
libus:bic ab cozum füperfluitatibus:puriratis dico vr oe
lacte.e*t pꝛimo determinat o€ lacte, Secundo oc confectís
fccunda ĩbi:Diximus in pꝛima partícula, (T Gruerit vtrũ
lac fitneceffarum aĩalibus ambulantibus:c vídetur q nó
Q: ficut fe bs pullus refpectu fui oui:ita fetus refpectu fue
matricis:fed pullus ftatim qñ cadit ab ouo q̃rit fibi nutri?
mentũ:⁊ nõ bs illud a natura pparatum:crgo ⁊ fitr f. t2am
bulantíurm ftatim qñ a matrice cadu:q̃ret fuum nutrimẽtũ
Lita lac non eſt ci neceſſarũ.Hoc id videtur p loci a maio
Yi:Q: aĩalia ín ſui pꝛima ctate non babet nutrimentü a natu
Fa pparatum ficut lac;nífi ppter debilitatem ſuam:ergo cá
volatilia fint debilioꝛa d? ambulantía:z tñ non babent nu
trimentum fibí a natura pparatü:ergo multomag! necam
bulantía ci fint foztíoza. SRRideo cp eft neceffariis ambulanz
tibus ín fua pꝛima etate: ⁊ non volatilibus. Cina caufa ctt
S'o.ctlj.
magnitudo co:pozis ambulantium 7 virtutis ocbilitze: vn
de in cievirtus non eft fufficiens ad mouẽdum coꝛpus fius
in pꝛima etate:⁊ fic non poffunt acquirere fibí nutrimẽtum
€ boc reatat iDa,oc quodá ruftico qui tãtũ crcuit cp ei? vir
tus non fuitfufficens ad mouendi fua mcbza: ígitur natus
rani gencrans qn conferuet pparauit ambulantibus lac:
nó fic vero volanilibus cum fint parui cozpozte. Scða caufa
eſt a parte cóplerionis:q: volatilia ſunt ca.⁊ fic.c calidi cft
dito mobile vt dicit ppilaretus. item ficcitas eft babilis «d
motti: (ed ambulantia nó funt ita ficca fed humida:⁊ iõ in2
habilia funt ad motüín pꝛima etatczíó natura eis pparauit
Tertia cà eft a parte nobilitatz;q: ambulãtia nobilioꝛa funt
qᷓ volatilia:⁊ idco natura eft magis folicira circa coz, cõſer⸗
uationem:4 ideo eis pparat nutrimentũ in pꝛima etare vt
lac. £uarta caufa eft cx parte materie ⁊ € melioꝛ:q; ficut fa
tis lac generat ex quadã poꝛtione fanguinis menftrui : ſed
fanguis mẽſtrualis abundat in ambubntibus cum fint bu»
inída :z non involatilibus cus fint ficca. c per bocps ſolutio
ad pꝛimũ argumenta. Ad fcóm dico qp l5 fimplr ⁊ abfolute
virtus fit foztio: in ambulanribus:refpectu rt magnitudi⸗
nis cozpo:t quà oebet mouere:funt debilioꝛa.¶ £ueritur
vtrülac poflit senerart in maſculis:videturt q n6: q: gene?
ratur cz quadá po:tione fanguis menftruizfed fanguis me.
ftrualis nó eft in maſculis:igitur. Stem oicit Ariſt.ꝙ quod
eſt ouum ín volatilibus multoticns quantum ad virellusz
illud cftlacin ambulantibus:q: ficut er vitello nutritur pul
lus:ita er lactefetus.fed femine m volatilibus trantümodo
babenr ouum ⁊ non mafcul: ergo fimitr inambulannbus
femine ambulantium tantümodo babebunr lac ⁊ non mas
ſculi. In contrarii eft Ariſt.qui oit qp vidit quendã capꝛũ
qͥ tãtũ babuit lac ꝙ fuit mirum. Item natura nihil facit fru
ftranccoefiat ín neceſſarijs:ſed mamille ſunt generate pꝛo
pter generationem lactis:ergo cũ in maſculis fint mamie
ibi erit lac. Rñdeo ꝙ lactis duplex cft generatio: quedam
naturalis ⁊ cum intentione nature: ⁊ fic tolum in feminis
generatur:pꝛeter tamen intentionem nature poteſt in ma⸗
ſculis lac foꝛte generari:vt recitat Ariſtote.de c3pzo. OQuo⸗
níam acdpiebarur caper cum vꝛtica mamille eius fricabã
tur quouiq; fanguis egrediebarurzpoftea fricabant rárum
fine vꝛticis:ꝙ fanguis ibi veniens pzoprer fricationem ⁊ fo
lutionẽ ↄtinuitatis tur. Ham fm reiveritarẽ non
eft lac:ſed quafi lac cum firalbum.Zd argumentus dico qp
mamalle in viríe feu mafculis generantur pꝛopter decoꝛem
⁊ non pꝛopter neceſſitatem. Poteſt ramen füftinen ꝙ lac
generatur er fanguinis poꝛtione menſtrui:verum eft oe la
etc generato Pr veritatem 7 pernaturam cum intentione
nature. Zd alíud dicendũ ꝙ non cftfie:q: lac generatur ín
marnillis d funt cóes marí ⁊ femine:ſed matrix nó eft cõis
cis:involatilib?igit mas nó generat ouũ. ¶ Querit᷑ a qua
digeſtiua lacbabeat gñari:videt᷑ ꝙ a tertia: qm a pma et
ſcda vitra bumoze nibil snat fed lac eltra pumos cft ca»
tüzigit "Ste qð giat in pꝛima ⁊ ſcða digeſtiua bs ꝓpꝛiũ res
ccptaculu fue fupfluitaris:fed gð giat in terria digeſtiua
fua fapftuitas nó bs receptaculü ꝓpꝛiũ:ſed lactis fupftuiz
tas nó b5receptaculüzergo. Itẽ pira digeſtiua oat coloꝛẽ
glaucũ ett quod agit:ſcða vero rubeü:fed terna oar coloꝛẽ
album:igitur. In contrarium funt auctoꝛes. Item pꝛima⁊
fecunda appꝛopꝛiant fibi locum:ſed tertia digeſtiuã non:(5
lacris generatio appꝛopꝛiat fibí locum:iguur:ſed non ges
neratur a pzuma oigeftiua:ergo a fecunda. rem qð gencs
atur m pma oígeftiua oꝛdinatur ad aliud:q: ad fecunda;
⁊ qð ín fccunda ad alíá:q: ad tertiam:fed quod ín terria. se
neratur ad alíud non o:dínatur:fed laco:dinatur ad alíud:
ergo ín fccunda digeſtiua cum an pama non cencretur. &o
lutio:quidam oicunt cp a fccunda:alij vero ꝙ 3 tertía dige⸗
ftíua generatur. Scd nüncoicamus faluo pꝛeiudicio mclio
ris fententie q» a fccunda digeſtiua. Sed nota ꝙ ſecũda di⸗
geſtiua babet partem ouplicem:fc; pᷣmam ⁊ fecundam: ps
pina que eft humoꝛis generati:ad tertia oígeftiuá o:dina£
fcd eíus pare ſecũda fiue operatio nó. llam ficut fanguis
q eít pius in epate generatus ad co: trãſmittitur:⁊ ibrvlte
rus oiserit fic fimiliter in mamillis fanguis pzi? ín epate
! $79
Liber
digeſtus vlterioꝛi digeſtione biscri£. Zld argumentũ dico
ep ſcða digeſtiua nibil vltra bumozem gñat quantũ ad fui b
tnam parté:fed nó eft verum quantá ad fcóam q nõ oꝛdina
tur ad tertíam digeſtiuã ficut pꝛima pars. £ld aliud dico cp
fcóa digeſtiua bs ppzium lum fue faperf.uitanis
quanti ad ſuã pꝛimã partem:fed non quantũ ad ícóam: qz
ifta digeſtio nibil D5 impuritat]:immo ex fanguine fubtiuf
fimo t valdc oepurato anteqᷓ veníat ad locii oecoctióís ge
neratur:⁊ ficnóopostuít babere recepraculü fue fupf.uitas
tis cũ nibil babeat ſuperfiui.Ad alíud oíco qp ſcða pars fe»
cunde digeſtiue dat coloꝛẽ album lacti:c pꝛima pare rubeü
—€—— aüt —— —— ↄtrariũ: M q generetur :
ia otgeftíua: ld pꝛimũ qð obücitur ꝙ pꝛopꝛiat
bí mẽbꝛũ: Reſpondeo g aliqua gñantur ín — p?
pter conferuationem indiuidui:⁊ fic generatũ a tertia dige
: ftiuanon appꝛopꝛiat fibi locũ:ſed aliqua gñantur propter
fpém «nó indíuiduum:4 ficnaturaoeftinare pot 7 appꝛo⸗
pꝛiare locus illis.Ad alíud 3: qp lac o:dínatur ad aliud tc; ad
indíuiduum:fed qð generatur in tertia oígeftíua ppter có
feruatíonem índiuiduínó o:dínatur ad aliud.GT (Queritur
oclacte:vtrum debeat cffc albi colozís.£t videtur ꝙ nó de
beatefíe album:ficur vult yfaac in vzinís: t Auic.⁊ Conſtã.
imed ij colozes ec extremis efficíarur:crtrema aüt nó erc mc
dijs. Glnde cópofitio naturalis eft vt ab extremís fiat inco
diü n8 amedio extremũ:ſed coloꝛis extrema funt albedo
« nigredo:medíj colozes rubc?:slaucus:pallidus: líuidus
4 plures ali) ab yfaac oeterminati; c ab alfje auctozíb? , £55
lac generat ex fanguine méftruo ficut volunt auctoꝛes:ſan
guía afit eft rubeus :aut ergo ↄtingit lac eſſe rubeum: aut
cõtingit eptremü coloꝛem fierí ex medio qð effet cótranatu
ram:relíndtur ergo lacefíe rubeum uon album. Stem oí
cdit Auic.⁊ Ari 1agene in materiam humidã cam deni
grat:in ficcam vero dealbat:ſed lac eft materia humida:er⸗
Go denigrabitur. In ↄtrariũ eft ſenſus c yſaacin dietis vni
uerſalibꝰ dicẽs lac quáto albi?:tanto melius : ⁊hoc innuit
laceffe alba. itr oẽs alij auctoꝛes. zd boc dicendũ vp lacal
bum eftzende fi quis qrat vtrü lac fit albü: ſenſu indiget vt
dicit &nfto.ín pꝛimo topiccz oe niuc. bmótatit albedines
bs P naturá ↄtinẽtis ſcʒ mamille q cft alba:slandulofa: fri
Sida c bumida, Sed nota ꝙ colo: põt alicui dari ouptrzaut
rónc materie: vude ín pluribus fi materia eft alba: qð effi
atur ez illa matería eft albüzvel fi nigra nigrü. alios oaf co
lo: ab agente:alio modo a mó operandí ficut culrelius fm
ꝙ magis vcl mmusopaturin fud obicctum: quarto modo
vatur coloza tota fpeac ficut dicimns ꝙ píca eft varía c cp
anus albus:⁊ jnto modo oa£ a cõtinẽte ficut ín etbíopíb?
Dico ergo ꝙ lacti datf colo: a mamíllis ficut ab agéte pzin
cipalioꝛi 7 immediato ⁊ tád a córinente. id pꝛimũ oíco ꝙ
alíqui3 pót fierer alíquo quadrupliciter fm Ziriftote.ríi),
oc animalibus.vel materialiter ficut fcánus fit ex ligno:vel
formaliter ficut er humiditate gnatur vel effídtur fperma
vel foꝛmaliter ſicutvyrina 9: in fenibus fo:marizaut efrectiue
ficut (anguís ab epate:vel fucceffiue ficut oc mane fit meri
dice vel ecõtra:⁊ fic fuccedédo.Dico ergo ꝙ lac nó efficitur
ex fangumefoimatr ⁊ effectiuc:fed materialiter c ſucceſſi⸗
ue:⁊ fic gñatur eius colo: fucceffiue cd argumẽtũ (git qf
0: ꝙ medí efficitur ab extremis:⁊ nó ecóuerfo:verum eft
qii fit gñatio foꝛmalis t nó ſucceſſiua.Ad alió qð obtjcíe ꝙ
calídus agens tc.0tco P Ari.⁊ Suic.inteluigüt oe caloze res
gulato a natura folus: tron oe regulato a natura anima
fimul. Sed ifta folutio non videtur vera:q: Auicẽ.hanc po⸗
nít capło de bu.q non foli sencrantur ab agente regulato
anatura ſolũ:igitur dico at fm quofdas gilla ppofitio in
tellíaítur oc caloze agente fm totalitatem 7 — ſue
ERE q:ín co:poze bumano totã fua operatíoné
ꝑmittit:qm̃ ſi ficoeftrueret corpus humanũ:iõ nó opoz
tct benigrare bmóí lactís fuas. liter dicẽdũ qp coloz Licti
oatur a ↄtinente c nó ab agente Querif vtrü ſerũ fit ca,
⁊ vídetur ꝙ ficzoícit Sa.oẽ acutum eſſe calidũ « ficci-f; fe
rum eft acuti: ficut ofcit yfaacin dietis vniuer.ergo. Itẽ vt
dicit 25a. rcs ſubtiles frigidas inuenire nó potuit nifi ace»
tum:; fed cp fit fubtile: boc eft ratione dam füperficia
i9 ſubſtantie ca. « fic.acquífite a caloꝛe extraneo feti exteris
eere ied ——— eft ſubtilis: igitur. Itẽ oẽ diuiſi⸗
uum mafiuum mundificatiuum grofíoz bumoz eft calí.et
fic.fed fcrü cft hinõi. In cõtrariũ eft ifte aucto: 0168 (p ila
ctc eft triplex fubftantía: vna aquofa:alía butyꝛoſa:alia cas
fcata:fcrofa aũt ſubſtantia lactis ab auictoic appellat aquo
fazfeá talis eft fri.z bu.igitur feri eft fri.c bu. Stem Sa in
cõmẽto fupza regimen acut ox rcppendit quofdá medicos
à in cgnitudinibus ca.acutis oabantferti,p oigeftíuo.nàq
deminbocq oabant ferü digeſtiuo:ſed ín boc dp in oi»
bus vtebantur vnico oígeltiuo € euacuatiuo:vnde ferum
digemuũ eftzigitur cii oe tale $m Sa detur percótrarictas
ergo in lacte erũt quattuo: ſubſtantie:⁊ rame
fa. Sed queritur cum lac fit mixtum er quattuo; elemen⸗
tío: cvnüquodqs reſoluit in ea:ex quibus componitur;qua
renó cft vna pars compataigní ⁊ cbolerc:ficut pblegmati
fanguíni ⁊ melancpolic.t&olntio:q: 6m pbum. Evj.»e aiali
bug.ignis non coincídit inmírto cum alijs elementis fubp
pia materia ſedaliena.Eſt enim elementum multü babes
Dc fo:ma « parum oe matería: c eft cius íntentio femper có
fumere:c qz in feipfum non poteftagere:ídeo querit marce
ríam alienam ín quam agat: t fic c aduenit mixto:aduenit
fub materia aliena. Aua aũt elementa adueniunt fub mate
riebus p:0p:fja:idco in reſolutiõe lactis nõ reperitur tenis
q: cíus matería nó fuít im lactis compofitionc. C Queritur
be compiexiõe lactís abfolute: videtur ꝙ ſit fri.qꝛ Pm pbi
laretü continens immutar contentum ad ſuam crafim: fed
mamille (unt frigide complerionis:igitur c lac; Stem ficut
oiat Arift.quarto methe.⁊ in libꝛo celi ⁊ mundizomne mix
tumocnominatur ab eo qð in eo dominatur:ſz in lacte funt
tres ſubſtantie:quarum oue funt frigidevt ſeroſa ⁊ caſea⸗
ta:⁊ vna folum calida ⁊ humida ſcʒ butxꝛoſa:ergo denomi
nabitur ab illis duabus cum in lacte magis dominentur:er
go eft fri, Item ficut dicit Ba. omne conſeruatiuum fit per
fimile:t bocínnnit in tegní dicens:Si vía conferuare cra»
fim quales inucnifti fimílía fimilibus offeres: repꝛeſſio atit
fit per contraríum. Sed oícit Auicẽ.ꝙ lac repiimit comple»
xionem cbolericam calidam ⁊ ficcam:ergo lac eft ei oppoſi⸗
tum ín complexione:ergo frí.t bu. Item oicit Auic.in pꝛin
cipio fecundi: omne mixtum ocbet oenomínarí a fubftan
tía centralí:fed fubftantía centralís lactís cft cafcata: ergo
fri.c fic. Stem Ba.in oe fimplidi medicina ponit lac frigi. c
fimiliter bartp.s£oftantinus:ergo cft fri. In contrarius cft
iſte aucto: oícens cffc calidum t bumidum in pꝛimo gradu
Item omne oulce calidum eft &m yfaac ín dietis vni.ſedlac
eft bmóízigif. Itẽ ſicut dicit pBs are etfi imitet᷑ naturá ín»
quatũ poffit nfi potnaturá attingere ín fuis opationib?
vi opationcs nature melío:es funt multoartis : fed oẽ Q3
nutmt eft ca.t bu. fi aliqó nutriméti a natura o:dine£ illo
05 e£ cac bu. fS laceft nutrímétü anatura oꝛdĩatũ:igit aut
natura oeficerct ín opatióe fua plufcp ars qð nõ cft ponere
Itẽ ficut oícít Ariſt.in li.de atalibus.qó eſt vitellũ refpectu
volatili eft lac ín ambulãtibꝰ refpectu eoꝝ:ſed vitellũs eft
ca. t hu igit. Itẽ qð cito ↄuertit᷑ inaliqͥd fite eft illi: vñ pabe
tíü ymboiũ facilio: eft tráfit?:fs lac &m &uí.cito ↄuertit in
cbolerá:á fite eft ei:ólaceft ca. Zunc ritur oe cótranctate
q̃ cft oc lacte:dicit enís £onftan.z Bartho.⁊ ££a.lacfri.ce
SRafis t fluic.ponuntlac effe remperatum:ífte yfaac vero
pont lac c£ ca.in pꝛimo gradu. Itẽ dicit Ga.lac effe vicinũ
pblesman:ifte aucto: oicit lac effe vicinis ſanguini.Ad pꝛi⸗
mi d qrit cuius cõplexiõis fit lac:bicunt qͥdã qp lac oícitur
eſſe tale vcl tale refpectu cóplerionís humane:ſed cóplerio
Dietarum particularium.
dicere cfle ca. t effefri.ficur oc vino ⁊ quolibet alio —
ctu radicalis ca.t refpectu
3: lac poffc duptr coni
nem cr quo gencratur:fi abfolute fic ponunt ca, c hu.cũ fit
co:po:ís pumaní nutrimentũ:tñ refp
nía quognatur:quí cft menſtruus fri.eſt. Pꝛimo modo lo»
quitur aucto: ífte:fcoo modo sa, £lliter óza qbuſda qp lac
fumprü fozalr eft ca. t pu.fi effcctiue eft fri.qrm oicit Aui.
e fi alíqà co:pus lacte vtatur cõtinue c affidue illud infrísi
dat:⁊ fic p Auicẽ qp eſt effectiue fri. cc Aliter 0: « meo
lius ꝙ cóplerío pot dari alicui multipłr:aut róne eius mas
terie:aut finis:3utagentis:aut rónc continentis. $oi ratióc
Seacuo (rgrlirate reputatar-ficlseróue agentes c rig.
ic. pz itate reputatur:ficlacróne agentis cft frig,
rem róne continentis cft fri.qm mamille que funt frigide
mutant ips ad ſuã crafis. Si aüt loquamur oc lacte rõne
finis cum cius finis fit nutritíozt omnis nutritio fit p cał.
€ bu.fic laceft ca.c bu, Sí aũt rõne materie remote 7 remo
tiffime: aum bmói matería fit fanguis ín epate generatus
tunc lac eſt ca. hu.Si propinque medíate tũc lac eft fri.qz
fia matería ppinqua mediata cft (anguís méftruus qui eft
fri.Si ppinque c immediate :tüctalis matería eft fanguis
mẽſtruꝰ in mamilla iam receptus: z boc ouptr qm̃ iſte ſan
guis in ouobus locís otgentur. cti erm recep? eft in mamil
laoelegatur p venam feu víá quandã ad coz pꝛotenſam: et
ibi orgerítur:c runc eft ca. t bu.poftbocaüt p aliam viã re
uertiturad mamillam:⁊ vltenus ſubtiliãdo digeritur:⁊ fic
eft fri.Ba.aũt calij auctoꝛes loquũtur oc lacte rõne conti?
nentis t agentis: t rone marerie — ideo ponunt
lac fri.yſaac aũt ratione finís ad ques oꝛdinatur:⁊ fic cft ca.
t — qualiter remouetur controuerſia inter auctoꝛes
fc; Bale.⁊ bartho.⁊ £onftan.er via parte c yíaac er alia.
Sed nondũ p5oc cótrouerfia ínter alíos auctoꝛes:⁊ Auic.
« rafis oícentes lac eſſe temperatũ:ideo oicendus cep lac pᷣm
€? cóparatur ad cõplexionẽ bumaná fic loquütur alfj aucto
res:ſed cofideratum Pm fe ⁊ in fezfic loquuntur Auic.⁊ ras
fis oícétes ꝙ fi lacfuerit ín fuie tnbus ſubſtantijs adequá»
tum teimperaturm eft refpectu ſuijpſius:ũ non fuerir in di⸗
«tía ſubſtãtijs adequatũ:nõ.Hoc vifo dicamus lac eflc fim
plíciterfri.z pu.Pm qp vult Ba.⁊ alij.ſ.onſtan.⁊ 3Bartb. t
Auicẽ.etiã m pꝛincipio fcót. ld argumentüin contrarium.
oc oulce calidum «cc. concedo fi íllud fuerit dulce a tota fua
natura: cab co qð (a comagis onatur:c rónc eius magis
cadit im viã nutrimẽti:ſed talis oulcedonó eft ín lacte. Mõ
eii eft oulcea natura ꝓpꝛia radícali:fed ſolũ róne ſubſtã⸗
tie fupficía:s:fed ab llla fübftantía lae non ocnoiatur. Ad
aliud:ꝙ natura o:dinauit lac ad nutriendus:fed ín ílla oꝛdi
natiõe babuitafpectus ad finem:róue cuius finis oedit las
cti alid cõplexionẽ.Conſiderauit eim natura ꝙ lacerat p nu
tritione fecus q eft mollis virtutis debilis nó potẽs digere⸗
re grofium nutrimẽtũ:nec ín eius ſubſtãtiã »uertere; (deo
lac debuiteẽ liqdũ:fluidũ:ſubtile:aqueũ vt citius digerere
tur, Alia cã:q; opostuit effe ſuũ nutrimẽtũ oíftenfibile: qim
fctus p ꝓceſſum intẽpoꝛe oíftedit Pm oẽm dimẽfionẽ:ideo
lac fait creatũ fiuidum ⁊ bumidum:zaquofüm:vr effet adiu
uãs ad bmói bíftenfioné t non impediẽs.Ad aliud oíco ꝙ
nõ eft fite oc vitello t lacte: t ratione agentis: t róne mates
rie: róne finis vltimi. aues em funtcalidío:xes ambulanti
bus. Itẽ fanguís ín volatilibus cft calídío:: er íllo gatur
vitellum darà fubtile t mundá:fed lac gatur ez fanguípe
menftruo quicft fri. Stem vitellum eft ppter nutritionem
fectus calidi: :opter nurrítionem fetus frigidi:igitur non
eft fimile ¶ Queritur vtrum lac fit calidius fanguine: vi
detur ꝙ ſic:quia vt dicit Zlríftote oíaefta funt calídío:a in»
digeftío:fed lac eft fanguis fecundo coctus: igitur "Jtem oi
6t $53,q crudum poteft occoquizet coctum non potett ín.
Fo.cxlij.
crudari: cum ergo lac er fanguine generetur:aut hoc erit
per maiozem occoctionem aut coctum incrudabit᷑: fed boc
nou eft pofibie;igitur, 3n »trarum eft zat, dicens q fio
cut cpar calidíus cft mamila:ficfanguis calídioz lacte. aid
bocoicunt jdá q lac pot cóparari ad fanguine ⁊ boceuplr
autad (anguin£venaléc arterialẽ:⁊ fic fangute € calidioz la
cte:aut ad fanguine méftruale « fic lac calidi? ẽ ſanguie:cũ
pmó fanguis fit fri. cpu. 2l dicũt ꝙ loquédo de calo:e cle
métanifanguis — — loquedo de — pine
cedẽte ab aĩa:cũ in potẽtia magis pp vr.
——4 mẽbꝛi: ſic dicunt lac eſſe calamus. Sed ifta
folutio nulla;qm ſanguis d ẽ in aiali eftt ꝓpinqͥoꝛi potẽtia
vtfiat mẽdrũ vel pare mẽbꝛi dp fit Lac. £114) oicüt qp lac ⁊ ſan⸗
guisfm q funt etra aial-tüclac cft caudiꝰcũ fir oigeftibili?
& dti? mẽbꝛanutrit. Si aũt put (unt m ammalizfic fanguis.
eft calídioz. $5 per iftam oürmctionem non ſoluũtur argus
menta: — fBat. qv fanguis ſimpliciter cali»
dio: eft. Ad pꝛimũ d dicit:lac eft ſanguis ſcðo coct?: put ip
irrunde edes etuactilc abc ventarm ppolitio
eft fangui coctus:⁊ ve "p
znon Dur lp fecundo Dicit interíozem calozem ⁊c̃. Sed iſta
folutio nibil valerzqrfi petit iud qð 05 monftrare:petit ers
ꝙ lacnó fit mag; coctá vlterioꝛe:decoctiõe:⁊ boc p ponitin
argurméto: (dconó foluit: ppterea alter eft occa ſicCm̃
ifta ppofitiozbigefta calidioza funt indigeſtis: verum eft fü
illa oigefta c indigcfta ab eodem agente fucrint oigcfta:fi
cutfanguis dicit᷑ calidioꝛ phlegmate:q vtrungs ab ccdem
agente c fimul digerit: fed ſanguis c lac non olgerütur ab.
codem agite:feda oiuerfis:nccfimnl. Sanguis er oigeri£
abepate: claca mamilla, Vel dicendũ qp eft ſinule 0c aqua.
Mp — —— € illo igne: fed pofi
tà ſupꝛa debilẽ ignem:ſupꝛa quem femper oecoquitur:non
bebes caloze maíozé ausmẽratũ: fed qꝛ femp. fubtilia
bitur ſupꝛa parud ignerm:fic et lac eft ſecũdo coctus quãtũ
ad (ubonhtaté fuc (uc: fed non quát ad caliditate maio:e;
fidalíud dico ꝙ Cõſtãtinꝰ loqui£ in ilus quoz vnũ ad alió
nó oꝛdinatur ſicut in humoꝛibus diccns
libus cocti: poteft incrudari quoad caliditateleer non quo
ad itaté ſubſtãtie. Vel oico ꝙ cocta ab vno agente ab
ſa agentia vt epar z mam: ,
ni fitp ceteris melíusc magis teperatü: víde£ cp non:q: oí
cit yſaac in oic. vni.ꝙ lacbumant cft (ubtilifmü:fed tépe»
ramétü cofiftitin medio:igit᷑ cà (ubriliflima ⁊ groffiflimus
fint extrema lac nó erit tẽperatũ. 3te lacin atalibus gene⸗
ratur ex ſuꝑſuutatibꝰ:⁊ fitr in bote qz ex ſanguine mẽſtruo
fed ſuꝑtluitates funt Octeríozes m boic dp in aialibus: ígi£
In 3traríá eft yſaac. Itẽ dicit Arift. c aucto: lac fequít có»
picríone atalís cuius eftzfed inter cetera atalia bó eft magis
me tẽperatꝰ:igitur cius lac crit meliuszió qruurde contra.
rictate bui? auctoꝛis ín feipfo. Itẽ i vuo alio loco oícit ꝙ
poft lac humanũ capꝛinũ cft melius:in aiio loco cp poft lac
humanũ cameliná eft melius, Sd pꝛimũ fcyetri lac huma⸗
nü fitm i 5q oe lacte 5tingit log duplt:aut a
parte cóplenóís 7 téperamén un tribus fubftartjs:fic pa»
ni eft meliua:q: eft ca. hu.ↄplexionis lactis alio
rũ aĩaliũ. Itẽ téperarü eft in ſubſtañtijs.Si vero los
quamur oe lacre rone cõpoſitiõis:cũ humanũ lac ——
tiõis oebílis:c fit multũ ſuidũ:ſicvaccinũ eft eo meliꝰ.
dicedũ qp logmur oc lacte in vía medicine:ant nutrimenti:
Si ín vla medicine boc eft ouplrzautin vía medicine erte»
rius PEN AECTUR UE piímo mó tüclac humanũ
ett :q: calidíus ⁊ humidius ⁊ magis tCpcratum.
eſt ſuaue:mulcebꝛe:mollitiuũ ⁊ ſedatiuũ dolo:is:⁊ in mul⸗
tis iuuatiunm.Si interius fic camelinũ eft melius: qm̃ inci
fiuum eft c diuiſiuum groffozum humoꝝ c eoꝛuʒ mundifi
catiuum. Síaute loquamur oe lacte invia nutrimenti aut
Lihber
igitur adminiſtratur reſpectu etatis adoleſcentie ⁊ infantie
£ fic humanũ eft melius:qm̃ maioꝛem ſimilitudinem b5 ca
natura humana d aliud lac:qm̃ lac humanũ cr fanguie mẽ
ftruo generatur: c infans ín matrice er fanguine menftruo
nutricbatur:⁊ ficín illactate ppter maioꝛem fimilitudines
melius nutritur ez lacte pumano. Itẽ melíus bpsnutriri er
lacte matris d alterius mulieris ppter maiosem fititudine
Si aũt loquamur oc lacte refpectu etatis iuuentutis: cum
in illaetate mẽbꝛa (am fint oura;cvirt? foꝛtis:indigẽt groſ
fio:i nutrimẽto:⁊ fic cà vacanurm lac fit groſſioꝛis nutrime
ti:melius cft illis ilia caufa quare lac pumanum magís có
petit pueris:q; magis figurabile ⁊ citius: q9 eft neceſſariũ
in illa etate.Si aute velimus füftinere ꝙ lac humanũ fit mc
uus:poſſumus refpondere ad arguméta; vnde oicendus dp
fubtile eft multis modis : aut in fubftantia: aut in actione:
autín paffionc ⁊ obedientia JlDiccdum eftigitur qplac pu»
manum melius cft ⁊ fübtiuus in paffione c obedientia : qz
omnilacte eft paflibilius 7 magis obediens:lac aũt cameli
num ceteris mclius eft ín actione:quia eft inafiuum oíuift
uum grofíog humoꝝ c purgatiuum. Sn fubftantia autem
pecoznü melius eſt:qꝛ fubtilius caquofius: ⁊ minus coad
unatiui in ftomacbpo. llPoc vifo pot reíponderi ad argumẽ⸗
ta. Ad pꝛimũ qo obtjcitur qp eft tubtilíus: verü eft n fua fub
fáriaied in paffione ⁊ obedientia temperatii eft, dd aliud
oícendus qp illa fupfluitas er qua generat᷑ lac in boic eft pu.
rio; mundio: fuperfiuitatibus ín alijs animalibus repere
tís cy quibus lac in eis generaturzqzin boic eft vis fegrega
tíua purí ab impuro foꝛtioꝛ ⁊ melio: magis operans cũ di⸗
ftinctione dp in alijs atalibus:íó fanguis m magis
ocpuratur dp ín alijs aialibus, sid aliud oc cótradictióe au»
ctoꝛis ad feipfus dicetis in vno loco:q: lac fequítur comple
pionem aialis cuíus eſt:in alio qp fc bs p femitam cótrariam
oícendum,$m quofdam ꝙ fequítur coplerionem «uius cft
fcs radicalem;fed fequitur oppofitum reſpectu fluentis:et
ppter bocconcedunt rationes iſtam:qm̃ quant eft ex par
te —— fluentis membꝛa attrabunt qð eft eis fitez
X qð cit eis contrariũ ⁊ diſſimile repudiãt:⁊ ex illo ſic gene
ratob5 lac generaruideo in aĩalibus melancholicis lac mes
hus eft dp inalijs:qm membꝛa attrabunt nutrimentũ groſ
fum ⁊ melancholicum:conuertendo illud in ſui fubftantias
⁊ repudíant lud qð cft fubtile acrcum vnctuofum: illud
ín atalibus conuertítur ín lac:ideo eoꝝ lac eft boni. In aia
Lbus vero atis eft contrarium: fic quantü ad com
plexionem flu£tem lac vadit per ſemitam cõtrariatn.Aliter
poteft oíd ꝙ ín lacte eft oupler complerio:eft ením quedas
cioataa ꝓpꝛia materia:⁊ bocmó c róne buius vadit p fce
mitam otraríamrefpectu aialís ppter caufam modo dictã
q: membza repudiant illam materiam er qua generat lac,
£ft aütaliacoplerío data ab agente:⁊ quia ídem eſt agẽs
qð agit in materiã nutrunéti mẽbꝛoꝝ ⁊ materiam lactis:bh
modo ⁊ ratione buius lac ſeqͥtur cõplexionem aialis cuius
eſt ſcʒ rone agentis:⁊ fic prs q nó eft contradictio.Aliter of
cendum cp in alijs atalibus ab bomíne vadit p femitam con
trarías. 3n boie vero pfimilitudinem:c —— eft fo;
titudo ſegregatiue in hoĩe d non eft ín alijs atalibus: quos
— —— b —— — val
urata que non eſt a membꝛis repudiata ſicut in
alijs aĩalibus.Scða cauſa eft:q: ín homine eft copía nutri⸗
menti:nec opoꝛtet vt attrabant mẽbꝛa fi itates alii»
de.ct fic mamilla non attrabit: nífi qð eft conucniens fue
actioni. Scd ín alije non cft copía nutrimenti: ideo ad fe at
trabunt membꝛa quod eft ímpurum ⁊ ínconuenicns fue
naturezídeo lac bumanum vadit p fimüitudinem refpectu
ſui aĩalis:ſed ín alie anímahbus non:fed p ſemitam cotra»
riam. ¶ Queríturvtrum lacvaccinum plus abundet i fub
ftantia cafeatavelbuty:ofa: vwdeture plus ín cafeata;quia
oícit — die. vni. ꝙᷓ lac vaccinũ ⁊ pecounũ plus abũdãt
ín caſeo. "Stem dicit Ariſt.in lib.de aĩalibus.ꝙ in animalibꝰ
groſſas herbas com abüdat ʒirbus:ĩ herbas au
tcm minutas comedentibus abundat fagímen : fed sirbus
t lacer eadé watería fiüt generata ín eodẽ aĩali:ſed ᷣrbus
eft grofic ſubſtãtie:ergo clacLuncarguiturzvacca nutrit
erbis greffiosibus:ergo Lac vacce erit groffi? ⁊ fic ror
— — abundabit in cafcata ſubſtã
arü:er dus aialia nutriũtur:vnde fi perbe fint aro
E ce aromatícü ficut dicit.Et etiam oícit cp aia
03 ab aliquo becindítur:attefta£ eia quo ocan
— cũ lac —— — decindatur a pecoꝛe ei atte⸗
fta£:(ed pecus eft ca.t bu.ergo c lac.fed ſbitantia butyio
i- bu.igitur. Itẽ —— invni.die. lac ſeqtur
cóplepionem aiaus cuius cft:fcd ouis cft ca. c puergo erit
eiuslacca.c hu. plus abüdarin buty: o. ¶ Querit vlter?
qð lacplus reftringit ventremzaut vaccinũ:aut pecoztnum
videtur cp pecound:qm venter reftringi£ p fri. ficfed lac
inum eft plus abundans ín caſeo: poñs plus eft
X fic. zd bocoreunt quídam ꝙ plus in butyzo abundare eft
pupliciter:aut m verítatem: aut Pm apparentiam: pzimo
modo lac peco.plus abüdat.ín bu.vaccinus aut fcóo mó:z
patet fic q; lac pecoꝛinum eft ca. c bu.refpectu alioꝛum
cd caliditas oebetur lacti ratione fubftantie butyzofe: igit
Seãa ín vaccino $m apparentíam: ⁊ hon Pm veríratem abd
dat(ubftantía butyzofa:ídeo plus cft oc cafcatazcum vacca
fitfri. fic. c qð occinditur ab alio atteftaturei;vt per $a,
in tegní cc. Sed (fta folutio nulla cft que ventatem poflct
continere:fi lacoeciderctur a nutrimento per víam vnifoꝛ
inítatis:fed Doc non.alij dicunt ꝙ abundare in caſeo € buo
tyꝛo hoc eſt dupliciter:aut quantitatiue:aut qualitatiue.ſi
peimo modo plus abundat pecoꝛnum:ſi qualitatiue vace
anu, ed bec folutíols foꝛte veritatem p:ctendat: quía
fumpta equalí quátitate lactíe pecozíni ⁊ vaccini plus quà
titatiue erit ín pecozino dp in vacino:tñ ad folutione nibil fa
cit. Atr oícedü Pm yfaac q vac. plus abüdat ín fübftátía bu
tyzofa « mínue ín cafeata :« ro cft Pr auctoꝛes:qꝛ cũvacca
fit ata melancholicum ⁊ eius membza mcelancbolíca plug
attrabunt oe nutrimento:qð cft eis conueniens fm melane
cbolicam postiones : ⁊ diſſimile repudiát qð eft ca.⁊ aereũ
bumídü:vnctuofum:econuerfo eft oe pecoꝛno:qꝛ eius me
b:a funt ca. z bumída attrapunt ideo de nutrimeuto qð eft
eís fimile fc ca.c bu.aercum venctuofüm: repudíantqp qð
eft melancholicum:⁊ illud ín lacconuertitur.Zid argumen⸗
tafolutio:q aucto: itell(gitrefg lactís camelíni t peco
rini ⁊ non fimpliciter. Zid fcóm ꝙ fimile eft oc lacte 7 zirbo
dico ꝙ uon cft ſimile:qꝛ sírbus generatur ex refiduo nutri?
menti occifoa nutrimento per víam vnifoꝛmitatis: fed nó
ficlac:q: per víam ſequeſtrationis. Vel oícendü qp l5vetraqs
er refiduo nutrimenti:tñ calo; agẽs ſupꝛa illaalíter t ahter
agit ín lacte ⁊ʒirbo:qm̃ i zírbo íngroflando « i lacte ſubtiliã
do t oigerendo. lel oicendum qpl5 vtraq ex refiduo nutri
mentiznon tfi ex code refiduo:q: lac ex refiduo aereo ⁊ non
ficsirbus:igítur nó eſt ſite.Ad aliud cp vaccanutni£ er groſ
fonutrimento tf pare eius fübtilis aerea in lac conuertitz
4 grofía pars m fubftantíam méb:oz . Adaliud q3 querit
be pecozino.&icendii eft vt oictum eft. fld illud qð obijcil
qð decinditur ab aliquo. Dicenduʒ ꝙ verit oe (llo qð decin⸗
ditur p viam vniformitatis ⁊continuitatis:ſed lac decindit᷑
per viam fequeftrationis, ld aliud:ꝙ lac ſequitur comple⸗
xionem aialís.Dicendum cft ficut dictũ eft nác fuperius: d
quanti ad cóplerionem radicalem lac non fequitur cíus có
plerionem:qm lacer diuerſa materia refpectu materie nu
trimeptalís generat᷑:ſed quanti eft er parte compleríonis
fluentis bene pót veritate babere:qm 2plerio flues reſul⸗
tat ec adminiftratione fex reri non naturaliũ:⁊ cr illis fitr
lac gñatur:⁊ illarũ cõplexionẽ ſequit᷑ Vel dicendũ ꝙ er pte
agẽtis feqtur cõplexioneʒ aĩalis cuius eſt:ſed ex pte mate?
rie fc bʒ ꝑ ſemitã otraría. Vel dicendũ qp verũ cft quãtũ ad
illas partem anima lis a qua decinditur:⁊ qꝛ a mam illa oc
cinditur:ideo ei atteftatur: et non toti animali. td aliud
queſitum dicitur d vaccinum magie reſtringit ventrem:
g»ictarum particularium.
qꝛin eo lus abũdat ſubſtantia cafcata qualítatiue: ca qua
litate firalccratio: a quantitatevero augmentatio: c a fub?
ftantia nutritío:c q: in vaccino fubftátía cafeata abundat q
litatuue:ín pecozino quantitatuiezidco vaccinũ plus reftrín
itd pecozinii. p boc pts folutio ad argumẽta. ¶ Qucritur
etie bonítas attenditur ex Mee imet in autüno plus
abundat fübftantía butyzofa igitur. : t. —
turam cóplertonis perbarum er quibus animal nutrit; fed
":perbc funt in autüno in fuo coplemento: in quo cóplemen
to funt mclío:ca: vt oicit Arift. igitur. In contrarium cft au
cto: oícens 3c vernale effe mclius ouabus oc caufis quas
affignat ín littera. Stem fiat valt atictoz bonitatem opera
tionis z virtutis fequitur bonitas lactis:ſed in verc virtus
eft fo:tío: c digeſtio melío::ígitur fua operatio melioꝛ:⁊ fic
laceft meluus. Iteʒ ficut dicit Daly fupza tegni.temperame
tum cõplexions fequítur foꝛtitudo virtutis:led in vere ett
£omplerionis temperamentum:crao ín vere virtus foztio
feda vírtute fortioꝛi melius lac gencraturzigitur. 4T Tunc
querituroe otraríetate iſtius auctoꝛis Elib.ifto.c ĩ die.vni.
quía hic dicit lac vernale melius eſſe:⁊ in die.vniuer.autũ⸗
nale melius effc, Solutio:ꝙ lacvernale poteft duplicitercõ
fiderari:Glno modo quanti ad cius finem zc ad eius pꝛinci
pium. i quantumad eius piíncíprum tic cft peſſimũ:cuiꝰ
oupler cft cá, fm Ari.in pꝛincipio veríslaceft partui ppin
quum: fic efr líquidiffimü:fluídum totus aqueti avirtute
- valde debili generatü ⁊ fic peſimum eſt.Alia caufa: qz cft
immundum ppter fuperfluitatee q̃ remanferunt poft par
tum que mifcetur cum lacte⁊ ficlaceft immundus . Ter̃tia
cauſa eft a parre nutrimẽti:qꝛ in pꝛincipio verts herbe funt
adbuc nimis parue ⁊ tencre : vnde quafraqua ſunt:et in»
dc er illis fit lac aquemn:fluidum:tíquidum : frígidum vl»
tramodum:z quantum ad ifta loquitur yſaac in dietis vní
uerfalibus. 55i autem fumatur lac quantti ad finem verisz
q:tunceftremotum a partu ca ſuperfiuitatibus oepurara
ca melío: nutrimento generatus: tunc melio; eft pafcua
«c virtusaialte cft foztio: tuuc:ficloquitur yfaac bic , Scða
caufa facieng ad fur augmentum eft radir ſuperioꝛ:q; runc
fol eftin fuo afcenfu:fed ín antüno cft in recefíu:c qꝛ in fuo
. afcenfa:fol influit calo:em advíram 4 conferuationem facie
dum:econtra vcro ín fuo receffuzigitur. GT Queritur oc la
«tc a partcfuemulfionis:etrum lacnouiter tractu; fir me»
lius:aut iam diu mulfüm c conferuatum:viderur ep lac diu
referuatum ſitimelius:qꝛ oícit sDa. vinum oleum ⁊ pingue
do quanto antiquioꝛa:tanto melioꝛa.Sed fimile eft oc illie
«be lacte:ígitur. tem ficut dicit Anfto.c Auicẽ.tetus fic:
cc matris quanto p:opínquío: partuí táto melioꝛ:⁊ aucto;
iftc fimiliter illud inmuítzó p oppofitü fct? matris humide
quáto ptuí ppindo: tante peíoz: fed lacoíu mulfu; ppoze
tíonatur fetut humido:igitur. n contrarius eft aucto: ifte
Ad hoc dico ꝙ Lacreces nouiter multus melius eft referua.
to:c cá buíus cft:q:lac eft nature aquecz vnde bs multü oe
ſubſtãtia Dumtda:aquo(a: parti oc calíditate 7 bec cito ex
balatur:z qꝛ lacnon cõmẽdatur ꝓ parte maioꝛi niſi ratione
fue caliditatis:ideo fi reſeruet deterioꝛatur cum illa exhale
tur:⁊ magis fit fri. c hu. Et boc pʒ p £Da. ín oc creticis oic»
bus:vbi dicit q radi fuperio: influens ín bec inferíoza fem
perfe tenet a parte foꝛtioꝛis:⁊ fic um frigiditas c humidi⸗
tae ín lacte babeant oníum:fi referuetur a ſuperioꝛe coꝛpo
ve iauatur:4 fic magis infrigidatur ⁊ oeteriozatur. Ald i
de oleo:vino ⁊c. Dicendum ꝙ non cft fimilezqm ín illis eft
calo: fo:tis:nec refoluítur a caloze aereo:fed bmói melíos
rantur ppter confumptionem humiditatis:tñ caloze eozü
naturali nó deſtructo:⁊ fi ín lacte bumiditas confumatur:
boctn fit cum erbalationc caloꝛis naturalíszigitur octerío
ratur. Aa aliud dicendum ꝙ non eft ſimile:qꝛ fetus humi⸗
dus materialiter peccat per humiditatem que ad tempcra
mentum reducitur tractu tempozís per eíus conſumptio⸗
nem tcalous naturalis fo:tíficatonem:fed non cft ſic de la
d&€:q: tractu tempoꝛis eius complerio non fit magis ficcaz
neccalo: eius intendítur:immo erbalarurzet tunc lacpius
peccat per fui frigiditatem d pumiditatem ; ⁊ idco. quane
S'o.ctlífj.
to pꝛopinquus ſue mulfioni tto inelius. C Queritur cuiꝰ
complexionis fit butyꝛum:⁊ videtur qp catide:q: omne vn⸗
ctuolus cft ca. c bu. vt dicit y,aacin die.vnuer.ied burpzus
eft vnctuoſum:igitur. Item omne qð fupernatat elemen?
tis grauibus eft cali. c Du.q: pzopzium cit clementozum les
nium fupza grauia eſſe:ſed butyzum füpernatat aijs cibis:
igitur. Item oicit Auicbuty cffc ca. c bu. ££onftantínus
vcro dicit temperatum. &[ Queritur erum bütyzum mítt
Setoolozem: videtur ꝙ non:q: &m Auic.doloꝛem mirígans
na unt narcoticazigitur. In contrarius cft cõis vfus pꝛacti
cãtium.¶ Queritur vlreri? quem bumozem babeat gene
rare, videtur ꝙ ſanguineum:q; oicit baly fimile exc fimili ha
bet gcuerarizfcd buty.cft ca. bu igi£ 3n contrarius eft ra
fis dicẽs qp er butyꝛo generatur Dumo: pplegmancus , fd
piimum oubium refpondetur ꝙ fi butyzus otcatur rale vel
tale poceft rcípectu cõplexiõis pumane:fed complerio bu
mana ouplez é:flués ⁊ radicalis. 5i reſpectu radicalis: tũc
cft ca.t hu.qꝛ excedit calozem radicalem in caliditate. Si re
fpectu calo:is fuentis:cum ille ponatur ín ſcðo sraduzfic
de frigidum:q: cius calidítas non extenditur vſq; ad fcóm
gradus:fed ocficit aliquantulus. Gel refpectu fluenzis pof
femus oícere temperatum:q: parum recedit a cal. ⁊ bu.in
fc3o gradu. Per bocpts folutio ad contronerfias ínter £6
ftanti.z Auic q: £onftantinus loquitur oc complerione t€
perata large fm fui latirudínem:fm ꝙ cft ín puncto tẽpe⸗
rato ⁊ ín pꝛopinquis illi puncto: ficioquendo butyzus cft
teimperarum. &uic. vero loquítur oc temperamento ín pti
cto: ſtricte.⁊ fine dubio buty.non eſt remperatus:ídeo oi
cit ca, c bu.circa fcóm gra.citra. 4d illud: qð fupernatat: il
lud non cft ratione ſue —— ratione ſubſtan⸗
tie ſue vnctuoſe.Ad ſe m queñtus.Nota ꝙ quedam
doloꝛem mitigant materie fluxum remouendo ſicut faciüt
cufíiua, silia ſenſum amouendo ficut narcotica. Do⸗
lo: em̃ eft fenfus ret contrarie.Alia materiam euapoꝛando
ficut cuapoꝛatiua.Alia virtutem confoꝛtando ſicut res cat,
hu.⁊ cemperate:cantilene locũde:ſoni dulces ⁊ buiufmo
di:tunc enim p boc virtus obliuiſcitur doloꝛem. Itẽ foꝛtiñ
catur ⁊ potentioꝛ eſt ad expelendum materiam malam:et
iſta eia butyꝛum valet ad mitigandum doloꝛem:qꝛ ca.⁊ bu
mi.temperãtum:⁊ ſic in co delectatur natura:⁊ per eus foz
tiñcatur. Item aliaró: qꝛ pozo: cft aperitiuum: c fic fa»
dte T materie, Itẽ ratfone fue pumiditatie iu
uat ad oiftenfioné ſuſtinendũ:q̃ diſtenſio caufat oolozes im
memb:o ficco. ad aliud quefitü: verus eft qp er parre ſue có
onis bonum bumosem poflct generare: fed ex pte ſue
ubftátic repugnatz vnde p acddevs nó generat bonus bus
moꝛem: q: refugit locii oecoctionis: t non pótinde digeri:
q: qo non digeritur: non bene — Queritur vtrũ ca⸗
feus cõpetat in regimine ſanita.⁊ videt cp ſic.ſßmm Ba.qð ce
cíndi£ ab alíd atteſtat ei a quo occici£:fs butyꝛũ decindit᷑ a
lacte: c Pm yfaaclac eft enum oe melio:xbus nutrunentis:
ígitur t cafcus, Itẽ dicit Aui.ꝙ vnis oe melioꝛbus m reci,
fa.cft tenere ventré mol ⁊ fumere rem oigefabue:fsreces
caſeus ventre remollit. Itẽ dito digerit᷑:igit᷑ cõpetit. 3n có
trariũ cft aucto: in littera dicẽs qp ots cafeus naturalr peffi
mus. Stem nibil generatiuũ lapidis cõpetit in rect fa.fed
cafeus eft bmó fm iſtũ auctoꝛẽ:igit᷑. Itẽ rafis in almanſo⸗
revbi diſputat oe cifeo i fine comedat oẽʒ caſeu euitari:igi
tur. AT Quent qs cafeus fit meltox:autcrudus aut cocus
qp cocrus fit oeterioz p5:q: cafeus pzopter cíus duriciẽ vitu
pera£:f5 qð pꝛopter duriciẽ ⁊ — — pei?e d
qð ppter ouríaé tátá:fS coctus acdrit vifcofitare:nec p id
amittit duriciẽ:igitur. In »traríü cft £Da.in cóméto ſupꝛa
regimẽ acutoꝝ.dicẽs qp ina p eoꝝ decoctionẽ acqrũt
bomtate:f5 ficut legumtna ſunt mẽelãcholica fic € caſeꝰ:igit
¶ Querit qs melio: aut perfozatus aut folidus ⁊ conti»
nuus:videtur ꝙ perfosatus:q: cafeus peccat p groſſitiem
fubftáric:fed pfozarus eft ſubſtãtie rarioꝛis t fic ſubtilioꝛis
igit᷑. In cõtrariũ eft vfus. (DO uerif quare ftulrí (ta libẽter
comedár caſeũ. CQuerit᷑ vtrũ vinũ cópctat poft admiftra
tíone cafe:videt ꝙ nõ:qm̃ cafe? ẽ ourc digeſtõis nec eíto oí
. gerituifs vind fadt ad penetrationẽ citã:⁊ fic facit caſeum
Liber
tranſire indigeſtum quod eft peffimum:igítur. Item dicit
Ba.ꝙ fi poft opium adminiſtretur vinum:opium cito inter
ncit:⁊ hoc quia vinum fadt opium ad co: penetrare ; ergo
pariter vínum facit cafeum indigeſtum cito penctrarc ;
quod eft malum ; ígitur. 3n contrarium cft vſus. (Que
ritur vtrum cafcus ſumptus cum diureticis habeat (apio
det generare: videtur qp non:quia oinretica lapidem ba»
bent frangere t otuiderezigitur, Stem Pr iftum auctoꝛem
lapis generatur ex hu. aquoſis fluidie ín fe t̃ acumen ba2
bentibus:róne cuiu fit lapidis gñatio:ſed caſeus recens:
licet fit bu.t aquofus:tü non hʒ acumen:igitur.&d pꝛimũ
íitog oicendum q ín vía cibi non cõpetit:qm̃ cibi os fumi rà
ta quantitas qp cy ca fiat fufficiens nutrítío:fed cafcí no 03
fumí quátitas magna qm naturam aggrauaret ⁊ oigcftio
nirepugnarct:cfinem cibí non attingeret. Sed in vía mcs
díane pót —— bocper accidens: qm̃ fira ponderoñ
tate facit ocfcendere cibaria ad loci oígeftióis: c fic effecti
ue valct ad nutrítionem cnon materíaliterzita cp eius fub»
ftantía in fubftantias mẽb:oꝝ conucrtatur.Clel oíccndum
q ois cafeue vniuerfalíter cft peflimus.££ft cm malus in P
ma digeſtiua:qꝛ róne füe cóplerióis: c rónc fuc ſubſtãtie rc
pugnat digeſtioni. Peioꝛ ín fca : q: virtutem fecunde oí?
geftiuc ocbilitat ⁊ epar ſui acumine qð habet:eo cp verus
ẽxtiaʒ qð bs a fale « fic fubftantia epatis diſſolut:⁊ fic ci?
virtutem ledit. SRecens vero cum remollít: c digeſtioviget
p cõſtrictionẽ eius pencs fe. Stem eũ infrigidat c fic peioꝛ
in ſcða. In tertia vero peflimus:q: inobediens conuerſio⸗
ni c róne cóplerionís:c q:ourus c groffus rerreftris ⁊ foli
dus: fic oc duficili ei affimila£.& velimus ſuſtinere qp fit
peſſimus:poſſumus rñdere ad arguméta. 8d pꝛimũ 0: qp fi
per viã cõtinuitatis « vnifo:mitatis ppofitío eft vᷣa:aut
víam fequeftrationie ⁊ ficnó eft vera:⁊ q: caſeus occndi
pu ad
inerat lacti-ideo cafeus non fedtur bonitatem lactis,
fd (cóm dicendũ ꝙ verü cft ref caſei antíqui. fcd boc
fimplt falfum. Sí aüt velimus fuftínere qp cafeus fit bonus
re —— ad auctoꝛitatẽ yfaac ꝙ loquit oc ſubſtantia
caícata ammotis alijs ſubſtanttjs:⁊ boc verum eft qꝛ fic eft
peffimus. Sed cafeus aus tribus fubftantijs bonus:⁊ ficto
Quítur aucto: cũ cum vituperat. patet p pꝛecedẽtia: pꝛius
eim determinauit oe ſubſtãtia ferofa per fc ⁊ butyzofa p fez
igit ín loco illo vbi determinat be cafeo:oeterminatoe fub
ftantía cafcata per ſe:⁊ nó cft oubíum bmói ſubſtantiam p
fc non effe bona:fic loquítur auctoz, Scd fi fumatur csfeus
vtíneofunttres ER cõmixtionem:hoc mõ pót dici
bonꝰ.Ad aliud dubiũ dicẽdum d» crudus melio: ẽ:⁊ coctus
peioꝛ:qꝛ ín decoctiõe acquirit vifcofitatem:ranóe cui? red
ditur oigeftiói ínobedientio: d? pꝛius effet.f£r qð obijcitur
q legumina melíozanturzó: qp legumina plus dicunt᷑ pecca
re ppter ventofitaté coz d fubftárie duriciẽ: ⁊ qꝛ ventoſi⸗
tas 5 er toto non aufcratur:ficut vult Wale.tñ p parte mí
nuitur:ideo meliozan£:fed cafcue —— duriciẽ ſub
ſtantie q̃ non amouetur ꝑ decoctionẽ:⁊ cũ hoc acquirit vi⸗
fcofitatem.&T TQueritur quis melioꝛ aut aſſatus:aut elixa⸗
tus. Dicẽdum ꝙ recens aſſatus melioꝛ:qꝛ peccat p multas
humiditatem d amputatur p aſſationem.Sed fi vetus affa
retur eiue fübftantialis humiditas auferetur: ideo fi ↄtin
gateü oecoquí melius eſſet p elixationem dp p affatíonem
duis vterq; fit malus. sid aliud qfitum dicendũ qp pfo:at?
peío: eft:q: boc ocmonftrat eius ficcitate ⁊ ſue humiditatꝭ
rubſtantialis depditionẽ.Sed ille d eft cótinuus adbuc bs
partes butyzofas q tenent ptes cü partibus ratione cunis
ſubſtãtie cafcus lauda£ fm ꝙ laus ei ocbef in cóparatione
vnius ad aliũ.Et nota ꝙ rara cópofitio eft oupler:ddas eft
a foztitudíne caloꝛis:⁊ illa raritas eftbona:q eft a debi
lí coagulatiõe partíum mollium:⁊ ílla fir qfiqs eft bona.f£t
quedácópoftio rare ficatatis ⁊ oepditionis humiditatis
fubfrantialis:t becnó eft bona ↄpoñtio:⁊ talis eft ín caſeo
ꝑfoꝛato.Ad aliud queſitũ oe ftultis quare libeter comedüt
caſeum. Una cá eft:q: fimile appetit fite:ftulti aütfunt me»
lancbolíci ⁊ cafcus eft melácbolicus. £tlia eã eſt:qꝛ cafe? eft
cibus ⁊ condíimentü:ps em naturam vtriuſq;:⁊ 10 cibus cft
cito ratus:⁊ qꝛ ſtulti circa pparationem fuoz 5dímes
tog Anon multi folicití:tdco tibenter comedũt cafeum
cü paratum inuemát.&cd otra piitnam ſolutionem obtjci£
qm ftulri funt oífarafiati; c dicit pal — innatura⸗
lie appetit diſſimilia:ergo appetunt di imilia: non ergo ca
fcam. 3d pocoicendum qp l5 talíe diſcrania fit ímaturalís;
ti efteio aflucta ⁊ quafi naturali cffectazq: oícit sa. à
fuctudo eft altera naturazideo caſeꝰeſt fue diſcraſie fimilis
eft yy liud à
-fed cafcus alíqn cópctit vt vifum eſt.Ad aud qe
Fendi a lena ceícuPredns non fed fic: q: lapis
gñatur ex hu. ph aticis in ſe acumẽ babentibus:l5 igit
in recenti fit aquoñtas ta diureticis conſumatur:tamẽ ibí
non inuenit acumen a quo o5 lapís generari, Sed in vetus
fto eíus bumiditas cófumítur cito t bs acumen:tum fatto
nc vetuftatis:tü rone falfitudiris: idco cii diureticis ad,
nnniſtratum pót lapides generarc. Et qð obijcitur ꝙ oture
ta lapides frangunt:verũ cft ín materias ſiccã ficut eft lapis
confirmatus agentía:fed in matcrías bumídam uon:et q:
ín cafco veteribumíditatem inuentunt cam confumunt:4
reliquum compzimunt;4 ſic lapis poteft generari er cafco
eum diureticis.
¶ De volatilibus.
AOlatilia vniuerſaliter funt ſubtilioꝛat le⸗
uioꝛa oibus carnem habentibus:ſunt etiã
digeſtibilioꝛa oibus aĩalibus ambulanti⸗
22-3: bug:míinus tri funt nutribilia: fs ſilueſtria
minus domeſticis furt bumída:z tenuioꝛẽ babent
carnẽ:ſunt 2 facilioꝛa digeſtioni.Cauſa raritatis car
nium eft p fui laboꝛis nmietate:⁊ ſubtilitate fut ae⸗
rís « ſiccitate. Meceſſe cft ergo cótraría hoꝝ babeat
domeſtica:ſed tij oomeftica plus nutriunt z funt te
peratíoza: atq» laudabíles generant ſanguinem pꝛo
fuí humiditate:laboꝛiſq; rempceric.3»o:ro domeſti⸗
cacampoe ínbabítantia funt melioꝛa comedẽtibus
ín cafula pzo fuí motu:⁊ qz efcam ſuſcipiũt q mature
fufficit. IRurfus ceteris volatilibus ftarna cft fubri
lioꝛ:pulliq; perdicũ:pulliq; gallinacei:poſt boc per^
dic faſianus ⁊ gallína. IRcliquís vero auibus durio
res t grauioꝛes funt grues ⁊ pauones:vñ mor opo:
tet manducari cos in cftate:tifi moꝛtuos vro oic:itt
hyeme vcro poftiy occiſifuerint ouobus vcl tribus
oicbus mancantzficqs manducentur vt caro coꝛum
fíat tencra.IPumídio: eft ceterís anſer:anas:ſtrutio
⁊ pulli columbini:pꝛecipue ft ſint ín cafula nutriti:id
circo funt. groffí ; duriq; ad oígcrédum : maríme fi
coim paſcua fant ín lacubus c in fimilibus locis:
boc teftatur fui odozis ſapoꝛiſq; bo:ribiliras : pullí
tamen columbíni funt meliozes : pzopterea anſer:
anas:ſtrutio:⁊ ſimilia ſtomacho funt nociua:grauãt
enim ⁊ putrefaciunt eus pꝛopter fue bhumiditatis ſu
perfluitatem:ſuiq; labuitatem.Sed eoꝛum alc diſſi
miles funt eis:faciles namq; funt ad digerendum:⁊
longinque a coꝛruptione pꝛo ſui laboꝛis motuſq; ni⸗
mietate. Pꝛopter bocó nibil et eis cft comedẽdũ p
ter alas ẽ collũ:collũ eit nibilomin?cft in motu et la
boꝛe:q̃re ſubtiliꝰ ẽ:graui carẽs odoꝛe ac ſapo:e:qm̃
Dietarum particularium.
ctiam volatilia nom babent talia membꝛa vt alas cr
collum. 2lues aũt terreftria loca incolentes melioꝛes
fun íi paluaibus ⁊ lacubus babitantibus. Omni⸗
bus crgo auibus aquoſa habitantibus loca:anates
funr deterioꝛes. Preeterea oibus turtures ſiccioꝛes
ſunt:quare nó opoꝛtet coe comedi nili cti vnius ari?
nifucrit:z máducétur poft occiſionẽ trãſacto oic: ta
lirer enim comefte laudabilé gñant ſanguinẽ:medio
aen videls inter groffum ⁊ fi ũbtilẽ.Calidioꝛes oib?
auibus pafferee ſunt:alieq; parue auce:ftiprici crgo
funt fanguinis incenſiui.
4| De pullis
Alli gallinarũ leuioꝛes funt digeſtiõi ce
teris domeſticis volatilibꝰ:⁊ laudabilẽ
& generãt ſanguinẽ:appetitũ cõfoꝛtant:et
oibꝰ naturis ſunt ↄueniẽtes: dfi cii ad
e coquat« di aceto:modicoq; cymino cõ⸗
diantur:mitigãtionẽ calidũ habẽtibus ſtomachũ in
ferunt:eoſq; ad temperatam reducunt complexionẽ
marime ab egritudine ad ſanitatem: qp fi cocti fuc?
rint abfas accto:fiunt melioꝛes ⁊vtilioꝛes ventrcvo
lentibus bumídum babere. Rurſus ft íus eoꝛum cũ
acero vuarum agreſtium: faccove maloꝛum puní^
coꝛum acetoſoꝛnm:aut cii fumac ↄdiat᷑:ſtomachi cft
confoꝛtatiuũ:atq; cboleríci babentíbus folurionem
foluenít:z ocbilem habẽtibus acocfectum appetitũ
calídum eſui datũ:cã ſuauitatis odoꝛis ſuiq; ſapoꝛis
ingens deſideriũ ꝓuocat:aliquantis etiam fit nutri
merum. Laudabiioꝛes rij pulli maſculi canere inci
— ⁊ ín temperata pinguediue exiſtentes.Gal
ina vero minus pullis cft humida: pprerea becad
pulloꝛũ cõparationem digeſtioni eft difficilis:tñ be
ne digeſta plurís erit nutrimẽti. Q fioc ea ſimplex
ius cõficiatur erit melioꝛ:qꝛ ab aqua quiddam bumi
ditatis acquirit:vnde ſtomachi eft corozrariuü ; mul
tum dans nutrimentuʒ: Si atit cfi fucco vuarũ agre
ftium vcl maloz granatoz agreſtium acetofoz ficut
fuperius oícimus condíatur:erít contra cbolericam
egeſtionem. Balli vero iuuenes funt durioꝛes ad oi
gcrendi minoꝛiſq; bumidítatis d» galline . Decre⸗
pití auté iuuenibus mollioꝛisſtenerioꝛiſq; funt car?
nis:tardi ci fant digeſtioni.Qui (i coquatur ín. rv.
líb:is aq̃:multũq; falis ibi miſceat᷑:⁊ ſuꝑ pꝛunas quo
ufas confumpta fuerít caro ponatzocinde vna nocte
manere dimittat᷑:mane vcro calefaati ius ⁊ eſui da⸗
tum:ſic optime valet contra colicã paſſionẽ:caro citi
coz quiddã hʒventoſitatis:qð ín coctione ſolutũ fit
cauſa folutionís. 3fsosro fi vctus gallus findatur:et
omnia c? vifcera extrabantur:⁊ oe femine croci boz
tenfis;polípodio:caulíbufas filucftribus implcaturz
⁊ in xv.libꝛis aque coquarur oonec caro. cõſumatur
fic eſtvtiliſſima colicam babentibus paffioncs:vifco
foe enim ⁊ pblegmatícee purgabit bumo:ce:mela^
cholicam etiam babentibus complerionem ſubue⸗
ni:c groffam ftomacbí ventofirarem excludit:dolo⸗
rem enim eius mítigar:tremoxem z arteticum dolo⸗
rem curat:et valet contra periodice febꝛis ꝓlixitatẽ.
Depullis columbinis.
S'o.ctlíítj.
—— s alit colübíni calidi ſunt ⁊ copiofe bumi»
LS
di quãobꝛem groffum oant nutrimetum
(3 A a3 seftatur grauitas ad volandum: ſʒ vo
5S arc incboanres amittunt illam grauita⸗
tem:fitas cox caro leuioꝛ ⁊ ad oigerendum accepta —
büio::ett erías conueniẽs pblegmatici babentibus
complecionc-inconenteno cbolerícis « calídíe natu?
ra.Columbi ín iuuentute manenteevel tranfeuntes
71 bec effc ad totíus cóparationes d funt vi
EA. fccra atalíum ad coz coꝛpoꝛis coparatio
257. EE nem. Aenter oim volatiliũ lacertoſus eft
ourus ad oígerendum:fed fi oigeratur mulrum oar
mutrimentü;oibus tijventribue anfcrínus cft lauda
bilío: ppter copiabumídítatis fuí aialis:poft bunc
gallinaceus. Similiter et iecur: et bí funt cercris
nutribilío:es c oucniétío:cs. Ale vero vniuſcuiuſq
volacilís funt alijs membꝛis laudabilio:es p fuí mo
tus ac laboꝛis nimietate:conſtat enim morus multi»
tudine bumoꝝ fuperfinitarem expelli:vnde ala fir fa
poꝛoñoꝛ acoígeftibilio: IRurfus iuueuum volatiliũ
ale fant melioꝛes puerilibus pzo foꝛtitudiue motus
coꝝ. Pulloꝝꝝᷣo ale l5 bene nutriant:paruũ tñ dant
nutrimentũ.Colla laudabilis nutrimẽti funt ꝓpter
nimium morum quem babent ficut dixunus oc alis:
fcd colla anfcrís « galline funt melíoza colis omnta
aialiuna, S»imílicer volarüía caftrata oibus aĩalibus
ambulsntíbus ſuntvtilioꝛa:necnon galli caſtrati oi
bus volatilibus conueniẽtioꝛes:laudabilius cim nu
trímentum ⁊ generant fanguinem. Cere
bella eo:um nibilominus cerebellis ambulãtiũ funt
melioꝛa.Cerebella enim volatilium minoꝛis bmnídi
tatis ⁊ viſcoſitatis funt cerebellis ambulantium:p⸗
pter boc g iudicamus bhoꝛũ cerebella parum effe bu
mida ad íllozus comparatíonem:fed daudabilíoza oi
bus ccrebellís volatilium funr cerebella pulloz:ftar
noꝛum:perdicum:galloꝛum ⁊ gallinarum.
¶ Superius determinauit yſaac oe dieta fumpta ab am»
bulantibus ⁊ eoꝛum ſuperfuutatibus:hic autem oe dieta
fumpta a volatilibꝰ.Et pᷣmo determĩat de fumpta a fubfrá
tía coꝛum.Secũdo oc fumpta ab eoꝛum ſupertluitatibus
ſcda ibi.Oua bec ſuntvolatilibꝰ ¶ Querit᷑ q fint calidioꝛa
aur volatilia:aut ambulantia fiuc greſſibilia.videtur c am.
bulãtia:dicit pbilofopbus.rrit).oe animalibuszq animalia
magna calídio:a funt paruts animalibus. Et caufam red»
dit:quia magis babent oe fanguine: boc manifcftar erías
perboc p anímalía fanguine carentía funt frigida:ficut (er
pentes:fed ambulantía (unt maioza volatilibus:igif "Sites
dicit pbilcfopbus ꝙ babere fanguinem ⁊ calozem fo:rem
cocotnítantur: cuius fignum eft:quía co: plus continet oc
fanguíne dp aliquod alíud membꝛum calídtus eft. Sed dicit
Ariſt.ꝙ fimile eft oc toto ⁊ oc parte. ssi ergo pars dicatur
calidioꝛ alia:quia plus babetoe fanguine:famtliter ⁊ torus
reípectu totius:ſed ambulantia plus habent de fanauinez
igitur. In oppofirus eft Ariſtote.dicens ꝙ ambulabile ani
mal eſt ſanguineum reſpectu volatilis:volatile vero chole
ricum:ſed animal cholericum calidtus eſt ſanguineo:igitur
Item ficut dicit Ba.⁊ boc vult aucto: ifte ir dietis vniuer⸗
falibus:t£lementa vilia leuia ín. volanlibus oominantur
reſpectu ambulantium:⁊ (n ambulantibus elcmẽta grauia
Liber
reſpectu volatilium:ſed vnũquodq; mixtũ debet denomi⸗
nari abeo qð ín eo dominatur:igit cum elemẽta leuia fint
grauibus calidyozazfequitarzc, Stem ficut dicit pbilaretus
calidum facile mobile: cfrisidum oífficile mobile:ſed vola»
tílía (antmultum mobilia ref ambulátium:igitur. Ad
boc oicendum ꝙ oupler eft calo: ficut ponít sa.ponce clc
mentarẽ ⁊ viuincum.Eſt aat calo: elementaris quí eft i
mixto inquantum mixtum cft: c loquendo oe talí caloꝛe ſa⸗
xifraga calidioꝛ eft iufquiamo : quia ad fui cõmixtionẽ mas
Sis concurrit calo: elemétaris t plus.Si ant loquamur oc
calo:c víurfico ab aia inſtuxo:plus eft talís calo: in iuſquia⸗
. mo:q:maio: eft farífraga.s£ít alius caloz viuificus ꝓcedẽs
$b aia qui meſt mixto inquantum generatum: qui calo: a
duobus fpermatibus oecinditur.goicendd igitur ꝙ fi lod»
muroc caloꝛe babíto p iuflu£tiam aic ⁊ buiufinodi calo: cft
viuificus:⁊ bus ſubiectum cft fanguiszanimalia ambula
tía funt calidioꝛa:⁊ fic loquitur pbs oc alt caloꝛe cum dicit
q animalia magua babent pluie oe fanguine ⁊ funt calidio
ra:fed ifte caloz in animali nó manet Pm qð anímal cadit ín
nurimentum : ímmo er totoamrmotus cft-Pm ammotio»
nem aic:nec ranone talis calozis fit nutritio. Zoquendo au
tcm oc caloꝛe elementari volaniía funt calidioꝛa:qm̃ ad co
ram commirtiones concurrunt elementa leuia plusfm vír
tutem d grauia refpecru animalium ambulantium ; ín am
bulantibus veroeconuerfo : t q: buíufmodi calo; elemen?
taríe manet ín mixto:ſᷣm ꝙ cadit in nutrimentum:ideo cali
dioꝛa funt volatilia ambulantibus:⁊ ficloquitur yíaac.zid
pꝛimum igitur dicitur ꝙ ambulantía calidioza funt calo:c
víuifico:quia ab íllo fumitur augmenturn 7 per illuʒ fi. Ad
aliud oícendum ꝙ ratione fanguinis 7 caloꝛis 1 fanguine
fundati funt calídioza:fed ratione illius non cadunt ín via
nutrimenntió non obfjcítur cũ bic agatur oc dieta. CQue
ntur gratia huius:cum volatilia fint calidío:a ambulantie
bus:quare potíus admíníftrant febztatáb? fi contingat ad.
miniſtrare d ambulantíavel eoꝛum extremitates:ficut peo
des poꝛci qui fatis funt laudandi. Dicendum vp plus com^
petunt d pedes poꝛci.Una caufa eſt:qꝛ l5 ínfozmatiue fint
calidioꝛa:tũ effectiue zci funt calidioꝛes: ⁊ boceft
quía calo; cozum eft ín grom̃oꝛi fubftantia: ralís calo: pD
babet calefacere dp in fubtili fubftantia manens: ficut oicit
faacin oíetis vriuer. q pfilium plus infrígidat d» aqua.
Zilia caufa eſt:qꝛ fc.cftinala complerio ca. ficin qua mule
tum timemus oc infiammatione :pumíditas aute vnctuo;
fa citoimfiámatur:z q: ambulantia refpectu volanlíus funt
ca.c hu.ideo ratíone humiditatis encruofe cito inflamma»
rétur.fic nó ſunt volatilia:qꝛ ficca funt refpectu ambulatius
nonautcm fint ita ficca qp in ficcitate febzis addant.Zerna
cauſa eft:q: volatilia funt magis oígeftíbilia 7 minus gra»
uatur natura in eoꝛum digeſtione dp in pedíbus pozd d ma
gis funt ouric neruoſi. Item volatilía funt magis a ſuper⸗
fluitatíbus oepurata: t ideo non tanrum timetur 0c eoꝛuʒ
putrefactione ¶ Queritur quevolatilia fint calidioꝛa:aut
in aquís ocgentia:aut in campis: videtur ꝙ ín aquis degẽ⸗
tía fint frigidioza. Sicut dicit tus contínene immu⸗
tat córentum ad fuam crafim:fcd aquatíca in aquis fiuc ab
aquis continenturzidco. tem ficut oíat £Da.cibus oat fto
macbpo p:opziam complerione. c boc confirmat oícens c fi
Quis cbolerícus affuefcar cibaria phlegmatica complerío
cius mutabitur:ſed volatilia aquatica nutríütur cibis pble
gmaticis fri.⁊ bu.igitur.f5 babitantía in campis nutritur
grants que plus funt calida cibartje aquaticozü:igif. tes
ficutvule Ba. in tegni.2 baly ſupꝛa illum locũ: Diſcrafta na
turalis appetit ſimilia:⁊ innaturalis contraria fcu oíffimi
lía : fed volatiliumoífcrafia aquas inbabitantium natura
lis eft:z appetuntlocum frigidum:ergo. 3n contranus cft
raft dicens buiufmodi aues effe calidío:es: t boc confir?
mat per odoꝛem:dicens q funt odoꝛis grauís ⁊ bo:ribilis
talis odo: atteftatur caliditati 7 ſiccitati:igitur. Ad boc oi»
cendum qp aquance aues vniuerfalíter funt calídío:es cã⸗
peftribus.Sed notandum fm Aniſt.ꝙ quedam aucs inbae
bítantaquas p:opter earum calídítatem marimam ⁊ ercel
lentem ficut cft cozuus pífcato: Quedam autem ppter co»
tum mímíam ficcitatemzvt repꝛimatur per humiditatẽ ad
ficut autem q: ab aquis fuum nutrimen
tum (ürnuntficut eft ardca: vnde quedam font multo cali;
dio:s degentium in campis, fid pꝛimum argutnentum ꝙ
continens — — per idem iuuat
cendum ꝙ oupler eft complerío: í
lo autem. eft immobilis «manens femper cadet : nec il;
mutatur a continente:fs fluens benc potanutan. vnde fid
la mutetur ín volatilibus aquaticis; tamen Quia illa com,
(o non remanetzimmo permutatur Pr p cadunt i yia
nutrimenti; ppter poc nibilominus etfi mutetur cóplerio
illazicentur ile aues calide:quia quod cadit in ninrmimcn,
tinens contentum:nec cibus ſtomachum.Alio tnodo oíaf
matatio ídem qð remifiio:z Doc modo cont.nens bene po
teft mutare contentum c cibus ftomacpum:« fic l5 remute
tur cóplerío:tn fia complexio remanet. Adalíud:qp diſaꝛ
fia naturalis zc.oicendus qp illaꝝ auium:quarum eft baby
tatioin aquis ppter nimiam calidítatem: 7 earum Quarr
cft pzoprer nimiam ficatatem:earü oífcrafía non eft natun
lis:fed plus innaturalis:⁊ ponit bíc vt earum cõplexioneʒ
valeant refrenare aque quas habitant. Ciel dicenduʒ qoi
fcrafia naturaliszquedá eft temperata « bec ſimilia appe
tít:quedà lapía:z bec eft ouplerzaut erii eft lapfa lapiu pa
uo; fic adpucappctit ſimilia:aut lapſu magno ⁊ ftc oifíi
milia:et qꝛ ille aucs que r^mís funt calide:⁊ (lle que nimis
funt ficce funt lapfemagno lapſu:ideo oiffimilia appetunt,
€] Qucritur que melius nutriunt: aut volatilía autambu
lantía: c non quentur que plus nutriuntzq: ambulãtia pb
nutríunt.££t videtur ꝙ ambulantia melius nutriunt: qz fu
cut dicit yfaac in die.vni.ꝙ uutrítío per ſimilitudinẽ fit: qà
ergo maio:em fimílirudinem bs cum natura humana:me⸗
lius natrit:fed ambulantía pius conueniunt cũ natura bu:
mana:qꝛ mafticant ficut bomo:ztum etiam qz vadunt et in
pluribus alijs aſſimilantur:igiturt. Item ficut dicit aucto:
omnc domeſticum animal melius nutrit ſiluatico:ſʒ ambu
lantía ſunt magie domeſtica d? volatilia:igitur. Atem ficut
dicit pbs in lid.de moꝛte c vita.calo naturalis pbyfi bu
mi.radicale qð cft fubiectum vite non ceflat oepatcerec ci
ocftruere:illud ergo qð iſti ↄſumptioni plus refiftír meli
nutrit:fed ambulabile eft huiuſmodi:igit᷑: q: per ſui humi
dítatem ei obuíat: ende nift cffct bumiditas nutribilis cítc
confumeretur humidum radícale : fed nutríbilis humidu
tas maío: cft ín ambulabilí d volatili:igitur. 3n contrari
eft aucto: dicens qp volatilia naruraliter funt ſubtilioꝛa et
leuioza0mnibus ambulantibus funt enis digeſtibilioꝛa:ſʒ
minus nutribilía: vultergo ꝙ melius nutriant; licct minus
tem ſicut dicit aucto::atalia melioꝛi nutrimento nutrita
fünt melioꝛa:ſed volatilia nutriuntur granís : ambulantia
berbis:fed granti melius cft nutrimentum:igitur.Ad boc
oicendum ꝙ bonizas nutrimenti pluribus modis poteſt
effe. Clno modoalíquíd oíciturbenenutríre ratióc comple
xiõis ficut pullí gallinacei:galline:carnes pecozine:beccrm
funtca.c bu.complerionis:z etiam raríone compofirionts
becbene nutriunt. Quedam ením rationc compofitióis b:
ncnutríunt ctfi nonratione complerionis:ficut pꝑdices:ca:
nes poꝛcine vituline:capꝛeoli ⁊ cõſimiles que funt rare corr
poſitionis. Tertio modo oíatur aliquid bene numre ratio
ncozdinationís nature:qz illud natura oꝛdinauit ad nutri
tionem:ficur lacoícítur melius nutríre fpermate :licet fpet
ma fitca.« bumi.quía tamen non efta natura o:dmatum:
ideo nó bene nutrit.Quarto modo alíquid dicitur bene nu
tre ratione fue mundiciei : fiit dicimus vnfuerfaliter má
fculum effe melioꝛem femma:q: mundioꝛem.Quĩto mõ r2
tione fimilirudinís:ficut tríticum 3: melius nutrire ceteri
granis. Dicendum ergo ꝙ er parte complerionis ⁊ o:di
nationis nature ambulantía melíus nutriunt : tñ ex parte
aliarum conditionum volatilia melíus:q: conditiones funt
ÉK Mns ^ P : ateric « fimt.
ostioses ⁊ melío:cs,1Ha5 nutriunt cx parte tr ——
Dietarum particularum.
litudínis t cópofitionis:q cópofitio plus facit ad nutntio»
nem d complerío. vnde rónc cõplexionis nó fit nutrítio: f;
alteratio: rone aüt copofitionis fit nutritio. Zid pꝛimũ dico
qp fit melio: nutrítío per ſititudinẽ in cffentíalibus: cnó in
accidentalibꝰ:⁊ ideo cõcedit qp ambulantia magis aſſimilã
tur. vcri eft in accidentalibus q nó faaunt ad. nutrítionem
ficut mafticare:pedíbus ire:iacere c fimilia talia que no fae
ciũt ad nutritionẽ.Sʒvolatilia 2ucniür ín céntialib? q̃ (unt
müdiaes:cópofitionts rarítas:oígeftionis obedientia coz,
q; leuítas, 3d aliud concedi£ facta cóparatione ín ead (pc
cic ficut comparat yſaac domeſtica ad ſiluatica eiuſdẽ (pes
ciei:ſʒ ficnó cft ad ppofirü:ídeo nõ valet.Ad alíud qp humi
ditas ambulantis plus refiftit cofumptioni: oicendü cp illa
bumiditas ambulantíe plus refiftit nó folum : fed etiã poz
tug:quí potus pót fupplere detectꝰ bumíditatis volatuiũ:
fed ocfectus nutrítíonis ambulãtiũ nó pót peraliquid fup
pleri.4[ Queritur quevolatilia fint melíoza aut oomeftica
gut fiiueftria: videtur ꝙ oomeftíca: qm̃ volatilía peccant p
ficatatem:locus ergo quí eoꝝ ſiccitatem reducit ad tépera»
mẽtũ melto: cft:fs (l1e'€ oomeftic?: (gif. Itẽ dicit ifte auctoz
ocaialoomeftíci meli? e£ filucftri: igit. 3n 3:iii cft auctoz
dicẽs ꝙ filueftría oomefticis minus funt pumiída: fed rence
Noꝛẽ babetcarné: c funt oigeftioni facílíoza: ergo ſilueſtria
funt melioz2. 8d hoc dicẽdũ ꝙ domeſtica vno modo funt me
lio:a:filueftría alio modo.Quãtum eft cc parte cóplerióis
€ copie nutrimenti oomeftíca funt melioꝛa:ſed quãtũ eft ex
rte copofitionfe ⁊ mundiciei filueftría melíoza funtzf5 qz
Sditiones funt melioꝛes bís: fic filueftria melioza fant
bomefticis. Zld pꝛimũ dicẽdũ ꝙ lícet finr ſiccioꝛa: funt tame
mundío:a:quod equipollet téperantie oomeftícoz:7 plug.
Ad aliud ꝙ omne anímal oomeftícum eft mehus filueftriz
dicendum ꝙ yfaac loquitur de ammalibirs ambulannibus
€ nó de volatilibus.vcl oícendü ficut pzíus.&[ Queritur q
mclío:es fint ín regimíne fanitatis; an auce cápcftres aut
aquatice.et videtur ꝙ aquatice: qz ois auis peccar per fic
citate:fed nutritio fit per tépcramentü:que ergo magis ad
teperamentum accedunt melio:es funt: fed aquarice ſunt
bmót:q:carum ficcitas per humiditatẽ aque remitrit:igit.
— bonitas nutrimenti attendit penes cius müdidem
ed aquatice funt mundioꝛes: q: ab aquís müdantur: igit.
In 3:tum eft Raf. vitupcrans aquat;cas refpectu campe⸗
ftri. "Stem aucto: iſte innuit campeftres effe melio:es.ii»
cendi ꝙ effc melius eft multipliciter: aut ex parte comple⸗
gpionis:aut copofitionis:aut mundiciei: aut remperamenti
in cõplexiõe 7 cópofitióc: aut cx parte ſittudinis Dicẽdũ
£rgo ꝙ fiaues aquatíce fint temperatioꝛes a parte compo
fitíonis: quod fo:te non eft verum:a parte cóplerionís cft
econuerfo,SSunt enim campeſtres a parte cõpoſitionis rae
ꝛes t digeſtioni obedientes magis loquédo oe raritate
fupple caufataa fo:títudíne virtus, Stem funr melíoses
aparte mundiciet: qr aucs campeftres a ſuis ſuperfluita⸗
tíbus melíus purifican£ qᷓ aquance: qm̃ aquatícarum fu»
perfluitates interius retinẽtur ppter frigiditate aque clau
détem poꝛos erteríus: nec exhalare permittẽtẽ. Gliterí? oi
cendü qp aues inhabitantes aquas, ppter eaꝝ caliditate ex⸗
ccüentem « ficcitatem:ucet fint temperatioꝛes:⁊ ad tépera
mentum maíus reducanf per aquá reſpectu futjpfius:non
tñ refpectu cãpeſtriũ. Stem etíà aquatice funt imundío:es
jppter poꝛoꝛum claufionem a frigoꝛe aque vt paretzquía in
byemc plures (uperfluitates griantur in nobis d íneftate
etiá funt ín míno:t motu d campeftres ⁊ motus confumit
ſupernuitates:igitur. Ad aud oícendi qp licet aqua auer
exterioza nó tii ínteríoza: « nutrimcntü nó fit a parte exte?
rio. ¶ Querit Q aucs fint melioxis nutriméti: aut rapa»
£c6 aut nO rapaces: vide£ ꝙ rapaces:ficut oicit aucto: aia»
lía meliori nutrimẽto nutrita funt mclioza: fed rapacia funt
—— camc nutriunt; igit. Item pifces rapaces ceteris
-nelio:cs: $a fimi aues. (T ^re querit quare quedá
aĩalia ambulantía Tapacia vt vꝛſus 7vulpis cõpetũt via nu»
—— — no.ct volatilia omnía rapacia fugiunt
— .Ad p:maü dicẽdũ ꝙ aues rapaces ſunt deterio
nutrimẽti: nec etiã cõpetũt i via nutruméti, £tcauía eft
S'o.ctiv.
fm Ariſt.a ptc ſinis:qm̃ qð a natura ad vnũ oꝛdinat᷑:ad alid
nó debet oꝛdinari vía naturc ficut patet:vitellum in ouo oz
dínatur ad pulli nutritionẽ: albumé vcro ad fubftáríe pulls
generatione, vnde ita o:dína£ ad hoc:ita g nó ad nutrimen
tum.⁊ (perma íra ad generandü o:dinat:q non ad nutrien
dum:lacíta ad nutrí£dum ꝙ non ad generandi. t q: hmõi
aues ra a natura ſunt ad rapiendũ oꝛdinate:ideo non
adnutnédii. Omne em quod nutrit paffibile cft. ende cibi
cft pati.he aues o:dinantur adagendũ ⁊ non ad patiendi
paffione que dicitur oe cibo. Secunda caufa eſt:qe nutrimẽ
tum eft p ca.cbu. cteperati o5 cfíe: be aũt aues funt ca. t
ficce oe ppzia cõplexione. dte q: per rapacitatt ⁊ per motu.
continuü tuperfluü plus oeficcatur: ideo earũ fic. t cali mo
tedun£. Ala caufa eft ounces (ue carnis:qm̃ ppter mmis
ficcitate t3natural£ p per morü acquifiram cames carum
durioꝛes funt:rõne aitus duriciei digeſtioni funt inobedie
tes. jtm alía cauſa:qm̃ aues rapaces guloſe ſunt:ideo p»
pter ñimiã ciboz multitudine puma oigcftio errat: € ficcer
tia: « p 2fequés parum in fubam mébzoz cõuertit: ppter
Q3 cari carnes ficce manẽt:⁊ fic digeſtiõi inodediẽtes. Itẽ
gulofc comediüt ⁊ qñq; cibũ bnt cũ laboꝛe t pena maxima
C cum babent gulofe comedüt : t er illo plus accipiũt cp di⸗
gerere poffint. Nec eſt ſile oc pifcibus c auibus: qm piſces
inquirétes ſuam p:edam non nímis laboxantzquia vt plu⸗
rimi coz p:eda cozam cís eft ppter aque fiuzibilirare, 3te5
Íuuant ab aqua in ſui venatione: c nó fic aucs ab aere. Ste
co. pꝛeda nó pót abfcódi: q: ín aqua minime funt cauerne
nec loci occulri:ficut funr fupza terrác in aere.Aua caula eft
et melioz:qm pifces funt fri, z hu.vniuerſaliter:ideo quãto
p? mouent ráto pD'tnelio:in£:q: eo bumiditas p B.remit
tí£: c ad tẽperamẽtũ reduat refpcctu alioz pili: fed aues
peccát p ſiccitatẽ:igit᷑. « per boc patet folurio ad queſtionẽ
p:imá: c etíá faris ad feamdà:qm ambulãtia reſpectu vola
tüiá ſunt ca.⁊ bu. T ideo per moti nó ad tanrá perueniunt
ficcitate nec duriciẽ ficut aues:igit quedá poflunt effc bona
nó aü:ficoc auibus. ([ Querit᷑ dd melius nutrit: aut pul
lus:aut pulla: vídet ꝙ pulla: quia oẽs aues peccant p ficci»
tatem:⁊ pulla pus per bumídirate ferus ad temperamen⸗
tum acceditzigit. Itẽ boc patet per vfum qui pcníz vna cũ
auctozibus capone effe melioꝛẽ gallo:eo y reducit᷑ ad com»
pleríoné femine refpectu galli:igit᷑ In ꝛꝛium eft vfus plus
cligẽs pulli d pullà ín coz iuuentute. Itẽ aucto: ifte dicit
q'omnis maſculus cft eníuerfaliter melio: femella eo ꝙ mi
nox ¶ Queri£ tunc qñ eft ꝙ gallus melius nutrit: aur qfi
cft iuuenis:aut qfi incipit canere. Et ꝙ iuuenis videt quta
gallus ficcus eft: fed dicit aucto: ifte qp fezus matris ficce
quáro ꝓpinquioꝛ partt tanto melꝛoꝛ:igit᷑. uerit cum
gallus oecrepit? hẽat laxare ficut dicit aucroz: querit vtrü
niuenis fit laxatiuus:⁊ pofiit effe.vide£ ꝙ ñc. Dicit auctoz
ꝙ laxatiuus eſt róc caliditatis intẽſe: f$ calicitas foꝛtioꝛ eft
in iuuene d? m decrepito:igit᷑ meliꝰpoterit laxare:qꝛ vbi eft
eade caufa foi eft ide effecrus. Itẽ querit oe Zꝛietate aucto
rio: qii inter aues laudabiles enumerat ict Dic: ⁊ ĩ die
ris vniuer.inter illaudabiles enumerat. Item raſis pdices
vituperat.Ad pꝛimũ dicendũ ꝙ im tẽperato coꝛpoꝛe pᷣullus
eftcompcetétioz:q: eft magis tẽperatus. Item magis mua
dus c afuperfluitatibus fuis ocpuratus. Sed ín coꝛpoꝛe
orftemperato: etin febziatante: vbí timemus plus malã có
plexionẽ calídà c ficcá:fic pullá oícimus effe melio: q: pu»
midioꝛẽ ⁊ frigidioꝛẽ.Aut plus timemus purrefactione: 4 fic
pullus cõpetit:quia n9 ato couertit in putredine: q: mune
dus eſt.Sed fimpliciter loquendo pulius eft melioꝛ:qꝛ cali⸗
dio: t minoꝛ: ⁊ maioꝛis c fozriozís Prutis potentis nutrire
4 mũdioꝛ a füperflutatibus. Item eft rarioꝛis carnis 7 te»
nerio:s loquendo oc raríratea fozri calo:e caufara: z nó de
rarirate que eft idem ꝙ mollícics cu:ufmodi raritas in femi
nís inuenit᷑. Ad pꝛimũ ꝙ pulla eft temoeratio:, ST. c boc
eft falſum:ĩmo pullus. id aliud dicẽdũ ꝙ pullus eft melio:
quando incipit cantare:quía runc eft mundio: zvirtutis foꝛ
tio:ís potentis ipm melius nutrire, Et qo arguitur oe fetu
fice matris, SRndetur gp illad intelligit ín ambulantibus
⁊ non in volatiibus, Vel dicendum q gallina nó eft matcr
t
Accarimo temperata. Zid aliud dicẽdũ sallue oecrepitus
cft laxatiuus:⁊ nó iuuenis. £t caufa fue larationis ctt; qm
in gallo oecrepíto funtibi terreftres partes —
rem antecedentem in anterioꝛi etate. Item in eo eſt abun⸗
dans humiditas accidentalis er cuítts cõmixtione cũ parti»
bus terreſtribus c vifcofis fit laratiuus.Sed fic non eſt in
iuuene:imo per oppofitum: q: nó babet partes terreftres
aduſtas: nec pumiditate tantam accídétalem, De perdice
dicẽdũ ꝙ a parte cõplexionis vítuperabilis cft : q: fri. fic.
⁊ fic loquít rafis t aucto: tn die.vniuer.Sed a parte copoft
tidis rare z bene digeſtibilis cft laudabilis: fic loqui£ pic.
¶ Querit᷑ quare p quà víam valet cótra maculã in ocu?
lofanguís columbín? c anguille, Rñdeo ꝙ fanguis colüpt
valet:quia calidus penetrat maculà: z quía bumídus cam
remollit: t q: eft acutus abftergit. Eſt cm fanguis acutus
ratione ficcítatie columbe que eft fri. 7 fic. inde dicit vale
reminuendo columb.fub ala. Sanguis anguille foli valct
temollíendo maculá: t debet adminiſtrari cum abfterfiuis
x fang.columbe per fe. (T TQuerit᷑ quarcaucs babérouos
folum:quia funt erecti coꝛpois:qꝛ ofcit yfaac ín ofc,
vniuer.in compofitione volatili onantur elementa leuia:
fed cleméta leurs oc fuf natura mouetur oe cétro ad circũfe
tiam:ideoerigunturzquía elementa lenía funt ín eís a oftto
fcd ín ambulatibus funt elementa grauia a dominio: que
mouentur ad cétrum: ídeo non funt erecti coꝛpous.Alia cá
€ft: 6m &riito.q: vnũquodq; conferuatur ín loco in quo ge
neratur:⁊ quia aues gñantur in aerevolunt per naturam
cóferuarí:fed erectio coꝛpoꝛis facit ad hmõi erectionẽ:igit᷑.
Itẽ quattuo: pedes fuerüt neceſſarij i ambulannb? ppter
&rauitate c magnitudine coꝛpoꝛis. €lel oícendü q manus
in hominibus ppo:tíonantur pedibus c ale ín volucribus
pedixus:ideobabent quattuo: pedes equipollẽter. tem
$m Ariſto. vmne animal babens bancbambs ouos pedes
ſolũ:qm̃ bancba ppo:tionat ouobus pedíbus: q: bomo
cham:igit ⁊c. Querit quare aucs cà
habẽt pedes ſiſſos: ⁊ aquatice babent coꝛiũ ín pedibus: ct
pedcs ligatos.Cauſa eft m naturam a parte finís: qꝛ fm
' epoicit Zlrifto.natura vnũquodq; animal munit ínftrumé
to:per quod poffet conferuarí c nutriri: € q: campeftres ac
quirant fibi kutrimentü per pedes:ideo muníuit cos in pe
dibus fiflis: vt meli? poffent per cos nutrimentũ acquires
re. In rapacibus fiffos ⁊ magnos vt meli? rapíat. In altje
que funt apte volare pedes competentes gratationí ficut
galline zc. Sed aquatice babent pedes lígatos oc co:ío: qz
qð facitremus in gubernatiõe nauís: facit pes ín talibus
ad eos regendá in aquaad nutrimẽtũ cófequendü.£t ídeo
vctule bene fciunt findere coꝛium pedi anferum: qr volüt
vt non vadant ad aquas.¶ Muerit quare aues cõicant cü
homine ín vociferãdo non fic aĩalia greſſibilia. Cauſa eft qz
aues in regione ſpũali vel vitali cõicant cũ bomine: q; ſunt
erccti coꝛpoꝛis:regionis aũt ſpũalis eft vociferare.Sed am
bulantía non cõicant cum homine ín regione ſpũali: fed in⸗
ferioꝛi: t (dco ambulãt vt bomo. ¶ uerit quare aues nó
babent dentes. Cauſa eft: q: fant calide ⁊ ficce cóplezionis
eutrimétum fuá fine mafticatíone oígerere potentes: ⁊qꝛ
dentes faciunt ad nutrímenti pzeparatíoné:illa pzeparatio
ne non indigent:ideo nó babent ðentes.Sed fi queraf qua
rc pífces babet oentes:cum fintaialia rapacia, 3Refpodeo:
ce non babent bentes vt cibum mafticent 7 et digeſtiue pie
parent:fed vtad rapiendũ fint aptioꝛes. Querit quare
volatilíababét duplicẽ ftomacbü. 3Ratío cft: q: babét en
faccum cibum p:eparanté loco oentiti: vnde Q3 faciunt oens
tcs ín alijs animalibus facít pumus ftomacbus ín quo cibꝰ
€ potus recipitur: vt ibídem remolliatur:⁊ ad alium ftomae
coum pieparetur: ende grana remollita ibidem t aliquátu
lum alterata ad fecundum ftomacbum mittuntur: viteri?
ibi digeritur anted ad epar mittat ¶ zidbuc qucrif qua»
re non hñt receptaculum melácbolic. s£aufa eft: q: tota ín
plumas conuertiur ⁊ engucs: idco nó fuit neceffaríii. Itẽ
nec cholere: qrfi tota tráfmitrif per membza et reddáturle
uiosa cum fintmultum mobília:t etiam ad íntefima tranf
wittit ad excitandum ezpulfiuam, Et ſi obijcitur qp erpuls
Lwer
cali. t bu. oicedum qp boc pꝛincipaliter: tame
fue Qot pen cet cun eb escitüntc t mosdicante, Gic og
ccudum ꝙ tota tranfinittítur ad ftomacpum:vt foztificenur
digeſtio. |
: (7x onis, s
Aa boc funt animalibus volatilibus:quod
! fanguis ⁊ ſperma funt animalibus ambu⸗
lantibus.ſicut ením fanguis c ſperma ſunt
Anateria t nutrimẽtum ſupꝛadictoꝛum aĩa⸗
lium ambulantium:ita oua ſunt materia ⁊ nutrimen
tum volatilium. Oua enim volatilium maſculum fuc
cumbentium: bec ouo ín ſe retinere videntur: ſper⸗
ma videiícec ct nutrimentum. 3(»:oínde velociter ⁊
mulrum nutrientia 7 confostatiua: edociter nutriũt
ꝓpter fuc ſubſtãtie fubtüitatem fuigs liquoꝛis tẽpe⸗
ramentũ:coꝛpoꝛis funt cófoztariua:quía quãto plus
calo; in cís operatur; tto magís tnduratur. ficut vi
demus ín exterioꝛibus fierquanto ením calo: ígnís
ín eis operat:táto magis índurarí incipiũt: nutrime
rum oant multum:quĩa tota eoꝛum fübftantía mura
ta membꝛis omníno aſſimilat᷑: pꝛo fuí rrature huma⸗
ncnature vicínítate; marime eoꝛum vítella: quía in
calo:e z humiditate funt temperata: magis vidẽtur
effe humane —— ſimilia: fed tamen fi aſſent
ab ígne caloꝛem ſuſcipiũt:⁊ ficcítatem.ende fiunt oe
ficcatiua: mínnfqs calozis refrígeratíua. Soi vcro cũ
aqua fuerint elixa:humiditatem famunt:pzoinde mí
nus ocficcatiua magífqs caloꝛis mitigatiua. Albu⸗
ien tamen eoꝛum aliquamlum frigiditati ⁊ groſſita
tí pertinet:vnde eſt durum ad digerendum ⁊ tardũ.
—— oua inter ſe quattuoꝛ modis diſcrepant
2— pꝛo animalium naturis c coum etatibus.
ecundus ppter longinquitatem tempoꝛis onoꝛum
ín acre manentíum, tertius eft artificium coctionis
coz.quartus fi plus dp opo:teat vel minus coquan⸗
tur. Biuerſitas autem naturarum ouozum ⁊ cetero?
rumanímalium z eratum multipler cft: quía fi ona
oc téperatíe fuerint anímalíbus bene carnofis etía
⁊ inucnculis:ceteris fiüt laudabilioꝛa:maxime fi ma
fculis faerínt ſuccumbentia.contraria autem ecõtra
rio. Pꝛoinde oua perdicis ⁊ galline ſunt laudabilio
ra. fant enim craffe ppter eſcam vel quietem quart
babẽt. ſi vcro fucrint iuuenes ⁊ maſculos habuerint
multo plus erunt laudanda.aĩalia em̃ maſculis ſuc⸗
cumbentia caloꝛem babent vebementioꝛem: quarc
odoꝛ eoꝝ omni caret acumine.vñ ſunt facilia ad di⸗
gerendũ. Poſt hoc anſeris oua ſunt bonitatis quip
piam babetía. c licet fint grauia duraq; ad digeren
dum: rii fi calo: exit foꝛtis:ipſaq; bene digerantur:
crüt ſuperioꝛibus nutribilioꝛa magiſq; cõfoꝛtantia
Peioꝛa iftis oua fturaj ſunt.ſunt em̃ grauis odoꝛis
idcirco ſunt dura grauiaq; oígeftioni. 3fseffüma vᷣo
omniũ funt pauonis oua ꝓpter boꝛribuitatem odo/
ris fuc carnis: vnde funt indigeſtibilia: humaneq;
cõplexioni ínconucníentia, Sed calidioꝛa ceterís 7
ardentioꝛem fanguinem generantia fant pafferum.
poft bec columbarum: mino:em ramen caloꝛem ct
ficcitatem babent.
¶ De diuerſitate ouoꝛum.
Dietarum partícularfurm.
— —
RC
— 2p7494 5, v
^"
Juerſitas ouo etra exiſtentium cft tri
plex.aut em funt recentia:aut vetera: aut
Amedíocría, 'IRecéria vcro fant laudabüio
nt") 13: Q: calo: coz naturalis eft fo:tioz. boc
teítatur boni odozís fuíqs ſapoꝛis acceptabilitas.
pter bocbene nutriũt atqs caloꝛẽ cofoztat natura
ẽ Aetuſta vero peſſima funt, ende coꝛruptibile ge^
nerant nutrimentũ.caloꝛ em naturalis eft oefectus
atq; ab aere aliũ ſumpſerũt.ideoqʒ maloꝝ hũoꝝ pu
tredinẽ citi? ſubeũt:⁊ quãto 13; tãto erũt de
terioꝛa.vnde Gal.nullã inquit iniuriã oua dico ha⸗
bere:niſi d fuerint vetuſta.qm̃quidẽ eoꝝ naturalis
caloꝛ eſt perditus alio accidentali ab aere ſumpto fa
cíentc ín eis ebullitionem atqs putrefacrione. 2» fi
rep:ebederínt nos ſopbiſte oicentes: fi ouanibil in
iurie babent nifi à vetera funt: cur diriſtis oua gallí
nc ⁊ perdícís melioꝛa effe pꝛecipue fi mafculos ba^
bucrintz Quibꝰ refpondendá eft falfam oppofuiffe
sppofitionem. 3n fuperíozibus dirimus oua cffc fm
ſuoꝛum aialium eſſentiam. vnde neceffarío laudabi»
lis animalís oua fimt laudabilía : laudabilis vero
fllaudabilía.f£r íníuría quà diximꝰ nó cft cffentíalis
fed accidẽtalis:idcirco omnib? aialib? pertinet Er-
6o fioua aialíum laudabilium fueríntvetufta:erunt
illaudabilia.Sivero funt ex illaudabilib?: oua erüt
peſſima. THonne vídes: q: in vna effentía inuenitur
quiddam obediẽs digeſtioni ⁊ quíddà inobedícsz
vtraq; Vero funt in eno generc ci vna eſſentia:⁊ nó
offerat inter fe nifi ín multitudine z parutrarezz nõ
eft neceffe vt cibus copíam sans nutrimenti fit lau⸗
dabilis:paruitatẽ oans fir illaudabilie. 3nuenímus
enim quedam multum natríentia effe laudabilía cr
illudabilía: partíqs nutrientía laudabilía et illau⸗
dabilia: ⁊ ramen vnius generis ſunt vnius anima
lis: ficut lactẽtia vítellina ⁊ camelína: quía virellina
multum nutrientia funtlaudanda:camelína »o mul
tur dant nutrimẽtum: fed ramen íllaudabilia funtz
ergo in nutrímento conuenientia:in fubftanría vcro
incõueniẽtia:quia ílla funt illaudabilia:iſta vero tau
dabilía. Stem ouas pꝛeparationes vnius cibi oífcre
pare inuenimus. vna fcs ad oígerédü facile: ⁊ aliam
ourari.verbigratíazoua in aqua elixa z mediocriter
cocta facilía funt digeſtioni.ſi vero ad ouritatem co^
quartur: tardeoígeruntur. funt crgo in fubftanría
funilía:z in coctione diſſimilia.
iDeartíficio ouoꝛum.
uerſitas vcro ouo frm artificii multi⸗
Noler cft. Sunt ením quedà affa fiuc ín ci
sa E euuerc fiueín carbonibus:funt et quedam
aes d, i aqua clíra: alía ín fartagine cum olco
Fani fría vel alía pínguedíne: funr z quedam
aqua 7 oleo atas tali cõmẽtario vt codíméro:ticut
CCp3:ptperc:cemitio 7 fimilibus cocta:ſunt alía curi
Carne berbis íufcellata. Ziffara fant goſſioꝛa z ou
Tioz3 ad oígerendum elícatís:qrii calose « ficcitatem
ab igne fufcipiunt:fumofiratem etíam acodozís gra
uitatem.Elixa vero ín aqua ſine teſtis:in fua natura
li cuſtodiũtur bumídírate cum 3 ;
, : HGITE cum 3que humectatione:
fuiqs odoiís grauítaté amíttimt, vnde ccreris ouoz
S'o.celvf.
p:eparatíonibus futt laudabilioꝛa: pꝛecipue fi me⸗
diocriter cocta fuerint. Frixa vero ccieris deterioꝛa
⁊ goſſioꝛa:citoq; in fumoſitatẽ « ín cbolerícos hu⸗
mozes ac putredine cõuertibilia.quare funt caufa fa
ftidij c abominarionis: quía conerfa ín putredinem
quicquid bono: cíbaríozum ín ftomacbo inueniunt
putrefaciunt.Que vero aim aqua coquunt 7 olco 7
cométartjs funt — digeſtionẽ —
augmeẽtatiua ⁊ ſpermatis multiplicatiua: marime ft
cũ affa carne fuerint cocta ⁊ calidis atqʒ odoꝛiferis
cõdimẽtis ficut pipere:cinamomo:ʒuccaro ⁊ filíb?,
¶ TSuperius deterninauit de nutrimento ſumpto a vola tí
bus penes coz fubam: in ifta ar. parte de ſumpto a fuper
fluiratibus:que funt oua. Iſta pare diuidit᷑ in duas. Pꝛi⸗
mo oíuerfificat ona a partc fuc efcntie. Secundo a partc
fuarü ꝓpꝛietatũ. ¶ iÉ vtrũ ouí generan fit neceffa
ria ppter pullí generatione: videt cp nõ:qꝛ fm ꝙ vult Ariſt.
fci. ecallatioccelen£ta. leuia citius gñantur cp grauia: cũ
igit᷑ cõpoſitũ fcquaf naturá coz. q in eo cnan£aila aĩalia in
quíbus onan£ elemeta leuía: citius oebebüt ari qᷓ in
quibus ofian£ grauia: fed tn volatilibꝰ dñant᷑ elementa le?
uía Pm ꝙ oidt yfaacín oictis vniuer(alib?:c in greſſibilibꝰ
eleméta grauía:ergo multomagis volatilia babebüt gñare
fine medio:ci greffibilía fine medío babeant gñare:igitur.
Itẽ Q cft cóparatio mafculí ad feminã:eadẽ eft volatilis ad
ambulans: ficat em̃ mafculue eft calidio: femina: fic vola.
amb.fed mafculoz generatio cft cítíozzici£.míno: em eft la»
bo: in gñatione mafculi d fcmelle: vt vult pbus:icif ouum
nó eft neceffarit ad gñationẽ pulli. Itẽ ficut vult Auicẽ.coi
tus diſponit ad ionẽ: aĩalia att Q velocius coeunt:velo
cius generát: fed volatilia volocius coeunt: igit᷑. In cõtra⸗
rium: eft Ariſt. dicẽs ꝙ quedã aĩalia imedíate generãt ficut
grem̃dilia:⁊ quedà medíate: ⁊ boc eft dupłr:qꝛ quedá mee
diãte cuo vt volatilia: quedam medíáte vcrinezficut aialia
anuloſa:ſicut mufce vefpe cc. ¶ uerit cũ out in volatili
bus fit ppter gñationẽ:queſtio eft ut quib? volarilib? pli:s
oebeant abundare oua:aut ín rapacib?: aut in nó rapacibꝰ
videtur cp in rapacibus:q: $tus generaríua fequitur foꝛtu
din£ $rutie regitíue aialis:q ergo hñt ſortiorẽ ᷣtutem funt
potentioꝛes ad gñationẽ:ſʒ rapaces aues funr bmót: gif.
cuius ſignũ eft:q: oẽs alias aues fuppedirantzergo ⁊c̃ Itẽ
ém Mr eid oes alíos po Y wes ztmateria s
minariua eftfüperfluitas vltimi cibi: perma téperar
€ft.d aues ergo abundát in melioꝛi nutrimero 7 t&peratioz
ri plus abũdat ín matería fpermatíca vel femínatiua:fed ra
paces funt hmõi: íai£ . fed fi fic plus abundant ín ouis : qz
oua er illa materia funt generata:á cc. 3In Sꝛium eft ſenſus
videnf eii aues nó ra lura babere oua. Itẽ ficut o£
dt Arif.dcdd natura —— eruat: ⁊ intẽdit cóferuare:fs fi
ínrapacio? natura plus gnaret fet?: cos nó poffet cóferua
re: q: ana bnt defectũ nutrimẽti:qñqʒ copía. Itẽ multũ la
bozát in acquifitióe nutrimẽti:cũ igit opo:tet q»labozár p
fe c p futs fetibus:fi plures baberet eos cóferuare nó potz
feut: igit nóopo:tuit ín efe plures fetus gnari. &T uerit
q̃ aues plus ín ouís abũdẽt: aut maane aut paruezvídef ꝙ
magnePr ꝙ vult Sri. vbi termina£ vᷣtꝰ nutritíua 7 augme
tatíua: bic incipit gñatiua: (git fequit « requirit magnirus
dinẽ:q̃ ó maío:es erüti $tute glatiua erüt potétio:es:ígi£,
Sire $m Ariſt.in libꝛo celí c mũdi:tria ſunt q̃ adinuicẽ babét
o:díne-fc ſuba vᷣtus c operatio 7 que cõſequũtur. Si ígit
fuba magna ⁊ vᷣtus magna ⁊ opatío magna:cũ igit᷑ auium
magnarũ ſubſtãtia fit magna c $tus macma fic 7 operatio
magna:fed eoz operatio eft ouare:igit᷑. In 3zii cft Alrifto,
in.xviij.de aialibus oícens ꝙ aĩalia parua plus abüdantín
ouís vel fetibus d magna. Itẽ ficut dicit &nft. in libꝛo oe
plantís:plante magne defecte funt ín fructu: parue aute ín
fructu multum abundát:fed fimile eft oc plantis tauibus:
ígitur. Stem fm Ariſt. fperma et matería ſeminatiua er re
fiduo nutrimẽti ſunt:q̃ Dabentergo plus oc refiduo nutri
mẽti:plus poffunt generare;fed parua aĩalia funt "rd
Ziber
non poflint totũ nutrĩmẽtũ in fuí naturam couertere : igif,
fid pꝛimũ oicit ꝙ fic 6m ariſt.in oc atalib^, Vnde notandi
fm eà:g aialii qued generanf imcdiate ficut greffibüia
quedã vero mediate:⁊ boc ouplíciter : qmm queda mediate
cuo vt volatilia: ⁊ queda mediáte vermc;ficut aĩalia anulo
fa (anguíne carẽtia. Dicẽdũ igit ꝙ volatilia generant me
diante ouo multiplici oe caufa: qm virtuti generatiue nobí
lis ocbetur operatio ⁊ perfecta:ideo ad boc qp virtus genes
ranua perfectü quíd poflit generare 4 fibi fitc in fua fpecie
pꝛimo requínt tus fomes regitiua:⁊ qꝛ in ambulantib?vir
tus foꝛtis cft: ideo poſſunt generare fibi fimile ⁊ ĩmediate
Sed cũ $tus ſit debilis in volatilibus: natura ſagax oꝛdina
uit vt qð nõ ĩmediate cũ vᷣtute foꝛti facíat mediate cá vpᷣtute
debili. Ideo ouũ eft mediatũ in gencratione pulli.alia cau
ſ eſt a partevᷣtutis:qm̃ oᷣtus naturalis operat᷑ per ca.⁊ pu.
tá naturalis ín epate que cft ꝓpter indíuidug: d naruralie
ía tefticulis que eft ppter tpcae, Item illíus virtutis d eft
ía inteſtinis opatio ſequit opationem vᷣtutis naturalis in
Epatc:c q: ambulátia ecteris aialibus plus abundár ín filis
pꝛinciptjs que (unt caliditas z bumíiditas: q funr principia
generationis: alía aür ocficiüt ficut ſtatim videbitur: idco
bmói afalía potentioza ſunt ad generatione qp alia:ídco ime
diate gener ant: c volatilía in vno pꝛincipio oeficiurit: fc5 in
butnícitate nó totali: fed ad boc ꝙ fit fufficiens principum
Ém q requiritur er partc ipfius: quia eft qualitas paſſiua.
filia aũt eranguía atalía deficiunt ín dignioꝛi pꝛincipio: fes
ín caloꝛe:⁊ hmõi generant mediãte verme, Sed quare cp
Qui víam fiatilla generatio nó eft piefentís fpeculationís.
Sunt quedá aialia que ocficiunt in vtroq; p:indpio: t bec
non gcuerant:ne mediãte ouo nec mediãte verme.Alia cau.
fa cft quare ono medíante generant volatilia:q: eoꝝ gene⸗
ratióís multitudo cft neccfíaría: 1n coz matricibus tot fe
tus non potutffent contineri: nec virtus fuiſſet foꝛtis: idco
natura ingeni auit oua: vt perea fuppleret cc. ¶ $55 dnt
quare eoꝝ multitudo: cft neceffaría, Cauſa cft vt credo; qz
€02 Vira cito erbala£:cum fint parui coꝛpoꝛis ⁊ virtutis 9c»
bilis. Secunda caufa eft: q: eft neceffana ad bots nutrínos
fict: ideo ad cófernatione nature bumane oꝛdinauit mul⸗
titudine eoz.Zid pꝛimũ argumẽtũ qp elementa leuia citius
gcücraaturzoxedg eft y oupler eft generatio. Una per con
uerfiou£:c alia p ppagarione fpeaei.toquédo oe couerfiua
generatione beceft m elementis: ⁊ nullo modo attedí£ in
mixtis cz quartuo: elemẽtis:⁊ oc talí íntelligit &rífto.Ssed
ppagatiua fit p calo: naturale: t ideo illa atalía ín quibus
talis virtus eft foꝛtioꝛ citus generat: tq: foꝛtioꝛ eft in am»
bulãtibus:igit᷑. Vel dicendũ q in volatilibus q: onan£ ele;
menta leuia citius fic generatio illius qð generetur; fcilicet
oui. Vel dicẽdũꝙ gencratio cítioz eft: ⁊ ita ĩmediata i vola»
tilibus ey partc generati:ſʒ nó ex parte generãtis.Ex partc
generat oico er parte materie ex qua 05 fieri generatio. Aid
alíud dicẽdum ꝙ licet ppo:tionaf quãtũ ad cóplerione: nó
timen quãtũ ad virtutem fed potius ecõuerſo.Ad aliud oe
coitu dicẽdũ gp ficut volatilia atíus 7 frequetius coeunt: fic
cítíus generant illud qð generant fc; ouum. &eloícedü ꝙ
etfi ati?c frequentius coeant: tamen non tanti operantur
ín illis coitibus:ſicut alal ambulans im vro coitu:qꝛ ambu»
lantís ftus ctt foztior: — in paruo cín vno ſimul pD eft
potens agere ⁊ virtutCinfluere per quá fit generatio d? vo»
latile:(dco ⁊c. ¶ Querit dre —— — coeunt
Cauſa eft mala cóplerío calida c ſicca. Itẽ róne motus quí
€a calefacit. Itẽ rone refiduitatís nutrimentí:qm viuunt et
comedüt fine diſcretione. ¶ Queritur quare volatilía nó
babent vírgam t ambulantia habẽt. Dicẽdũ ꝙ ín ambulã⸗
tibus eft necefíaría multis oe cauſis. Ham q: in ambulanti⸗
bus generatio fit ex ſpermate imedíatc: tq: ad bocep fper
ma fitaprum gencrationí opoꝛtet ꝙ fittéperatiffimiü: tüc
opo:tet ꝙ illaouo fpermata tangãt fe per mínima. Sed qz
colit matricis ín ambulantibus eft longi: tüc fi nó cffet vir
ga ↄtingeret perma mutaríanted cfíct ín matríce: c alíds
qualítates c tranſmutationes ſuſcipere róne quarũ pofict
fieri impedimentũ ín generatione:igit. ed ín volatihbus
fperma nó ünediate o:dínaf 3d aĩalis gñationẽ:ſʒ mediãte
ficca cft potens ad téperamentü rc
ouo: t ideo nó fuit periculũ tantũ ín mutatione fpermatis
volatilía ficut ambulãtis.Alia cau(3 cft:quís ft fperma vola
tilid contingat muzari ad frigidi latus:natura eoꝝ calida et
fi fcd ambulantía fi —
tionem refpectu ſpeciei:ſe tia ſunt debilis caloꝛis
reſpectu —— lia cá eft q; ambulantia míngunt:z fie
virga fuit eis neceffaria:fcd volatilia nó míngunt: (cit, gd
aliud dubiũ dicẽaũ eft q nó rapaces plus abundátín fetibꝰ
d rapaces. i£aufa q: ouũ cft ez bumiditate nutrimetali reg
manente: illa plus cófumitur im volatilibus:igit .£lia cau
fa eft: q: nimi? motus coz ↄſumit illam bumiditaté mediã
tequo motuacquírunt cum pena fua nutrimẽtũ:⁊ ficfibas
b.rét etiam plures fetus nó pone cie ⁊ ſibi fufficere nutny
menri:z natura uipíl facit q9 nó poffit cófcruare. Ande re⸗
citat &rifto.cp aquíla que cft auis rapar fi quattuo: oua ba;
beat:frágit:qm cr induftría babet nature ꝙ non poſſet fuf;
ficerc in nutntione quattuo: fetuũ. Et recitat vlterius pba
q aquila fugat ín altam regicné fetus fuos poftá poffunt
volare:vt eius pꝛeda — coz no minuat. Ad
argumentü q rapaces funt foztíe vᷣtutis: oícend( cft cp ve
rum eft:fed hoc idlũ nó fufficit ad multiplicationẽ fetus: fs
materie muititudo:qm̃ multiplicatio a matería cft: c fo:ita
tio c oiftínctio a foꝛma:ſed q: bmói aues rapaces nó babét
materíà fufficienté:qz per caliditatem eox t nimii morum
cofumítur:ídeo, vel 0a alíam folutioné fm diuerſas caufas
pꝛenotatas.Ad aliud dicendũ «p puis nutrimentũ coz fit
melíus:tamen pꝛo maioꝛi partc cõſumit᷑. Itẽ licet cibus co
rum extra coꝛpus fit melius: tamcn intra no: affi ad tertiã
digeſtiuã mittit indígeftü ppter cox gulofitate: quía vire
tus digeſtiua in puma non füfficít ad oigerencii. Sid aiíud
oubíum ꝙ parue plus ocbent abundare in fetu:qꝛ in eis eſt
lus de —* nutrimenti quod cft materia ſpermatica⁊
emínatiua: q: de nutrimẽto parũ in coz coꝛpus coucnté
Ad aliud argumenta refpondeo qp verá cft refpectu eiuſdẽ
aialío c n eade fpccie: ende mel? t cópletius generat aal
completum ⁊ maaná d? paruus ín fua fpecie c incõpletum
⁊magnũ d paruũ.Et appellat &rifto.magni ín fuo tempo
re n. Ad altuã oicendü qp fi fc Dabeant per oꝛdinẽ re»
fpectu bui? códitiófe d eft magnitudo: n6 ppter bocrefpe
ctu cuíuflibet conditionis:⁊ ꝓpter hoc nõ V pig ꝙ refpes
«tu multitudinis ín gen Querit vtr albumen
refpectu fangui.menftrutin alalibus ambulantibus:eft al
bumen refpectu vitell ín volatilibus: fed fperma calidus
eft ſanguine:igik. In 3:ium eft aucto: dicẽs ꝙ vitellũ cft ca
lídius albumine, Stem ficut dicit Mał.ſupꝛa apbozif. ficut
epar eft calídíus mamilla:ſic ſanguis lacte. fic vult qp epar
fit calidtus dp cetera membza t P toti cozpus dempto co:
de: f$ fpma oefcindif atoto — t vitellũ affimílat (an
guint; € — fed (anguis gencra£ ín epate:
igitur. In 3:ium eft Ariſto.xvitj. de atalibus innuẽs qp albu
men eff calidius vitello. &olntío q loquendo oe calo:c cle
mentari vitellũ eft calidíus albumine: t ille caloz remanet
ín mírto put cadít (n nutrimentũ:ſed nóviuíficus calo: quo
albumen eft calídíus vitello:⁊ ficíntelligit Ariſto. ¶ uc?
rí£ etrá vitellũ generet᷑ ez fanguíne: videf qp non: quía fan
guis menftruus folum eftín Domine. ende Pm Zirífto, femt
na bumana folii babet menftruare:ícif ouf vítell nó gene
ratur ex fanguínc méftruo, Itẽ qð oeícíndit ab aliquo cf at
tefta£ £m Sat ſed vitellũ cft fübftátie dure copacte aridet
fanguís fluide lide mollíe: igit᷑ In 3 eft vfaac dicens
ꝙ ülud quod eft fperma in ambuláribus eft albumen ín vo
latilibus.£t qucd eft fang. méftru? i ambulartib2eftvitd
lum in volatilibus. fic vult cp ouí vítellum fit cz fanguine
menftruo velci ppo:tionabile. item vitellum arreftatur
fanguini: ergo 2b eo oefanditur. ¶ Queritur vtri cr cuo
venti poffit ficrí generatio vcl poffit pullus generari:
Dietarum partícularfum.
e» fic dicit phus qp fperma maſculi non eft matería fetus:fs
agens: ergo in ouo vétiad Doc qp ez co fiat ftus: nó ocficit
nifi agc8:c fic ad mín? pot effc matería pullí vel ferus. Itẽ
vnifozmis eft generatio ín volatilibus 7 pifcibus: f piſces
fine mafculo generãt:igit cvolatilíazergo ex ouovéti quod
generatur fine mafculo: poterit fetus generari. Stem boc
innuit Ariſt. dicẽs ꝙ ouũ venti eft generationi.poſtea
dicit q nó: querit igitur oc pid i in lone ipfius ad fcípm
tem ficut vult Auicẽ.qð efr coagulũ:vel quod fadit coagu.
refpectu cafcí: facit fperma viri refpectu fr io mu
líerís:fed fine coagulo no fit cafcus: crgo fine fpermate vi»
ti nó fit fetꝰex fpermate mulieris 4T Querif quod mclius
nutrit vcl ouum venrí vcloud perfecte generati: vidct qp
out venti.dicit Ariſto.ꝙ illud quod ad eni ozdinaf per na»
turam ad alíud nó oebet oꝛdinari:⁊ fi oxdinef nó benc agit
fed ouũ vetí gñatũ a mafculo ín femina eft ad generationẽ
o:xdinatü nó ad nutrition; fed ouum ventí non ad genera»
tionẽ:ergo ad nutnitionczígif. €] Querit᷑ qð melius nutrit
gut vitellum vel albumen: q albumen: quía nutritio
fit per aſimilationẽ fm Bat. ſed albumen plus affimilatur
nature humane: q: ex albumínc giiaf aial víuee : igit᷑ Itẽ
dicit Ariſto.ij.de generatiõe:ꝙ er eiſdẽ fumus cnutrimurz
fed abbumen eft illud ex quo res eft: ergo ex eo melius fict
nutritio. 3n Zꝛium cft ifte auctoz. Itẽ quod ad vni per na»
turá o:dína£ ad alíó nó pót bi o:dínari: f; albumé o:dína£
ad gñationẽ ⁊ vítelld ad nutritione: igi. Ad p:imiü quefiti
refpondeo q» generatur ex fauguine menftruo. Sed fanguf
nie meuftrui multipler cft poꝛtio. £ft ením'vna poꝛtio que
míttít ad membꝛa pᷣꝛima radícalíazvt inde fuftentetur c co»
pleatureoz quantitas. £t aũt alía poꝛtio miſſa ad mẽbꝛa
replentaa ficut ad píngaedínem carné adipem.s£ft aha que
——— s — ice: vel ad illud quod eſt in matrice
po: tus: vtín auib?, Quarta po:tíomít»
titur ad mamíllam: vt genercf lacer ea ad nutitendd fer
ertra matricẽ.Quinta po:tío currit oc mẽſe in mẽſeim Quã
tum ad tres pꝛimas poꝛtiones reperitur ſanguis meftruus
ín aĩali quolibet: tam vola.qᷓ ambu.quátà ad quattuo: p:í
mas ín ambulantib? lacbabentib?:quárum ad quinq; poꝛ⸗
tiones oẽs foli ínfemína humana.Ad fecundi ꝙ fanguis
eft ſubtilis clarus: dicẽdũ qp eft dar? vnctuoſus fubnlis ſm
qp eftorftínctus ab alijs bumozibus, £5 tamen ſanguis ille
ex quo generat vitellum:aroffus eft coagulatus ⁊ cópact?:
nec vnctuoſus:⁊ (lli atteſſatur vitellum.Ad feciidi queñtũ
diſtinguẽdum eſt: ant cft extra: aut intra Si extra impoſũ
bile eft fm ꝙ dicit pbs ín oe aĩalibꝰ. Si íntra aut eft adbuc
ttencrü potens ad boc ꝙ redpíat fperma mafculi:fic
ficri generatio fi fperma mafculí in eo recipiat
eſt durũ completi: fic nó põt fieri ez eo generatio./£t
ponit cremplum oc mola in matríce.q fi ín pꝛincipio dum
eft noua mollte tenuís: vír coeat cum muliere: t perma ín
matrice recipit poteft fierí ariatio: quod fo:te nó eft verum
Bd p:imii d fperma mafculi non eft matería fetus. Dicẽdũ
(p cft matería fetus: ⁊ aim boc eft agens: fed quía agẽs eft
nobílius patiente: ideo totũ fperma abagente denoĩatur:
fid alíud qð eft oe piſcibꝰ:dicẽdũ eft ꝙ modus generatiõis
coz talís eft: qp femína pꝛimo fpermatisat iuxta rípam vel
aliquo loco:poftca mafculus fequítur ftatim fpermatísans
ſupꝛa illa oua, t dicit pbs cp er ouís fupza que fpermatisat
mafculue generantur pifces c alía oua putreñunt Sic dicẽ
dum qfi ín volatilibus mafculue tépoze oebito fupza mare.
ríam fpermatícam fpermatisauerit índe fit generatio:fi nà
—*— alíud quefitum dicendum ꝙ ouum perfectum mes
us nutnr.Zd argumẽtũ dicẽdũ ꝙ nó foli o:dinatur ad ae.
ncrandum:imo etiam cum boc ad nutmendum. Vel dicẽdũ
T n cp o:dínatur ad generandum refpectu fue fpecie
: nutríendum refpectu alterius fpeciei. Sed melíus eft
cendum fimpliciter c» ouum venti peius eft ín vía nutri
menti. Ad alíud quefitum oícendum qp vitellum:quia albu
"itis eftaquofum:nam fperma femine femper eftaquofius
permate mafculí, Item albumen osdinatur ad generans
dum ⁊ non ad nutriendum:; « econuerfo oe vitello,
molle
ereo
sut
S'o.ctlvff.
€ Depiídbms, — us
E ort in pꝛima particula huius libꝛi vni
3 uerſalẽ diſputationem piſciũ fuigs generis
ja 4 oinerfitart t nacuras. volumus aũt ín boc
libꝛo quíppíam ſuperioꝛis diſputationis
repetere: vt facillime coꝛdibus legẽtiũ bec diputa⸗
tio fundet᷑: neqs conuertantur ad ſuperioꝛem parti⸗
culam nifi cum certam rõnẽ volũt oftenderc: aut ar
gumentum. iDicimus ergo naturam piſciũ vniuerſa
Uter effe frigida « bumida:pblegmaris generatiuã:
coucnienté calidam babéribus coplerione « ficcam
maxime ĩ eſtiuo tẽpoꝛe ⁊ calida regióc. Incõueniẽs
vᷣo cft frigidis humidiſqʒ cõplexidibꝰ⁊ carnoſis:ma
xime quib? molles nerui fuerint: z ad hyemale tcp?
venerint:vel frigidà regione babirauerint:naturalr
em̃ cos ínfrigidant c pmmectantzpzoinde quib? cbo
lcra rubea onatur: c calidam ug complexio
nem:coitum confoꝛtant 7 fperma augmentãt. S»ed
ofuerfauf tribus modís gcncraliter : funt eim mari
ni qui ncc creantur nífi ín folo mari.ſunt 7 fluminei
nó nafcences nífi ín flumíne z oulcibus aquis : funt
4 qui naſcũtur ín etroqs.IHafcéres quíd£ in folo ma
rí;ouplt ſunt.ſunt em̃ quidã aſcẽdẽtes a mari ad ouf
cem aquã:⁊ delectãtur ín ea:ſunt⁊ alij aquae fugien
teg oulccs « in eis nõ delectãtes. Qui aũt naſcũtur
ín aquis dulcibus:ſalſas odío babent. ende non ad
eas tendunt:niſi ci cogütur deponi impetu fluentis
aque. Quivero in vtraq; aqua creãtur:ſunt duobus
modis:aut oc dulcibus ín ſalſas aquas vadunt vel
ecõuerſo:ſʒ plures inuenimus a ſalũs in dulces aſcẽ
dentes:qᷓᷓ a dulcibus ad ſalſas ꝓpter delecationem
dulcedinis aque:quos ſic poſſumꝰdiſcernere. Mã in
mari naſcentes ſpinas brit paucas otras ⁊ grofías
p ſiccitate aque in qua nati ſunt.Qui vero nati funt
in flumíne: ſubtilioꝛes brit ſpinas mulras molles p
mollicie humiditatis aquet qua nati ſunt. Mulritu
do ſpinarũ fuit vr ſuſtẽtaret molliciẽ eoꝛũq; teneri?
tarcm. 2 fi fopbifteobijciunt dicentes:quare ſpine
coz no funt groſſe ec melius tegerẽt teneríraté car»
niũ. Rñdemus:humiditas aque coꝛũq; —
repugnat nature: vt nequeat ouras atq; groſſas
creare ſpinas. ídcírco natura multiplicauit tonme
coꝛpꝰ ſpinas:vt qð ocberet fufterare cũ ſpinaꝝ ovrt
cie ⁊ goſſicie:cũ earũ multitudine hoc poſſit ſupple
—— vero iterũ funtouplices.quidam em̃
naſcũtur in pelago ⁊ in altis locíe. fuut etiam ali; ín.
ripa planífqs aquis nati. Qui vero creatí funt ín pe
lago: aut petrotis 7 arcnofis locis babírant: aur lu
tolis c mollibꝰ.Qui vero natífunt in ripa ⁊ partíb?
pauciratem aque babétibus:aur lutuofis z molliſſi⸗
mis nafcuntur oulcibus aquis vícin3tibus: vel funt
nafcentes ín arenofis 7 petrofts locis ab aquís dul⸗
cibus longe remoti: qut on adco funt purí ceu qui
in arenoſis ⁊ petrofis locís pelagi moꝛantur pptcr
putredinem c fozditaté rerrc: funt crgo fubrilioxeg
4 laudabílío:es omníbus pifcib?marínie:c ad oíge
rendutn facilioꝛes: « ad (anguínem generandum lau
dabilioꝛes. Qui nati ſunt ín pelago: babitãt perro
fa ⁊ arenoſa loca:ſed tamẽ tarde oe ſtomacho et inte
Fa
M — Ziber
ftinieceeunt ꝓpter ſue vífcofitatis paruitatẽ: quod
tcftzf fue pinguedinis indigẽtia: fuic fapozís babi
litas. SSunt ergo humanis co:pozibus cóuententes.
omnis cii cibus quanto ſapoꝛoſioꝛ: ranto delectabi
lioz c coꝛpoꝛibꝰhumanis ↄueniẽtioꝛ:⁊ lõgioꝛ a fapí
ditate:tãto minꝰ oelecrabilis ⁊ mín?cóucnice buma
viis maturis : ppter hoc piſciũ hoꝝ fpce: laudabilioꝛ
x oigcitibüio: magiſq; oibus ad ſalutẽ regenda eft
cfficat pptcr coz tempceramerntü Mon cin fant ſub⸗
tiles aquofi nec terreſtres groffi: f5 aliquãculũ humi
ditatis ppter humoꝛem naturalem ín eis dominãtẽ
Poſt bos funt quidã aliquid bonitatis habẽtes:lu
toſa⁊ mollia loca maris inhabitantes oulcib?aquís
vicinatcs; nó adeo puri ſicut quí ín arenoſis ⁊ perro
fts locis pelagi mozátur ppter putredíné ⁊ ſoꝛditiẽ
terrc. 3n tertio loco funt d in arcnofis ⁊ petrofis lo -
cis ripe babitant. Peioꝛes ceteris quí babítant ín
rípís marísz lutofis z mollib?:p:ccipue fi lumina ⁊
paludes eis vicina ſũt. I iſces aũt aquas oulcíü
vniuerſalt ſunt groſſioꝛes ⁊ viſcoſioꝛes tardioꝛeſq;
ad digerendũ:ſaciliꝰ etiã ex (tomacbo egrediunt᷑ dp
marini ſed camen nutribilioꝛes ſunt.Sunt etiã ouo
bus modis:quidã generantur in ſſumine:quidam in
paludibꝰ ⁊ lacubus.Idꝛeterea funt numinei multis
modis.Sunt quí in magno ſumine creãtur ⁊ darífz
ſimo fuper petras c arenas nimis impetuoſe fluente
dariſſimũ enim eſt ꝓpter longinquitatẽ ſoꝛdiciei ci⸗
uitatis. Sunt ⁊ qui naſcũtur tn paruo flumine debi⸗
liter fuente fuper lutum ⁊ putredinem ꝓpter ciuita
tio ſoꝛdiciem ſibivicinãtem. ¶ Iiſces aũt lacuales
fant diuerſi.ſunt entm quidam in quibuſdã lacubus
nafcenres ab viia parte marc ingrediẽtibꝰ:⁊ ab alia
parte f'umina ad cos íntrar.funt c alij qui ín lacub?.
oꝛiuntur tongca mari remotis: flumina tm ín eis oe?
currt, finc z ali] nec ipfi ín marc: nec flumina in eis
ſunt íngredíencia. Gerüramen pifces dulciũ aquarũ
bi funt melioꝛes qui magna inbabitãt flumina impe:
tuoſe nuẽtia: quos fundus cfe lapídeus: z lõginqua
funt a ciuitatis fozdizie: q: foꝛtitudine curfus aque
cõpꝛimuat᷑ pifces fup lapidé. vnde caro coz tenera:
tur:fitq; caufa fuc oígeftionis: « ab eís vífcoficas ct.
odoꝛis grauitas erpellit:precípue fi non fit altitudo
aquarum vt pifces rerre fint piopínqui: quí quanto:
paucitate aque babuerint: tantoa terra freouctius:
percutiuntur:⁊ aque caritate omnt hoꝛribilitate ca
rchũt:ideoq; fant quafi pífces petroſa loca pelagi in
habitantes ¶ Piſces atit paruí flumínis fupcr ln
tofa loca debſliter currentis 2 ſoꝛdiciei cíuítatís vic
nãtis: ſunt viſcoſioꝛes ⁊ hoꝛribilẽ brit odo: funt z
grauioꝛes ad digerẽdũ: ⁊ deterioꝛis funt ſapoꝛis vir
malum dant nutrimentum: qꝛ debilitas curſus aque
qbictos reddit pífces: clauditq; ít eoꝝ coꝛpoꝛibus
copioſos humoꝛes:quare fir caufa viſcoſitatis z bor
ribitia odoxis:oíflicitifas oiceftíois. dT 3fifccovero
lacuales ceterís fait peioꝛes:grauioꝛis eii funt odo
Ti5 t grauttcr ot acratur.marime fi funt longe ama
ríc tuminibus. Habẽt em requiẽ nec fumen intrat
iit eos t eoꝝ putredinẽ lauer, vade piſciũ humoꝛes
augmentant:coꝛũq; posi claudütur.qued fie ceniñ⸗
catur:quía cum aquas exierint:cito in putredinẽ cõ⸗
uertũtur.eoꝛũ viſcoſitatis multitudo daudit poros;
⁊ ſuffocat c extinguit caloꝛem intrinſecus locatum
| Diximus aũt m p:íma particula bu? libzi piſciũ
bmóit diſputationẽ. fucrat cnim quida lacus arti⸗
dofc factus:cuius longitudo erat.ccl.bꝛachioꝝ:lati⸗
tudo vero.cc. eiuſq; ſoꝛdicies femper ſpacio decem
dierum purificabatur:nõnũqᷓ.xx.qua purgatione fa
cta p duos ãnos:dimiſerũt multo tẽpoꝛis interuallo
ulotũ.vnde mulris rante fuit repletꝰ: ſoꝛdicie etiã:ni
miaq; putredine:tãdem per folitum fozamen eo mi
dificatozinuenerüt multa gencra ibi piſciũ. qui adeo
crant craffi et vifcofict lubsicatiui et manibus. nub
latenus poffenttenert. mor etíam vt a lacu cxierant
mozícbant:quoxviífcofitas ⁊ lubꝛicatio fucrat ex pit
trcdínc ⁊ fo:dície ipfius lacus. ende poſtqᷓ coque
bantur: tullo modo poterant manducarí ppter pu
tredínem ⁊ hoꝛribilitatem odozís ⁊ fapozis cozum.
uibus ítag; pifcibus melioꝛes funt; quí babitant
ín lacubus a mari remotis:quos femper flumina in
trant:quía partím lauãtur flumínis aqua. Itẽ melio
rce funt lacus marc ingredientes ct fluminibus cos.
inaredictib? fant em̃ pifces cox vicini pífcib?parua
flumina ínbabitanríbus ciuitati vícinatía. vri Hip.
pífces inquít marini vniuerſaliter minoꝛem babent
vífcofitatem ⁊ humiditatem ceteris. Poſt bos funt
piſces magni luminis foꝛtiter fluẽtis:⁊ pifces lacu
ware introeuntiũ. Deterioꝛes ceteris funt d in lacu⸗
bus babítant a marí« a flumine remotís: funt enim
vífcofio:es ⁊ omníbus indigeſtibilioꝛes. IRurfus cft
vnũ genug pífcim mare c fumina args lacus inha⸗
bitãtiũ:ſ̊ marini melioꝛes 2 laudabilioꝛes:vtriq; tit
illaudabiles. ¶ Alia aũt piſcium cft diuerſitas que
quinq; modis eſt. Pꝛima cox videlicet gencris va^
rietas:eoꝛũq; cõplexionis inequalitas:ſccunda cibo
rum eſt differentia:tertia ventoꝝ diſtãtia:quarta re⸗
rum naturaliter a ventis ductarum eſt impuritas:
quinta artificij ſui mãducandi eſt diſſimilitudo. Di⸗
uerſitas ergo generis piſciũ eoꝛũq; cõplexionis cft
bifoꝛmis Sunt enim quidã babentes fquamas: alij
minime. Squama aut cft groſſa ourac multa:vel eft
ſubtilis ⁊ mollís ⁊ pauca. Sed piſces ſquamas ba^
bentes fant melioꝛes:ſquama erri ſignificat humoꝝ
paruitatem ⁊ aquoſitatis indígentia:q: natura ſuꝑ⸗
fluitates humoꝝ ab interioꝛibus ad exterioꝛa expel⸗
lit ad nutriendas fquamas : ſicut animalium natura
tertiã finiens digeſtionẽ exterioꝛibꝰ mandat mẽbꝛis
quecunq; funt conuenientia ad nutrimentũ lane pi⸗
loꝛũq; ⁊ ſimilium. Unde pifces fquamas habentes
duras ⁊ groſſas melioꝛes funt habentibus molles 7
ſubtiles. Squamarum ením groſſicies paruitatem
innuit humoꝛum.Econtrario habentes copiam ha⸗
bent humoꝛum. Et per bocreftatur: quía groſſicies
ſquamarum piſcium marinoꝛum maioꝛ eſt ſquamis
pifcium fluminum. Squama iterum doꝛſi maioꝛ cft
ſquamis ventríum. oo:fum enim ſiccius cft vẽtre
Diuerſitas vero ciboꝛum piſces nutriẽtium: eſt
multiformis. Sunt enim quídam olera paſcentes
vel radices aut grana: quc omnía funt bona; ende
bomim oant nutrimẽtum. fira illodꝛum genus piſciũ
ad comedendum vtile.Ecõtrario funt contraria pa^
fcenteg, Sount iterum pifces lutum z immundiciam
edente; ídeo cozruptibíles funt; malnm babentce
ſapoꝛem:⁊ hoꝛribilem odozem: oigeftíoni male obe⸗
dientes. &L iDiuerfitas ecro pífcium ppter ventos
mulrímoda cft. 3f»ífces enim in plaga fepremtríona
lí habitãtes: fi infufflari fuerint ſeptẽtrionali vento
erunt melioꝛes ab occidenrali « meridionali iufuffla
tis:qm̃ oꝛiẽtales ⁊ ſeptẽtrionales ſiccioꝛes funt: vn⸗
de ſunt cauſa groſſam expellens ⁊ diſſoluens fumoſi
tatem a terra aſcendentem.Meridionales ⁊ occidẽ
talcs humidioꝛes funt;idcirco funt caufa fumofe gra
uitatis a terra ſalientis: ⁊ claudunt po:os coꝛpoꝛis
animalium.Similiter pífces flumini a ventis per
flatoꝛum melioꝛes funt pífcíbus fluminũ aventis co
opertoꝛum:quia foꝛtitudine ⁊ impetu ventoꝛum mo
uentiũ fluminũ vacillat aqua.quocirca qꝛ aqua mo
uetur:⁊ piſces neceſſario mouentur inuicẽ ſe alliden
tes ⁊ perfricãtes:quare ſuperfluitas humoꝝ ab eis
expellitur:ñiuntqʒ tenerioꝛes:⁊ viſcoſitatis z odoꝛis
ſapoꝛiſq; hoꝛribilitas quà habuerũt:ab eis excludit
Q fi vẽti puluerem ecl aerem clariſſimũ ⁊ ficciffimü
ꝑotauerint:melius eft cp fi turbidus tit ⁊ humidus.
€ Diuerſitas crgo piſcium pꝛo artíficio coctionis
multifariam diuidit᷑:aut enim affi comeduntur: aut
cum oleo frixi:aut cocti cum oleo ⁊ aqua ⁊ cõdimen
tis:aut fola aqua elixi.Aſſi quidẽ ct cum oleo frixi mi
noꝛis funt humiditatis 7 vífcofitatiszvnde non funt
vẽtrium humectatiui:quia ourío:es ad oígcrendum
vtpote ftomacburm grauantes:aſſi tamen frícis funt
laudabilio:es:quía frixi quíddam babent viſcoſita⸗
tía ppter oleum. Piſces autem cum aqua oleo poi
rís ancto ⁊ fimilibus pꝛeparati: funt ceteris digeſti
bílío:es ⁊ ventríum folutiut. Cum aceto cocti erunt
refrigeratiui: mínus tamen bumectatíui. hui vcro
cum aqua fola elícatur: funtomnibus laudabílíozes
quoniam eoꝛum vifcofiratem aqua: ín qua fuerant
cocti abſtulit:pꝛecipue fi manducentur cum oleo ob
mogaro:menta:apio:ruta:carui:pipere:ʒinʒibere:et
filibus.€| Cancros ⁊ omncs pifces habentes con⸗
chas:teſtatur Gal. folubiles effe ꝓpter ſalſitatem:
ꝛumq; acumen:pꝛoinde ſtomacho funt nociui: ma
xime ſue neruoſitati.
¶ Super? determĩauit yfaac de nutrimẽto ſumpto a ter
renafcentib? greſſibilibꝰ volatilibꝰ z eoꝝ fuperfluitatibus
bícaütabanimalibus aquaticis:⁊ diuidit ín phemũ c tra
ctatü. Tractatus bic incipit:Micamꝰ ergo natura. &[ uc
ntur pꝛimo oe fitu huius capituli. Superius ín piíma
cula buíus libꝛi diuiſit aialia: q: queda ambulantía: quedã
volatilía: quedã reptilia, (£ ü ergo octerminauít oc ambu⸗
lantibus ⁊ volatilibus:hic deberet oetermínare poft (lla oe
reptilibus, Si oícaf ꝙ folii octerminat oc íllís atalibus que
cadunt ín vía nutrimenti refpectu nature pumane: ideo oc
bie nó oetermínat, Ged vídet qreptilía cadátin vía nutri
mentibois.SaLoicit ꝙ nutritio eft perfecta affimiüatio nu
cum nutrito:fed hmõi aialía bBt maioꝛẽ fimílitudi»
nem cum bomine d berbe 7 tetrenafcentía quía viuit: fed
terrenafcétía cadunt ín vía nutrimenti: igit a fo:tiozi rone
et reptilía. item fo:tío: eft oíseftio in boic in volatilib?
aquaticis:ficut anatibus:anferibus:aruib?c bmói:fs repti
lia funt nutrimentum refpectu illoz:igi£ 3RBdeo q non ca
fs pꝛimꝰ calozintra ⁊ humidus eft ĩ piſcibꝰ. Sid. alió dicẽcũ
cp duplex eft diſcraſia:ſcʒ naturalis t innaturalis. Diſcraſia
lapſa naturalis nõ melius degit in loco oppoſito nec regio⸗
nenec cõplexione ſicut obijcitur.Sed lapſa innaturalis me
lius fe habet in oppofito, Vel dicendum ꝙ quantum efter
parte complexionis melius degerent ín locooppofito ; tr
er partealiarü códitionum que dicte (unt: ficut (ue compo
fitionís ⁊ aliarum melius fe habẽt piſces in aqua. (| uc
ritur cuíus complerionís fint pífces: videtur cp fint calidi:
qꝛ dicit p q cõtinens imutar contentum ad fuam
crafimzfed aqua eft oulas aurfalía ín qua connnéturz igit
funt — faac ít — — — fapo:
firmat complerioné 7 complerio fpeciem:íed bi ſapoꝛes at»
teftant calidítati: igi£. Itẽ dicit pbilarerus ꝙ calidü ẽ faci»
le mobile:fed pifces funt facile mobiles:igit funt calidi. ^i
cit ctiá Ariſto.ꝙ pifces oum doꝛmiũt mouent caudas:igit᷑.
Item vt oicit &irífto. natura eft fagarzcutus fagacitaris no
eft finís:que ín nullo ocficit:nec errare ↄtingit:vnũquodq;
ínloco ꝓpꝛio oꝛdinauit:vt melius regerct eius coplerio:fis
cut pats.pofuit em cerebzü oirecte fupza cox: vt coꝛdis calidi
tas [nad frigiditate cerebꝛi — «cius frigiditas p
caliditatẽ coꝛdis: fed natura pifces o:dinauit eſſe in aqua q
cft elementum frigidum:vt cozum calidítas temperaretur
ergo funt calidi. "3n Zꝛium eft aucto: ⁊ ceterí auctozes dicẽ
tcs effe frigi. t humi. Item Ariſto.xviij.de aĩaubus dicit q
t ug
Ziber
hadere ſanguinem eſt cauſa caloꝛis: ſed piſces parum ha⸗
bent oc fanguine: ergo parum oc caloꝛe:igitur in eis eft ca»
lo: paucus, Sed oiar pbus quarto metheoꝛoꝛũ q paruus
cale: frigiditati atteftarur: igitur. Stem ficut dicit Bat.et
vfaacin dietis vniuerſalibus:ſapoꝛ firmar fuam fpeciem et
cõplexionẽ: fed pífces funt infipidi:funt ern aquofi ſapoꝛis
vt dicit pus: fed infipidítas atteftatur frigiditati: igitur,
Ad bocoicendum qp funt frígidi ⁊ humidi:vt oícit SRafisc
Yſaac etalij, Et caufa eſt:quia funt ín clemento frigido: et
in co:um corpofitíone dominantur elementa frigida: ex
nutrimento frigido nutriuntur: ⁊ babent paucitatem fan»
guinis: funt virtutís ocbilís.Zld argumentum oícendum
cp aqua oulcis eft calida c falfa fimiliter: fed boc non pꝛo⸗
uenitratione fue effentie ⁊ (ubftantie:fed er parte parium
aerearum ín dulci:⁊ terreftríum aduftarü ín falfa admixta⸗
rum cum partibus aquets ; fed ex parte talíum parríum
admirtarum non fitnutrítio: quía funt ín pauca quantita⸗
tc refpectu aquearum:ideo pite, p:omaiozí parte a ſubſtã
tia aque nutriuntur que eft frígida c bumida: c ſunt conti⸗
nen8:igit pifces funt frigidi c bumidi:ideo continens dul⸗
«cdi, aut (alP, ratíoncfue paucitatis non poteft impzimere
fuam crafim contento. Zid alíud oícendum ꝙ pifces fünt fas
cile mobiles per naturam alienam: falicet aque: c non per
naturam pꝛopꝛiam. Vel dicendum ꝙ illud quod eft facile
mobile ratione complexionis cft calidum: fed ratione cõpo
ſitionis z membzozum oꝛdinationis non opo:tet ꝙ ſit cali
da, 3d alíud nota ꝙ pbus quãdo dixit illam pxopofirionem
loquitur in mino: mundo «non in matos: et pifces conti⸗
nẽtur in maio:ꝛi. ¶ Queritur qui pítces finr cãlidioꝛes aut
marini aut fluuiales: videtur ꝙ marini:quia aqua marina
eft calidioꝛ uuiali:igitutr. Item fm Ziriftotelem : babere
fanguimem eft caufa caliditatis; fed marini plus babent oe
fanguine fluuialcs:igit. fld oppofitum:ficut dicit yfaac
animalia calidioꝛi nutrimento nutrita fünt calídioza: fed
fluuíales funt huiuſmodi: quía herbis ⁊ flo:ibus quarum
quedam (unt calde, Sed pifces marini nutriuntur paruts
pifcibus: qui (ant omnes pblegmatici "Jtem fm pbilaretà
calidi ẽ facile mobile:fs fluuíales funt mobilioꝛes marinis
igitur. Dicẽdum ꝙ manini funtcalidiozes quantum eft ex
parte continentis c ſanguinis:⁊ bac vía proceduntouo pzí
ima argumenta, Sed quantum eft ex parte motus ⁊ nutri»
menti fluuíales fant calídio:es, Sed oícendum ſimplici⸗
ter marínos effe calidioꝛes fluuialibus: be ením conditios
nes fcilícetlocus ⁊ ſanguinis multitudo plus faciuntad ca»
lozem d? motus c nutrimentum. Vel oícendum ꝙ cz parte
complerionís radicalis marini ſunt calidioꝛes: fed et parte
fluentis fi uuíales:quontam complexio variatur fm varía»
nonem nutrimenti: et quía fluuiales calídiozi nutrimento
nutriunturzigitur. Vel dicendum ꝙ fluuiales:quia facilius
mouentur ratione fübtilítatís aque:⁊ maríni tardius:quía
us marte plusrefifit motui eoꝝ d aqua dulcis ¶ (Que
rit vtrum pifces fint boni nutrimenti: vídetur cp fic: quía.
dicit auctoꝛ ifte cp compoſitio plus attendítur ín nutrimen⸗
to dp aliquid aliud: fed quod eft bone compofitionis et
rare: et quod dito digeritur:boni eft nutrimenti: fed pifces
funt huiuſmodi:igitur. Item otdt aucto: ifte mafeulum me
liozem efle femelta:eo qp eftmundío: ea:fed pífces ínter ce
tera animalia funt mundíoza: quia funtín elemento magis
mundo ⁊ abfterfiuo: tbocfignificauit Ariftoteles bícensz
q piſcibus natura non oedit epidimtam: ficuc altjs anima:
libus in aerc ⁊ terra babítantibus: quía aqua mundío: eft
igitur. 3n contrarium eft rafis dicẽs «p pífces paris nutriüt
Etiam ifte aucto: dicit ꝙ parum nutriunt: cito conuertun
tur in putredinem: omne tale non eft boni nütrimenti:igí
tur. ¶ Tücqrít quí melioꝛes aut fluuíales aut marini:z vi
detur cp fluuiales:quoniam nutrimentum quanto oulcius
tanto melius fm £onftantinum: omne tale quod nutrít
inquantum oulce nutrit : fed fluníales fant oulcio:s fm
APbilarctut: quía cotínens immutat contentum ad fuam
erafim: íaítur. Itẽ ficut oicit pbüofopbus: idem tépus cft
cóueniens hominibus ⁊ pífabus; fed tcpus pluutofum eft
conueniens bominibus : quía pluuía eft calida c pumída:
ergo et pífabus : quía oulcis: cum fit calida et umida ;
igitur. In contrarium cft iftc aucto; dicẽs qp rapaces piſces
funt melíozes: fcd marini funt buiufmodi refpectu ſiuuia
liumzigi£. Itẽ aucto: ifte cómendat piſces fquamofos; feq
marini funt magis fquamofi d fluuiales; (git &L 93d prima
quefitum oicendum ꝙ in numtionc ono atrenduntur; fcil,
cctnutriens c nutntii. A parte nutrientís ad boc ꝙ bene
nutriatrequirit ꝙ fic in coplerione temperatum ⁊ compo;
fitionis mediocris:dicit enim Ariſtoteles qp metalla nó nu⸗
tríunt; quía funt nimis oure compofitionis: nec quod eft
nimis molle nutrit. tem requiritur mundicies:quía igi;
tur ífta tria in pifcibus fe babent peroppofitum: Quia noa
funt temperat in complerione cum fint frígidi c bumidí,
"item non füntcompoftitionis mediocris; fed funt mollis
cito ín putredinem conuertibilis. Jtem faut immundi g»is
at cnim Bał.ꝙ frigiditas eft caufa immundiciei: quta fri;
gidíras claudi pozos: ⁊ ficfüperfluírates intra coꝛpus reti
nentur:pzopter quod cozpoza immundioꝛa reddütur, Sed
er partenutriti videamus fi compctant:quáa quando có
plerío bumana calidioꝛ eft folíto ⁊ oebíto: ⁊ refrigeratur p
affumptionem pifcíum, Item quandoqs virtus eft oebilis:
⁊ indiget abís leuibus digeri: c mollibus:huiuſmodi tunt
piſces: ficer partc nutrín quandoq; poffent competere ín
nutritiõe.Aliter dicendum:quod in idem redit: qꝛ bumana
complerío cito ⁊ oc facili caufa vergít fc ad caliditatem: c
ídco pifces ad p:eferuationem illius verfionis competunt, -
Vel oícendum fm 3Rafim:;q pifces non funt bont nutri;
mentí:quía ficut dicit:habent fanguinem aquofüm genera
re:talís autem fanguis noa bene nutrit:igitur.Ad pꝛimum
dicitur ꝙ aliud requiritur d» fubftantie fubtiliras: fcilicet
ies fuarum carnium:⁊ temperamentum ín comple»
rionc:bocnon cft ín piſcibus. Vel dicẽdum ꝙ quelibet rari
tasnon facit abbonam nutritionem.Eſt enim quedam cau
fata a caloze t foꝛti virtute faluís altjs conditionibus: t bec
bene nutrit, ££ft autem alía que ídem eft qp mollicies ficut
ín pífíabus: 7 talis nonbenenutrit. 21d alíud oicendum ꝙ
quía cito in fübftantiam cõuertitur: ídeo timetur de putre
factione, £d aliud oícendum ꝙ non funt mundi: íntra: licet
ertra: fed ex parte partíum exterioꝛum non cedunt nutri
mento, £t ad Ziríftotelem oícendum ꝙ aqua eft mundifi
catíua extra; fed non intra: ímmo augmentatíua ſoꝛdiciei
pꝛopter poꝛoꝛum claufionem: et fic per accidens.ad aliud
patct folutio.€] Zid aliud quefitii oícítur cp marini funt
meliozes : tum quia mundio:es : tum quía magis ín fans
guine abundantztum quía durioꝛis carnís: quoniam per
collifionem fuarum carniũ: cum fuis fquamis ouris melío
rantur: ficut fluuiales : cum lapidibus collídentes .ctfic
fimpliciter marini fnt meliozes:fed per accídens fluuíales
funt melíozes: quia ín flumine feo nt: maríni autem
pꝛopter aque falfedinem triftantur: et fic er partc accidens
tíum anime fluuiales funt melíozes. Ad aliud ꝙ habitan⸗
tes ín aqua falfa non nutriütur ea: fed oulci, ende vtroꝛũq;
cft idem nutrímentum: fcilicet fiunialium et marinoꝛum.
¶ Quentur vtrum pifces babitantes ín aqua falfa fint (al
ft: videtur qp fic: quia continens immutat contentum ad
fuamcraftm:igitur. Stem Ariſtoteles ín libꝛo oe plantís of
at q fi plante fuerint nate ín terra falfa erunt falfe: ec poc
innuit yfaacoicens quafdá berbas oulces 7 quafdam ama
ras. RE p:opter naturam terre iniqua crefcunr; igitur
a fimili pifces tC. "Jtem yfaac ponit ín animalibus diuerſi⸗
tatem penes oiuerfitatem toci:ficut ín filuaticie z domeſti⸗
cis dicẽs illa calídío:a vel alternis fapozís dp alia: igitur a fi
mili oe piſcibus. tem oicit aucto: ífte cp pifces lutoñ acqui
runt fapo:em a luto: ergo marini a mari : ⁊ fic crunt faift.
¶ Queritur vtrum pifces competant feb:icitantibus:vi
detur qp fic:q: oícit IDippo. q bumide biete cC. tem dicit
fDaLn tegni.ꝙ omnís cura fit per contraríum:icit. Stem
dicit aucto: ín eftate ⁊ etateiuuene c complertone cboleri?
ca pífces copetere vt refrígerent cóplerioné calidá: igitur.
Sed in cótraríü arguit; gó magie timetur in fcbzíb? eft pu
Dietarumparticularum. Fo.cxlix.
trefactio:ſed piſces cito putrefiuntzigítur non competũt in
feb.putridis. Stem vt dicit Kaſis: pifces non cópetunt ybi
ftomacbus eft immũdus: fcd in fe.itomacbue eft imüdus:
igitur.Ad pzimum qu«fitus dicendũ fm Ariſtotelẽ ꝙ nonz
unmo oulceszq: non nutriunt ex partibus illis perquarus
naturã cftín mari falfedo:fed ex partíbus aquofis nutriun⸗
tur:que oulces vcl admínus infipíde ofcuntur: attrabunt
em dulcedinẽ ab ipfa aqua er qua nutriuntur. goulcedínc.i,
artes dulces aque:ficut calo; celeftis agens in aquam fal»
am attrabit partes oulccs fubtiles: ⁊ ex rcfiduo fit fal. fic
calo: naturalis pifaum attrabít partes oulces:er quib? nu
tríuntur, 2d primum dicendum qp licet continens conten?
tum immutet ad fuam erafim : non pzopter bocad fuum
fapo:em: non ením eft ídem complerio etfapo:, $ed boc
tubil eft quía f3poz firmat fpeciem et complerionem: ficut
dicit yfaac ín dietis vniuerfalibus. €lnde oícendum ꝙ
pifces contincutur 3 falfcdine quantumad partes exteri
o:cs:ctnon ínteriozes: fed interioꝛes ab aqua oulci contio
nentur:et tales parte interiozes caduntín nutrimentum,
Vel oícendum qp continens agit in contentum $m qagit
in illud:⁊ quia aqua marís agit in pifces nutriendo quoad
fuas partcs aquofas oulces:ígitur, 2d aliud oícendum qp
non eft fimile de plantis que attrabune nutrimentũ fine oi
fcretione:c be pifcibus quí cum oífcretione. Item nutrime
tum piſcium eft aqua dulcis:⁊ plantarũ eft mírti. 2d aliud
oicendum ꝙ non cft fimíle:q: pifces lutofi babent luti fapo
rem per comquinatione:c non per incoꝛpoꝛationẽ. Item oí
cendum cp coꝛum nutrimentũ eft fetidũ: c non ficoe marte
nís. &loicendum ꝙ lutofi aliud nutrimentü non babentz
ideo non poffunt vti electíone ficut maríni, td alid queñ
tum dicendũ ꝙ pifces fimpliciter non competüt imfeb. am
timctur de putrefactione:fi auteʒ plus de inala cóplerione
calída:t ficca tímeretur:tunc poffent cõpetere. Sd aliud oi
cendum ꝙ humide diete zc. vcrum eſt dũmodo non fint ti
moꝛoſe de parrefactióe: fic loquitur IPíppo.zld aliud veri
cft oum non includat timoꝛẽ ficut pífces; nam poflunt alia
contraria adminiſtrari non timozofa, Ad aliud oicendus eft
q'non eft fimile oc eſtate:regione:⁊ cõplexione:quoniaʒ in
illis ton tínctur putredo: fcd in feb.timetur nimium: ideo
¶ Qucriturqui pífces fint melíozes: auta mari exeuntes
t àquas dulces ingredientes : aut ecóuerfo : fed videtur qp
econuerſo:q; motus oenominatur a termíno ad quem € nó
a quo:fed marini funt fluuialibus melío:es: ígitur ad mare
tranfeuntes erunt melioꝛes. In contrarium eft aucto: of
cens ꝙ a mari ínaquas oulces tranfeuntes funt melío:es,
erítur quare pífces non babent offa. "tem querío
tur quare pifces aque oulcis babet multas fquamas c mol
lcs: mariní paucae c ouras. Item ficut vult yfaac: pífces
babent fitim inducere: quentur per quam viam : videtur
«p non : quía fitís cft appetitus calídi et ſicci: piſces funt
frigidi ⁊ humidi: ergovalent contrafitím ⁊ eam non indue
cunt. "Stem dicit ꝙ caueant itínerantes ne pifces comc
dant:querírur caufa Querítur cum oícat 3Rafis q aqua.
piſcium valet contra ſitim:queritur quomodo. s£t videtur
e —— AL Os 3 quibus occidítur non valent contrafi?
tim:igitur.¶ Queritur qualiter aqua pifcíüvaletcotra (ca
biem ficut ponit raf. ceteri pꝛactic. GT itur quare pi
fces fquamofi boní funt: aues $o plumofe non T uerit
Qm arbozes rare cõpoñtionis ocficíant folijs « dure copo»
—— abundent: quare eſt: ⁊ ecõuerſo oe pifcibus refpeo
Eid Qquamari. (T Queritur quarc pil z fquame plusabun
tin doꝛſo d in ventre «T Queritur per quam viam cae
put fit fapozofum fm flum verfum, S auda regit: medium
— — Cft ſapoꝛoſum. CAd pꝛimũ dicenaũ q marini
dulces tranfeuntes aquas funt melíozes.Glna caufa eftz
Quia vnumquodq; fequitur bonitate radicalis complerio?
ni$:C q: nati ín marí radicalíter funt cõplexionis t compofi
tionis melioris: fic uuiales fimiliter fuam radicalem có»
pleríoné retinent. Alia caufa eftzo: tales ad oulces tranſeũ⸗
tes delectantur:⁊ ad mare tranfetmtes tr
—— TC fr tes triſtantur. Alia cau
fa:q: marini viuunt melíug in aquis oulcibus cum dominẽ
tur füpzapifces fiuuíales;;c econtra eft oc ftuuialibus dum
mare intrantzQ: comedunt cc. gd alind oe termíno ad qué
boceftverum quantü ad complementü morus: quantum
€ft cx parte eíus:fed non pzopter boc resa motu denomi⸗
natur talis vcl talis. Vel oicendü p ft fcruarent vel baberet
eaſdẽ conditiones:ſicut manni qp non vituperarétur aliun⸗
de:⁊ ꝙ equalis eſet bonitas invtriſq;:ſed nó funt cedé con
ditiones in vtrifqg vt vifum eft. fid aliud dicendũ ꝙ pifces
non indígent offibue ad ſuſtentandũ:quia abaqua fuftens
tanturzz q: vnũquodq; membꝛũ creatum eft pꝛopter fines:
igitur. Allia caufa:q: ofía funt er matería melancbolica quc
nonabundatin piſcibus.Alia caufa eft ꝙ babent aliquid lo
co ofíium:vel dicendũ qp babentofía. Ad aliud dubiũ dicen
dum c caufa eſt:quia fquama ozítur cx fuperfüatate: et in
illis multe (unt fuperfluttates bum idezvifcofezmarini vero
babent paucas:quía míno:es: t babent duras:q ab aqua
falíta índurantur. Ite⸗ q: babent cames dutas:ideo illa ſu
uítas que per carnem tranfit eft ſubtilio ⁊ ficdo:: igi»
tur. Ad aliud dicendũ q fitim inducitzq: dito conuertuntur
ín bumozes calidos qui babent fitím inducere: t ficper ac»
cidens fitím inducunt.Et fi arguatur ꝙ funt frigidi humi
dí:ídeo cc. Rñ.ꝙ quantü cft cx parte cóplerionis fitim no
inducuntzfed cr parte cópofitionis c fubftantie cito in bu»
moꝛes cbolerícos conuertunt Sed aqua eoꝛum eft mundi
ticatiua:⁊ humoꝛũ euacuatiua:qm ftomacbi ⁊ inteftino:us
pungitiua:⁊ fic expellit bumozes ſitim inducẽtes:igitur pa
tct ad aliud fequens oubíum folutio. ft bocfit ratione fal
ſedinis quam babet aqua:⁊ ratione cuiuſdam bumídiratis
etiſtentis in poꝛoſitatibus carnium pifdus: que humiditas
acuta ibi manens per modũ repudij:que ratione fui acumi
nís cum aqua ín qua becoquunt pífces beriuata euacuat c
fiuere facit humoꝛes.Ad aliud dicendũ ꝙ valet 5tra ſcabiẽ
abftergendo ⁊ mundificando: ft ex ea lauentur fcabíioft, Ad
aliud iam patuit folutio:qz fuperfluitates ad fquamas dele
gantur ⁊ inde redduntur cames mũdioꝛes.Sed aues funt
plumcfezq: narura oꝛdinauit ad volandá: t q: aues peccir
per ſiccitatem ? per cozum volatü magis oeficcantur: ideo
deterioꝛãtur.Ad aliud refpon.a: nutrimenti eoꝛuʒ ín aliud
conuertizur:ficut ín frucrus, Sed qꝛ cópofttionis oure nu»
trímentiü non tranfit ín fructus:qꝛ non abundant ín fructi⸗
bus ficut rare arbozeszideo tranfit ín multitudinem folioo
rum. ed piſces rare wi —— abundant in fuper
fluítatibus:nec cft aliud in quod poflint tráfire nifi in ſqua
mas:zideo babent multitudine fquamari. Sed pifces oure
compofitionis non tri abundant in fi 1 :ideo
nec totbabent fquamas. £d alíud oícendum ꝙ pilus sene
ratur ex materia ſubtili:ideſt ex fumo fuüperafcendente: et
qꝛ doꝛſum eft pars ſuperioꝛ:ideo. Sed ín ventrenon quo»
niam ibí vícct oígeftio que percalidum et humiduʒ viaet z
vnde pars illa in qua oígeftio viget: eft multum camofa et
bumída: quía ín loco bumido nimis:non bene creſcunt pí
li: nec fquamezficutnec grana im terra nimis mollizideozc.
Ad altud:caufá eft quontam in offibus multa abundar que
repudíant: (tud quodeft fubtile 3ereus remanens ín conca
nítaribus capítis : conuertitur in fubftantia pinguem que
fapída eft. £auda fana eft: quía munda ratione motus con
tinui.Medium autetn nutrit: co ꝙ abundat in fubftantia ⁊
fubftantia nutrit.
coꝛpoꝛibus humanis: nec augmentum: nifi compos
fira cum varijs cibarijs fuerit compotitis fecundo
ty
Liber
de cõpoſitione quattnoꝛ elementoꝛũ. Aqua erri quía
frigida cft ⁊ humida naturaliter ⁊ eſſentialiter:⁊ nó
ad aliaꝝ rerũ cõparationẽ:neceſſario nulli oat nutri
mentũ calide ⁊ tice cópleriói: q: cõtraria cft repu
gunat oĩbus calídis « ſiccis naturalírer; q9 cũ ita tit:
neceſſe eft ín eís operetur nibil: niſi fm q9 operatur
contrarii contrarío:7 actio cuiuſſibet cotrarij nó cft
rci ibi cótrarie augmétatiua vel nutritiua:ſed repu
ais ⁊ deſtructiua:ſicut vídemus aquã igni refi
ſtere. albedinẽ nigredini. aqua erri ignem extinguit:
ignis vᷣo aquã calefacit. ſimiliter albedo vult albam
reddere nigredinẽ:⁊ nigredo nigreſcere albedinem:
nõ ꝙ comifcentur: fcd potius inimicãdovnũ minuit
alterũ. Palã eft crgo aquã nullum oarc nutrimentũ
coꝛpoꝛibus. ꝛeterea dicimus aquã eſſe ſimplicem:
⁊ coꝛpoꝛa noftra cõpoſita:⁊ ſimplex non operatur ín
cõpoſito ficut compoſituʒ in compoſitũ.ſimplex cm̃
cõpoſito diſſimile:compoſitũ cõpoſito fimile; cõpoſi
tum fuus ſimile ceſcere facit:ſimplex autem ecõuer⸗
fo facit illud deceſcere. Nutrimentũ nibil aliud cft
q cibi aſſimilatio in coꝛpoꝛibus edentiũ:qꝛ fimile eft
poteſtate:ſed aqua mon eft nutribilís : qꝛ neqs pote⸗
ſtatiue:neq; accidentalírer cft ſimilis caloꝛi ⁊ ticcita
ti noftri coꝛpis C» fi repbendcrínr noe ſophiſte dicẽ
tes:Si aqua eft ficut diriſti:q̃ neceſſitas fuítvt aqua
oaretur nature humane:cum nos videmꝰ alía aialía
nullo mõ poffe regínifi raríffime abfqs aqua. Quibꝰ
refpondendá eft:aque neccffitas ouobus modis fit.
Ano qꝛ poꝛtat cibum per totum coꝛpus di fui fubti^
litate c liquoꝛe:diſſoluit autem ⁊ attenuat cibum vc
poſſitvenas penetrare t ceteras vías coꝛpoꝛis. Alio
modo:q: cum frígiditate ⁊ faí bumectaríone rcfríge
Fat « extinguit calozis extranei naturalís acumen: c
firím ab co gencratà mítígat ppter contraríctaten
quam vtraq; babent: oíffoluit fom círca co: accu⸗
malatum:qrri confo:tat naturã ín actione fia: fcd ti
fi inuenerit fozté caloꝛis qualítaté adeo vt nequeat
ei repugnare:mutatur ín tpfum patíendo:ficut víde
mus ín exterioꝛibus aqua tn ígné tranfirc: mutatur
Citi in igncam matura p fui ſubtilitate:vnde ígnís có
fo:tatur z augmentatur. Cfi nos opostet:fi puídea 7
mus vt bec infirmo tribuak: ingeniare íllà: admiſcẽ⸗
do ci videlʒ rem groſſam:⁊ eã grauanté: que fit ín fe
cunda cõplexione cópofita:ficur pſiliũ: panís lotus;
⁊ ſimilia:vt fiat aroffio: ⁊ grauioꝛ: neqs calo: obc^
díat extraneo:ſed p eam ectinguatur fitís ab eo ge⸗
ncrata:7 calo: mítigef. ¶ 7 andabílís aqua ouo ín
fc contínet;enü eft cc fui effentía:aliud cft er fui cur⸗
fus oꝛigine. Er fut effentía:daritas z oumídiras nul
lum babens colorẽ nec ſapoꝛẽ necodoxé nec fetoc5:
q: colo: fapoz:z odo: fignificit quattuo: cõpoſitio⸗
nce qualitatũ ab actione nature cõpoñtas in coꝛpo⸗
ribus. 3n fecunda cópofitioneoe bumiditate z fi^
giditate. Non ergo oebet babere faposé: colozem:
neq; odoꝛem: ꝙ ſi *ec babeat ſignificat alias rem ín
ca cffe adunatã. Si 9o babuerit coloxem:ncccffe cft
vt fit albus:clariſſimus:⁊ nírídus:bic cii ocmóftrat
aquam effe dariſſimo z tenuiffimo aerc cõmirtam.
Si vcro babeat fapoiéneceffe eft vt fir acceptabi⸗
lis:cõmunis ⁊ facilis ſenſui.Q (i odoꝛem babeat:ne
ceſſe eft vt fit odoꝛifera:omni carẽs putredine ⁊ ara
uitate.Qucecunq; aqua talis eſt:bonum babet ſapo
rem:venarum erír penetratiua:⁊ ciboꝛuʒ poꝛtatiua:
⁊ nullam auget ventoſitatẽ: rugitum el gauitatẽ.
figo fuí curſus neceſſe vt fit, contra oꝛientem ali
quantulos feptemtrionali pertinens plage vt ſeptẽ⸗
tríonalís ⁊ o:ícntalis ventus eam perfler. Fluxus
ciue neceffe eft et (it ficus ct velor currens fuper la;
pidem paruum:z arenas daríffimas:nullam babis
immnandícia:ant curfus fuper cretam fapída nimiſq;
mundã:coloꝛq; rube? ant niger:buiuſmodi em̃ aqua
fubtilis cft z lcuís:que poſita ad ignem fen folem ci
tiſſime —— $ofiad acrẽ —
ter refrigeratur:qꝛ citiſſima eius mutatio i
tate in — eſt ſignificans leuitatẽ:nec oſtẽ⸗
dens illam quippiã terreſtre habere.Sed omnibus
autẽ aquis pluuialis eft electioꝛ:que vicine ab aerís
ſummitate cecidit:munda ramen fi fuerit ab om̃i pu
tredine:⁊ ponatur ín ciſterna optime lota: talis enís
aqua minus ceteris bumída: quídd3 ftipticiratís
babet; ende non nocet ftomacbo:fed potins eum có
fo:tat. Poſt bác comendamus aquam flumínis ma
gnilongea ciuitate remoti:cuius líquoz eft claríffi
mus:ſuper arenas nítídae vcl lapides currens; ta/
men melíus fi fluit fuper lapides qp fuper arenas: la
pídes erii illidunt aquam:ctufqs groſſiciẽ attentant.
Que 9o fuper arenas fluit nitidas:melioꝛ qp plunía
lis ín cifterna longo moꝛans tẽpoꝛe:OMoꝛans aqua
ín cífternazmalam fufcipit qualitate a fumoſitate ter
re. Pꝛeterea eft fontína in quadam bonitate:q̃ fiuit
et parte oꝛientis vel ſeptẽtrionis: melioꝛ etíam fi ec
oꝛiente d feptemtríonefiuat : ficut Pip.⁊ Gal. at
teſtantur. Plaga ínquít oꝛientalis ca. fic. ot ma⸗
nc ibi ozítur ſol:qͥ eft ca aeré extenuandi:⁊ fumũ mũ
dificandi:atq; grofficíe ín modíco tẽpoꝛis ſubtilian⸗
di.Sed volentes aqua pbare d fit grauis aut lenis
líncos tenucs accipiant pannos cvererce cofqs me⸗
dios oinidant equalíter z madefacíant eos ouabus
aquis diuerſis:deinde vrríqs panní cqualíter aquís
expꝛeſſis: vno loco fuf t codem tempo:c
qui 9o pꝛimus erít ſiccus:aquam in qua ídes miffus
fuerat:ſciant effe leuíozem ⁊ tenuíozem. Scd ramen
fi volunt clarificare aquam ⁊ mundificare propter
cbolerícos ⁊ iuuenes cererofqs calídas naturas ba/
berites:accipíant eam cum puluere boli z chimolee:
fpodij ⁊ ſimiliũ.ſic decet puríficari.lPumídas No n3
turas babentibus oonctur cii amygdalís amaris ct
offibus criſomilloꝛũ z alumine mítta. 7 emperaram
vero naturam babentibus oonctur cum amygdalis
oulcibus ⁊ tritici farina. £v fi neceffe eft et aqua po
cctur frígidiffima ant turbida:opoꝛtet eam miſceri
vino albo:fincero:acerbo z clariſſimo:quod fi negle
ctum fuerit ín ftomacbo conuertetur : ftomacboqs
oefectionem tribuit: cum ftomacbus ocficit: ma⸗
los bumo:es recípít ad eos fluentcs:ficut vídemus
affiduc. ieiunium ferentes ín vírtute ocficcre: fto?
macho pcr ieiunium calcfacto . Quod fi bcc aqua
mifceatur cum fupsadicro vino: fict tenuis et dige⸗
Dietarumparticularium.
ſtiua:⁊ malos humoꝛes diſſoluit ad ſſomachũ ventu
ros:ftortacbus citi confoꝛtat ⁊ adiuuat ad cxpellen⸗
dur malos humoꝛes cum egeſtiõe. Poꝛro aqua fri
gidiſſima plurima eit neruoꝛũ pectoꝛis inteſtinoꝛum
percuſſiua:generatq; doloꝛẽ ín ventre c ſtricturã in
pectoꝛe z omníbus inftrumctitie fpiritus; c crepatu
ram ín ſuisvenis. Quam qui affücte biberit:incidet
ſpaſmũ:⁊ membꝛoꝛũ doꝛmitationẽ patictur « theta⸗
num atq, epilepſiã: vnde opoꝛtet er cum ſupꝛadicto
miſceatur vino vt tẽperetur. Neceſſe eſt ergo omni⸗
bue naturalr vel accidẽtalrx bumídas naturas habẽ
tibus cauere aquã.ꝙ ſi aliud non poffunt; mifceant
eam cum aliquanto maſtice: ⁊ coquatur ca quouſq;
ad tertiam vel dimidiã partem redicrit. Rurſus de⸗
cet omnes cauere aquam ſalſuginẽ vel nitroſitatem
habentẽ:talis cfr aqua coꝛpoꝛa calefacit ⁊ deſiccat:
ventrema accidentaliter conſtipat:eius citt actio in
initio diſſoluit bumoꝛes groffos:c pungit inteſtina:
vnde fit ſolutio ventrium. In finc vᷣo dumectationẽ
ventris conſtipat:eiq; refiftit nc per ſeceſſum excat:
fit ergo cauſa conſtipandi ventris accidentaliter.
€ Deniue.
non eft aliud:niſi aqua pꝛe nimia frigidita
——— — —
s r:ficcitas auté palam eftjp fua intenſa frí
Gíditate.3fs:oide oibus coꝛpoꝛis Cá nocet:⁊ dẽ⸗
tibus: marime ſenibus ppter defectionẽ füozum ner
uoꝛum:percutit err ſtomachũ eoꝛum: pectus ⁊ om̃ia
viſcera:generat in ſpiritus inſtrumentis angnttiam:
ſpaſmũ paralyſim.⁊ oia bcc ín ſenibꝰ cito funt appa
rentia. Sisueris yo z iuuenibꝰnon cito ralía euenit
p:o naturali comm caloꝛe frigiditati repugnãte:ſed
tamen fi ca aſſueſcant:nocet cis: peipue nerui coz in
hanc incidunt paffioncs: oe qua nullo modo poffimt
euadere. 3dcirco affücfcentíbus ea opoꝛtet medica
fuccarrere cum balneo:⁊ poſtqᷓ ſudauerint:cum vre
leon:ſanſuceleon:anetileon: c ſimilibus vngãtur:bi⸗
bant foxtifíünum vinumvetus ⁊ clariſſimũ Aquaxᷣo
ſuper niuem refrigerata:melioꝛ eft niue:minuſq; no⸗
ciua:eſt etiam melio: ceteris que ad acrem refrigerã
tur:qꝛ non eſt mẽbꝛis vel neruis nociua.Cum auteʒ
ur aqua marina feu falfa excrceri młtos reperimꝰ:ne
cei € efto:dínem buíus aque teneamus: quc 5 otuer
fe qualitates fint ab aquís oulcibus:ramen enum ec
idem effe in eſſentia videntur. Dicimus eii qvaqua
marta nimis cft ſalſa:incidens z pungens:pꝛoinde
ventrem ſoluit:⁊ pblegmatica groffa zvífcofa munz
díficat Honunqᷓ etũ c3 potuí oamus:aut folà: aur
ci ocimelle mirxtã: aut cus fosti vino vetertaut dul
ci:t poft vctris folutione damms craffe galline ius;
folídet puncturã z afperítaté quam acumcn dz
£rerubcefecerat./*t l5 aloziotiffimus Pippo in pe
Fitororm oximaton abfolute dixiſfet eam non cffe l2
xatiuam: bene ramen eum dixiſſe faremur: q:ti quo⸗
modo cft laratiua:⁊ alia rarione põt ciíc conſti
patiua.Si enim ín initio fne actionis naturaliter fel
5s s — bumozer: pungit inteſtina vz erpellat
quos cliquaucrat: poftea vᷣo quía non ín
Ix frígidio: cft c minus aqua humida:qꝛ
S'o.cl.
uenit quod liquefaciat:deſiccat coꝛpoꝛis humidita⸗
tem:itq; caufa conſtipationis. Antiqui vᷣo pꝛccepe⸗
runt dari tus galline craſſe in fic egeſtionis:vt hu⸗
mectet ⁊ ſolidet aſperitatem quam acumẽ aque ma⸗
rine fecerat. Aalet etiam ᷣm medicina exterloꝛibus
coꝛpoꝛis:quia balneati ín ea poꝛi aperiuntur:⁊ aqua
perfoꝛans vſq; ad. interioꝛa:trabit intrinſecã ſuper⸗
fiuitarem ad exterioꝛa:moꝛſus ſcoꝛpionum ⁊ aranee
curat: que etiam iuuat doloꝛem oe phlegmate in ca
pite patientes: t grauitatem auditus: fi fumũ et
odoꝛando ſumãt:quod fünili modo facit fum? aque
fuper ignem poſite:⁊ fi dvftcre faciamus:valet con⸗
tra ſciam oepblegmate groſſo vifcofo generar ⁊
inferioꝛa inteſtina lauat ab vlceribus.
¶ Superius determinauit yſaac de dieta fumpta a cibo:
nunc auremoc fumpta a potu: qui cft res non naturalis fi»
cut cibus:et diuiditur ín ouas partes:qꝛ pꝛimo ocrerminat.
be fumptaa potu qui eft potus folus: fecundo Se tümpta a
potu qui eft potus z abus fimul:ibi, Einum boꝝũ dat ni»
trünentü.&[ Queritur vtrum aqua quam poramus fiz cie.
mentum: videtur ꝙ nonzq; ficut dicit Ariſtote. vni cuoc qs
elementi ftat naturalíter in fuo pꝛopꝛio voi; fcd aqua gua
otamus non cft ín fuo pꝛopꝛiovbi:qꝛ fiuit a mart 3d mare:
t qued cftin fuo pꝛopꝛio vbí ſtat immobiliter:igitur. S rcm
ſicut dicit pplofopbus ín lib.de generatione; c quarto qe»
tbcoxozum:eleméta funr nature ciuſcdẽ in toto in parzib?z
crgo non eft elementü. Item ficut oicit Bal. qualitates m
elementis funt vitimate:ülud crgom quo non ſunt vlima⸗
te nó eft elementũ: ſed ín aqua quà poram? nó funt vituma
re:igitur. Nam nix frigidio: eft aqua ſᷣm pbdofopbt: creo
1 aqua non funt vltimate cc. Ite⸗ ficut dicit Conſtantinꝰ⸗
ciemeatus eft fimpla pare t minima cozpozis bumani: ſed
aqua quã potamus non cft huuuſmodi:iguur.Eũ em copo
fita:fi fit dulcis er aercis partibus ⁊ aquoſis. 3n contrariũ
eft zluicen.oteens qp aqua eft vnum elemento: folu ba»
bens pꝛopꝛietatẽ vtingrediat coꝛpus bumanü cus bis quc
comeduntur:ergo aqua per Ziuicenná $m ꝙ eft in cozpoze.
humano vel ibíredpirur cft elementi. Iteʒ dicit ifte auctoz
q aqua non nutru:eo dq cft ſimplex: fed o£ coꝛpus ſimplex
eſt elementũ Pm q eftízs fub siobo lune, Item "opanni»
tius ponít aquá cfíe potum tm̃:eo ꝙ cft ſimplex: nec ponit
abum: qm omis cibus inquantũ ralis mixtus cfc igitur.
fid boc dicendum ꝙ aqua eft ſimplex co:pus: ⁊ eft corpos
fitütiz eft eementum, Sed nota ꝙ cópofitio quacrupier
eft, £ft ein quedam cópofitio ex pzimís qualitatibus: ⁊ ſic
quodlibet elementũ eft cópofitio.2llía c(t cpoñtio ez quat
tuo: elemẽtis fimul adinuicẽ mixtis:⁊ in fuis qualitarious
fractis: talis cõpoſitio eft in quolibet mixto.æEſt aut? atia
copofitio ez quattuoꝛ humoꝛibꝰ:⁊ tais eftin quolibet aĩa⸗
li. Eiſt alía cópofitio ec mẽbꝛis oꝛganicis 7 ↄſimiibꝰ:⁊ talis
eſt in aialibus nobilibꝰ:⁊ p excellentiã in boie cà fit animal
nobiliſimũ.Aqua igit᷑ eft copofita pꝛima compofizionezíed
reſpectu aliaꝝ cõpoſitionũ ett ſimplex.Sʒ iſta diſtinctio nó
attingit ſolutionẽ:qꝛ oc aqua fit queſtio vr cadit ín vii po»
ius ⁊ non cófidcrata in fe, Ideo dicamꝰꝙ ifta aqua pur ed
potam?non eft coꝛpus fimpler nec cõpoſitũ fiue mictũ:ſed
cft admittü cozpus. Vñ nota &m Ariſtote.in Qrto meteo,
q quedã funt co:pa fimplicía t pura: quedã mita : c ques
dam medía:nccfimpliciter pura:nec fimplicizer mista: tüla
oicunt admira. £lemera aũt exiſtẽtia ĩ fuis ſimplicitatibꝰ
dicunt pura t fimplici ſimpliciter.Doꝛũ autem fimpticifi
mum eft ígnís. IBullam aere admixtionẽ patit᷑:qꝛ fi ccm co
aliquid miſceat᷑:ſtatim trabit ülud oino ad ſui nazurá: cum
fint íaní materia ficut vult pbs. 213 aũt cleméta nó fic pic
quodiíbet eis admixtũ ad fuí natura trabere: et iõ cõtingꝛt
ea pati a rebus fibi admirtis: c aliquantulũ a fuis qualitati
bus repꝛimi: et ideo alia elementa poflunt effe admirta.
Sunt autc alía coꝛpoꝛa ſimpłr cr quartuo: eleinẽtis mifztaz
Liher
ſtituto:⁊ in fui natura:⁊ nó vt cft admutũ coꝛpus.Ad aliud
dicendũ qp h̊ nix fitfrigídio: aqua actualiter € effectiue:non
tamcn eſſentialiter.Et $a. intelligi oe qualítaribus eſſen
fialiter. &d alíud dicẽdũ cft ficut ad fecunda antciftud: vcl
dicendũ ꝙ elementü cft pare fimpler refpectu partis como
pofire ex quattuo: elementis:⁊ fic aqua eft fimpla: quía nó
compofita: c quodlibet elementi eft alía fimplidtas d ope
ponitur pzime cópofttioni:fc ex qualitarib?: 7 illa nó eft 1n
elementis: fed in cozpo:ibus celeftibus. ¶ Querit vtrum
in aqua fit frigiditas vltunata. Reſpon.qꝙ aqua vt eft ele⸗
mentum purü:nulli altj rei admirtü:baber frigiditate viri»
matam:⁊ ſᷣm qp eſt res naturalis veniens ad compofinone
mixti cum ale elementis. Aqua auté pꝛout eft copiis ad^
mirtum qualitaté non babet vitimatà: qm̃ illam contingit
rcpzimi p naturá rei admixte. Nec eft fimile oc ígne zaltjs
elemcnne:quoníá dicit Ariſto.ꝙ elementü ignis eft multũ
babens oc foꝛma t minime de materia: cídeo cft multus
actiuus:cum actio fit a fozma:nullam em̃ aitenus reí patit
admirtioné:qm fi alígd eí admiſceret᷑ traberet íllud ad ſuã
naturam : 3Poft ique fo acrplus babet oc fo:ma: fcd non
eft actíuus intm̃ et fibi admirtum poffit ad naturam fuam
trabcre t conuertere: idco contingit quandogs ípfum pa
ti. 2lia autcm ouo elementa:ſcʒ rerra ⁊ aqua plus babét oc
materia c mínus de foꝛma:ideo funt magis apta ad patien
dum cummateria fit paſſibilis:ideoillud quod ei admífcc£
non poflunt conuertere ín fuam naturã:⁊ cum íllud agar im
illis neceffe eft vt patíant;ídeo contingit huiuſmodi eleme
tà in ſuis qualitatibus repzimí ⁊ depꝛimi: 7 ideo non eft fie
mile de igne oc altje cleimentis: per boc patctíolutio ad
multa argumenta. IHam fupponédo admirtionem fieri i
alijs elementis:hoc modo contingit eſſe qualitares repꝛeſ⸗
fag «non vitimatas : fed fi fuman£ vt funt pura ⁊ non ad»
mixta babent qualírates fuas virímatas. ¶ Quent cum
m aqua fint oue quahtates:fcs frigidítas ⁊ humiditas:⁊ frí
s itaque eſſentialioꝛ:qm̃ aqua eft frigida perfe; qua
rc eft ꝙ frigiditas poteft amoueri t non bumídiras. tem
quent cum aqua poffit catefierí quarc igníe non poteft frí
scficri. QT Queritur per quamvíam aqua babet ignc extin
guere:⁊ quodbbet bumídü inquantá pumidi. ¶ Qucrit
Quare aque tẽpoꝛe frigido fimt calide: t tẽpoꝛe calido funt
frigide. ¶ Queritur quare aqua calida cítius ⁊ foꝛtius có»
geletur dp frigida:vt volür Ariſto.⁊ Ziuicen T ad pꝛimũ oí
atur ꝙ fri.aque per cali.ignis poteft amoueri: fed non bu»
mtditas per ficcítarem:quía calíditas eftfo:tío: actua dp fri
gíditas:c bumíditas fo:tío: paſſiua dp ficcitas:ídeo fo:tíoz
poteft aliam deſtruere ⁊ foztioz alteri refiftere, "Ham ficut
bicit Zinftoteles:actio fit per contactũ: etídeoífte qualitas
tes actiue ín fubftantia aque agunt adiniíces ⁊ foztio: alía
fugat z amouet ⁊ impꝛimit᷑ calíditas ín aqua : t ídeo eft ca
lída.Sed bumídítas aquenon amouet᷑ per ficataté (gnís:
qt humiditas eft fo:tío: paſſiua potẽs ficcitati aque refifte»
ye, Ett alia caufa; quia qualítates paffiuc funt materie
magis d actiue, f£t buius fignum cft ꝙ dicit
pfaacin vanio;g actiue qualitates oant colosem mwꝛina:⁊
paffiuc fübftanriam ⁊ materías, Sed q: facilius cft amoue⸗
rcfonnam 4 coloꝛem d fübftantiam: idco faalius eft amo;
uere frigiditate dj pumíditaté. adberet ern pumiditas mg;
tcríc ítà qp ab illa feparan non potcftzquiah fepararc£ ma;
teríanó maneretzquonía materia paffibilis dicitur:nec pio
pter aud materia oícitur. Patit autc ſua qualitate paff
13:ió tc. Cad aliud queſitũ dicendũ qp ignis magie ett fo;
malis: minime materíalie cftzaqua autem ecouerfo: ideo
fuam foxnam alijs potcft impzímere pzopter eius fortem
actione. pocínnnit Aríftoteles quarto metheoꝛoꝛũ:cum bj
atq omnía füntigni materia: ⁊ fic ín quodlibet poteft (ug
formam inducere: ſed aqua: q: eft mimme actiua: nó poteft
fuam formam igm ímpzimerezq: ignis cft agens foitiusct
to:te refiftés. ilia caufa eſt quia ín igne qualitates funt vl;
tímate:non fic o in aqua:igit᷑ ¶ id aliud oicedü qp caus
fa eft fm zDalic. quoniam ignis ⁊ aqua babent contrarieta
tcm fmfpedem : tq: vnum contrarii adueníens alteri in
fua foztifica£ actione; intenditynum alind ín fuí naturam
conuerterezídeo aqua cum fit igni cótraría: fi ín multa quá
títatc adueníarígni:íta ꝙ ci oomíneturzq: nó potcft ad fut
naturam couertere:facít qð pót: (deo extinguit ea cà non
poflit in fuam naturam conuertere. Scd fi n parua quanti
tate ei adueniret eum non extingueret:ſed potius fostífica
ret pꝛopter caufam oictam:q; contrariti foztificarur per ade
uentur fut contrari) ficut oicit pbilofopbus. ect fi obijcia⸗
turoeaqua calida que fimiliter ignem extinguit: dicenduʒ
q etfi ſit actuauter t manifeſte calidazeftrame frigida cffen
tialiter ⁊ occulte; ratione cuíus operatur per cotrarietate,
Et ñ obijciat᷑ oc vino qð effentialitercft calida: tamẽ ignẽ
extinguit:ergo ſolutio nulla:dicendũ ꝙvinũ extinguit igne
licet fit eſſentialiter cadum. Et ſic loquendo oc caliditate
effentíali etiam argues qp vinum calidus actualiter extin⸗
guit:poccft quonia invmo duplices funt partesvt ſciuiſtis
«ratione partuim aquofarü babet (gne extuiguere 7 nó ví
nofarum.3Er fi obijciatur ꝙ vinum ocnomínatur calidum a
nobiliozibus partibus:ct fic eis oebeturoperatio: ergo v
num femper agitracíone íllarum: ficaugmentabit fem
ignis calidítatem ⁊ ſiccitatẽ. Dicendũ ꝙ vinũ ponitur ca
duin ⁊ ſiccum reſpectu potus:ſiue qꝛ potus.⁊ reſpectu bu»
ius operationis que eſt potare ⁊ cibare: qꝛ potus ⁊ cibus
eſt: tamen reſpectu alterius mis non dicitur cali⸗
dut ⁊ ficcum:fed potius frigidũ ⁊ humidum.¶ Aid aliud
qð querit quare aque ⁊c.Cauſa eft q: 2u8 adueniens fuo
contranofugat illud 7 remouct fi potens fit ſupꝛa (lud: et
q: ín eftate caloz fo:tís eft; calo: folís reuerberans ſuꝑ ter/
ram:terram in fupcriozibus partibus calefaat ⁊ pozos ape
rit:zinde calo: nzturalís egreditur ⁊ interius debilitatur
et frigiditas augmentatur : etín pzofundum fugarur: per
Quas partes p:ofundas aqua tranfit que inueníens frigi
dam terram: aterrarefrígeratur frigiditate fupple actua⸗
lí. Sed in tempoꝛe oppofito oppofito modo fe babct: quos
níam post terre cuduntur: ⁊ caloznaturalíe terre ín mte»
rioubus retínc£:c ídco ín interioꝛibꝰ rerra calidío: reddit:
p:opter quod aque tranfeütes a caloꝛe terre immutanturz
⁊ (dco calefiuntzideo in hyeme fontes funt calídi 7 ín efta*
te frigidí, Alia caufa poteft affignari a parte coꝛpoꝛis bu»
mani:quoniã Ll; fit equalis frigiditatis in eſtate ⁊ in hyeme:
tamen q: co:pus ín eftatc eft calídíus dp ín byeme : idco ft
tangatur ab aqua fentiet cam magis fngidam qp fi effet tẽ⸗
peratum velfrigidũ:quoniã aqua pꝛius pcnetratín coꝛpus
in eftated ín bpeme:ficut acetü Phe infrigidat aqua ef?
fectíue:q: plus penetrat.fic aqua:q: in eftate melius ⁊ libe
rius penetrat:ídco coꝛpus plus ínfrigidat. &t cft fimile ft
applicetur calidũ ínfecundo gradu membzo calído ín quar
to iudicabit illud frigidũ: fi eodẽ modo mẽbꝛo fri.in pmo
gradu iudicabit illud calidũ:⁊ ſic diuerſitas non cft aparte
filíus caudi:ſed a parte membzi fentientis cíudicantis: fic
cft oe aqua. ¶ 2d aliudáfitii dicendũ ꝙ canfa cft fm Ari⸗
ftote.q: enum contrarium fostíficatur iurta fuum contra
rium 4 foꝛtius operaturzídeo foꝛtius cógclatur, ilia caufa
Dietarum particularium.
eft fm Auicen.quoniã aqus calida poꝛoſa cft crara plus dp
frigida: « quía frigiditas citius « fo:tius ce:pus rarusct
zofum penetrat q ourum ⁊ folidum:ideo talis aqua fm.
ícen.citíus ⁊ foꝛtius cogela£:q: frigiditas penetrat vſq;
ad íntcríoza. ¶ Queritur vtrum aqua nutriat: vidctur qp
fic:qzoíat ginftote.q lics pifces habitent ín aqua falfa: nu»
triuntur tamen aqua oula:fed vnifoꝛmis eft nutritio tn pt?
fdbus cín homine: igitur arm pifces nutriunf aqua oulcíz
vt dicit Anſtote. ergo —— dicit yſaac in febꝛibus
€ cadé eft matería moii c nutrimétí: fcd aqua poteft efie
materia moxbi:ficut vult lbippo.in regimento acuto: voi
dicit aquam cótíngit conuerti in gcnus cholericũ: ergo
per Hippo.eſt materia moꝛbi:⁊ fic materia nutrimenti: et
fic aqua poteft nutrire, Itẽ oícit pfaacín fe.qð poteft ages
fo:tc in pauco tépoze: pot debile in multo: fed calo: ignis q
€ft agens fozte refpectu calozis naturalis poteft aquam ín
pauco tẽpoꝛe ad ſui naturas conuertere: ergo 7 calo: noftri
€o:pozís poterit cam ín multo tẽpoꝛe ad fuí naturã conucr
tere: c ficnutritzigicur. 3n contraria eft omnís medicus:et
firifto.ín fcoo oc aenerationc: bi dicit cr eiſdẽ ſumus nu.
trimurzfed fumus ex míctis: ergo ex mixto nutrimur ; fed
aqua non eft mixta:igitur. Item dicit aucto: ín vniuerſali⸗
bus dietis qp non agunt ſimplicia in cõpoſitis:quẽadmodũ
cópofita ín cõpoſitis:ſed qð agant cópofita in cõpoñtis eft
nutritio:ergo fimplícía non nutniüt. "Stem dicit Auicen.ꝙ
nutrire cft ocperdítü reftaurarezergo qo nutrit deperdituʒ
reítaurat: cum ergo o itũ fit mixti illud quod nutrit
e(t mixtũ: f5 aquanó eft hmõi: igit. Ad bocoicedü q aqua.
nutrit effectiue: quia eft pꝛincipiũ adiuuãs 7 faciens ad ni
tritionem cum faciat penctrarc c ocpoztet abum per mem
bza:fed non nutrit materíaliter ínfoxnatíue: ita ꝙ mate»
ria nutrientis cadat in materiá nutrimenti: eíus founam
a Tamat.Ad argumétü oc pifabus.foluíturzq: boc eft veri
effectiue fed non materíalter.zld aliud oícendd ꝙ Hippo.
non incellígit ꝙ matería aque tranfear in cholerã: fed pfit
eius caufa cffecrute:fic ſcʒ qꝛ data tn feb.acutis calo:é acuit
X intendit: q: contrari per aduentus contrartj foztificaturz
quí calo: fo:tíficatus acutus t intenſus:bumoꝛes (n ftoma
cho exiſtentes calefadt tín cbolerá ducit:⁊ ficaqua in cho⸗
leram conuertitur effectiue t non materialiter. zd aliud of
ecndum q eſt loqui ouplíater oc agente fozti ⁊ debili: aut
oc vnifoxmib?aut oíffo:mbus.fi 5e vnifoꝛmibꝰpõt effc vc
rum:ſi refpectu eiuſdẽ tuerint oꝛdinati:ſed caloz ignis ⁊ na
turalis non funt agentes vniformes: q: vnum ſimplex ct
aliud compoſitũ:ideo non obicitur. (T uerit quc aqua
fit melioꝛ:aut currens (uper arenam:aut lutum. M füper
arenas:q; fimile eft oe contínéte 7 contento: fed pífces ba
birantes fuper arená funt melioꝛes d? fuper lutum; ergo z
aqua fimiliter. Iteʒ ficut dicit Auicen.aqua quanto rarioꝛ:
tanto melioꝛ: fed currens fuper arenã eft rario::q: per col
lifioneʒ illius arene raríficat: igitur. In cõtrariũ eft auctoz
iftc c raf. Q[ Querif que fit melio: aut aqua ftans aur cur?
rens.Dicit Tonſtan.q; motus turbídar aquas;fed curreno
tes funt riore:ergo ⁊ turbide:ſed turbíde ſunt deterioꝛes:
igitur. In contrari cft Auicen.vſaac 7 ceterí doctoꝛes. Ad
pꝛimum dicitur ꝙ a parte rarítatis ⁊ fubtiliratis eft melíoz
currens fuper arena, Sed quantus a parte mundiciei cur?
rene (üper lutum eft melioꝛ:qm̃ lutum attrahit fozdícies c
2quc impuritates qð non faat arena : etboc inteligendo
oe lutopuro müdo argillofo nó fetidocco:rupto:ats fecus
et. Mam aqua currens ſupꝛa arenã c lapides trahit na⸗
furam arene « lapídd: « gnat lapidẽ: vrvult Suicen. Stem
— illa aqua oum eft ertra currens cft apta ad generationes
anguiflugari:c etiã in ftomacbo cum fiam propsieratem
Tctincat:eft apra generatiói fanguíffugar er ppsíetate qo
effimü eft. CAdaliud queſitũ dicendũ ꝙ noñ eft fite de pí
^ fbus c aqua:qm̃ illi pifces fimt müdio:es d ín aqua luto⸗
à babitantes:c non eft fimilezq: illt pifces non nutriuntur
flla aqua, $5i er illa nutzirent à eit impoffibile: q:
$on nutrit: qð eft impoffibile: q: aqua
rude deterioꝛes effent: vnde malam qualitates aque
— ideo boni z aqua remanet mala. aa aliud pa⸗
9'ütio: qui quantum eft cr parce raritatig melio: eftz
S'o.clj.
fed alie cõditiões plus repugnãt ad hocq fitbona gp d ifts
poffit iuuare.Ad aliud queſitũ dicendũ ꝙ aqua currés fim?
pliciter eft melio:: qm per motus ſubtiliatur X darificaf c a
fuis fuperfluitatibus mundifica£: nec acquirit putredine⸗
aqua aut£ ftans pzopter fui ímmobilitatt acquirit putredi⸗
nem, Stem currens refugit impꝛeſſionẽ caloꝛis aerís ficut
radiozü folis qui ſunt principii putrcfactionte ín humido.
ftans autem non refugit: fcd recipit: pꝛopter qð deterioꝛa⸗
tur. dd argumentü dicendũ cft ep aut eft cõſueta mouerí p
fui naturam c ficnon turbaf:aur non ⁊ fic turba£: coc iſta
non eft dubiũ. Item currens aur eft pꝛofunda ant non: fi
parua et p:ofunda non rurbat:fi parua ⁊ terra fit ꝓpe aera
poteft turbari:et fine oubío ex tali turbarióe deterioꝛatur.
(LQQueri£ quare aqua referuata ín poto.p nocte melio: eft
dp ftatim bibita. tem melio: d referuata tn fuo caral. Ra
tíocft:q: potus attrabit feces aque: fic darificaf t ocpus
ratur:oum tamen nón ibí nimis mozatur melioꝛat᷑: qꝛ ate
acquireret malas qualitates: c qp nó ponat fub diuo aquo
poffit cas e:ſed mozans in fiio canali: q: ibi oux moꝛa
tur quafi fempíterne: ídeo malas ibí qualitares concipit.
quarc aque currentes veríus oꝛientem 7 feptes
trionem oztum habentes a parte merídionali ⁊ occidentali
melioꝛes ſunt qᷓ ecõuerſo.Cauſa eftzq: venti calidi ⁊ humi⸗
di pluuiales a plaga meridionali inſumant cas:⁊ q: fccum
multas ſoꝛdicies ⁊ immũdicies afferuntzcfunt putredines
afferentes ideo cc. Sed a plaga meridionali ⁊ occicẽtali qz
inſufflantur aventís mundís ⁊ puríe frigidis 7 ficas nul»
lam malam qualítate fecum beferentibus:ideo aquas mũ⸗
díficant t purificantzideo funt meliozce: quia illiventi diis
in vía obuiant.
¶ De víno.
Inum bonũ oat nutrimentũ coxpost: ſani⸗
reddit c cuſtodit:ſ ſic accipiatur fm.
2 — caloꝛẽ naturalẽ:verum ⁊ turbidũ dari⸗
cat ſanguinẽ:⁊ aditus totius cozpozte:marime ves
narum aperit:tenebꝛoſam fumoſitatẽ triſticie gene⸗
ratíuam a coꝛde expellit:totiuſq; coꝛpoꝛis membꝛa
coꝛroboꝛat:⁊ non ſolum ſua bonitas in coꝛpoꝛe oſtẽ⸗
ditur:ſed etiam in anima operarur: facit erri illã obli
uiſci triſticiã ⁊ anquftias: datq; tibi leticiam:confoꝛ⸗
tat eam ad inueſtigandã ſubtilem acdifficilem rem:
eiq; tribuit ſolicitudinẽ ⁊ andaciam:neq; ci ſentire
doloꝛem neq; laboꝛẽ dimittit. Palam em̃ eſt ſenſus
et laboꝛes animeq; motus non nature pertinere:
qꝛ actio nature non eſt aliud niñ pꝛeparatio inſtru⸗
mentoꝛum vt operetur curi eis aníma: quod teſtat᷑:
quod vídetur ín arbozibus:nam videmꝰ eas natura
licer oarctruc?:z actrabere fibi nutrimẽtũ « augmẽ
Liber
tari abſch ſenſu ⁊ fenfibili motu. Patet ergo ima
mentumvint animã ⁊ coꝛpus vna cõpꝛebẽdcre. Eð
cum ita ſit: neceſſe eft vt fit cõneniens omnibus cta⸗
tibus:tempoꝛibus:⁊ regionibus: rame aum ſumptũ
fuerit fm vím c confuetudínes bíbétis:z qo natura
fcrre poterit: q: videmus adolefcentulos pueros
quandà víní quantiratem fuftincre:imenes o « ví
ros maio:e5. Decepitis autern lícet cis optimi effe
videaf ad confoꝛtanda coꝛpoꝛa coꝛũ:⁊ da augiméta^
dum eoꝛum naturale caloem; ecludenda fuozum
humoꝛũ ſuperfluitatẽ multominus tamé qp imencs
toleratit vini quantitatẽ:pꝛopter ocfecrionc eorum
capitis ⁊ ſuoꝛuʒ neruoꝝ mollicié, 2ictio ergo vini nó
eodẽ modo operatur ín fenibus; ficut ín iuneníbus
pueris c adolcfcetíbus. 3n fenib?so eft fm medici
nam:q calo; vini repugnat cozum frígidirari. 3n íu
nenibus $o fm cibum:q: vini natura iuuerutti natu
ris fimilis eft. Adoleſcẽtibus z pueris eft fm cibum
⁊ medicinã:qꝛ calo; eoim naturalis:ls fubftantiali
tcr (it foꝛtis:nondũ tii cft in perfectione ppter abu
dantiam eozum bumidírarís: proinde vinti natura^
lí caloꝛi oat ai ⁊ nutrimentũ: z eoꝛum oe?
ſiccat bunríditatem: vnde eft fm cibum ⁊ medicina.
Palã ergo eft vinuʒ effe bonũ omnibus (i fm quod
opo:tct accipíatur:q? nullus phyſicus ín aliquibus
bomíníbus fen tépozibus laudat nec vítuperat:nifi
fr quãtitatẽ quà bibunt: vel cõmirtionẽ aque cum
€o:q: tt multü ⁊ puri fuerit:cõuenit in bvemali tẽpo
*c t frigida regione. 3n eftate vᷣo calidags regione
vint paucitas multũq; cõmixti neceffarío congruit:
coꝛpoꝛa enim el dim t bumectat pzopter aquam
que cus €o mixta eft;repugnat em̃ aerco calozí ne ca^
lida ⁊ ficca fiant coꝛpoꝛa:⁊ po:tat aquã vinum cum
fui fubrilitate ad totius membꝛa coꝛpoꝛis velociter,
Ideoq; antid atfimilauere vinũ tyríace magne natu
rc:q: copererunt eam ouará contraríarü rerum effe
iuuatiuã:vnde vínü ſimiliter repererüt effe ouoxum
pꝛoficuum f£ alefacit eim frigida:⁊ infrigidat calídaz
bumecrat ſicca:extenuat burnída: eíus tamcn calefa
ctio 7 deſiccatio eft naturaliter: humectatio ⁊ infri⸗
gidatío accídentalíter:q: aum fuí fabtilírate z perfo
raríone po:tat aquam ad mẽbꝛa que neceffe eft refrí
gerarí ⁊ bumectarí: multotiẽs enim (itis pꝛiuſqᷓ ab
Squa extinguit:pꝛeſertim fi caufa fitis calo: eſt:⁊ fic
citas in mẽbꝛis a ftomacbo remorís: qm̃ cum fui te⸗
nuitate ducit aqua ad eadé méb;a: ende bumecrant
⁊ refrigeran£:fitífas eccinguírur. Sed tamen ls bec
direrimus oc actiõe víntadbucoícemus illud oiuer
furi £m fuí generis diuerſitatem.
¶De diſtinctione vini,
a yuerfitas effi vini generaliter eft tripler:
aut erm recensvnius anní vel parüpoft:aut
S 4^ 4| "Ccus 3 quattuoꝛ vſq; ad feptes tranfiens
-... anmos:aut mcedíocre.i.a ouobus vfqs ad
quattuo:. Hecẽti o eft calo: fn piímo araduvni per
tinet frigiditati et burmíditarí: idcirco ceteris eft nuz
tríbili?:malos generat bumoses: ínoxdínara fomnía
⁊ ventofitate ſtomachi ⁊ inteſtinoꝝvnde. Sai di
ni quodcũq; recẽs fuerit: nõ babet vim oucédi cibg
— vꝛinã ꝓuocãdiopʒ ergo frigidas⁊
——— habẽtes naturas illud cauere: eentofirarz
em̃ et inflationẽ faſtidiũq; generat. Ideoq; fi necet;
tas fuerit vinti clígat dariffümum:aquofum:fübrile:
diu toꝛculari expꝛeſſum. Cletus autc vinũ q9 tranſit
vſq; ad ſeptẽ annos vcl plus caliaũ eft et ficcá ín jjj.
gradu: z babet quiddã amaritudinis. hmõi vinum
parũ nutrit;cítoqs caput aſcẽdit: mété percutit pis
er ſue punctíonis acumẽ:maxime fi multũ ex eo bi
ach parũ aque ibi mifceatur. pprer bocígit caue;
ant ülud neruos ocbíles babétes: quí fenfus acuy
tos babuerínt:magná ern eis pꝛeſtat nocumẽtũ:niñ
tanta ín ſuis cozpozibus babear bumiditatẽ:q̃ bere
reſiſtat víntaeumíni. vii. 85. multü inquit vínüvetus
cóneníce bie quoꝝ vafis multitudo humoꝝ amdog
eftaccumnlata. Ainũ 9o ínter nouns ⁊ vetus mcdio
crc eft bonũ:vtpote tẽperatũ ſᷣm qð eft ab vtrags er
tremítate noui. f.z veteris remotü. 3n bac medíoai
tate vinũ cõſiſtẽs oícit calídi: « ſiccũ in ſcðõo gradu
pinde hmõi vinũ eligat, Aetuſtiſſimũ vo qo ꝓpꝛiũ
perdit ſapoꝛẽ:⁊ amaritudinẽ habet:ſpernat. Simili
ter vinum caueãt qð vicine a osculari exierit:qꝛ ad⸗
buc cft indígeftü:et a bullitione nó quieuit:neq; rer
reftría ad fud locii deſcẽderũt naturalem:nec eti ae
ref ad ſuũ loci ſaliuit:ſed ad fupioza:meqs líquo: ei?
- daríffimus:medíocríter ftás miidifícatur:ct lucidiffi
mus apparct. Sed tñ ocbem? íntellígere q vinũ ve
tuſtiſſimũ augmẽtat caloꝛem vltra tẽperamẽtum:no
cetq; pelliculis cerebꝛi:⁊ mẽtem percutit:nõnũqᷓ e
tínguit naturale calosé cum acumine fuíqs ſiccitate.
"IReces vᷣo vinũ p fue bumídítatis abüdaría er calo
rís paruírate: ppf ebullitionẽ ſi uiq; rurbidítate ma
los gñat bumo:es: terribílía fomnia inducit: vento⸗
ſitatẽ ct inflationẽ ftomacbo nocína: et oppilationé
in vꝛinalibus creatvijs.vnde.G.decet inquit víni oí
uerſitates intelligi:qꝛ recés qð vicinum eft toꝛculari
calidi eſt in pꝛimo gradu. Clet^»o fepté annos traf
iens:caliduʒ eft ín tertio.Mediocre qð eft a ouob*
víqs quattuoz:calidum ín fecundo. Quanto enim ví
mum babet calozís paucitatem: tanto bumídíus ap/
p:obat:c quáto calidius:tãto ſiccius. Aini ergo lau
dabilis alia cft diuerſitas d eft quitupla. Cina cft co
lo: fccunda ſapoꝛ:tertia odo::quarta líquos: quinta
debilitas cíufqs foꝛtitudo.Coloꝛ generaliter diuidi⸗
tur quadrifariam. Duo enim coloꝛes ſunt ſimplices:
id eſt albus ct níger.ct ouo cx bis cópofiti: id eft au⸗
reus rubeus. Sunt et alij coloꝛes inter boe ouoe:
1 ínter extremitates ſuas:id eft glaucus er rofeus:d
funt inrer rabeum ct album : et palmeus et ſubalbi⸗
dus:qui fant ínter aureus ⁊ citrinũ:quod poſſumus
intelligere ſenſualiter et intellectualiter. Ainũ enim
oc albis vuis facrum: in pꝛimoꝛdio eft albũ pꝛopter
aquoſitatem er cruditatem: er defectionem fui ca⸗
lozis naturalíe:fed cum alíquantifper inuereraucrít
et vnum annum tranficrít: caloz eíus confoꝛtatur:et
ipfius humiditas minuitur :fitqs colozís fübalbídi:
q fi plus iuueterauerit: vt ouos tranfeat annos:
multoplns calo;cíus augmentatur :fuíqs humidi⸗
Dietarum particularium.
tas minuit:ñtq; fu? colo: palmeus.Qð fi iterũ plus
fucricvenus: t quattuoꝛ animos tranfierít: ſuaq; oíge
ftíonem cõpleuerit:⁊ naturalis calo: ín ſtatuvenerit
colo: cíus fit cítrín?, Similiter vinũ oc rubeis vuis
ín initio ci adbuc eft crudũ: cíufqs calo: defectus:co
joꝛem babebit albedíni vicinum.Cũq; vinũ trafierit
anmum;z confoꝛtatur calo: eiuſq; oígeftío ⁊ ocfcen2
dunt terrena ad fuum locum naturalc: incipit clart
ficarí: fit medíocre ínter rubeum ⁊ nigrũ.Si aute
duos annos tráfeat calo: eius fit cofoztatios ſuãq;
cópleucrít digeſtionẽ:⁊ ocfcenderít terreftre ad inte
ríoz3: z clarificat:ſit rubei colozis. 3»alam cro in⸗
teliígimus vinum album c nigrũ cfle minus cetería
calídum:fed album magis dp nigrũ humiditati per⸗
tinet pzo fui ſubtilitate ⁊ aquoſitate fibi dominãte:
⁊ groſſitate atq; terreſtreitate nigro dominãtibus.
Boc teſtari videtur nigri videlʒ ponticitas:albi infi
piditas qui in ſapoꝛe aque videt᷑ vicinari.vnde Ga.
nullum inquit vinũ inuenitur ponticũ ⁊ groſſum niñ
nigrum vel nigredini vicini, Similiter non inueni⸗
inue vinum ſubtile z aquofum:nífi albus ⁊ albedini
vícinum:pzopter bocalbus cft ſubtilius:minuſq; cõ⸗
miíctioncs tufcípitzeft ⁊ ſenſui facile:cito digeſtiuũ:⁊
velociter venarũ perfoꝛatiuũ ⁊ vꝛine pꝛouocatiuum:
parum tamẽ nutrit pꝛopter fui leuitatẽ:vnde cíto in
caput aſcendit:debilẽq; facit ebꝛietatatẽ cito diſſol⸗
uendam. Migrum $o cõtrariũ eft iſti:qꝛ groſſius eft
⁊ durius ad digerendũ:⁊ difficile ad penctrandũviã
venarũ:⁊ vꝛinã pꝛouocandã:groſſuniq; oat nutrimẽ
tum:pꝛoinde ad caput aſcendit:ſed cum aſcẽdit facit
foꝛtem ebꝛietatẽ ad diſſoluendũ tardã. Aina 9o coe
loꝛes mediocriter inter vtrãq; extremitatẽ babéria:
quanta ünt ab vtriſqʒ extremitatibꝰremota:albi vt
icet ⁊ nigri: tanto funt calidioꝛa:⁊ ecõuerſo:quã⸗
to illis extremitatibus vicinant᷑:tanto frigidioꝛa in⸗
bp ob ti bocrufus q9 cft oc vuis nigris:
⁊ aureũ quod cft oc albís funt calidioꝛa:qꝛ calo2 coz
eft in tertío gradu:atqs fant ab etrífqs extremitati⸗
dus fatis remota:ftitqs ín media mediocritate. Ru
beũ »o eft € ín grofficic ⁊ duricie vicinũ:idcirco
nutribilius
catvꝛinam:⁊ tarde caput afcenidit; ⁊ durã facit ebꝛie
ratem diſſolutioni difficillimã. Roſeuʒ vᷣo de rubeis
vuis factũ:⁊ palmeũ de albis ſunt vicina vuis albis
ín leuitate ⁊ oígeftiois facilitate:ſed albũ ceteris cft
lenius:qꝛ nibil ab aqua differt nifi ín aliquãtula pon
ticitate:vnde non ſuffert aliquam cõmirtionẽ. Idal⸗
meum vero melioꝛis cft ſapoꝛis ⁊ odoꝛis dp cetera.
Vꝛoinde vaſoꝛũ cft perfoꝛatiuũ: pectoris c pulito
nis ci fereatib? mũdificatiuũ. Subalbidũ nó adeo
laudádi ín actione: albi $0 ⁊ aquofum nullà müdi^
ficatíoné facit: pꝛopter boc fecurius oatur febícità/
tibus; z facile cum vꝛina: fumo ⁊ fudo:xc egreditur.
3dcoqs IDippo.íuffit volétibus munidíficarc pecto
ra fübalbidum oarí vínus: ⁊ oulce vinum melius eft
in bacactione d» ſubalbidũ:qm̃ oulce ventrẽ hume⸗
cat winã tñ non ꝓuocat:groſſum em̃ cft ⁊ dur ad
aperiẽdos pozos: fs fubalbídi aperit pozos: citoqs
venarũ vias aperit:⁊ velociter ad vetici vence fo2
oibus ctcepto nígro: paríi tfi pzouoz
F o.clij.
ras eijcitur:ceteris crgo ad pꝛouocaudã vꝛinã conne
nientius cft, Citrinuʒ ergo ⁊ glaucus: qꝛ funt ab ex?
tremitatibꝰ.i.albo ⁊ nigro quantü opoztet remota:
ceterís funt calidioza ⁊ leuíoza:faciliufqs caput aſcẽ⸗
denti: magie ceterís caput ꝑcutientia:implet em̃
caput pungitino fumo:facileq; comouct ad ebꝛicta⸗
tcm:fed tamẽ leuiſſime diſſoluitur. Z ppofitio ralis
nobís fit a fopbiftis.f£ ur oixiftisvinü citrinũ glau
aum ceteris cffe ſubtilius « leuius:cum albus vidca?
ſubtilius « quafi aqua. Quibꝰ fic reſpõdemꝰ:in mnt
ris lods bui? libꝛi dictũ eft fübtüc multis modis ec
aliquádo eim aliquid oícítur fubrile pprcr (ue actio⸗
nig velocitate c foꝛtitudinẽ fuc penetrationis: ficut
piper: anamomũ: sinsiber 7 fimilia: bec cim ín ſuis
actionibus funt foꝛtiſſima:nam fubriliant humoꝛes:
coꝛumq; feces mundificant./£ft« alío modo fubtüc:
ficut rcs facillime paffiua ad obediẽdũ nature 7 vtr?
turí digeſtiue veluti ſũt laudabiles pifccs ⁊ oua mol
lia.Eſt alía fubrilitatis intẽtio: quẽadmodũ effer?
tía ⁊ nntrímentus laudabilís cibi:cen panis bene co
ctus z mundus: ftarna: « pullí gallínacci. bec em̃
laudabilẽ generant fanguíne. Ciinum crgo album l5
fir ſubtile piopter ſui liquoꝛis tenuitate « fae facili?
tatem digeſtionis: Rufum o 7 glauci ⁊ citrinum
fubtilía funt ín faarum actioni fo:timdine: feces ba
moꝛum attemiantía ⁊ expellentia ⁊ mundificanria
cdarũq; faciẽtia:qð planius ín fuo loco —
uperius determinauit yſaac de dieta a potu fumpta
— — do a vino qui dbus ⁊ po»
tus. £* oiudif in ouaszq: primo determinat oc potu com⸗
muni ⁊ naturali.$5c3o aute oe fpediali t arcifiaali verfus ũ
nem libri vbt oicit. Sapa sroffio: ¶ TQuerit᷑ vtrum aqua
pluuialis fit melíoz: videtur ꝙ non: Pm. Anſtote.tertio to»
picoꝛũ: ppter qð vnũquodq; raie c illud magis:fed fm cp
vult guicen,c3Ra$.aque fonr;ü per pluuiales oetcriozan£z
q: turbantur ficut dicunt: ergo ülla crit oeterioz. Stem fi»
cut innuũt omnes auctoꝛes aqua pluuialis eft cauda ⁊ bu»
uec
aute(tiualis:aut hyemalis:videtur qp cfhualís:q: Pm 153,
qð deſcinditur ab atíquo atteftatur et a quo ocícindif: fed
aque eftiualce pluutales ab aquis eſtatis q̃ melioꝛes fuat
im cftate oefcindunt-igi£ 3n contrarii eft Auicẽ.cap.de co
quod comedirur 7 bibitur: oícens ꝙ nuila eft oeterío: ila
que cx níue c glacie eft generata:(ed aqua pluuialis eſtatĩs
ettbuiufmodi:igitur. ¶ Querit᷑ quare aqua pluuíalis ve»
níens cum tonitruo melio: e(t vc dicunt auctozes t pꝛactici.
¶ Queriur viteríus vtrum fit ſtiptica:videtur cp nou: oi»
at víaacin oíetis vniuerſalibus ꝙ ftípticum eft frigidum ⁊
ficcum: fed aqua pluuíalís ſᷣm auctoꝛes eft calida 7 bumt,
igitur. Item ficut oiat vſaac.ſtipticũ eſt in groſſa fubftans
tia:fed aqua eft ſubtilis ſubſtantie:igitur. id pamus queft
tum oicendum ꝙ oe vere loquendũ eft dupliciter:aut refpe
cu fuí t bocmodo fanius eft qᷓ aliquod tempus:aut per có
parationem ad co:poza: ⁊ boc oupliater, Aut illud co:pus
cft mundü omní carens occafione moꝛbi:⁊ fic eft (anifimiz
aut cóparatur ad coꝛpus babens in fe caufam egritudinis:
⁊ fic uo eft ſaniſſimũ qm̃ bmói cantudiné b5 oc potentia ad
acrü oucerezmouct cm hũoꝛes ab ínteriozb? ad exterioꝛa:
vude moꝛboꝛũ eft generatus per accidẽs. Sic de aqua plu
uial cft loqueadum £m fe: ⁊ boc modo meloꝛ eft ceteris
quoniam cft cali. t humi.ſubtilis:clara:dulcis: «rara: « fic
laudabilis a parte complexionis ⁊ copofitionis, $9i aüt oc
Liber
ea loquimur ín comparatione ad coꝛpus:hoc eft dupliciter:
aut ad coꝛpus mundũ carens omni occafione moꝛbi: «t fic
eft faniffuna:autad cozpus immundü pabens humoꝛes pa
ratos putrediníi:z fic ett iuaudabilis; qm cito putreſit: et in
burmo:ü putrido:ti naturá vel putrchicri parato:ti ato con
uertitur: c nullum rate cópetit vbi rimetur putreractio, Ad
altud argumentü oícendü qp bocnon ꝓuenit 3 parre fubttá
tie aque pluuíalis:;fed à partc iot? iuc cadétic. id auud
oícendü ꝙ verum eft recepta in coꝛpoꝛe immuao.Ad auud
oicendü cft ꝙ quis fit refoluta er oiucrfis aquis ficutould
bus ⁊ falfis:boctamen fit per reſolutionẽ partiũ ſubtilum
Que adinuicé mifcentur que funt homogenee nature: quia
babent fimílitudin ferc eand£ t omnimodam: q: partes
eius funt vnifoꝛmes rion fic partcs aliaru5 aquarü: ideo eít
fimplicio: « melio: Ion em componitur er partibus ſalſis
8quc falfea qua refoluitur: fed a oulcibus ficuroicrum cft,
Ad aliud quefitü dico qp eftatis eft melio::q: ab aqua ſubti⸗
lioꝛi refoluitur z mũdioꝛi.Et qm aer ín quo fir gnario aque
pluuíalie eft ſubtilioꝛ ⁊ mundioꝛ:⁊ inde plunía me oꝛatur.
Tertia caufa eſt a parte ſolis qui cft foꝛtioꝛis actiõis In eſta
tc cuʒ babeat aſpectũ directũ runc fuper hecinterioꝛa: ioco
potentioꝛ eft ín elcuatione fumoz ab aquis ex quibus ma»
teríalíter genera£ pluuia, 3rem potẽtio: eft in iubnlanóe
eius cum ín aere mozaturz per aercm oefcendit qui diſpo⸗
fitus cft ín calidítate ⁊ ſiccitate: que qualitates ſunt aa ub
tüíationem facientes. 3n hyeme ᷣo funt oẽs oppoſite:ideo
aqua pluuíalis eſtatis eft melioz, Ad aliud argumentus oc
Auicen.dicendũ ꝙ aqua ez niue ĩmediate gsencrata nondũ
per caloꝛẽ ſolis ſubtiliata ⁊ depurata deterioꝛ eft: fic loqui
tur auicen.Sed tainen in eſtate:qꝛ per actione caloꝛis folis
aqua er níuc gencrata anted? ſuum compicuent ocíceium
ſubtiliatur mandificat; necremanet immunda anted ad.
nos perueneritzideo melio: dicit᷑: vnde in. pꝛincipio fuc ges
nerationis non cft laudabilis:fed in fine, &d aliud quefirus
dicendũ ꝙ aqua plunalis cum tonítruo generata cít ſubti
lio: ⁊ purioꝛ:⁊ boc per actione ignís ín nube aquofa extin⸗
cti:ſicut eft aqua in qua ferri caudiſſimi fit ext.ncrio eft iube
tilio: ⁊ purío:.Zonítruum ern cft continnus fonus pzopter
ignis extinctionẽ ín nube vt dicit pbus:igitur eff melio: tas
lis:qꝛ fubtilío: ⁊ purioꝛ fimplici pluuiali. zd aliud quefitus
oicitur ꝙ non eft ſtiptica p:our ſtipticitas cft vna fpecies fa
poꝛis: fed oícit ftiptica: q: ventris reftrictiua. f£tideo ou»
ꝑlex cft ſtipticũ:quoddam eft per ſe vt coctanus:⁊ m groſſa
ſubſtãtia talís ſtipticitas fundatur.Aliud cft ſtipticũ per ac
cidens ſcʒ q: diureticũ.i.pꝛine pꝛouocatiuũ: ⁊ ipfius multis
tiplicatiuũ.Et qz: vt dicit Sab in cõmento ſupꝛa pꝛonoſtica
tria funt que augmẽtata fe diminuũt:⁊ diminuta fe augmẽ
tant:ſcilʒ ſudoꝛ:egeſtio:⁊ vzína. vnde vzíne augmétstio eft
caufa diminutiõis egeſtionis:⁊ ficconftipat ventré de pace
adene:t boc modo pluuíalie aqua dicitur ſtiptica.ita dicũt
quidã.Alij caufam ponüt:o: ratione oulcedinis natura me
bzozum eft auída in attrapédo 2 retinẽdo:⁊ fic eá multü res
tinent:⁊ ideo ſtiptica dicitur.Alij eam dicũt effc ſtipticã ra»
tione cõplexionis:dicũt em̃ eam eſſe calidã ⁊ habere aliquã
tulam ficcitate rationc eius agit atiõis ín aere calido:qm of
at Sal fi calidũ perſeueret affocíat fibi ſiccũ: ideo ppter ca
lo:em bs alíquá ſiccitatẽ:⁊ ficacquírit diureticitate ratione
cuius per acadens penctratíua eft ad mẽbꝛa:⁊ fic eít ftipti
ca.Alij dicũt ꝙ acquifiuit ſtipticitatẽ ratiõe illi? ꝙ ab aquis
ſalſis eleuatur. aqua cm falfa ſtiptica eftzz qð deſcindit᷑ ab
aliquo ⁊c.Sed iſta ſolutio nibil valet:qz dictũ eft ꝙ refoiuo
tio nó fir ab aqs falfis nifi partiũ fubrihü ⁊ dulciũ ⁊ pboc
patet ſolutio ad argumentü-IHam aquanó eft ftiptica per
fc: fed per acadens:vr viſum eft.Q[ Queritur vtrum 3qua
cõpetit ín febꝛibꝰ apparet ꝙ non:az ato patit a calido pꝛo⸗
prer fui ſubtilitatẽ € pꝛopter fimilitudine ei? in cóplcrione
cum calido:fzd nullum tale cópetit ín fcbnib?: qi in ipfis tio
meturoe inflãmatione:igit. tem dicit hippo in regiméo
toacutoꝛũ:q aqua ato conuertit in genus cbolerici: igit.
IAn contrariti eſt Raß Auicen pract:ci. Itẽ vicit sal. ín
teaní.eurafitper contrarítü:fed f-b:is cft mala cóplero ca,
⁊ fic.c aqua eftfri.z huagitur. Querit quem humorem
aqua babeat generar e. ¶ Querif queaqua fit melioꝛ:aut
cocta aut cruda. 422 cocta fit deterioꝛ videt:qꝛ ignis agens
ín quácüqg materia fuper illud qð eft in ca ſubtile contumie
quantũ poteſt:ergo agens in aquá qð eft fubtile ín ea sí.
mit:⁊ in vapozem refoiuít c groſſum:⁊ terreítre manet:ſea
aqua quanto ſubtilioꝛ:tanto melioꝛ:igitur. St d contra pj;
cum eit q aqua pluuialis cft melio:nec eft melío: nifi qx
actioné calozis ccleſtis clario: fubrilioz ⁊ mũdioꝛ effici, r-
fcd aqua cocta ſimilioꝛ eft illi ? cruda:f$ oíar Zinfto.s imr
liue cft meuon mel? eftzgi£ T uerit oe mue vtrũ fice
tenis melio: c vts fit ceterio frigidios: vide£ qp melio:: ficu
dicit aucto: aqua melíozat p comirtioné partiũ aerearũ cg
aqua:ted in níue ett maio; mixtio partium aerearũ « buius
fignü eft lemras: igitur. Item cp fit calídiozzoicit zar in oe
fimplía medicina q res frigidae fubnics inuenire non po,
tuit nifi acetuʒ:⁊ reddit caufam quare tquomodo fit acetũ
ſubtile:ſed aqua muís vcl nir eft fubnliszergo non eft fngy
dà i5 calida. Ad pꝛimũ dfitá refpódc£ ꝙ infcb.pblegmanrg
Sut melancpolica aut oc cpolera phlegmati admixta nui;
modo cóperit. scd fi fit oc cbolera pura quandoq; cõpett
quandoqs nó: qꝛ plura funt confideráda:pzimo virtutis fo;
titudo:dcinde cras iuuẽtutis. Item ꝙ fitbona babund,
Item c nulla fit cõtrarietas a parte tẽpoꝛis:ſcʒ cp tempus
fit calidũ. Ite cp babeat vifcera fana: pecrus fanüzc mulis
fit rimo: oc apoftemare; bzeuíter qp nó timcatur oc alíquo
ni(i foi oc mala cõplexiõe calida⁊ ficca 3 materia cboleria
puravenicte. fic e: pctir potue aque; c cópetit fol in quas
tírate magna:qꝛ fiin parua quantitate oarctur cus calo:fe
bꝛis potens eſſet fuper iiam cõuerteret eam ín genus cpo
lerici:c in cholerã mutaret᷑ effectiue t non materíalter vt
dictum fuit ſuperius. Sed fi ín magna quáritate detur:erit
potens ſupꝛa materíà moꝛbi cà digerendoꝛingroſſando fc
4 ad critum ⁊ expulſionẽ babilem facicndo 7 malã comple
xionem alterando:oeber er coꝛã patienre pꝛeſentari im vae
fc claro ⁊ agitari coꝛã eo vt ardentius appcratzz debet eſſe
ín maioꝛi quantirate d tuftínere potcrit.i£t (dco pater fou
tío ad arguméta : q: fi aqua in pauca quátitare ocf ⁊ in via
biete z nó meaiane:cóucrrit in genus cholericũ. Nã in via
medicine oatur cũ in magaa quantitate potatur:⁊ via diete
qñ in parua. Ad aliud dubiũ dꝛ qp in genꝰcholericũ ↄuertit
fmq vult Hippo.⁊ hoc ratione cõu.nientie materie: quía
aqua eſt ſubtuis ſubſtantie:⁊ cito ↄuertibilis ſicut cholera.
Item ratione agentis:⁊ fic loquit᷑ Hippo.qm̃ in febꝛibus
acutis foꝛtioꝛ eft calo: ⁊ vehemẽs:⁊ (deo cft potens cõuer⸗
terc aquã in fuí naturã cholere:⁊ boc effectiue t non mate
rialiter:per hoc patet ſolutio ad pꝛimũ:qꝛ maioꝛ eft ſimilitu
do aque ad cholerã d» ad pblegma fri.licet in qualitatibus
non ficfit.£t fi arguat᷑ dicit Lonſtanti.ꝙ bumoscs funt fi»
lij elemento: ⁊ appꝛopꝛiat vnüquéqs humoꝛẽ fuo clemem
to:dicẽs qp cboiera ppostionat igaizfanguie aeri:aq̃ phle⸗
6ma: terre mcelancbolía: igit, SRefpó.d ifta pꝛopoꝛtio at/
tenditur penes complexionẽ non penes fübft. nriá; ⁊ cõ⸗
uerfio fit pꝛincip:lius rationc ſubſtãtie ín qua aqua plus có
municat cum cholera.Ad aliud oícendü qoin vía diete plus
cópetit cocta jp cruda:q; ſubtilioꝛ ⁊ rano:: ⁊ magis cü cibo
atirabit᷑ ad mẽbꝛa:⁊ ipfum peuctrare fac.t:ſed ín ratióe me
dicine plus cóperít cruda q: cpo:erá ingroflar: ca. t ficcó
plerioné magis alterat.Aliteroíat ꝙ duplex € aqua. Que⸗
dam pura:fimpler ⁊vnifoꝛmis nature 4 homogeneꝛ i toto:
tín partibus: beceft cocta melio: d eruda:q; ifta per oc?
cocrioné fubriliatur ⁊ melioꝛat.Eſt autes alía aqua groſſa
non puranature ctberogenee: t talís octerio: cft cocta d
cruda:q; ín oecoctióc partes fübriles erbalanf ⁊groſſe re
manent:1 fic patct folutío ad argumenta, Ad aliud dicen⸗
dum ꝙ nir cete ris aquis octerío: eft: qm frigidiffima eft ct
frigidum neruos oercutit ⁊ nocet ofübus t neruis:⁊ qꝛ fto
macbus eft neruoſus:⁊ matime os eiuszideoips ledit qua
re non eft bona. Item bumoꝛes ingroſſat ranone frigidita⸗
tis. Item aroffio: eft alijs:⁊ aqua quanto groſſioꝛ tãto pe
ior. Item frigidioꝛ eſt.ad argumentum dicendũ qp aer cft
in niue per interceptionẽ non per admíztionem. ld aliud
qð dicit Salie.ꝙ rce ſubtiles frigídas cc, oicendü —
Dietarum partículartum.
0c coz fapo:íbus copofita:funt ⁊ occulta ad cõpꝛe⸗
bendédi coz noia.i2ulcc calídü ẽ in ſcðo gradu.ſic⸗
cum ín pzimozalíquantulà humiditati pertinet:pꝛo⸗
pterea cft groffum ⁊ illaudabile in fua actione: nili
q: ventrem ſoluit:q; i ot re oulci vis laxatiua ⁊ co⸗
latíua inuenit Qð vinum fi alíquíd inuencrit in coz
po: qð illius vini otrarium tit actioni; z cobibctur
ad excũdum:caleſit z bullit:aſcenditq; ad. fupcrioze
partem ſtomachi:⁊ conuertirur in cbolericos humo
res:ſitimq; giat c vẽtoſitatẽ ínflatíua in ſuꝑioꝛi pre
⁊ latere:nociuãq; oppilationẽ in epate 7 fplenc ge⸗
nerat:lapidem in renibus ceat:maxime fi inucnerit
hec mẽbꝛa talibus paſſionibus pᷣparata:aut digeſti
uam virtutem debũẽ. Iꝛopter boc caueant tllud qͥ⸗
bus groſſa ⁊ hũida onatur natura:q: fi atfucncrínt
£o ꝓfecto in ovdropicam incidüt patlionem; q: cum
fui eífcotitate 7 groffiratc liquoꝛis implet venas oc
groffo fanguine z turbido:⁊ oium carnium raritate
groffam accumulatventofitater:à eft c3 generandi
oppílaríoné. vndc Ga.dulce inquit vinũ non folü cft
oppilatinum:fed inflatiue ventofiratis gencratiuus
ín cpate vídcls c fplenezoibuígs mẽbꝛis excepto pul
mone:eiuſq; oppilationẽ apit. Cã: epar oppilãs ct
pulmonis cõſtipationẽ aperiẽs fit ppter vías coꝛuʒ
Q: cii venit ad epar per largas vías: ⁊ magna vit
venas d vocarur poꝛta:ſtanſq; ibi digeritur:demde
ad fubriliffimas vᷣeniẽs vias q funr ín fua ↄcauitate
non pot fcc trálire p anguftas vias:dre ibi prmancs
oppuationẽ facit z apottemara creat Pr fui natura:
pulmone aũt nó filr cotíngít:q: pꝛimũ verit p angu
itas ⁊ fubriles venas:cũꝙ; ibi otgerat; venit in pul⸗
monís canales d funt largí: ⁊ po:tat fecti quantü fe
cis babuerít p víe largitatem: cà expellit cus fputis
⁊ fcarcatu:ppter bocoulce vinum adíuuat ad mun
dificandam « ecpcllendà ab co fecem: eiuſq; diſſol⸗
uic oppilationem. 3llud tri caucantábus generatur
ſitis:coꝛũ erm calo:c augmẽtat:⁊ hũiditatẽ faliucoe
ficcat ⁊ ingroffat;fitqs quati crctaz annectitur cana
libus pulmonis: ende induracur ad excundũ.Huiuſ
modi etíam vinum dulce diuerſum eft ſapoꝛe:odoꝛe:
atc; liquoꝛe:ſed tri huic vino ppꝛium eſt dulcedo ci
nigredine groffitiez turbiditate.vnde Ga. Nũqᷓ ín
uenitur vinum dulciſſimũ qð non fir nigrũ ⁊ groſſuʒ
⁊ quanto a nigredine aroffiticremouctur:tàto mí
nus eft dulce:⁊ vineum b5 fapoxcm. Ideoq; qðcũq;
virum oulce rubozt darítatí ꝑtinet:⁊ bibit quan
tum opoꝛtet:⁊ fm qð naturc ſuſſicit:fit conueniens
egitudinem excuntibus:⁊quidus fuerat neceſſaria
multitudo nutrimenti:ſed tiri co: co:poza d furit de⸗
bilia non poffunt ca fuitinerc:ticut bip.oicit:facili?
Fo.cliij
21222 —
¶ De diuerſitate vini pprer liquoꝛem.
— Juerſitas aũt vini pꝛopter liquoꝛem tri⸗
7 12753 Spler eſt:aut enim ſubtile aquoſum:aut rer
| » Arcftre groffum:aut medicarc. Ainũ autes
ſubtile aquofum femper inuenirur cus al^
bedine ⁊ claritate:vnde facile ett in ftomacbo : cito
cnim digeritur:⁊ venas perfoꝛat:vꝛinãqʒ pꝛouocat.
Ideo vtile febꝛicitantibus:quia non foꝛtiter calefa
cit:neq; mentem percutit:nullum etiam cerebꝛo ecl
neruis infert nocumentum. Si vero fuerit mixtum
erit melius:maxime ad extinguendam ſitim. inum
vero terreſtre ⁊ groſſum oppoſitũ eſt ſubtili ⁊ aquo
ſo:vnde q: groffum eſt: pls ceteris ſtomachum ara
uat:durum enim cft ad digeſtionem faciendaʒ:⁊ oif
ficile ad perfoxandas venas; v:inam non pꝛouocat:
tardeqs ad capur aſcendit pzoprer fui fumi grauita⸗
tem atqʒ grofficiemzidcirco ron facit ebꝛietatem:q̃
tamen ft fuerit: ato diſſoluitur.
¶ De diuerſitate viní pprer odoꝛem.
L4
Liber
—
397:: Suerfitas viní ppterodotem quadrifaríà
à SA Yoiuidítur. Aut er eft odoziferü cíto fenfus
ꝑfoꝛans odozabilem:c ín pelliculis cere⸗
maticũ eſt.Eſt c vinum nullius odoꝛis p groſſitate
ſuiq; grauitate.Tertium eſt inter fubtüc z groffum
leue ⁊ graue:medioce.Quartum vcro hoꝛribilem
bs odoꝛem:ſenſuiq; coꝛruptionis illatiuum. cínum
odoꝛiferũ fuum liquoꝛẽ fignificat effe ſubtilem:⁊ tẽ⸗
peratum: oĩq; ſoꝛdicie mundificatum:penituſq; ot^
geſtuʒ: ende clarũ fanguinem gñat ⁊ laudabilem:⁊
mundũ:coꝛdis ergo cotostatiuü: aĩamq; letificat:et
anguſtiã expellit:qm̃ mundificat ſanguinem a ſoꝛdi⸗
cíc i coꝛpoꝛe exiſtente:expulſaq; ſanguinis ſoꝛdicie
fumus groſſus:turbidus c obſcurus:ſolitus natura
lis calozts lumen obſcurare expellitur:vnde fit cã le
ticie: ppter boc crgo hmõi vinũ oibus ctatib? ⁊ cõ⸗
plexionibus cõueniẽs eft fi accipiatur vt opoꝛtet:et
qð a nacura ſuſtinetur.vnde hip.vinum inquit odo⸗
riferũ ſubtilius:leuius:digeſtibiliꝰ ceteris eft ac nu
tribilius:qꝛ fignificat natura fa3 cõpleuiſſe actionẽ:
⁊ o£ cõtrariũ ab eo effc ablarum:pinde vꝛinaʒ puo
cat: citoqs ad caput aſcẽdit:⁊ facillime ab co inebꝛia
tur:ſed tñ cito ab ea liberabitur.Ainũ d5 qð nullius
odoꝛis eſt:innuit ſue fumoſitatis groſſitatem: graui
tatcm ⁊ indigeſtibilitateʒ:idcirco illaudabilis cft nu
trímenti:pp:cr hoc ergo nec mundificat:nec ſangui
nem clarificat:neq; cõfoꝛtat coꝛinec creat leticiam.
groſſos etiam augmentat humoꝛes:⁊ fumum turbi
dum generat ⁊ obſcuruʒ:quare fit ca triſticie:ſed t
ꝓpter ſuã grauitatem c groſſitatẽ:nõ cito ín caput
aſcendit:⁊ ebꝛietatẽ gencrat:qð fi fecerit dure tarde
q5 oíffoluírur. cnm inter ſubtile z groſſum eft me
diocre:cuius odoꝛis medíocris fir actio ⁊ paſſio c^:
fing cft ppíaquum vel remoti ab coz ertremita⸗
tibus:ſi cnimremotum fucrit a bonitate malus crit
fi vero a malignitate bonum critzq fi ſteterit in me⸗
dío coz crit medíocre. Clim qo graucs z hoꝛribi⸗
lem hʒ odoꝛem cft peſſimum:⁊ Pm ſui odoꝛis hoꝛri⸗
bilitatem ⁊ grauitatem nocet cerebꝛo:⁊ grauat:⁊ ꝑ
cutit mentem:pelliculiſq; cercbꝛi infert leſſoncm:et
peſſimum generat ſanguinem:marime fi eft ponticũ
vide Ga.opoꝛtet inquit caueri a vino hoꝛribilẽ na⸗
turam c grauitatẽ hũte:maxime fi ponticũ eſt:qꝛ ou
rum eſt digeſtioni:digeſtum ctiam generat ſangui⸗
nem malum.
¶ Derriplici vino.
——— triplr eſt: aut cii foꝛtiſſimum: vel oe
biliſſimũ:aut mediocre. Sunt etiã ĩter ho⸗
drum extremitates:q̃dam d ſenſus diſcerne
re nequit. Foꝛtiſſimũ vcro ceteris cft cali⸗
díus:cítoas ad caput aſcẽdit: ⁊ mentẽ percutit:q; ca
put de multis c calidis implet fumis: qð bíp. voca2
uir ingueum vinum. Ainum qð eft oebiliffimi:acuo
nem bs ſuꝑioꝛi oppoſitam. Ciis qð hip. dirit aquo
ſum vinũ: mediocrem Ds acrionciifm ꝙ eſt vicinuʒ
vel remotũ a bonitate vel malignitate crtremítatü
illoꝛũ. Poꝛro qꝛ cópleuím?fingulariterz ſimplrvini
diuerſitatem:⁊ vniuſcuiuſq; ꝓpꝛietatẽ:opoꝛtet nos
Abꝛi ſtantem:qð fit p fui leuitate ⁊ qꝛ aro⸗
totam finirevini cõpoſiti diſputationem. Impoſſchi
le eft ert vinum inueniri aliquo ſapoꝛe:coloꝛe ⁊ odo
re carens.
¶ De vino albo ⁊ nigro.
Ncipienduʒ ergo eſt ab albo ⁊ nigro: que
funt oim extremitates:⁊ oẽs coloꝛes quog
S inuentmus:funt cc iſtis compofiti.8lbo ví
EXXE no prinict ocfectio odoꝛis ⁊ ſapoꝛis:nullaʒ
ſuffert cõmictionem:⁊ raro inuenire poffümus vt (ir
dulce vcl potidi ⁊ groſſum. Ainum q9 cft ſubtile:de
bile:inſipidum:⁊ nulla ſuſtinens cõmixtioneʒ: min?
ceteris calidum eſt:facilioꝛiſq; — cito ve
nas oéfqs coꝛpoꝛis penetrat poꝛos: ⁊ velociter ec
pellit: ——— eft ceteris nutribile: ⁊ plus alijs
infrigidat:⁊ caloꝛem ⁊ ſitim extinguit:⁊ vꝛinam pꝛo
uocar. 2» (i ponticum fuerit:neceſſe eſtvt fir groſſuʒ
impoſſibile enim cft vinũ eẽ ponticũ:vt fuus liqua
nom fit groſſus:ꝙ vinuʒ taliter exiſtens illaudabile
oar nutrimentũ:durũ ad digerendum:vꝛinã nó puo
cat:ventrem oftipat:tarde ad caput afcendít:ftoma
chum ⁊ cerebꝛũ confostat: prodeft malas bibenti⸗
bus aquas figuram coꝛpoꝛis diſturbantes: cos etiũ
iuuat quifrigidiſſimam Peso aquam vel niue
q: fi coꝛruptibilis aqua bibarur:in malos cõuertet
bumoꝛes:ncut fuperius ín tracratu aque diximꝰ:vñ
fit cà coꝛrũpendi z debilitãdi ſtomachũ:cũqʒ ftoma .
chus defeccrit:a totíus coꝛpoꝛis partibus currür ad
cii mali humoꝛes cboleríci;ficut in ftomaticbis vide
mus ieiunijs aſſueſcẽtibus:calefit em̃ ftomacbus p
pter ciboꝝ indigentiã:ſtomachus "P €oz necefía^
rio ocficit:q: humoꝛes ad ſtomachũ funt venientes
q̃dã cría ab eís fumofitas caput aſcẽdit ⁊ doloꝛẽ ibi
gñat.Sed fi aquá cũvino albo 7 potíco bibimꝰmix
tam:fubtiliat:z attenuat illã:ſuũqʒ acumen mitigat
ficut aqua vínü merũ trádlatzofqs ſtomachi confoꝛ⸗
tat:⁊ adiuuat ad oeponendum oẽm fua lefionem in⸗
ferius. Sed aqua frígídíffima abfq omni cõmixtio
ne bibita:marimũ dat nocumentũ ſicut iam diximꝰ.
Neruis ei ftomacbí ⁊ pectoꝛis ⁊ filium nocet : que
fi ci pdícto mifceatur vino:tépcrabif aq frigiditas
ftomacbtügs cofo:tabit.S»ed cti calidã habẽtibꝰ na⸗
turi no opoꝛtet cõmiſceri:q; frigiditas aq caloꝛẽ co.
rü tẽperat.vñ Ga.calidas briribusnaruras natura
liter ecl accidétatr:plus fit cõueniẽs aqua frígidifft
ma vino: fi ín alíquo tpe neceffarít fuerit eis vínus
albii pontícii potét. Qð fi vinum album dulcedi⸗
nem bs:medíocre erít ad oígerendiü ínter albus « tc
nue ⁊ ponticũ:durius em ⁊ tardíng erit ad digeren
dii dp fübtüc:facilius vero pontico:pinde vtroq; cft
nutribilíus:ventrébumecrat:ftomacbo tñ nocet:vẽ
toſitatem ac rugitũ creat:ſed tri oẽ nocumentum qð
facit cft debile ⁊ leue:ſui em̃ dulcedo nio cft magna.
nam cum albo vino dulcedo non cft conueniens: c fi
eſt:neceſſario cft parua.
iDe vino nigro.
z3 Jio nigro ꝑtinet groſſicies liquoꝛis:gra
"y xis. vñ oifficile cft ad digerẽãuʒ
tarde ad caput afcenditzmulti nutrit: ve^
nas citi oc groſſo fanguinc implet: ad diſ⸗
z»ictarumparticularíum.
ſoluendum tardum. vndc BGa. Vidi bomincs palle⸗
ftríbus ludis vtentes:hoc vinum frequenter ⁊ ↄſue
cebiberc:vr ingroſſarentur ⁊ roztitudine acciperet:
q? cos ingroſſauit c magnam vim eis tribuit:et de⸗
dic cis nutrimẽtum carnivicinum poxcínc. Pꝛoinde
bonam eft ſi iuuenibus ante cibum oarus fucrit.s»c
nioꝛibus eft incõueniens:⁊ P antc cibũ ct poft cibü
q: pprer defectioneʒ caloꝛis naturalis coz gcncrat
oppuationem:⁊ ín renibus lapides fi lo aſſueſcant
lioc d, vinũ cft multis modis:aliqñ ctt oulcc : non⸗
nuni ponticũ:aliqñvtraq; funt ín co:ponricitasvi
del5 z oulcedo:fed nũqᷓ nigri inucenit fostc.vn 253.
o£ ínjr oulce:l5 fir nigrũ necctfario:tii n o€ nigrus
neceſſario eft dulce. Higrũ vcro inucnimus duice:⁊
nigrũ ponticũ:⁊ aliqũ dulce ⁊ ponticũ. Nigrũ vcro
fol biis dulcedinẽ calidiꝰeſt ⁊ nutribilius:⁊ plus cc
teris vẽtrẽ humectat:⁊ vꝛinã nó ꝓuocat:ventoſitatẽ
⁊ inflationẽ creat:qð fi ꝓpter medicinã paz bibitur
crít cõſtipatiuuʒ ſolutionis et inteſtinoꝝ detectione
rie fitqs nõ adeo nocumẽtũ capitiz neruis ppter
ue fumoſitatis groffiraréz grauitate vr tardius ad
caput aſcẽdit:ppter boc tardiſſime ab co à inebꝛiat
diu ab ebꝛietate nó liberat. vri /Da.vínü indt nigre⸗
díni ꝑtinens nó bs tãtũ caloꝛis quantü glaucũ⁊ citri
nũ:neq; rit facit ebꝛietatẽ.Ainũ vero qð dulce ett
⁊ poticũ:groſſꝰ duriuſq; C digeſtioni ⁊ magis vẽto
ſitatẽ c ínflaríone gñat:lapidẽ etiã in renibus:⁊ op
pilationẽ in ſplene ⁊ epate:magiſq; ceteris vomituʒ
puocat:⁊ doloꝛem in capite ⁊ neruis facit.
¶ Superius auctoꝛ determinauit de vino a parte ſue ope⸗
ronis cratís ⁊ qualitatis quãtus eft ex parte coloꝛis:in par
te vcro iſta ex parte fapozis.€ fQucritur vtrũ vinum cope?
tat cbolericía:vide£ ꝙ non:q: oíat Ba.qꝙ o€ fimile augme
tat fuum fimile ⁊ facit ipsfurerc. c loquitur in complex õc
lapſa:ſed cbolericue lapſus eft in caliditate ⁊ ficcitatezergo
facict eum furere:⁊ Docnon cõpetit:igitur. Item dicit 25a,
fuper apbo.q fola complerio temperata gaudet fimilibus.
coíftemper.taoiflimilibus:fed complegio cholerica eft oti
temperara:igitur. 3jtem ficut dicit Sale. ſupꝛa apbo, Si
mile eft oc ctare compierione regione ⁊ tepozezíed in tems
poꝛe frig do nó competit potus frigidus:crgo nec in cóple
rione ca.potus calidus:igitur. In cotrariü eft vſaac innuẽs
vinũ adminiftran cbolericis. tes ficut vicit Mab . in tegni.
"iBatura oim operatrix:ſed natura cholericis apperit vinus
ergo medicus 95 illud adminiflrare cum fit minifter nature
Itẽ dicit Ba.ã tegni pasen? oferuanud fit p fimilia:f5vini
cit cbolericum ca. ſiccũ:ergo conferuat c; olencos: igitur.
(Queritur vtrus vinũ cõpetit pueris:videtur ꝙ non:q; fi
cut oicir pbus.xviij.de aialibus zípafmus er vino:vt plun»
mum bs5generan:ied in puerís multü timendũ eft oe ſpaſ⸗
mo0:q: cito 2 9c faali cáincurrunt ſpaſmũ ficut oicít Auicẽ.
igitur. Item oíct Auicen.ꝙ oare vinum pueris cft addere
ignem igni:ſed addere igne igni m conferuatione ſa.nõ có»
petit:igitur. Stem vínü virtute aĩalem debilitat:naturalẽ
vero confo:tat;fed ín pucris virtus aĩalis cft ocbile:igit €
naturalis fortis. Item ficut oícít Aui.epilepſia eft moꝛbus
pueroz:qo ergobmóit mo:bii pueris b5 gencrarcnon com
pet it: ſed vt dicit Auicẽ. vinum epilepfiam gñat:igitur. In
contrarii eft yſaac dicens qp vmũ cõpetit oĩ etati. Que⸗
nitur vtrum vínü cõpetat ſenibs:videtur ꝙ ſic:dicit arit.
qp fence funt triſtes c auari:t boceft q: fut mclancbolici:
vnde eís abundat melancpolía:necin eíe fanguís darifi
catur c oepuratur:fed vinũ leticiá generar ⁊ largitate: igi»
tur. Item dicit yſaac ꝙ vini eft caloris 4 fpiríruus regene⸗
ratiuũ.qꝛ cito ín ea ↄuertitur:ſed fenes caloꝛe indigent ct
Fo.cliiij
ſpiritibus:ſed pec habent p vinũ:igitur. In contraríus cft
153.2109 qp vinti virtutẽ atalerm debiutat: ted in ſenibꝰ cft
virtue 31215 debilis:igitur.habent em capira ocbilia. 3:65
Pm yiaac vinum in frigido ſtomacho accíat « acctà intrigi⸗
dat:ícafzomacpus fen eft fngiduszigit. (C CAd pimus rc
fpondetur qp fic. Sed nota ꝙ vini 2dminiitrat in cozpoze t£
perato aut diſtẽperato.n in tẽperato fic competir vinũ me⸗
diocre:nec nimis toꝛte nec nimis debile ſicut vinuʒ bonum
odoꝛiferũ:vinoſum: vnius anni aut duoꝝ annoꝝ.Si ín lap
ſo ⁊ otftemperato coꝛpoꝛe:hoc eft ouptr aur lapfus eft ad
caiid.taté:poc eft ouptrzaut accidetaüirer aut naruralr, $i
pꝛimo mõ ficut in febꝛicitantibus:tũc non cóperir vind. Si
icðo modo fic competit vinum debile aquofum nouu5:aut
vnius anni; qr tale vinum: etfi fit cauaus ꝛeſt tñ agidum
reſpectu copierióís cbolerice:qm cõplexio cholerica eft ca,
in ſcõo gradu:⁊ fic vinum vero peractum in pꝛimo:⁊ ſicin
debita quantitate fumptü non inrendirfuam caüditarem,
$51 vero fit lapfus ad frigidi tanc cõpetit bonũ vinum toz»
te carü:odozferü:anniqunm quattuoꝛ aut quinq; anno.
Ad argumẽtũ pmü dicẽdũ eft qp iliud eftverü oe fil i picto
fsnó oc fifi ín latitudie foꝛme remifio ficut ca.ĩ pꝛimo ⁊ cat,
ín ſcðo ↄueniũt in fozma:fs nó m pũcto:qꝛ rale file in pũcto
bene facit ſuũ fie furere. &icl dicẽdũ qp ſimile in cffectu beo
ne fact furere:⁊ p bocfoluiturtcóm:q: Puis choxricus fit
lapſus:tñ iuuatur p ca.in pꝛimo gradu. zid aliud oícendum
ꝙ non eſt fimile;qm cõplexio conaturalis eft et cuius cft có
plecio:non fic vero tem pus calidi: c qð alicui cft cónatura
ic nó rátü grauat naturam:ideo cóplerio tempoꝛis plus có
trariatur bumanc nature d cõplexio cónaturalis criftene
ín co. 8d aliud oubíum retfpontio aliquoz efr ꝙ vinũ anti»
Quum fo:te ca. 2 fic.in quarto gradu quattuoꝛ annoꝛuʒ:aut
qngs non competit puerís:q;: rale fpafmum epilepfiam in
duat.scd vini aquofum ocbile ca.ín pumo gradu cópe»
tit: ⁊ tale non inducir bhmõi moꝛbos.Alij dicũt ꝙ erae puces
ritie ouo contiet fepteniaz vndc dicunt cp in pꝛimo ſepten⸗
nío noa cõpetit vnui:qꝛ vmum neruos ꝑcutit ⁊ ad ccs pe
nctrat eos ibibendo:ds cii debiles 7 moliesreperit:plus
remolut ⁊ debilitat:qm̃ in eis remanet indigeſtũ cà virrus
íntalibus neruis debilis ſit:⁊ fic in rali etate ron comperit
p:obibet era augmẽtationẽ:⁊ coꝛpoꝛs induatoeficcarioné
Q: ppter rale vini mẽbꝛa nónurriuntur vt deberent:et fic
loquütur &rifto.z Auic.ꝙ ín pueris inducit 7 ſpaſmũ c epi
lepfia. $55 ín coo ſeptẽnio pórcópetere:q: virtus animalis
eft tuncfo:rioz: c naruralís potes vini digerere:⁊ ficloqui
tur yfaac. vfi cü dicit ꝙ cópctit ol crarcibi fit oiftributio ,
snibus finsuloz fiue p ſpeciebus z nó p fingulis generi.
Ad aud dicendũ qp ín fembus ouo finr »fideranca. f. vir»
tus aĩalis ⁊ nathralis: ⁊ q: a vino reſoluuntur fumi multi
indigeſti caput aſcẽdentes:⁊ in naturã aqueã fe cõuerten⸗
tes muicas pafliones inducere potentes:zficut reumatiſn t
ſcothomiaʒz vertigine litargiã cpilepfiam:parslyfim:c plus
rcs alios moꝛbos:⁊ fic habẽdo aſpectũ ad virtute aial? nó
competir. Sed ad virrutem naturalem »fiderando d eit oe
bilis:⁊ hec eſt dj 05 torum co:pus regere: cindíger fc:nifica
tionezq: vinum ear fostificatzfpirírum ⁊ caloꝛem naturale
aucmentat 4 reparat:quátü ad banc dicunt vinũ cópetere.
Sed iſta folurio l5 verü pᷣtendat tñ nó inſtriut:qꝛ tũc ncfac
mus qͥd debeamus facere:qꝛ docet adminiſtrare ⁊ non ads
miniſtrare:ideo dicendũ cft fimpłr:ꝙ vinti cõpetit fenibus
qm̃ magis eſt neceſſariũ vitã conferuarc d aialem ſanaz te
nere. Unde dicendũ qp cõpetit:q; virtutẽ naturalẽ cófo:tat
Et ſi arguat᷑ qp nocetvirtutí aĩali ſua etapoꝛatione:dicccũ
q remedia bene poflunt ↄtra ſuã euapozationes ñeri:ſicut
ſi poſt vinũ dibatur modicum de aqua:aut comedantur ne
bule: que moꝛantes ſupꝛa ſſomachum:aut im oꝛe ſte machi
nubes non ꝑmittunt f. mũ aſcendere.Sed ſic nõ pfit virtu
tí aĩali fieri remedia ipa deñciente:ideo maius bonũ fit ín
confoꝛtando virtutem naturalem d fiat malum aĩalem bes
bilitando.Ad argumentiimoicend: m p fi vintim aſſuma⸗
tur in quantitate ocbita non acefcít.idco cauere ocbent fe
nes a nimia vint poratione GT Queritur vtrzm vinum có»
petat in paralyfi; vidctur ꝙ ficfm Ga.in tegní.omníscura
f
Zi —— -
"fit pcoutraríá:fed paralyfis eft moꝛbus fri.z hu.qꝛ de mas
tcri3 pblegmatica rir; vt oiat Auic.ſed vinũ efr ca.⁊ ficigi»
tur, 3tcm oiar Ba.in oc fimplici medicina: q cópetunt
ectra emplaſtrata cópetunt intra adminiſtrata:ied vinü er
tra ſupꝛa neruos applicati ipios Oeficcat ; t a materia bus
mida curat:igitur ⁊ mtra. 3n cótrarium cft Aui.raß.⁊ oés
alt: p:capue Auic.qͥ pbibet vinum adminiftrari ín. para
leti ante. cz oics:ted poft ocect admimiftrari. 4 Queritur
. Adeo quare cõpetit poſt.xx.dies ⁊ non ante. ¶ uerit cria
quarc vint exterius adminiftratum neruos oto:ztat:t inte
rius debilitat.¶ Queritur p quà viam vínü reuocara fine
copi.¶ (Quent quas egntudines vinũ babeat gnare. s£t
videtur ꝙ ebolericas:q: ficut dicit Daly fimile ex fimili gna
turzigitur. Stem ſᷣm ocs doctoꝛes er rebus frigidis gene»
rárur egnitudines frigide:⁊ er ca.calide:ficut cr pipe allijs
gcũ vinis fit ca.generabit ca.egri. In ↄꝛiũ eft vſaac c Aui.
⁊ oſs alij. sid pꝛimũ dubiũ ꝙvmum non cõpetit niſi poft
xx.diẽ.qꝛ tunc materia eft fiuxa ⁊ non eft plns inf.uu:ts ias
. Alla matería à moꝛbũ facit ⁊ 05 facerc eft iam fira in méb:o
t permancns:4 q; vinum ca.eſt confo:tar virrure z mẽbꝛũ
. t potenti? rcdditur in expellendo mareria. 3t€ vinuʒ pene
trat ad neruos lingue:⁊ fic pozos aperitróne cuiusvirtus
eſt porentio: ezpelicre, 3tem róne fue cõplexionis mareria
confumít c diuidit. £55 nota ꝙ cópctit vinti paucü grofíus
taromaticü.sbrofiumvero vt p (ui grofficie in mẽbꝛis pof
fit iznozariz c fui effecta inducere:qꝛ fi eſſet ſubtile ſtati pe
BEtrarctc non tantü ageret, c o5 eſſe pauci q: fupza muitũ
i05 Cffet virtus potẽs illud debite regere:⁊ ꝓpter ſui mul
titudinem membzum plus remolliret:z fic mo:bü augmẽ⸗
taret, ⁊ debet eſſe aromaticum vt virtutem naturalem me
lius confo:tet.Sed in pꝛnicipio paraiyfis non compctitzqz
ratione ſue apernonís facerct humoꝛes magis ad neruos
lingue fluere:⁊ fic moꝛbũ augmentarer.z adbuc facerctip
materia fiura ad membza ibi plus imbiberetur:ideo nó cõ⸗
petit ati. rr Die: cum materia ctíam firadbucinfluru. Sd $
mur oicendi ꝙ cura fit p contranus,c lodmur piínapalie
ter oc contrario in effectu:l5 fiat in foxma quandogg: c q: vi
num non eſt in pzindpio moꝛbi contrari in effcctulsfit in —
fo:ma:igitur non competit.Ad aliud argumentü ðꝛ p illud
€ft verũ:ſi operatio exterioꝛ er interío: fit vnifozmis:fcd vi
num exterius oeficcat ⁊ non 2uertitur in fübftantiam: inre
rius vero asit per coplerionem c fubftantiam: d quãdoq;
in pblegma conuernzur.Zd aliud oícendü qp cerebzum cit
ditiſſimum ín virtute aialí ⁊ pauprimi in naturalí fiuc oc»
biiffimum:vnde natura fagar Pm ꝙ attribuit aliquíd vni⸗
memb:zo oebilirat aliquid ín alio:ſicut babétes bonas alas
aucs nonbabent pedes bonos aut econuerſo. Ideovirtus
naturalis cerebꝛi oebilis eft non potens expellere fumos vi
ni nocíuos ad alíud membꝛum:faciendotñ quod pót.erpel
tad neruos collígatos cum cerebꝛo d ſunt oꝛganũvirtutis
aialís fenfitíue ⁊ motiue:⁊ fic nerui ppterillud debilitan⸗
c ꝑ iſtam víam virtutem aialem ðebilitat.Sed natura?
lem confoztat:q: virtus naturalis operatur p calozem natu.
ralem ⁊ fpiritum:q:vínum additin ifta ouo debito modo
patum virtutem naruralem confoꝛtat q: ſubtilis eft ſubſtã
tie:ideo dto digeritur ⁊ connertitur in fpirítum ⁊ caloꝛem.
Et per boc patet ſolutio adaliud dubiuin oc fincopt que fit
ex retractione ſpirituum:⁊ caloꝛis naturalis a membꝛis reo
motis a coꝛde ad coꝛ:que membꝛa remota: qz funt depau⸗
perata ſpꝛrit bus:ideo fit ſincopis: fed qꝛ vmum círo cons
uertitur in fpirítus 7 caloꝛem naturalem:ideo cito Fecrean⸗
tur ſpiritus: ⁊ p membꝛa mandantur:igitur fit releuatío 3
fincopi. 2d aliud dicendum cp vt plurimum generat egritu
dines phlegmaticas fm omnes doctoꝛes: ⁊ Docq: vinum
multum allicit guſtum: ⁊ pꝛopter guſtum in magna quan⸗
titate attrahitur ⁊ aſſumitur:quod in multa quantitate re
ceprum non poteft digeri:ideo remanens índigeftus ín cbí
mos crudos conuerntur t pblegmaricos:vnde quanti cft
de natura ſua tcompleríonc baberet ca.egritudines aene
rare. ¶ Quentur cuíus complerionis fit vínum : videt cp
friaide:q: oicít Ba. que cito inígneri conzertuntur t íqne
inflammãt ca. ſunt: ſed vinum ignem cxtinguit:igitur cft fri
gi. Item dicit Ariſt. in fcóo be anima. efürice eft appeti⸗
tus ca. ficd:fins aũt fri. c hu.ſed fins eft retpectu vun: e.
vínum cft cius obiectu * mrergo vinti —— — fixi
le cp fimili gnarur:fed ex vino gencrantur egritudics frici
dczigitur eft rr; tem Ariſto.quarto metbco:oz. que dE
gulatur a frigido diſſoluuntur a calido ⁊ econtra:ſeda
ſpecies coagulantur a frigido:⁊ vinum a frigido coaguia£
crgo eſt aqua vel aque fpecies:fs fi fic eft fri.z bugit, In
contrarium eft faac t omnes auctoꝛes ponentes vinj ca.
4 ſic. Item dicit Bal. in oc fimplici mediana. aqua fagi;
limcatirapitur ad naturam cuiutlibet fibi admixti: fcd in
vido admímftrantur partes aquofe cum vinoſis:que vino;
fc funt ca. caquofe frigide:ſʒ caliditas cft foztioz actiua:er⸗
go trahet aliam ad tui naturam: fic vinoſe trabunt aquos
tas ad carum naturam:ig tur. Item Ziriftot.ín topics di⸗
cit ꝙ vinum eft aqua putrefacta invite; c bocfüb auctoꝛita
tc empedoclis:fed dicit Ariit.quarto metheoꝛoꝝ.ꝙ putre
factio fita calido:ergo vinum fit a calido:igitur zc. Que⸗
ritur vtrum vinum album fit catí.&t viderur ꝙ fit frigidus
dicit yfaac ꝙ vinumjalbur eft infipidum: fed (apo: infipi
dus trigidirati atteſtatur:ergo vinum albũ cft fi. "tm
dicit x£onftantinus cp vinum album ín ſuis operationibus
cft fri.fcd oicit Sa.ꝙ vnũquodq; oicit tale vel tale ab ope⸗
rationc quá habet inducere; ígitur. 3in contrarii cft faac
⁊ alij doctoꝛes.ad pꝛimum oiditur qp vinum eft ca. fic. pio
mo à ptc fue oziginis:q: vinis er quaoziturvína eft ca.2 fic,
€x parre cóplerionis fiuentis:q: I5 fit frigida er partc copie
xionis radicalie:fed q: non fit vint gencratio níft à comples
xione fluente pzo maioꝛi parte:igitur.Et ꝙ vitis fit cali. et
fic, patct: q: fo:tiffime cft attracriue; c boc patet qz fructũ
multum affertzattractiovero fit per ca.⁊ ficigitur.Secüda
caufa eft ez parte aeris contínenne humiditatem cíus acd
dentalem:4 partce aquofas confumentem 7 vinoſas relin
quentem:⁊ ca9 acuctem ⁊ foztificarem pt Sid dag ad
farum confümptionem. id argumentum di m e vis
num ertínguít íanem perafpectum Ca tota fpecie: c non p
ca.⁊ fic Aut dic ꝙ fua actuali frigiditate eum ertínguit. id
aliud verá frí,z bu.actu cuiuſmodi eft vínizió nó valet:qꝛ
ponitur ca.⁊ fic.effentíaliter Vlel otcendus qp appetitur ra
tione fue compofiticis fiue ſubſtantie:que p:opzietates ba
bet fitim exctinguendi feu ſedandi.⁊ non rationc fue cóple»
rionís c3.« fic. eld aléud dicendum ꝙ effectíue t ratione fue
quantíratís bocfacit:z non ratione complerionís. zd alið
ofcendum ꝙ vinum oebile aquofum coagulatur a frigido:
Qin tali plures funt partes aquofe dp vinoſe:ſed rarióe tñ
vínofarum partium non fit coagulatio:⁊ fic totum à: cali
dum remíftus. zd aliud devino albo oíco ꝙ eft ca, Zld argu
mentam oíceridt eft cp intelligit yfaac de vino debili aquos
fo:q:tale eft inpidum.Ad argumentum £onfrantint oi
co ꝙ intc:ligit refpectuvini rubei t non ſimpliciter:⁊ ficois
cit verum,
¶ De vinorubceo.
Inum vero rubeum neceffe eft dulcẽ vel
virtuſq; eius foꝛtivicina eft vino:pꝛoinde medioce
eft iuter leuitatem rufíz groſſitatem nigri:bac de cà
ad nutriendum ceteris cft temperating: ⁊ mutatur
ín fanguinem facilius pꝛopter fimilítudiniem quart
bs dii co in liquoꝛe:coloꝛe 7 ſapoꝛe. Poſt boc nigrũ
dulcem babens ſaporẽ etiã conuertitur in fanguine
fs tii ſanguis qué gñat:turbidus cft ct groff us me⸗
lãcholico prínée humoꝛi:pᷣterea oucrtifi ſanguineʒ
vinũ rubet ſubtile ⁊ clarũ:q; ꝓpter ſui liquoꝛis fub
tilitatem:neceſſe eft er moꝛetur ad coquenduʒ:vt in
glroſſeſcat c in ſanguiuẽ mutetur:ſed tamen ſanguis
ex eo generatus fubrilio; cft ⁊ leuioz: ara laudabi⸗
Dietarum partículgríum.
tío::05 02. Ainũ inquit lucens daz « rubeũ medio
crc ettister rofcti ⁊ fubtilezz nigrum groffum « dul⸗
cc; ppter bocnon adco groſſos gencrar humoꝛes fi
cuc nigra: nec ſubtilat cos vr albi; quod cum fucrit
fore z odoꝛifcrum:neceſſe eft fumus eius fit ſubtilis
citoq; ad caput afcendens;/Zaucant crgo illud quo^
ram capítasel coꝛpoꝛa funr ocbilia €. Mulce veroc
ruben multü iuuacinfirma diu hñtes pectoꝛa c pul
monem:marime quos neceffe cit mundificari cà ſpu
tis:⁊ quibus ſputũ cft ourus ⁊ vifcofum;bmoót cuum
iputũ neceffe cft pꝛimo expelli cũ re mediocrirer cale
— huimnectatiua:poſtea ſubtiliatiua c mũ
dificatiua:ne humoꝛes duri ⁊ viſcoſi repugnãdo vir
tuti nõ obediant expulſiue:ſed potius generẽt groſ⸗
fam ⁊ durã tuſſim:⁊ p eã venarũ pectoꝛis fiat cepa
tura:pinde fi eum vino dulci ⁊ rubeo res fuerit mix⸗
ta pectoꝛis purgatiua: perfecta ⁊ optima medicina
erit cídé paſſioni. Vinum vero roſeum devuis ru
beis:⁊ palmeum de citrinis:⁊ hmõi ſunt mediocria
inter citrinũ ⁊ glaucũ:ſubtile ⁊ album:idcirco ad có
parationẽ coz tunt nutribilioꝛa c ín fanguinem cõ⸗
uertibilioꝛa. IRofcü tri facilius palmco in fanguines
mutaturzppter fut calozem ſanguini vicinantẽ:que
q: nung inueniri poſſunt:niſi dara in coloze ⁊ odoꝛi
fera in odoꝛe:neceſſario caput leuiter petũt:cerebꝛo
tii ⁊ fuis pellículis non funt nocétía ppter coz leui⸗
tatem;quarc faciie quis cx eis inebaiaturzzleuíffüne
exinde curatur.¶ VNinũ aũt aureũ « rufum; q; me
diocris funr tẽpoꝛis tẽperata ſunt:in fcóo gradu ca
lida:cũ aüt funt vetuſta oriatur cís in tertio gra.ca⸗
. Suntq; coz ſapoꝛes acuti:⁊ líquozes dart « fub
tiles aromaticü hñtes odoꝛẽ:citoq; caput petürc im
plẽt cerebꝛũ oc calido ⁊ pũgitiuo fumo:pellicuł ería
cerebꝛi oĩbuſq; neruis nocent ; ídeo ti hmõivina oc
tur cis quí naturaliter vel accideralíter funr cbolert
ciaut triſtibus vcl laboꝛantibus vel íetunar(b? : no
modicũ inferunt nocumentũ:qꝛ co:poza eoꝝ calefa2
ciũt:⁊ ad febꝛem ea cõmouent:doloꝛẽ capirís grant
ꝓpter nocumentum:qð cerebzo neruiſq; faciuntzma
xime ft eſtiuum fuerit tempus:regioq; calida.Sʒ rii
non debemus arbitrarivt nocumentũ faciãt ex mali
fanguinis generatione:ſed ꝓpter caloze5:q? calefa⸗
ciunt oeticcant eoꝝ coꝛpoꝛa d neceffe eft infrigida
ri ⁊ humectari.Aliqñ tñ bec vina doloꝛeʒ capitis de
groſſis humoꝛibus in ſtomacho placant:diſſoluũt
⁊ attenuant ⁊ expellunt humoꝛes qui funt cà dolo⸗
ris. Pꝛopter bocti donentur humidas babentibus
cõplexiones naturaliter fiuc accidentaliter:vel d oe
lectationem c requiem amaucrínt: tiuc eis data fue
rint: quoꝝ coꝛpoꝛa multitudine groſſoꝝ bumo:um
funt accumulata:tempus etiam ſit hyemale:regioq;
frigida:iuuamentum optimum crit: qꝛ bumoꝛes ina
niunt; venas c vafa coꝛpoꝛis ab emnt mũdificãt pu
trcdíne cam vꝛina c fudoze. Ja. bonum cft ínát ve⸗
nas plenas babentibus groffoxum humoꝛũ caloꝛi p
tinentium dari vinum ſubtile z album:aut ſubalbi⸗
dum velrofeum:ant palmcum medíocre tempus ba
— ſi bumoꝛes funt groſſi ⁊ trígidi:
um eft vinum citrinum ⁊ rufum que funt meaio
cris tempoꝛis:necnon roſeum ⁊ palmeum cum funt
vetuſta.
€ 2c vino temperate ſumpto.
Inum vniuerſaly téperate bibirum ftn eta
j* 7 Cem;tempus:regionem ; cófuerudiné aug
[2 Er; namurazz quanto natura ferre valebit: fam.
Mess guinem landabilem augmenrabit pꝛopter
fui naturam:liquoꝛem ⁊ colozem ſanguini ſimilatem
bonum ſapoꝛem cibis ⁊ potibus pꝛeſtat:cibiq; ocft
derium excitat:ibidinem ⁊ coitum ixritat:qꝛ vitalis
⁊ animalis virtus pcr illnd confoꝛtãtur:⁊ naturalis
que eft ín toto cozpoze:temperat vigoꝛem:⁊ foꝛtitu⸗
dínem fufapit:ftomacoum adinuat ad.cibn appere»
dum:retinendum:ad digerendũ:⁊ ad feccs expellen
das:cõpoſitiones etiam cõplexionum aie ⁊ coꝛpoꝛis
cum ſui odoꝛe ⁊ mundificatione regit ⁊ coꝛroboꝛat:
qð teftatur eius actio:que palã videtur:nam cõſpi⸗
amus illud tollere triſticiam anime:puocare leticiã
⁊ mutat vitium nature aic in virtutem:vertit em ea
ab impietate ad pietatem:ab auarícía in largitatem
a fuperbía in humilitatem:a pigrícía ín ſolicitudinẽ
oc tĩmoꝛe ín audacíam:mentte etiam octidíam 7 ta^
citurnitatem ⁊ ignauiam ín afturíam facundiã ⁊ in^
genium. Rufus teſtatur perſas ⁊ belenos femp vi^
ino vti volentes diſputare:vel di alio ratiocinari:ſeu
conſilium dare ad regendam rẽpublicam: 7 cogno⸗
ſcebant q; vinum eft mentis confoꝛtatiuum:⁊ recti
tudinis ⁊ vcríratis demonſtratiuum:Peleni tamen
£o ezebantur cum volcbant verſus cóponcrezfeu Iu
derc cum inftrumenris rufice artí perrinentibus:op
experamenro ínuenicbant mente coz acui vino: ro
ncm augimentartcam etiã oe poteftate ín actum ꝓ⸗
ucbí:boc vero fit cum p:our opoꝛtet bibitur Sea íi
vſq; ad cbzierarem bibitum fuerír:generabír pꝛedi⸗
ctis cotraría:q: ebꝛietas rationalis aie lumen extin⸗
guit:⁊ beſtialem ⁊ irrationabilem vim confoꝛtat.vñ
pmaner coꝛpus velut nauis ſtãs ĩ mari abſq; guber
natoꝛibus:⁊ militia indigens ouctozezpprer boc fa
uet rei nó annuende:⁊ laudat qð illaudanduʒ eſt:im
imo qð diximus ſapientibus facit.Sed ſtultis ma
lignis cũ ebꝛietas generatur:in pꝛimoꝛdio facit eos
multa ⁊ irrationabilia loqui cus furoꝛe:ira:atqʒ fup
bia:⁊ mouet eos de loco ad locum:⁊ tandẽ incidunt
ín adulteria:furta:homicidia ⁊ cetera vitia. Ideoq;
volentes familiã cuſtodire:opoꝛtet vt fc avíno cuſto
diant:niñ frg expedíreoz nature.Sed tamẽ va⸗
let fm medicinam:Eſt enim comperens oibus fana
babentibus coꝛpoꝛa:ſanitatem enis cuſtodit. De co
tamem vino oícünus q9 ocvite eft:c qð medíocris té
poꝛis eſt.i.a ouobus annis vſq; ad quattuoꝛ: cuius
coloꝛ ínter rubeum ⁊ citrinum mediocris eſt:odoꝛq;
aromarícus ¶ Poſt boc vinum coctum cft bonus
calidi? tii ⁊ groſſſꝰ:multũq; nutriẽs ⁊ difficile ad pe
netrãdũ:tarde facit ebꝛietatẽ:q̃ ſi ftuerit oin durabit
De vino de ſapa.
Apa groſſioꝛ ẽ ⁊ durioꝛ in ſtomacho infla
tiua:q̃ ſi digeratur multũ oar nutrimẽtuʒ
—— eft congrua patientibꝰ ín pectoꝛe ⁊ pul
maa mone: z vulneratis ín renibus : —
— hber
: eft cnim mundificatiua ⁊conſolidatiua. Sunt ⁊
alij potus non de vitibus:ſicut de melle ⁊ vuis paſ⸗
ls:vel ficubus:dactylis « libus, Cünu ve melle ín
Flatíumm eft;ventofiratis generatüuum:epatiez etiã
ſplenis oppilatiuum. Ainum oe vuis paffis cõfoꝛtat
ſtomachum ſua ponticitate. Vinũ oc ficubus inflat:
ventrem diſſoluit:et malos humoꝛes generat phle⸗
gmatico humoꝛi pertinentes. Ainuʒ oc dactylis me
lancbolicos creat humoꝛes:mentẽ pꝑcutit:dure dige
ritur:oppilat ſplencʒ ⁊ epar. Gira de frumento ⁊ oꝛ
deco furit inacceptabilia ⁊ ĩdigeſtibilia:malos humo
res ⁊ fumos generantia:conſtipant epar ⁊ ſplenem
x lapidem ín renibus creant. j
¶ Finitur tectus.
¶ Superius aucto: dẽterminauit de virtute vini a pte co»
loꝛis albi ⁊ nigri qui funt coloꝛes extremi. In iſta parre oe?
terminat de virtute vini ex parte medioꝝ coloꝝ.Et pꝛimo
determinat de vino rubeo:deinde ocroleo:ibi. Clinusvero
roſeũ Queritur qð vinum fit calidius aut album aut ru⸗
beü. &lidetur ꝙ albus: albedo atteftatur foꝛtioꝛi⁊ vlterioꝛi
oigeftioni:fed quod magis digeſtus cft calídíus eſt:igitur.
TIRam digeſtio fcóa ꝓcedit rubificádo:c tertía ocalbando,
In contrariũ cft yſaac c oẽs auctoꝛes. ¶ Queritur qð vis
nus fit calidius:aut nouũ:aut antiquũ:videtur ꝙ antiquũ
fit frígidius:q: tractu tꝑis fitacctofum:fed acetũ eft frigi.
igitur. Stem oc viuens eft frígidius in vltimis etatíbus dp
p:imís:igitur ⁊vinũ fitr.Zld pꝛimũ oíco ꝙ rubet eft cadi?
Adargumentum oíco ꝙ oupler eft albedo: dam q genera.
tur pcalo:cs vlterioꝛẽ fcs vltimatum: ralis atteftatur calo
ri foꝛtioꝛi.Eſt alía albedo p:oueniens erparre materie:ex
Qua res eft:c fic aldedo eſt inchilo 7 ín víno albo, sid aliud
dicẽdũ qp vinum poffetad tantà etatem puenire q rota vir
tus cíus crbalarct.fed vinum etatis. vtj.annoz, mel(us eft
⁊ fo:tius nouo. Et cus obtjcís e aceto:dicẽdũ ꝙ eft ppter
excellentiam fue caliditatis:⁊ nó p naturam frigidit atis vt
obijcis. Has ficut aial vſq; ad medíü iuuentutis acuiturin
cauditate:fic c vinum aquoſarũ partiũ confümptione: fed
tis ad tantá etatem (c5 vltra .víij. atit plures annos poffet
deuenire:ꝙ exbalaretur calo: ci? ficut in fenib? fit. Que⸗
ritur qð eft dulcius 7 qð eft groſſius:aut vínum albus : aut
rubeum.Et vtri vinü album puocet vꝛinam. Vdetur ꝙ
alba ſunt dulcioꝛa:qm̃ vina noua in ſui nouitate manentia
ſunt dulcioꝛa qᷓ antiquata:ſed ín fui nouitate ſunt alba rez
fpectu futjpfius in alto tẽpoꝛe:igitur. tem fm Ariſto.dige
ftío pcedit dulcoꝛando:ſed alba funt magis digeſta: q: al»
bedo atteftatur maioꝛi digeſtioni:igitur. In contraríus cft
aucto: ifte ponens vina rubei oulaus. Item fapo: dulcis
cum fit ca, t bu.fundatur ín fübftanria groſſa:ſed eiaum ru
beum eft groſſioris ſubſtantie p album:igitur. ¶ Querit
igitur qð eſt groſſius vel album vel rubeum. Et videt ꝙ al
bum:qꝛ generatur a frigido refpectu rubei:fs frí.eft ingroſ
fare ⁊ reſtringere:igitur album eft rubeo gromus. Itẽ rei
ſubtilis eft magis penctrare:fed vina rubea funt penetra⸗
bilioꝛa:ergo ſubtilioꝛa.CAd pꝛimũ oubium dico c vina ru
bea funt oulcíoza:q: oiavína funt ez ptibusaquofis tvíno
fis cõꝑoſita:⁊ q; in víno abo p pluribus partibus oBatur
aquofitas refpectu parti vínofarus:ín rubeo ecóucrío:ad
aüt cít infipida:ergo vinum albi cũ ſit magis aquofum mt
nis eſt dulce:q; partcs vínofe funt dulces q plus abüdant
ínvino rubeo.Ad argumentü dicendũ q ifta oparatio fitín
ead fpccic:t 05 fien ín oíuerfis foccicbie : q: alítereftoc
vinis oiuerfis ín fpecte ſicut oc albo ⁊ rubeo: t obücitur oe
€o3c5 vino refpeetu futipfi? in o:verfis etatibus.Zld aliud
Q^ aibedo ettefta£ digeſtiõidicẽdũ q albedo bata ab agéte
zd Dat a cahdo:qgs a frigido.ſt a calído osa: eft zma.
&:9:fi a frigido non eft vinum, Zilio modo oarara materia.
Si adit oata fuerit a marería nó atteftatur maiori oíaefhót
€: ſie dat vino albo fes a friidozicit. zd alid oubit az qp
rubeumeft oroffius:q: plus hʒ oc comírtíone partium ví»
noſſarũ:quarũ eft íngroffare qᷓ aquoſarũ:⁊ etías plus t me
lius funt digeſta.Ad argumentum 3: «p grofficies 2 ſubtiũ
tas; eno modo fumuntur £m dp caufantur a ealido vel fri
do ⁊ fic alba groſſioꝛa.Alio modo put refülcant acõmixtio
ne:⁊ bocmodo vína alba ſunt ſubtilioꝛa:⁊ fic loquitur ay;
cto;. £d alíudoicendi qp fubtile eft oupler: vno mó ip actio
ne:t fic vinum ru. ilio tmó ín fubftantia t paffionezz fic n
beum eftgrofitozie ſubſtantie. ¶ (Queritur vtrü vira dul⸗
cíaoeoppilant: vide£ qp nonzq: oulcedo fündatur m grofr,
fubftantia: c oẽ dulce oppilat:ratione etiã cite attracioms
ígitur. Ite dicit ite aucto: ꝙ deoppilant membꝛa ſpũalia
Toppiſant nutritiua:ergo eft otradictio, Item dicit aucto;
q vinum album non cft cũ ſubſtãtia groſſa:alibi dicit q eft
rcperibile vina album groffum:« fic eft fibi otrarius.ad 5
mum oícendum ꝙ vina dulcia funt ſpũalium mẽbꝛoꝝ Ocop
pilatiua z oppilatiua nutrítiuoz: q: bmói vina fünt dulca
in magna quantitate attrabuntur à membꝛis nutritinis:q
babent verias ín peincipio amplas c ín finc ſtrictas: ideo at
"fint groſſe fubftantie hinõi vínanó poffunt exire:⁊ ficeppí
lant.'Stem ad membꝛa nutritiua veniunt antedp altcrátur
multii:fed tort ecõuerſo cft oc membꝛis ſpiritualibꝰ: ideo
c. fd illud dicẽdum ꝙ duplex cft albedo, ena peruia ⁊ ca⸗
ra intermínata:c talis eft invino albo «non fundaf in grof
fa fubftantia: oc taliloquitur bíc auctoꝛ.Alia eft non puia
« termínata:c talis põt cé ín groffa fubftantía:z oe tali al
bi loquitur auctoꝛ.¶ Mueritur vtrum vínum albus aquo
fum babeatvzinam pꝛouocare putoíat aucto:; vídef qp nó
q: fm Ba.calida puocant vzinam:fedvína aquofa funr fr
gida:igitur Iteʒ puocantía vꝛinam babent vías vꝛinales
penetrare:ſed vinum album eft nó potens penetrare:q; eft
obtufe fubftantie cum fit aquofum:ígítur.GT Queritur vl
terius ín qua regiõe citius coꝛrumpunt᷑ vína:vídetur ꝙ in
«calida regionc. Pm ££a.fie eft oe ctate:tempoze 7 comple
rionc:fed vinum citius coꝛrumpitur ín tpe ca.igitur fitr et
m regione ca. Itẽ fm Zirift.fentum citius accidit boibus ín
ca.regione dp frigida:⁊ fic moꝛs:q; ſeniũ eft moꝛs:⁊ fic cit?
veniunt ad ion£.£ontranü pt; ad ſenſum:q; ín res
gione ca.oe oifficil aceſcunt:⁊ fic non coꝛrumpunt᷑. Itẽ ví»
na oebilía vbi funt cito coꝛrumpuntur:foꝛtia verononzfs in
regione calída ſunt fo:tía vina:igitur.ad primum oiat ꝙ
viria aquofa puocant vzínam:q: abundant in partibus ad
fi:aqua aute non nutrítzidco (lle partes aquofc omnes cc»
duntín fuperfiuitatem que eft vꝛina:econuerſo cft oc vino
vínofo qð cedítin nutrimentũ:ideo pauci ín ſuperfluitatẽ
conucrtitur: ende vínii aquoſum non ꝓuocat vꝛinam rõne
fue cõplexionis:ſed fubftátic fue mulcc. gd aliud à: qp finc
dubio fi vinum ocbile effet ín calída regione:citius cozrum
peretur qp ín frigida: vnde vinũ fozte rone cóplerionte pio
p:ienoncito coꝛrũpitur:tñ róne calide cõplexiõis regidis
bn citius coꝛrumperetur.¶ Queritur vtrum vinum per⸗
cutiat mentem vt dicit auctoꝛ:videtur ꝙ non:qꝛ curat leſio
nem mentis:vt ps ín amoꝛe hereos:igitur.Oppoſtũ dicũt
auctoꝛes. Dicẽduʒ qv percutit mẽtem:qꝛ eft maxime euapo
rabile ad caput ⁊ turbat cerebꝛum:⁊ ſic inducit leſionem ⁊
virtutem ledit.Sed nota ꝙ virtus debilis eft duptr. Ciro
modo ppter debilitatem ſuimembꝛi.⁊ banc debilitatẽ au⸗
gmentat vmum. Alio mõ eft percuſſio er ocfectu ſpirituũ ⁊.
eoꝝ ocbilirate:c ſic vinum curat:qꝛ ſpiritus recreat:cõtoꝛ⸗
tat t refoꝛmat.Ad aliud dicendum qp nó curat fimplr men⸗
tís lefiones:fed curat boc modo:fc qꝛ facit in alio membꝛo
maiozem leſionem:⁊ tunc non fentitur míno: 0010::Q2 ma
io: oenígrat minoꝛẽ doloꝛẽ Pm bipp.£ld contraríctate Aui
cẽ. qui dicit ꝙ cõpetit:⁊ yfaac d oíGt ꝙ non:dicẽdũ qp víaac
intelligit de vini adminiſtratione in pauca quantitate:⁊ ſic
non competit vinum:⁊ Aui.loquitur ín magna quantitate
⁊ ficnó eſtcontrarietas. Queritur quare vinum plus no
cct lingue d ceteris membꝛis. Reſpõdeo q: lingua ↄgruit
guftui c loquele. In guftu fcs p bumidü rõne humiditatis
in radice lingue eríftentis: In loquela vero p fuí morum:
t q:adimotum eis facirneruus quí cus eft remollirus nO
eft motui ↄueniens nec obediens oebito modo: ad quá rc*
molhtionem facit potus vini;igitur. C Queritur qð b5vità
Urinarum.
is plongare ⁊ conſeruare:aut vinum aut aqua: videt
pie ad nó p:olonget:q: abbꝛeuiatio vite confiftit in reſo
Wutíonc bumidi naturalis a caloꝛe facta:ſed vinum adait in
bmóiretolutíonem cum fit virtutis conſumptiue: augmẽ
tat calorem refoluentem bu.radicale: qð eſt pabulumjcíus
ig tur abbꝛeuiat vitam. Itẽ illud qo neruos peuntc egritu
dinco malas:vr epilepfiác paralyfim inducat: eſt abbzeuias
vítam:vínum eft bmóí:ficurotat JRaf citur. Stem aqua
plus retardat confumptioné pumidi radicalis cp vinum: cr
go magis conferuat vitam:nam aqua eft bmóí refpecru. vt
ní:vt oicit 3Raf.igitur.&ld oppofitum:p:olongatiovite CÓ
fiftít ín confo:tationccalozíe naturalis quatitatiue qualita
tiue c vtroq; modo:fcd vinũ vtroq; modo caloꝛem natura .
lem confostatzvt vult yfaac Ba. ⁊ alt) doctoꝛes: ⁊ boc non
facitaq:igi£.Sc9o q9faali? ín fanguine; ⁊ caloꝛẽ naturale
conuertitur:t magieaugmentat vtrũq; pꝛolongat vítas:dp
quod non eft hmõi:ſed vinus tllud faat ⁊ non aqua : tgitur
Ites omne illud q3 fufcirat botem a moꝛte ſubita tempoza
li magis conferuat vitã c plongat:d gð non eft bmói:fed
vinum cft próí:vt ps ín fincopí que eft quedã moꝛs:igitur
Quarto moꝛs acceleratur dupliciter. Uno modo per 2fum
ptíonem humidi radícalis ⁊ calo:íe naturalis extinctionem
Scðo modo ꝓpter multitudinem ſuperf.uitatum aggrega
tarum calorem naturalem ſuffocantium: ⁊ pꝛima moꝛs cft
naturalío:fcóavero accidẽtalis:ſed illud qð ſuperflutates
nociuas conſumit ⁊ expellit a coꝛpoꝛe:⁊ caloꝛein naturales
conferuat t augmentat:magis ꝓlongat vitam d qð nó eft
buíufinodí:fed vinum eft bmói fm 3RaP. ígitur magis d
aqua pꝛolongat. Item p 3Rafim vínum retardat fenectu»
tem que eft vía in moꝛtem:quod non fit pez aquam: igitur
Item fm 3Rafim.vínum confoxtat interioꝛa membꝛa quc
fant radírconferuationís:co ꝙ m ipfis confiftít ⁊ fundatur
vita:ergo vínum pzolongat vitam magis d aqua ⁊c.quod
concedímus:q: faníratem conferuat ⁊ bumiditatce: ⁊ vir⸗
tuteg:4 fo:títudinem coꝛpoꝛis augmentat fi moderate fu»
matur, Ad pꝛimum argumentur ín contrarium:dicendum
ꝙ moss vel abbꝛeuiatio vite accidit ín comparatione ad ca»
lo:em naturalem dupliciter. Pꝛimo ꝓpter confümptiones
burmuditatis fübftantíalis. Scdo p:opter extinctionem calo
ris naturalis:fed vínum femper augmentat: addit i quá»
títate bmóí fübftantialis bumíditatis: ⁊ qualitate caloꝛis
naturalíe:per que cóferuatur ⁊ p:olongatur vita.Aqua vc
ro extinguit calo:em naturalem ⁊ virtutes coꝛpoꝛis «ope»
rationes defectat:⁊ ideo per vínum vita conferuatur t p:o
longatur ín fanis:peraquam vero abbzeuíatur c oeftruíf,
fid fecunditm oíco q vínum ouplíciter confideratur Uno
modo a partc fue virtutis:⁊ fic confcruat caloꝛem naturalé
7 fo:titudinem virtutís cozpozís:t vítam pꝛolongat.Alio
modo confideratur a parte modi exhibitionis.⁊ hoc dupli⸗
ater : vel quía non oaturín quantítate oebita : 7 ín bonis
competentibus et ficoc alijs conditionibus: t bocmodo ín
ducitegritudincs moleftas et obiectum eft. Vel poteft da⸗
ri moderate ⁊ competenter: 2 tunc vítam plongat c cõſer⸗
uat, dtd tertium dicenduʒ ꝙ alíquíd conferuat humiditatẽ
fübftantialem dupliciter. Uno modo ppter fuí conuerfione
ín fanquinem ⁊ calozem naturalem: fic vinum conferuat
bumíditatem fübftantialem que eft fundamenti vite, 8llío
modo q: membꝛa irrozat ⁊ bumectat: t caloꝛis erceflum re
pꝛimit:non ramen conuertitur in naturam fanquínis t ca»
loris naturalis:⁊ ficaqua fm 3Rafim conferuat pumídita»
term fiib(tantíalem:ne confumatur a caloze excedente tẽpe⸗
ramentum:« fic obijcit.
¶ S iniunturbiete particulares yfaac aim commen
tartj s doctiſſimi viri Petri hiſpani.
¶ Sequitur liber vꝛinarum eiuſdem:cum non modice fru.
gis ooctíffimi viri Petri bifpani commentarijs,
S'o.clv]
xf latinis quidẽ libꝛis nulli auctoꝛẽ
^ PP - e
unucmq oc vanis ct 3 T autcticam
cognitione dederit. Vñ ad arabica»
unguã mediuerti in qua quẽdaʒ IP
bꝛi in bmót noticia admiradũ rep⸗
Xe 1 perí:qué ego Conſtantinus apbsica
nus mõtis caffinéfis monacbus:latinc ligue ad traf
ferendũ vare deſtinaui:vt oe laboze ate prin adipi
ſcerer:⁊ introducédis ad cognoſcẽdũ vꝛinã amplia⸗
rem iter. ¶ Liber iſte de antiquis collect? ⁊ creer?
pus eft auctoꝛibus:ꝑ qué cognoſcẽde vꝛine patent
aditus: ctia oinifioes tpfi? c tignificationce.$ ect
aũt cfi filius adoptiuus falemonis:vfaacín arabica.
lingua: cii oíuifit ín decẽ pticulas. Prima eft dexꝛi
nc cffentia.Scóa quarc vna noctis aꝑtioꝛem bs t
ificationé qp oíct. X erría que quoe moꝛbos figni
catvꝛina. Quarta oe iuuamento eius:⁊ nocumen⸗
to Quinta oc ipfius diuerſitate ín liquoꝛe ⁊ cole⸗
re. Sexta:de liquoꝛe vꝛine. Septĩa:qualis vꝛina cn
fabtüitate ⁊ claritate ↄueniat:⁊ qualis cti turbidita
tc ⁊ groffitudie. Octana:dexvꝛine bypoſtaſi ac fua ot
uiſide atq» ſignificatione. Nona:quẽ vꝛina cũ quali
brpoftafi cõueniat. Decima devnaquaq v:ina:⁊ oc
hypoſtaſi quid ſignificet.
9 jcut oiar Sale. in lib. interioꝛum particula v ·
ccimꝰ co: e£ fundamẽtũ:⁊ dft fonte naturalis
Aes) calo:ís:tii tripler € pnipius a á carediunt tres
tutes coꝛpoꝛ regitiue. Cnadg em acrio ppa
bs mébza db? ipa pficit: pinde actióe ipedimetü coubs br
te; neceffario méb:8 eni? eft infirma£:ficut oicir £a.ín pzi
ma ptícula iterioz.££o: em vitalis calozs eft fundam ẽtũ.ce
rebai a quo fenfus t mot? oꝛiunt᷑:epar 5 nutritiue runs
eft pncipiü:ficut dicit $5a.in.v.interioz. $55 moꝛs femp imt
ta£ cóplerioné co:dis.nà co pancte oia cópanunf mebꝛa:
vñ mébza coꝛꝑis actione ſuã faaür ppter moderatà ꝓpꝛiã
co:dís cõplexonẽ:iõq; actionẽ cerebz ablato fuo modera»
míne:paláeft auferri.idé toe epate inteligim?. Clez actio
né cozdís nó neceffe eft auferri ablatis boz. tẽperamẽtis:
ficut 2tingit aialib? byemis rpibus ín foꝛamumbꝰ accũbẽ⸗
tibus: cũ fenfus ⁊ tnot? actual nó inueniant᷑ in eis: abum
etiã nó accipiẽtibus:nõ necefle eft moꝛi quouſq; co: patiat᷑
cũq; tẽperamẽtũ coplerióis coꝛdis co:rüpi£:neceflario pe⸗
rit aiaLs£t cũ ifta mẽbꝛa ſint interioꝛa:eoꝝ cognitio eft p ir
tellectũ ⁊ nó p ſenſum.vñ oiat ££a.in lib.interioꝝ. Intẽtio
noſtra ín poc lib.eft agere oe paflionibus mẽbꝛoꝝ q̃ cogno
fcuntur inteliectu ⁊ nó fenfu.z aly ín cóméto ſupꝛa tegníz
vbioicit indmet verbur.£edicinalís (cia fenfum nó trá»
ſcendit:mouet qſtionẽ:fit medicinalis cia oe mẽbꝛis inte⸗
rioꝛibus d fenfu appbédinó pñt:ſʒ ſolo intellectu. Et imfio
fua eft pl mébca tnteríosa non fint ſerſibilia:ſua tñ figna
fenfibilía funt.c fimili lefiones. Sed in cogniriones coꝛdis
deuenimꝰ p pulſum:vñ oícit Aui. Pulſus eft motꝰrecepta
culoꝝ ſpũs ex diaſtole c ſiſtolecõpoſitꝰad regẽdũ ſpm̃ p ac
ra attractũ. Receptacula ei ſpũs ſunt co: 7 arterie ficut pa.
betis ab baly ín cõmẽto ſupꝛa tegni:vbi dicit ꝙ ín code ge
neran£ oue ſube. Ina aerea calida ⁊ humida.ſcaloꝛ natu
ralig:alía ignea calida ⁊ ficca ſubtilis ficutfpirt?:7 a coꝛde
ꝑ arterias delegant᷑ fpüs ad oia mẽbꝛa coꝛpoꝛis vínificádaz
fpüs em ⁊caloꝛ currũt ai fanguine p arterias ad alia mẽbꝛa
coꝛpoꝛis:ſicut eult Aui.⁊ alt) auctozes. vfaac o dicit in lib.
oc elemẽtis. vitã meá (uro qp p ali vía currit fanguis
ín arteria 7 ſpũs:⁊ in boc 5dícit vfaac altjs auctozib?.? pbi
larctus ín lib.pulſiuũ. Pulſus eft mot?co:dís 4 arteria:
quí fm fiftol ⁊ diaſtolẽ firad mfricidarione innati caloꝛis
⁊ cacftioné vel eiectionẽ fumoſaꝝ fupfluirarü. In cognitio
nẽ aũt cerebzi oeuenim? p magnitudine capitis z figuras
⁊ capilloꝝ colosc. Sicut dicit Sa.ĩ tegni: Paruũ em̃ caput
v uij
] Liber
pꝛaue diſpönis cerebꝛi eft ſignũ. 3n cognitione vᷣo epatis c
mẽbꝛoꝝ icðe digeſtiue oeuenim?p vꝛinã.ſupfluitas ci fcóc
digeſtiue cft vꝛina:ſicut ſuꝑtluitas pme eft egeſtio: ⁊ ficut
tertie:ſudoꝛ c bypottafis. ein dicit Aui.in pumo:ꝙ vꝛina at
teftat pꝛincipłr pafionib? epatis ⁊ venarũ: c per os paf?
fioníb? atioz meẽbꝛoꝝ.Sed dicit Auic.ꝙ vic figniticationis
diſpõnũvꝛine nó ops credere nifi poftdp ocbite 2diítióes fue
rint obſeruate. Opʒ eii ꝙ vꝛina q »fiderat fit pꝛima vꝛina
q̃ in mane colligit: ⁊ nó ꝑmaneat lõgo tꝑe:⁊ nó ſit in nocte
reſeruata:neq; ſit ille cuPcftN] aqua nó hibit:⁊eibũ nó com
€dit;c nó fit qum cibo z potu ré tingent? accepit ficut crocũ
aut cifiamfiftul: qm̃ vꝛinã tingẽdo ad cítrínitate ⁊ rubedi
nẽ mutãt:⁊ ſicut olera d tigẽdo mutãt ad viriditatẽ:⁊ almu.
ri qð ad ingredinẽ:⁊ vinum qð mutat vꝛinã $m fuí coloꝛem
neg; fit ille d exterioꝛa fui re tingẽte infecerit ficut alcanna:
qm cũ aliqᷣs er ca tingit᷑:foꝛtaſũs ei? vrina inficit neq; fit d
TC cuacuaütem bumoze accepitzficut cbolerá aut polegma
neq, fe exercuit motibꝰ coꝛpoꝛeis:aut opatiõibꝰ:aut diſpõ
nibus d ſunt extra curfus nature q̃ vꝛine coloꝛẽ mutãt:ſicut
ieiuniũ: aut vigilie:aut làbozzaut ira:aut timoꝛ.Oĩa erm bec
nã tingüt $m citrinitate aut rubedinẽ. Et coit? vꝛinã val
dc imptnguat. €irína pᷣterea colligẽda eftin vzinali magno
qm ai ps ei? coltigif:iudiciit impedit.£ potet eti ꝙ vꝛina
infpiciat ín vafe claro z mũdo ficut crvfrallinocautvitrco: c
Án aercnó nimis obſcuro:nec nimis luminofo:c fi nimis fit
luminofuüs man? medici ppona£. €cías aũt ꝙ vzina homĩs
quãto plus appꝛoximat᷑:cãto eí? ſpiſſtudo plus augmẽtat᷑
vii verfus Ocp:cpc fpifía magis bomis mictura videtur:
Nec alius líquo: eft cui talis regula det̃᷑. Dicit etiã Zinic.cp
ſignificatiões vꝛine ex.vij.rebꝰ ſunt accepte:ex coloꝛe ⁊ lio
quoꝛe:ex turbulẽtia ⁊ claritate:ex hypoſtaſi ⁊ quãtitate:ex
odo:ezer ſpuma:⁊ quidã addat faposc: SSed nos abijcimus
Differt aüt vꝛina grofía ⁊ turbída-ficut dicit Auicen.⁊ fitr
ſubtilis ⁊ clara:qm̃ plerũq; eft ſuba groſſa⁊ dara:ficutalbu
mẽ oui ⁊ oleũ:⁊ plerũq; et (ubrilisz turbida:ſicut ad turbi
da. Iſte aüt ↄditiões funt Qs ponit Aui.de iudiciovne:q̃s
egidius innuit ꝑ quattuo: vᷣſus.Quale quid:aut dd ín boc
quantã quotiẽs vbi qñ.Etas:natura:ſexus:laboꝛ ira dieta
Cura fames:motus:lauacrũ:cibus:vnctio:potus. Debent
artifici certa rõne notari. Per iã dicta ptʒ:ꝙ cognitio oĩum
méb:02 eft p ſenſum.Si erm mẽbꝛoꝝ interioꝝ figna (üt fen
ſibilia:vt oiat baiyinultomasis ecteríoz.a: oicit pbs ín lí.
oc fenfu tfenfato: vífus inter oẽs fenfus plures nobís rez
differẽtias oiidít.z Cõſtãtinꝰ in li.de oculis dicit.viſus iter
oẽs fenfus cft diſcretiſimus:ꝓpter hoc medicinalis ↄſice⸗
ratio d teſtante baiy fenfum nó tranſcẽdit:pᷣcipue dʒ atten
derc obiectũ certio:ts fcufus ⁊ oífcretióis.f.vifibile: t ma»
rime illud vífibilead q3 potvifus $m qualibet ꝑtẽ penetra
rc cuiuſmodi eft vꝛina.Et ppter cáe pdictas víaac videns
neceſſitatẽ ⁊ vtilítate (cie vsinará:cópofuit liba iſtũ quem
babem? p manibꝰ exponendũ. Per bocps d fit cá matería
lis bui? ibꝛi:qm̃ vꝛina.Cã finalis eftoupler:finis ppiqu?
cremotus.finis ppínquus eft cogmtío fignificationti vꝛi⸗
ne.finís remot? € duplex:qͥdã finis remot?: c remotiffimue
remotus vt cogaítis fiemificationib? vrinezcognofcam? fa
nitatẽ:egritudinẽ c neutralitatẽ:⁊ vt vult lui.fcamus cõ⸗
feruarc ſanitatẽ:⁊ curare egritudine. Finis remotíffim? eſt
vt fanítate feruata:bonas faciam? opationes: ꝑ quas feli
citate acqram?. Cã efficies eit trípler:effiaes coplens ficut
faacfilíus falomonis adoptíu?:vt cnaret fibí ꝓlẽ fpiiales
febꝛes viaticũ:⁊ alios libꝛos qui hõdũ eritapud (alomo
nẽ.Cã efficiens declarãs eft ££oftárin? caffintfis monacp?
Q tráftulít iſtũ libꝛũ ab arabíca língua in latina. Cauſa fo»
malis ficutalioz eft duplex:foꝛma tractãdi z foꝛma tractat?
Soma tractandi eft modus agẽdi d cft offfinitiuus: o(uífi
uus.S ona tractatus eſt diuniſio libꝛi ín capła:⁊ capłoꝛũ ín
partes.Supponítur aũt medicinai phie:⁊ per »fequés na
turali. Zítulus talís eft znc/oiüt vrine yfaac.vel $m quof
dam. Sincipit liber vꝛinarũ vf33c. Iſte liber oiídítur (n ^
bemíum c erecutionem fiue tractatus: pxobemium aufert
ignoꝛantiã negationis:tractatus vero ignoꝛantiaʒ diſpoſi⸗
tionis, Stem ꝓhemiũ tangi perfonam tranflatozis:tracta
tus vcro pfonamauctosis.tractatus bícincipit , Aina eft
colamentü, Pꝛobemiũ fpectar ad pfentem lectione: diui
ditur m quattuoꝛ:qꝛ ibi facit quattuo:. Pꝛimo eni5 reddit
cám quare íftü ubt tranſtulit.Scðo tangit vtilitate buius
lii. ibi. Zriber ifte oc antíquís.Zertio tàgit caufam efficit
tcm ibi; Fecit aũt in arabica lingua.Quarto ⁊ vltimo tãgit
diuiſionẽ bui? libri ioi. Et ei pier ín decẽ pnculas, Pec
eſt diuiſio zfnialecvonisin genera. ———
€f lic reftát ouo pzinciptr índrenda. Pꝛimũů eſt de dut;
dam fuppofitís in narratione pᷣcedenti. com eft oc ptinẽ
tibus ad introítü buíus libꝛ Pipes qruntur ouo, pi
mii eft vtrii finc motu coꝛdis poffit aliquatulum ftare vira,
&xc35 eft vtrü ex paffióe epatis ⁊ cerebꝛi ↄtigat asque mos
€ surca pꝛimũ ftc peedo:t vídet qp ſine motu cordis poffir
aliquantuli ftare víta:q: oicit yfaacin víatico:ops intelugi
co:nullarenus pofic pati carentíam attrabédi aera. Si em
yno moinéto quíefcat trabere aeré:ertiguit a calozez vnde
vult ꝙ 2tinue co: attrabat aera:vel moꝛeret᷑ t extingueret
fcd nó pót attraperc acra nífi p motü fui oilatarióíec ↄſtri
ctionis:ergo fi nó pót víta ouranre ceffarc ab attracríóe 2e
ris:filr neca motu fuo:;ergo fine motu coꝛdis non poteft v(
ta alíquantuluim ftarezcum víta contíngetur per cotínuam
attractíonetn aerís ad coz: c per contínuá motum. Ste Ba
lc.ín.v.particula interioꝛum dicitꝙ quando temperamẽtuʒ
aĩalis in complexione coꝛrumpitur:ſtatim animal moꝛitur:
ſed temperamentũ complexionis ipſius coꝛdis coꝛrumpit
qm co: ceſſat ab attractione aeris:q̃ attractio it per motum
ipfius coidis:quía ftatim calo in coꝛde extinguitur: ergo
fine motu coꝛdis non poteft víta atiquautulus ftare. ( Sin
contrarium eft £Saabidem ín líbzo interioꝛum.ꝙ in anima
libus in cauernís terre ín byeme babitantibus non eft mo
tus neq; fenfus : fed tamcn viuunt. Item boc vídemus in
apoplctico z q: inípfonon eft motus neq; ſenſus:⁊ tamcn
viuit:ergo finemotu coꝛdis bene poteft vita ftarc. £ld boc
bicunt quidam ꝙ eft vita.iRuedam eft vita radica
lis pꝛopter armoniam aníme ad cozpus:oc qua dicit pbus
qv vítanibil aliud eft p armonía anime ad cozpus:et taus
vita infunditur ín fpermatibus:7 talis appellatur víta oc
culta:t buiufmodií poteft ftare finc motu coꝛdis.Alia eft vt
ta manifefta que fit per influentiam caloꝛis naturalís 4 fpi
rítuum occo:dc ad omnia memb:a medíantibus arterijs:
4 talíe vita fine oubíonon põt aliquantulũ ftarcfine motu
coꝛdis: imo ftatim extingui£ cü ceffat ín coꝛde calo: natura
lis: ⁊ per iſtam otftinctionem facilc cft rũdere ad argumens
ta ad vtrãq; partem. &lel dicendum aliter ad queſtiones:ꝙ
ſine dubio nullo modo poteft ſtare vita ſine motu coꝛdis:q:
dicit philoſophus ꝙ viuere nibil aliud eſt qᷓ ſeipſum moue
rc. Item auctoꝛ libꝛi oe motu coꝛdis:dicit ꝙ vita ftat p mos
tum ſcaturiſationis:⁊ pꝛopter boc dicit yſaac ín vtatico: ꝙ
ſi coꝛ vno momento quieſceret in attractione aeris:extĩgue
retur a caloꝛe. Unde cõcedo rationes pꝛobantes ꝙ ſine mo
tu coꝛdis nó poteft vita ftare aliquantulum. 2d aliud qð
obijcitur:pꝛimo oc Bale. ín contrarium:dicendum qp ípfe
loquítur oe motu cerebꝛi.vnde dicit p ablatis temperame
ti9 ⁊c.adhuc eft temperamentum ín coxdc, vide loquit de
temperamento caufato a virtute aĩali:⁊ non a virtutc víta
li. Vel oícendus ꝙ nó vult oicere pin atalibus:fn cauernis
non fit motus:immo dicit ꝙ non eft motus manifeſtus:vn
de nó percipitur. s£tfi tu obijcias vitra fi huiuſmodi aĩalia
in cauernis terre non babent fenfum manmfeftus: ergo non
funtatalia:q: dicit pbe qp p babere fenfim differt atal a nó
aĩali. Micendũ ꝙ non valetzq:l5 bmóí animalia nó babeat
fenfum cerebꝛi:cum multa fint capíta non babentía: verti»
tamé habent motum coꝛdis ⁊ ſenſum:iñ occulte quãtũ ad
nos:⁊ boc fufficit ad vítas. Ad aliud quod obijcitur de apo
pletico:oicendum ꝙ verum eft p non babet. motum neq
fenfum manifeſtum:tñ actualiter bs fenfum occultum: ⁊ 2
pter hoc docet Aui.⁊ alfj auctoꝛes oifcernerc apopletiaum
mozturiza non moꝛtuo:ponẽdo dpbü plenũ aqua ſupꝛa pe
ctus:q:fi aqua monet aliquantulũ:f gnũ cft ꝙ viuit:ſi noti
ꝙ moꝛtuus eſt: vnde Aui.pꝛecipit oifferrifepulturam apo
pleticoꝛum per tres dies.
Arinarum.
¶ ire (com fic pcedo:videt᷑ ꝙ ꝓpter paſſionẽ epatis ⁊
ccrebꝛi nó cõtingat alique mos : q: dicit 2530 dn. v, pricula
interioꝛũ:ꝙ Doz tẽperamẽtis ablatis Ct loquit᷑ oc cerebꝛo⁊
€pate)nó eft neceſſe actione co:dis auferri; vn innuit ꝙ oc?
ſtructis tẽperamẽtis ⁊ actióibus co:dís t epatis:adbuc po
terit actio coꝛdis remanere:ſed vitanon pot perire conec
actio coꝛdis aufera£:ó videt᷑ ꝙ ꝓpter pafiione cerebziz epa
tis nõ cõtingat vitã deſtrui. Itẽ dicit Bab. in pꝛima particu
interioꝛũ:ꝙ vna q̃libet actio hʒ ppꝛia mẽbꝛa quibus pcr
ficit: c ipſa actione patiente mẽbꝛũ cuius cft infirmat: g pa
bemus q actione ꝓpꝛia patiẽte parit ꝓpꝛiũ mẽbꝛũ:noñ pa
ticnte 9o ꝓpꝛia acrione nó patit ꝓpꝛiũ mẽbꝛũ.Sed vita ra
dicat᷑ ín cõꝛde:vñ co: eft ꝓpꝛiũ mẽbꝛũ ipfius vite:ſenſus vo
€ morus ín cercbzo: vii ccrebꝛũ eft eoꝝ ꝓpꝛiũ mẽbꝛũ: patiẽ
te 5 fcnfu z motuznó ppter boc patiet coz:cii nó fit ppzius
méb:t fenfus ⁊ morus , Cõſtat G qp neq actio fua infirma»
bit.I-vita ppter paſſionẽ fenfus ⁊ motus:ó vídef qp ppter
paffioné cẽrebꝛi epatis nõ contingat alíqué moꝛi:eũ mos
nó acddat nifi co: patiat᷑: in quo radica£ vira rand in ꝓpꝛio
membꝛo. 3n cótraríá eft sat in. v.particula intenoztizqui
dicit cp aial perit ppter epatis paſſionẽ. Itẽ víta nó poteft
cofzruan fine reſt auratiõe ocperdíti:fed patiente epate pa
titur c ocftruit reftauratio:cti humoꝛes er quib? fit reftau
ratío (a epate generant:ó ⁊ p cófequeewitazá ppter paſſio
né cparis contingit mosi. Ad boc dicendũ q ifta queftío po.
teft efíc oupler: põt em̃ eſſe ditiozvtrü ppter paflioné ipfi?
epatis ⁊cerebꝛi fine paffione coꝛdis poflit aliquis moꝛi: et
ego dico ꝙ nó fimpliciter: immo opoꝛtet ad boc vt moꝛs in.
duca£:q coz aĩalis patia£:cii víta ataus ín co:de radicctur,
lel pót effc q̃ſtio vᷣtũ ppter paffioné cerebz c epatis cẽ⸗
tingat aliquẽ moꝛi:⁊ ego dico qp fic:fi ſit ercedes:er 2feque
tí c0: b5 pati. Vñ oíco qp moꝛs pót babere duplex pᷣncipiũ.f.
pucipiiincboás : ⁊ ficccrebril- tepar poflunt efie pncipía
moꝛtis ppter coz paſſionẽ. Itẽ moꝛs bs pꝛincipiũ cóplens
t perfiziea: fic coꝛ cft pꝛincipiũ cõplens t perſiciẽs moꝛtẽ:
t pzu:cipiti cõplẽs ⁊ perſiciẽs deſtructionẽ vite.Ad illud qð
obijcit qð Bal. dicit ꝙ aĩal perit ppter pafiione epatis: oí»
cendũ ꝙ ila paſſio epatis ⁊cerebꝛi ſiniter potett efle par
ua vel magna.Si parua:fic dicoꝙ nó perit aĩal ꝓpter paruã
paſſionẽ cpatís t cerebzi. Sjimagna c excedens : fic dico ꝙ
p cófeques co: pati£ ⁊ íta perit.vn Bat.loquit᷑ oe epat] paf
ftíóc excedetet magna. "er B ps foo ad fcós:q: epate leſo
Fee lcfioe — — reſtauratio vt dictũ ẽ kem
poftca poflunt queri queda pertinentia ad introitũ bu.
íus btt £z primo queri? vtrü DE vus poffit cfíc ſciẽtia: ví
dcÉ ꝙ nó:qm fcientiaeft oc vniuerſau q bs percipi intelle
ctu ⁊ nó fenfüzfed vina eft ſenſu perceptilie:G oe vzinanon
pót effe ſcientia. Itẽ dicit Poꝛphirius ꝙ ínfinitarelíinquen
da funt q̃ nó cadũt in artc cũ fint variabilia:ſed vꝛina cft va.
ríabilis:q: a rebus infinitis pót variari vt dicũt auctoꝛes:
de vrina nõ poterit efie ſcientia. In cõtrariũ ſunt auctoꝛes
de vrinis tractantes vtpote Theõphilus ⁊ Yſaac in lib.iſto
determinans oe vrinis. Preterea cognitio memb:oz inte⸗
rioꝛus bomínís eft neceffaría: fed ralis cognitio habet᷑ per
vꝛinã: Q: vꝛina atteſtat diſpoſitioni epatis venay:ergooe
viina erit ſcientia oc neceflirate.qà cocedimus.Ad pꝛimum
in cotrariũ dicendũ qp licet vꝛina inquãtũ eft ſignũ fit perce
pribilis ſenſui:vt ci aliquid derelinquit ín intelectu vnde
fignum eft qð ſe offert ſenſui: ⁊ ſic auquiã derelinquit in in⸗
tellectu: ratione ergo habitus oerclicti ín fatelleau ab ip⸗
ſa pues eft ſignũ:poteſt oc ipfa vꝛina effe fcientia. vnde bu
urimodi babitu derelictus faat fcíetia, 2d fcóm oicendum
o licet vrꝛina pofiit pluribus modís «a plurib? rebus varía
Ti: verütamen colozes omes ín quibus vᷣ ma variatur fant
cetermnati ab auctoribus:⁊ propter boe de ipa poteft effe
cinis. Ela dicendũ qp vꝛina confideratur pꝛout atzcftarur
— re digeſtiue digerentis nutrimentũ in ſa
fieuiin Ps — €6r15:t quía femper vꝛina habetve
ctii pops e ee re p:efentat digeſtionẽ bona vel malam:
P:oprias regulas p:out rep:efentae buiufimodi: ppter
boc de ipſa poteft effc fcictía, ¶ Secundo queritur a3 quc
pancatoctermínareoc pꝛꝛina ic: ofmz
n3: vtrũ ad medici: vel ad pómz
2T
-
S'o.dvij.
viácf ꝙ nonad medicũ:quia £663n.in pãtegni dicit p me
diana eít ppter cótemplarione rerũ naturalíum:nó natura
lia: c rerũ extra naturá, vnde medicus fo:um habet cor; fidc
rare res naturales:nõ naturales: t extra naturam: fcd vꝛi⸗
na non eſt res naturalis: vt patet inducendo: nec non na⸗
turalis vt patet inducendo: ſimiliter nec res contra naturã
vt patet fimiliter iaducendo:ergo vꝛina nó eft oe confidera
tione medici immo potius pbi. Itẽ quod determinatum cft
in pziozí fcientia oebet ſupponi vi pofterio:i: fcd ꝑbs deter⸗
minare vzina in pbia:vt in ib.oc animalibus : ergo medi⸗
cus ocbetillam fupponere a pbo t non Oc vzina octcrmi 2
narc. Si tu oicas cp aliter determinat pbe oe vꝛina ⁊ medi»
cus:quia pbs determinat oc eus ſubſtantia: medicus vero
oc cius fignificationibus.& ótra:oicit in lecrione hodierna
yſaac:ꝙ pꝛima partícula eft oc cffentia.i. oe ſubſtantia vꝛi⸗
ne:ergo vidct p hocꝙ etiá medicus oezerminarct oe ſub⸗
ftantia vꝛine:er̃go tua folurio nulla. d queftione dicenduʒ
ꝙ p:opzie ad medicum pertinet oererminare oe vana:quia
medicus cófiderat co:pus humanũ pzout fübt)Gtur fanita»
tí egritudini ncutralitati;c quia ifta omnia cognofar mcs
dicus per vꝛinã:pꝛopter bocad ipſuʒ pzopzie pertinet octer
mínarc oe vzina. Ad illud qð obtjcit in corrant : dicendum
ꝙ vꝛina poteft reduci ad ré cotra naturã in egris.vndc oicit
Auicẽ.ꝙ vꝛina eft fignü medico actionis : acadens vointig
mo:vnde in egrís poteft reduci ad rem cõtra natura:qꝛ per
cóparatíone ad egrũ eſt accidẽs. Itẽ potreduci ad re nó na
tural£ vtpote inanitionẽ:⁊ ppter boc ppzie ptinet ad mes
dicum, &d fcóm oicendà cp aliter oetermmat pbs ⁊ medi»
cus oc vꝛina:quia pbsín líb.oc aĩalibus oerermínat oc vir
tute vꝛine: vtpote de aquofitatenóo confiderando aliquas
condítíones ipfius:fed medicus determmat oe cíus ſigniñ
catióibus. ££rtu obtjae:medíaus determinat de etus eiſcn⸗
tia ⁊c.dicendũ cp medicus bic appellat (ubftaria velefienz
tiã vꝛine p:out coditiones funt e adberétes: vr fubr.ie rpif?
ſum c hinõi. Sed pbs octerminat ſolũmodo ocfubftanna.
vine Pm rem c veritate C Juxta bocquerit cu5 babeam?
fcientrá ſeparatã oe figno fümpto a virtute viru: vrpote li»
bꝛũ pulſuũ:⁊ a virtute naturali vt ſciẽtiã oe vinis: quarefi
militer 36 babemus ſciẽtiã feparatà oe figno fumpto a vir»
tute 3iau: cum fint certioza figna fumpta a virtute aĩali dp
a vítal vel narurali, 21d bocoicendü ꝙ nó babemus ſciẽtiã
ſeparatã oc figno fü mptoa vírtute aĩali. €lna cà eft: q? me»
dicus p:incipalter conftderar ila figna d atteſtant᷑ ſanitati:
egritudini:⁊ neutralitati:⁊ qꝛ figna fumpta a vírtute natu»
rali ⁊ vitali funt bmóí: ppter boc cc.f5 figna fumptaab aia
li nõ:vñ qꝛ 9t? aíalis eft pacipiB cognoſcedi tr : t medicus
noncuratfolü oc cosmttone : ppter boc nó babemus faen
tiam de figno fümproab aiali Pture. Scda cà eſt:qꝛ 5 figna
fumpta ab aĩali vᷣtute fint certa: verürri qz viro fenfüi fe ofe
ferũt: vt p5 oc vifu: vndc ralía marie funt manifeſta: ppter
boc oe ipfis nó potuíteffcfcía : cũ fcia fit de difficili: ⁊ hon
de re oĩno manifeſta.Et tu obijcis bmóí figna funt certioꝛa
dicẽdũ ꝙ pꝰtacit ad oppoſitũ ꝙᷓ ad ꝓpoſitũ:qꝛ em ſunt eui
dẽtiſſima ⁊ cerrífíima: ppter boe ípfis nó potuit eſſe fcia cũ
ois faétía fitoc oífficili ficut dictũ eft ſupꝛa. CItẽ q̃rit dre
nóbabem?fcam ſepatã oe fignis ſumptis a vᷣtute gñatiua
fcs a tefticulís:q: videt ꝙ deberemꝰbabere:qꝛ Pipã onofti
cis docet ꝓnoſticari a teſticulis: vñ dicit ꝙ in febꝛe acuta ft
teſticuli retrabant᷑: ſignũ e(t moꝛtale.Ad q̃ſtionẽ dicẽãũ v
gñatio eſt ꝓpter cõſeruationẽ ſpeciei: ⁊ nó índiuidui: 4 qz
medicus nõ intẽdit pᷣncipaliter cõſeruare fp&m: imo indiui
duũ:ꝓpter boc ⁊c.Scða cà eſt:de re incozrupnbiiz ↄtinua
td (emp eſt:⁊ qꝛ oꝑatio vᷣtutis gñatiue nó eft cõtinua:ĩimo
in quibuſdã raro accidit vel nunqᷓ:⁊ ſciẽtia ocbet eſſe De cia
quefemp accidũt: ppter hoc nõ potuit cffe ſciẽtia ſeparata
oe ſignis ſumptis a teſticulis. &d illud quod obtcis de bip
pocra.in pꝛonoſticis:dicendum ꝙ contractio teſticuloꝝ non
eſt opus vᷣtutis generatiue:immo potiꝰ virtutis naturalis
vñ bmõi 3crío fir ꝓpter deſiccationẽ ⁊ coꝛrugarionẽ factam
in neruis a caloꝛe innaturali i acutis:⁊ ꝓpter h̊ nó valer illa
obiectio. Ss tũc qrit dre habemꝰ ſcẽtiã ſepatã de ſigno
ſumpto a ſuperfluitate (coe digeſtiue: vtpote ſeiẽtiã de vs
Y*»
tiber
ua:c nó pabemne ſciẽtiã ſeparatã oc figno fumpto a fuper
fiuitare pre: vr de cgeftionibus:ncqs tertie: vt oe ſudoꝛe.
Ad pocoicédü q ocegeftióibus nó potuit cile faería Gina
cã eit:qꝛ faetia ficut oictü cft: eft oe co qð cótínue ⁊ ctiá frc
quétiflime cadit: ⁊ q: egeftío nó femp cft: immo qna per
Octo dies retinet: vcl p qudecim: nó fic 9o vzina. vnde oicit
Auicẽ.ꝙ retétio vine per tres dies in acutis cft fignü moz
tale. ppter bocoe egeiríonibus nó potuit eſſe fciena:l5 pof
fit eſe ſciẽtia oc v:ina.Scóa cà eſt:qꝙ eseftio cft co:pus ou»
rü folidii:« fim qualibet fui parte obfcurü; vi nó poflumus
egeftionevidere ſᷣm qualibet fuí parte: 15 vzina liqaa eft et
peruia:z pózfm quálibet fuí partem videri; ita egnruáo
velfanítas pnoftican JZertia cà eft inboncitas ; qz cm etfi
poffumus pnofticari: « pabere figna egrítudinis p cgeituo
nea ficut p vꝛinam:verũtũ q: inboneftas cffetocferre ege⸗
frioné cozà medico ad fcbolas; pprer bocnó fuit ſcietia le⸗
parataoc egeftionibus. SSuniliter oe ſudoꝛe nó fuit fcientia
feparata:q; ſciẽtia eft oc eis d femp ⁊ cõtinue accídür. t q:
fudo: nó femp nec cõtinue accidit ; immo raro ppter D tc,
Scda cá eft:q: fuperfluitas ſudoꝛis czbalat inſenſibiuter ec
pozos qñq;:nõ fic fo fupfantas vꝛine ꝓpter poc cq Cl
timo qri£ qo fit venus fignü us pnofticando : vtrũ puuus
vel vna zcertiug, Glidet qp vrina: q: oicit piaacin ub, ifto
qp v:ina ín mo:bís maximã D fignificatione: fed qð p iuper
abundátid à: vm foli cóuenit: 6 vꝛina cft ſignũ certius, Itẽ
iliud fignü eft certius ⁊ veriꝰ:qð ꝑcipit a veríou fenfu « cer
tiozi:fed vina peipit a fenfuvi(ua:q eft certio: inter oẽs.vñ
oiat pbs ꝙ viſus nó decipit arca ppi obicctü:pultus vo
percipit a tactu d nó eft ita — nec itaotieretus: g vꝛi
na cft ſignũ certius ⁊ verius.vñ dicit Cõſtan. in Lb.oe oca
lis:ꝙ viſus cft perfectio: c diſcretioꝛ.Cõtra verius 7 ccrte
cognofamus alígd ipfo pꝛeſente d ipfo abfente:f5 per pule
fum íudícamus de egro pfo pzcfente:per vuná vo cgro ab
fentc:ó pulfus eftfignü verius ⁊ certius dp vꝛina. Itẽ illud
cft figni certius qð attefta£ radici: p illud qð atteitatur ra
mi$:fed pulfus atteftat radici.i.coꝛdi qO eft radir vite:vꝛ⸗
na o cpati venie d funt ficut rami:g̊ verius ſignũ eft pul
fus d vina. Itẽ pulfus papit fiue accipit᷑ p tactü d eft ve»
rio: t certio: t melio: ín Doie dp ín als. vn ovat pbe:q licet
ín hoĩe fit pꝛauus olfactus: tamé eft ibi optimus tactus: ó
vide£ ꝙ pulfus ſit ſignũ ven?c cernus. Ad hoc dicendũ eir
q vina cetiá pulfus aut ſunt in ſanis vel in cgris. Sí ſa⸗
nis:hoc eſt dupliciter:qꝛ aut volumus iudicare oc bonitate
oigeftíonis:fic vꝛina certius fignü erít:Qz ꝓpꝛie ⁊ immedia
te attcítat digeſtioni:ſi Vo oc tenoꝛe virtutis; fic pulfus ve
rius fignü:cü immediate atteftaE coꝛdi ⁊ vite. $i Yo bmot
fintín egris:hoc eft oupliater:q: aur ille moꝛbus eft mares
ríalts vcl immazerialíe. Si imateríalis boc eft dupliciter: q:
auc volumus accipere indiciũ oc fpecie mobi: t quantü ad
boc vzina meli? ſignũ eft t certi?:t pót poni exẽplũ oe ſpe⸗
cieb? etbice. But acapim? indiciũ oc termíno mo:bi: t b ou
pliciter:qꝛ aut oe termino confufo:4 fic vꝛina certi? C figni:
gut oc termino termĩato:vt fi ocbcat mozí cras vel poſtcras
X boc duptrqꝛ aut oe termmo terminato ĩmediato vtpote
fi ctbícus debeat moꝛi in craftíno: fic pulfus veri? eftfignü
&? vzina:q: imediateatteftat virtuti. $5í aũtvelimus accipe
indiciũ et pnofticari oc tcrmíno determinato timi: vtfi oce
beat moꝛivᷣſqʒ ad quartà diẽ vel ín quarta die: fic vꝛina cer
tius figni &:q: fiocbeat moꝛi m quarta oíc figna indigeſtio
nís pz? apparebũt in vꝛina. Per iſtã diſtinctionẽ fatis pot
patere ſolutio ad argumenta : ⁊ applicari ſolutio ad ca . Si
aütmo:b? inegris fit materialis vtpote hũoꝛalis:eodẽ mó
diſtinguẽdũ eft ficut p:íus « per eafd£ vias, cbec fufficiát,
(| De eſſentia vꝛine.
esas itta cft colamẽtũ ſanguinis ceteroꝛũq;
-— Ihbumoꝛũ oc nature quide actíonib? natũ.
7. E] Jmpoffibie crm effc vídcf vt a fanguíne
SWR Prn cp ops co:pus nutriatur:niſi ocvtrifqs
pꝛius cboleríbus 7 pblegmate mũdificet᷑: ⁊ a fuo co
laméto ſeiungat:qð vꝛine liquoꝛ effe dicit: q; vina lí
quoꝛẽ ac hypoſtaſim ín fe cõtinet.Liquoꝛ aũt cft fari
ini colamẽtũ vt ſerũ cafco : à in renes oefcendir
SP rloxé vena d dft ín interiosib? fuíe;c a renibꝰ idis
fici vigrcdítur: ficut a ftomacbo ad inteſtin cibus
Cscá tii bí ouo ocfccfus a fc inuicẽ diſtare vident: cg
cfi ibus ín ſtomacho oigcratur € excoquat antedp
ad íntcftina ducatur:qꝛ cib? naturaliter nõ cft cola⸗
mérus ne fecvínia $o nõ ita: ſed potius colamen⸗
—— qo natura a fanguinis puritate ſeparat.
Perfus fine libsí: bíc: Solonbus clíquozibue viíne cc Pai
ma in ouas. 3n piíma determinat de vzlna quanti ad cius
gencrationé:fignificationé:colo:c: € —7 ſcða quan⸗
ti ad ci? cótéta fiuc bypoſtanm.Scda ibi:
ín buo biuídi£. ima in duas. In pᷣma oeterminat ocvii
na quàtii ad eíus gniationé:colatione:c ínfpectíoncm . 3n
fcóa oc ei?fignificationib? oetermínat.fcóa ibi; Urina mari
mám moꝛbis. Pꝛima ín ouas. Sn pꝛima oeterminatoe vii
na quantü ad cius generatione. 3n fecunda quantü ad co
colationé « inſpectionem. ſcða ibi : Vrina noctís certio:is,
Iterũ pꝛima ín duas. n pma oetermínat de vrina fiue po
nít generatione vrine 3In ſeða octerminat ocopatíonib?
pꝛime:ſcðe: 7 tertíe oigeftiue vt ——— cui? dige⸗
ftíucvzina fit ſupfluitas.ſecũda ibi: Digeſtio effi triplex eſt.
"gs:ima pare eft pꝛeſentis lectióie:c ouiiditur ín ouas. 3n
[4
p:iima ponít oiffinitione vine. In fecunda erplanationem,
fc ibi. Impom̃bũe enim effe videtur t ífta fecunda
ín duas. 3In p:ítma ponit erplanationé illi? diffinitiõis. In
fecunda cófirmat uiã per limũle. ibi: Liquoꝛ autẽ ſanguinis.
fEr ifta in duas. In pꝛma ponit illã fimüítudine. zm fccuns
da co:íait là. fecüdaibi: Sed tame bí ouo ocfctfus , Hec
eft biuifio « fentétia lectionis in generali, ]
€T Iicpiímo querit de dimnitione pofita ab auctoe ín lit
tera:vidc£ cp ſit incõpetẽs:qꝛ oĩs diffinitio os oart perfübe
ftátíaliat nó per acadétatia:fed colamentü eft accidẽs: éin
cópetens cft illa oíffimtío.Zid boc dicendũ ꝙ gloſandũ cft ft.
cut oíat £Serardus.. Clrína eft colamenti. í. res colata ; ct
íta res colata cft (ubftantia . Vel dicendũ p nó cft pꝛopꝛie
oíffinitio:fed quedà deſcriptio. tt iſte oicit ꝙ eft colamen⸗
tü fanguis c alíozi bumozü:tbcopbilus $o dicit q eft cola
métü fanguinie « nó dicit alioꝝ hũoꝝ:g iſte fupfluus vclil
le oíminutug.f£roicendü c tbcopbülus fub ſanguine com
pꝛehẽdit alios humoꝛes:vñ accipit ſanguinẽ per maſſa pti⸗
fanaria:ifte do loquítur oc fanguíne pzout diuidit ab alijs
humoꝛibus.¶ Secundo queritur vtrũ líquo: vane ſit coꝛ⸗
pus fimplervel cópofitum : zvídetur cp fitco:pus ſimplex
Qrbupler eft calo::qͥdã vitalis: ⁊ quidã naturalíes.S55 víta
lis babet refrigerari per co:pus fimplex vtper aere: natura
lie $o per aquá : fed aer per qué refrigera£ calo: vítalts et
quid fimpler:ergo ⁊ aqua per quà refrígera£ calo: natura»
lía eft coꝛpus fimpler. Itẽ dicit yfaacin lib.oe ele mentis:ꝙ
eleméta nó nutrit ppter fuí ſimpueitatẽ: om̃e ergoqó nó
nutríet erit fimpler: fed vꝛina non nutrit: ergo vꝛina fcu
Quo: veine eft coxpus fimpler. Itẽ oicít ín littera bcdicrnaz
qp líquo: eft colamétü fanguis ficut ferü lache vel cafei : (ed
feri nó ocfert alíquid oc cafcítate qñ fegregatii eft a caſeo:
é fitr liquo:vzine fequcftratus ab bumozíb?:nibil babet 0€
bumo:íb?:fed omne tale eft coꝛpus fimpler:ergo líquo: vꝛi
nceft co:pus fimplex.fContra: Auicen. dicit qp pullum fim
pler putrefit:fed vzína putrefit: ánon eft fimpler. Itẽ icit
faac ín dietis vniuerſaubꝰ⁊ in lib.oe elemétis;q nó agunt
fimplícia ín c&pofitíe quẽ admodũ cópofira in cópofitíe :
cx fimplici nó fit copofiti feu mírtus:imo ex mírto fit nurt
f: oiat pbotlib.de aialib?:q adfitae ĩ auib? cedit i plumas
vh cx adfitate auiũ gñant plume:&illa aquoſitascũ babeat
plumas cfiare:nó erit jd fimpler:imo »pofitü feu mirtus:
fid bocbicedii eft ꝙ ddafunt fimplicia omnimoda a ſimpli
citate: vt ignis ín fua ppzía fppera: qꝛ tüccft jd ſimp
erínarum.
. mü.Quedáso fünt cõpoñta er elemctio:vt cleméteta üt
' eriá quedá media inter bec ; q neq; funt íta ſimplicia: neqs
ita cõpoſita fiuc mictazimo funt admira: ⁊ de rat: admix⸗
roc dieit iEóftá ín pãtegni.ꝙ impoffibile eft rerrá efic finc
poꝛtiõe acris; c boc mó liquoꝛvꝛine ſiue vꝛina ẽ co:p? admix
tà. cũ alio mixtũ: nõ fimpler neq; mixtũ ficut dictũ eſt.
¶ Ad pᷣmũ argumẽtũ qð obijcit:ꝙ aer eft qͥd ſimplex:dicẽ
dum ꝙ nec aer neq; aqua funt ſimplicia pꝛout retrigerant
caloꝛẽ:immo fant admixta; vt dicit Auicen. Vel dicendũ c
nõ eſt fimile oc aere ⁊ aqua:q; aer nó generat᷑ in coꝛꝑe: nec
. Oígeftione vel impᷣſſionẽ recipitin cozpoze ficut facit aquo⸗
- fitas:q:ín coꝛꝑe gñat᷑:⁊ recipit impsetlionec admirtioné in
co:poze ab alijs humoꝛibꝰ:nõ fic vo aer, Zld fcóm argumẽ⸗
tü qo obijcit:qꝙ eleméta ppter fui ſimplicitatẽ nõ nutrit :
geũ vꝛina nó nutriat erit fimpler z oicédü p ibi € fallacía có
Iquéris: vf nó Iequit ꝙ oẽ illud qð nó nutritfit fimplez: qz
venenanó nutriüt ⁊ t nó füntfimplicia;imo mírta, Zid ter
tiũ oicédi qp ſerũ nó põt ita ectrabi dn habeat aliqᷣd a cafei»
tate. &lel dicendũ qp nó eſt fimile oino oc aquoſitate c oc fe
r0: ppter bocno valet íllud argumenti. sd aliud qð obij
citur p Auicen. dicit qp nullum fimpier putrefit; oícendum
qp verü eft. vn aer nó putretit oc fe: fed róne admixti. Siti»
. ter vina fiue aquofitas nó putrefit nífi rõne admixti: vnde
no eft fimpler nec mixtũ:ſʒ admirtii. Ad alíud o:cédü dq gna
tio alicuius eſt duplex.Aut materíalíter: aut effectiue. in
Dico cp er aquofitate nó generan£ plume ín auibus matería
liter: fed effectiuez q: matería er quaoebétgenerari plume
erit groſſa:nec poterat penetrare exterius:⁊ aquofiras ad?
iuuat illã matcríá vt penetret. Sic dico ꝙ plume generant
ex aquoſitate:nõ materialiter imo effeatíue:q: cfficitaquo
ſitas illã penetration: t boc mõ íntelligit pbs cü oicit qp ex
&quofirate generant plume ín auib?; t ppter boc nõ opoꝛ⸗
tet ꝙ fit mixtũ. Tel dicẽdũ q adfitas no eft cop? fimplcr
immo admixtũ:⁊ róneílh? adinirtióis quábs ab hũo:ibus
tráfit ín plumas. Cleloíced q oupler eftadfitas . ucdà.
Q € purs aqſitas:vt ps crapuloſis:⁊ talis nõ oñdit medico
aliquã oꝑationẽ nature fiue digeſtiõis: ⁊ talis plus attinet
fimplicitati qᷓ admixtiõi.æEſt iterũ alia aqͥſitas q ſegregata
fiut ad operationẽ ſcðe digeſtiue: c oſtendit medxco aliquá
operationẽ nature:⁊ talis habet aliquid admixtionis ⁊ non
' qd ſimplex. ¶ Scdo q̃rif vtrũ vꝛina generet᷑ ex chilo in
ftomacbo generato:vel cc chimo m epate generato. Gidcf
€p ex cbilo:q: cz eade materia generant᷑ quattuo: humoꝛes
c aquofiras: f5 Qtruo: hũoꝛes generant er cbilo:Gz aquofi
tas:vñ cbilue delegat fiue artrabí£ a ftomacbo ad epar: ct
ibi generant ex illo quartuo: bilo:es:c quinta ſubſtãtia cft
aquofitas. Itẽ dicit pbs ꝙ materia cft tráfmurabilis in aliã
fpecie: fed cbilus recipit tráfmutationé : qꝛ ereo generatur
chimus in cpatc;ergo chilus erit materia vꝛine: ó vꝛina ge⸗
nerabitur cx chilo. In cõtrariũ eft auctoꝛ inlíttera dicẽs qp
viína eft colamentü fanguinis et aliozum bumoz : fed pus
moꝛes oẽs fuit chimus:g̊ a chimo colabi£ vꝛꝛina z generabí
tur. te dicũt auctoꝛes c» vꝛina cft ſuperfluitas fcóe digeſti
uc que itin epate:f5 chimus generat m epate ⁊ nó cbilus:
ergo er cbimo generatar vꝛina. Zid bocoicendü ꝙ genera?
tío vzine põt accipi oupliciter: aut Pm vcrum : 4 fic ex cbilo
generat: aut $m fenfum: ſic ex chimo:⁊ boceft quod dicit
pe atta vᷣba:ꝙ vzina aut generat᷑ p viã decifionis: aut p vía
edftratióís. Loquẽdo oc generatione vꝛine p viá oeaffióis
lic ex cbilo generat᷑ ocfcíndi£ Pm veritaté:q: cbilus eft ci?
materia. Roquẽdo $0 9c cíus generatione per vià ſeqſtra⸗
tionis: fic ez chimo generat :quía rác — Pm lenſum
tq media funt artiũces fenfibües: Dptcrboc oícunt ꝙ ex
opatióe ſcðe digeſtiue gencrat.i.feditrat:tn lequendo 9m
verü generat er chilo rand a cá m. teríali:« p íftá oíftinctio
nt patet folutio 34 rationes ad vtráqs partem.
¶ Sarta boc Qn: cũ mirtü cóponat cr quattvosclemétisz
ſ.ex aqua:terra:igne: aere:quare aq̃ ⁊ terra baberfupfiut
raté fenfibile:vtpoteterraeseftíoné; aqua vrinã: ignis 90 .
non babetnecaer , tem qusrefuperfluitas p:tme dige⸗
1 'rmeiar * 4 | up ed
ftíóis app:opiiat terre: vtpote eceftío : fup iras vofc3e
appꝛopꝛiat aque ficut vrina. Stt querit quare oe aial debet
Fo.clviij.
egeſtionẽ:⁊ nó vꝛinã: cũ ecõuerſo ſit: vt dicꝛt pbᷣs:qꝛ oẽ aia!
mingẽs eft egerẽs.Ad pꝛimũ iftoz dicẽdũ qp ad ⁊ terra funt
clemẽta grauiamaterialia:ignis vᷣo ⁊ aer ſũt elemẽta leuia
t ppterb nó ẽ mirũ cà ſuꝑfluitas deſcindat a matcríazfi ad
terra bnt fupfiuitates in mixto:nõ fic vo aer t ignis: cum
fint cleméta minime materialia, Sca cá eft: q; etfi fupfiui
tas fit in iſtis inferio:ib?: vtpote in boibust bꝛutis:⁊ boca
parte aens c ígnis : m hmõi inſenſibiliter erbalátnec pcr?
apíunt:nó fic vero fupfluitates terre t aque. Zertia cà eftz
qꝛ vtoiat pbs ín lib. metipcoz in iftis inferioꝛibꝰ elementa
grauia ſunt a ohio: ⁊ ita nõ eft mirũ fi plus appareat fuper
tluutates ficut egeftio cvzina € la (cóam q̃ſtionẽ dicẽdũ gp
p:imaoigeftio ꝓcedit ſubtiliado:vñ nutrimenti cnidum c
groffum diuidit « fubtiliar fegregádo partes aroffas:;vrpo
te feces que funt terree: c ita fuperfinitates pme oígeftiue
appꝛopꝛiant terre: f$ ſcða oígeftio ꝓcedit ingroffindo: vn.
de er cbilo generant bumo:ce per ingrofistione: vn rein»
quit fübtile: c illud abijcit:vtpote aquofitatz: c ꝓpter b vꝛi
na ci gñet in epate: appzopzíat aq: q̃ vꝛina eſt ſũꝑfluitas
ſcðde digeſtiue. ¶ Ad tertiã q̃ſtionẽ dicẽdũ qp oẽ aĩal egerit:
qꝛ egeſtio rñdet cibo:vñ dicit pe ín lib.de aialib? qp ín om
ni aĩali funt ouofozamína, Vnũ p qð accipit cibũ: c aliuc p
qð emittit:vñ in quolibet atali corinua fitocpditio d b à
q aliqs cóferuc£:opoztet ꝙ reſtauret: ⁊ bocnó pot cfíe nift
per cibũ:⁊ qꝛ abus non pot eflc ira ſimilis cino cõplexioni
inẽbꝛoꝝ ꝙ to couertat ĩ mẽbꝛoꝛũ fubftirii: ppterB neceſ
fc fuit ſequeſtreret᷑ puritas cibi ab tpuritate : cilla puri»
tae cõuertit᷑ in aĩalis fubftátiazimpuritas 9o cóuertit infe
ces:⁊ ppter hoccũ neceffe fitoe aial reftaurarí:c boc p cibũ
t * reſpõdeat cibo:ꝓpter hoc dico g ficut aĩal a5 pẽt
viuere fine cibo:ita necfine egeſtiõe:⁊ ꝓpter b oc aĩal ege⸗
rit: ſʒ nõ oẽ aĩalmingit. Cauſa buius ctt: qꝛ vꝛina reſpõdet
potui:et q: q̃dã aĩalia ſunt q̃ nó potãt ficut piſces:immo ac
cipiũt aquã per bꝛãcos:⁊ p bꝛancos illá emittũt: ꝓpter hoc
pifces no míngát, &xmihter q: ſunt in elemento hᷣũido:hu⸗
miditas (líus aque fufficit ad refrigeratione (ui calozis:qut
paucus eſt.Simiuter aucs nó mmgunt vcl vꝛinaut. Ana c
eft:q: erfi pDabcár magni caloꝛẽ: cà ſint aĩalia cac fic vera
t5 qꝛ voláti medio interſtitio aerís vbi cft ocus fempiternt
frigori:vt cidit pbs:p aere hũidũ ibí receprü refrigerat (a3.
calíditas, Vel dicendũ ꝙ licet aues potãt:tñ tlla aquofitas
cedit in plumas:vt dictũ eft, &lel dicẽdũ ꝙ qꝛ volatilia funt.
multi caiída « ſicca:ſua aquofitas cófumit a caloze eſſentia
h vcl elemẽtali in ípfis exiſtente: ꝓpter bnómíngüt.( Tcr»
tio qri£ vtrü vꝛina generet i totocozpe vel fol Lepatezvide
tur ꝙ in toto coꝛpe:q; dicit £n Ifa : «p vꝛina eft colamẽtũ fau
guinis c alioz btioz:f5 oesbüozes Pm baly poſſunt gñari
im toto coꝛpe:q⁊ vꝛina. Itẽ dicit tbeopbilus d vꝛina eft cols
métü fanguínis:f5 ex pbiegmare im qlibct ꝑte cozpís vr vo»
lütaucto:es poflet gnari fanguís:óctivrina fit colamẽtũ (à
guĩs:vꝛina un dliber ptecozpis porenr gñari ficut fanguis.
"3n Zꝛiũ fat auctoꝛes:qꝛ dicũt ꝙ vꝛina eft ſuꝑfluitas ſcde di
geſtiue:ſed ſcða digeſtio ſoũ in epate celebꝛat᷑: g̊ ⁊ vꝛina in
epate folii gñabit᷑:qð cõcedimꝰ. ¶ Ad pꝛimũ argumẽtũ (n
3uüoícidü ꝙ duplex ẽ gñatio hũoꝝ.Quedã € pᷣma c fimul
tanea:⁊ talis fit in epate:⁊ iſtã gñationẽ pᷣmã fequif v:ina:
tq: iſta ſolũ £rin epate: ppter hoc ⁊vꝛina foli in epate ce
nerat.Eſt alia gñatio hũoꝛũ ſcðaria ⁊ ſucceſſua:⁊ talis pẽᷣt
fieri in Qübet pte coꝛpis:⁊ raté nó ſequit᷑ vꝛina:⁊ oe rali ot ij
cis ru. id ſcðm dicẽdũ qp vꝛina nõ eſtcolamẽtũ anufübet fi
guints:fs folii illius fanguinis d ín puma gñatione generat
t eft ínepare:coe raltinrellimr theopbi. £uartoostogp
vina babeat gñari ín epate:qnt vtrü snet in ſyma epatis:
veltsibbo:vidct cp in ſyma:qꝛ dicit tbeopbi.c vrina nafat
aramofa vena que giat in pma epatis: óvidef ꝙ in ma
generet. Itẽ vꝛina sna£ in pzima gñatione humoꝝ: f3 gña
tio bumoz fit ín ſyma epatis:⁊ nó ín gibbo: gᷣ ⁊ vꝛina. In
cõtrariũ cit vfaac in littera. Dict er qp vꝛina deſcẽdit in ve
nis p maioꝛẽ venã.ſkylim ⁊bmẽivena eſt in gibborergo in
gibbo epatis b5 vina generari, 3d boc dicẽdũ qp ſcðᷣm veꝝ
it eſt: Pviã occítióis tn fema epatís babet vꝛina generarí
vt piobárróncs f, loquendo oc generatiõe vꝛine fm vía (ce
Liber
queftratioís ⁊ ſᷣm ſenſuʒ in gibbo epatís: qꝛ p lilimvenã oc
ſcedit⁊ tũc pꝛĩo appet fenfibiliter:z qꝛ yſaac eft artifex ſenſi
bilis: ppter boc ponít ipfam naſci m leili:q; ibí pꝛimo appa
rct cíus deſcenſus ín renibus. ct pcrbocpatet folurioad
rationes «C Quinto querit oc quodá verbo qà dicit in Ifa,
q: dicit pad poc fanguis pfecte nutríat cozpus : opoztet
q pauus mundificet ab vtruq; choleribus ⁊ pplegmate, &li
det qp otcat falfum: qz dicit Auicẽ.ꝙ quodlibet mebꝛũ nu⸗
tri£ cc nutrimẽto fibi ppo:tionali. vn membꝛũ fanguíneus
nutrit ex fanguíne:cbolericus er colera ⁊c.cũ d ín coꝛpoꝛe
fint quedã mẽbꝛa cpolerica melácbolícat pblegmatica:z ba
beát nutriri cz ꝓpꝛio nutriméto fibí ppo:tionali: vf cp fan
guis nutrits no debeat müdtficari abvtraq; cbolera ple
gmatc; imo cü fanguine debet vtraq; cbolerac pblegma
currere ad nutriendü mẽdꝛa. Itẽ s£óftan.in pantegni dicit
(y bumo:ce funt filtj elemento. fimiliter erüt in quolibet
quattuoꝛ hũoꝛes.ſanguis Gad boc ꝙ nutriat coꝛpus nó 05
müdifican ab vtrifqs cboleribus t pblegmare. 8d D dicẽdũ
qp oupler € cboleraztuuatiua 7 necetariazc fimiliter duplex
melácboliaziuuatiua ⁊ neceffaría. &ln oíco ꝙ cbolera iuuati
i3 claudit ín cyſti fellis.Similiter melác»olia ĩuuatiua clau
dit ín fplenc. Quando 6 oíat aucto: ꝙ opo:tet ep fanguís
miüdificc£ ab vtriſq; cboleríbus: ipfe intelligit de iuuatiuis
⁊ nõ oe neceflartjs:ímtmo neceſſarie currüt cũ fanguine : vis
tu obijcis oe ncceffartje: « vfaacloquit oe iuuatiuis: € per
bocpts plane refporfio ad arguméta .£ bolera autem iuua
tiua claudit ín cyftífellts ouplíci oc cà. Una cá eft: vt p fur»
culü ſuperioꝛẽ oelege£ poꝛtio ipfius ad ſtomachũ ad cófoz»
tindá digeſtionẽ: p inferioꝛẽ vo vna poꝛtio ad inteſtina ad.
cõfoꝛtãdũ expulſiuã moꝛdicãdo inteſtina faciẽs feces exue.
Similiter melãcholia iuuatiua claudit in ſplene:vt per fur⸗
culũ ſuperioꝛẽ delegetur vna poꝛtio melancholie ad os ſto⸗
machivt per eã cõfortet appetit?.p inferioꝛẽ $0 ad inteſti
na:vt ofoꝛtet expulſiua q̃viget p frigidũ. (er poc pot pate
re folutio : dre cbolera t melãcholia habuerũt receptacula
ꝓpꝛia:nõðo pplegma:neq; fanguis. sCut? foto eft:q: cbole
ra t melacbotia funt odíofe nature: t pzopter boc td. $ed
fanauis cft filius nature; c nutrit mẽbꝛa. Itẽ ppblegma cur»
rít cü fanguíne: vtin tempo:e 'neceffitatis conuertatur ín
fanquiné:c ppterbocnon babentreceptacula "ser B etía
pts folutío quare aquofitas q no nutrít:no babet recepta
cali: necfuitfegregata:ímmo currit cũ pumoab?ad mem;
bza:c cá buius cft neceflitas:q: eri Dumozes erát groſſt nõ
potcráttráfire ad mébza róne fue groſſitiei:⁊ ppter bocne
ceſſaria fuit aquofitae que facit cos penetrareet oepoztat
€os ad méb:a:7 tunc redit ad epar: in redítu ſuo a mẽbꝛis
ad epar oefert ſecũ hypoſtaſim vt meli? videbítis ín fequen
tibus.becfuntea que querebantur, 1
¶ Digeſtio cii triplet eft:z tría loca ín coꝛpoꝛe pof
fidet. 3fs:imi in ſtomacho.Secundũ ín epate /Z er^
tiũ iĩn cibus mẽbꝛis coꝛpoꝛis. 3n ftomacbo oígerif ci
bus potus:oia em̃ ingrediẽtia coꝛpus:ſiue fint cibi
fiuc potꝰ:pꝛimitus ad ſtomachũ trahunt᷑ vbi digerũ
rur ⁊ excoquũtur: ⁊ in ſuccũ quafi ín ptiſanũ cõuer⸗
tunt:deinde i nutrimentũ ſuũ ſtomachus fibi attra
bít qð nature fue eft ſimile ⁊ cõplexioni eius:⁊ ſup⸗
flua deponit ec foꝛamine fuo ĩferioꝛi: qð poꝛtãvocãt
phi:ad inteſtinũ iunctũ huic foꝛamini· quod duode⸗
nii vocat:qꝛ quãtitas fut ꝓ mẽſura cuiuſq; bois ouo
decim fant digiti cti ſuis dimẽſa digitis. Hoc inteſti
nũ ín longitudinẽ doꝛſi eft erecti: quãtitas fuc cõ⸗
cauitatis cft ſicut quãtitas foꝛaminis poꝛte:qð ideo
poꝛta vocat:q: vſq; ad nature neceſſitatẽ cibũ a ſto⸗
macho deponẽs claudit᷑:quẽ am deponere incipiat
apit᷑ illa poꝛta:⁊ deſcẽdit eſca: ⁊ claudit᷑ poſtea ficut
fuit antea. à aũt cibus ad inteſtinũ veníar: accipit
inde nutrímcta fua:que nature fue affimilat : qo atit
remanet ficut tozcular extoꝛq̃t deponẽs in inteftínus
ibi iũctũ:qð cft toꝛtũ rotũdũ ⁊ globoſuʒ:a medicis
vocat ieiunũ: vulgus att rotũdũ dicit:⁊ poꝛtã lacri,
Ad quod íntcftin cũ cibus veniat:trabit ſibi totuʒ
fucci ad humectationẽ epatis: actimagnes terrum
craberct. Inteſtinũ aũt emittit illa bumectationem
epatíquali ſudoꝛẽ cũ foꝛamẽ vnde crear aperti non
babear. Accipit crgo cibus a quibufdà vcuis fibi in
uice folidatís acq tuncrís;c inrer inteſtinũ⁊ epar po
(itis oc meferaice funt vocate f£par vᷣo cà ab bíg
ficcus ceperit; mittit eii ad coquendũ fuievents. In
teſtinũ aur pꝛedictũ in logitudine doꝛi crecta eſtn⁊
no rorundü nec globoſum. ficut aliud Fuit inteſtinũ.
£3 quídé nature neceffitas fecit duabus oc caufis;
il vt cibus cx reccituame itineris ad intettinũ oci
fcendercz facii". lel ne locus ille impediret neceſa
rius:meſeraicis vente fe ibi oímidentibus de vcra q
ab epate egredit᷑:⁊ per alia ibídé ↄſiſtẽtia:pelliculas
fc ⁊ carne glàdulofam atq; ſilia. Aliud 3o inteſtinũ
fibi iunctũ neceſſitas nature expctit rotundũ ⁊ glo⸗
boſum:vt tãdiu cibꝰ ibi ĩmoꝛaret᷑ donec ín epate fuc
cus ⁊ ſubſtantialis fua humectatio traberet :quod
ieiunũ vocat᷑:qꝛ cii ab epate pꝛout dixi: cibi humidi⸗
tas exugat᷑:remanet a cibovacuũ et ieiunũ.:qð copzo
baf er aialíb? à interfecta comedimꝰ: ín bis eim boc
inteſtinũ fecis femp vacuũ ĩuenit « ſiccũ bũiditatis.
Eparvᷣo de ſucco cibí qué excoquendum ſuis dimiſe
ratvenis:ſanguinem facit: ⁊ groſſum diuidens a fub
tũt. in fai nutrimentí confoꝛtamentũ:ſueq; ſubſtãtie
affimnlametü accipit:qð remanet omnibus mẽbꝛis
mittens co»poxíe . Cindc omnía ipfa mẽbꝛa fibi tra
bunt fue nature ⁊ ſubſtantie affimilantia.
¶ Superi? poſuit aucto: generatione vzíncc ci? oiffinitio
né, 3n parte ifta determinat aucto: de triplici digeſtiua: et
bocvt meli? appear cui? oigeftiue vꝛina it fupfluitzs. Di⸗
uidit aüt pars itta in duas. 3n pma enumerat triplice oige
ftioné. 3n ſcda oc illíe excquit ibi: 3n ſtomacho oigerif. ct
ifta fcóa ín tres. 3n pma pfequit oc opatióe pꝛime oí
uc. So ocopatióe ſcðe.ibi: Epar vᷣo oc fucco cibi. 3n ter
tia 0c operatioc tertic.ibi: Tertia 9o digeſtibilitas. Pꝛima
íu duas. In pꝛima octermínatoe opatióe pme digeſtiue ín
ftomacbo.fcóo ín inteſtims.Scða ibi: S£ aũt abad inteſti
na. ifta fcÓa in duas. In pma determinat de oparionc p:
mc oigeftiue ín inteſtinis. In fca reddit cám oc fitu ⁊ figu
ra inteſtino:ꝛũ.icða ibi: Inteſtinũ pꝛedictũ. Pꝛima in duas.
*jn pma determinat opationẽ pime digeſſiue ín duodeno.
"gn fcóa iníciutio.fcóa i:Ad qõ inteſtinũ. Tũc ſequit᷑ illa
pars ín qua reddit cám oc fitu c figura inteſtinoꝛũ.⁊ illa in
duas. 3n pma reddit cám in ouodcno . In fca ín ieiuno:
ibi: Aliud inteftíniü.tüc fequi£ illa pare in q octermínat ope
ratione ſcðe digeſtiue:⁊ illa ín duas. In prima octermmat
opationé fcóc digeſtiue.i.epatis fupra materiã nutrimenti,
n fcóa octermingtopationé quo:tidà mẽbꝛoꝝ ad adiuuã⸗
nii epar im operatíóc tue ofgeftióis: vtpote opcrationé fci
lís t ſplenis.ſcða ibi: S elem fibi pꝛimitus. Pꝛima pare qus
partibus pcedétibus ptínetad pꝛeſentem ſecti nẽ. Hec cft
diuiſio ⁊ ſententia lectionis in generali.
Eſhic q̃runt᷑ ouo pᷣncipaliter.Pꝛimũ eft óc oꝑatione pᷣm⸗
digeſtiue. Scðʒzẽ oc oparíóe fcc. De pmo tría q̃runt.Pꝛi⸗
má eft oe numero digeſtionũ:qꝛ funt trece digeſtiões:vt Ov
ciraucto: f. pma m ftomacbo:fcóa in epate: tertía ín oibus
mebris Clidef ꝙ nó fit nifi vnica Digcftto: q: digeſtio nófit
nifi a caloze naturali digerente:cũ nó fit ibi nifi vnicus c
lo: naturalíe i co:pe:vide£ cp fitr nó erit nifi vnica digeſtio.
Itẽ dic aly Bat.⁊ alij aucto.ꝙ quattuo: funt vᷣtutes In
cõꝛpoꝛe:attractiua: retentiua: o1gcftíua ; et expulſiua:et
Urinarum.
fünt oꝛdinate ad inuicẽ:ſʒ nó cftnifi vnica attractiua:nec ni
ft vnica retẽtiua:nec niſi vnica expulſiua:g̊ ſimiliter nó erit
vifi vnica digeſtiua. Itẽ digeſtio nihil alíud E cp ↄuerſio.vñ
cũ in elemẽtis nó fit nifi vnica cõuerſio: q: ĩmediatevnũ elc
mentü ín alíud cóuerti£: fimiliter nó ent niſivnica digeſtio:
nó ergo trcs. In cótrariü eft aucto: ínlíttera g ponit tripu
cẽ digeſtionẽ. Itẽ digeſtio oiuerfificat penes caufam mate :
rialẽ c efficiente: fed trípler cft maceria oígeftionis: vt dicit
Bluicen.q: cbílus eft matería pꝛime oíigeftionis:cbimus fc»
cunde;bumiditas tertie:q quãtũ ad cám materiale erit tri»
plex digeſtio. Itẽ quãtũ ad caufam fozmale : q: ftomacbus
Cepar c mẽbꝛa vniuerfa funtinterfe orffcrétiat faciũt dige
ftíoné:q: ftomacbus facit pꝛimã:epar fecundá: membꝛa ve»
to tertiã:g trípler erít digeſtio.Ad bocoiendü qp tres funt
digeſtiones:id eft triplex eft operatio oigeftionis:q: quedã
inftomacbo:quedá in epate:z quedá m omnib? mẽbꝛis. $5
tamena parte calozis naturalís: cũ nó fit nifi vnicus:nõ eft
nifi vna:diuerſiñcat tamẽ:qꝛ bmóí calo: agit fupza diuerſa
obiecta vt fupza chilũ in ſtomacho:ſupꝛa chimũ in epate:ſu
pꝛa humiditatẽ ín mẽbꝛis. CAd pꝛimũ argumentũ dicẽduʒ
qp 15 nó fit nífivnícus caloꝛ:tñ hmõi caloꝛoperat᷑ ſupꝛa diuer
fa obiecta vt dictũ eſt.Ad fcm dicẽdũ ꝙ ſicut nõ cft nifi vni
ca attractiua:nec niſivnica retẽtiua:nec niſivnica expulſiua:
fimiuter nó cft nifi vnica digeſtio: fed cũ illa digeſtiua virt?
operat ſupꝛa diuerſa obiecta:vt ſupꝛa cbilii ín ftomacbo: fu
pꝛa cbimü in epate; fupza hñiditatẽ ín mẽbꝛis.Et fi tu obij
cas quare fimiliter attractiua:retentiua: c erpulfiua non
operant fup:a diuerſa obiecta:⁊ ita effent tres attractiue: ⁊
tres retentiue:⁊ tres crpulfiue, Dicendũ eft qp ficut ín aĩa⸗
libus nobilibus plura requírunt ad. ei? perfectionem d ín
vilibus:vit dicit pbs ín lib.ocatalibus:q ad generationem
vermiũ futficit calo folis:fed ad sencrationé bois nó fuffis
citcalo: folís:immo oícit pDs ꝙ bó generat boies « fol: 35i
tur oícendá cft g oigeftiua nobilío: eftínter alias virtutes:
q: alie famulant᷑ ei:vñ ocs alic ad digeſtiuam oꝛdinant᷑: pꝛo
pter boc cũ digeſtiua fit nobilioꝛ opoꝛtuit ꝙ baberet plura
inedia ⁊ diuerſa obiecta ſupꝛa que operaret᷑:nõ fic 9o alie:
⁊ ppter hoc tres funr digeſtiones.i.triplex opatio digeſti⸗
uc ⁊ attractiue. Gina fola operatio t rerentíue t expulſiue.
Ad terti argumétü dicendũ q nó eft fife oe elemẽtis ⁊ de
mixto:qꝛ in elemétis nó eft nífi vnica cópofitio. f. cópofitio
er materia ⁊ foꝛma:vñ fi elemẽtũ pucf (ua foꝛma:remanet
pura matería:t frati introducitur alía fo:ma; pprer Din ele
métís fuirfola cóuerfio:d eft fine medio:f5 i mírto ẽ oupler
copofitio: vt lactuca:⁊ B fi pziuct a foxma fua adbuc
remanct alia foꝛma: vn fi pꝛiuet a fua fpeciei ſcða oígeftí
ua:zadbuc effet ibí alía fo:mazq: eft nutrimẽtũ:⁊ ppter boc
nó opo:tet qp ibi fireníca digeſtio.Scða cá eft: qz in elemen
tis funt qualitates vltimate:vt dicit Bal.⁊ ppterboc vnũ
clementi ftatim conuertítur ínalíud fine medío: f5 in mix⸗
to funtqualtates fracte:⁊ propter boc multa inedia operá
tar. ( Secũdo querit vtrũ in oxe fiat digeſtio: ⁊ videtur ꝙ
fic:q: Aui.hoc pbat p ouasratíones: quarü pꝛima talís cft
iD icit ením ꝙ cibus amittit in o:e fapozé fuum ⁊ odoꝛẽ:ſed
bocnó effet nífi ibi fieret oígcftio:ó in'oze fir digeſtio. Hoc
idẽ probat per aliá rõnẽ:qꝛ ípfe oícit qp frumcntü maftícatü
maturat apoftemara:cocti $0 nó:fed nó maturaretnifi ali
quà digeſtionẽ in oꝛe reciperet: á cõcludit ipfe ꝙ digeſtio fit
in oꝛe.Hoc idẽ pꝛobo:qꝛ oícít Coſtã.in pátegni: qficut fto»
machus pᷣparat nutrimẽtũ epati:ita os ftomacbo : (5 in tos
macbop:eparante nutrimentus epati fit digeſtio: & fimt»
ter in oꝛe p:eparáte cibum ftomacbo fit digeſtio. ^3n cótra»
riũ cft aucto: ín líttera pones triplice otgcfríone folii . Pꝛi⸗
mã ín ſtomacho:ſcðami in epate:tertiã ii omnibus meb io.
tẽ dicit Auicen ꝙ obiectũ oĩs digeſtiue aut eſt chilus:aut
imus:aut humiditas:ſed cibus ín oꝛe nõ eft cbilus:q: chi
lus in ſtomacho genera£:neccbím?: q: in epate generarur
nec bumidíras:q: in mẽbꝛis generat: &ci nó alidd:videt qp
per Auicen in ose nó fiat oíacftío. 2d boc oícedii cfr qr puv
ma otgeftiobabet pꝛincipuũ fuí m ozez cópleméti $ofin bs
. ín ſtomacho:vñ in ttomacbo amittit ppziá fpecié : t q:cib?
— tóoigerit quouſq; amiſerit fud p:op;iá fpcaé: cin ftomae-
S'o.clít.
cbo amittit (14:7 nó ín otc. vñ in ftomacbo cópletur pꝛima
digeſtio 7 fini: q: vnũquodlibet oenciacur a fuí cópleme
to: ppicr bocoicit vfaac in lectiõe ifta: qp pꝛima digeſtio fit
in ftomacbo.( 3id ouo prima argumenta facit Auic dicẽ⸗
dũ ꝙ ipfeintelugitoe peincipio oigeftióis. vn verü eft qp pꝛi
ima digeſtio incboat in oze: coplet rame ín ſtomacho:vt oi
cri cft. 1d aliud qð obijcis oc ↄſtãtino:dicendũ qð nõ eft fi
müc oino:eft eii fimile quoad boc: ficut ſtomachus pᷣpa
rat pabilitat cibũ epati:ita os ſtomacho.Sʒ quãtũ ad beft
diſſimilitudo: q: ſtomachus a fui pꝛeparatiõe aufert fpecie
a cibo:os vo nó aufert ſpeciẽ aabo ín fui pparanone: t pꝛo
pter boc eft ibi fallacia ontis.GT Juxtab qrit : aus oue ve
ꝓcedãt a parte ſuperioꝛi ad inferius. vna que peedit ad coz
pcr quá defert᷑ acr ad coz: c bec vocat trachea arteria: t alía
que pceditad ftomacbi vt merí:quezit quare tracbea arte
ría fuit fita in parte anteriozi ín collovel gutture: vía $o cibi
in parte pofterio:i: vt verfus fpondiles. tes quare via cibi
eft mollis cozrigiofa ⁊ ftricta: via 9o aens eft larga c ſolida.
Itẽ quare p:imaoígcftio dealbat:ſcða vᷣo rubificat. Item
quare pꝛima digeſtio operatur dd cófufus: feda vᷣo quid oí»
ſtinctũ: vt hũoꝛes. *ld pꝛimũ iſtorũ dicendũ ꝙ vita nó põt
ftare aliquantulũ nífi co: refrigeret᷑:⁊ ppter hoc opoꝛtuit il
lá viá que defert aera ad co: effe ín parte pꝛõptioꝛi 7 aptioꝛi
z inilla pteín qua faalius poffit attrabere acra: 7 boc eft in
parte anterioꝛi.Scða caufa eft: qꝛ aer eft coꝛpus fübtile pa
rũ occupás oe loco:cibus $o grofíus multü occupás oc lo⸗
€0;t q; ĩn partc anterio:ífunt plures vene que poſſunt ten⸗
di ⁊ cõpꝛimi a coꝛpoꝛe folido: vta cibo: propter boc vía'abt
multũ loc occupás fuít a parte poſterioꝛi:via vero aens a
parte anterioꝛi:cuʒ nó loca occupet: nec poſſit ledere bmót
venas ín pte anterioꝛi fias. d fcOm dicẽdũ ꝙ via cibi eft
mollís ⁊ cozrigiofa et poffit oiftendi &m quantitatẽ abi re»
ccpti:quia quando redpit groſſum cibum:vnde eft ftrictaz
q: quandoq; poteſt dilatari 7 reftrínci $m quantitatc-(5via
neris fuitlata ppter liberio:é íntroítü acris ⁊ exitũ: vii aer
eft coꝛpus valde paffibilec rarũ:nec poffet odlatare nec erté
dere fui meatü ita benc ficut abus q̃ eft ſolidus: ⁊ propter
boc opo:tuit ꝙ natura oaret ei largã viã. Itẽ oura eft 7 ſo⸗
lida ꝓptec vocẽ que ín ea formatur. vnde ex verberarione
acris ad partes tracbee arterie generat vor : ⁊ nó poffer qc
uerari nifi effet mollis:qꝛ er collifione coꝛpoꝛũ molliti nó be
ne scneratur ſonus:⁊ p:opter boc opo:tuít ꝙ effet folida ⁊
Dura. Sid tertii dicendũ q prima digeſtio oealbat, €15a
caufa eft a parte materie:qꝛ em̃ prima digeſtio eft materia?
lís ad omnes alías digeſtiões cũ pꝛeparet eis materíà: ⁊ fi»
militer colo: paruus eft materialis ad omnes alios coloꝛes:
propter bocbabuítpztma digeſtio feu chilus album vel par
uim coloꝛẽ.Scða caufa eft a parte caufeeffiaétis: qꝛ sene»
ratur ín ſtomacho:qui eſt albus: ⁊ generás derelinquit ves
ſtigrũ ſuũ ĩ re generata :f5 epar rubificat:q: epar eft rubeũ:
⁊ ſecundadigeſtio ín epate generat᷑ CAd vltimũ oícendus
cp materia eft pꝛincipiũ cofufióís:t qꝛ prima digeſtio eft ma
terialis ad alias: ppter bocoperatur quid cófufus.S ed fo:
13 eft pꝛincipium oiftinctióis: ⁊ quía fecunda ⁊ tertia (ont
foꝛmales ⁊ cóplete nutritionis:operantur quíd diſtinctum
vt humoꝛes t bumiditates . (| Sed tertio fuper boc quod
vult aucto: ín líttera: p ftomacbus nutriat ex cbito: et pꝛo
pter bocqueritur vtrum ex cbilonutríatur ftomacbus , Et
videtur ꝙ non:quia dicit Sak an tertio oe cõplexionibus qp
digeſtio fit in ſtomacho ⁊ ín epate:⁊ impoſſibile eft ficrt di⸗
geſtionẽ cõpletam ad boc qp nutrimẽtũ nutriat: nifi trãſeat
per ſtomachũ⁊ per cparzfed ille cbüus:n ſtomacho genera
tus cx quo nutritur ſtomachus:nõ trãſit per epar:g¶ nõ põt
nutrire ſtomachũ. "té digeſtiões bñt oꝛdinẽ: vfi bma oꝛdi
naf ad ſcðaz:⁊ ſcða ad tertiã:⁊ nibil põt nutrire nift ſit dige
ftu5 ín tertia digeſtiua:⁊ tertia digeſtiua: vt dicit inferius:
conuertit in neruo neruum ⁊c.ſedchilus ille ncn digeritur
ín tertia digeſtiua:ergo ſtomachus nõ poterit nutririer cbi
lo In cõtrariũ cft auctoꝛ plane ín littera.Ad boc dicũt qui⸗
dam qp ſtomacbus nutrit᷑ cz chilo in ipſo generato:ſed illus
digerit vᷣtute tertie digeſtiue: vnde dicunt iq in quolibet
mebꝛo eft tus tertie digeſtiue. Scd iſti folutiói nó acdefcoz
Liber
q: dicit Sirardus planc ſupꝛa locũ iſtũ ꝙ impeſſibile eft ꝙ
cr cbilo fiat humiditas níft pꝛius fiat humoꝛ: fed nó poteft
ficri bumo: nifi trãſeat per epar:cũ ergo cbilus notráfcat p
epar:er cbiio nópoterit fien büiditas:c ítaneqs corpus nu
triri. Pꝛopter hoc dicendũ eft alíter p oupler eft nutritioz
ddà q ftt p via retocillationis: et fincopas refoallat pvipá
panis in vino odozfero intinctã:⁊ narib? fincopifantis ap»
plicatã:⁊ boc modo oíco p ftomacbus nutri£ ex cpilo in ip
fo generato.i.rcfoaillat;c poc modo intelligit aucto::vt cre
do. Eft alía nutritio q eft pꝛopꝛia nutritio per vià couerfio»
nis ficut nutrimétü fiuc pumidítas couertit ín mébza in ter
tia digeſtiua: ⁊ hoc modo nó nutritur tom acbus er chilo:⁊
oc tali nutritione p:ocedüt (lla ouo arguméta : c iſtã nutri⸗
tionẽ pcr vià retocũ latiõis videt Sluicé. plane innnere ín
tertio vbi oicit q'ftomacpbus tribus modis nutrif. Vino mo
do q: fouc£ ex cbilo adbucin ipfoezíftente. Scóo mó oicit
ipfe nutritur ftomacbus er nutrimeto veniéte:fs avenís in
anatomia Oictis.Zcrtio Po modo nutrif ftomacbus er fan?
guinc venite vel attracro ad ftomacbü ab oibus mẽbꝛis in
rtempose famis. vri vult luice. planc qp ftomacbus fouet ex
cbilo in ipfo eriftéte.i . refocillatur . ]
¶ 2c operatione fcóe oigcftiue querunt plura. Pꝛimuʒ
ett: vtrus humoꝛes babcaut generarí in co:xde vcl in epate.
£3 gcneráturin coꝛde pbat pbe ín lib.oc aialíbus plurib?
rationibus:quarũvna cft talis:illud dicit ipſe:eſt elementü
rein quo plus eft oc re.vñ mare ett elemẽtũ oim aquaꝝ:qꝛ
in ipfo plus reperit oc aqua:ſed ín coꝛde plus inuenitur oc
fanguine:vt dicit pbs:qᷓ ín epate: dín'co:de 'generan£ bu»
mo:es. Itẽ depoꝛtatio fanguinis 7 coferuatio eifdé eft in
venie:f5 vene oziunt ín coxde]: & ⁊ fanguis t coꝛde genera£,
ꝓbatio míno:ís:q: pbsipbat q vene oziun£ ín cosde talí ra
Hioc. Dicit ipfe ram? d oꝛit a radice nund? penetrat fü radi
cẽ:ſed vene penctrár epar t nó co::ló coz eft radir venarü et
non cpar.fi ergovenc oziun£ ín co: :á t Dumoses ficut fan
guis d cóferuatur in venís , In cotran& eft aucto: aptein
U xoiat cm q btio:es ín cpate generant. té quotienfctiqs
fcóa oígcítio o:bílíta£ aucto:es precipíüt apponere empla
ftra c remcdía cõfoꝛtãtia digeſtionẽ (cam fup:xa regionem
epatis ; nó ſupꝛa regione coꝛdis: fed boc no pciperet nifi
in epatc celebzaret fcoa oíceftioidigenerat püo:es: crgo in
epate gencrant butno:cg. Itẽ dicit Cõſtan. in'pantegni: qp
in epate cftquedá vena oclegata ad coz;per quáoclegatur
f3nguís abepate ad coꝛ:ex poc ergo innuit qp in epate brio»
rc8 generant ⁊ nõ ín coꝛde.Ad boc dicẽdũ qp oupler eft ge⸗
neratiobdoz:queda virtualís: 7 becfitín coxde: qz a cozde
p:umpit vírtus ad oia mẽbꝛa d regit vnüquodcs méb:um
m ſua oꝑatiõe:⁊ eft alia generatio bumoz materialia t foꝛ⸗
malis: c pecftt ín epate:qꝛ cbimus er quo materialiter bũo
res generan£:cótinct in epate. Iterũ cparjeft memb:ü fo:
maliter generans humoꝛes: fed ifta generatio foꝛmalis eft
oupler:quedà formaliter generis: 4 bec eftín epate: t üdà
cft cóplzs: c talis fit ía co:de : vñ ab epate delegat fanguís
ad cox: c ín coꝛdevlterioꝛi oígeftionc digerit᷑ Cad pmi ar»
gumentũ oícedá ꝙ pbs intelligit oe geperatiocvirtualí:vf
bene cócedo c» humoꝛes virtualiter generant ín co:de. Et
tu obijcis:in co:de:vt oícit pbs:plusrepif oc fanguine i
d Rusa sies eft quia' maioꝛẽ babet cócauítate et
amptiozé in qua pot cõtineri j epar:⁊ nó ppter B qp in ipo
o:de generet. Ad aliud otcédà ap vene Wa f ab eoa 98
vidt Baly ín cóméto ſupꝛa tegni:ꝙ in epate oít üdácrur c
eft vena magna: ⁊ er ea ramíficantur venenon pulfatiles :
ttu obíjas oe pbo qvenc oꝛiũtur a coxde, oícédii q veri
cftoe venis putfatilib us ín quibus fanguis continet 7 con
ferusf Cal dicẽdũ ꝙ vene oꝛũtur a co:de virtualiter : 4 fic
intelligit pbs:vñ omnía mẽbꝛa a co:de generantur. vi oicit
pbs cp ficut miusexpulſus a domo patrís conftituit fibí o0»
mũ pꝛopꝛiã ín qua poffit babitare :tta fpermaoeafiim a pa
tre ín matre pꝛimo cẽſtituit cox tandp ꝓpꝛium recepraeulü,
Et tu odijcis poftea vene penetrãt epar tc. dicendũ qp non
penetrant:immo vna oxítur ín gibbo: alía ín fpma:c ppter
boc:quia vndiq; apparent vene:credunus ꝙ vene penetrüt
epar: ꝙᷓuis boc nó fit vcri , Cel dicẽdũ ꝙ duplex cft penes
*
tratio:quedã pervia occifionis:t hoc modovene nom pene
trát epar:⁊ oc tali procedit tuũ argumenta. ££ft alía que fit
perviam ínfipionís:c fic dpuis vene ab epate ouuntur:tamẽ
ita poffunt epar penetrare:⁊ ita adbucin e pate ꝛũoꝛes ge;
nerantur ⁊ nõ in coꝛde.Et tu obijcis coꝛ nutrit ex ſangume
fs oiar pbsq co; influit alijs mẽbꝛis ⁊ mbil recipit ab alijs
mébzis:crgo non recipit illum fanguinem: er quo nutritur
ab cpate:ergo ille fanguis ex quo coz nutritur generatur in
ipfo coꝛde. Oicendũ p immo illum fanguine er quonurri2
turredipítab epatc.vnde Conſtan. dicityt dictum eft:q ab
cpate p:ocedit quedam vena ad co: per quá oelcgatur fan;
gütsab epate ad co:.£t tu obíjcis:coz influit alis mebꝛis:
« nipiLab ipfis reapit. oícendii qp verü eft p virtute influit
alijs memb:ís: cülà a membꝛis non rcapit: € fic intelligit
pbs.Sed nutrimentum bene poteft ab epate rca pere: vr
bicit £onftan.4 fic nó eft contradictio, (| SSccundo querit
vtri Dumozes ores generantur in epate: videt᷑ ꝙ ſicꝛq; oí
cir pBs «p ídé manes ide femp natũ cft facere idẽ:cuʒ é epar
fit vni membꝛũ femp manes idem:femper efficiet vnũ büo
rem feu gencrabít: non ergo quattuoz. Itẽ fi eft ofuerfiras
ín generatióe bumozum ín epatezaut boc erit a parte caufe
materialis:aut efficiẽtis:ſʒ caufa materialis eft vna vt cpi
mus:⁊ efficiẽs vna vt epar: ergo nó erit oiuerfitas bumoz
in ſpecie ín epate : ímmo vnius generabítur, 3n cõtrarium
eft lpaty in cõmẽto ſupꝛa tegni quí oícit p quattuozipumo
reg incpate generantur: pplegma:fanguis:cbolera:melan
' ebolía , Pꝛeterea humoꝛes ín cpate ouerfificantur a par
te caufc materialis: q: oícít ££ onftan.m pantegni ꝙ bumo,
rce fint firj clementozum : cii ergo ín chimo ez quo humo
res generantur fint quattuo: elementa:fimiliter crunt ib*
quattuo: co:refpódentes illis elemẽtis:ita qp vnũ coꝛreſpõ
debitigni:vr cbolera:terre melancbolia «c. Itẽ oíuerfifica
tura parce caufc efficiétis:q: dicit Auicen.in pumo ꝙ pbles
qma generatur a calo:e claudicãte:ſanguis a temperato ca
lo:e:cbclera ab ercedentizmelancbolía fimiliter a tempera?
to p:out eft fer fanguínis: cũ crgo humoꝛes babeant diuer
fificari in cpate tam a parte caufe materíalís qᷓ a parte caus
fe efficiens: quod concedo: videtur qp erũt quartuo: bumo
rco ín epate generati, o(uerfi ín ſpecie.qð cócedo. (E £ld pꝛi
mum argumétü qð obijcis oc pbo:oicendum ꝙ oupler cft
agens: regulatü ⁊ nõ regulatũ:vñ verü eft v» 1de nó regula
tü manẽs ĩdẽ femper facit (de: 7 ficloquit pe. Sed oc ace
teregulato nó eft verüzimobi pótfacere diuerſa: vt quía
nutrimenti melius tmn coꝛpoꝛe receptü:cusfit terree nature
femper petit fundum ſiue inferius ad nutrienduʒ memb:s
inferíoza nifireguletur.f. a vírtute:z propter bocbene pét
nutríre membꝛa fuperioia: vnde vndiq; nutrírzc Similiter
dicendum eft ibi:quia lícet epar fit vnti: tamen qz requlat
a calo:e bene poteft diuerſa conftituere: vt quattuoꝛ bumo
re$. Gleloícendum ꝙ etfi cpar cuʒ ſit vnũ scnercet humoꝛẽ
er chilo qui fimiliter efrenus:nó tamen generat bumo:z in
quanti vnum:immo inquantü otuerfüm: auta modo a cas
lo:e ciandícante:modo a temperatoc.nec inquantũ chimꝰ
eft vnus:immo ínquátü babet ín fe quattuo: hũoꝛes quate
tuo: clemétis refpodétia:vt partt igneam:aqueam:terreã:
aeream:⁊ íta epar potcrít quattuoꝛ hũoꝛes diuerſos in ſpe
cie genera per iam dicta ad ſolutionem:patet reſpon.
planead ſecundũ argumentum ꝙ licet caufa materialis fi?
cut chimus fit vna:nõ tfi exipſa generãtur humoꝛes inquã
tum vna. Similiter licet epar fit vnum: non tamen inquan
Eom enum:4 ſic ſoluutur ad argumenta,
€. c ením pꝛimitus fibi trabit calídíoza: & chole⸗
re rubee vicina:nutriẽs fc oe pinguedine illa ⁊ rubi
cunditate quam a ſanguine videt accepti ct nature
fuc cft ſilis: qð remanct cbolera cft ſola.Splẽ fibt at
trabít turbiditatẽ ⁊ aroffitudine fanquínis:ct quod
fue ſubſtãtie affimila£:ín nutrimẽtũ fuí retinet:qð re
ftat finptr eft cbolera nigra. Pulmo fpuma fua tra⸗
bít ſibinõ ad nutrímétü:fvt taliter pinancat⁊ pblc
gma inde faciat, vr ipe bumectat?ad motũ cõfoꝛtet.
Urinarum.
Pulmo enim ⁊ mẽbꝛa alia intra cõfiniũ pectoꝛis ct
capitis cõſiſtẽtia:tantũ nutriũtur cc ciboꝝ fupcrfiui
tatibus coꝛdi remanẽtibus. In pꝛeſenti hec oĩa a me
explanãda erũt. Poſt crgo in initio aquoſitas: imo
ctus colamẽta renibus reddita parũ retinet pingue
dinis ⁊ rubo:ís ſanguinis:vñ rená funt nutrimenta
aquofitas remanet pura z vocat vzína.IPanc renes
mittit ad veſicã paz pinguẽ ⁊ rubeã:de qna pingue
dínc ⁊ rubedíne nutrit vetica.. Reliquuʒ emittit vir
6a illud qð eft vꝛina. Sanguine oc vtriſq; cboleri
buszp ate ac aquoſitate tiue colamenro mun
díficato: co: melioꝛẽ ⁊ laudabilioꝛẽ atqs tẽperatioꝛẽ
fibi trabít partẽ:vnde cõfoꝛtet fe args nutriat. Reſi⸗
duũ ſubtiliat⁊ oe cboleríbus ⁊ pplegmate:⁊ alia pu
tredine mundificat:ꝑ arterias ad augmentãdũ natu
rale caloꝛẽ: mãdans vt eũ — fua nutriat: 7
per totũ co:pus oíuídat. ^o: erri fundamẽtũ caloꝛis
naturalis eft.q9 fic ↄ ſtat:partẽ quà fibitrarerat fue
nature nutriẽde:⁊ fue fubftatíe affimilar: partz.f. fu
perfiu3 ad mẽbꝛa capítís z pectoꝛis mádat: vnum⸗
quodqs eoꝛũ inde nutrice: fue vniuſcuiuſq; nature
aſſimilãs:q̃ etí3 funt refidua:p pozos emitrüt coꝛpis
quos babet ín locis cõgruis:vt p oculos cũ lippitu⸗
dínc: p aurce cii Qdà dii cera inde egredientẽ:per na
res auc curi emũctiõe:per os ci fputís ⁊ ſceatiõe:
per alíos pozos cii fumo ⁊ ſudoꝛe. Itẽ qð fanguis fü
perfluit epatímandartotí coꝛpoꝛi vnde finguli mẽ⸗
b:ü recipit quod fue nature fabftantic aſſimiletvel
affimiüare poſſit.
¶ Superius octermínauitaucto: operation? epatis fu»
pia nutrimétü in fcóa digeſtione.Hic determinat operatio
nẽ alioꝛũ membꝛoꝛũ in ſcða digeſtione adiuuãtiũ:⁊ diuidit
ííta pars in ſeptẽ partes. In pma determinat de oꝑatione
fellis. In ſcða de dꝑationẽ fplenis:ibi: SSplé ſibi trabit. In
tertia oc operatione pulmonis:ibi: Pulmo ſibi ſuam. "jn
quarta oc operatiõe renũ:ibi: Poſt ⁊ aquoſitas immo eiꝰ.
In quinta de operatione veſice:ibi: IPancrenes . In ferta
oc operatione virge:ibi: Reliquũ emittit. In feptima oc
operatione coꝛdis:ibi: SSanguís autẽ.⁊ iſta virima in duas.
pma pꝛoponit qð intẽdit. In ſcða ocdarat ſuũ ꝓpoſitũ
cða ibi: Toꝛ em eft fundamẽtũ.⁊ ifta ſcða ín duas: qꝛ in pꝛi
ma manifeftat qualiter coꝛ oelegat fuas ſuperfluitates ad
alia meinbꝛa. "3n fecunda qualíter alía membza oelegant
fuas füperfluitates exteríus.fecüda ibi : Unũquodq; coz
indc. Bec eft diuiſio ⁊ ſentẽtia lecrionís in generali.
¶ lhic reftát adbucoc pꝛecedẽti lectiõe inquirenda. Pꝛimũ
eſt vtri ots humoꝛes fimul ín epate generantur vel ſucceſ⸗
fiuc.SScóm cft vtrũ generatio humoꝛũ fit circularis. ¶ Cir⸗
ca pꝛimũ ſic — Q:ífta queſtio diſputata cft ín ſcri⸗
ptis ſupꝛa libꝛũ dietarũ vniuerſaliũ.ſ.ſuꝑ.viij.lectionẽ que
incipit: Diuerſitas coꝛpoꝛis ⁊c.foł.xxitj.pagina.ij.idi:Circa
tertiũ fic procedíimus «c . ppter boc ad pzefens ſuperſedeo
t ctiá babet ín ſcriptis ſupꝛa tegní sDat. (C Secüdo querit
Ptrü generatio bumoz ín eparefit circularíe:fesvtrü ex cho
lera pofiit generarí fanguis « polegma : ficuter pbleama 2
tegencrari poteft fanguís. Et videtur c» nõ:qꝛ oíat s£óftà
ti in pantegni.ꝙ coctum nó potcft íncrudarí: fed crudũ po
tc(t decoq:cũ crgo cbolera fit magis cocta d (anguis videt
€ er cboleranó poterít fanguís generari: lícez cc pblégma
te poffit fanguís enari. Ged qv bmóí gnatio bumoz fit cir
cularíe videtur: q: oícít £óftà. m pantegni: cp Düo:cs fürt
filij elementoꝛũ: (ed generatio elemento:ü cít circularis: qz
cr vno cleméto poteft generarí reliqui:vt cr igneaer ⁊ ecõ
uerfo:ergo fimiliter ez vno büo:e:vter cbolera pót genera
nalP:vt fanguis: 7 ecótrario: ge circularis, Ite vidit Ipip
S'o.clt.
po.verfus fin in lib.regimẽti acutoz: ꝙ cholera euapoꝛan⸗
do tráfit ín pplegma: vfi ínnuit qp ex cbolcra fit pplesma: g
videt c» bmói gnatio pot effc circularis. Ite in vranco oicit
õſtã.ꝙ plcurefis d fit oc materia calida tráfit i piplemos
nià q fit er fngido. Itẽ frencfis quãdoq; tráfit in litargiá: ⁊
ita moebꝰcalidus pot tráfmutariin frigió.c D nibil alíud cft
q ꝙ matera calída pottráfmntari i frigida: g hũoꝛ calidus
pot fieri frigidus ⁊ ecóuerfo:ó generatio büoz ín epate cft
circularis. Soto oícedü eft ad iftud ꝙ ibi cft fallacia ofeque
tis; yn oicit ꝙ hũoꝛes funt filij elemẽtoꝝ:quãtũ aà Doc qp ín
Quolibet hũoꝛe cft üdá pars refpodés terre;Qdá aquezque»
dã aeri:q̃dã ígni:f5 quoad qd € diſſimillima:q; ĩ elemẽto eft
materia 7 fo:ma: vn foꝛma puata remanet matena potétia
q̃ ſtatim petit aliã fozmá:f5 in hũoꝛibꝰ fiuc in mittis non cft
ficiimo pꝛiuata vna forma adbuc remanet alia: cũ ibi ſit du
pler ↄpoſitio.Ad alid dicẽdũ ꝙ er cholera nõ fir pblegima
immo cholera euapoꝛãdo:vt oíat Hippo.trãũt ĩ pᷣplegma:
qꝛ ſubtilis pare conſumit᷑ c reliquum ingroſſat᷑: c fit phle⸗
gma:⁊ ꝓpter h̊ dicit Hip.euapoꝛãdo.Ad aliud dicenduʒ qp
pleureits qñq; trãſit in ᷣplemoniã ⁊ freneſis in litargià: f;
bocnó eft ppter b q cbolera trãſeat in pblegma:imo mate
ría pleurefis quandoq; erpelhf ad pulmone ⁊ c pblec:ma
te prífcet : cíta permifcedo cũ pblegmatezc pblegma cft
ibi a dñio: ppter b fit cat. fimiliter dicendũ eft oc frenefi,
¶ 3»oftea querunt quedáoe pᷣſenti lectiõe:⁊ pꝛimo que»
ritur vtrũ fel psimoattrabat cholerã vel ſplẽ melácboliam.
Et vide£ qp fpl£ pꝛius attrabar melácboliá dj fel cholerã nã
melácpolía eft mag? odíofa nature d? cbolera: 6 melacbolia
citi? ſequeſtrabit a fanguine in fplene reclude£ d colera
in felle. Itẽ dicit Bal. in oefimplci medi.ꝙ an alid medici
na cuacids hũoꝛẽ aliquẽ admíniftrat cozpozi: vtpote pble»
gma:pzimo edacuat pplegma:fcóo cboleram: tertío melan
bolícà: vltímo ſanguinẽ:⁊ boc eft: q: fanguis cft amiaus na
ture: vii natura diligẽs fanguine cóferuat ipfus quãtũ pet:
ergo p cuʒ ab oppofitis diti? euacuabit melãcholiã Q ma.
gis eft ei odioſa dp cholerã.Cõtrariũ oidt in Irazoidt ert: qp
fel pꝛimicus cholerã attrahit. Pꝛeterea oidt Aui.ꝙ attra
ctio fittri5? modis:a calido:avacuo:⁊ a ota ſpecie:cũ ergo
cholera rubea fit calidioꝛ inter hũoꝛes citi? attrabet᷑ a felle
ꝙᷓ melãcholia a ſplene.qð ↄcedo er vſaac. Una cá eſt:qꝛcho
——— cio arb —————————
re.eftato mobile: c iõ citiꝰ ſepara aa ſangume d
melãcholia. Ad pꝛimũ argumẽtũ ps ſoto:qm̃ 15 melãcholiꝛ
ſit magis odioſa nature rone cópofitióis: ci fit dure cópofi
tiõis d? cholera:tñcholera ai ſit amara magis cft odiofa g
melàcbolía j éwfipida.f»er b id ps ſoload fcóm.[ Juxta
boc rit ig d fel comonet iras.vñ vfus. so: fapirzz pul
moloqui£:fel cõmouet ira: ple ridere facit cogit amare 1c
cur.t fplen gnat riſus. fld boc dicẽdũ ꝙ ficut melãcholia p
fuí pfentia generat triſtitiã:qꝛ ínficit ſpũs ⁊ turbat fanguio
nẽ rõne ſue maliciei:ita p fui abfentia qn redudit gnat leri
tiã:qꝛ tunc fangute remanet ín coꝛpoꝛe ocpuratus letificás
méb:a: (5 fecus eft oe felle:quia ⁊ cbolerain felle claudit ca
remanetibí : immo róne fue excrefcentíe cum firn magna
quántatc ín coꝛpe refpectu melãcholie:ipſa redüd:tad mé
bꝛa ipſa cómoues tc. ¶Scðo Grit vtrũ pulmo nutmat ec
pblegmare:tvide£ c»fic:q: oidt yfaacinlra ꝙ pulmoattra
bitfpumávt inde facíat phlegma:g⁊c. Itẽ oicit lali ſupꝛa
tegni:ꝙ ad mẽbꝛũ fimile pꝛoperãt egritudines cifimiles
c ergo periplemonía q̃ fit ez phlegmate ín pulmone gene⸗
retur: velꝙ B fit ex fupfusitate nurrímeti pulmonis: Gvídef
q pulmo er pblegmare nutriat᷑. S£ otra oíaryfaac inlra ce
pulmo nütri£ cz (anguine cbolerico . Itẽ dicit yſaac q pul
mo attrabit fpumá: fed dicit Pali fupza regni: qp ex fpuma
generat cbolera: á ex cbolerico nutriméro nutntur.nó gex
pblegmate. Sjurta boc quedá cótrouerfía : q: dicit yfaac ín
lr̃a ꝙ pulmoartrabit fpuma:vt inde faciat polegma:balito
dicit p ex ſpuma generat cbolera. d pꝛimũ dicendũ qp pul
mo nutritur ez fanguínc cboleríco: boc eſt:quia eft méb:ü
cbolerxum. Ad pꝛimũ qð obijds:oicendum q pulmonrcn
attrabit phlegma vtex pblegmate nutriatur: (cd vtab co
wrosctur : nc per motum ſuum continuum deſiccetur.
Liber
Ad ſecũdũ dicẽdũ q? periplemonia generaf per viã deciſio
nis vel cõgeſtionis:vel per viaoeriuationis.ende quãdo oi
dt ali gp ad membꝛũ fimile pꝛoparãt egritudines ſimiles
dicendũ cp verü eft de illis egritudínibus que generantur
per vià cõgeſtiõis: ⁊ nó oc illie que fiüt per vía oeríuatiots
⁊ qꝛ piplemonia vt plurimü fit p viã deriuationis: vtpote
a catárrís a capite deſcẽdentibꝰ:vt dicit Auicẽ.pꝛopter boc
nó opoztet ꝙ ex pblegmate nutriatur. ld cotrouerfia dicẽ⸗
dü q quedá eft puma que generatur piopter feruoꝛẽ factũ
a caliditate ebulliente: vt patet ín olla bullicte ; ⁊ ralis fpu»
ma tráfit m cholerã:⁊ oe talí loquit Hali.ſt alía puma q
sencra£ ppter interpofitionébumidí aerei ín büido aquo
fo: vt in endis maris:⁊ talis tranfit ín pplegma: 4 talís ín
pulmoncattrabi£:coc tali loqui£ vfaac in littera. (| zertio
Queritur etri co; nutriat ey fanguine téperatiffimo.££t viz
det᷑ ꝙ nõ:qꝛ dicit Auicẽ.ꝙ quodlibet mẽbꝛũ nutrí£ er nutri
meto fibi ſimili:ſed co: eft melãcholicũ:g ex nutrimẽto me⸗
lãcholico nutrie£:nó ergo er ſanguine téperatiflimo, 3n có
trariũ cft ví3acín littera:qui oicit qp coz nutritur ex ſangui⸗
nc téperatiffumo , Pꝛeterea fi natura oat mẽbꝛis nobíliffie
mís nobiliflimü nutrimenti: vilib? vo vile: cũ coz ínrer om
nía mébza ſit mẽbeũ nobiliffimü:er nobilífl. mo nutrimento
nutritur:ergo er fanguine téperatiflimo nutrí£: qð 2cedo ,
Ad pꝛimũ argumétü oícendü ꝙ cozdís triplex cft cóplerío:
qued3 erii eft cóplerío in cozde elementaris ratione elemen
toꝛũ ín ipfo dominantiũ: q: in ipſo plus dominat᷑ elemen
tüterrcti c ourum : t bocne oífloluatur a calo:e foꝛti ín ipe
fo babitáte:ficco: eft ↄplexiõis melácbolice.t ſic obijcis tu.
Et alia cõplexio in ipfo inquãtũ eft viuens:⁊ íta cũ vita ſtet
per calidũ z bũidũ: boc modo co; eft ſanguinee cõplexiõis:
4 ficer (anguine temperatiffimo nutrit: ⁊ ficloqui£. yſaac.
Eſt iterü tertia coplerio in coꝛde que eft calída c ficca róne
caloꝛis vítatíe: 7 ſpirituũ in (pfo habitantiũ: c ita cfi fit mẽ⸗
b:ü nobiliſſimũ coferuás vitã ex fanguine téperatiffimo nu
trietur:o per ſuũ motü continui generat intra fe caloꝛẽ et
fpírítü:d cx purioꝛi parte nutrimenti generãtur tm ipfo per
cófricatione ſuarũ parti ad inuicẽ.Et tu obijcies ficut coz
eft ín cõtinuo motu 7j ppter bocéburü:íta fitr ⁊ pulmo cũ
cótinueaera attrabat ad refrigeriü coꝛdis: videt q pulmo
dz eſſe oure fubftátie ⁊ nó fpongíofe . Dicẽdũ q non opo:
tct. Ana caufa eft aparte coꝛdis: qꝛ em̃ co: per cófricationé
faarü partiũ iater fe generat caloꝛẽ arise tend boc ne»
cefic fait ꝙ effet durũ:qꝛ ez cófricatione duoꝛũ coꝛpoꝛũ mol
liũ nó poffetboc fieri. Sed pulmo nó gencrat hmõi: p:02
pter boc nó opo:tet ꝙ ſit dure fübftátie, Secũda caufa eft;
qp licet pulmo fit ín cotínuo motu: tamẽ írrozaf a pblegma
tc intra fe attracto:z ppter boc nó opoꝛtuit ꝙ eſſet ourus.
Ec tu querís quare ũmiliter ad coz non attrabif phlegma
ad irroꝛãdũ eũ: ne p motü fui cõtinuũ deſiccet᷑. Dicenduʒ
ꝙ nõ opoꝛtuit:q; c0205 efle zeft mẽbꝛũ calidiſſmũ cü intra
fe cõtineat caloze ⁊ ſpiritũ.Si gibi attraberef pblegma id
ipfum slc oil rd nõ opoꝛtuit ꝙ ad co: pblcs
gma attraberct -Zertia cà quare pulmo fuit ſpõgioſus e:qz
aer attractus (n pulmone oígerit ín fuís fpogiofitatibus 7
fuis pozofitatibus ne fubitoindigeftus veniat ad coz : q: fi
indigeſtus ad coꝛvemret:extingeret caloz£ ín coꝛde. Vti
mo querit vtrü ex ſuperfluitate coꝛdis nutriat cerebꝛũ cus
bocoicat vfaacin littera. Adet ꝙ nó:q: enüquodq: memo
brũ nutrit ez nutrimẽto fibi popo:tionali ⁊ fimili: fed fup»
fluitatcs coꝛdis fi decindant᷑ a coide : t o£ deciſum ab alid
attefte£ eía quo decindit᷑:ſunt calide:ó ex fuperfluítate coz
dis nó nutrit cerebꝛũ:cũ ipfum fit phlegmaticũ:qͥd eft ergo
qð dicit in lr̃a. Ad boc dicẽdũ ꝙ oupler eft füpfluitas : qdà
per viã fequeftratióts:qdam p víà deciſiõis.vᷣñ dico qp deci
fum atteftat cí a quooecindit p viã decifiõis: ⁊ nó p víam
fequeftraríots. Dico crgo c co: attrabít fibi nutrimẽtũ:vñ
illud oigerit vlterio:i digeſtione:⁊ parté purioꝛẽ retinet ad
ipſum nutriendũ:reſiduũ vero —*2* — ad partes pecto⸗
rales € ad cerebꝛũ vt inde nutriant᷑.vnde illud míttif a co⸗
de ad caput:⁊ huiuſmodi tranſmiſſum non eft füperfluitas
coꝛdis:ita qp fit nutrimẽtũ ĩpurũ:ĩmo eft purü.fed tñ eft fu»
perfluitas.i.reſiduũ refpectu nutrüncti ín coxde rctéti:t fic
íntellegityfaac in littera: € per boc patet folutio 3d queſtio
nem et adargumentum, "OPE
¶ 7L entia vᷣo digeſtibilitas fanguinem digerit: ⁊ in
carne carné: ín neruo neruũ:⁊ un oſſe os coficit ⁊ f
cit.Sicut ín arboꝛibus « terrenaſcẽtibus vídemus ,
que fm mutatione clemétosü in lignis lignũ. in frödi
bus frondes:in fructibus fructus faciat: 7 in rubicũ
dis ctũ rubicũda:⁊ in citrinis citrina:⁊ ĩdulcbꝰ dul
cia: c in amaris amara:⁊ ſitia. Q fi ſuꝑflui cibi rema
nét ín mẽbꝛis:tertia o: ſuꝑfluitas:quã ad pozos cut
expcllüt mébza;z cũ ſudoꝛe emittũt fi fit bũida: ⁊ cũ
fumo fi fit ſicca De fumo nafcuntur pili; vtpote in ar
boꝛibus porcft videri:in quibus calo; naturalis ſu⸗
dbi fat emittit ad exterioꝛa:vnde coꝛtices et
pilos fuos faciat. . — 2m
&[ Superius oetermínauít ocopcratióe pꝛime ⁊ fccunde
oigeftiuc:bícocoperatione tertie determinat: ⁊ oíuidif ín
duas. 3n quaz pꝛima determinat oc opatioc tertie digeſti
uc. 3n tecüda oc fuperfiuitate tertíe oigeftiue: ibi.Qð fup
nuũ cibi remanet, Iterũ pꝛima ín duas. In pꝛima pponir
qð intẽdit. In ſcða cofirmat per fimile ſumptũ in arboꝛibꝰ:
fca ibi: Sicut in arboꝛibꝰ. Tũc ſequit᷑ illa paret qua deter
minat oc ſuperfluitate tertie digeſtiue p cõparationẽ advir
tutẽ foꝛtẽ. In fccunda p cõparationẽ ad debilẽ.ſcða (bí: Si
aũt virtꝰ mebꝛoꝝ deteccrit.⁊ iſta ſecũda in duas. In pꝛune
determinat oc ſuperfluitate tertie digeſtiue per coparatio
né ad virtutẽ debilẽ. Secundo p cõparationẽ ad virtutẽ oc
bilioꝛẽ. ſcða ibí: Si g mẽbꝛoꝝ natura , Pꝛima pare cũ pꝛe⸗
cedẽtibus ſpectat ad pꝛeſentẽ lectione, 3ila pars in qua oc
termínat oe fapfiuitare per cópararione ad virtute oebilem
oiuidi£ in ouas. 3n pꝛima octerminat oc hmõi fupfluitate
inquátü cft fuperfluitas. 3n ſecũda inquantü eft figni mt
dico.cða ibi, leypoftafis gmõſtrat. Pꝛima ĩ duas. 3n pi
ma narrat. In fecüda ↄtirmat.ſcða (bi; Unde Bat.cũc ſeq
tur illa pars ín qua determinat oe hmõi ſupfluitate inquã⸗
tũ cft fignũ medico:⁊ illa in tres. In pꝛima determinat de
fuperfüntate tertie digeſtiue.ſ.de bypoftafi. 3n ſcða oc fu
itate prime; vt oc egeſtione ibi: Similiter egeftio.bec
eft diuiſio 7 fentétía lectionis in generali.
«T IP ic poffunt ouo queri pꝛincipaliter. Pꝛimũ cft de ops
tione tertie digeſtiue. Et fcóm eft oe fuperflnitatibus o
ſtionũ. 32e pꝛimo q̃runt quíngs . Pꝛimũ eftvtrü mẽbꝛ
poffint nutriri. Et videt qp non: q: dicit Bab. in oc ſimplici
inedicina:⁊ yſaacin dietis vni. d» nutritio € pfecra affims/
tío nutrientie cti nutrito. Sí ergo nutrimẽtũ nutrit mẽbꝛa
perfecte mẽbꝛis affimilatur:c fi perfecte mẽbꝛis affimilaf
vait:autó ci vtrũq; tà nutrimẽtũ d res nutrita fit coꝛpus
occupabũt maioꝛẽ locũ qn vmun£ in affimilationezauterüt
ín code loco equaliter:fed nó occupat maios loci dp pꝛius
q: tüc fequercf cp aialia ín omí tempozec femper augerent
quod cft falfum: quía dicit pbe ín topías cp femper nutrit
turaialía : non tnfemperaugent:ó non occupat maioꝛẽ lo
cũ:ergo conftat qp ín eodẽ loco ⁊ equalí quantitate erunt ín
ilia affimilatione:fed boc eſtincõueniens:qꝛ dicit pbs ꝙ im
poffibile eft duo cozpa cffc in enot eodéloco t equali fimul
⁊ femel:erao relinqui£ qp nutrimentũ nó poteft mébza nu⸗
trire. Itẽ cũ nutritio fit perfecta affimilatio nutríentis cum
re nutrita:opoꝛtet qp nutrimentũ ad hoc ꝙ nutriat memb:a
ꝙ minimũ vniꝰtãgat mnimũ alteriꝰ: f hoc nõ poterit eflc
nifi nutrimẽtũ fit in equalitate cũ re nutrita:qð eft inconuc
niens:vt pꝛobatũ cft ín pꝛedicto argumento:ergo c In có
trariũ cft yſaac in littera:qͥ dicit ꝙ tertia digeſtibilitas digt
nt i carné carnẽ⁊c.ſed hoc nõ poflct effe nífi mẽbꝛa nutrirẽ⸗
tur:erao mẽbꝛa nutriũtur. Pꝛeterea dicit Auicen.qꝙ nutri?
mentũ cft ꝓpter reſtaurationẽ deperaitielea deperditio ft
ín quolibet mẽbꝛo:ergo ⁊ reftauratio : fcd reſtauratio nont
fit mfi pernutritioné-ó nutritío eft ín quolibet membz0.09
cócedo: q: ci ín quolibet mẽbꝛo fiat cófumptio a caloꝛe erte
rio: ⁊ interioꝛi:⁊ ita ocpdítio : ncecffe eft qe illa —
rc
arinarum.
reſtaurek per nutrimentũ:⁊ ita neceffe eft qolibet mẽbꝛum
viuce nutriri. €T 3d pᷣmũ argumẽtũ dicẽcũ cp —
bici a coꝛpulẽtiavt eft groſſum ⁊ huiuſmodi:⁊ ficverü eft ꝙ
duo coꝛpoꝛa coꝛpulẽta impoffibíle eft cfc ín code loco: « fic
obijcis tu. pot oid a coꝛpoꝛeitate:ideſt pur € co:p?nó
grofium fed ſubtile:⁊ oe tali loquẽdo qp ouo cozpoza ſubti⸗
lia poffunt eſſe ín eodem loco: t ideo ci bumíditas que cft
nutrimentum fit ſubtilis:põt cffcín eodẽ loco cum nutríto.
lel dicendũ « melíus fo:tezp nutrimétü c nutrítii eundẽ
loci occupát c equalẽ.Et tu obfjds: ergo erũt oco co:po:a
ín codé loco qð cft impoffibile. ££t dicẽdũ ꝙ caro nrí oꝛpo⸗
rís plena eft poꝛis:vnde bumidítas q eft nutrimétü imbi⸗
bi£ in pois íllíe. Itẽ mẽbꝛũ recipiẽs multi códenfat femp
aduentà nutrimenti: vt ps oe aere códéfato. &lel dicendum
ꝙ nutrimẽtũ aduenite mẽbꝛo oepdito intrat locii oeperdi»
tum:qui pzíus erataererepletus : t íta equale locũ cõtinẽt
nutrimétü «res nutrita ⁊ tertia digeſtio.Ad ſecũdũ dicen⸗
dit ꝙ oupler eſt minimũ.Quoddã ẽ minimũ in fübftatía vt
qnalíqd oiuídíf ita pvltra nó potoíuidi:cloquédo oc tali
minimo no opts ꝙ minimi nutrimétí attingat mínimi ref
wutrítc. S£1t alíud minimi (n natura (llud.f.q9 nó potplus
diuidi vltra hocꝙ agat vt ptʒ de ígne:q: ignis poflct ita oí
uidi in minima ꝙ nó calefaceret.cfilr venenum poffet oarí
i tà mínima quãtitate ꝙ nó effet venena: vn illud minimũ
non cft minimum naturezimmo illud eft minimum nature;
quod ncn poteft diuidi plus vltra bocq agat. £t ficoico
qiinimum nutrimenti attínaít minimum membꝛi: non
ep mínimii mẽbꝛi ſit ita minimũ ficut minimũ nutrimẽti:qꝛ
ficnó poffet minimũ mẽbꝛi cõuertere mimmũ nutrimẽti ín
fuí naturã. ín mmímáü méb:i qð 05 nutriri ex (llo nutrimen⸗
to. ¶ Scdo querit vtrũ nutrimẽtũ poffit penetrare ad mé
bea· Et videt ꝙ nõ:qꝛñ —— —— a
pacui:aut p plenũ:nõ p vacuri:q: oídt pbe ꝙ vacuũ nó cft,
Item nec per plená:q: ficeflet ponere ouo co:po:a ín eodẽ
loco qð eft ímpoffibile vt oíctü eftzerao nutrímétü non pót
penetrare ad mẽbꝛa nutriéda. Si tu oícas cp imo pót.f. per
po:os.£ otra:fi boc eft veri: ergo cii qualibet partem opoz
tcat nutriri Qlibet pare babebít poz0s:f$ boc eft falſuʒ:qm̃
ínter quoflíbet onos pozos eft pars quedá à nó hʒ pozos:
ergo ílla nó nutri£ vt videt᷑. Querit crgo p' quà vià bmór
parietes nutríant. Solutio dicẽdũ q nutrimentü vrbumo
rcs piíus giiant in epate ⁊ oelegáturab epatead magnas
venas: ca magnísvenis ad paruas à paruis ad minimas
tamínimís ad ſpõgioſitates mẽbꝛoꝝ cC AT Aid pmü arcu.
mentũ ꝙ nó trãſit p vacud:imo p pleni; fed illud eft pleni
humiditate cedit nutríméto oclegato: ende p pozos ple;
nos aere: velbumidítate nutríméto cedéte tranfit nutrime»
tũ ad mẽbꝛa.Et obijcis:ergo quelibet pare eft poꝛoſa:dicẽ⸗
dum c nõ opoꝛtet: imo qñ nutrimentũ intrat p poꝛos tunc
paries d eft ppe poꝛũ attrabít nutrimẽtũ (ll3 ficut adamas
attrabít ferrũ: ⁊ B oicít yfaac ſuperiꝰ⁊ íta er íllo nutriméto
fica po:ts attracto nutrit paríctes d fütiter po:os:q: nu»
trimétü attrabüt a tota fpecie. (T Jurxta boc qn£ qũo offa
nutríatur:cü nó babeat po:os.7 dicẽdũ qp offa lícet Pm feno
fum non babet po:os: verũtñ fm verü pnt. vi dicit Bat.
ín megategní q nature fo:tí nibil ẽ ímpoffibile:facit em rez
ſudare fantem p mediũ oſſis:ergo multo magis bumídítas
nutriẽs mẽbꝛũ cii fit fubtilio:: 7 íteriüi magis oilecta nature,
inde oíco ꝙ offa reftauran£ p nutrimenti: q: ibi fit oepdi
tio. Sed q: nó tanta fit oeperdítio ín ípfis cũ ñᷣnt mẽbꝛa me
lancbolíca ura ⁊ compacra ppter pocnon tm̃ fuír oe me;
làcbotía in. ꝛde quãtũ oc alijs hũoꝛibꝰ:qꝛ míníme indiget
reftauratióe cũ modica fiat depaitio in ipis. ¶ Quarto d»
ri£ vtrü mẽbꝛũ tertie digeſtiue nutriat ex bumoze vel ep bu
—— Glíde£ p ex bũoꝛe: qꝛ ft fiat íncifio ín mẽbꝛo erit
ansuis qui eft bumo: c non humiditas:ſed mẽbꝛũ nutrit
€r bumo:c i (pfo eriftéte: ergo qlibet mebzü nutrif er (an
guine Ite vene belegant ab epatead memb:a co:pozis ibi
Tt fanguíné ad mẽbꝛa nutríéda, vri illud Q3 cotinc£ in
—— eft nguis:qð autẽ eft extra venas cft Dumíditas:q:
defe quando erit a venis Dutoelegaf ad mébza nutrieo
bumiditas ín fpóiofitatibus mẽbꝛoꝝ.vñ quádiu cft
S'o.citj.
ín venís cft humor: ſz p totũ corpus funt vene ab epate oe;
legate:ó ⁊ — P uodlibet méb:ià er fanguine nunt
nó Ger Dumiditatc. 3n cótrarium cft Auicẽ.qui dicit qp fan
guis ad boc ꝙ nutríatzops ꝙ pzius creat capira paruarum
venaꝝ c cadat in fpongiofitatib? mẽbꝛoꝝ: t tBc cóuertitur
in humiditatẽ:⁊ er illa bumiditate mẽbꝛa nutriũtur:nõ 6 ex
ſanguine. Itẽ tertía digeſtio oealbat: fcóa rubificat;fed m&
bꝛa tertie digeſtiue alba funt:ergo nutriunf ex büiditate q
eft 3lba ⁊ nó ex fanguie d cft rebeus. Solutio:dicẽdũ ficut
oicit £5at.in be cóplepionib?: ꝙ trípler eft cib?, ab? futur?
cibꝰ:⁊ iſtũ poffum? app:xopare ad abü q €f pꝛĩa digeſtiõe:⁊
cibus fitis cibo vt db? q eft in fca digeſtiua:⁊ db? cibãs m
€ffectu:vt ille d cft itertía digeſtiua:⁊ ifte vltimꝰcibꝰeſt ve»
rus cib?:c er ifto vltimo cibo ín effectu dibáte mẽbꝛa tertie
oigeftuc nutriat. ¶ Ad pmü argumẽtũ dicẽdũ ꝙ fanguis
exit a carne inciſa no qꝛ nutriat᷑ ex ſanguine:ſed qꝛ in qual⸗
parte carnis terminat᷑ vena effundẽs fanguinem: vf bmót
fanguis nó nutrit illud mẽb:ũ aquo erit nifi pz? epeatillas
paruas venas. f£tfi queras qre nó erit ĩ bmõi índfione bu
miditas cii cx bumiditate pbmói mẽbꝛũ nutria£; vt tu dicis.
Dicẽaũ qp vna caufa eſt:qꝛ illa büidirae eft groſſa:ſanguis
vcro fübrilís eft ⁊ ppter boc cíto exit. Scða cà eſt:q: mẽbꝛa
a tota fpecicattrabüt illà humiditatẽ ad fui nutrimẽtũ: vñ
pmíttüt ipam exire qñ caro incidit᷑. Tertia caufa eſt:qꝛ fi bu.
miditas exiret ĩ illa inciſiõe: qð tñnõ dico:iam ipᷣa nó appa
reret hũiditas tmo a ſanguine tingeret ⁊ totũ videret effe
ſanguis. Vel dicẽdũ ꝙ ſanguis erit ab bmórincifioe:q: ibi
fit ſolutio ↄtinui.⁊ ſolutio cõtinui inducit doloꝛẽ ⁊ doloꝛ p
uocat reuma ⁊ ita ad inciſionẽ fluit ſanguis. iam dicta
patet ſolutio ad ſecũdũ argumentũ:q; licet in qualibet pte
finr vene deferentes ſanguinẽ: tñ ille fanguis nó nutrit oo»
nec pꝛius cadat a venis in ſpõgioſitatibꝰ mẽbꝛoꝝ:qꝛ pꝛimo
tũc Le bumíditas ex qua membꝛa nutriũtur.Qũo nutrit ve
na ex ſanguine:dicẽdũ ꝙ attrabit (anguíné inipa cót£tus ⁊
tlm cóugernt in büiditate: cer illa nutriũtur. ¶ Surta
boc queri£ dre (ca digeſtiua opaf fimul c femel quartuoz
bumo:es: rertia Yo oigeftionó opat fimul c femel q̃ttuoꝛ
bumiditateg:tmo fücceffiuezita ꝙ primo humiditatẽ: fcóo
roꝛẽ:tertio cãbiũ: quarto glutinũ. "Ste dre attractiua $ c
retenu ⁊ czpulfina opant pvillos:oigeftíuavo nó opaf p
vülos. Itẽ gre vᷣtus naturalis cótinucopat ⁊ nüd qefat
nccfangat:aialísvo fatigat 7 qᷣcſcit qñq; vt ĩ omno. Sid
pᷣmũ iſtoꝝ dicẽdũ ꝙ nõ € mirũ fi ſcða digeſtiua opat fimul
⁊ femel jttuo: humoꝛes:qꝛ materia eft eadẽ vt chimꝰ: t cã
efficiẽs cade vt epar:ſʒ in humiditatibꝰnõ eft materia eadẽ
nec efficiẽs ide vi dictũ eft. Seda cà eftzo: finis imponit ne2
ceſſitatẽ ín eis que funt ad finem: 7 qꝛ tertia digeſtio nobi»
lio: eft P aliczq: alíe finaliter ozdinantur ad tertía: ppter B
indíguir maioꝛi tẽpoꝛe ad gñationẽ büidiratü z paulatine
4 (ucceffine cas hũiditates gñauit. ¶ 8d fcoas q̃ſtionẽ ot
cẽdũ ꝙ attractiua ⁊ retẽtiua t erpulfiua oꝛdinãtur 7 deſer⸗
uiũt vᷣtuti digeſtiue.vñ pᷣncipalis eft inter illas:⁊ q: pᷣncipa
lís ẽ plꝰdz hr̃e naturã vᷣtutis naturalis d operat p cõplexio
né qꝙᷓ alie: ⁊ ppter hoc digeſtiua opat ꝑcõplexionẽ:alie vᷣo
ꝑvillos.Scda cà ẽ:qꝛ tertia digeſtibiluas vt dicit ín Ifa dige
riri carne carnẽtc.vñ aſſimilat nutrimẽtũ mébzo:zvn ai affi
milet ſibi ipᷣa ꝑvillos oparet fpvilli gñare qð € incõueniẽs
vii femp intẽd t aſſimilare nutrimẽtũ mebzo.Q[ Ad vlrímá
q̃ſtionẽ oícedü qp cà coꝛruptionis eft diſtãtia:cã o cõſerua
tióis c ↄtinuitatis eft vnio. Dico $ cp tus naturalis opaf
ſupꝛa obiectũ fibí cotuncrá: vr fupza nurrimétfi: 7 qꝛ imten
dit 5feruare mẽbꝛũ (pm femp intendit nutrire:⁊ ppter boc
ↄtinue oꝑat᷑:qꝛ fo:tirudo mẽbꝛi p fuá oparíone fetpam con
foꝛtat:⁊ ita ↄtinue opat᷑:nec fatigat᷑:q; agit ín obiecti cons
tinuũ. Itẽ fo:tificido mẽbꝛũ fcíipam fozrificar ĩ fua oꝑatiõe
ſz vᷣtus aĩalis agit ſupꝛa obiectũ diſtãs vt ſupꝛa illud qð eſt
cxtra necíntendit foztificare nec cõſeruare:⁊ ita nó eft mirũ
fi fatiget᷑ z qefcat qñq; a fua oparioe.GT Quinto qrit vtrü
caro$5 (pém poffit nutriri, z appello carnes fpém à ẽ a pzí
mis fpmatib?, £t vídet ꝙ nónutriaf: qꝛ oidrpBus q caro
$5 materia. í.illa d ez nutrimcto griat fluit refiuit:fs caro $5
fpém nó fluit nec refluit:5 fi huit nó deꝑdit᷑:⁊ fi nó oepdi
) - UGKF
nórcttauraf p nutrimenti: gnõ nutriF. Stc nutrimẽtũ cft
ppterreftauratione oepdia: f caro $m fpem fi oepdat nó
pot reftauran:vtoicit Auicẽ. ctiá Bał.ĩ tegm;ó nó nutri»
tur. In ↄtrariũ eft pbus:q ofat ꝙ ei? qð nurri£ Qlibet pars
nutrit.cü 6 caro f5fpés fit pare atatís qð nutrit: vidct q ca
rofm fpés nutrit.qà 2cedo. ld pmi arg.oiced qp caro Pm
fp&5: t fiuit c refluit: (5 nó fiuit ⁊ rcflint fi. Et tu obüdís ft
nuit:g̊ nutrit᷑ Dicẽdũꝙ qnoepdit aliad file ipi dfi i pücto
giat. Itẽ minus oepdit oe came fm fpem dp dc alia:⁊ boc
q: mas; oiígif a natura.vñ fp mulca remanet oc carne £m
fpem p quá vita 2tintia£, vni verü € qp ílla caro £5 ſpẽm d de
perdit nó resiat:f5 loco eiꝰgñat᷑ aliqd: fic ps foto ad alio
ETPꝛeterea quent oc ſcðo.ſ.de fupfluitanb?: ⁊ pꝛimo
q̃rit: vtrũ pueri vtero matrís exiſtẽs egerat vel habeat ege
ſtionẽ:⁊ videt ꝙ fic: dicit phᷣus:ꝙ puer in vtero viuit mo
rc plantc:fs pláta b5 egeſtiones in vuᷣceribꝰ terre; 5 ⁊ puer
ín vtero matris egerít. Itẽ tree digeſtiue ita o:dinate funt
ꝙ ſcða fupponit pꝛimã:⁊ tertia fcam ⁊ pꝛimã: fs infans ín
vtcrobs fupfluitaté ſcðe digeſtiue vt vꝛinã: ⁊ fupfluitatem
ertie vt ſudoꝛẽ:g̊ habebit fuperfiuítare piimcoiseftiue vt
egeſtionẽ. In 3xt& cft pbs q oicit p pucr extra vrerü pmo
egeritznà $ in vtero. Itẽ oicít £Coftà.ín pátegní: cp puer in
vrero iuoluit trib? pellículis.pzima eft fecüdina d oefendit
ipm a nocumẽtis:ſcða Vo vꝛinã recipit:⁊ tertia ſudoꝛẽ:⁊ nó
enumerat aliquã q̃ recpiat egeſtionẽ: g puer ín vtero non
egerit. Itẽ egeſtio eft ſupnuitas nutruneti pos ſumptu fs
puer in vtero nõ recipit nutrimentũ (ui ꝑos:ĩmo p vmbili
cũ:gᷣ in vtero nó habebit egeſtionẽ:qð ↄcedo.Una cá eſt:qꝛ
nihil recipit ꝑos.Scða cà ẽ:qꝛ puer in vcerovalde mollis €
⁊ valde bs mẽbꝛa tenera c mollia. vri indiget molli nutrimẽ
toit nóouro:c ꝓpter hoc natura ei adminiftrar molliſſimũ
nutrimẽtũ:vt nutrimẽtũ in ſcða digeſtione gñatũ:vt eſt hu
moꝛ.¶ &d pmi argumẽtũ dicẽdũ ꝙverũẽ: q puerbs fup
ftare invtero:nóipe:fs mater fua: quí ftomacbo matris
digerik cib? q tráfit ad epar: « inepate mris giat nutrimẽ
tü pueri in vtero exiſtentis.vñ oígeftio cibi pzeceffit ín mr̃e
X ppter bocmater b5 illã egeſtionẽ: f5 puer in vtero hʒ vꝛi⸗
nã.Et tu obijcies ille puer vt dicis Ds vꝛinã:qꝛ ex bumoꝛibꝰ
nutri£;q: humoꝛes fitit in ſcõa digeſtione: ⁊ ita cii vꝛina fit
ſuꝑfluitas ſcðe digeſtiue habebit vꝛinã. $5 2: ci illi humo⸗
rcs pꝛius fuerũt in epate mfís gñati:videt᷑ ꝙ mater de hr̃e
illã vꝛinã ⁊ nó puer.Et oicédü q qñ humoꝛes in epate mr̃is
oclegant ad vmbilicũ fet2ad ipᷣm nutriẽdũ:cũ hmõi humo
ribus currit aquoſitas adiuuãs illos humoꝛes penetrare.⁊
hoc innuit aucto: ſuperiꝰ:⁊ ꝓpter bocoíco ꝙ hʒ vꝛinã:qꝛ er
illis humoribꝰ ad ipᷣm delegatis ín vtero ſuo ſeq̃ſtrat aquo
fitas q̃ delegata fuit cũ humoꝛibꝰ:⁊ex illa aquoñtate grat
vꝛina in puero invtero exiſtẽte. Itẽ bs ſudoꝛẽ: ⁊ tu obijcies
ibi eft debilis Ptus nó potes delegare fupfluitates exteriꝰ:
vt innuit inira Dicẽdũ q lícet ibi fitoebilis vᷣtus:tñ q: fua
mẽbꝛa fantmollía ⁊tenera:illa oebílis vᷣtus bn pót tráftre
fupfiuítates exteri? c índe ſudoꝛẽ gñare: interd ficut foz
tís virtus ín bote babenteoura membꝛa c folída.t per boc
patetfolutíoad queſita.
¶ Siaũt mẽbꝛoꝝ Stus defecerit:vt tertía digeſtio
ſuꝑſua nó expellat p pozos coꝛpoꝛis:reddunt᷑ epati
per caſdẽ venas a natura:quibꝰ ad eadẽ mẽbꝛa nu⸗
xerat ſanguis. Qð ci colamẽto fanguis renibꝰ epar
mittit:⁊ ct vꝛina cijcit:boc ẽ hypoſtaſis.vñ Gal vꝛi
"a ín fanis paurillam aut nullã bs bepoftafim: cfi ín
vafc diu remãſerit: qð ẽ ppter vᷣtutẽ mẽbꝛoꝝ expellẽ
tiũ ſuꝑfluitates ciboꝝ p pozos co:poz.lPvpoftafis
ergo mõſtrat quãtitatẽ actionis nature ín zertía oí
geſtie ĩ mẽbꝛis exiſtẽte.mõſtrat z q̃litatẽ coctiõis
cbímo: irarítate membꝛoꝝ:qͥ gñatiui ſunt mowhoꝛ
¶ 7 (quo: afit vꝛine poꝛtẽdit actionẽ nature ín fcóa
digeſtibilitate:q̃ € ĩ epate:⁊ q̃litatẽ acróís 7 cectóis
cbirtioz i veníe. SSilr chimoꝝ egeftío oñdit quãtita
tẽ actioisnature:q̃ ĩ pꝛa ẽ digeſtiõe ĩ ſtomacho:⁊ dli
Ziber
tatẽ coctiõis cibi in ipᷣo.Si g mẽbꝛoꝝ natura ad red
ada fuperfinítaté cibi epati deficiat:remanet clauſa
i humiditate d inmeb;oz ẽ raritate:⁊ ĩ ca q̃ ĩ venis
eſt ĩ ſanguine. Pec ait ſuꝑſiuitas chimoꝝ vocat᷑ qu
ditas:cũ mẽbꝛa cos nó excoquant:nec digerãt:nec ĩ
fa affimilét ſubſtãtiã:vel qꝛ nó eis neceſſaria ſũt:vel
q; ſtomachꝰ ct epar nó bij eoe decoxcrint: cũcibꝰ
nobii ſtomacho c epate excoctꝰ fit: ĩpoſſibileẽ vrz
meẽbꝛis oígerat:c eo ſubſtãtie aſſimilet: cũ poti? eg
abbo:eatzmeg i ſuũ opus recipiat. 9bigra: bó di ſi
bí cibis accepit: « ĩ excoquẽdo medíauerit: fi fic ipᷣm
impfecte digeſſerit: alterũ appetit. Cum 5 pꝛimũ oi
gctlerit:z a ftomacbo deſcendere inceperit: trabit fe
cü alter cibi crudi ⁊ nó excoctũ: à amdus ad epar
veníens:nó ibí recipit coctíone:neg in pfectü mura
cur fanguíné:fs remanet clarus croceus atq; arudus
Cũ atit hmõi cibus ad mẽbꝛa vencrír: nó por ín cís
digerüneq; ipox fubftacie affimilari.S5í $ mcbzavir
tuofa iuenerit:erpcllif « p co:pozíe pozos emittit᷑:ꝙ
fi nó:remanet daufus:vt diximꝰ:⁊ ín humiditate ra^
ritatis mẽbꝛoꝝ: z i ocauitate vera» : cfficit fibi clc»
mẽtũ:⁊ materia mozboz in coꝛpoꝛe naſcẽtiũ: mutan
dus ín oíuerfas paffiones Fm fuí naturas vel cõple⸗
xiones.Calidus eii z bütdus ſauguinolẽtã marería
facit:frígídus ⁊ büidus pblegmarica: frígid?c fice?
melancholicã:calidꝰ⁊ fic? cboleríca.£ ü be materíe
manẽt ĩ coꝛpe:⁊ cas cibꝰ ⁊ pot? vel aer calidꝰ:aliave
ſilia adinuenerint:⁊ i malũ ↄfoꝛtauerint:feruẽtes pm
treſcũt:⁊ generãt putredinẽ febꝛiũ. Si 9o nó putre»
ſcãt:ſʒ poꝛos calefaciãt:neceſſe eft ſanguis celefiat:⁊
etbice febꝛis eft ca. Si materie pars ad aliqua efflu⸗
xerít mébza:fin fut natura in ipte apoftemara gene⸗
rat:vtpote fanguinoléta materia pblegmorcs: cbo^
leríca berifi phlegmatica ʒimias: melãcholica
fcírog.S55 (i natura ↄfoꝛtet᷑ ad ẽdũ ad cxterío
ra: c vᷣtus cutis ín emittẽdo ocficiatremanet cibus
incluſus.⁊ inde diuerſe gñ̃atiões ⁊ co:ruptiones ge
nerant᷑ pꝛurugo:puſtule:ſcabies: impetigo: filr moz
phea:verruce:⁊ ſilia.Siaũt aliqua materia ín inte⸗
rioꝛi cute fe indudat:carbũculos generat: vlcera: ct
fcropbulas; cicrü ⁊ filiafm ſui naturas.
S us determinauit auctoꝛ oe fupfluitanib?p có,
—— — fortẽ € debilẽ. In pte ita p —
ad virtute debilioꝛẽ.⁊ hec diuidit in duas. In pꝛima facit
qð dictũ ẽ. In ſcða reddit cám q̃liter ex pmõi fupfluitate in
méb:íe remanẽte atianf diuerſe earitudines.fcóa ibi:Effi⸗
at gelemẽtũ. tt pma in duas n pᷣma ꝓponit qð intẽdi
nſcða ppofitü fui declarat.ſcda ibi.?bigra Do. Tücfedt
illa pars inqua reddit cám qualrbmói fupfluítas in coꝛpo⸗
rc retẽta eft cá ofuerfoz mẽbꝛoꝝ:⁊ íllaín duas:qꝛ pmo pcc
dio generatr:ſcðo ſpãtr.ſcða ibi:Cũ 9o be materie.Et iſta
ín duas. In pᷣma determinat gñationẽ mẽbꝛoꝝ interioꝝ er
bmói fupfiuitate retẽta. In ſcða deterĩatgñationẽ mẽbꝛoꝝ
erterioꝝ.ſcða ibi:Sʒ fi natura cõfoꝛtet᷑. Peĩa in duas:qꝛ pꝛi
mo deterĩat gñationẽ febꝛiũ ex hmõi materia retẽta.Scðo
generationẽ apoſtematũ.ſcða ibi: $55 fi materie pars.Hec
eft diuiño t ſnĩa lectionis in generali.
¶ iic pmo dubitat᷑ vtrũ vna fit ſupfluitas pot? tiri: vel
cibi tm̃:vel vtriufqs:eide£ qp vtriufqs:q: dicit ſuperiꝰauctoꝛ
q vina eft fupfiuitas fanguinfe talioz bumoz:fs fanguis
⁊ alij bumoꝛes generant er cbíto : d cbilus fit ex cibo ⁊ pot
tu: € vaina erit fupfluítas vtriuſq; Itẽ videmꝰ ꝙ ex potu
venit vzíngzv qn multũ potamꝰ:inultũ vanam?. Itẽ fine
Arinarum.
venit vina. vr ft abſtineamꝰ a potu p multũ tẽpus:⁊
comcdam? fir vzinabim?, vri ppter ocfectü pot? nó oeficit
vzina. vñ vina € fupfluítas vrriufqs: cab vtroq; oefcindif.
Eõtra:oẽ qð deſcindit᷑ ab aliquo atteſtat᷑ ei a d oefcindi£:fs
vrina atteftat potuit nó abovt ꝓbabo:g folii a potu deſcin
dif. pbatío minoꝛis:qꝛ dicit Aauicẽ.ꝙ pot?oefert abü q eft
grofius ad mẽbꝛa.Sitr tbeopbil? oic p adfitas oclegat cii
fanguic ad mẽbꝛa:⁊ boc vtfaciat fanguíne d groffus eft pe
netrarc ad mẽbꝛa:relinquit g ꝙ vꝛina atteftat potui z nó d
bo:ó folà erit fupfluítas pot? c nó cibi. t€ vꝛina q; c liqda
atteftaf potuiq cliqd?:f5 cib? nó eligd?:imo ſolidꝰ:g ci nó
atteftabiÉ-imo folii v;ína erit fupfluitas pot? z non cibízqz
oẽ qð oefcidit ab alid ⁊c.Solutio: dicẽdũ q oe vꝛina poſſu
mus lod oupltr:q: q̃dã € vꝛina q̃ cft pura adfitas nec aliquã
digeſtionẽ recipit i qu siete i crapulofis:7 ralis pot arre
ftari potui foli: c oc talí nó loquit auctoz in libꝛo ifto: q; ta
lis fignificat purã índigcftionc, ££ft alía vzina que eft figni
medico:que oígeftionem recipit in coꝛpoꝛe vr in epate: t tà
líe oefcíndítur abvtroqs: oc talí vzina loqui£ yfaac ilibzo
iſto.vñ 2cedo pꝛimã ratione ⁊ fcOam. Zld pᷣmũ argu. i 2:iü
Q9 objc.cp vꝛina ocfert c facít penetrare ad mébza. vr atte
ſtat potui tm̃:dicẽdũ ꝙ ocfcindi£ a cibo ſiłr.Et q: tabo ẽ re
perire q̃druplicẽ fubam.f. terrcam:aquea ⁊ igneá: c acreã.
vña partc aqa cibi deſcindit᷑ vꝛina: ⁊ ió non eft mírü fi facit
ptt folida penetrare ipᷣam ocferédo ad mẽbꝛa: fic ps i accto
q: plus irfrigidat agrefta;t D € q: Laccto funt ptes calide
1 frigide.vñ calíde partcs faciüt penetrare frigidas vſq; ad
trũ:⁊ io acetũ pD infrígidatzq: penetrat ad ptes interio⸗
fc8 € cxterio:es.f5 agrefta nó b5 nifi pres frigidae: « pprer
b nó ptínfrigidare nifi i fupficie, Str oícedü é p ptcs adc
d funt i cibo ocferür ptcs terreas ad mẽbea « facitit ipas pe
netrare.vñ vina pt cffe fupfluitas cibi fit c pot?. "ser b
pt5 folo ad ſecũdũ:qm̃ ver & qp vina nó attcftat ꝑti foude
Cibi:5 potattcftari pti aquee ipius cibí:cii ĩ cibovt dictũ cft
fint qtcuo: ptes 2 ín dlibs mito fitr. ¶ Sco q̃rit vtrũ vꝛi
na ĩ epate griata ftatim ocfcédat ad renes. &lídc£ cp ſtatim
oebeatocícédere ad'renes c deſcẽdat:q: oft sat, 7 Cõſtã.
t alij aucto:cs: qp q̃ttuoꝛ 9tutes naturales ozdínate ſunt in
coꝛꝑe.vñ attracria attrabit qð rettet retériua : ⁊ digeſtiua
digerit ftati illo qð retínuít retẽtiua:⁊ crpulfiua expellit qð
digerit digeſtiua.vñ poft digeſtionẽ ſtatun agit erpulfiua ĩ⸗
mediate:g cũvꝛna cõplete digerat᷑ ín epate:videt᷑ ꝙ ftatim
expulſiua 05 eã expellere: t ita vꝛinain epate griata ſtatun
deſcẽdit ad renes. Itẽ ſicut fe bs fel ad cholerã vcl fplen ad
melãcholiã: (ta fe pnt renes ad vꝛinã: f5 poft gñationẽ cho⸗
lere fel ftatim attrabit cbolerá c fplen melácbolia: ó filr re
nca ftatím attrapüt vꝛinã poft eiꝰgñationẽ i epate:⁊ ita nó
oclegabi£ vꝛina cũ fáguie: ime ftatim oefcédet ab epate ad
renes. Itẽ natura recre epat[oclegat fupfluítates a mẽbꝛiſ
nobilíb? ad — tnó ab ígnobilib? ad nobilia: (5 fi vꝛi
n3 trà(míttit cii fanguíne ad mẽbꝛa:redit poftea ad epar vr
oicit i Ifa, c D € 5 curfum naturezq: ficmébDza coꝛpis exterío
ra tranfinittunt fuas fuperfluítates ad mẽbꝛũ nobile vt ad
epar:cũ Dfit Inaturã recte operáce: videf ꝙvꝛina ĩ epate
gnata nó oeferat ad membza:imo ftatim deſcẽdit ab epate
ad renes, 3n 3:íü € aucto: i pᷣcedẽti lectióe vt dictũ C. Pꝛe⸗
terea viína € fiant medico ppter tria.ſ.ꝓpter colozeliquoe
reet bypoftafim: f5 nó effet fignũ quãtũ ad bypoftafim ni
fi pus oclegaret ad mébza cá fanguine: q: i fuo reditu ad
epar ocfert feci bv poftafim:G neceffe fuit vr vꝛina pꝛiꝰdele
garct ad mẽdꝛa aficp oefcéderet ad renef. Itẽ tbeoppt?pla
ue die q adfitas ci hũoꝛibꝰ ĩ epatc gñata currit cũ fanguie
ad mẽbꝛa:⁊ boc vt faciat fanguine q groffus cft penetrare
ad mẽbꝛa róne fue Dumiditatis: « ít p:i? oelegat vrina ad
m6b:a afi ad renes ocfcédat. Soto: oct Sat ꝙ ula adfis
tas d Sriat ín epate cũ altjs büozib? nó delegat ad mébza:
etd ftatím attrabüt eà rencs:fs illa adfiras d eſt in pumozí
8 currit cti fanguie ad mẽbꝛa. 5 buic ſolutioni nó adbe
rco.t ppterea oícedi alíter ꝙ loquedo oc vsina naturali
s carr dea t 9pleteoígefta c ín venís put eſt ſignũ me
Ad r4 totovel p pte currit cũ (anguie ad mẽbꝛa ad poc
eat ſanguinẽ penetrare ad mẽbꝛa:⁊ B oicit tpcopbilus
S'o.cltíj.
plane.Q[ 5 pᷣmũ argu.ĩ 3: oicedü Pm theophilũ:qꝙ L5 vꝛi
nain €parc gnata ftatim deberet adrenes ocícedcre: vera
tñ non ocícecit; qz natura! ppter neceff.rate delegat cũ ſan
guie ad mẽbꝛa ad citã penetrationé fanguis qͥ groſſus ẽ:q:
nó pofíer penetrare; t ita per oñs necnutrirc nifi aófitas
cũ ipo delegaret᷑: d adfitas rone fue hũditatis facit fangui
ne penetrare, Ciel oícendum qp quáto atíus vꝛina in epate
gnat tãto citlerpellit:nó tñ ad renes:ĩmo ad mẽbꝛa pptet
neceffitatem vroicrum eft, zid feaimdum dicendum qp ſile
eft quãtũ ad B ꝙ vtrũq; attraoitzf3oiffimüc € quãtũ ad boc
Q: natura nó indiget cholera secmclácpolia iuuatiua ad pe
E UC CODE, P mõi ũ fee ftanm ⁊ tfpleneidudunt
£55 adfitas nó attrabit ſtatim a renit?:imo ppter necefíi»
tate ci fanguine delegat᷑ ad mẽbꝛa.vñ ĩ ifto arguméto eft
fallacia ↄñtis. Ad tertii dicẽdũ cy tuobijcs ꝓut natura oe
bite oꝑat᷑:ſʒ qꝛ natura ancp Cocbilie nec põt omói ſuꝑflui⸗
tates fic adſitatẽ expellere:tũc 05 qp p vias debitas t pias
deleget exteri?c Bfit p epar.z tu obtjc.mẽbꝛa ignobilia no
trãſmittũt (uas fupfautates ad ncbülia ⁊c.dicẽdũ q» veru e
vt ibi remaneãt:⁊ pprer Bvzina rcuernit a mẽbꝛis erteriozt
bus ad epar:nõ q: ibiremaneatzfed qꝛ ab cpate ad rencs at
traba£ ca renib? ocicédit in veficá: «3 veſica ín 953 ⁊ a vir
ga citra. f£ tu obtcis poftea: ſic lacheyma 7 ſalua funt fü
pfinitates fiir c ajfitas v vꝛina 5 pato natura gñauit fa
liuá vt lachꝛymã: ftatim cas erpellitzó fitr ⁊ vꝛinã Dicẽdũ
q ſtatim erpeilit vꝛina ficut faliua: (56 expellit᷑ ſtatim ad
renes:ĩmo ad mẽbꝛa. Vel dicẽcũ qp l5 adfitae fiue vꝛina fit
fuperfluitas ed impura vel magis impura dp ſaliua vcl la?
€b:;yma:verüt natura nó eã dito expellit ad renes:zimo cà
tráiinítcír ci fanguie Dpter neceffitate vt dictũ cft:nó ficbo
lacb:ymá vel aliua ¶ ertio qn£ vtrũ vina p pᷣncipa⸗
lius arteftet pafíionib? intra venas:vel pafíióib? extra ves
nas.£t vf qi pD paflionib?cr venas: qz vꝛina — atte
fta£ materie moꝛbi:h̊ materia moꝛbivt plurimũ eft extrave
nas:g c. Itẽ vꝛina fignificat digeſtionẽ materie moꝛbi ⁊
eã medico repicfentat:ts digeſtio materie moꝛbi ftt a tertia
digeſtiua:vt in di mẽbꝛo: qꝛ terna digeſtiua opat extra ve
nas:g̊ t£. Itẽ p vꝛinã diſcernit meaicꝰ inter tres ſpẽs erbi
ce:̊ etpica ett mo:b?ertravenas:ó vzina attefta£ paffióib?
extr3 venas. 3n ʒꝛiũ eft yſaac in pᷣcedẽti lectióe:d idt ꝙ li
Quo: vꝛine ptedit actione nature in ſcða digeſtiua d ẽ ĩ epa»
te:⁊ Qutare chimoꝝĩ venis:qg̊ arteftat ſcðe digeſtie 7 paſſio
nibus intra venas. Ad D dicedũ ꝙ vꝛina fi e ĩ ſanis tũc pci?
t maxime atteſtat᷑ ſupꝛa oífpofirionz epatis € venaz: f5 fi
fiti egris aut materia 2tíncat intravenas tũc pꝰpaſſiõibꝰ
intra venas. ft ertrazertra. $5 ri fimplrloquedo 25a qua
tũ eft oc fc pI? atrefta£ paffióib?intra venas ⁊ pꝛincipaliꝰ c
2fis atteſtat᷑ paſſiõibꝰ extra:tñ fi materia mo:bí ↄtineat᷑
intra venas 7 extra:dico qp pDarteftat materie íntra quãtũ
€ de ſe.Ad pᷣmũ argu.ps foto qm̃ quãtũ eft oe fe pl?attefta£
ioib? intra, verdtn ri materia fit extra pt et arteftarí. ad
ſecũdũ qð obijcis dicẽdũ ꝙ digeſtio materie mobi fira rer
tia digeſtiua ⁊ tertia digeſtiua oꝑat᷑ extra.dicendũ ꝙ tertia
digeſtiua opatur intra c extra:ſed tñ qñ materia eft intra €
extra pD atteſtat᷑ vꝛina materie intra d materie extra, Ad
terti qð obijcis oe ethica:dicẽdũ qp ctbica. nó ſolũ ẽ ectra
venas:ĩmo qnas intra: z qñ fitintra t ertra pD arreítat vꝛi
na etbíce fcre intr QT Cuarto qnt qð iſtoꝝ fit ſignũ cer»
tius vtri vꝛina vcl egeſtio: videt cp eceítio: q: ſignũ eft qð
fe fenfui fubgdt:c aliqd in intellectu derelinqͥt: fed egeſtio
magis fubtjar fe fenfuí:q: magis ẽ ſenſibils dp vꝛina:g ege
ftío erit fignü certi? Itẽ p egeftione cognoſcimꝰ tres fpes
oiflinterie:q: pma fpes cogno(at qñ illð q3 egerit ẽ dfi los
tura carnis. fca qñ e ft raſura pergameni. terna or frufta
carnis egerũt:⁊ D nó cognofcim? pvzíná: ó egeftio € certiꝰ
fignd. Itẽ vina c egeftio funt figna vepicfentanua medico
actionẽ vᷣtutis digerẽtis.illð ó q3 magis rep:zefentabit ⁊ me
lius actione vturis digerẽtis certerit fignü: (5 egeftio cft
bmói:q: magie imozat ín ſtomacho d vꝛina in epate vel in
venís: vi calo: digerẽs pp lócá moꝛã meliꝰ⁊ foꝛtiꝰ impmet
actione fua in egeſtiõe d in vꝛina:cũ vꝛina cito labit᷑ a cozpe
ꝙfrequẽtiꝰ vꝛinamꝰ d egeram?: gegeitio € fignü cert? d
FÜ
vꝛina. Cõtrariũ dicit yfaac t ſubſequẽtibꝰ.dicit em̃ ep vꝛina
maximã hʒ ſignuũicationẽ ſupꝛa actionẽ nature:⁊ no oídt b
oc egeſtione. Itẽ vanaattellat mẽbꝛis ſcðc digeſtiue ⁊ ter
tie:egeſtio vo lolũ mẽbꝛis pᷣme: ó vꝛina certiꝰſignũ ẽ egc
ſtio.qð ↄcedo:⁊ boc pono ꝓ cã.Scda cà ẽ:qꝛvꝛina fm quls
fui ꝑtẽ pot videri ci fit cozp?líqdü ⁊ peruium:nõ fic vo ege
ftio:cü fit co:p? groſſum ⁊ ſolidũ: vñ nó põt videri nifi ĩ fa2
ꝑficie. Diſtinguẽdũ tñ:qꝛ aut volum? accipe fignü oe more
bo vniuerſali vt oe febꝛe: ⁊ b mo vzina cert? €fignii:q: toti
coꝛpoꝛi atteftat. Sut oc moꝛbo pticulari:⁊ fic vꝛina adbucé
certius ſignũ reſpectu ſcðe « tertie digeſtiue:egeſtio vo cft
certius ſignũ oc moꝛbo particulari reſpectu pꝛune. Sed ti
ſimpliciter loquẽdo de ſigno put poꝛtẽdit medico egritudi
nes:⁊ etiã actionẽ caloꝛis digerẽtis:ſic dico qp vꝛina € ſignũ
certiꝰqᷓ egeſtio.Ad pᷣmũ arg.iã ps ſolo:qm̃vꝛina ẽ lienſui ꝑ⸗
ceptibilio: quãtũ ad fuas pres cũvndiq; videat d egeſtio:
vt dictũ eft. Ad ſecũdũ dicẽdũ ꝙ verũ cft ꝙ quãtũ ad mẽbꝛa
pꝛime digeſtiue ⁊ ad eoꝝ egritudines:certiꝰſignũ € egeſtio
vtad fpes diſſinterie ⁊c̃.nõ ti quãtũ ad mẽbꝛa ſcde c tertic
Zld vitmüoictdd ꝙ lʒ egeſtio plus imozc£ Tftomacbo dp vit
na ín epate:verũtñ q: egeſtio eft co:pusfolidü ourü rcfi»
ſtẽs rõne fue groſſiciei: vana o cozpus liquidũ z paffibile
;ppter boccalo: digerẽs meli? impmit ſuã actionẽ In vzína ĩ
pauco tépo:c d ĩ egeſtiõe i magno ⁊ lóso tẽpoꝛe.Vel dicẽ⸗
dum ꝙ l5 egeftio pD imo:et t ftomacbo: verütfi nó delegat
ad mébza: vfi nó atteſtat mẽbꝛis oib?ficutfaat vꝛina d cum
fanguine oclegat ad mẽbꝛa vt dictũ eft fuper? ¶ (Quinto
qn£ cui? cóplerionie fit vꝛina:⁊ vide£ qp fit fri. c bu.o: oícít
Sab .in lib.oc fimplici medicina: ꝙ vnũqðq; 9: tale vel tale
«b eleméto ín eo dñante: cũ á aqua ſit elemẽtũ onans i vꝛi⸗
n3 3b ípaacapict cõplexionẽ:ſʒ ad cft frigida «pu. ó cvzina
Itẽ ſi vsinabs cópleríone aut Bert a cà materiali: vel a cá
efficiẽte.Si a cá materiali ſic erit fri.⁊ bu.q: atteftaf aq̃. Si
a cã efficiẽte fic erit ca. « hu.qꝛ epar qð eft cà efficiẽs vꝛinã:ẽ
£3, bu.nó á vꝛina erit ca.⁊ ſic.cõplexiõis.Cõtra: o£ moꝛai⸗
catiuũ eft calidũ ⁊ ſiccũ:vt dicit yſaac:ſʒ vꝛina eft moꝛdicati
ua acuta, vit dicũt auctoꝛes qp valet 5 ' psuritü ſerpiginẽ im⸗
petigine ⁊ fcabit:d vꝛina eft ca.« ſic.cõplexiõis. Itẽ dicit fü
peri?q ficut ferü fedftra£ alacte code mó vzina ab hũoꝛibꝰ
$5 ſerũ a lacte ſeq̃ſtratũ bs acumé vñẽ ca.« fic.ó fitrvzínaab
humoꝛibꝰſeq̃ſtrata crit ca.c ſic.cõplexiõis:qð ↄcedo.⁊ iſtas
duas rónce pono p cã.ad pꝛimũ argu.dicẽdũ qouplercít
dñium in vꝛina:materiale cfozmalezvn verá eft gp aQ eibi a
dñio materiali:ſed partes ca.⁊ ſic.ſunt ibi a dñio foꝛmali:qꝛ
hmõi ptes recipiũt acumẽ a ꝑmixtõe cbolere: vii qꝛcholera
ſubrilioꝛ eft ínter oẽs hũoꝛes ⁊ mobilioꝛ ⁊ c facili pniſcet
cà vꝛina:ꝑ cui? ꝑmixtionẽ vꝛina recipit acumẽ t calidírate ⁊
ſiccitatẽ. Ad ſecũdũ argumẽtũ dicẽdũ ꝙ tu inſufficienter of
uidis.vñ verũ eft ꝙ vꝛina nó bs acumẽ nec caliditatẽ ⁊ ſicci⸗
tatẽ rõne cãe material:neca cá efficiẽte: ĩmo hʒ a ꝑmitxtiõe
cbolere ⁊ ppter h̊ nó diuidis ſufficiẽter. ¶ TUrio dnt fup
b qð dicit yſaac in lr̃a:dicit emi ꝙ db? nifi ĩ tomacho ⁊ ĩ epa
tc fufficieter fit excoctꝰ Ipoffibile ẽ ꝙ ĩ mẽbꝛis tertie oígefti
ue digerat ⁊ «e coz ſube aſſimilet᷑. Et ppter bocdrít vtrus
tertía digeſtiua poffit coꝛrigere peccati fcóc oígeftinezvr qp
ſic:q; ficut ſe bʒ ſcða ad pꝛimã:ita tertía ad fc3as:f5 ſcða põt
coꝛrigere petm̃ pᷣme:qꝛ in ſcða eft foꝛtioꝛ caloꝛ dp 1 pzTa:ó fitr
tertia poterit coꝛrigere pctin ſecunde. Item dicit ip in
Pnoſticis:ꝙ ſudoꝛ vniuerſalis bonũ:ꝑticularis n5 boni.z
cã buiꝰeſt:qꝛ qii eft ſudoꝛ vniuerſalis tác fignificat «p in ql
mẽbꝛo eſt materia moꝛbi.i.poꝛtio materie moꝛbi ⁊ qðlibet
mẽbꝛũ illã poꝛtionẽ expellit p füdozz: f pticularis € malus
vt in ceruice:q; tũc fignificat ꝙ materia tota collecta € ivno
mẽbꝛo:nec pot natura illã trüfinittere ad qðlibet mẽbꝛũ pp
fuí debilitatẽ c facit qð pot. vnillud mẽbꝛũ fostefüccübet L
non poterit feeconerare a táta multitudine materíe moꝛbi
ficut quodlibʒ mẽbꝛũ faceret fi baberet ſuã potione: vrioia
mẽbꝛa meli? pñt expellere fuá poꝛtionẽ materie qᷓ vnũ me»
bzü totã materiã:ſʒ fic eft ꝙ ſcða digeſtio pot errare ín dige
mone cbiille g abus veniẽs ad mẽbꝛa fingula pot coꝛrigi
⁊ fuificieteroecoquí:z qðlʒ mẽbꝛũ decoqͥte corrigit fua poꝛ
tionẽ:qð nó poteratfacere cpar qð eratvnũ ſoiũ meb:s 2tí
Liber
nés totã illã materiá.ó tertia digeſtiovtvidet᷑ pot coꝛrigete
peni ſcðe. 3n 2a € auct, ifa; vt dictũẽ. Stt arefcéte fote
arefcüt riuuu:ſitx erráteradíce errát raméf5 epar fos vᷣtu
tis naturalis nutrimétü oigeréti:ó oeficícte digeſtiõe i epa.
tc vbi ſcoa digeſtio celebzat: Deficit 6 ín oĩbꝰmẽbꝛis cũ alia
mébza n6 babcát vᷣtutẽ digerẽtẽ nífi ab epate:g tertia dige
ftio nó pot co:rígere peri fcóc, Itẽ dicit Auicẽ. ꝙ lepꝛa cfr
paflio críftes in carnẽ: vñ fitim mẽbꝛis tertieorgeftiue:mos
pbcs $o e(t paffio i cute, t€ dicit Auicẽ. ꝙ antiq̃ cãlepꝛe €
mala cõpiexio epatis ca.⁊ fic. Sí ó mala cõplexio epatis cali
da «ficca poffet coꝛrigia tertía otgeftiua nũqᷓ lepꝛa eſſet in
carne: ai à fit ín carne víde£ «p tertia digeſtiua nó poffit co:
rigere patim (cóc, aa B dicenaũ ꝙ ſi petm ſcðe fit mininü i
pᷣt coꝛrigi a tertia:fs fi fit ercedéeno pr coꝛrigi a ſcða. ⁊ iſtas
vitimas rones ↄcedo t cas pono p cã.Adpᷣmũ argu.oicen
dũ qp nó eft fite: q: ín fcoa btiacftióceft fo:tio: caloꝛ digerẽs
d ín pzíma.c ꝓpter B nó cft mirũ fi (ca põt coꝛrigere pct̃
xime.fs fic no eft ín tertia refpectu fcóe: imo foztio: calo:€
in epare cü fitradíz dp in mẽbꝛs tertie digeſtiue cũ fint rami
neq babcátalíque caloꝛẽ ntfi abepate vbi ſcða digeſtio ce»
Iebzat. vñ radírinfluit tramos c nó ecoucrfo:velfolu&dü
p ireréptioné pꝛime:dicẽdũ ꝙ ſcða digeſtio nó pt comgere
pᷣctm̃ pme vroiat yfaacín Ira, r5t tu. obijcis:foꝛtioꝛ calo:eft
tepate d ín (tomacbo:ó ⁊c̃.dicẽdũ qp L5 foꝛtioꝛ caloꝛ ſit ĩ epa
te pi ftomacbo:verütn : eparagit füpza matería oifpofità
v1.05 gñare qð diſtinctũ eſt ⁊ cóplctü:ftomacbus o fupiz
ré indifpofirà cũ bñ põt deſicere epar cü fuo foꝛti caloꝛe im
gñatiõe rei cõplete ficut deſicere ftomacb? ci fio debili cas
lo:erefpectu epatis ín gitatíoc rei íncopiete. vri Díco cp non
pót coꝛrigere pᷣct̃ pme:lL beat foꝛtioꝛẽ caloꝛẽ: qz pD bs fa»
cere refpectu ſuicaloꝛis qᷓ ftomacb? refpectu fut calozíe. Ad
terti dicẽdũ ꝙ l5 qðlʒ mẽbꝛũ in ſudoꝛe vniuerſali meli? ers
pellat ſuã ſuꝑnuitatẽ nociuã gena mẽbꝛũ ſolũ illã materiã
totã.tñ nó fic cft ibi:q: epareſt fons toti?ftutís digerẽtꝭ: fi
gepar qð hz totã vᷣtutẽ digerẽtẽ in feipo vnitã erret ĩ deco
ctioe:mẽbꝛa tertie digeſtiue magts poterũt errare:q; nibil
bfit oc $rute digrẽte niñ ab epate. Itẽ vᷣtꝰdigerẽs ĩ mẽbꝛis
fingute oífp(a: v nũqᷓ potett coꝛrigere vitiũ ſcðe digeſtĩe.
particula de ſignificationibus
certioꝛis vzine in moꝛbis. NM
rw. IRína noctis certioꝛis eft ſignificatõis
Aq oíci: q; dũ ds vigilar natura erit ad
A co:pozís exterioꝛa: vbí ſediuidit ad.v.
ſcnſuũ ecplenda officía:q cuiq; bomini
uh L2 neceffe cft in oie exercere: vi fit vt ecte
ríus coualefcat;z — reri oomícte So to
ta fc occultat ínzeri? ex ocfiderio defcédi:z vacãdi ſi
bi a diurnis laboꝛibꝰ: ittto vt interi? tota vacct ſuis
actiotb? f.ciboz digeſtõi⁊ ſuꝑfluitati fuc fubriliade
mẽbꝛiſq; diuidẽde:ãtq; a coꝛpe emittẽde. Neceſſe €
g lam vt i ínteríozib? cõfoꝛtet:⁊ ocficíat interim ĩ ex
teriozib?: « iõ vꝛina noctis certío: ⁊ aptío: € dy diei
qꝛ eft expletioꝛ t coctíóc: pfectio: ĩ digeſtiõc.aꝑtioꝛĩ
nature actiõe:qᷓ vꝛina toic. Jõq; neceffe € et ftudca
imus feptéplíciter vꝛinã diuidere. 3n pꝛimis quo col
- liga tépo:c. Scðo qiio colligere ocbeam?. Tertio
quãta.Quarto quo tépoxc fit cófideráda. Quinto
ũo videri debeat. Serto quotiens videri opoztcat
eptio fi poft refríquerit:calefieriocbear.
¶ De tempo:e collectionis.
vEſmpcolligẽdi vꝛinã optimi cft cfi tota
P3 pzxsi coadumata fit i veſica « ꝑfecte olgefta:fs
: Ex t Couo diuidit vꝛine colliqéde tẽpꝰ. cid
c enti citnaturale:q3 fm curfum ẽ narure.t.
ci ſomnꝰexpletꝰſit:⁊ natura ad exterioꝛa iam exierit
Vel nó naturale:qð otíngit cx accidétire cii feſtinat
Arinarum.
veſica impleri: ⁊ vꝛina añ tẽpus excoqͥtur.ſicut fepe
fic ín infirmis in cretícis diebꝰ:cũ nacura acceleraue
rír: c ante tépus naturale fua coctionẽ compleuerit
q materia moꝛbi ea moueri:atq; oe oie ante noctem
digeri coegit. Qð negãt alij dicẽtes:q; fi vꝛina ante.
tẽpus naturale colligat᷑:neq; certa:neq; bora effe vi
detur. Unde filítudiné ocderür oe turibus carnium
coquinatis: ⁊ excoctis cti foco: ⁊ in mufto a fole ex^
cocto.iDicüt ergo fi qðlibet boz accipiat antedp ex⸗
coquat;i « pres ſuas diuidat᷑: turbidũ ⁊ groffum iuc
nit: ũ vᷣo poft opletã coctionẽ.i.digeſtionẽ colligat;
cii ꝑtes fue iam diuidant᷑: turbulentũ ⁊ groſſum in
fundo inuenit:⁊ deſuꝑ queda natat pinguedo atq;
tẽperatur liquoꝛ.Quiĩbus cft ira rñdendũ bàc ſilitu
dinẽ nõ cõſequi.ſRes erri exterioꝛi igne cocta: ante
coctionẽ:⁊ poft coctionẽ accipi valet:ſed nó fitr vꝛi⸗
na:quã impoſſibile eſt colligi anteqᷓ ín veſica coadu
nata ſit:⁊ natura fuii poſſe cõpleuerit ſiue foꝛtiter z
ꝑfecte:ſen debiliter ⁊ minoꝛate.Sinature virt? fuit
foꝛtis ⁊ actio eius pfecta ſit:vꝛina bene oígerit ⁊ ex^
coquit:ſignificatq; leuitatẽ ſue fecis:⁊ velocitatẽ ſui
ad obediendũ actioni nature:⁊ dñationẽ nature in
fua decoctione. Si actio eius ſit debilis: ſignificat
groſſitudinẽ fec:⁊ grauitatẽ atq; duriciẽ:vñ nature
actioni fit inobediẽs:⁊ natura pigra ad decoctionẽ.
¶ Muomodo colligi oebeat vsina ⁊ íntuerí cc.
liat in vafevítreo:albo:daroc rotũ
do in fundo ad vefice fosa: z operíat a
enifrigido aere; vti caloꝛe pduret naturalí:
etel icut exit a coꝛꝑe.Neq; muret oe vafe ín
vas:ne foꝛte trãſmutãdo coꝛrũpat᷑:neq; oe loco in lo
cũ poꝛt et᷑:qꝛ ex depoꝛtatõe turbida effíat; et in veri
tate cognofcendazmedic? decipit᷑. ¶ Colligi inqua
dz tota:vel ſemel in vnovaſe:vel multotiẽs:⁊ ĩwaſoꝝ
multitudine. Tota:qꝛ meliꝰqᷓ pars actionẽ nature ti
gnificat.Si multotiẽs colligat᷑ ops in multis vaſis
colligat᷑:vt quãtitas vniuſcuiuſq; coctiõis intellecta
fn fortioꝛẽ iudicek. Opʒ d vt cti a veſica exierit: vie
deat᷑:añqᷓ ab aere co:rüpat:i loco lucido fplédozi fo
lísoppofito, clas iocrtera maru teneat z finiftra re
tro teneat᷑:vt e? dlarítasvel turbulétiavídeat aꝑtiꝰ.
Z! cuíter vas moueat᷑:⁊ poft qͥeſcere pmíttat: er leui
taté bvpoftafis: z velocitate fue vídeas motionis:⁊
boctoie ferena. Zllíqri tñ ex neceſſitate ad cãdele vi?
déda erít lumẽ:⁊ faciẽdũ € ficut diximꝰde foletrib?vi
delsvícib?: cá íntermíffioc vt qͥeſcat.Arina ci poftip
ecierít in vafe mutat᷑. v.modis.Quedã exit dara z
pmanet dara: dà cii dara exierit: poftea aroffefcít:
alia groffa ecít ⁊ ꝑmanet groffa : alia groſſa exit et
darefcít poſtea:atq; ad groffirudíne fua remeat. Cir
trib? vícib? neceffe cft videat: vt cũ exeat qualis eríe
rit videat:ſ aroffa it an ſubtilis:⁊ poft paululũ con
fideráda:fi ín eadé qualítate prmancat:aut mutet oe
ſubtilitate ĩ groffirudíné:vel de groffitudíne ín ſubti
litatẽ. Si oe ſubtilitate in groffirudine muraf. Ter⸗
tío videat᷑ an ín groſſitudine pmaneat:vel ad ſubtili
tatẽ redeat: quã cãm iri locofuo plani? exequemur.
Calefieri ezína poſtqᷓ exierit: ⁊ in vitro fríguerit
illaudabile eft:q: aliqũv:ina exít turbida c groffa:c
S'o.cltítj.
ꝓpter vẽtoſitatẽ groffam pmanet groffa ⁊ indigefta
nec diuiſa eft ec pigritia calozíe naturalis ad cople»
mẽtũ ſui:q̃ dũ ad focũ vł aquã calída calefit;aplet co
ctione crudítatis d nature defuerat:⁊ muraf oe groſ
ſitudine ín claritatẽ:⁊ falfam facit figníficarionem.
¶ Superi? octermínauít aucto: gfiatione vzine:bicoeter
minatzfinc docet vꝛine collectione 7 inſpectionẽ.Et diuidit᷑
hec pars in duas. 3n p:ia ponit quãdã regulã gñalẽ. In fe
cũda ponit coditíocs valẽtes ad ci? collectio —
ne, Scda ibi: og; fit neceſſe vt ttudeam?. sz ifta ſcða in ou
as:qꝛ in pma enumerat bmoi ↄditiões. In ſcða oe illis pfe
qut: ibi. Zép? colligẽdi optima. ££t ifta in duas. "3n pꝛima
octerminat oc 2dítióib? valétib? ad ei? collectione. 3n feci
da oc ↄditiõibꝰ valctib? ad ci? infpecriont:ibi-O pst cũ a
veſica eríerit. Pꝛima ĩ tres, "jn pꝛima docet tepus collige»
di.i.in quo t£po:e debeat colligiviina, 3n ſcða in d vafe: ibé
i£ ollíga£ invitrco vafe, 3n tertia vocet quãtitatẽ eiꝰ.i.quã⸗
ta o5 colligiibi:sColliaiiqua 05 tota. Iterũ pra ĩ duas. 3n
pᷣma docʒ tep?colligedi. In fcóa mouet dubitationẽ. Scða
ibi: (Q3 negant altj.&£t ifta ſcða in duas. In pma mouct ob
iectionẽ n fcóa ſoluit.ſcða ibi:Quibꝰ rfidem?.T c fequi£
ílla ps tQ octeriat oc ↄditiõibꝰ valetib? ad ei? infpectione
⁊ illa ín q̃ttuoꝛ. In pma oocct ín d tẽpoꝛe debeat videri. Sin
fc3a qtio ocbeat videri.fcóa ibi. üo videri 05 ín loco.ſ.luci⸗
do. 3n tertía 00c5 quotiẽs 05 víderi: bí: ps. f.trib?viab?,
In Qrta docet vtr debeat calefieri ad ignẽ ft infrisidef: vł
€oagule£: aut turbet᷑: ibi ££alefieri vꝛinã.Hec eſt diuiſio et
fnialectionis in generali, "E ]
¶ lei piimooubítatur: que vꝛina fit certioꝛis fienifica»
tionis: vtrum vꝛina noctis vel oíci: cvidetur ꝙ ꝛina oiet:qz
vzina illa que atreftat digeſtiõi facte ín o[b? mébzis certioꝛ
eft qᷓ illa Q attefta£ digeſtiõi facte ĩ qbufdà folá:f5vztna dit i
atteftat digeſtiõi facte ín oibꝰ mẽbꝛis: vt pbabo: vzina no»
0:9 16:6 cc. pbatio minoꝛis:dicit in Ifa cp oc nocte calo: na
turalís jif intra: ⁊ ita opat ſupꝛa (có35 digeſtionẽ tm,
$55in die diſpergit ſupꝛa oĩa mẽbꝛa cozpis vnifo:miter oi»
gerẽs t operás:ó cii ab vnifozmi cõparatiõe ⁊ cõpleta dige
ftíone caloꝛis naturalis ſupꝛa vꝛinã accipiat vzina fignficas
tionẽ certioꝛem:videt᷑ cp certioꝛ fit vꝛina oe oie dp oe nocte.
nafignificstione certioꝛẽ:cũ 6 fiat oe nocte relindtur cp vꝛi
na nodís certio:ís eft fianíficatióis d» vꝛina diei.qð cócedo
cü v (aac: iſtã rõnẽ vltimã pono p cà: vn cà vzine griatic fit
ín ferma epatis £m veritate 7 oecifione: q: ibi oefcindit ab
altjs humoꝛibus:in gíbbo vero epatis fit Pm appofitione ⁊
fequeftratione:z hmõi mẽbꝛa fint (ntra ⁊ oe nocte calo: nas
turalis cófo:tans digeſtionẽ interius retrabaf fozti? impꝛi
met actione fua in vꝛina oe nocte qᷓ oe die:qꝛ 0€ die diſper⸗
gif fup:a mẽbꝛa exteríus: ppter boc vꝛina noctis certioꝛis
ẽ iudíct) p diei. Mad pᷣmũ argume, dicẽdũ cp caloꝛ natura
lis diſperſus ad ota mẽbꝛa nó facit ad digeſtionẽ vꝛine:ĩmo
potius eam ímpedit: q: qñ oífpait extra: diminuit intra:
vt vifum eft. Ad ſecũdũ argumẽtũ oícéd qp bene ↄxcdo p
certíus fignis eft vꝛina — $ ꝑliquoꝛẽ vel coloꝛẽ
⁊ tu obijcis: digeſtio bvpoftafts meli? apparet oe oie: dico
e falfum eſt:ĩmo melius in fine noctís.f. verfus au
ro:zamzquía tunc generata eft ⁊ cópleta ſecũda degeſtio cr
cui? operatione materi ynde generatur hypoſtaſis:in a
] F
Xie
pos abundat:fed oc oie cofumi£ (lla materia hypoſtaſis.
vi qð vſaac dicit pvzina noctis certioꝛis ⁊c.nõ incelligit oc
media noctc:f5 ín fine noctis:vñ vꝛina ín fine noctis factavt
ín auroꝛa certioꝛis eft fignificatiois;q: tũc abundat matena
bypottafis d oe nocte fuit (cgftrata t ocfafa ab humoꝛibꝰ
p opationé ſcðe digeſtiue:⁊ ppter bocoídr aucto; in lr̃a:ꝙ
tepus optimi colligedí vꝛinã eft cũ fomnus fit expletug:et
natura iam ad exterioꝛa ecierít: 7 boc efti fine noctis: tnó
in medio oícizq: tũc materia ftafis cõſumit. QT Scðo
qri£ qñ vꝛina firmagis tíncta: vcrü in ore vel ín nocte: z boc
£ft q̃rere vtrü ín fomno velin vígilia, £t vidct q magis tín
ct firi die:qꝛ nox aſſimilat hyemi:dies vᷣo eftati:fs in eftate
v:inefunt migis tincte d in Dycmc:crgo ſitr de die ocno
cte. Itẽ oícs affimilat motui ⁊ exercitio: nor $oquíeti: fed
motus c ereratiui tingit vana:quies vo eam remittit:gᷣ ſitr
dies magis babebit vꝛinã tinctã dp nox. In Ʒiꝛiũ eft auctoz
dicẽs:q vꝛina melius digerit᷑ oc nocte: 15 a melioꝛi digeſtio
ne recipit melio: tincturã:g̊ vꝛina in nocte fiae noctis ma
gis eft tincta d vꝛina diei. Pꝛeterea dicit ín littera:q vꝛina
noctis certioꝛis eft fignificarióis cp vꝛina diei:ſ̊ vꝛina ſigni⸗
ficat illud quod fignificat per tincturam: ergo cum vꝛina
noctis fit ccrtios: videtur ꝙ magis fit tincta d vꝛina diei.qð
cõcedo.Et iſtas 0:38 rõnes pono ꝓ caufa. Z1d p:imü argu
mentti dico ꝙ nó eſt penitus file oc nocte coe hᷣpeme:qꝛ ín
byeme frigiditae mui perſeuerat.vñ claudit pozos t reti
netur tüc ſuꝑuitates intra d funt aquoic z indigeftcvzina
remittẽtes ⁊ oífcolo;antes;l5 nó fic perfeucracfrimiditas in
nocte:ĩmo eſt bꝛeuis ⁊ in craſtino ote erpellunt;q: post ape
riunt rõne lucis c caloꝛis diei «€. vii dico p ĩ nocte magís €
tincta vꝛina:qꝛ oe nocte caloꝛ naturalis qui tingit vꝛinam in
tẽditur⁊ aĩalis retrahit᷑. Itẽ poꝛi daucuunt:⁊ ta calo; natu.
raus ⁊ ſpũs interius retinẽtur z confoꝛtant: c ita foꝛtiꝰ cg
loꝛ naturalis impmit actionẽ fua ſupꝛa vꝛinã iBam tingẽdo.
Itẽ ſpũs fugiũt intra ꝓpter tencbzotirate noctis c ob(curi
tat? cũ (à maxime r̃ugiant:⁊ itis tribus o» caufismagis
tincta ẽ de noce, Sed de die remittit in tinctura:tu q: fpüs
eceũt ppteramícabilitatec cõueniẽtiã quã habẽt cũ lucc.tü
qꝛ oꝛgana quinq; ſenſuũ apta funt ad cxercẽda officia fua
⁊ ita vᷣtꝰ naturalis retrabit ⁊ remittit ab oꝑatiõe ſua:⁊ aia.
lis intẽdit:qꝛ intenſio aĩalis vᷣtutis cft remiffionaturalis: t
ecõuerſo.tũ q: poꝛi aperiunt rõne caloꝛis diei:⁊ iſtis oc cau.
fis debilitat naturalis vᷣtus intra quc debebat tingere voi»
nam. Sd ſecũdũ argumẽtũ dicẽdũ ꝙ nó eft penítus fimile
Dc gete ⁊ oc nocte:qꝛ i dete calo: naturalis nó € intra retra
ctus:ĩmo diſpgit extra:tñ qꝛ fopít? € ectra nó tíngit vzíná:
fsoe nocteretrabit íntra:cíta opat fapza vꝛinã tigẽdo ipas
«Etfi tu obijcias in exercitio tingit vꝛina:⁊ tfi calo; € extra:g
fiin qete. Dicẽdũ qno: q: l exercitio cõmouet᷑ calo: natu
ralis cõmouẽs humoꝛes ⁊ vꝛinã tingẽs: fcd ín quiete caloz
naturalis fopítus eſt: nec põt hoc facere.⁊ fic ſoluit ad illa
duo argumẽta. Unde dicẽdum qꝙ ibi eſt fallacia ↄſequẽtis
tin oĩbus talib?: q:fite eft quoad quíd: ⁊ quoad quid diſſi
mile. —— — fup boc qo ipᷣe ĩnuit ira qp ĩ nocte
fo:ificat digeſtio:qꝛcaloꝛ naturalís digerens fe retrabit in
tra:de oic o oebilitat:q: trabí£ extra, sn dicit ꝙ oc ofc vire
tus aialís operans remittit naturale ín ſuꝛs operationibus
Sꝛopter bocqueríturvtrü digeſtio fir fo:tío2 vel vigeat ín
nocte vel oe oie: videt ꝙ oígettio plus viget in die:qꝛ dige⸗
ſtio fit a caloꝛe naturalí:fed fo:tio: eft calo: naturalis oe oíe
vt Dbabo qᷓ oenocre:ó digeſtio plus vigebit oe oie. ꝓbatio
minozís.ordit pDus ꝙ talis cft oifferentia ínter mot a natu⸗
ralem c víolentü:q: motus naturalís in finc intédit:piolene
ti$ verom. fine remitrit : cũ ergomotus caloꝛis naturalis
Qui fit oc die a centro ad circũferentiã:ſit calo: naturalís;in
tẽdetur de die ergo melius celeb:abit digeſtio oe die oe
nocte: cum ad intenſionẽ caloꝛis naturalis fequit melioꝛ et
fortior digeſtio. Item ereratiti confoꝛtat digeſtionẽ: vñ di⸗
cit yfaac in dietis vniuerſalibus:ꝙ groſſa cibaria debẽt ade
miniftrari ereratantibus:o: per exercitiũ melius digerunt
Quíctis Vo cibaría mollía 2 oe faailí oíceftibilia, ei gexerci⸗
tiam Confo:tat digeſtionẽ c oles affimilet exercitio: pidet
qp oc die fortior fit digeſtio dp be nocte. In Inũ eft auctosin
Ifa, Itẽ dicit Auicẽ. ꝙ vna vᷣtus retrabítalis a ſua opatise
cum ergo in oic intendat virtus aĩalis: in oie retrahit natu
ralis a fua oꝑatiõe:⁊ ira a digeſtiõe: Ccũ Lnocte intẽdat᷑ na
turalís rctrapct aĩalis:⁊ ita ĩn nocte foꝛtioꝛ crít digeſtio
ín ofc, qð cõcedo.⁊ :ftà vltimã rõnẽ pono ꝓcauſa.Ad pᷣmũ
argumẽtũ ín dtrariũ multiplex eft folutío: dicẽdo c pupler
eft motus naturalis.Quidã eft qui fit p elongatione a radi;
ce: ralíe in finc debilitat᷑:vt patet de candcla ardéte:o: foz
tio: «mato: eft lumen ꝓpe candelà d? longe a cancela; ta
liz motus eftín motu caloꝛis naturalis ad exterioꝛa.vnde
in fine ocbilttat: ⁊ oe tali nó intelligit pDus.££ft auus mot?
naturalis qui fit p appꝛoximationẽ ad radice: vt patet in la⸗
pide ocfcédéte:q; in finc intendíf cíus motꝰ:⁊ de tali intel⸗
lig:t pbus.t taus motus non cft ín motu caloꝛis natzralís
aderterío:a:c ppterbocnó valet argumẽtũ. &icl dicendũ
qoupler eft mot. Quid q eft rec?: vt grauia rccto motu
etüt centrũ: c leuia recto motu furfum: ⁊ talis mot? nata
ralis ín fincíntendit:« oc tali loquif pbus. c talis nó eft ín
motu calozis naturalis ad exterioꝛa. ££ft ali? mot? naturas
lís:quí cft circularis: vt patet ín motu caloꝛis naturalío ad
exterío:3: q: wndecüqs oífpgit: t talís debilitat᷑ tfinezc
tau nó ioquif pbs, Vel dicẽdũ ꝙ duplex cft motus natura;
lis.Quidam quíregi£ a natura folii: ⁊nõ ab aia: t talis in
finc intẽdit:⁊ octaliloquif phᷣs.Eſt alius qͥ regit a natura
t 3b aĩa:⁊ talís i fine debilitat: ⁊ ralis €i caloꝛe naturali ad
exterioꝛa.vñ in fine.f.af venit exterius debilitat᷑ digeſtio in
tra: ⁊ ppterbocfo:tío: digeſtio ẽ oc nocte: debilioꝛ oc oic.
Ad ſecũdũ argumenti dicẽdũ qp confoztare digeſtionẽ boc
ẽ duptr.aut cffectiue : aut (nfozmaríuc, vri dico ꝙ exercitiũ
cõtfoꝛtat digeſtionẽ cffectiue: q: excitat caloꝛẽ naturale qué
excitat? cófumít mẽbꝛoꝝ nutrimẽtũ:quo cofumpto mẽbꝛs
inaníütur c appetüt nutrimẽtũ quo nutríátur: f5 informari
ue impedit digeſtionẽ:qꝛ retrabit caloꝛẽ naturalem abinte
rioꝛibꝰ ad exterioꝛa.vñ in fine ſui motꝰ digeſtionẽ impedit
fed ín pꝛincipio cõfoꝛtat. Quarto queritur vtrũ vna vᷣtꝰ
retrahat aliã a fita oꝑatione:cũ boc innuat yſaac ín Ira. £t
vidct qp nõ:q; dicit Daly in comento fupza tegní:q pꝛimum
operationis e vltimü cogitatiõis.vnde fequi£ ꝙ cogitatio
diſponit ad opationz:fs opatio eft p caloꝛẽ.vñ dicit iDat.in
tegni:natura totii opatur: medicus yo eft minifter natare,
cogítatio o feu ftus aĩalis diſponit ad naturale operante
SSed quecunq; íta fe babent ꝙ vnum oífponítad reliquum
vnũ nó retrabit alterũ a fua opatione: ci G aialís et natura
lis ſic ſe habeãt:videt᷑ ꝙ aialís operans oe oie non retrabet
naturai a fua opationc. 3t£ qn oue virtutes cótraríc ope»
rantur fupza ofuerfaobiecta:no opoztet qv vna impediat re
liqua:fcd fic fc pabent virtus naturalis c aialis: q: fupza of
uería obiecta operantur/nam aialis operat ſupꝛa obiecta
qng; ſenſuũ.naturalis vero ſupꝛa nutrimẽtũ: 7 ita obiecta
fünt ofuerfazergovna vírtus vr aialis nó retrabet vel impe
diet reliquã vt natural a fua opatióc. 3t oícit sSaT. fup:a
ꝓnoſtica:qꝙ ille medicus plus fanat:oe quo babe£ maio: có
fidzntía.per boc ergo innuit:ꝙ aĩalis virtus facit ad cõfoꝛ⸗
tation£ naturalis: fed nullũ tale cofo:tane reiiquüzimpedit
ipm fiue retrabít a fua oparione: erco aĩalis nó impedit na
tural£a fua operatione. Itẽ oicit pbus ꝙ (maginas nanũ
generat nant. vnde innuit cp imaginatiua virtus diſponit
ad vᷣtutẽ gñatiuã:ſed nutlü tale impedit reliqua: ergo fir a
parte iſta cumatalís oifponat ad natural nó impedi nati
ralẽ a fua opatione.£ ontraríü dicit aucto: plane ín Ifa. Itẽ
dicit Auicẽ.ꝙ vnaðᷣtꝰretrahit aliã a fua opatioc. Itẽ qn due
virtutes contrarie operantur per idẽ mediũ: fi vna intẽda⸗
tur in fua operatione reliqua r̃emittet᷑ in fua opatione: fcd.
vᷣtus aialis c naturalis operanf peride mediũ: fc; p caloꝛẽ
naturalẽ:ergo fi aĩalis virtus intendat i fua oꝑatiõe:⁊ boc
extra: naturalis:q̃ p ide medi opa£ remittetur íntra:t ita
aialís impeditnaturalem ín fua opatione : qð cócedo cum
Yhac ⁊ cũ Auicẽ. Sed tñ oiftinguo oe ouab? vírtutibus có
trarijs:qꝛ aut vna finaliter oꝛdinotur ad quod relíqua: ⁊ fic
vna nó impedit relíquazvt patet oe confidentia: c alalío o
dinatur tũc adillud ad quod oꝛdinatur naturalís.f.ad (anf
tate: t bocmodo vna nó retrabit aliam:ĩmo cam magis có
&rtnarum.
to:tat. Str dieẽdũ eft oe [maginatiua cogitãte nanũ:⁊ fina
liter o:dinatur ad gñationẽ nani: vel imaginatiua cogitate
manum d parat infoꝛmatiue virtuti vt nanũ informet, vnde
bmóí vírtutes opcrátur ſupꝛa idem c non fupza diuerſa: c
octalibus virtutibus fico:dinatis verum eft; ꝙ vna nó re
trabít alía.&lel hmõi oue vírtutes cótrarie opantur ſupꝛa
diuerſa obiecta: t p ídem mediũ vt patet ín ppofito:q: ata
lis opatur ſupꝛa obíecta qͥnq; ſenſuũ p caloꝛẽ naturale ⁊ na
turalio ſupꝛa nutrimétü fitr p caloꝛẽ naturale: c ppter poc
neceffe eft ꝙ fi vna intendatur ertra vt aĩalis:ꝙ reliqua rc2
mittaf íntra vt naturalis.⁊ ficínteiligit Auicẽ. ⁊ yfaacqua
do dicũt ꝙ vna vᷣtus retrabit aliã a fua opatione. c perifta
diſtinctionẽ pñt folu( ota argumẽta:⁊ becfufficianz,
¶ Tertia partícula que quoe mo;bos
babeat fignificare vꝛina.
ctionẽ naturalẽ: fi fit in initio vcl ín me
ex dio: vcl in fui coplemto. Cũ em vꝛina
fanguínis aquatic; c ceterozum humoꝛum fit colas
tura:aquoſi atit fanguinis babíratio fit i vena:neceſ
fceft certiozem faciat ſignificationem moꝛboꝝ in ve⸗
nis contentoꝝ:qᷓ extra venas pofitoz: q: ín vena oe
coctionis 7 nature actionis foꝛtioꝛ z manifeſtioꝛ cft
inbabitatio. Quod cfi ſit:neceſſe eft er cũ moꝛbi ⁊ fe
ces eoꝝ fint generati in venis: c vꝛina tit laudabilis
⁊ ſignificatiua boni: vel illaudabilis et ſignificatiua
malt: ſignificatio eius fiue in bono fiue in malo: ccr2
tío: eft ⁊ apertioꝛ. Cũ aũt moꝛbus ín locís extra ve⸗
nas ſit:ſicut ĩ ſtomacho vel in inteſtinis ſiue ĩ neruis
⁊ ſpũs inſtrumentis:alijs ve hmõi:⁊ vꝛina ſit lauda⸗
bilis ⁊ ſignificatiua boní: ſignificatio eius debilis
ett: ct a bonítate remota. Si illaudabilis et figuiriz
catíua mali:eius figníficatio ín timoꝛe certioꝛ 7 ma⸗
nifeſtioꝛ Quia ſi moꝛbus crtra venas (ir: z longea
loco coctionis:⁊ vꝛina laudabilis ſit:non ci? laus oi^
eſtionem fignificat moꝛbi:cum virtute nature oſtẽ⸗
tagenté intravenas:non foꝛtitudinẽ ín moꝛbi ma
tería extra veras generata. um aüt e:ína fir peſſi⸗
ma:⁊ malí timendi fignificatíua: ſignificatio eft foꝛ⸗
tig 7 recta.peſſimitas em̃ vꝛine femp poꝛtendit de⸗
fectionẽ actionis nature intravenas:⁊ locum coctio
nis extra.Si ergo eius actio ín loco coctionis (it oc
fecta:neceſſe eft et ín locis extra venas coctio ci? fit
ocfectiffima J£ um aũt natura ín bac quantitate ocft
ciat: no fumus fecuri quin moꝛbus ipam vincat:⁊ ín
firmus pereat anteqᷓ natura feces moꝛbi generati⸗
uas cccoquat. ende Gał.Si mob? inquit nó íntra
venas ſit:⁊ vꝛina laudabilíe: ſignificatio eius ad. fa7
lutẽ debilis:⁊ fpcs longa erit.Si illaudabilis: figní
ficatío eius ad timoꝛẽ eft foꝛtiſſima ⁊ certiffima. Gri
IDippo.ín epiõ.vꝛina laudabilis t colíca paffioc c in
neruts c in ſpũs ⁊ pectoꝛis inſtrumẽtis:nõ plur imũ
nos certificat vt ad falute infirm?veníat:5 tt i paffio
nibus bís mala fit ⁊ (llaudabilís:fignificario in timo
rc fo:tíffima eft ⁊ certiſſima. Oð fic ipe firmat. Viai
inquit muliere vleon babenté:eins vᷣꝛina fuir cruda
8t groffa: vnde moꝛtem cius (udicauí: ⁊ poft diem
tertium fuit mortua. Cauſa bui? reí:q: paffio oc apo
ſtemate fuit in inteſtinis cxtra locii coctionis: quia
Fo.clxiiij.
ergo vrina ficut hippocrates dixit auda fuit ⁊ indi»
Gctta ; oefecrionem actionis naturalis cxtra loca fi^
gnificauit coctionis.Cum crgo actio naturalis in lo
co coctionis ocficít: in loco extra coctionẽ put dixit
erit defectiſſima. Natura aũt fic ocficiente:z moꝛbo
atq vꝛina permanentibus in bac cruditate ⁊ duri⸗
tate:maxima ⁊ certiſſima ſignificatio cft oc habẽdo
timoꝛẽ. Unde opoꝛtet vt vꝛina non folii in moꝛbis cx
tra venas:nos certificet.Cõſideremus $ ⁊ ſcreatio⸗
nes: moꝛbos pulmonis pectoꝛis « dyafragmatis fi^
gnificãtes. Conſideremus c digeſtionẽ ⁊ colicã paf
nonẽ: ⁊ in inteſtinis poꝛtendẽtem vulnera. Conſide
remus vomitus c ſimilia paſſiones ſtomachi oſtẽdẽ
tia:qꝛ tantũ vꝛina qualitatẽ cõplexioni coꝛpoꝛis mõ⸗
ſtrat dominãtẽ:⁊ quãtitatẽ naturalis actionis in lo⸗
co coctionis:id cft venis.qð em̃ oc infirmis exit mc»
bꝛis: fignificat qualitatẽ materie vndc moꝛbus fitz
bonam fine mala ſubtilem feu groffam crudà feu co^
cam: « fi quod a mẽbꝛis exit laudabile fucrit: boni
tatẽ materie oftédít moꝛbi.⁊ vzína rubedine tincta
⁊ digeſta virtutem actionis naturalis ín loco mon⸗
ftrat cocrionis;certum « vicini fignii cft falutis. £2»
fi eft contrarium : appꝛopinquat ad timendum. €5í
vero vna fianificatio tir laudabilis:altera vcro íllau
dabilíe iudiciũ £m certioꝛẽ ert (ignificationc. Uer⸗
bigratia.Si bó pleurcfim babear ⁊ ſputũ e? lauda
bíle fit cito ⁊ leuiter exiẽs: colo; cius albus. ſputum
quoq; iuncti ⁊ cõtinuũ:⁊ vata coca atq tincta: vir
turem actionis naturalis ín loco fignificat coctionís
cereum fignum c vicinum eft falutis. £5í ſcreatus ſit
pefiamus; c exitus eius ourus: colo: viridis: ecl ni2
ger:liquoꝛ fubrilis;odo: fetidus:vꝛina cruda ⁊ alba:
itgníficar nature acrionem in loco coctíonís ocficien
te:fit vicinus nuncius ad moꝛtem. Sed fi medii fit
fcreare ínter laudabile ⁊ illaudabile: 7 exire funm in
ter velocirarem 7 tarditatẽ:coloꝛ eius línídus vel ci⸗
trinus:liquo: eius ſubtilis:vꝛina vero laudabilis co
cta « tincta:ſcreare aũt ülud nõ ín fua pmanens qua
lírare: fs melioꝛat᷑: fpes lõginqua cerrifica£. Eſt at
impoffibíle vícínam effe falutem: cum ſputũ ín initio
fuerit illandabile. Si ſputũ ín (lla qualitate permã⸗
fcri; eel etiã peioꝛauerit: timo:ẽ de longe fiqmificar,
Impoſſibile ẽ em̃ cp vicina tit mo:s ⁊ vzina fic lauda
bilís.3té cft ümporlibüle fignificare faluté ſi vꝛina tit
: ilis; dũ fputü fit peſſimũ:vñ coꝛruptionẽ et
peſſimitatẽ materíe moꝛbi figuíficar: q: permanere
ſputũ ín fua dlírate mala:⁊ murarc futi effe ín peioꝛẽ
decoctionẽ fignificat ꝙ actío narure oeficit vel ín lo
co paſſiõis:⁊ erra locum cocríonis vsíne. Sfslurimiüi
em̃ líquo; vꝛine fignificat actíont nature in loco co^
ctionis sine defectã: ⁊ ín loco ettra fut coctionẽ oes
fecriffima. Quod intelligit oe coꝛruptiõe per mẽbꝛa
exeũte c eiꝰ cruditate.Si vꝛina cũ peffimirate ſceã
di fit peſſima:moꝛtẽ fignificat: fs tri remotam:qꝛ ſpu
ti ab initio nó fuir peffimum.
Superiꝰ octeriautt aucto; gñationẽ vꝛine 7 ei?collectío
ne:c c? infpectione. n nte ifta determinat aucto: eiꝰñigni
ficatione.f£t ífta ín Duas. In pꝛima oetermmat ei? fignifi
catione ín gñali. In ſcða pte determinat quafdá códitióce
diuerſificãtes ſigniſicationẽ vꝛine. Scðaibi: Vrina trib?mo
FS
Liber
As diuerſat Prima ín duas. In pma detern inat ſignifica
tioné vrine put iam cft in vzinali extra, In ſcða determinat
exitüvsinc ftue diuerſificationẽ exit? vzinezibi: &iríne exitus
tripucat· xima pars eft pꝛeſentis lectionis. Pꝛima ĩ duas
In pꝛima ꝓponit qð íntedit oc figníficarióe vꝛine. 3n ſcða
piequif oc intẽto.Scða ibi:Cũ igit vꝛina ſanguĩs aquati⸗
.Et ifta ſcða ii duas. In pꝛima dcterminat figniticarione
vꝛine ꝓut materia mozbi eft extra venas. Scða ibi.Cũ aũt
moꝛbꝰ ín locis extra venas.Et iſta ſcða ín duas. In pꝛima
determinat ſignificationẽ vꝛine ꝓut atteſtat materie extra
venas. In ſcða qꝛ vꝛina nõ ſolũ ãtteſtatur: fiue oſtendit ma
teriã extra venas:ĩnmo ci vꝛina egeſtiões ſputa:⁊ hmõi oſtẽ
dũt:ſiue funt figna mat. nie extra venas: ppter boc in ſcða
pte c:parat vꝛinã ad egeſtiões cad fputa: put bmóí figna
figatficát materiam extra venas, £5c0a ibi. ZZonfideremus
icit « (crcarioncs Pꝛima in duas. In piima narrat. 3n fe
cunda caufas affignar, Secunda ibi:Quia mozbus fi extra
venas, £t ífta ſecunda in duas: Quia pꝛimo affignat fiuc
rcddit caufas, Secundo boc confirmat auccozit.re zar.
Secunda ibi. Unde sat. fi moꝛbus. Pꝛima ín ouas, Sin
pma reddit cám dre v:ína laudabilis non cft boni ſignũ qn
matería eft extra venas. 3n ſcða reddit cám dre vaina tau»
dabilis cft pcfiimü « moztis fignü qni mzteria cft extra ves
nas.Scda ibi: £ vaina fit pefíima.Z üc fequit ila pars in q
rõfirmat fuag caufas; c illa diuidit᷑ in duas:ſᷣm ouas confir
mationcs;quia p:ímo confirmat auctoutate Bał.ſecundo
auctoritate Pippocratis. Secunda ibi: IDippo.in epid, et
afta ſcða ín duas: quia pꝛimo port confir marione lDíppo.
in ſcða illam confirmat fecunda ibi: uod fic ipe confirma
uit. Tunc ſcquitur illa parg: in qua coparat vꝛinã ad ſcrea⸗
tionẽ c cgeftione. illa in duas. In pꝛima —
ſcða ſpeclalr. Prima ibi:Cõndcremꝰ igit.Scðda ibi.Si $0
vna ſignificat io.⁊ tfta ſcða in tres. n pma cóparatbmói.f.
ꝛinã ad egeſtiones t ſcrea:ionẽ ꝓut hmõi figmificát moꝛtẽ
ꝓpinquã vd ſalutẽ ppinquã. 3n ſcða put figmficát fpem
velrimosé: ibí: €55 fl medii ſit ſcreare. In tertia ꝓut ſigni⸗
ficàt moꝛtẽ remotà:ib: in fiae lectíonís; $91 vzína cii peſſimi⸗
tate Prima iſt arũ miü oiuidi£ in onas, In pma comparat
bmói put ignificár falute — fca put ſigniticãt
moꝛtẽ pximam.ſcða ibí: $1 ſcreatꝰ fit peffum? Cũc fequit il
ta para inj cóparat vꝛinã ad ſcreatũ put ſigniticãt ſpemvel
timoꝛẽ.⁊ tín duas. In pma oetcriat oe hmõi put fignifi
cãt ſpem falatis. In fca pur fignificártímo:e moꝛtꝭ.Scða
oí: Sed fi ſputũ in (lla quaürate permálerit. Hec eft diui⸗
fio lectionis ⁊ fententia.
¶ lic remanẽt cría oc pzecedéti lcctione inquirẽda. Pꝛi⸗
mücft vtrũ ᷣtus expulſtua vꝛine plus vigcat oc nocte vel
Oc oie. Et videt᷑ ꝙ pl? vigeat ĩ die veli vigilia:qꝛ boc eſt idẽ
q̃rere vtrũ plus vigeat ĩ ſomno vel in vigilia vel ĩ die vel no
cte. Et videt qp oc die: qꝛ dꝛcit Auicẽ. ꝙ ots füpfiuitas pl?
abundat in vigilia pin fomno pꝛeter ſudo:ꝛẽ: cà ergo vꝛina
fit ſuꝑfuitas aliaa ſudoꝛe pius abũdabit in vigilia qᷓ in die
Itẽ virtus expulſiua vꝛine cõponit᷑ ex vᷣtute naturali c aia
li vtparebítín fequenti pbleumate:ó ín illo tẽpoꝛe plus vi⸗
gebit in quo vtraq; 9rus opatur: fed hoc eſt de die: ⁊ nó oe
nocte vel ín fomno:q:i fomno vᷣtus aĩalis quieſcit: ergo in
oic plus vigebit:cũ in die plus fostíficc£. otra yfaac vult
«cti C Oft in pátegní p eppulfiua viget per frigidũ c bus
midũ:cũ g nox fríaidío: fit ote pPvigcbiroe nocte. Itẽ oícit
Sab in lb. oc cõplexionibus:ꝙ frigidũ faar abüdare mate
rias: calidum vcro ocficcat: ⁊ ita fiftít abundantiam mates
rierum; cum erao nor fit frigida refpectu oie nor faciet
abundare materías ⁊ fupflurtates tn coꝛpoꝛe: cum ergovꝛi
na fit fuperfluitas plus abundabír oc nocte d? oe oie: fed
ín íllo tempo: o5 erpclli ín quo plis abundat: ergo erpulfi
ua vine plus víact oc nocte dp de die. Ad boc oícendum qp
abundãtia fapfi uitatũ eft duobus modis.ant quãtũ ad «ce
nerationẽ:aut quãtum ad carum erpulfioné. Zoquédo oc
abundãtia ſuperflntatum quãtũ ad earum generatione fic
pius abundant oe nocte.t.ín fomno p ín vigilia.i.de oic.lo
qué^o vo be abundatia ſupfluitatũ vt egeſtionis vꝛine et
bmói quantũ ad earũ crpulfioné plus eff 0c o1; quía tunc
erpellun£ ſupfluitates a coꝛꝑe d fuerũt generate in fomne.
idcft ín noce. vf oico ꝙ expulſiua vꝛine plus viget oc oie, .
Cadargumenta boc pbantía Sid pꝛimũ argumentü in cõ⸗
tranum íam patet ſolutio: qm verum cft omnis fupflui,
tas plus abundat oc die p:eter fudo:em: verum eft: quía
vina cft fuperfluítas innaturaiis € ppter bocin die expei
litur:f$ fudo: cft fuperfluitas penit? naturalío:c ꝓpter boc
expellif oc nocte cC. ende concedo argumẽtũ iftud: eg
ccundi fimiliter, Sed ad argumẽtum tertium qð obijc. de
yaac ⁊ Conſtan.dicẽdũ c ipfiloquütur oc crpulfiuanatu
rali.endebene verü cft qp illa viget per frigido z bumidum
tu veroloquerís oe partim narurali 7 animali. Ad alíud du
cẽdum ꝙ licet ſupernuitates plus abundãt de nocte quãtũ
ad carũ gnationẽ:verũtamen plus abüdát oc die quãtũ ad
earum erpulfionem vt dictũ eſt. Sccundo quent vtrũ
expulſiua veſice fit t̃ naturalis vcl componatur er virtutc
naturali c anímalí;c videtur ꝙ fit folum naturalis:quía dꝛ⸗
cit Sat in lib interíoz pticula pᷣma:ꝙ actíovefice nó volun
tarie: ſed naturaliter eſt. ⁊ loqui£ ibi oc actíóe vcfice ĩ emit⸗
tendo vꝛinam:quia loquitur ibi de ftranguria ct oifiuriacc,
Si ergo actio vefice.t. erpulfiua vcfice non eft voluncaricz
imonaturalitcrzergo eft naturalis tm̃. Item nobilíozi mem
b:o nobíilo: oebetur operatio: fed ftomacbus eft mẽbꝛũ no
bilius d vefica:t tame crypulfiua ftomacbt tin eft naturalis
«nó copofita er virtutc naturali t aĩali:aut quarc nó. f£ on
tra:ois actío quá poffum? rctínere on volumus nõ eft ſolũ
naturalis:ſed etiã aialío:(5 vꝛinam retinemus qn volumus
fibene nos babeamus:ergoerpulfiua vzíne crít cópofira
er naturali ⁊ animali virtute, Itẽ ficut egeflío eft ſuperflui
tas pꝛime digeſtiue:itavꝛina fecunde: fed expulſiua eseftío
nis cóponitar ec $tute naturali t animali vtpote erpulfius
inteſtinoꝝ: erg» fitr ezpulfiua veſice q expellit vꝛinam erít
cópofita ex virtute naturali « animali.qð cõcedo.Ad pꝛimũ
ín Zꝛiũ oi cedi qpvefica ouptr põtcõſiderari. Uno modo fm
fc t fine membꝛis.i.ſine lacertíe coadíuuantibus ipfam ín
fuoofficio: ſiceius erpulfiua eft naturalíe: ⁊ fic loquítur
fat. Vel pot cofidcrarí put ípa cft inſtrum ẽtũ vꝛinãdi cũ
fiis lacertis:⁊ ideo aum lacerti moucantur $m fe, vefica vc
ro ftu fc non moueat: ficoico ꝙ cius erpulfiua cóponi£ er
naturalivirtute quam babet a veficaz cx animali quam ba
bet a lacertis. zd fecundum argumentum oícendum q non
cft fimilc oc expulſiua ftc macbí ⁊ vefice: quia ín expulſiua
ftomacpi eft virtus expellẽtis: quía ſtomachus erpellit ad
fundum ftomacbi « virtus attrapentis: quta meteraíceats
trabunt oc nutrimento illud quod cft bonũ: t ꝓpter boc
cius erpulfiua non índíget virtute animmalí:immo ei foffiat
virtus naturalis: fed ín vefica non eft virtus attrahentis:
quia vzina eft pura fupcrfluítas: ⁊ non attrabítur a mẽbꝛis
⁊ ppter boc cius crpulfiua indiget aurilio virtutis anima
lis ad poc vt viína a coꝛpoꝛe erpellatur.Q[ erro queritur
cum vzina fit magis rincra ín bomine ocbito modo fe regen
te:z non gulofe;vrrum psíma vꝛina vel fecunda d£zvidetur
qp fecunda:quía vaina tingitur a calo:c digerente:illa ergo
que magis immosatur in coꝛpoꝛe magie recipiet impseffios
nem actionis oigerentis d illa que non tantũ immoꝛatur
fcd ſecũda magis imozatur ín coꝛpoꝛe d pima:quia pꝛima
cínus erpellitur a coꝛpoꝛe: ergo fecunda vzina magis erit
tincta. Itẽ ſuperfluitates retente ín coꝛpoꝛe remittunt vꝛi
nam, ende ín hyeme vrine ſunt magís remifſſe cp in eſtate:
fed ín pꝛima vaina plus eft oe aquofitatc in coꝛpoꝛe d ín fee
cunda vzina:quia per pꝛmam vzinam multa fuperfluitas
erpellitur a coꝛpoꝛe:id eft inulta aquofitas: ergo in fccunda
viina non eft tantum oe aquofirate ⁊ fuperfluitare ipſam
vꝛinam remittente:ergo fecunda magis erít uncta d pꝛma
£Contra: dicit aucto: fuperius ꝙ vana. noctis certioꝛis eft
fignificstionís d vꝛina diei. Unde vꝛina noctis magis cft
digeſta ⁊ magis tincta:illa ergo vꝛina que magis vicinatur
vꝛine noctis magis eft tincta: fed pꝛima vꝛina cft buiuſ⸗
modi refecru ſecunde:erao pꝛima vꝛina cft magis tincta
qᷓ ſecunda. Item pꝛima vꝛina generatur ín epate cum hu⸗
moꝛibus. vnde maio:em permicti.nem humoꝛum recipit
d fccunda;fcd 3 maioꝛi permixtione humoꝛum maío;cm re
arnarum.
it tincturã:ergo pꝛima vꝛina magie eft tincta d» fccunda.
P t pocidc videmus ad fentum.et bocconcedo. Ci dico ?
pina vina magis eft tincta d» ſcðõa: cloquo: vt in plurib?:
nifi per aliquod acadés varic£zvtoictü fuit m pꝛincipio bu
jus ioci KL ld pꝛimũ argumentũ in cótrani oico qp 15 fecti»
da vana plus immoꝛet᷑ ín coꝛpoꝛe d? pꝛima: verütame Qin
ípía nó elt tanta permirtio pumox ficut m pslina;nec itafoz
t$ calo: tingẽs vzíná: ppter poc nó cft ita tincta ficut pma.
Der boc pts folutio ad Icom: q: I5 minus oc aquofitate fit
iu coꝛpoꝛe in ſecũda vꝛina: verütamen qꝛ non eft tanta per?
mírtio humoꝛũ: pꝛopter hoc non eſt ita tincta. J
€ 2c pnti lecóe rcftanr plura oubítáda "imi eſtvtrũ
vina fit certi figná in mo: dis cũ hoc dicat 3uctoz im Ira. Et
vide£ c nó: qm nullũ in eodẽ moꝛbo pluries variatũ eft cer
tum fignum in moꝛbo íllo: fed vꝛina in eodẽ mo:bo pluries
varíatur: vt dicit in littera: ergo non efteertus fignü in moꝛ⸗
bis. "»:eterca null vnum cidem manens diuerſos t co?
trarios mo:»os fignificans eft certum fignum:fed vara eft
huiuſmodi:qm̃ eadé vzina contraríos moꝛbos repscfentatz
vtpatct oc vina nígra:xque qna fignificat ſolutionẽ quar?
tane:qñq; moztificatione nature: ergo vana non cft ccrrum
fignum in moꝛbis. 3n cõtrariũ eft aucto: in littera:dicit em
q vrina maximã in moꝛbis babet ſigniſicationẽ. Pꝛeterea
dicit Bal in regnícomne qð deſcindit᷑ ab aliquo atteſtatur
ei a quo deſcincitur:ſedv:ina m moꝛbis deſcinditur a mate
ria moꝛbi:ergo vainaatteftabi£ materíe mo:bi:ergo eft cere
tum fignum in mo:bís.quod concedo.Ad pꝛimũ argumen
tum ín contrariũ oíco q plus valetad oppoſitũ d? ad propo
fitum:q; licet vꝛina varictur pluries ín codem mo:bo: quía
alia ct in augmento d? n pꝛincipio:⁊ ín ftatu dp in augmen⸗
to «c.tamen babet p:opziam fignificatione in qualibet va»
riatione illius mozbt: 7 q: pzopztam babet fignificatione ín
qualibet variatione:ꝓpter boc eft certum fignü im 1o moz
bo.Zd fecundü oicendti vt dicit Berardus in alofis: cas
dem vꝛina non fignificat mo:bos contraríos: idcft non indí
cat oc diuerſis moꝛbis in fpecie; ímmo fignificar diuerſos
1n0:bos quantũ ad materia: q» ſupꝛa diuerſas matcrías at»
teftatur: vfi illa diuerſa fignificatio non venita parte fpe?
cíci moꝛbi:immo a parte materie füpza quá atte(tat vana,
«T coo queritur vtrum vzina fit certíus figna ín ſanitate
«eim egritudine. Et videt ꝙ ín fanitate fit cernus fignum:
Q: viína quantomag;s eft oigeftaztanto certioꝛ eft ⁊ verioꝛ:
fed ínfanitate melius oigentur dp ín egritudine: qꝛ ín fani
tate eft foꝛtioꝛ calo: ipfam oigerens: ergo vꝛina eft certius
fignum in ſanitate dp ín egnitudinc. Stem omne agens non
impeditũ mclius ⁊ foꝛtius impzimit z oerelinquír fuum ve
ftigium in paffum d agẽs impediti: fed calo: naturalis (mo
pꝛimens fuam actionẽ in vꝛina non impeditur ín fanis; imo
in cgris:q: ín egris impedit a materia moꝛbi: ergo melius
impꝛimet fuam operation£in vꝛina ín fanitate dpin egritu⸗
dine:ſed vzina non dicitur certum fignü nifi pzopter repꝛe⸗
fentatíonem actioníe caloꝛis naturalís:ergo cum aco calo
rís naturalis ín vꝛina fit foztíoz ín fantatcz videtur ꝙ vztna
ín fanitate certius fignum erit d im egritudine, 3n contra»
ríum cft aucto: ín littera:dicẽs qp vaina marimá babet figní
ficationem ín moꝛbis:⁊ non dicit bocoe ſanitate. Stet boc
idem vult Werardus ín gloſis. Pꝛeterea vina figuificar p
tría:fcs per coloꝛẽ:et iquoꝛẽ: 7 per hypoſtaſim: vt babetur
in ib:o ifto. Sed cum dicit yſaac ꝙ vina venus figníficat
perbypoftafim d? percolo:em vel lquoꝛẽ: c boc ídem vult
t^ gidius:fi ergo vꝛina vcríus figuíficat per bypoftafim: et
oicityfaacinferíus cpi fanis nulla cft bppoftafis aut pauca:
€rgo yidetur ꝙ non fit certü ſignũ ín fanis: cum in fanis nõ
fignificatalidd per pypoftafim:vtoíctum eftzergo relinqui
tur c» vina certius fignum eft in egns.quod concedo. Vna
cauía eft: q: oícit sSerardus ficuteft oe pugile ercdirato: q:
tuncapparet magis ſua fo:títudo dp quado eft quietus. Si⸗
militer eft oc vꝛina ín egritudine:natura ciiin egntudinc
€xatatur 3 materia mo:bt cideo fo:tius impꝛimit operatio
nem ſuã ín v;ina d in fanitate quando uon eft ftimulata zb
aliquo; ? p:opter boc vzina certíus fignum cftín egrítud:
ne qᷓ in ſanitate. S ccunda caufa cft;qim dicit Bat. fup appo
S'o.cltv.
rífinos:fiij buius tepozie omnes funt gulofi: ende indebi⸗
tc ſe regunt ⁊ fe erponantillicitís ⁊ gulofitatibus infinitis:
X p:opter boc vana non poteft cflc certum figna in ipfis: qz
tuncnatura feu calo: naruralieno bene fc babetzfed ín egri
tudine bomíncs fe reguntfm pꝛeceptuʒ medici⁊ oꝛdinate:
€t pꝛopter boc melius apparet ibi operatio caloꝛis naturas
lig fupza vana din fanis: c ppter boc vzina certius fignum
ett in fanitate p in egritudine. 1am oicta patet ſolutio
ad arguméta:t pꝛimo ad pꝛimũ:qꝛ l5 calo: in ſanitate fir foz
tio:: verütn q: fani indebito mó fe regunt. Aterũ qꝛ ibi non
reperiunt debite conditióes que erígunt ad certus iudici
vünc:pzopter boc non eft certum ſignũ in fanis. Ad fecuns
dum iam patet ſolutio:qꝛ em ín egritudine natura ſtimulat
a materia moꝛbi: propterboc melius impzimit actione fuas
ín vꝛinã:ſed non fic ín fanitate cum debito modo fe regant
fani. ¶ Zertio queritur vtrü per vꝛinã ocucmamus in co»
gnitionem fpedci moꝛbi:⁊ poc cft querere quando videm?
viínam poffumue vere cognofcere ꝙ patiatur tertianã vcl
buiufmcdiu£r videtur ꝙ fic: faciuus eft diſcernere inter
fpedes diuerſoꝛũ mo:bozum d inter fpecies eiuſdẽ moꝛbi:
fed per v:íná diſcernimus inter fpecies eiuſdẽ moꝛbi: vrpo
te intcr trea ſpecies ethice: ergo multomagis per vꝛinã poe
terímus oifcernerc intcr ſpecies diuerſoꝝ moꝛboꝛum: ergo
per vanam poſſumus ocuenirc in cognitioné fpcací moz?
bi. Item oíat Hippocra.in quarta particula aphoꝛiſmoꝛũ.
(QQ.uibue in febꝛibꝰvᷣꝛine conturbatẽ z velut ſubiugaliũ bis
capitis doloꝛes aut adſunt aut aderunt: crgo ſᷣm Hippo.
videtur ꝙ pervꝛinam poſſumus deuenire in cognitionẽ ipe
cierum moꝛbi. Item dicit faac ín libꝛo iſto:⁊ etías boc vule
Egidius:ꝙ ín acuta egritudine vꝛina exiſtens alba pꝛecedẽ
te rubea fignificat treneſim:ex boc crgo innuit cp per vꝛinã
poſſumus deuenire ín cognitionẽ ſpecierum moꝛbi. rem
dicit yſaac qp qurates actiue dãt colosc:paffiucyo fubam in
vina: fed ois moꝛbus velois ſpecies mo:bi vel ab acríuis
sta paffinís ocpédetzó ois fpecies moꝛbi cognoſcitur ꝑvꝛi
nam hoc argumẽtũ cítvalde ſophiſticũ.Cõtra iliud qðvnũ
⁊ idẽ manet in diuerſis moꝛbis: non eſt fignum deueniendi
ín cognitionẽ diuerſarum ſpecierum moꝛbi: fed vꝛina ma»
net vña ⁊ eadem ín diuerſis moꝛbis: q: cadem vana diuer⸗
fos mo:bos repꝛeſentat:ergo per vꝛinam nó poſſumus de⸗
uenire ín cognitionem diuerſarum ſpecierum moꝛbi. iter
hoc idem vult Berardus ín glofis.c boc concedo. Unde oí
co ꝙ per vzínam quátum eft oc fc;non poflumus oeuenire
ín cognitione oiuerfarum fpecierus moꝛbicniſi babeat alia
figna-vt egcftionce:fputa: fintbomata: índícium pazietísz
vnde vzína pꝛincipaliter atteftarur fupza materiam mozbi
£non füp:a fpeciem moꝛbi. ¶ Sd primum ergumenrá in
contrarium dicendũ q tu fuppoüís falſum:quia pervzinam
non oifcernimus ínter tres ſpecies ethice: nifi pabeamus
alía figna cum boc : vnde licet. vzína fir oeagina in ethica:
vcrütamen non pzopter boc oicemus fi videamus vzinam
oleaginam ꝙ patiens fir ethicus:quia ralis vꝛina poteft ap
parere ín alfs moꝛbis d? tn ethica:vtpote in vlceratione res
nut cc, vt dicit Egidius. Per bocídem patet folutio ad
fccundum argumentum:t codem modo eft oícendum. £ld
tertium argumentum fopbifticus qo obüjds cp actiue oanr
colozem:paffiue fubftantiam:oicendum ꝙ actiue t paſſiue
non oant coloꝛemmec ſubſtantiã nifi per materism mo:bíz
vnde atreftantur pꝛincipaliter materie moꝛbi. ¶ Quarto
queritur vtrum vꝛina oefandarur a materia nutrimentivel
ainateria moꝛbi: et loquo: 0e vzrna i egris. (£t videtur ꝙ
non oefcindatur a materia mo:bízimmo a materia nutrime
ti:quía dicit yſaac ſuperius ꝙ vrina e(t fuperfiuiras ſangui
nis c alioꝛum humoꝛum:ſed ſanguis c alij humoꝛes deſcin
duntur a materia nutrimenti: ergo t vꝛina cum fit eoꝛum
ſuperfluitas a materia nutrimenti deſcindetur. "Stem vꝛi⸗
na in venis generatur:vnde atteſtãtur ei a quo deſcinditur
yta materia mtra venas: fed materia moꝛbi quandoq; eft
extra venas:ergo non deſcindetur a marería moꝛbi. 3n có»
trariũ eit auctoꝛ in ittera:quí otat qp vina marimas babet
ín moꝛbis fignificatione: ⁊ Berar.exponit.i.ſupꝛa materiã
moꝛbi:ſz fi bs ſigniſicationẽ ſupꝛa materiã moꝛbi a materia
xv
Liber
moꝛbi deſcindet:ergo zc. Itẽ in diuerſis moꝛbis videmus
diuerſos coloꝛes Pt exigeñtiã materie mo:bí: vt ín moꝛbo
pblesmatico videmus vꝛinã albá c pmot: fed bocnon effet
niſi vina deſcinderet᷑ a matería moꝛbi: ergo ocfandit a ma
teria morbi. d boc dicendũ ꝙ vꝛina ocfcindif abvtraqs ma
teria tam nutriméti d moꝛbi.Ad pꝛimũ argumentü in ʒtiũ
qo obijcit ꝙ vꝛina deſcindat a ſanguine:⁊ alijs bumozib?:z
fanguis c ali) humoꝛes funt materia nutrimẽti ⁊ non moꝛ
bi: dico ꝙ falfum eſt:ĩmo funt materia moꝛbi qñ funt in fta»
ta innaturali ita benc ſicut funt materia nutrimẽti qn funt
ín ftatu naturalí.Zid ſecundũ dicendum ꝙ vꝛina deſcindat a
materia moꝛbi intra venas: ct tu obijcis materia moꝛbi qn
cotíne£ extra venas:dicendũ qp illi materie nó p:inapaliter
atte(tatur:imo pzindpalicer materie intra venas. Glel oíce
dum dp vana depoꝛtat aim fanguine ad omnía méb:a cot»
poꝛis vt faciat penetrare:vnde omnibus mẽbꝛis arteftatc
in rcditu fuo ad epar oefert fecum bypoftafim:z ppter boc
poteft ita atteftari materie mosbi extra venas crifteti ficut
intra, Et fic patct folutio quefitoxum,.
€ Auarta partícula oe iuuamẽto:vel
nocumento:vel neutro vꝛine.
Kine exitus triplicat᷑ ín ſuis ſignificationi
uu bus. Ciel erm inuatíuus; fine nocitiuus: feu
neutri. 3unat aute ouobus modis, vcl ciii
Ene! cii ad multitudine humorũ in coꝛpoꝛe adu⸗
nato: ccpellends natura cofo:tatur per viina, Ciel
cuim ad humoꝛes coꝛruptos v putrcfactos a natura
oiffoluendos: z a co:poze cũvꝛina erpellendos.S»ed
oífferunt becouo:q: pꝛimũ ín quantitate cft multi:
⁊ abundantiffimá: in qualirate »o bonũ cft: dineqs
peſſimũ fit: neq; putrefactü, Secundũ in quolírate
cit peſſimũ:fetidũ:⁊ putrefactü:fed in quantitate cft
laudabüc:cum ínter multü z pauci medíocre fit in
liquoze.Soimüíter nocumentũ viine eft ouplex: cum
aliqñ oura exeat 2 labozíofa implensveficam 7 gra»
uans c moleſtãs. Aliqñ multa fpiffa: et butmecta?
tionẽ coꝛpoꝛis fubftanríale finiat:inẽbꝛa oíffoluatzvt
virtus deticiat. ¶ "IHocumérü triplex eſt:vel ex qua⸗
litate ſua:vel ez acumine ⁊ caloꝛe humoꝛes choleri⸗
cos cti ipfa deſcendẽtes:⁊ cà incendẽtes ſignificãte:
vier ſalſitate c fua inciſõe humoꝛes pblegmaticos
incidẽte: vł ex fua aciditate pungẽte pblegma aciaũ
poꝛtendẽte.¶ Neutrũ in ouo oínidit: vel qꝛ cũ coꝛ⸗
pus humoꝝ coꝛruptoꝝ ſiue nocitiuoꝝ abundãtia ca
reat:quos natura expellere cũ vꝛina opoꝛteat:⁊ nul⸗
Inm aliud fuit iuuamentũ ipſiꝰ:niſi nature actus ſoli
tus:vel q:ti exire fuus non multũ fit: neq; ita fpiffum
vt coꝛpus ↄſumat humectandũ:neq; adco durũ ⁊ la^
boziofum fit: vc implens veſicã grauet cam: neq, ita
mutabilis fit ín qualítate fua vt fat calida: falfa: ecl
acida:in egreffione fua nlla facit nocumẽta vñ bíp.
ín epídi.Cirira naturalís eft ⁊ fana:cum facile « finc
doloꝛe exeat:⁊ fiie ardoꝛe z putredie 7 fetoꝛe z min
en fentít ſuauitatẽ atq delectationẽ. Voluit aute
ippo.intelligi:qꝛ facilitas excundi:eam libera effe
fignificat ab bumozibus malis:fetoꝛ ablatusco:pus
fignificat mundatũ oe coꝛruptis 7 putrídís bumozt
bus. Delectatio mingẽdi moftrat perfecrione acio⸗
nis naturalis.
¶ Superius determinauit aucto: ſignificationem vrine in
fubam ꝓutvꝛina atteftaf materic intravenas oie dae i
gat oe exituv:ꝛine.Et diuiditur pars ifta m duas. 3n pma
diuidit exitũ vꝛine. In ſecũda be mẽbꝛis diuidẽtibus agit
ſecunda ibi: Juuat autem duobus modís. iſta fecunda oi
uiditur ín tres. In pꝛima determinat oe exitu iuuatiuo.
fecunda oe exitũ nocitiuo: ibí: Similiter nocumentũ vifne,
In tertia oe exitu neutro:ibi: Meutrũ in ouo. rima diui⸗
ditur ín duas. In pꝛima ponit duos erit? iuuatiuos.In fes
cũda ponit differenñtiã inter illos;ibi:gDifferüt becouo, Il⸗
la pars ĩ qua determinat de exitu nocitiuo oiuidit in duãs.
————— —— ſecũda fpecialíter.fecüda ibi⸗
enti tripler eſt. Iſſa pars ín qua determinat oe exi
tu neucro ouiidi£ in duas. In pꝛima pponit qð intédit vIn
ſecunda cófirmat ipſum ꝓpoſitũ per auctozitate llbíppo.fes
cunda ibt: Vnde Hippo.in epic, Hec cft oiuifio 7 ſenten⸗
tía lectionis m gcneralí, nS ] -
¶ IPic reftát tría oe lectione pᷣcedẽti oubitáda. Pꝛimũ eft
vtrü vina babeat certá fignífication£ in moꝛbo ĩmateriali:
ficut p5 ín mo:bo marcríali. Et vf qp non: qꝛ in pucipio poce
dẽtis lectióís oicit yfa. cp vꝛina maximã hʒ fignificatione ín
mo:bís in Occoctíone fecía:cum g̊ in mo;boímmateríalinà
ſit tex: videtur ꝙvꝛina nó babeat certá figníficarioné in mo;
botmmateríali. Stem oícit fuperius ꝙ vina laudabilis nog
eft certum ſignũ ad ſalutẽ quádo matería eft extra vafa: cd
ergo ín mo:bo imateríalí materia fit etra venas vt in ephi
mera z hmõi:videt᷑ q» vꝛina nó habebit certã fignificationé
ín morbo immateriali.Contra dicit fuperius ꝙvꝛina in mo:
bis rep:efentat quantitate actionis nature: fcd quantitas
actioís nature pót apparere íta ín moꝛbo immateríali:ficut
⁊ in materíali:q: ficut ín mo;bo materiali natura fmpeditur
p:opter materiá moꝛbi an íta ín ino:bo immateriali naturg
poteft ímpedirífiue oebilítarí ppter malá cõplexionẽ fiue g
mala cóplerionc frigida vel calida: ergo «c. Itẽ per vzínam
bcuenimus in coguitioné calefactíonis epatis que eft ima»
teríalis c in cognitionẽ ephimere etbíce q funt mozbi im»
materiales loquendo oe materia ep qua:ergo vzína certam
figníficarioné babetín mo:bo ímmateríali. Ad hoc dicendũ
q» viina certa fignificatíoné babet in mo:bo materiali z ima
teriali:ſed plus in mo:bo materíali vt dicit sDerardue:quía
pꝛincipaliter attefta£ materie íntravenas,vnde oícit fDerar
dus cp maximã babet ſignificationẽ in moꝛbis materialibꝰ:
⁊Taliquã in moꝛbis ĩmaterialibꝰ. Per poc pts ſolutio ad
mum:qm̃ aucto: per hocqð dicit qꝙ babet maximã figni
tionem ín moꝛbis materialibꝰ nó excludit quin babeat ali»
quam ín moꝛbis immateríalib?, £d fcóm argumentũ oícen
dum ꝙ qf auctozoicit fuperius e» vana laudabilis non eft
certum figni falutis qñ materia eft extra:ipſe có; Í
laudabile ad illaudabile qñ matería eft extra: vn bene verũ
€ft ꝙ vꝛina laudabílís nó eft certü figni falutis qn materia
eſt extra:qꝛ l5 oecoctío fit bona intra: rf põt ocficere extra:
vñ non dicit fimpliciter ꝙ vꝛina laudabilis fit certü fignü fs
lutis qñ matería cft extra:non dicit bocfimplíciterzfed p co
parationem ad vꝛinã illaudabilẽ qn materia fimpliater cft
extra:qꝛ viinaillaudabilís eft certũ fignum mo:tis qni mate
ría eft cxtra: q: fignificat ocfectü digeſtionis cxtra venas:et
fi eft ocfectus digeſtiõis extra:ergo ⁊ ín loco coctióis intra,
lel oicendü ꝙ illud argumentü non cócluditín moxbo un»
materiali:vꝛina nó fignificat ſupꝛa digeſtionẽ materíe moꝛ⸗
bi:cum ibi non fit materia:ſed fupza digeſtionẽ m
in moꝛbo materiali de quo ꝓcedit argumẽtũ illud:vꝛina at
teftatur ſupꝛa digeſtionẽ materie moꝛbi vel indigeſtionem.
¶ Sco querit ſuper hoc qð dicit auctor in lectíóe pᷣeeden⸗
ti: vꝛina laudabilis nó eft certum ſignũ ſalutis ín morbis
ertra venas: fedvzina illaudabilis ín moꝛbis extra eft certũ
fion moꝛtis.Et ppterbocquerif vtrũ vna laudabilis in
moꝛbis extra venas fit certü fignü falutis:ficutillaudabilis
eft certus figni moꝛtis.Et víde£ ꝙ ſic:qꝛ oícit a in regni:
qoaa — ijs atteftan£ virtuti ⁊ vicio princípíozti: ci
ergo vrina s ⁊ illaudabilis fint oꝛta ab actiõe calo»
ris naturalis ſupꝛa materiã mo:bízqua róne ífllaudabi? erit
cert8 figni mo:tisín moꝛbis extra venas:eadé róne vaina
laudabilis erit certum figni falutis in mo:bís ertra venas,
Sites dicit IDippocra.ín pzonofticio: ꝙ ín fcbzibug idem eft
terminus sd bonum 7 ad malum; vnde fi ín quarta oic ap*
Urinarum.
reist figna digeſtionis: ⁊ debent cretícare in ſeptima die:
une in feptima creticabit ⁊ ad bonum.Si Yo in quarta die
appareant ſimiliter ſigna indigeſtionis: creticabit in ſepti⸗
ma c ad malũ debeat creticare:ergo fimiliter ide poteſt efie
fignum adbonum c ad malü fub contrartjs oifpotitionib7z
qua ergo ratíone vana (laudabilis eft certum figaum moz»
tis in mo:bis ertra venas: cadem rationc vana laudabilis
erítcertü figni falutis ín moꝛbis ertra. "3n cõtrariũ eft yſa.
ín littera pꝛecedẽti dicens qp vꝛina laudabilis ín moꝛbis ex⸗
travenas non eft certum figni falutís: fed illaudabilís eft
certum figaum moꝛtis.Hoc idẽ p:obat perfuam rationem
quá ponit ín littera: q; arefcente radice neceſſe eft arefcere
ramum:fedvsína illaudabilis cxtra venas figníficat defectũ
digeſtionis intra: títa cít ceriB fignum moꝛtis: ied vꝛina
laudabilis extra venas;l5 fignificet bona oigefhonz intravc
nasvbi cft radix digeſtiõis:nõ ppter boc neceffe ett ꝙ fir bo
na oígeftto extra:ĩmo por efie Donaoígeftio intra: 7 th deſi⸗
dicrertra: c ppter boc ezina laudabilis ín mo:bís ertra vc»
nas no cít certüi fignü falutis ficut vꝛina illaudabilis eft cer
tum figni mostís.z boc 2ccdo cũ pfaac. £d pꝛimũ argume
tum ín cõtrariũ dicẽdũ qp virtus ⁊ vitiũ in oꝛtis a pincipijs
põt eſſe duplet:aut naturale:aut acquiſitũ:⁊ appellovirtu⸗
tem naturale c viciũ naturale d inſunt naturaliter a pꝛima
generatione.Verbi sra. Si cerebꝛũ naturałr fit debito mo
do oifpofitü:vt dicit Bab. in tegni. neceſſe eft neruos ⁊ nuo
cham 7 oia orta ab hmõi principio qð eft cerebꝛũ: eſſe bene
diſpoſita ⁊ bñ fe babere naturaliter: ft male ſit diſpoſituʒ
illud pꝛincipiũ naturaliter:⁊ oĩa oꝛta ab eo male ſe habebũt
⁊ ecõuerſoꝛ⁊ ſic loquit Bał.Et appello virtute acquiſitam
vci viciũ acquiſitũ qð non ineft naãturaliter a pꝛima generae
tione:ſedex acquifitióc, Verbi gratia. Si viciũ fit modo in
oculo qut oꝛitur a cerebxo tand a puncipio:⁊ ülud viciü fit
acquifit: vta mala matería cbolenca: vel a cafu: vel ab ali
Quo zào eztrinfezoznon ops qp illud vícíus fit ín cerebꝛo.i.q
cerebꝛũ Dabeatillud víaa:z bocmodo loquédo virtus ⁊ vi
cium ortoꝝ 2 pzinciptjs nó atteftant pꝛincipio: ⁊ de hoc nõ
intelligit Baẽ. Similiter cft a parte iſta:ꝙ l5 vꝛina illaudabi
Us in moꝛbis extra fit certũ ñignũ ad most: qꝛ ſigniſicat oes
fectũ coctiõis intraz p vꝛina laudabilis extra fit certũ gnũ
ſalutis: q: coctio bene põt fe habere intra t oeficcre extra.
Zid ſcðm argumenta dicendũ qp verü eft ꝙ idem pór efte fie
gnum ad bon 7 ad malũ füb cótrargs oifpofttionib?:tn m
iig que fignificant perfc ficut qn matería eſt intra venas
qꝛ v;ina fignificat per fe (upza materia íntra venas: et qz in
moꝛbis extra venas vꝛina non fignificat p fe fup:a materia
moꝛbi extra:ĩmo peraccidés:q: vina fignificat fuper mate⸗
ríam extra ecnas per oefecrü digeſtionis íntra:piopter boc
non valet illud argumenti. ¶ Tertio querit fuper bocqó
dicit vſaac recitádo Hippocratẽ oícerem qp ipfe IlDíppo.vis
dit quand3 muliere ylion vel ylíaca paffione habentẽ:cuius
v:ina fuit groffa « crada: ende moꝛtẽ ei indicauit: z moꝛtua
fiic poft reri oiem.££r ppter boc eft queſtio:vtrũ ín ylia⸗
ca ↄaſſione vꝛina grofía 7 cruda apparens ſit fignuʒ moꝛtis.
€t vidct ꝙ nõ: qꝛ oe bonitate figni eft ꝙ repꝛeſentet figna⸗
tum co modo quo eft: fed yliaca paſſio c colíca fimílíter vt
plurimũ cautant ez pplegmate crudo:ergo vꝛina cum fit fio
gnum;ocbet repzefentare vlíacá fub coloꝛe conueniẽte ma
terie pplegmatice crude: fed ínpblegmatica matería cruda
vꝛina 05 cfi groffa ⁊ cruda: in vlíaca paffione vꝛina appa
rens:fixe veniens grofía c cruda non eft figni moꝛtis. Itẽ
dicit Zuicen. ꝙ vzma variatur qñq; a materia moꝛbi: qq
a membꝛo in quo illa materia cõtinetur: fed materia vuaee
paſſionis vt plurimũ eft phlegma 33 eft frigidi: « memb:ti
continens hõi materià yliace funt inteftinaque funt fnt
da:ergo A vꝛna Sebeat variaría matería mobi ⁊ a mẽbꝛo:
⁊ vtrac5 funt frísida: ppterea vsina in ylíaca paffione oes
betbabere fiuc repzefentare coloxem 7 Tübftantíà fri idã:
bmót eft colo; H naa rng
; olo: albus ⁊ groſſa ſuba ⁊ crudazergovzina albaz
Sroffa c cruda ín yiíaca paffione non eft certum figni moz
wr iiie ——— ——— in littera vt dieruʒ
cat pe flimitg * iyu M patiione apparens que ſigniñ⸗
C virtute pꝛoſtratã t detectã in dla pamone:
So.cltvj.
talís vꝛina peffima eft:fed vzina groſſa:alba ⁊ cruda ín ylia⸗
ca apparens cft bmói:ergo eft pefíima « motis fignificati
13. Pꝛobatio minoꝛis:qꝛ dicit Auicen.ꝙ vꝛina tingit puri
bus oc cauſis:qꝛ inter illas dicit p»zna quandoq; ting:tur
pꝛopter doloꝛẽ nimiũ:cum ergo ín yliaca paſſionẽ doloꝛ fit
nimius c quafi vltimatus:ibi debet effe vina tincta.Si er»
go apparcatalba:grofía ⁊ cruda: fignificabit virtute eſſe p
ſtratam:⁊ pꝛe nimio doloꝛe moꝛtificantẽ doloꝛẽ non fentien
tem:tamen cum in fe babeat caufam doloꝛis:ergo talis vei»
nain yliaca pafftone peſſima eftzquía dicit iPippoan appo,
Quicunq; dolẽtes aliquid coꝛpoꝛis plurimti doloꝛẽ non fen
tiunt: bís meus egrotat: ergo talis vꝛina in vlraca paſſione
eft peffima,.quod 2cedo. na caufa eſt:que dicta eft (am:6z
p:opter doloꝛẽ nimiũ bumoz motioné debet ibivnna efie
tíncta, Scða cà eft: q: in vlíaca pafficne ibi eít oppilatio: vi
cbolera iuuatíua a felle nó ad inteftina trantfimifla ad foztift
candá expulſiuã inteſcinoꝛũ non põt trãſre popteropz ia
tionem: tunc redit 2depar:t ocbet tingere vana in epare
generatã.Si ergo vꝛina non tingatur ab illa cbolerazimmo
remanet alba c cruda:ſignum eft qp natura pzoftzara eft pꝛe
nímio ooio:c ⁊ ocfecta non potẽs vꝛinã tingere a cbolera oi
gerendo; vel cü cbolera permifcendo.Zertia caufa eſt:quia
vtoictücft generatio vꝛine et. intra venas: z boc dicit yíaac
ſuperius:debet ergo bene digeri:q; ibiviget foꝛtitudo dige
ſtionis vꝛine.Siergo ibi nó digerat:immo fit alba ⁊ crudaz
tunc figaü cft ꝙ tantus cft oefecrus digeſtiõis intra ꝙ no»
cumentũ redádat ertra: vnde tátue cft doloꝛ eztra qp mem»
62a ledun£ intra:nec poffunt perficere fuas operaríones cà
fint pꝛoſtrata pꝛe nimio ocloze: c boc eft peſſimũ:⁊ pꝛopteꝛ
boctalis vꝛina alba ⁊c.eſt ſignũ mostis in ylíaca: t bocino»
do intelligit lDippo.c p:opter boc mo:tes pꝛonoſticauit iis
ylíaca pafiione per talẽ vꝛinã. Per boc patet folutio ad zr»
gumẽta ín contrarium:q lʒ matería colice ⁊ ylíace fit ↄble⸗
gmatica:⁊ qᷓuis in méb:o frigido cótineat xt bocnó debet
itapedirc tínctionévzime:« fi impediatur tinctio boc eft pzo»
pt:r p:edictas cauſas tres: ⁊ pzopter boc vꝛina alba « Cru»
da c eroff a n ylíaca cft fignum mostale. NUM
Qi $oítea reitant quattuo: oe p:efenn lecrione inquiren⸗
da.Et pzimo queritur etrum medicus ocbear Seterminare
oe exitu vꝛine: ⁊ vi. ꝙ nà:q ficut viínaeft (uperfiuirae
fecüde digeſtiue:ita egeftio prime c ſputũ: fed medicus ro
octermínat oc exitu fputi vel eseftionis: ergonecoe exitu
vrine. Item medicus non oeterminatoe vꝛina nifi inquanz
tum vzina eft figni medíco:fed exitus vꝛine non cft fignum
medico:q: víraut nung percipit exitum vzineinfrmy ergo
non debet oc cxitu vꝛine determinare. In contrari eft auo
ctoz ín p:efentí lectione determinãs oc eritu vzine: (ed boc
non faceret nífi ad eum pertineret: ergoad eti perrincr oe»
terminare oc erítu vzíne.quod cócedo. Sid pꝛimũ argumen
tum refpondeo per ínterempríone: qm̃ auctoꝛes determi⸗
nant oe exitu egeſtiõis: vnde oícit IDippo.in pꝛĩcipio apbo»
riſmoꝛũ. 3n perturbationibus ventris ez vomitibꝰqui ſpõ⸗
te fiunt: fiquidem qualia opeztetpurgan purgent cc. Atẽ
aucto:es determinant oe exitu fputi: vnde dicunt ꝙ fi ſpu⸗
tum fit albü iunctũ t faale exiens in vnica tutfi cc. bona cft
fignum in pleurcfiz ende tu fupponís falſum.Ad fcóm dicẽ⸗
dum cq critus vꝛine eft figna infinro perfe: qꝛ quãdoq; fen
tit punctione ⁊ moꝛſurã in exitu vꝛine: eft aute Rgnũ mccis
co per accidens. i. per indiciũ parientís: vnde medicus deue
nít in cognítioné exitus vzíne per indíciü patientia:Q: petit
ab co vtrum babeat arfurá c puncríonerm ín emitrrenco vꝛi⸗
nam cc. ¶ Scóo querit oe exitu iuuatiuo:⁊ vide tur ꝙ ois
v:ine exit? fit iuuatiuus: q: quelibet virtus oelectat ín fua
operatione: ergo virtus expulſiua vefice oelectabi£ ín fua
operationezfed fua operatio eft erpulfio: ergo oelectat ex»
pulfione.t.ín exitu: fed omne oelectans üniat : crgo omnis
exitus vine eft iuuatiuus. Jtem retentio aiias eft noattua
eius euacuatio cft iuuatiua: fed retentiovzine cft nociua: qz
maríme nocet:ergo eíus emiffiofeu exitus erít iuuatiuus:
nullus ergo critus vꝛine erit nociuus. In contrariũ eft aue
cto: dicens ꝙ vꝛine exitus triplicat᷑:quidã cft exitus vꝛine iu
uatiuus:quidã nocitiuus:quidã neuter. 3t illc exitꝰ vꝛine
Liber
eft nocitiuus qui 6olox inducit in exitu: fed vꝛina aBiqp pi»
git ⁊ mozdicat ín emittẽdo:ergo exitus talis vꝛine cft nocíti
uus:nó ergoomnis crít? vꝛine cft iuuatiuus.qð 9cedo, gd
pꝛimũ argumenti dico qp verũ eft qp ois virt? naturalr ope
rans nó impedita oelectaf ín fua opatione ; fcd nó fic eft m
expulñua vꝛine:qm̃ impedit natura ín exitu ꝓpter moꝛdica
tione püctione: € ꝓpter hoc nõ valet illud argumẽtũ.Ad
ſeðm argumenti dicendũ qp exitus vine cuíuflibet vt eft ín
facto efie vel in fieri exitus: vn L5 exitus vꝛine ín facto effc fit
iuuatíu?: qm̃ erpelli£ matería noatíua: verũtñ eft nocitíu?
ín fieri.i.dũ exit:qꝛ pügit ⁊ moꝛdicat «c Tertio querif de
€ritu nodtiuo c arguo fic. Si vnd oppofitoz 9: multiplici
ter ⁊ reliquum:ſed exitus inuatiuus 7 nocitiu?funt oppofi
ti: ergofi vnũ ðꝛ multipliciter 2 relíquus: c fi vnũ non oíci£
m iciter:nec reliquü: fed iuuatiuꝰ exitus eft oupler: d
nocitiuus oupler:nó ergo tripler. In cótraríus cft auctoz
ín [fa oicens qp nocitíuus cft triplex. Surta boc quero cũ
tiat ín lf qp exitus nocitiuus fit per comirtiones cpolerc e£
P —— vrina: q̃re nó oídit.p rr uie isum P
mirtíone fanguinis € melancbolie cüvzína. Ste q
fint quinq; fpecies pblegmatís fcs pplegma oulce: falfumz
inſipidũ:acre ⁊ vitreũ quare tágittm ouas fpes pplegmatg
ineritu nocitiuo v:ine.f.pblegma ſalſum:⁊ acre; c nó tágit
alías fpecies NT Sid pꝛimũ argumentũ dicendũ q nocitiuũ
⁊ tuuatiuũ fc babet fiaitbonii ⁊ malũ:vñ ficut bonum vno
modo:malum aũt multifaría:fic iuuatiuus exitꝰ duobꝰ mo
dis:nocitiuus $o plurib?, Cle dicẽdũ qp faalius eft deſtrue⸗
rc d cõſtrucre:⁊ q: iuuatiuus exitus eft quafi »ftructíuus:
nocitiuus fo ficut ocftructiu?: boc nocítíu? põt di⸗
ci plurib? modis d iuuatiuus. Vel oícendü ꝙ ſi vnũ oppofi
toꝛum à: multíplr ⁊reliquum: verũ eft ín gñe:⁊ ppter boc
oicit fup:a in pzincípio lectiõis: ꝙ nocitiuus ðꝛ ficut iuuati⸗
uus:fed ifta ppofitio nó tenct in oppofitis ĩ (pecie: vh feb.
4 opbtbalmie nibil eft contrariũ:vt oicit pbus ín topi.verũ
eft in ſpecie:ſed in gñe cõtrariũ habet:qꝛ omí egntudini có
traríat fanitae in gne: fic eft ibi, tam l5 iuuatiuus nó oí»
catur nífi ouplt: tri nocítiu? pot oícitriplr. (| &d (cóm q̃ſitũ
dicẽdũ ꝙ ipfenó enumerar nifi humoꝛes illos d faciüt arſu
ram 7 punctione in exitu:⁊ boc per cõmixtionẽ fuí cà vꝛina:
Xq:fanguís cum fit calidus z humidus ⁊ amicus naturc vt
icit Zonftantinus c yfaac: non faat punctíonem. Iteruʒ
melãcholia nó facit punctionẽ:qꝛ eft in pauca quantitate in
co:pe. Iterũ eft groſſa:⁊ nó pót ꝓpter groflicie ſuã permí»
fcert cü vzina: c ppter bocnó oíar bocoe melancholia fan
guíne ci non faciát punctione ín ecítu vꝛine. ¶ Sd tertius
quefitü dicendũ ꝙ pblegma acre 7 falfum babent índucere
punction? per admirtione fuí cũ vzína: c ppter boc tangit
iftas ouas fpecies pblegmatis in exitu nodtíuo: ⁊ nó alias
fpecics cũ nó babeát ẽ gñare. Gltimo querit oe
erítuneutro:zvíde£ cp non oífferata iuuatiuo:qꝛ erít? neu
ter cft qi humoꝛes non peccát ín coꝛpoꝛe: nec quátitatiuez
nec Qlitatine:vt dicit: (5 in exitu iuuatiuo humoꝛes nó pec»
cant:nec qualitatiue:nec quantitatiue:ó neuter non offert
a iuuatiuo:nec ecouerfo. jte erit? iuuatiu? eft flle quí dele
ctat:fed eri? neuter vbihumoꝛes non peccát fuí qualítate
nec fuí quãtitate oelectat: ergo nó eft neuter: imo eſt iuua
tíuus. £d boc dicẽdũ cp erit? iuuatiuus c neuter differũt:
q:tn iuuatiuo exitu eft duplex oelectatio, Una o: res nocití
ue expellun£. Et alia qꝛ res nodtiue erpellun£ ita ꝙ nõ ino
ducunt alíqua lefione ín critu:fed ín neutro erítunó eft nífi
vníca oelectatio:q: matería erpellif q̃ non multũ nocebat,
Itẽ adbuc oífferüt:q: ls invtroq; fit delectatio:tñ cft maíoz
oelectatio i exitu tuuatíuo d in neutro.Et tu obijcies 5traz
q:erít? iuuatiuꝰeſt natural: qꝛexpellunt materie coꝛrupte
neuter $o eft innaturalis: qꝛ res naturales ezpellunt:q nec
poet quekrate nec Quiticete: ergo maioꝛ oclectatio erít
inducũt:qᷓ; in exitu materíe non cou "t eng
Ío: eft oelectatio ín exitu vꝛine orbs i pan gin
¶ De diuerſitate ine.
Rita tribꝰmodis diuerſificat᷑:in qualitate
4 À « quãtitate:ſiue tpe. 3n quatirate cũ muly
PG ta lit ecl pauca:fine medíocríe.f25ulta Qt»
: tuoꝛ fignificat: vel actionẽ nature f5 crifimz
ficat ín multítudine vꝛine ín crctíca die: p diſſolutio⸗
nes fupfltio: bumoꝝ di vꝛina expellendoꝝ:vel abũ⸗
dantía bumoꝝ ín coꝛꝑe:quos genuit quies ⁊ ſuani⸗
tas ⁊ exercitioꝝ negũigẽtia:vł m o cibíz pot:
(iue q: cibus nor ín tꝑe ſuo:neq; ex oꝛdine ſumit: vñ
pucroz vꝛina naturalis grofía eft ⁊ multa. Tertiũ fi
gníficatü cftvacuitas humoꝝ cozposte —
ſepe fit ít cõſumptiõe coꝛpoꝛis: ct at calo;
curalís ín cuftodiéda méb20: bumectatióc ſubſtan⸗
tiali. Ande bmõi vꝛina nimiũ cft peffima: 9: timoꝛeʒ
nunciat.Quartũ cr defectiõe virtutis cõtẽtiue inre
nibus babite:⁊ appetitiue cõfoꝛtatione de extraneo
caloꝛe cõplexiõi renũ dominãte. Calo: em̃ ín renib?
fi cõfoꝛtatur:bumectatio aque deſiccat:⁊ cito trabít
ſibi qð bibít.£ à autẽ virtutẽ ↄtẽtiuã inuenerit deũ
cientẽ vel defectã ín renibꝰ:deſcẽdit velociter:⁊ nos
poꝛtãtis ad renes:vel ꝓpter igneũ caloꝛẽ
nimiũ illam cõſumentẽ.Quia calo; dñatur ſubſtan⸗
ſicut tur. Parua indt vꝛina ín peracutis fe
diſſoluunt᷑:⁊ aliqñ ex ipſoꝝ abũdantia minoꝛat᷑:ſup⸗
trib locis erizdi oigeftioc: fado»
to:quo bumoes incenfiui cbolerici fignificanf: ed
ec fetentib? humoꝛibꝰ:vel ex colera mixta cũvꝛina:
Urinarum.
nõ tñ incẽſa. De ſapoꝛe:vł amaro:quo cholcre rubee
virt? ⁊ deſcẽſio ci? cii vꝛina fignificat; vel acido acidi
phlegmatis ſignificatio:cui frigiditas c bsmiditae
dñatur:vł falfo:quo falfi pblegmatís cft ocfignatio.
diuidit ín ouas. n pma oiuerfificat vꝛinã penes quárirate
- T laa, dir
m : lefactio renti: vn p bocíno
nutt cp calo: eft cà multitudinis vꝛine: fed mai: calo: eft ín
eftate:q: calo: cauſat maioꝛẽ fitím:t p oris maioꝛẽ potüi cri
sit $i byeme:ó vꝛina plus multipucat ín eftate dp m bye2
me.Sontrariüoicit m lfa fuper?:q vna fupfluítas augmẽ⸗
rata diminuit relíqua:fi d fudo: cum fic fupfiuitas plus au⸗
— in eſtate qᷓ ín byeme:q̊ vꝛina oímínuct in eſtate cau»
ee in bveme. Itẽ abundátía aquoſarũ fuperfiuitati ín
Fringe vt dicit in Ira: cft caufa multitudinis vꝛine: f5 hmõi
— iría pius eft in byeme ín eftate: q: inbveme róne
— — tis daudunt᷑ pozit hmõi ſuperfluitates nó poffunt
—* €p po:08:6 plus ĩ hyeme multipkeat᷑ vꝛina qᷓ ĩ eſta
— —— poꝛi aperum£ rõne caliditatis qð cócedo pzo
p Er duas Caufss. ¶ Ad pꝛimũ argument oicédum
qi maio: fit potus ín cftace;verütamé q: fudo; plus abun
Fo.clrvij.
dat in eſtate ppter hoe dĩminuit tunc vꝛina:qꝛ illud qð oce
buit tranfiitti adveficam emittit per fudozes. Scða caufa
eſt:qꝛlʒ ín eftate fit maio: potus: verütb qꝛ ibi eft calo: ma?
ximus qui 2fumit vana. Ad fecunda dicendũ ꝙ nó eft ſimi⸗
lc oe caloꝛe renü t oe caloze cftatis: vnde nó ſolũ a caloꝛe re
num multiplica£ vꝛina:im mo ibi eft ocfcctio virtutis conte
tíue fimul:vt dicit in lra:ſed [5 in eftate fit maio: caloz:nó tft
ibioefiat virtus contẽtiua. Vel dicendũ qp fupcalef. crío reo
num facitad mulrítudinevzine:fs fupcalefacnoi toro coꝛꝑe
non: imo ad minoꝛationẽ: vr patebit in ſubſequẽtibꝰ cuiuſ⸗
modi eft in eftazz: qz in eftate fupercalefit totü co:pus. Vel
dicendũ qp calefactio mẽbꝛoꝝ interíoz facitad multitudine
vꝛine vtfupcalefactio renũ:⁊ ficloquif inlra: t nó füpercas
lefactio mebꝛoꝝ exterioꝛũ que fira caloꝛe folis m eftate vel
tẽpoꝛis.¶ Scdo querit vtrü vétus bozealis facit ad multi
tudine v:inc:cum bocínngat Auicẽ. t videt c? non: qꝛ bos
reas cü fit fri.c ficcus moact a circunferentia ad centrü:fed
virtus erpulfiua vine moucr motu cótraríoz vela cztro «d
arcüferétiá: ergo vt videt bo:eas impedit erit v:ine:⁊ ita
mino:at vziriá c nó multípleat. Item ficut vꝛina eft (upflui
tas fecüde oígeftiuezita —————— gratiõe bo:cas
impedit egeffionẽ:⁊ ita vꝛnã: fcd boꝛeas impedir exitũ d⸗
genionis:vt dicit ippo.qꝛ cõſtipat ventre: ergo fitr omi»
nuet vꝛinã. te vt dicit ín lrazabundátia humiditatũ eſt cau
fa multitudinis vꝛine: fed boꝛeas ocficcar bumidirates ra»
tíone fuc ficcitatie:ergo oíminuet vecina, 3n Sꝛiũ eft Auicẽ.
qui oicit ꝙ bozeas facit ad multitudmé vine. Itẽ hoc vutt
Hippo.in apbo.q;: dicit ꝙ boꝛeas ſtringit ventrẽ ⁊ augme
tat víná. té ome qð daudit poꝛos coꝛpoꝛis t retinet fupe
fluitates ín coꝛpoꝛe ne poflint per pozos epbalari augmen⸗
tat vrinã: ſed bo:cas eft hmõi:qꝛ rarióe fue frigidiranis cau
dit pozos: retinet fuperfuntates ne exbalẽt p pozos. Ite⸗
rum cóp:ímircas íinfcrius:á facit ad multitudine vꝛine. Et
boccócedo ppter íftae ranócs. VUna caufa cftzq: ratiõe fue
fna:ditatie claudit po:os vt oíctü eft. Sca caufa cft: a: vꝛi
na contínet ín vefica t boꝛeas ratiõe fue frigidiratis cõpꝛi⸗
mit ?eficá:c facit cliquare vꝛnã:ſicut a fpogia fubm erſa in
aqua:fi expꝛimat᷑ poftea diſtillat aqua. (rà: pumá argu
menti ín cótrariü dicendũ ꝙ verü eft cp bozeas per ſe repu
gnat erpulfioni vꝛine vt tu obtjde:fed tfi per accdes iuuat:
Q: daudit vt dictũ eft. cõpꝛimit veficá ratione
fuc fríciditatis. Per bocpót patere foLo ciuſdẽ argumen⸗
ti qð cõiter ibi folet neri:qð eft tale: puocantia vꝛinã font
calida oiuretica vt feniculus: femen apt): petrofii, zc. fed
bo:eas eft frigidus:á no puocabír. ££rfolutio huius eft:cp
oiuretíca calida puocát vzina iedo means v:inales:(3
bo:eas puocat vᷣꝛinã ⁊ multiplicateá daudédo pozos ⁊ có»
pꝛimendo veficá. sd fcóm argumentü dicẽdũ ꝙ non eft fite
de egeftióe ⁊ oc vaina: q: egeſtio eft cospus our& ⁊groſſuʒ:
viiindíget largo meatu: cii crgo bo:cas róne fue ſiccitatis
ocficcet ⁊ »ftríngat meatũ ani:⁊ ita diminuit egeſtionẽ.Sʒ
vꝛina eſt liqͥda:vñ cũ p cõpꝛeſſionẽ facta a frigiditate boꝛee
ín veſica ſtatim elíqt vᷣinã:nõ ſicðᷣo egeſtio:vt dictũ eft. zd
tertiũ dicẽdũ ꝙ 15 boꝛeas ratiõe fue ſiccitatis ↄaſumat humi
ditatẽ:tñ ratióe fue frigiditatis claudit poꝛos ⁊ cõpꝛmitve
ficam:vnde plus facit ad multitudinẽ vꝛine ratiõe fue frigi
ditatis:qᷓᷓ ad minoꝛationẽ ratione fue ſiccitatis. ¶ Tertio
querit vtrũ vꝛina młtiplicet᷑ ꝓpter caloꝛẽ interioꝛẽ. Et vr qp
fic:q: dicit in littera ꝙ caloꝛ renũ eft caufa multitudinis vꝛi⸗
ne. In ↄtrariũ eft in ra parũ poftea:q: dicu qp ꝓpter nimiũ
caloꝛem minoꝛatur vuna: quomodo eft ergo q calo: vnus
interioꝛ eft caufa multitudinis ⁊ paucitatis vꝛine. Ad boc oí»
cendũ qp fupcalefactio reni cii defectiõe vᷣtutꝭ ↄtẽtiue eft cá
multitudínis vꝛine vt ípfe dicit ín [Fa:q* ꝓpter nimiũ caloꝛẽ
renes attrabür aquoſitatẽ:⁊ ftatim illà cmittũt p vc fici: qz
deficit virtus córentiua: vn reddit cám oc boc mantfefte in
Vra:fed füpcalefacrío foꝛtis in roto coꝛpoꝛe eft caufa mínoza
tionis vꝛine:qꝛ ila aquofiras p maruma parre Aſunnk ab d
lo caloze fupfluo 7 excedẽti. Iteꝝ afi eft fupcalefacrio itoto
co:poze: nó eft defectio ↄtentiue ficut eft in fupcalefactioe
reni: ficloqui£ aucto: poftea: ⁊ ppter boc fupcalefacrio
rent cft caufa multitudinis vzine: fed fupercalefactio into
to coꝛpoꝛe eft caufa paucitatis:⁊ poceft poflibile,
Liber
¶ So pꝛincipaliter querit᷑ de odoꝛe vꝛine:q; dicit ín Ira.
qp ſparagus:maratrũ ⁊ caules comefti oit odoꝛẽ vꝛine. Et
ꝓpter boc q̃rit vtrũ cibi comeſti poffint dare odoꝛẽ vꝛine.
, €tvidet ꝙ non: qꝛ dicit Berardus qn deſtruit᷑ ſpẽs rei oe
— rẽ:ſed hmõi herbe d funt cibi ĩ ſcða
oigcftióe amiferütíua ſpeciẽ:qꝛ in humoꝛes ↄuertunt᷑: er»
8o t opationé »fcquente cas:fed fua opatio cft oare odoꝛẽ
crgo nó poflunt dare odoꝛẽ vꝛine in fca digeſtiõe vbi cũ vꝛi
na permiſcentur. Item zat. in oe fimplici medicina ponit
fia mter cibũ t medicinã:⁊dicit » ꝓpꝛictas cibi ctt pa»
tit nó agere:nõ ó dabũt hmõi odoꝛẽvꝛine cũ nó poffint agc
re:imo pati. In ↄᷣtrariũ eft aucto: ín lra:vt dictũ eſt.ad boc
ſoluit Serardꝰ 7 dicit ꝙ hmõi bñ poffunt Dare vꝛine odoꝛẽ
f£ttuobijas hmõi amittũt ſuã fpecie ín ſcða digeſtiua:dicẽ
dum cp nõ oĩno:vñ fo:te aliqua pare illaꝝ herbarũ remãſit
in ꝓpꝛia ſpecie d permiſcet᷑ cũ vꝛina:⁊ oat vꝛine odoꝛẽ. Vel
dicẽdũ q nó oĩno amittunt ſuã ſpecaẽ in ſcða digeſtiua: imo
remanet ibi aliqðveſtigiũ earũ per qð pñtvꝛine dare odoꝛẽ:
vt patet de ſanguine ex lactuca griaro: q: lʒ ex lactuca gñet᷑
fanguis in ſcða digeſtiua ⁊lactuca amiſerit fua fpeciem: t
adbuc in fanguine exlactuca gñato remanet aliqð veftígtus
lactucc:q: frigídio: eft femp fanguís er lactuca gencratus
fanguine gñato er aliocfitr eft ibi. lel oícend ꝙ oupler eft
cõplexio in re:quedã foꝛmalis:⁊ quedá magis matertalis d
ineft rermagis ab elemẽtis coponctib? cá. Dico ergo qp co
plexio iſta materíalís nó cõſequit᷑ cibü inquantũ abus:fed
inquantü mixtũ:vñ lʒ ín fcóa oígeftiua amittat cíb? ſuã fox»
inam qua eft cibus:tn adbucibi remanet cóplerio fiuc foꝛ⸗
ma materíalís q̃ ineft ei ratiõe miri; cp tale foꝛmã ibi rema.
nente pót abus bmóroare odo: viine.t iſtã ſolutionẽvide
tur Auict innuere in capitulo de co qð comedit ⁊ bibit: vn
illud argumentü pcedit oe fpecie rei foꝛmali: vii bene veri
eft ꝙ abus amittit illã ín ſcða digeſtiua:ſʒ nó eft verũ oefpe
cie materíali. Clel dicendũ ꝙ hmõi cibi in fieri digeſtionis.i.
qñ nonaũ funt pfecte digeſti:tũc nõ amíttüt fuà ſpeciẽ:⁊ ió
tunc poffunt oare odoꝛẽ vꝛine:ſed quando funt ín facto effc
digeſtionis:tũc amíttüt (uà fpecit oino:vn tücnó oár.z pzi
mo mó Loquit aucto: inlra: ciftam ſolutionẽ poffum?bre a
Ga .in oe cõplexionibꝰq̃ dicit p ep berbís:anetü:ruta:t ca»
lamentü fant cibí ⁊ medicine. Per boc pts foto ad (cám ar»
gumenti:q: 2Da.loquít oe doo tr: vn verü eft ꝙ ꝓpꝛietas
abi qui eft abus tm̃ eft patí;z non agere: fed abí medicina
les bri poffunt agere:bmói funt fparagus;caules oc quib?
loquit in lr̃a: ppter bocbii poflunt bmóí oarc odoꝛẽ vꝛi⸗
ne. ¶ Scðo qnt vtrü i boie teperato vꝛina debeat e£ mag]
fctida d? egeſtio:⁊ víde£ qp fic: q: ín boie eft egeftio magis
fctida dp in alijs aialib?: t boc eft q: 1 ftomacbo bois fo:tioz
eft calo: fegregás purũ ab ímpuro:ergo a fifi cin epate bo
minis erit foztio: calo: ſegregãs vꝛinã ab bumozib?d ín fto
macbo. Cldef ꝙvꝛina cũ generet ⁊ ſegreget᷑ i epate ſit ma
gis fetida dj egeſtio q̃ ſegregat ín ftomacbo. Itẽ vult yfa.
ín dietis entuerfalibue: 7 Ba. in oc fimplici medícína ꝙ ad
odoꝛẽ fo:te facit caliditas: cus ergo fo:tio: calo: fit ín epate
vbi gnaturvzina dp ín ftomacbo vbí gñatur egefto: videt ꝙ
vina bois magis debeat eſſe fetida dj egeſtio. In 3:ius eft
Auicẽ. dicẽs qp in boie egeftío 05 efíe ferida 7 vuna grauis
odo:ís. Itẽ vꝛina fetida inacutis mo:bís eft malü fignü: d
multomagis i boic tẽperato. Itẽ er cbilo güaf egeftio t fto
macbo er chimovrina in epatc:fed cbílus magis eft ímpur?
&p cbim?:ó c egeftio magis ẽ ĩpura t magis fenda dvzína:
Q3 3cedo.(C sd primi argumenti dico c» Ls maío: calo: fce
gregás fiti pate: verũtñ q: cbim? er quo ana£ ⁊ fearegat
vuna:eft magís purus d? cbilusez quo grat egeftío: ppter
boc mmus fetet vꝛina dp egeftío, Sd fcóm argumenti oicen
dum ꝙ verü eft ꝙ calíditas facit ad foꝛtẽ odosc:no tf .ppter
boc fequit ꝙfaciat ad odoꝛẽ fetidũ: vnde (lud argumenti
nó cõcludit: vnde calídítas facítad odo:£ aromaticum. Clel
dicẽdũ qp bin epatc fit foztío: caloꝛ:tamẽ nó eftibí matería
impura ficut ín tomacbo:t ppterbocnó itafetet vamafi»
cut egeſtio Tertío q̃rit fupbocqó dicit Auicẽ. ꝙ ĩ acutis
moꝛbis fit feto: ín vꝛina ⁊ poftea remoueat:bmóí remotio
eft fiant mo:tale. Sed dicit vfaacínIFa füperi? qablarío
Ketozia ab vrina fignificat cozpus effe müdificatüia fupfiui»
Pd
tatib?co:iptis:fed poccft bonũ:gᷣ ablatío fetoꝛis ab vzin:
eft bond dic oiat Auicẽ.ꝙ in acutis feto: vrine eft pꝛauũ:
per locii ab oppofitis remotio fetoꝛis in acutis eſt bonũ ft
gnut, £ótrariti ott Auicẽ.poſtea vt dictu⸗ eſt. Pꝛetere⸗
qfi acutis primo eft feto: in vꝛina poftea remouet᷑: ſigni
cft cafus ⁊ ocbilitatís nature nõ potẽtis ampli? cómouen
bumo:es putridos:nec cii vꝛina pmifeere: ted B ett peffimé
inacutís:$ cc.qó coccdo, Laméoicendü ep illa remotio fet
ris ín acutís poteffe ex vi nature d crpulittotà matenam
co:xruptá a co:pe:« redijt fanítae ; € ralis remoto eſt bon
ſignũ in acutis; t bocmó ꝓcedit pꝛimũ argumẽtũ. Ciel poi
remoueri fcto: inacutis ab vzina pprer calum ——
potẽtis amplius cõmouere humoꝛes:⁊ tũc eſt p nm
loqui£ Auicẽ.⁊ ppter boc oícit Auicẽ.ꝙ eft petſimũ nífi pol
redeat fanitas. Ser iá dicta prs ſolutio ad ſcð⸗ ——
qm̃ L5 feto; ĩvrina fit pꝛauũ fign in acutis:q: fignificat abi
dantià humoꝝ coꝛruptoꝝ in co;peznó tm ppter boc cius r
motio eft bona:q: pórremoneri ppter cafum virtutis mos
ficatevtoicrü eft.q[. €lirimo querit fup boc qo dicit fi
lectióis qp ín phlegmate accidit frigiditas ⁊ hunnditas i
minatur:fed 5 fapozaadus fiue acctofue atreftat calidu⸗
tí ficcitati:vt oicir ín dietis vniuer. g nó crit frí.z bu.
cendü ꝙ actuauter pplegma acidus eft ca.⁊ſic.tñ accidẽtal
ot eflc fric bu. lel oicedü ꝙ quantũ ad pꝛopꝛiã cõplexic
nem eſt cali.z ficramen ab acquiſitione pcr effe fri. z bu.
ficloquítur yfaac ín littera. pecfunt quc quercbantur,
¶ De coloꝛe vꝛine ec cíus diuiſione.
"Itc colo: gñaliter diuidit in ouo. vel er
7 * naruralís eſt:vel non nacuralís, Naturali
4 cit tépcratus mediocris riter coloꝛes qua
tuoꝛ bumoꝝ:neq; fibi oriantur fingulozur
coloꝛũ qualitates:a fuo tẽperamẽto eum cijdiente
Iſte colo: eft mediocris ínter cítrinü « igneu. in
nus em̃ colo: ocfignat natura in vꝛina cõpleuiſſe cc
ctionẽ ſuã: oc ſubſtãtia colere fibi miſcuiſſe qual
taté tẽperatã. Igneꝰoſtẽdit vꝛinã commixtã aquo
tati ⁊ fauguinis pulchꝛitudini. Cii ambo bí coloꝛe
medíocrízati funt vicinãtes.⁊ tẽꝑamẽto ꝓpter act
nis caloꝛis naturalis vᷣtutẽ:⁊ eoꝝ ĩter vtraſq; extre
mitates coloꝛũ.ſ.albi ⁊ nigri mediocritatẽ.Qð cut
ſit:neceſſe eſtyt colo; inter bos duos:ſit tẽperatio:
certío: atq; dignioꝛ: z fanc cõplexionis fignificatic
Si paríi bas qͥlitates exierit:bouũ cft vt rubens f
"Íanco vicinꝰ:qꝛ fignificat aquofitate ſãguinis mixt
ci vꝛina:ſanguis laudabílio: € ceteris btiozib?: 7 n
ture amicus. Cindc oícit /Da.Cirina rubea ⁊ citrin
ignee vicina:mõſtrat natura cbolercru.ín fc gñaſſ
quãtitatẽ réperata. Idẽ ín lib.peri ciſeos. Coloꝛ n
turalis eft citrinꝰ ⁊ clarus: q: virtutẽ actiõis natur
ſignificat eſſe in coꝛpoꝛe.
¶ Superiꝰdetermĩauit aucto: oe figníficatióe vꝛine a pa
te odoꝛis ⁊ faport. In ptc ifta octermiat a pte colozis:coti
dif pars ifta in ouas. In pᷣma diuidit coloꝛe vꝛine i natural
⁊ innaturale. In fcóa pfequit oc mẽbꝛis diuidẽtibꝰ.ſcðᷣ
fbi: Raturalis téperat?.c iſta ſcða oiuidi£ m ouas. 3n pᷣm
betermiat oe coloze naturali. In ſcða oc ínnaturali: ibi; C
lo: v:íne eztra naturã. Pꝛĩa in duas. In pma oetermiat 9
colo:e naturali t&perato. In fcóa oeterminat 2dítiócs vꝛ
nam naturale variãtes.ſcða ibi: Cãm diuerſitatis coloꝛis
Pꝛima pars cũ pᷣcedẽti cft prine lectiõis:⁊ diuidit᷑ ĩ duas
In pma ꝓponit qð intendit. In (coa ꝓſeqͥt oc inteto. fco.
ibi: itrínus erf. coloꝛ.⁊ ifta ſcða in ouas, 3n pꝛima dete⸗
minat de coloze cítríno t igneo. In ftóa docet exiſtis ouo
bus coloꝛibus elicere coloꝛẽ mediuʒ:ibi:Qð cum fit neceſſ
eſt. Prima in duas. In pᷣma determat oe coloꝛe cítrino. 3:
fca oe igneo:ibi: Igneus oſtẽdit vani, Tũc ſequit illa pt
ín qua vocet elicere colo: mediũ: ⁊ ílla ín duas. In pum:
AUrinarum.
facit gð dictum eft, n ſcða confirmat auctoꝛitate Ba. fca.
ibí: Unde dicit Ba.vrinã.hec eft otuifio ⁊ ſentẽtia lectiois.
MHic pꝛimo dubitat᷑:vtrũ coloꝛvꝛine fit certũ flgnü medi
co: videt ꝙ nõ:qꝛ nibil qð ducit in cognitionẽ ret per czte
noꝛa eft ccrtum fignus: fed coloꝛvꝛine ducit in cogmitionem
pꝛine ſolũmodo per exterioꝛa.vñ colo: eft ín füperficiez vnde
dicit pBs:d colo: eft extremitas pfpicui in cozpe termiato.
écolo: vꝛine — — ſignũ medico. Itẽ dicit yſa.
in dietis vníneríalib? ꝙ fapo: firmat ſuã ſpeciẽ t non coloz,
vnde p ſapoꝛẽ poſſumꝰ arguere oe — rei vñ bñ fco
quitur:höc eft acutũ:ergo eft calidũ:ſed p coloꝛẽ nó deueni
mus ín cognitionẽ rei:ergo coloꝛ nó põt eſſe certũ ſignũ me
dico. In contrariuʒ eft auctozinlra quí docet p coloꝛẽ vꝛine
deueñire ín cognitionẽ coꝛꝑis tẽperati. Itẽ sDal ín tegni.
oẽ deciſuʒ ab aliquo atteſtat ei a quo oefandi£:fed coloꝛvꝛi
ncoefcidit ab bumozib?:ergo cis atteftabit: & poterit effc
certü figni medico:de onio humoꝛis ín co:pe :q9 concedo.
In oíco cp colo certũ ſignũ medíco eſt:⁊ líquoz magis cer»
tum:⁊ —— maxime certũ. ¶ std pꝛimũ argumenta
in contrarii dico p mterẽptionẽ:qm̃ nó ſolũ coloꝛvne fe tc
neterterD:imo ⁊ in cẽtro:⁊ boc ꝓpter peruietatẽ vzínezqz
cft coꝛpus liqᷣdũ:fluidũ:⁊ peruinzvn ficut cft colo: exterius
íta c interíus: ⁊ poffum? fitr accipere iudicii oc coloze inte
rioꝛi:ñcut toc exterioꝛi.Ad illud qð oícit pbs ià prs fottozqz
verü eft ꝙ colo; eft ectremitas coꝛꝑis [in coꝛpoꝛe ter
minato.L.folído ⁊ groſſo:⁊ epp ei Lau ipfe coni oe
coꝛpoꝛe folido 7 non peruio. Per boc pts ſolo ad fcóm:qm
yfaac ín oíctis vniuerſalibꝰ loqui oc colo:e.p cópararione
ad cibos d funt co:po:a folida:oura 2 grofiaz vnde verũ cft
y in talibꝰ colo: non firmar ſuã fpecie: vt pts in rofa: qꝛ i5 ro
fa babeat rubedinẽ ín fapficieexpáfas caliditati atteftante:
verũtamẽ nõ p arguere fiue atteftarí fupza calíditaté: qz
in cẽtro ẽ alia fuba groſſa:terreſtris:melãcholica q nó appa
rct:c bocq: nó eft rofa co:pus peruiũ: z octalib? loquitur
yfaaccü oicit ꝙ colo: nó firmat fu3 ſpeciẽ:ſed nó fic cft devꝛi
13:Q: Co:pus vꝛine eft peruiũ ⁊ clarũ c liquidũ: vñ fuus coo
lo: pót videri in füpficie z ín cetro:c ín talib? pot colo: fir»
marc ſuã fpecic:ls non poffit in co:pozib? folidís. €T Scðo
queri£ vtri colo: oetur vꝛine p vía digeſtiis vcl p vià com
mirtionis:videt ꝙ colo: nó oct vzinc p via cõmixtiõis: qm
otat Ba. in tegni:ꝙ optima natura tãtũ appetit quantũ di
gerere põt:ex bocrelínquit ꝙ nibil fupftuit ín cozpe: fed fi
nibil fapfluít nibil erpelli£ nec cõmiſcet᷑ cũvꝛina t erpulfio»
ne:ergo vide£ cp nó coloze£ vꝛina p viã cõmixtionis: g colo
rabítur p viã digeſtionis. Itẽ oígeftiua t erpulfiua operan
tur ſupꝛa diuerfa obiecta: en digeſtiua digerit purũ:etpulũ
ua vo expellit ſuꝑfluũ:ſed oẽs humoꝛes neceſſarij funt in
coꝛꝑe t nó ſuperfluũt:g̊ nó expellunt᷑:ergo nibil oe eis pot
permiſceri ci vꝛina inci? etpilſione: fed fi nibil ꝑmiſcet᷑ cit
vina oe hũoꝛibꝰnõ colozabi£ p viã comrrtióis: relinquit g
(p pvíà digeſtiõis. Itẽ oícít yfa.füperi? cp ficutferü eft ſup⸗
fiuitas lacri:ítavzima ſanguinis calíoz bumoꝝ:ſſerũ ín fe
gregatiõe ipi?a lacte nó retínet coloze lactis:qꝛ laceft albüz
fert Vo nó:crao ſitr vꝛina ín fegregatióc (pfi?ab pumozíb?:
nó retínebit coloꝛẽ humoꝛũ: ersonó colozabi£ p viã cõmi⸗
rtíonís: renqui£ g ꝙ per viã oigeftionis. Cõtra: vzina cit
quedã aquofitas:fed aqua quantücung; oigerat ad igneʒ
nund coloꝛabit᷑: vt pt; oib? nífi aligd cũ ea pmifeeaf fitt
Winanung colo:abit p vía oígeftionis:imo p viã cómirtio
nis. Itẽ ots auctoꝛes dicũt iudicare oe dñio Dumozis in co:
pu p colo:e vꝛine: vt ſi eſt alba ſignificat dñiũ phlegmatis
— ———— eſſet niñ coloꝛaret᷑ ppiã cómixtionis.i.nifi al
an Se bumocíb? pmiteere£ cii vzina: g videt q colo:cf p
13 comirtionis.Soto oicendd qp 2trouerfia eft oeifta que
visi Inter magíftros:tfi poffum? ſuſtinere ꝙ colo: oa£ vꝛi
Hn pvià comirtionis:fed bocouptr.vel fenfibilíter.i.of tá»
; potio bumosís prnifce£ cii vrina cp eã colozat eolo:e pz»
Pl ínfenfibüiter.i.o ita paucapo:tio humoꝛis permí
m win ꝙ vir poteft percipi ꝙ permifceatur vt ín
S'o.cltvííf.
manatura tãtũ appetit quãtũ digerere pót f. puri. Scd t
illud qð appetit. f.ipurii fupfüuitzt pot cũ vꝛina pmifceri: €
vꝛina inde pot coloꝛari. Ad fco5 argumẽtũ pts folutio p yſa.
in pᷣcedentibꝰ:qm̃ natura ppter fincoclegat aquofitare ca
aliqua poꝛtione humoꝝ ad veficam ⁊ ad renes: vtínde nu»
trant: ⁊ tũc qn crit vꝛina retinet aliqà veſtigiũ ab hindi hu
moꝛibꝰ ci ipfa delegatis ad renes: «inde coloꝛał.Ad ter»
rius argumentü oicedü q fie eft quoad quid. f.quoad boc
qp ficut ferü fearega£ a lacte:fic vrina ab bumocib?-fed oiffi
mile eft quoad boc ꝙ ferü fegregaf a lacte vela cafco tanqᷓ
pura füpfiuitas oc qua nó indiget poftea caſeus:ſed de vꝛi⸗
na fcaregata ab hũoꝛidꝰindiget poftea natura.f.ad traſmit
tendũ eã adrenes cũ aliqua poztióe bumoz: vt índe nutria
rur mẽbꝛa inferíoza vt rence,c vefi — —
retinere aliqð veſtigiũ ab illis hũoꝛibꝰ ⁊ inde coloꝛari.
poſſumus ſuſtinere ñ velim? alterã part£.f.cp p via digeſtio
nmi coloꝛat viina.s£t poſſumꝰ reſpõdere 2d argumẽtũ in có
trarium dicẽdoꝙ nó cft fite oc caloꝛe ignis ⁊ de caloze natu
ralízq: actio ignis eft foli naturalío: vn quãtũcunq; agat fü
pia cames nund gnabit pblegma vel fanguine:fed femper
cófümet:fed actio caloꝛis naturalis regulat ab aia: tira pót
tíngcre vꝛinã qꝛ gñat bumoxes:7 pmífeeri cii vꝛina. Per b
pt folutio ad fcóm:nà verá cft ꝙ pv:iná docẽt iudicare au»
cto:es oe onio humoꝛis ín cozpe qñ eft fenfibilis comitio
humoꝛis:⁊ poc cft p víá cómictionis: con nó eft ita fenfibi
lis: bocappellat per viã digeſtionis. ¶ Zertio oubitatur
cti bíc oetermiet oe vzina naturali: querit vtrũ ois vzina fit.
naturalis.sEt víde£ cp ſic:qꝛ oe bonítate figni eft p repñtet
fignatü fius co mó quo cft; ergo aim vꝛina fit fignum oe»
bet boc facere:ſed ficut vꝛina medía in coloze inter citrinus
⁊ igneũ ſigniñcatvꝛinã naturale fiue diſpoſitꝛonẽ co:pisna
turalézita v:ína nigra fignificat melácboliá in coꝛpe abuns
dantem:t vrinaalba pblegma abundás ⁊ bmót 6 oio vss
na erítnaturalío:fiue ois colo: vanc crit naturalis, ad b of
cẽdũ c vzina pót oic naturalis duobꝰ modis. Emo mó bid
tur vꝛiaa naturalis d repᷣſentat digeſtionẽ in co:pe bic va
benté « nó impeditã:⁊ ficloquí£ aucro: inlra; vn vana mes
dia inter citrinũ ⁊ igneũ colo: eft vꝛina naturalis: t de raií
nõ obijcis tu. Eſt alio modo vꝛina naturalis d repfeutar oo
miniũ humeꝛis:⁊ boc mó nó loquit᷑ inira: t oc ralrobticís
tu:q ois vzina put eſt ſignũ medico eft naturalis. CQuar
toquen£ ds colo: fit naturalis in vzina: vtr colozalb? vel
atrínus vel rubc?. Et videf ꝙ colo: albus: qa: oiatinIra ꝙ
olo: naturalis 7 téperatus ín vꝛina eft ille q atreftat alicui
coloꝛi humoꝛis:ſʒ talís eft colo: albus t paruus:q: nulli cos
loꝛi atteftat:imoeft materíaad oes coloses: ergo colo: na»
taralís ípfi? vꝛine cft colo; albꝰ. Itẽ ex eadem materia 55a
tur lacbzyma:fudo::faliua c vzinazfed lacbzyma: falína: fu»
do: colo:ꝛẽ naturale albá 7 paruus: ergo fil ⁊ vꝛina
babebit coloꝛẽ naturale alba. £2» aute colo: naruralís vꝛine
fit rubeꝰ:videtur:qꝛ dicit Hip.in pnoftids:c colo: natura.
us egeſtionis eft citrinus:ſed vꝛina naruratr oebet eflc ma.
sis tincta d? eseftto: vtvídebítis ín tertío fcqueti pbleuma
te:á colo: naturalís vzíne eft colo: rube? cũ fit masis tinctꝰ
d catrinꝰ. Itẽ colo: oatur ín vꝛina a foꝛti oigeftiGevel a foꝛti
calo:e digerẽte ⁊ ringete:fs foztío: caloz efti epatevot cat
vrina pin ftomacbo vbi generat egeſtio: q: egeſtio eft dí»
trína:crgo colo: vzíne magis erit incẽſus qᷓ ditrin?:ó erit ru-
beus. 3t€ boc innuit aucto: im Ifa dicens o colo: naturalis
vrꝛine oebet cfle medi? inter citrinũ ⁊ igneũ: 7 hic eſt rube?
velfub:ube?, S otra:colo: rube?ín vzína fignificat moꝛbũ ín
co:pe exiſtẽtẽ fiuc tebꝛẽ.hoc videm? ad fenfum: vn fi nobis
oftéda£ vꝛina rubea:ftatím oicem?q oífcrafiat?cft patiens
five ille cui? eft vꝛina rubea. Itẽ boc vult egidꝰdicẽs:Cla
ra rubẽs triteũ duplicẽ vł epar caletactũ ⁊c.Sʒ nut coloꝛ
fignificãs febꝛẽ fiue repritás medico egritudine eſtvꝛine na
turalis:f5 rube?eft bmóí:vtvifus eft: colo: naturalis vine
nó eft colo: rube?. Soload bocoícedü ꝙ naturalis colo: vꝛi
nc cft colo: medius inter citrinü 7 igneum: vtoidt yíaac in
littera:⁊ hic eſt coloꝛ rubeus vel ſubꝛubeꝰ:rufus vel fübru.
fus:vel citrina igneo coloꝛi vicina:⁊ hoc etiamvult egidius
dicens. In rufum vergẽs puri colo; emulus aur:Equalis
. Ziber.
purus medíus cui fe líquo: vnũ:Coꝛpoꝛis eucratídivalidos
denũcaat actꝰ. CAd pꝛimum argumentü oicendü ꝙ nó oi»
cit in la qp colo: temperatus ⁊ naturalis vꝛine eſt ille qui
nõ alicui coloꝛi per pꝛiuationẽ cuiuſſibet coloꝛis:
immo intelligit hic per pꝛiuationẽ coloꝛis dominantis.i.co⸗
lo: naturalis vꝛine eft quí non atteſtat᷑ dominio alicuius pu
mozís in coꝛpoꝛe abundantis.Vel dicendũ qp colo: medius
per pofitione ínter citrinũ ⁊igneũ cft naturalis in vꝛina: et
non colo: medius per pꝛiuationẽ:vt colo: perutus: c oe tali
obijds tu. Sd fc55 dicendũ ꝙ non eft filczo:l5 lachꝛyma:ſu
do: ⁊ ſaliua:⁊ vꝛina ex eade matería generent: tame natus
ranon retinuit falíua vel hmõi:ſed retinuit vꝛinã cum ipfa
índiget vt oclegarct cum fanguínc ad oia mẽbꝛa vt faceret
fanguínes qui eft aroffus:c ita vꝛina ad eparre»
diens poteft tingi ab bumo:ib? cii quibus oefercbat ; t ita
colo: naturalis eft rube? zc. nó fic o colo: falíue —
me vel ſudoꝛis. Alia ouo argumẽta pꝛobantia cp debet cfíc
coloꝛ naturalis rubeus cõcedo.Ad illud qð obᷣcis ín cons
trarium:ꝙ coloꝛ rubeus ín vꝛina figníficat febꝛẽ: dicendũ ꝙ
nõ ſigniñcat febꝛẽ in bomine tẽ t debito modo fc re
gente, Et tu obfjcis ꝙ imo:q: qn vídemus tale ruboꝛẽ ín
vꝛina ftatim iudicamꝰde egrirudíne, 8,d boc foluít Werar⸗
dus in glofis dicẽs auctontate £Da.d filt) buius tempos
omnes fünt guloſt:⁊ ino:dinate ſe regẽtes:⁊ fua gulofitas
⁊ ino:dínano remittit vꝛinã: ende vꝛina modernoꝛũ bomí
pum tẽperatoꝛũ debet effc ſubeitrina ⁊ non rubea piopter
inoꝛdinationẽ diete.Sed m tẽpoꝛibꝰ pꝛeteritis vtin tepoe
re yſaac:⁊ antiquoꝛũ medicoꝛũ vꝛine coꝛpoꝛũ tẽperatoꝛum
erant rubei coloꝛis:⁊ boc pptero:dínationem diete: 7 regi
men conuenies ⁊ debitũ. ITQuinto oato ꝙ colo: naturas
lís vꝛine debeat eſſe rubeus:queri£ ín quíbus plus repería
turtalís vꝛinanaturalis: vtrü ín fanis vel tn egrís: conftat
qq in (anis. Incontrariũ eft fenfus:q:talem viínam rufam
vel ſubꝛufam vel fübzubeà ꝓpꝛie videmus ín conualefceno
tibus:fed conualefcétes non funt fani: ĩmo magis egri:er⸗
$0 ⁊c. Pꝛeterea ficut dictũ eft; cetià B dicit Berardus ín
iofis:d colo: naturalisvzine eft tunc qñ digeſtio no impe»
ditur in crapulazmeca fuüperfiuitatib? vel a regimine inoꝛai
nato. Sed digeſtio in egris non impedit᷑ a crapula neca fus
perfiuitatib?: c loquo: oc conualefcentib?: q: regunt fc oco
bite c Pm p:eceptii medía: c accipiüt cibaría e facili dige⸗
ftibilia:tame fibi tímeant »e recidiuo.SSaní Yo non fic: imo
magis intendũt crapule 2 fuperflnitanb?z regimini ínozdi
nato:ergo talis vzína coloꝛis naturalis magís apparct in
egris d in ſanis et boc concedo:c iftam vltimá ratione po
no pꝛo caufa, imũ argumentü oícendi qp L5 in fanis
fit foꝛtioꝛ calo: abfolute:tii qꝛ non debite fereguntet oíctü
eſt: pꝛopter boc talis vꝛina naturalís coloꝛis non apparet ín
ípfis. 3d (cóm dicendũ ꝙlʒ egrí babeant virtuté defectam
per comparatione ad fcipfoe ín fanitate exiſtẽtes: tamẽ per
comparationé ad digeſtionẽ materíeoígeréde que eft aper
ta t obediens bíceftiom fua vírtus cft fo:tía: nó fic vo ín fa
n15:q? fua matería non eft obedíens:imo maríme oigeftioz
nircpugnans ppter fuperfiiitate ¶ Sexto queri£ vtrum
egeſtio oebeatnaturaliter magis efle tincta dp vaina: videt
qp fic:q: dicit fapenus cp vꝛina tíncta eft pꝛopter pmírtione
€bolerc cum vzína:ó vbi plus permifecre£ oe cbolera cii co
illud magis erit tínctus: fed plus permiſcet oe cpolera cum
egcítione cum plus tranſmittat oe cbolera ad egeftione:q:
maio: furculus chiſtis fellis delegat ad ínteftína ad confozz
' tandü expulſiuã:minoꝛ vᷣo furculus ad nomachũ ad confo:
tandus otgeftionem: ergo egeftio naturalíter magis ocbet
eſſe tíncta. Stem egeftío plus immoꝛat᷑ m co:po:e qᷓ vaínaz
ergo eseftio magis effe ocbet tincta:⁊ pzopter moꝛã mato»
rem ocbet recipere impꝛeſſionẽ ⁊ tincturas. ££ontra oícit ꝙ
colo: naturalis egeftionís debet effe cítrinus:colo: $onatu
ralis v:imeocbet cffe medius inter citrinũ igneũ: ergo vzí
na magis debet effe tincta jj cacftío.3ftes qð a fo:tio:i calo
Te tingitur magís debet effe tínctii:fed vrina ín epate a fot
— — —— ** in ſtomacho: cum fo:tio: fit
1fnepare machoꝛ ergo vꝛina magis eft tinctaqᷓ
€gcítío:quod concedo; ⁊ iſtas —— rationce pono piocau
. ꝛimũ argumenti dicendũ q verum efti vꝛina
5 — — cholere cá viína. Et tu obij⸗
cis míno: furculus delegat᷑ ad digeſtiuã d» ad erpulfiuam,
Dicẽdũ q oupler eft digeſno.quedã eftín cpate ín quo cc
nera£vzina:c ad iftam digeſtionẽ non oelegat alíquis fur
culus. s£ft alia digeſtio i omacho:⁊ ad iſtã delegat᷑ furcu⸗
lus mmo: Sed ifta digeſtio non tingit vꝛina:⁊ oc bocobtj;
cis tu. Glel dicendũ ꝙ l5 maioꝛ poztio e permifceatur
cum egeítione dp cum vrina:tamen qꝛ egeltio eft pura c (oti
danoa potcft íta nmgineccbolera cum egeftíone pennifce
ri:fed vzina poteft tingi a modíca poꝛtione cpolere : «boc
paffibilítate fuc fubftátie cei? —— a boc
patct folutío ad fccundizq: ls egeftio plus unmos nus
po:e:verütamen q: magis cft oura: ppter boc nion ita bene
poteft tingi ficut v:tna que cft paffibilis c peruia. Stem vij
naa fo:tío:í calo:c digerẽte tingitur d? egeftio: t ppter bor
vina magis cft tíncta dp cgeſtio: vt oictum eſt. Bec ſunt e
que querebantur, I , ——
¶ Cauſam diuerſitatis coloꝛis naturalis in vrina
vt aliquantulũ fit citrina vel clara:crocea:ſiue inea
quintuplã effc conftat, f£ft em diuerſitas humane
nature: ín etate:⁊ fm complexionẽ:⁊ in dieta: quar
ta in exercitijs:quinta in exterioꝛibus entibus
coꝛpoꝛis. ¶ Etates abfolute funt quattuo:: pucri
tia: iuuentus:ſenectus:⁊ ſenium. ¶ Pueroꝛũ vꝛin⸗
multa eft et groſſa: albedini vicina. Groſſitudo c
multitudo eſt duabus er caufis. Cina cft guloſitas:⁊
multitudo ciboꝛũ ⁊ humectatio eoꝛũ. Altera parui
ras humoꝝ a coꝛꝑibꝰ fc diſſoluẽtiũ ꝓpter paruitatẽ
exercitij ⁊ multitudinẽ fue ocioſitatis. Minoꝛatio
coctiõis ⁊ vicinitas albedinis: ex paruitate eft ⁊ oc
fectione coctionis:in pueris ex humiditate naturali
coꝛpoꝛibꝰ eoꝛum dominãte. Putet autẽ aliquis:q;
cum defectionẽ coctionis vꝛine dixerim: defectioneʒ
ín pueris caloꝛis naturalis intellexerim:quod abfit.
Caloꝛ erri naturalis (n pueris foꝛtioꝛ eft fubftanriali
ter q» ín alijs eratib? caufa ſanguinis natural eoꝛi
dominãtis cõplexiõi. 3n iuuenibus calo: foꝛtioꝛ cft
naturalis Fr qualitatẽ cx cbolera rubea cõplexioni
coz naturalt oriante. Pueris aüt bac etate tranſeĩ
tibus:vꝛina ſubtiliatur:⁊ tincta citrinitati appꝛopin
quat:qð ex incremento fit ecercítij:z confoꝛtatiõe a
loris naturalis. ¶ 3n iuuenibꝰcoloꝛvꝛine eſt igneꝰ
rubeus vel coceus: q; cholera rubea coꝛum coðple⸗
xioni naturaliter oomínat:c calo: naturalis virtuo⸗
fus eſt in qualitatibꝰ. ¶ In ſenibꝰ cft vꝛina citrína
⁊ aquoſa:cum caloꝛ naturalis ín eis minoꝛetur:⁊ de⸗
coctio vꝛine minuitur. ¶ In ſenioꝛibus ſubtiliſſma
pertinens albedini ⁊ liuiditati: qð ex defectione eſt
coctiõis:⁊ paruitate caloꝛis:qꝛ calo: naturalis ín ſe⸗
nioꝛibꝰ cft paruiſſimus:⁊ decoctio ocfectiffima. Un⸗
de vꝛine mulie albe ⁊ ſubtiles funt naturaliter:ꝑꝛo
pter frigiditatẽ fuc cõplexionis:⁊ defectionẽ actiõis
caloꝛis naturalis ¶ Differunt vrine fenum ⁊ mulie
rum:qꝛ illarũ pulchꝛioꝛes funt ⁊ lucidioꝛes qᷓ fent
Senũ erndíoscs ⁊ liuidioꝛes:qꝛ eoꝛum caloꝛ natura
lis pꝛopinquꝰ cft extinctioni:vnde ⁊ pulcb:ítudincs
perdunt ⁊ claritatẽ.Oulieres etſi caloꝛem non ba/
bert foꝛtem: non ramen ſunt pꝛope extinctionem fut.
Que cum ad ſenectutem deueniant:naturaliter ea⸗
calo: qloꝛe ſenũ cft ocfccrío;: «vitia mim Incída:
magiſq; liuida. —
erínarum.
QT Superius determinauit aucto: de naturali coloꝛe ipfi?
vue pic determinat —— coloꝛẽ naturalem —
⁊ iſta pars ín duas diuiditur. 3n puma enumerat ↄditiões
— —— ⏑ü aoc illis pfequit ibi; s£ta
tes ablolute (unt quattuo: c ifta ſcða in.v.qꝛ primo diuerſi
ficat coloꝛẽ vine penes etatẽ.Scðo penes cõplexionẽ infi»
ne pñtis lectiõis:ibi:Complexio generat oiuiditur in ouo
In tertía penes oíetá: ibi. &Piuerfitas vꝛine propter cibas
na. 3n quarta penes motum c quíctem: ibi Diuerfitasvzi
nc pꝛopter motus c exercitia. 3n Quinta penes rem extrin⸗
ſecus accidentem:hi:Diuerntas vꝛine pzopter rẽ ertrinfes
cus. Pꝛima pars cũ pcedeti eft pꝛeſentis lectionis.Et itta
fcóa in duas. In pꝛima enumerat aucto; quattuoꝛ etates.
In ſcða oiuerfificatv;inam penes illas.ſcða ibi: Pueroꝛuʒ
vꝛune.⁊ iſta ſcða in eremi a ao determinat devꝛina
pueroz. 3in ſcða oc vꝛina iuuenũ:ibi: n iuuenibꝰ colo: vꝛi
ne. 3n tertia determĩat devꝛina i ſenibꝰ:ibi: 3n ſenibꝰvꝛina
Quarta ocvanajin ſenicꝛibus:ibi: In ſemoꝛibꝰ. Pꝛi ma
n duas.in pꝛima narratvᷣitatẽ. In ſcõa mouet obiectionẽ
x illã ſoluit:ibi: Putac ds qp defectionẽ. Pꝛima in duas:in
pᷣma narrat:in fcóa cãs aſignat.ſcða ibi: Sroſitudo ⁊ mul
titudo.⁊iſta ſcða in duas ſᷣm duas cãs quas affignat: ita qp
in pꝛima aſſignat cám quare vꝛina pueroꝝ eft alba.fcóa ibiz
Qbínozatío coctioís.Z üc fcqui£ illa : pe ín qua octerminat
oc vina feníoz ad vꝛinã mulierũ.ſcða ibi: goifferit atit vꝛi⸗
ne mulicz.bec eft oiuifio ⁊ ſnĩa lectionis in generali.
¶ IDic primo oubitat oe dbufda qftionib? quas drit £c»
rardus.pzimo ſupꝛa lectione íftá ín fuis glofis.cp:umo dn£
cũ cóplerio magis fit ímmedíata ín oádo calo: ipfi vzine ꝙᷓ
ctas:q̃re pmo oiuerfificat vꝛinã pencs etate dp penes ople
Rione cũ econuerfo deberet facere vt vide£, Itẽ quare ifte
enumerat quattuoꝛ ctates fola: lui. vero ⁊ píp.feprem eta
tes cnumerát, Itẽ quarea pꝛincipio natiuttatie vſq; ad au
Smentũ.i.vſq; ad wuentute (unt plures etates vt puericia
dentiũ plantatiua:intantia:adoleſcẽtia:pubertas. Sed ab
2ugmẽto.i.a iuuentute vſq; ad fine víte nó funtníft ouc.f.
ſeniũ c fenectus. (T sid pꝛimũ iſtoꝝ oícédii gis oplerio fit
magis immediata in oàdo colo:e vzine qᷓ etas: verumtn o:
ctas magis fenfibiliter colozat vꝛinã dp cóplerio:q: plus oif
fert fenfibilíter vrina pueríab vsina iuuenis vel fenis dp vꝛi
na cbolerici ab vzina melancholici: pprer boc merito otuer
fificát aucto:es vꝛinã pꝛius a pre ctatí dp cóplerióis:c me
dicus fit ſenſibilis artifer. Sid fcóm dicendũ qpifte aucto: oc
terminatoc etanbus bic Pm d babet vꝛinã variare: ⁊ quía
viina magis fenfibiltr varia£ penes iftas quattuoꝛ etates.ſ.
pose puericiam:iuuentutẽ fenecturé ⁊ ſeniũ: ppter boc.
old ocíftis octermínat:c nó oc alijs etatibꝰ.S⸗ ui.gñali
. roetermiat oc eratib?: ppterD tãgit oẽs.Sitr bíp.octer
mínat oe etatíbus fm egritudínes venientes in illis etati⸗
bus:⁊ qꝛ diuerſe egritudines ventunr im oibus ctatib?: ira
q vna egritudo veniens ín vna etate:ẽ diuerſa ab egritudi
ne ventente in alía etate; vt pts ín aphoꝛiſ. ppterboc oc ois
bue ctatibus oetermínat hip. ¶ Scðo querit fup boc qð
dicit ín littera.ꝙ vꝛina pueroꝝ osefle multa. pzopter boc
querít vtri fit multavel pauca.f£tvíde£ cp pauca:qꝛ dicit in
lirtera ꝙ paucitas oífTolutióís facit ad mł᷑titudinẽ vzínez er⸗
$o p loci ab oppoſitꝭ multítudo diſſolutiõis facit ad pauci
tatem vane: fed mato: oíffolutio fit ín puerís dp ín iuueni⸗
bus vt pbabo:ergo míno: vꝛina 7 pauca o5 effe ín puerísz
o mínozig.fupza illũ apb.ibí: Qui crefcit plurimti pa
t innatü caloꝛẽ dicit Mał.ꝙ o8 q3 refolui£ ab bumido
plus € g̃ qð refolui£ a ficco:cü ergo pueri fint magis bumi
di fenes veroficcifit maio: refolutío a pueri3:f5 maío: refo
lutío tacit ad minozationé ⁊ paucitate v:inezergo in pueris
Rina dz eflc pauca. Itẽ dicit Aui.ꝙ m puellis tuuenib? nó
untmenftrua:t reddit cám:q: toti menftrui ín pmóí luue
nibus cedit (n nutrümentü c augmentũ:ergo eadé ratione
ín puerisilla fupftuitas d 5 euacuari p vrinã cedet tota ín
3usmenti c nutrimentũ pueroz :cá adpuc nutríantur et
gugmentent:c ita mínozabí£ ín ipfis pueris vꝛma:ergo nó
tnt multa v:inai pueris immo pauca. Sin 3riii eft aucto: in
uittera vt dictũ eft. téoicitfupertue q multitudo vxine fit
S'o.cltít
ꝓᷣpter abundantiã humiditatis:⁊ multitudinẽ indíseftío»
nis:cũ ergo humiditates abũdãt in pueris.vñ dicit Auic.ꝙ
ín pueritia bumidiras vincit caloꝛem. In iunentute pumi»
ditas adequat᷑ caloꝛi. In feniovero calo: víncitpumiditaté
cofumedo:víde£ zrgo qp in pueris vꝛina fitmulta t nó pau
€. £05 cocedo ci yfaac. Efi oíco q» ín puerísvzina efr multa
€ boc ppter gulofitatem ⁊ índigeftiones.q:]5 caloꝛ in ipis
ſit kortis: tñ non pót bene ſupꝛa multitudinẽ ⁊ inoꝛdinatio⸗
ne cibarioꝝ. Iteꝝ multa eftin pueris vꝛina pprer comeftio
nem cibarioz, bumidoz d facit ad multitudinẽ. ¶ 8d p:»
mum argumcti dicendũ ꝙ plus vaict adoppofiti ip ad p
pofiti:q: em pauca refolutio fit in pueris: ppter boc ors
fupfiuitates à funt multe ezeütcü vana.£rtu obycis ꝙ il⸗
lud qð refoluif ab humido:plus eft & qð reſolult᷑ a ficcotc,
dicendũ ꝙ verü cítfi vtrobiq; fitequalis calo: Sed non fic
eft:q:ls puen fint humidi:vcrũtñ calo: nó ita eft acu nec
itarcfoluens ficut eft ín iuuembus in Gbus eft mato: ficte
ta9. Iteꝝ nó ira fir refolutio a pueris: z b ꝓpter paruitate
cxerciti:vt oicit in littera. d ſcðõm argumentũ oicendus ꝙ
fecus eft oc menftruo ⁊ de vꝛina:qꝛ mẽſtruũ eft fupfauitas
rcfiduitatis qua indiget natura ad nutriendũ:pꝓpter boc
ín puellis iuuenibus nó funt méftrua:q: torum cedit ín nu
trimentà c augmenta. ed vꝛina eft fupf.uiras pura indi»
seftionis pur id deſcẽdit in veſicã:⁊ illa nó indicet natura
nec cedit in nutrimentü illa:⁊ ꝓpter boc erpeluf in multa
quantitate ( Tertio jríturfüp 5 qð dicit in litterazqpvzina
ueroz eft groffa; videtur qp falfum dicat:immo qp fitfubti
fieza: dicit m littera ꝙ vꝛina pueros eft indigeſta:⁊ indices
ftío remíttit vꝛinã:vñ oiat in littera ꝙ vꝛina in ſenioꝛibꝰ p:
d indigeſtum cft fubtiliffimazergo cá vaina pueroz fimi
iter ſit indigeſta erit ſubtilis. Itẽ oicit Ba. in tegni; o£ qð
Oefcidi£ ab aliquo atteſtatur ei a quo ocfdditur:feá vꝛina
ocfcidif ab humoꝛibus c bumoses ín pueríe (unt ſubtiles
ite babet mẽbꝛa ſubtilia:ergovꝛina ere arreftabirurzerco
erít ſubtilis ⁊ non groſſa. 3n ↄtranũ eft aucto: in Ta. "Sites
aucto: Licet inferiꝰ ꝙ actüie dãt vane coloꝛẽ:paſſiue vᷣd nõ
vnde cal.ditas p (ui pᷣſentiam coloꝛat vꝛinam:frigiditas ve
ro per fui pꝛeſentiam remittit: fimiliter bumiditas per fui
píentiam .nfpiffar vzina:ficcitas vero p fuí pientià eã clare
facit c attenuat:fed bumiditas marima eft in puerís:ergo
infpiffabit vꝛinaz:ergo vꝛina pucroz erit groſta.qð 5ccdo,
([ 314 pꝛimũ argumentũ ín »traríum dicendũ ꝙ verũ eft ep
viína puero eftiíndígefta, $5ed tamẽ dicẽdũ ꝙ oupler eft
digeſtio:q̃dam cft digeſtio quafi mediata:q̃dam vero que
eſt pꝛincipium oígefticnís 7 quafi incboata.vt ps in oꝛcine
digeſtionũ:qꝛ prima digeſtio in ftomacbo eft quafi pᷣncipiũ
digeſtionis:vñ arat rem liquidã ficut chilũ:ſcõa $o q wi im
epate eft fi medíata:7 gñat alidd groſſius vt cbimus. Un⸗
de verü eft cp vꝛina puerozus eft índigefta:ficuteft fcóa oí»
geftiua refpectu tertie:ſed nó cft indigefta dn ibi foꝛtis ca»
lo: fitzfed tn (llc fo:tís calo: cómouet humoꝛes:⁊ ideovꝛina
ueroz apparet groffa. Sed vꝛina ín fenozibus eſt indige⸗
t fubtilis:q:in ipfis eft quafiprinapiü digeſtionis:⁊ nõ
eſt ibi foꝛtis calo: d poffit bumozes cõmouere:ita ep infpíf?
fct:t ppter boc vꝛina feníoz eft fubtiiffima:q: affímilatur
pimeotaefttont ín ftomacbo d anat rem magis liddam vt
chilũ qᷓ ſcõa d eft in epate:c pprer bocnó fequif fi vrina in
fenibus fit fübnliffima:quia debilis caloꝛ in eís eft paratus
extinctioni:ꝙ ppter bocvzína pueroz fit ſubtilis:cũ nó fine
eode mó indisefte:fed oiuerfimode, zd fcóm argumentus
dicendũ qp l5 humoꝛes fn pueris fint ſubtilioꝛes 7 etiã mé»
bꝛa babeat naturatr ſubtilia:verũtñ vꝛina accídenta?r erit
groſſa:⁊ ppter coz fo:té caloꝛẽ noni potété cóplete digere
re cómouenté humoꝛes:⁊ íta ꝓpter foꝛtẽ cómotionem bu
moz ín ipfis crit vꝛina aroffa. GT Quarto querit fuper boc
qð dicit ín littera: ep vꝛina pueroz eft alba vel albedínivicina
⁊ vide£ ꝙ falfum oícatzimmo qp debeat effe rubea ⁊ rincta:
q: vina tingit᷑ a fo:ti caloꝛe:ſʒ in puerís calo: eft fo:tiffim?
fufficiés ad augmentandũ cnutriendü:erao in ipfis vꝛina
maríme 05 effe rubea 7 tíncta ⁊ non alba, In otraríum eft
aucto: in lttera dicẽs qp cft albediniviana Itẽ vꝛina puero
rũ yt vifus cft eſt indigeſta:ſʒ indigeftio remittitvzina:ergo
?
*
Liber
aia inéunenibus vꝛina fit citrina vel ſubeitrina:in pueris
crit magis remifla; c ita albedint vícina.s£r boc ↄcedo.Et
ad pꝛimũ argumenti dicendũ qp l5 in pueris fit fo:tio: caloz
abidlute:verũtñ p oparatione ad fun abü que recipiũt cft
debilis:qꝛ íno:diare c fupflue comedüt: vn temp intendüt
comeſtioni:⁊ pprcr boc iu? calo; naturalis ls fir toꝛtiſſimꝰ
verũtamẽ nó pót fupza tantã mulntudiné cibarioꝝ 2plete
agere :et ita remanet vꝛina puerozum indigeſta:et wa alba
vcl albedim vicina. [ &irimo q̃ritur ín bus cft maio: ca
loꝛ:vtrũ in pueris vei tiuuenib? cii oe bocloquaf in littera
£t videt qp maio: calo: fit ín pueriszq: cato: puero; ſufficit
ad augmentandi ⁊ ad nutriendũ:caloꝛ vero iuuenũ folum
modo ad nutriendüzergo maío: calo: € in puerís cũ plura
babeat faccre jp caloz iuuenũ. Itẽ iftatria babent oꝛcinem
lubftantia virtus 7 opatio:vr dicit pbs: vñ a ſubſtãtia egre
ditur virtus c avirtuce oꝑatio:ſed tubftanria caloꝛis maioꝛ
£ft in pueris:qꝛ magis vicinátur (permati ; ergo maioꝛ cas
lo: eft ín pueris. f£orra fo:tio: calo: t maio: foꝛtius oigeritz
fcd caloꝛiuuenum foztríoza oígerir: vt carnes bouinas ⁊ cis
baría oura:calo: vero pucroz debilis q: cibaria mollia ; er*
50 máio: eft calo; in iuuenibꝰ d? i pueris. Pꝛeterea qp ctiá
Quát;tatiue maio: fit calo: in iuuenib?; viaet co cp calo: cft
accidẽs:ſed ad multiplcationẽ c extenſionẽ᷑ ſubiecti exten⸗
dírur accidens:vñ dicit pBs quãtã füpfici£ dices tantã ⁊ al
bedineʒ:cũ ergo mẽbꝛa iuuenũ fint maioꝛa ⁊ foꝛtioꝛa d? me
bꝛa pueroꝝ:videt qp etiã quãtitatiue maioꝛ caloꝛ exit in iu
uenidꝰ.Ad hoc dicẽdũ q maioꝛ calozeft ín pueris quãtita⸗
tiue:in iuuenibus ei maioꝛ eft qualitatiue:vt dicit auctoꝛ
in littera.Hoc etiã vult Aui.S⸗ Ba.in lib.de cõplexionibꝰ
multũ diſputat oe hoc:⁊ dicit qp bii poſſibile eft qp d£. caloz
⁊ equalis põt impꝛimi ín lapide ⁊ in aqua : fed tix in lapide
file calo: erit acutioꝛ:in aqua vero magís mulcebꝛis: fed ín
iuuenibus cft magis acutus:vñ equalis eft calo: in ipfis vt
dictũ cft. :Derardusvero fatis ꝓbabiliter foluír iftà q̃ſtionẽ
⁊ dicit ꝙ calo: mibi pót noiar. purũ accidẽs:⁊ pocmó ma
io: eft in iuuenibus: vcl põt mípi notare fübas quãdã.ſ.va⸗
po:xem aercü mulcebze c ſuauẽ tactui:⁊ fic maio: eft ín pue
ris. Vel dicẽdũ purotaryfaac iu littera: c» quátü ad fubas
deferentẽ calo:em fic mato: cft caloz ín pueris:qꝛ ín pueris
lus oe fanguine eft: à fanguis eft vehiculũ caloꝛis natura.
—* tñ in iuuenibus maio: eft qualitatiue ⁊ intenſiue:et
virtualt:q: in iuucnibus meli? apparct oꝑatio caldi d in
pueris, ¶ Hd p.n argumentà dicẽdũ:qᷓ ín pueris caloz
o:dína£f finaliter adaugédà ⁊ ad nutriẽdũ cà cos opo:teat
murriri ⁊ augeri ppter rantate ⁊ mollide membzoz:fed ín
íuuenibus calo: non oꝛdinat finalr nifiad nutriendá ⁊nõ
. &daugmentandü cum mẽbꝛa habeãt nimis oura. zd fcóm
prs folo p pdicta:qm verü cft qp ín puerís maioꝛ eft caloꝛ lo
quendo de caloꝛe qui eft ſuba:⁊ oe hac obijcis tu.SSed non
eft verũ oc caloꝛe q eft accidens.Ad tertiũ dicendũ qp caloz
áuuenü nó digerit dura abaría ppterboc q fit foꝛtioꝛ: fed
ꝓpt᷑ homogeneitatẽ:vñ róne bomosencitatisvt dicit Aui.
digerũt iuuenes cut habeãt mẽbꝛa ſolida:ſolida cibara:⁊
pueri cũ habeãt mẽbꝛa mollia cibaria mollia:⁊ nõ ꝓpter foz
tcm vel debilẽ caloꝛẽ.Ad vltimũ argumentũ oícédum ꝙ ca
lo: putnoiat mibi accidẽs maioꝛ cft m iuuenibus:⁊ tu obij
€is ꝙ calo: ctíá quátitatiuefit maío: ín iuuenibus:qꝛ babet
maioꝛa mẽbꝛa⁊c. Dicẽdũ q ctfi mẽbꝛa iuuenũ füt maioꝛa ⁊
magis extẽſa dp mẽbꝛa pueroꝝ:nõ ppterboctii maio: caloz
eft ín ipſis:qꝛ alíqua re$ coadunata ín paruo loco poteft eẽ
fo:tío: dj illa eades diſperſa m pluribus locis : fic cft ibi: vñ
clo: tn pueris coadunaturzín iuuenibus diſpgit zc. Vel oí
cdi ꝙ oupler eft caloz.qdà d deſcinditur cü fpermate a pꝛi⸗
tnis parentibus: talíe maio: eft in pueris ; alíus cft caloz
quí ceneratur per confricatíoncm partium coꝛdis ín coꝛde
X talis maio: cft ín iuuenibus.
€ De diuerſitate vine fm cõplexionẽ.
v npletio gñaliter otuídit in duo: vel enis
raturalis eſtvel nó naturalis. ]Haturalís €
er quattuo: copofita qualítatíbus : eltcra
Jalteram no ſuperante. hanc hoĩes babéres
cõplexionem:vꝛinã in liquoꝛe t coloꝛe babẽt tempe
raiã.i.citrinã dara t mediocrẽ inter citrinü ⁊ ignea
colosé :líquosem mediocrẽ iter groffum ⁊ ſubtilem
€. ms naruralís p:ínciplr ín ono diuidit. vel ei eft
funplec vcl —— eft cũ vna dlítas coꝛ⸗
po:is dñatur cõplexioni.Qualitates em ſunt quat⸗
Noꝛcaliaitas frigiditas humiditas c ficcitas.vi ⁊
impuces funt quattuoꝛ coͤplexiones calc fri. hu.et
e Eoᷣpiexioes calide ⁊ frigide actione brit in co
ioꝛe ine:cũ ín liquoꝛe illaudabilẽ babcant actionẽ.
€ cCaloꝛvꝛine pttar ruboꝛẽ⁊ tinctionẽ:cũ eĩ coꝛpꝰ⁊
fanguis calcfiunt; coctiones cofostatur bumoꝝ. en
fit vt vína ticta fit ⁊ vubicũda.Frigiditasvꝛinc ru
ditaté« albedíncs pᷣſtat:qð em corpus retrigerat:⁊
fanguine cógclar:coctione neceffe eft deſtruat: qᷓpꝛo
pier v:ína aiba ftr c cruda «T Complexiones humi
dc ⁊ ficce ín liquoꝛe vzínc fuas babent acríoncs : qs.
burnidiras turbiditatẽ pᷣſtat — ſiccitas
iquoꝛẽ ſubtiliat c clarificat. C Complexiones com
potite ex duabus qualitatibus funt cõmixte:cum er
qo cõplerio cx qualitatibus fir quattuoꝛ.ſ.cal.hu.et
tic.frigíditate.be complexiones quarto: erũt:ca.⁊
bumida:calida ⁊ ſicca:frigida ⁊ bu.frígida et ficca,
¶ Eomplexio calida ⁊ bumida pᷣſtat vꝛine ruboꝛeʒ
ín coloꝛe groſitudinẽ in liquoꝛe.Caloꝛ em̃ ficut dixi
fanguíné calefacit:coctionẽᷣ cõfoꝛtat: vꝛine ruboꝛem
4 tinctura dat: bumiditas liquoꝛẽ ingroffat; turbidi
taté pꝛeſtat:vñ fit vt vꝛina cui dñatur fanguis grol⸗
fa rubiciida fit:q: fanguis eft calidue et humidus.
€ Coplexio calidae ficca oat vꝛine ruboꝛẽ in colos
re: (abtülítace in liquoꝛe:q; caloz vꝛinã facit rubicun
dà ⁊ dara:q: cbolers rubi calida eft « ſic f ople
xío frigida ⁊ bumida vꝛine albedinẽ n coloze: groſ⸗
ſitudinẽ ĩ liquoꝛe oat:q: frigiditas fanguinis caloꝛẽ
cõgelat « ꝑfectionẽ coctionis:⁊ tincturã vꝛine tollit
humiditas groffificat liquoꝛẽ dans ſibi turbiditatẽ
iri fit vt cut Uijererpiooqua voe acia ra e
albam: cii frigidũ ⁊ bumidi fit pblegma.& Cõple
xio frigida c ficca vꝛinã albas facit (n coloꝛe:claram
ín líiquo:e:q: frigiditas vꝛine aufert tincturã:⁊ ſicci⸗
tas ſubtiliat liquoꝛem ⁊ clarificat. inde fir vt cui t
gra cbolera dominatur:vꝛinam albam c dara: ſub
tiliaram babcart ꝙ cbolera ífta frigida eft ⁊ ficca.
¶ Superius oeterminauit aucto: oe oiuerfitate colozisv:t
ne ip ctatís:bícotuerfificat vꝛinã penes coplerione; t 0t
uidit im ouas. In prima otuídít complexionem in naturas
lé « nõ naturalẽ. In fcóa pteqmroe mebꝛis diuidẽtibus
ibi: Naturalis ez quattuo:, t ifta fcóa ĩ duas. In pꝛima o6
termiat oe coloꝛe naturali ipfius vꝛine. In ſcðã bc nõ nat
ralizibi: fRon naturalís,« ífta fcóa ĩ duas 3n prima diuicut
aucto: cóplerioné nó naturali ín fimplice t cópof 2 fe
aida pfedtur oc (llis: ib: Gimpler cft ci vna qlítas. $552
ín 01as. 3n pma oetermínztoe cõplexione ſimplici:in fe
cũda oc cópofita.fcóa ibi; Cõplexiões copofire. Pꝛima 1
buas. In pꝛĩa determinat aucto: oc qualitatib? fimplicib?
nfcóa octerminat aucto: oꝑationes quas faciür (ftc qua
tatcs ín vzina.fcóa ibi: ópleriócs calide ⁊ frigide.et ifta
ſcða ín duas. 3n prima oetermínat aucto: opariones acti
uarü q̃litatũ in vꝛina: In fcóa opationes paffiuaz:ibí: £o
pleniones humida ⁊ ficca.Tumc fc drur ílla ps ín qua octcr
minat aucto: de cópleríonib? cópofitie : t illa ín Duas. 3i
pma pponitqóitéditzin fcóa oe illis pfedter.fróa ibi: £8
plerio calida « bumida. vifta fcóa ín quattuos; q: primo 0€
Arimnarum.
eerminat de cõplexione calida t humida. In ſcða bc calida
Aicea i:Cõplexio calída ⁊ ficca, Sin tertia oe cõplexione
frigida ⁊ — an p frigida pumída, In quar
taocfngida c ficca.ibif£oplerío trigida ⁊ ficca, [Dec eft oi»
uifio € nia lectionis, —
(| ic dubitat oc qbuſdã q̃ſtionibꝰ quas q̃rit Serardus
fupza lectione iſtã in ſuis gloñs.⁊ primo Qritur cà cõplexio
etatís nó o(ucrfificet vrina nífi ꝑcõplexionẽ: videtur qp ſa⸗
tis patuítíftud captin oc cóplerione p capIm oe etate. 3165
fupius octermínauít aucto: coloꝛẽ ipfiuevzinczvt
pote coloꝛẽ mediũ inter citrinũ c igncumzquare ergo bicre
petit dehmõi. Itẽ quare repetit ftue quare ĩtromittit fc in
ptc octerminare oc liquoze cũ poftea faciat caplm fepa
ratu; oc liquoze. Stem bícagit ſolũ oe coloꝛe vꝛine:cũ ergo
paffiue qualitates nibil facíat ad colo:£ vꝛine:vt oicit in lit⸗
tera: videt ꝙ ibi nõ dz determinare oc opatione qualitatus
affiuarü:immo folum oc opatione actiuarũ:cũ actiue ſolũ
Dant colo: «non paſſiue.¶ Ad pꝛimũ iſtoꝝ oicedü qp L5 eta
tco penes cõplexionẽ variẽt vꝛinã:tñ ín qualibet etate funt
diuerſe cõplexiones.vt ín crate puericie funt quattuoꝛ com
pleríoncs cc. vfi (bi ponit capłm oc coplerionc,i.oc diuerñ
tatc vꝛine colozís a pte cópleríóís vt appareat orntia inter
vꝛinã vnius pueri ab vꝛina alteríus pueri, vn nó ſolũ inten⸗
. dítponcre diuerſitatẽ ínter vꝛinã pueri ⁊ vꝛinã iuuenis:im
imo inter vꝛinã vni? pueri ab vꝛina alterius:⁊ ꝓpter boc oi
uerfificat ibi coloꝛẽ vꝛine 3 pre oplerióte KL Sid 1:95 dicẽdũ
q'füperi?octerminauit aucto: gñałr de naturali coloze ipi?
viine:bic 9o 9c epcedén:q: erm bic diuidit cõplexionẽ inna»
turalé ⁊ innaturalẽ: ppter D ad manifeftandü ſuũ ppofiti
octerminatoe coloꝛẽ naturali:vt applicet coplerioni natu?
rali vꝛinã naturale. €T 5d terti dicendũ ꝙ bicfacit capłm
feparatü oc cõplexioe:⁊ ꝓpter hoc oẽs effectus coplerióis
o5 determinarẽ:⁊ q: liqno: eft effectus cõplexionis.ſ.hu.et
fic.q: paffiue oat liquoꝛẽ vt dicit ín lia; ppter hoc hic intro⸗
mittit ſe de liquoꝛe er incidẽti.¶ ad quartũ fitr pʒ ſolutio
qꝛ em̃ nõ videremus fufficieter diuiſionẽ cõplexionis niñ vi
deremus oꝑationẽ qualitatũ cóplerionahüz ꝓpter boc opa
tiões tã actiuaꝝ d paffiuaz determinat. 3eoftea querit
Berardus:vtrũ colo: oc£ vꝛine cóplerioeradíca!i vel uẽ
te.Qð noa radicali ꝓbat fic:qꝛ vꝛina tingit a digeſtide epa
tis:ſed digeſtio epatis fit p calo: fluentẽ c nó p radicalem
ergo nó oaf a cóplerione radicali immo a tluẽtẽ.Cõtra:cõ⸗
lerio radícalís eft interverü téperamentü ⁊ pᷣmũ gradum
Fluss $o cleuata eft vſq; ad fcóm gradü:fed dicit in litteraz
qp naturalía.coloz vꝛine cópofit? eft ex quattuo: qualitarib?
alteraalterá nó excedentib?:(5 fic cft ín radícali cóplerione
«nó ín fluẽte:ergo oa£ colo: vꝛine a cõplexione radícali ec
nõ a fluẽte.Ad boc ſoluit Berardus inlra: c vult dicere vt
vidc£ ꝙ a fluẽte:q; er radicali cõplexione ⁊fluente reſultat
vnica cõplexio actualr ín coꝛpoꝛẽ ⁊ beceft fluẽs. Vel dicen
düq ab vtraq; tã a radicali p a fluente oa£ colo: ín vꝛina.a
radicali tanq ab occulta ⁊regulãte:a fluente tãqᷓ a manife⸗
fta ⁊ regulata a radicali: vri in bote téperato oebitefe regen
teoaf colo: ín vꝛina ab vtraq; cóplerione:fed magis tma»
nifefti? a fluẽte:cũ opatióes cõplexiõis fluétis magis appa
reãt qᷓ oꝑatiões radicalis;vt p5 oe;colo:e cutis:coloz em xcu
tis magis fenfibilícer videt᷑ gñaria cóplerióc fluẽte d ara»
dícali. fir dicẽdũ eft oe vzína (T Hd pꝛimũ argumenta fol
uop interemptionẽ oicedo ꝙ digeſtio is nó ſolũ fit per
caloꝛẽ fluentẽ:immo etiá p radicalẽ:ſedtñ magis manife(te
pfluente. ad fcóm argumetü in 2:íü dicẽdũ ꝙ oe cóplerios
ne radicali ⁊ fluẽte reſultat quañi téperamétü:4 tale põt oa
re coloꝛẽ ípfi vꝛine. ¶ Scóo qri£ vtrü fir ponere ↄplexionẽ
Eperatã:ſed q: diſputata eft ſupꝛa dietas vEeszfoL rv. ibi,
Airca parté iſtã⁊c.⁊ etiã ſupꝛa tegní $53. ppter hoc ad pris
€a5 omitto.CSed tertio Qrit oe obinatiõe qualitatũ:qꝛ ví
ct ꝙ nõ ſint niſi oue ↄbinatiões:qꝛ dicit Ba. in oe cóples
pionib? ꝙ neceſſe eft q» cus caliditas vinat qp ftarím fequa£
ficatas:7 cü frigiditas vincit ꝙ fequat Dumiditas.ergo cii
ficcítas fequa£ ca. c humiditas ſicci videt qp non eruntnifi
oue cobínatíones o(uerfe.fcaliditatis z pumídiratis ⁊ fri»
gídítatis c ſiccitatis. Itẽ impoffibile eft qutares 2traríag
Fo.clxx
cõcurrere adinuicẽ:ſʒ caliditas ⁊ ſiccitas ſãt ↄꝛie:qꝛ mouet
totu 5:10:q: ca.mouet a cẽtro ad circũterẽtiã oilarádo:fic*
citas ecõuerſo cóftringédo:filr fri moueta circũferẽtia ad
trà coftringédo:büiditas ecotrario dilatãdo: ergo caet
fic nó cóparunt feznec fic.c hu.ergo nulle funt ifte cõbina
tiões.Soto dicẽdũ qp iſte tuo: obinatões ds ponit yſaac
Ín la pofiibiles ſunt. 21d pꝛunũ argumẽtũ dicẽdũ vp Ba.
nó logcur ſub auctoꝛitate ꝓpᷣpꝛia ibi qn dicit illdvbũ:ĩimo re
atat illud:⁊ poftea oeftruit; vf bene põt fieri cõbĩatio ca.et
fic, t fic, c hu.Sed 5 boc pótfic obiju.Aui.dicit ꝙ qbetca
liditas ocficcat:nó tn q̃libʒ frigiditas humectat:⁊ponit exẽ
plũ oc vere.vñ dicit y bumidiras veris pot tẽperari pcali»
ditatẽ eſtatis fubfequetis:fed ficcítae autũni nó pot tẽpe⸗
rari p frigiditart hycmis fubfequeti:ergo cũ Gübet calidi
tas ocficeet cada temp affociabit fibi ſiccũ:q¶ nõ pót c£ illa
cõbinatio ca.cü bu.f£t dicẽdũ ad boc ꝙ an orat Zur, e aus
bet caliditas deñccat:ipſe loqͥᷣtur oe caliditate pfeuerante.
vn verũ cít ꝙ calida ꝑſcuerãs aſſociat fibi ſiccũ:ſed tm cali»
ditas nó ꝑſeuerãs bene pot cõpati fe cũ hũido.⁊ fic adbuc
funt ille quattuo: cóbínatióes poffibiles rto q̃ritur
vtrũ colo: in vꝛina det᷑ plus a coplerione coꝛdis vel epatis,
Et q plus ab copleríóe coꝛdis vidct:a: dicit in littera:ꝙ in
cóplerjone cal. z hu.eſt vꝛina rubea ⁊ fpifla:c D eft qo oicit
ipfeq fanguís fupcalefit.Sed maio: füpcalefactio ſangui⸗
nis cft ín coꝛde d im epate:g vzina magis tinget acõplexio⸗
ne coꝛdis qᷓ epatis. Itẽ dicit Auic.ꝙ calo: naturalis ⁊ ſpũs
funt calidioꝛes oe toto coꝛpoꝛe:poſtea ſanguis deinde cpar
Si s vꝛina tíngat ꝓpter calefactionẽ ſanguinis:⁊ maioꝛ ca
lo: acqᷣrit᷑ ſanguini in coꝛde dp im epate:videt᷑ꝙ a cõplexione
coꝛdis plus dabitur coloꝛ ſiue tinctio vꝛine qᷓ a cõplexione
epatis. In 5riü funt auctoꝛes dicẽtes c» vꝛina deſcindit᷑ ab
bumo:ibus in epatez ibi recipit coloꝛẽ.qꝛcaloꝛat᷑ p cõmix⸗
tioné bumoz d non fünt in coꝛde. Itẽ vrina tigif ab opatio
ne icðe digeſtiue:⁊ illa fit ín epate ⁊ non in co:dezergo cc,
Itẽ cicit fup? qvꝛina pzíncipatr atteíta£ paffionib?cparis
Z venzz:ó plus tinget᷑ ab epate qᷓ a coꝛde. Oð concedo: vri
dico ꝙ loquẽdo oc oparíóe pma feufibiiz immediata vꝛina
tingit fiuc colo:a£ a cõplexiõe:ſiue ab opatione eparís : tf
virtualt colozat a coꝛde:q; co: influit virrute fupza oia més
bꝛa. 4L Sid ouo pꝛima argumẽta foluo vnica ſolutiõe:dicẽ⸗
dũ ꝙ vꝛina nõ tingit abillo fanguine qui fupcalefit in coꝛde
immo anted ille fanguis Q calefit ín coxde tráfmittarur ad
co: tingit᷑ vꝛina im epate:q: sfiaf cü bumozib? in fpma epa
tis:ſeq̃ſtrat᷑ atit ab hũoꝛibꝰin gybboꝛ⁊ ibí recipit tinctione
ex comirtióe bumoz:4 D fenfibili velinfenfibil f £uinto
qnt fup b qð dicit in Ia qp actíued lirates.f.fri.c ca. oár colo
re vzine:pafliue vᷣo.ſ.hu.⁊ ſic.dãt ei ſubam.Sed 3:colo: oa
tui vꝛine p oigeftione:fS digeſtio viget pca.z Du. tà paff
ue d? acrise oát coloxe vꝛine. te videt q actiue Dóntfübag
q: actiue funt fo:tiozes d pafiiuezó dabũt vꝛine illnd qð oif
ficilius eft:fed oifficili? eft oare fubam vzine d? colozé: qꝛ co
lo: eft accidẽs:⁊ difficiliꝰeſt parc ſubam d accdẽs:q cũ acri
ue fint fortioꝛes dabũt vꝛine ſubam:paſſiue vᷣo cũ finr debi
lioꝛes dabũt coloꝛẽ. In ʒꝛiũ eft auctozín lr̃a:vx dictum eft.
——— q paſſiue dãt colox:q: qcqd 8 cà cãc
Eft cá cauſati:ſedpaſſiue ſunt cà fube: vt dicit in rᷣa:⁊ ſuba
eft cã coloꝛis:qꝛ p fubam vel pliquo:é dat᷑ coloꝛvꝛine:vt vi
debítie infen?:6 c pafitue oabüt vꝛine coloꝛẽ. Itẽ caliditas
ficcum oealbat;büidus vero oenigratzó bu. ñc.dãt colo:€
q̃ (unt paſſiue:⁊ nõ calídiras q eft actiua:qꝛ fi ca.daret colo
ré eüdé coloꝛẽ índuceret ín ſiccũ ⁊ ín humidũ:ſed bocnó eft
ergo tc. ld boc ſoluit Serardus dicẽs qp actíue dãt coloz£
⁊ fubam ⁊ paffiue fitr: (ed actiue oat piíncipalster coloꝛẽ er
ofequeti fubam.pafliue ecótrario.f. pzincipaliter fubam ex
ofequeti coloze. Sed bocníbil eftzq: dicit y ſaac in littera: p
actiue oant colozem: íta cp non fübftantiam: paffiue vero
fubftantiam ita cp nó colo:e "Propter bocoiceda eft alíter
y actiue oát colo:e p ſe:ſubam p accides:paffiue fuam
ſe:coloꝛẽ p acdídes. Pbi sfa:colo: oat in verna p vía comme
tidis fenfibilis:vel p via digeſtiõis:⁊ boc eft p viã cómirtio
nis infenfiblís:pona£ à ꝙ cbolera in modica quátitate p
miſceak cà vꝛina tinget ftatím fenfibuiter vsinà : fed c uoo
y 9
Z (bet
ingrofíabit vel infpiffabit e3 manifeſte:ĩmo eã quaſi parũ:
aut nipil infpiffabit:« talis inſpiſſatio 9: quãtũ ad medicus
fuba:cita ps cp actiuezvrporc caliditas in cpolera tingens
cholerã colozabit vꝛinã:⁊ nó osbit ei fubam nifi p accides:
fitr dicẽdũ cft oc pafliuís:q: bumiditas p fui pũtis:⁊ ſicci⸗
tas p fui pꝛiuationẽ ſubſtãtiat vzina.q: multitudo humidi⸗
tatis ꝑmiſcẽs fc cũ vꝛina oat fubam ſpiſſam ipfi vꝛine:⁊ nó
bat ei quãtũ eft oe fe coloꝛẽ:qꝛ etfi ila humiditas à ꝑmiſce
tur ci vꝛina d ingroffat vziná fit colozata coloze aliquo : tis
Quátü eft oc fe t oe fua íntétionc nó oatet coloꝛẽ nifi p acs
adés;imo quátü cft oe fe folü Dar ei fubam.f. fpiffitudimes
velbmói, Vel dicẽdũ aliter qp actiue oát eicolozé foꝛmałr
i.materialr:q; caliditas cingit fanguine: ita p fuí pbtíam
caliditas facit tincturã in vzina foꝛmałr:ſiłr frigiditas remit
fioné:fed effecriue oat ſubam:qꝛ facit cbullition£ ín hũo⸗
nbus:z ita ꝑ comirtione illoꝝ bumoz cũ vꝛina:⁊ ita p acci
dẽs dãt ſubam:ecõuerſo eft oe paſſiuis:qꝛ foꝛmałr dant ei
fubam.f.p fui pñtiã:effectiue 90 coloꝛẽ p accídés:q: cx per
mixtione refulrat colo: talis in vꝛina.CAd pꝛimũ argumen
tũ dicẽdũ q verü eft ꝙ vꝛina tingit p digeſtionẽ:⁊ orgeftio
viget p ca.z humi.⁊ ita illa caliditas fact ad coloze: hũidi
tas 20 ſubam:⁊ íta nó habes argumẽtũ.Ad ſcðm dicẽdũ dp
tà (uDa vꝛine dj colo: eft acides: c ꝓpter bequatr poſſunt
oarí: qz appellatibi ſubam vzinc 2ditióes immediate cófe
Qquétce naturá:vt tenue ſpiſſum « mediocre. &lei dicẽdũ cp
verü eft ꝙ p viá gñationis facili? cft oare colose d? ſubaʒ:⁊
bac vía actiue cü ſint foꝛtioꝛes darẽt ſubam:ſed p vía coms
mixtiõis nó cft verü.imo facileeft ré facere fpillam p via có
mixtionis:vt pmífcédo puluerẽ cti aqua:ficefr — —
Vel dicẽdũ qp l5 actiue fint foꝛtioꝛes fimptt dp pafliuc;tame
paffiue ſunt foꝛtioꝛes quãtũ ad iftü effecrü c eft iquoz. t cã
buius eſt:qꝛ liquoꝛ fpiffusztenuís ⁊ mediocris ĩmediate fe
Qui£ materia:ſed fitr qlitates paſſiue ſunt magis materia⸗
Ice d actiue:⁊ ꝓpter b actiue oát coloꝛẽ q eft mas] foꝛmał
⁊ pafliue ſubain fiue liquoꝛẽ q eft magis materialis.p ià oí
Fin riri oe adalíaarguméta «4T Clirimo qnt fup
bocq9 oícitinlra:g frigiditas ⁊ ficcitas facit vꝛinã tenue z
albá.s£ontra:bumo: niger 7 ſpiſſus: 7 vꝛina 05 atteítarí hu
mox: ó frigiditas 7 ficcitas facit nó vꝛinã tenuẽ c albã:ĩmo
poti? nigrã c ſpiſſam.vñ oícit inferíus ꝙ ín ſolutiõe qrtane
eft v:ína nígra ⁊ ſpiſſa. Et dicedũ ꝙ mélácbolia põt tingere
v:íná p fui cóplextoné: fic cii melácbolía fit frigida « ficca
rónc frigíditatis ocalbat:róne ficatatis attenuat:z b mo»
do loátur auctoꝛ ibi:qꝛ ibi ofucrfificat coloꝛẽ vꝛine penes có
pleríone: vel melãcholia põt tingere vꝛinã p fui comirtione
⁊ ficcü fit humoꝛ níger ⁊ fpiffus fadt vꝛinam nigram c fpíf
fam:t ficeftinfolutione quartanc,
¶ De diuerſitate vꝛine propter cibum.
Juerſitas vꝛine ppter cibaria dupler eft:
r * íi quãtitate:vel in qualitate. Quanti⸗
(2 jus cibi crib? erit modis.Omnis cr cíb?:
vcl mulcus:vel paru?:vcl medius.Multꝰ
vine crudítaté c albedíne largit᷑ ⁊ boc ex cãis dua⸗
bus:q: et multitudine cibi z potus calo: naturalis
gñat:⁊ digeſtio cótrabit. Cũ atit cíbus nó pfecte di
gerik:ſanguis nó pfecte cõplet᷑:neq; vꝛina tingit : f$
cruda egredit:qð plurimũ patifitur gulofippter po
tus cibiq plenitudine: marime fi vinti fit fubrílez al
bũ.Scða erít cã:qꝛ multítudo cibi z pot? co:p? hũe
ctat.Cuʒ humoꝛ in coꝛpoꝛe augmẽtat:ſanguinis ca^
lo: minuit ⁊ cõgelat᷑:atq; calo; naturał in coctiõe oc
ficit: vñ uda ⁊ alba erit. 3fsaru? cibꝰ vat vꝛine ru⸗
boꝛẽ ⁊ caritatẽ:qꝛ puítas cibi deſiccat hũiditatẽ coz
poꝛis:bumiditas minoꝛata calefacit coꝛpus:vñ vꝛi⸗
na dara fir c ru.ſicut ín iuuenibꝰ ieiunãtibꝰ maxime
JBa.Cirína int fm quãtitatẽ vini oimerfat:g: fi mul
ti ſit:liquoꝛ vꝛine creſcit:minuit bvpoftafis: tinctu⸗
ra minoꝛat᷑ vꝛine:⁊ albedini appꝛopinquat:maxime
(i pauci ſit:liquoꝛẽ facit paucũ:bypoſtaſim multã et
maioꝛẽ tincturam rufitati pꝛopinquã Itẽ vinũ fi p
pter multitudinẽ no accipiat coctione:vꝛinã nó imu
tat:⁊ exit ſicut fuit bibitũ.Si albü tit ⁊ darü: vꝛina
erit alba c dara. Siðᷣo groſſum ⁊ nigrũ.:vꝛina groſ⸗
fa erit ⁊ nigra.Si groſſum c citrinũ: vꝛina erit (ly,
¶ Cibꝰ mediocris inter ſubtilẽ ⁊ groſſum:multũ ⁊
paucii-£m leuitatẽ fud ac matura facit digeſtionẽ bo
nã ac tẽperatã coctíoncfm qp actio erit nature: tẽ⸗
peramentü ín liquoꝛe c coloze vzíne, Cinde diuerſat
ex dbi dlitatib?qtnuo; modis.Cibus erri eft calidus
eſt frigidus cft báidus;c cft ficus E alidus oat ru
boꝛẽ tinctura vꝛine:Caloꝛ etri epar calefacit in pꝛi⸗
mís.vii fu? rubcfcit ſanguis:et ebullit ſpũs coꝛdis:
ꝛinã tingit ⁊ calefacit:ticut videmꝰ ín hoĩbus cali⸗
da fepe cibaría comedẽtibꝰ:vtpote mel⁊ ſilia. /£i
bus frigidus vꝛine dat cruditate z albedínc;q: trígi
dítas caloꝛem epatis mitigat:ſpm̃ coꝛdis cógelat:co
ctioné vꝛine autert:qͥ cii bene non coquat; vztra cru;
da alba reddít:ticut cũ pífces ⁊ filía comcduntur,
¶ Cibus büidue oat vꝛine turbiditatẽ ⁊ groffitu^
dinẽ:⁊ plurimũ eã facit albã c cruda;raro rubeam c
tinctã.humectatio etri cibi augmẽtat humectationẽ
coꝛpoꝛis:humectatiõe ctata caloꝛẽ ſanguinis
neceffe eſtyt minuat:⁊ ſpm̃ coꝛdis ogelet.Sʒ tfj (i ci
bus caloꝛẽ babeat qͥ humectationẽ vicat:⁊ fanguíné
calefaciat:ruboꝛ turbíditas fitit ivzína. (T f ib?fic
cus vꝛine fübtüitaté ⁊ claritate largit᷑:⁊ płimũ eftru
bc? colozraro citrín? 7 albꝰ:q; ſiccitas cibi ocficcat
büídítaté fanguinis: d cti mínuafcalefit coidis ſpũs
vina rubea « dara efficit Si tri ftomacb? tãtũ ba^
bcat frigiditatis:vt ↄgelet caloꝛẽ fanguis: mitiget
feruoꝛẽ fuí ⁊ tíncrurazvel ruboꝛem vꝛine otrabat: du
plicẽ facit ĩ vꝛina cãʒ:mutat erri ín citrinaʒ ſicut in ca
lidam babẽtibus coplerionem:vel ín albam:ſicut iti
complexionem habentibus frigidam.
¶ Supíus diuerſiſicauit aucto: vꝛine coloꝛẽ penes etates
⁊cõplexionẽ:hicpenes dietã:⁊ diuidit᷑ bec pein ouas. In
pꝛima diuidit. In ſcða oe mẽbꝛis diuidẽtibꝰagit:ibi:Cuiti
tas tribus erit modis.Et iſta ſcða ín ouas. 3n prima diuer
fifzcat vnná penes quatitatt ipſiꝰcibi. 3n ſcða pence quãti
tate: ibi. £y qualitatibꝰ. Pꝛima in ouas. 3n pꝛima diuidit
quãtitatẽ abt. In ſcða oe mebzís omnidétibus agit. Secun
da ibi.Oultus vzíne cruditatẽ.⁊ ífta fcóa in ouas. In pma
oiuerfiticat coloꝛẽ vꝛine penes cibi illũ: multi c paucum,
3n fcóa penes medíocre.fcóa ibi:Cibus medíocris. prima
in duas. 3n pꝛima oíuerfificat vꝛinã penes cibi multum c
paucii, 3n fcóa »firmat auctoxtate Ba.ſcða ibi: s£aL. injt
viina.pztma ín duas. In pꝛima oíuerfificat vꝛinam penes
mult cibi. 3n fcóa pencs pauci cibü zibi;X»aru?cib?. p:
ma ín duas. In prima oíuerfificat vꝛinã penes cibũ multiz
t affignat vnã cãm:q̃re db? mult? facit vꝛinã crudas ⁊ albã
In fcóa affignat ſcðaʒ cám ad D idẽ:ibi:Scða crít ca q; mul
titudo. Tũc feqtur illa ps in d o(uerfificat coloꝛẽ vꝛine pe⸗
nes q̃litates cibi.⁊ ifta m ouas. In pꝛima diuidit. In ſcða
de mẽbꝛis diuidẽtibꝰ agit.ſcða ibi:£alidus oat vne colo⸗
rẽ.⁊ iſta ſcða in duas. In pꝛima determinat aucto: oe opa»
tione qualitatũ actiuaꝝ ipᷣñꝰcibi in coloꝛẽ vꝛine. In ſcða de
terminat opationem qualitatũ paſſiuarũ in vꝛinã.ſecũda
ibi incipit:Cibꝰ hũidus.pꝛimain ouas. In pma ocrermiat
oꝑationẽ abi calidi im vꝛinam. In ſcða abi frigidi.ſcða ibi:
E52 frigidus vꝛine. T c ſeqᷣtur illa pe in d oetermiatopa
tiões Qlitati paſſuarũ ir vꝛina.⁊ illa in duas. In prꝛima de
termiatopationé cibi humidi in coloꝛẽ vzíne,in ſcða deter⸗
Arinarum.
nat oꝑationẽ vꝛine cibi ficci:ibi:Cibus ſiccus ſubtilitatẽ.
Ipec eft diuiſio ⁊ fnia lectionis in generali, Ls
(Lipi pmo dubitat᷑ de qᷣbuſaã q̃ſtionibꝰ litteralib? qe fa»
dunt gulofi.f£t pꝛimo queritur quare in parte iſta diuerſi⸗
ficat vꝛinã penes quantitate cibi nó pencs ſubſtantiam:⁊
vidctur q debet otuerfificare penes fubftantias: quía ficut
eftrepirecibü multi c ⁊ mediocrẽ à pte quãtitatis:
íta groffum ⁊ ſubtũe ⁊ mediocrẽ a pte fube; g videt cflc in
(ufficiés cii nó oínerfificet vꝛinã a pte ſube ipi? cibi. Ste q»
re nó oíuerfificat abi a pte cõplexiõis cópofite ficut a pte
copleríoís fimplicis cũ ín capto pcedéti otuerfificet vꝛinam
penes oplerione copofitá c fimplicc. Stc vicit ín lla ꝙ mul
tus cib? remittit vꝛinaʒ:⁊ affignat ouas cãs. Pꝛima cftzqz
eggrauat naturá:c oígeftío 3ptE Scða cà eff ꝙ multitudo
&bi ⁊ pot? coꝛpus humectat:cũ humoꝛ:in corpoze augmen
tet oigcítio remítta£ bec vídet c£vna ci ⁊ nó due:qꝛvtro
bíg idiaeftío eft cá remiflióis bmói vꝛine. ¶ Ad pmü ifto
rü dicẽdũ cft: illa eade ofuerfitas q eft ín multo cibo pau»
€o t medíocri:eft i groffo ſubtili z mediocri:⁊ ita p oiuerfi
ficatione quãtitatꝭ cibi (ais põt itelligi oiuerfificatio ſube
Et tu obtjcies:ſi cade eft diuerſiñcatiovtrobiq;:q̃re g pori?
oiuerfificata pte quãtitatꝭ d.a parte ſube:cũ oiuerfiticatío
a ptequátitatis fir poflct intelligi ——— par
tc fube ficut ecõtrario.aAd hoc dicẽ 2 MADE
fime z pluríce variat vꝛina a pte quantitatis d a ptc fub:
—— ãt hoĩes rõne fue gulofitatís in quátítate ci
bi. ĩ. in multitudine ⁊c.qᷓ in ſubſtantia.i.groſſicie: ⁊ propter
boc «c. coa cá eſt:q; diuerſitas a pte quãtitatis eft magis
notabilis c ſenſibilis d? diuerſitas a pte ſube:⁊ qꝛ ille € fen2
ptaceulosu s. P ade otius oíuerfificauitvzina a parte
— qa ꝑte ſube.Tertiacã ẽ:qꝛ diuerſitas a pte
ube magis rfidet liári go iuerfitas?oa pte quátítar] mag]
coloꝛi:⁊ q: oeterminatibi pests, Her Sr a repe
fificauíta pte quãtitatis d» a pte ſubẽ.Ad (cóm dicẽdũ ꝙ oí
uerfificat pᷣinã (bi folii a pte cõplexiõis ſimplicis:q; p fim»
cõplexiões poffunt intelligicõpoſite.Scða cà cft; qz
quolíbct cibo:vt ín plurib? € vna qualítas dñans feu oc
noiatióís:rónccui? o(ucrfificat vꝛinã ⁊ — —
plices c nó penes cõpoſitas.Ad tertiũ dicẽdũ ꝙ vᷣtrobiq; fi
nc dubio indigeſtio cft cá remiſſiõis vꝛine rõne multicibi:
fed diuerſimode tn:qzín pꝛima cã.ſ.qñ cibus mult? aggra
uatnatura fit indígeftíoa abo multo:tàd a refiftéte:q: res
fitit oígeftioní c aggrauat natura. In ſcða Vo cáfit indige
ftio a multocíbotád eye ytr spiri cb? multi»
tudinẽ büíditatie gñat:q̃ abũdãtia humiditatis —
agit indigeſtionẽ ⁊ ipedit digeſtionẽ. &lel dicẽdũ qp oíf ]
iſte oue các:q: mult? cb? ín pndpio aggrauatnaturá: tita
cauſat indigeſtionẽ c diſcoloꝛationẽ in vzína:fed multꝰcibꝰ
in ſcða cà gnat humiditatẽ:qꝛ humiditas p fud cõmixtionẽ
cũ vꝛina otfcolozat c remíttít vzina.
¶TPoſtea pꝛinciptr pmo qrí£zcá ibi oíuerfificet coloꝛẽ vai
ne penes eibariszdri pmo vtrü ffit varíarc coloꝛem
vrine. Et vídet ꝙ nõ:qꝛ oíaeftio cibi eft ín ftomacbo:genes
ratiovꝛine in epate:f5 mẽbꝛũ ignobili? nó oelegat fua fuper
fluítatt ad mẽbꝛũ nobílí?:ó ftomacp? ai fit ignobilioꝛ epa
te nó oclegabít ſuã ſuꝑfluitatẽ ad eparzimo oclegabit foli
nutrimẽtũ laudabile:ted nutrunẽtũ laudabile nó tíngit vꝛi
ná:imo íllaudabile:ó cb? a ftomacbo — delegatꝰ nõ
variabitvꝛinã ci hmõi fit laudabile:q̊ videt᷑ ꝙ cib?alidmó
nó poffit vꝛinã variare quãtũ ad coloꝛẽ. Itẽ Auic.in pᷣmo li.
capto de eo qð comedit « bibi£:oícit ꝙ cabꝰĩmutat᷑ «nó im
iütat-fi g nõ imutat nó alterabít coloꝛẽ in vzina, Itẽ pari
poft oíat luf. c cib? in coꝛpoꝛe noftro recept? opat a mate
rta c nõ a fo:ma:fed ots alteratio ⁊ varíatio fit a foꝛma⁊ nó
a materia: cíb? nó varíat coloze vꝛine. Itẽ Ba.ĩ de ſimpli
—— — differ
videt᷑ ꝙ nõ variabitcoioeẽ vrine. In Zꝛiũ cft aucto: ín Ifa:
lareser cb?mule ín co:poze recept? aruditate t albedínes
Lt cine:dbofo puus oat viíne rubose ⁊ claritatẽ loc
oftédo p rónem:q:fuperi orit yfaac plurics;q pumo»
S'o.cttj
res oiuerfificát vꝛinã:vñ pio: pblegmatio facit vꝛinã albã
⁊ fpifías cc.f5 ita € qp cib? oiuerfificat hũoꝛes:vñ a cibo calí
do giiat bumo: calidus: a frigido frisidus:fi g hũoꝛes va
ríat coloꝛẽ:gᷣ a pmo ad vltimũ cb? vanabit colozé in. vꝛina.
(Q3 »cedo.zíftas duas rõnes vltimas pono p cà.(L ad p»
mũ argumẽtũ t ↄtrariũ oicedü qp oupleré fupfuntas: q̃dã
em cft fupfluitas nociua:⁊ pec cft duplex:q̃dã rcfiduitatis
vtípma:qd3 ĩpuritatis:vt egeftio:fudo: ⁊ vꝛina: c ifte ita
totali ütur a coꝛpoꝛe qp nó attrabunt amébzis: et 0€
talivez eft ꝙ mẽbꝛa ignobilia nó tráfmíttüt ad nobilia tale
fupfuitaté Eft alia fup itas d nó cft fupftuitas rectezim
mo puritas;vt coiq eft fupfiuitas quátà ad ſtomachũ:qñ
ftomacbus acccpit illó qð fui nature cft ppo:toabile ad íps
nutriẽdũ:tũc a ftomacho erpellit:z meicraiceattrabüt 1p5
⁊ delegãt ad epar: bac via db? a ftomacbo ad epar
tus põt variare coloze vꝛine:⁊ oe tali nó obtjcis c. zd fcóm
argumétü dicẽdũ ꝙ ficut dicit Ga.ĩ oc coplepionib? triplex
eſt cibꝰ:cibus futurus cibus.i.cibꝰ extra:⁊ cibꝰ in via:vt in
pꝛima c ſcda digeſtiua:⁊ ab? cibãs in effectu:vt in aſſimila
tionc ín tertiaotgeftina. Dico ó q qfi Auicẽ.dicit ꝙ dibus
ielterataipfe looturbe cibo abite fs effectu: ⁊ nõ de alijs
vñ cibꝰ in vía põt variare vꝛinã ín coloꝛe:⁊ iftud meliꝰdecla
rabit᷑ in ſequenti pbleumate.Clelalíter dicẽdũ qp Aui.dicit
ꝙ cibꝰ nóimutarrádg p:ndpaic agẽs:cũ ĩmutat tanqᷓ refi»
ſtẽs:qꝛ oẽ mouẽs phyñcũ dũ mouer moucet᷑:⁊ ponit Bał.
exẽplũ:qꝛ lʒ cultellus agit cerã moll£ : tfi pati a cera per frc
quẽtẽ vſum:⁊ boc pꝓopter reſiſtẽtiã quábs cultellus ad cerã
fitr eft oc cibo q» l5 ĩmutet᷑ ín coꝛpoꝛe:tñ aliquãtulũ ĩmutat
co:pusrefiftédo ——— ita cibꝰ põt vꝛinã varia
re in coloꝛe. VUel dicẽdũ ꝙ qͥdã eft ab? d eft ib? tãtũ ⁊ non
medicina:⁊ talis nó variat vꝛinã:⁊ oc tal lodtur tu € ali?
db? q eft cib? medicína.i.q cft eieuat?in calidítare vel tri⸗
giditate ⁊c.⁊ talís pot variare vꝛinã. dfcóm dicẽdũ ꝙ ou
plex eft matería:quedáq eft materia ⁊ bocalidd vt cib?: ⁊
talis pótvaríarec alrerarez alía materia q̃ eft mareria tãtũ
íta ꝙ hõ bocalidd:7 oe tali tu obtjcis:⁊ talis nó pót alrera
re. cd terti q3 obtjcís a 3a. d dicit ꝙ cibꝰalterat ⁊ nó alre
rat:oícédü cp verü eft oe cibo abárcin effectu. Glel oicédus
ꝙ nóalterat tãqᷓ p:icipale agẽs:ĩimo rád refiftens. Cielot
cẽdũ ꝙ cib? q eft db? trn ⁊ téperat? nó alteratz 7 ira per ifta
triplícé viã pót foluí ad illud argumentũ. &lel dicẽdũ ꝙ qñ
Ga.dicit ꝙ db? alterat᷑ ⁊ nõ alterat:⁊ medicina alterat⁊ nó
alterat᷑:nõ intédít dicere qp cibꝰ nó alteret:⁊ ꝙ medicia nó
alteret:q: dà funt medicine d alterant᷑ ín oꝛpoꝛe: vt dicit
Sa.de anetocalaméto 7 ruta.q: dicit ꝙ funt medicine:⁊ al
teran£ ín fcóa digeſtione:ſed intẽdit oicere sDa.cp nutritio
Pest pe tesa er nti:c alteratio pꝛicipa
(ter medicine:cnutritio ex 2nti. Qrif vtr ab? a»
bàs ín effectu poffit alterare vel earíare coloꝛẽ vꝛine. Et ví»
def ꝙ nó:q: vꝛina variat᷑ a dbo ín fca digeſtiua eríftéte. vn
v:ina ab opatióe ſcðe digeſtiue recipit tinctione 7 variatio⸗
né c nó ab opati&e tertie digeſtiue:ſed cibꝰ ín effectu ẽ obie
ctü tertie digeſtiue nó ſcðe:̊ db? cibãs in effectu nó varía
bít colo: vꝛine. Itẽ illiid qð nó pótvaríare vel alterare coz
pus nõ varíabit vꝛinã:ſed cib? cibãs ín effectu nullo mó va
ríat coꝛpus:qᷣ nec vzina, pbatio minoꝛis:qꝛ vt dicit Ba.nu
tritio eft pfecta aſſitatio nutriẽtis cũ nutrito:ſed vbi eft pfc
cta aſſitatio nutriẽtis cũ nutrito nulla eft variatio vei altera.
tio:ſed ín tertía digeſtiua eft ꝑfecta affi'ario cibi nutriẽtis
in effectu cũ nutríto:ónó eft bí alteratio nec variatio alid
Jc phpersda ac gelingen co:pus:ó uec p ↄñs vꝛinã.
dtc £a. inertio li.de cõplexiõibꝰdicit q cr berbis calidis,
fer ruta:mẽta:⁊ calaméto fitmedicínaín digeſtiõe: fs oicit
qai pmutanf oino tunc funt cibi ⁊ nó medicina:ſed ín ter
tia oíaeftiua pmutan£ oino 7 fitit iibi in effectu:ó nórema
net tunc medicine:⁊ íta nó alterabũt:⁊ íra db? cibãs i effe»
ctu nó alterat co:p?:ó necxꝛinã.Cõtra illud qð alterat ↄple
xionẽ coꝛpoꝛis alterat vꝛinã:ſʒ db? in effectu eft bmói:ó al»
terat vaná, pbario minoꝛis:mẽbꝛa tertie digeſtiue alteráÉ
— ꝑ aliũ cibũ niñ p illũ qͥ eft ei obiectꝰ:ſed cibus ci
ín effectu eft obiectũ tertie digeſtiue:dᷣ cibꝰ cibãs ín ef
fectu co:pus bs alterare:á ⁊ — —
f
Lwer
fm ſuã diſpoſitionẽ calo:ẽ augmẽtat:⁊ fi augmẽtat alterat
€ cii db? cibãs ĩ effectu fit cibꝰ:augmẽtabit caloꝛe:⁊ ita coz
pus alterabit:g̊ ⁊vꝛinã. Itẽ dicit Aui.ꝙ im abo tn coꝛꝑe no
ftro digeſto remanet aliq q̃lttas q̃ excedit qualitate noſtri
coꝛpoꝛis quouſq; fiat pfecra coagulatio ⁊ affimílatio:f in
€ibo cibãte ĩ effectu:nõciũ cft ꝑfecta coagulatio nec aſſitatio
gin illo remanet alid q̊itas excedẽs q̊ltatẽ noftri coꝛpoꝛis
4 f excedit q̃litatẽ noſtri coꝛpoꝛis illã alterabit:g cbꝰcibas
t effectu alterat cõplexionẽ noftri coꝛpoꝛis:⁊ ꝑoñs vꝛinã.
Solo finc dubio iſta q̃ſtio valdcoubia eſt:ſed tm vt mibivi
det:parté íftà meli? poſſumꝰſuſtinere dicẽtes cp cib? ín vía
alterat coꝛpus c nó cib? in effectu cibãs:⁊ poflum? B »fir?
ware p pᷣmas rõnes ad pte; iſtã factae ⁊ cas concedere:et
bocvult yfaacin IFazoicce qp calidꝰ cibꝰ oat vꝛine ruboꝛẽ et
tíncturá:calo: em̃ epar calefacit ín pꝛimis.vñ fuus rubefat
fanguis c ebullit ſpũs coꝛdis:⁊ vꝛinã tigit c calefacit Ad
pꝛimũ argumenta in ↄꝛiũ dicẽdũ cp verti eft ꝙ mẽbꝛa tertie
digeſtiue alterãt p cibü:fed h̊ nõ cft ꝑcibũ cibdãtẽ in effectu
q̃ cis obiectꝰ:ĩmo cale ñũt a ſanguie currẽte ad oia mẽbꝛa
anteqꝙᷓ fanguis ↄuertat in pumidirates c fiarcib? cibas ín
eficctu. vn ite fanguíe nodus ↄuerſus m hũiditates currit
ad oia mẽbꝛa ipaalterás:c fupcalcfacite cc. Zid fcóm argu.
métü illi? ptf qo obijcis a £53.0íco ꝙ aliqñ accreſcit quanti
tas caloꝛis ín nobts: aliqñ intẽdit᷑ qlitas.v verum efte
ois abuse augmẽtat calozé ín cozroze fübalíter:q: abus au
emérat quátitaté fanguis q eft (um calozis: aliqñ vero ín
tedít q̃litas caloꝛis p cibüvt fanguis güat?crlatlio acutioꝛ €
€P gñatꝰ cr lactuca. vi oíco ꝙ idẽ cib? pór augere quãtitatẽ
«alozis t diuidere Qlítate t.tráfmíttere acume vt lactuca:ci
bus em̃ laccuce augmẽtat fubaliter caloꝛẽ ín co:pe:q: gfiat
fanguine; q cft (ubm caloꝛis:ſed remittit acume caloꝛis:qꝛ
facit fanguine ali q erat ín co:poze magis frigidü ipm re»
mittẽdo ín acumĩe.vñ :52 logrur quátitatiue nó tãtũ dita
tiue:c ita adbuc cib?dbáe in effectu nó alterabít. ld tertiũ
qð obicit ab Aui. dico ꝙ triplex eſt coagulatio:q̃dã eft chili
in chimũ ĩ epate:q̃dã cotmitn bhumiditates:q̃dã hũiditatũ
ín mẽbꝛa.vñ Aui.qñ dicit pt cibo digeſto remanet alid q̃li⸗
tas excedẽs q̃litatẽ noftri co:pre quſq; fiat pfecta "pr
tío in epate: tateligit de coagulatiõe cbili in chimũ q ſit in
epate.vᷣñ ibi amittit cibꝰ fua qualitate : ⁊ oĩno pmutat nec
poftea alterat cozpus. (£t tu obijcies mibi oe fanguíne gña
io ex lactuca d eft frigidioz vroícit Auic.ſanguine gnato ex
allio:⁊ :ta adbuc poft digeſtionẽ fcóam remanet aliq q̃litas
alterás in abo icẽdũ qp Aui.ſoluit B pofteazoícit enim qp
fanguis er lactuca gñatꝰfrigidioꝛ eft fanguie gñato er allio
boc € vfqs ad tps otat ipſe: vñ qñille fanguis Zuertik ín bu
inídítaté no€ frigídio: fanguine gñato cr allio : imo eq̃les
funt:c tũc oĩno amittunt ſuas dlítates ⁊ ꝑfecte aſſitantur
meẽbris:⁊ bocmó ſoluẽdũ eft ad ilias rõones.Sitñ velimꝰſu
ſtinere oppoſitũ.ſ.ꝙ nó folii cib? ín via alterat coꝛpus: imo
etiã cib? m effectu cibãs:poſſumꝰaliquo mõ foluere pꝛima
arguméra:l5 nó ita bene ficutilla d íà funt foluta (T 3a p»
ma gpoſſumꝰ dicere ꝙ fanguís calefact? ríngít vꝛinã t va
riat ĩ icða oígeftiua:fsillefanguíe ptoclegan ad mẽbꝛa ter
tic digeſtiue:⁊ illa calefacere 7 íta tpfa calefacra pñt altera
re vaná. ad ſcðm dicendũ ꝙ L5 ín tertía orgeftíua fit pfecta
aſſikatio nutriétis cũ nutrito:⁊ nó fit ibi alteratío quãtũ ad
ſtatũ:ĩ d eft cla afíitatio:tn ẽibi affilatic refpectu ftat? in d
fuít pꝛiꝰ.vᷣbigr̃a.lʒ lactuca fcu nutrimẽtũ ghatuʒ erlactuca
nõ alteret co;p?in illa pfecta aſitatiõe ind eft.LEG affitatur
mõ:verũtñ alterat ipᷣm refpectu ſtatus ín quofuít ante, id
tertiũ argumẽtũ.qð obijcis oe Aui.nõ poſſum vez foluere
fed tñpoſſumus dicere euadédo qp qñ Aui.dicit q ez aneto
tuta c calamento in fiert digeſtiõis fit medicina c alterant
«cape intẽdit dicere ꝙ bmõi ín fieri digeſtiõis pzincipaliter
ſunt medicine t nó cibꝰ pꝛincipalt. In facto vᷣo cffe funt pn
cipaliter cibꝰ ⁊nõ medicine pꝛincipatłr.i.nõ vult dicere qp in
fieri digeſtiõis fint ita medicine cp nó ſunt cibi:⁊q ĩ facto eẽ
Ant ita cibi qp nõ medicine:⁊ ita poteſtꝭſuſtinere vtrãq; ꝑtẽ
fed tti pꝛima facílío: eft ad ſuttinẽdũ. (T Zertio q̃ritur ſuꝑ
D qð innuit inira p cb? multis (n cospoze rfo receptus ín
eruat ⁊ remittit vaina. Cõtra dicit —— d
bus mult? cõfoꝛtat virtutẽ:paucus fo debũitat eã:ſed vir⸗
tu$ ↄfoꝛtata tingit vꝛinã:q̊ multus cb? tingit vꝛinã t non
remittit. Itẽ cb? multꝰ »ieruat calosé digerete:ſʒ calo; di⸗
gerẽs coferuatus tingit vꝛinã: gᷣcc.ꝓpbatio minoꝛis:qꝛ cibo
multus: vr dicit in lra gñat multa pumidítate:fed muita bu
nicutas nutrimentalis ín coꝛpoꝛe gñata eft q̃ti clppe?inter
ioꝛẽ noftri coꝛpoꝛ:⁊ humiditatẽ radicalẽ pam ocfendes
acra ↄſumptione a caloꝛe noftri coꝛpoꝛis:⁊ detendedo có
fumptíone »feruat caloꝛẽ naturalẽ:q; calo; naturalis in có
fumédo pumidítate radicalẽ deſtruit feípmvt p5 oe lumine
cidele:ó c tíngit vꝛinã. 3n5:id eft auctoꝛ in lr̃a: vt dictũ eft
lPocidé ꝓbo ꝑſuã rónem:q: mmt? cibꝰ asgrauat naturã
vt ip̃e dicit:q̃̊agsrauata ocbilítat oigeftio t ide ſeqtur res
miffio ⁊ crudit as in vzinazó db? muitꝰ remittit vꝛins.Et D
concedo cũ yſaac:⁊ illas ouas rónes quas ponit auctoz in
lra:pono ꝓ cà. €[ ad pꝛimũ argumẽtũ m Siti dico qp a,
lojtur oe multo cioo p coparatione ad virtute fozt£.vn cat,
finc dubio 2fo:tat vrtuté ⁊ ita tingit vaná:fed non loquit
06 cibo muto abfolure ⁊ de talí logturín Ifa, vñ ibus mul
tue c abüdas multũ p cóparationt ad virtutẽ oigerenté rc
mittit vꝛinã.Ad fcóm dicẽedũ qp verü eft cp büiditas tépera
ta ↄſeruat caloꝛẽ c p 9fis tingit vꝛinã:ſed hũiditas excẽdẽa
nõ fou oſeruat cato: repꝛimẽdo «cimo eũ extinguit.Vel
dicẽdũ dq lʒhũiditas cx multo cibo gñata ↄſeruet caloꝛẽ na
turalẽ:tñ repᷣmit acumẽ ſui caloꝛis:⁊ ppter boc remittit vꝛi
na:⁊ fic loqᷣtur aucto: ĩ la.CQuartõ qrit fup boc qð dicit
ín lra:q cb? paucus tingit c rubificat vꝛmã.Tontra: dicit
Sa.ſupꝛa appo.qꝙ ab? paucus debilitat virtutẽ:⁊ virtꝰ oc
bilitata debilitat digeſtionẽ:⁊ digeſtio debilitata remittit
vrinã:g̊ a pꝛimo paucus dibus remittit vꝛinã:nõ ó tingit eã
Itẽ paucis db? diminuit caloꝛẽ:qꝛ dimmuit humiditateʒ
vtoiat ínIfa.fed calo; diminutus diminuit digeſtionẽ:et
remittit vꝛinã cc In S: eft aucto: inlr̃a vt dictuʒ eft,
ocidé pboq: paucus ab? cõſumit humiditatẽ fupfluas
Gbumidiras ſupflua vr dictũ eft remittebatvꝛinã:g p locit
ab oppoſitis paucus ab? tínget vina, s£t boccócedo ppt
iftas duas rónes qs pono p ci. Sid ouo argumẽta in có»
trarium foluo vníca iolutioe:dicẽdo q l5 puus cibus debili
tct virtute ⁊ diminuat caloꝛẽ naturale ſubałr:tñ qualitatis
uc intéditc act calo vt p5 t ieiunãtibꝰ:qꝛ lʒ ín eís fit mt
110: calo: ſuꝑticiatr:tũ ínter?? eft int£(us c acut?:t ppterB
abus paucus tingit « rubíificat vꝛinã ¶ Quĩto oubitatur
füp hoc qð dicit in lfa:q viui multü bibítus:facit multãvꝛi
na..liquoꝛẽ multũ ⁊ hypoſtaſim paucã.Contra:q̃libet ot
geſtio bs fud fupfiuitatcs:qua g̊ róne vinũ multũ bibítü fa
aet vꝛinã multã q cft fupfluitas ſcðe digeſtiue:codẽ mó fa
actbypoftafts multi d bypoftafis € ſupfliutas tertíe oige
friue, Poſtea dicit ꝙ vinũ pauci bibitũ:facit paucãvꝛinã ct
multas bypoftafis.s£ótra hypoſtaſis ẽ (üpfluítas nutrimẽ
ti in tertia digeſtiua:ſed af pᷣaucũ vinũ bidit᷑ totũ ↄuertit᷑:
t nibil oc eo cedit ín fupfiuitate:ó pauci vini bibitũ faat
paucá bypoftafim:nó G multã.¶ Ad primüiftoz oicedus
q vinümuitü bibitũ facit multã vzináz vt dicit ín lr̃a:⁊ D eft
Qq:remanetíndigeftü 7 rone ſue liqͥditatis c indigeftiois di
to deſcẽdit ad veficá ⁊ multã facít vꝛinã. Iterũ dicũt dà ꝙ
paucã facit pppoftafim: vez cft refpectu liquoꝛis. Vel dicẽ
dà ꝙ nullá fadtbypoftafim:q: remanetindigeſtũ róne fuc
mulntudimis:q: natura rónefue mulntudinis nó pot eum
digerere. vñ nó attrapit a mẽbꝛis ip tertía digeſtiua:⁊ po
pter boc cü nó attrabaf nó poterít facere bppoftafim:cum
byroftafis fit ſuꝑfluitas nutrimcti tertie digeſtiue.vñ bus
iu(modi vinũ bíbitü multus ſicut bibit zm cadẽ quátítate
emittik:vt orat in IFa. fd argumẽtũ in 3:8 dico qp tu. bere
obijceres fi illð vinũ muitü bibitü vemret vfq ad tertiã of
geſtiuã. vñ verü eſſet ꝙ multá bppoftafim gnaret:fed nó at
trabi£ a mébzis tertie digeſtiue vt dictũ eft;z ppte; D nula
là vel paucã faciet bypoftafim.Zid aliud dicẽdũ qr pauci vi
nti bibit paucá gñat vꝛinã:⁊ boc ẽ q totü Duertit c ira ni
bil ſupfiuit. Iteꝝ mult (adt bppoftafim:verü ẽ refpectu li
árie vt dicũt qͥdã.vñ qꝛ ito »uertif cattrabpif a mebzte: p^
pter boc facit paucii liquosé ⁊ multá bypoftafim refpecru lí
quoꝛis. Vel otcédü q» multã facit bppoftsfim refpectu visi
Arinarum.
3 cft. AUitumo q̃rit ſupꝛa hoc qð dicit auctoꝛ in ITaz cp vi
"T fubtile albũ bibitũ remittit vꝛinã.Cõtra:ſicut eft vinus
nà:ó flr c vinũ ſubtile albũ tinget 7 colotabít vꝛinã: vel d:
re no. Sid boc dicẽdũ qp nó eft fie oc vino fübtili ſumpto 7
reſtriũ digeſtioi repugnãtiũ:ſubtiatas vᷣo ꝓpter oni ꝑtiũ
acrearü cigneaz qp füntfübtiles: t q: ptes —— — cõ
ter boccib? ſubtilis ↄoꝛtat virtutẽ ⁊ tingit vꝛinã:gᷣ ⁊ ecõ⸗
ege imn vino:qꝛ vinũ o: sroffum ꝓpter abundãtiã ꝑtiũ
vinoſaꝝ ſubtile vero: P ua L
ꝑtes adfe frisiditan atteſtant: ppter boc vinü fubnle albü
¶ De diuerſitate vꝛine pprerererdtia. —
xuerũtatis vꝛine pptermotue; c exerci⸗
B (CEA y rlacoupler eft càcq: exercitia ouobus funt
"ESSE modis.Sunt erri ad aiam prínentía: ficut
rea:ficut laboꝛ:fatigatio:eqͥtatio ⁊ titia, Anime acci
détía faciunt ruboze z accẽſionẽ in vꝛina:quia fi aia
tur plufdp opoꝛteat:calefit coꝛpꝰ:⁊ i toto coꝛpoꝛe fit
cbullitio vñ vꝛine oaf colo: z tinctura:⁊ vt ira dicaʒ
triſticia:multũ oíftat:z magna eft oífferería:q: caloz
in anguftia mín? cft acutus z pũgitiuꝰ:cũ ad coz ve⸗
mutct./ alo; ex triſticia eft acuriffim?:q: i cosde mo
raf quoaduſq; cà cíus expedíaf. vri calcfir cóplerio
q: calefit fpirírus aiatus: calefacíts z mouẽs natu⸗
ram: oturbat aĩatã virtutẽ:et fitr fptiales pptervi
pus: coctiois loci a caloze dimitritvacuũ.Aigilias
oe erercitio ate effc diximus:qꝛ actiões eaꝝ in aiato
boꝛẽ acumé pᷣſtantvꝛine cfi ſubtilitate:qꝛ fubito ca
lefacíüt mẽbꝛa coꝛpoꝛis p frícationes pris in prc in
lía£ fanguis:z vꝛinam acuit:⁊ rubicũdã facit.Sub⸗
tilitas ⁊ claritas funt cx diſſolutione coꝛpoꝛis nt
€ De diuerſitate vꝛine ppter quietẽ.
e» 3ucrfiras vꝛine ꝓpter qͥetẽ cotraría facta
tus:ficuc tenebꝛe lumĩs:cecitas viſus. Cuʒ
aũt mot^aiatus fit ⁊ coꝛpoꝛeꝰ:⁊ dcs aĩata
nis c male ſuſpitiõis.Coꝛpoꝛea qͥes eft ablatio mo^
uẽdi coꝛpoꝛis oc loco in locũ.Sopbiſte tñ diffinien⸗
tepoibꝰ ſit.vñ vtraq; dcs pftat vꝛine erudíratem c
goſſitudinẽ:ſiue erri aiata fit:feu coꝛpoꝛea:ogelatca
tatiõe:⁊ mot? e?? neceffe cft Qefcar. Soil cá virtutís
ſpũalis z acríóis naturalis:defectio eft naruralís ca
ríab ipfo: ín coꝛpoꝛe bumiditas bumectans ín vei⸗
adunatur ⁊ fupflua. :
multibibiti:qó vinũ młtũ bibit nullã facit bypofrafisvt of
fubtile ita eft cibꝰ fubtilis:f cibus ſubtilis ſumptꝰ rigit vꝛi
be cibo fubtilí:q: srofíicies cft in cibo ꝓpter dñiũ ꝑtiũ ter»
uertunt in fubam mẽbꝛoꝝ:⁊ de facili obedit digeſtiõi:pꝛo
ũ ppter dñiũ pt: aquofaz:c oz
bibitü remíttit vꝛinã:⁊ boc nó lodtur aucto: in littera.
—— triſticia timoꝛ ⁊ anguſtia.Sunt ⁊ coꝛpo⸗
multũ ſit ſolicita:cogit naturã ⁊ mouet:qꝛ ci moue⸗
acuírío.S»ed tñ iter caloꝛẽ ex anguſtia:⁊ caloꝛeʒ er
niat ſubitus:⁊recedat ſubitus anteqᷓ fua complexio
cius. Cirína invigilia rubea eft z indigeſta:ruboꝛ ci?
gilias. Indigeſtibilitas eiꝰeſt:qꝛ natura eftertra coz
funt ſpũ:qͥ eſt in cerebꝛo.Exercitia vᷣo coꝛpoꝛea ru2
toto coꝛpoꝛe ebullitiõnẽ facítitz caloꝛẽ:deinde ſubti
mia de humiditate ſubito facta cũ fumo ⁊ ſudoꝛe.
eft ci:que ex motu fit:qꝛ qͥes ablatio € mo⸗
erit filr c coꝛpoꝛea.Aĩata des ablatio eft cogitatio⸗
tes dicũt:qꝛ des coꝛpoꝛis ⁊ pfcucraría fut in tpe ct
loꝛẽ ⁊ refrigerat cõplexionẽ. tia em̃ fi qeſcat a cogi⸗
loris: aũt coꝛpus defcatzaufcr£oíflolurio d foler fie
na
¶ De diuerũtaie vꝛine ꝓpter extrinſecꝰ accidẽtia.
Fo.clxrij
Juerſitas vꝛine ꝓpter extrinſeꝰ accidẽtia
duobꝰ eſt modis:vel oc coloꝛe ficut oc folís
ardoꝛe:atq; er veneno:vel er frigoꝛe ↄgelã
te ficut niue atq; rigoꝛe.Caloꝛ in vꝛinã fa^
cit ruboꝛẽ in coloꝛe:q; caloꝛ diſſoluit hũiditatẽ coꝛpo
ris:⁊ cá ſudoꝛe expellit.vñ büiditas minuit faguis
deinde calefit ſanguis ⁊ vꝛina tingi£. Si ex frigoze
fit exterioꝛi:dat vzine aruditae albedo duabus de
cauſis:quia oupla funt frígozazvel foꝛtia vel debilia
Foꝛtia refrigerãt ínterío:a c exterioꝛa:vt ad locum.
coctidis frigus veniat:caloꝛẽ natural£ cõgelãs:⁊ co
crione vꝛinẽ cõtrabẽs. Debilia aát po:ce in exterio
rib? oppilàt coꝛpoꝛis:⁊ humiditatẽ aufcrüt : d inde
folet diſſolui:⁊ fub cute coꝛpoꝛis remanet daufa, ven.
ad epar cõuertit᷑:quã cũ colaméto fanguis epar reni
bus trãſmittit:⁊ cũ vꝛina cries pftar fibi albedincs.
¶ Sufficit tractaſſe oc effentia naturalis vꝛine⁊ fui
diuiſiõe:⁊ cà oíincrfitatie ſue. Dicẽdũ cft oc vꝛina ex
tra naturã:⁊ ocotuerfirate ſui colozis.
¶ Supíus diuerũficauit aucto: coloꝛẽ penes etatẽ cõple⸗
xionẽ t dietã:hic penes motũ ⁊ qᷣetẽ:⁊ penes rẽ extrinſecꝰ
adueníente, ⁊ oíuidif iſta ps in duas. In pꝛima facit qð oi»
cti eſt. In ſcða recapitulat auctoꝛ:⁊ ponit ꝓhemiũ ad dicẽ
da.ſcðã ibi. Sufficit tractaſſe. Pꝛima ĩ duãs.in pᷣma diuer⸗
fificat vꝛinã penes motũ c qete. In fca penes rẽ extrinſe⸗
cus adueniẽtẽ:ibi:Miuerfitas vine ꝓpter extrinſecꝰ. Pꝛi
ma ĩ duas. In pᷣma diuerſificatvꝛinã penes motũ. In ĩicða
penes qͥetẽ:ibi:Diuerſitas vꝛine ꝓpter Gcté.pma induas
In pꝛima enumerat duos mot?.f.aiale ⁊ coꝛpoꝛeũ. In ſcða
diuerſificat coloꝛẽ vꝛine penes illos motus:ibi:aĩe acdidcn
tía raciũt ruboꝛẽ.⁊ ifta ſcða in duas. In pma diuerſifiat co»
loꝛem vꝛine penes accidentia fiue motus aic. In fecunda
penea acadentía co:po:ís. ib(sErercina vero cõꝛpoꝛea.pꝛi
wa in duas. 3n pꝛima pcedit gñaliter. In (ecunda f;
terabi:Seed thinter clos er anguftia, c ifta ſcða ĩ tres. In
pma oiuerfificat vꝛinã penes anguftia. 3n ſcða penes tñſti
tiã:ibi:Caloꝛ ex trifnida. 3n tertia penesvigilia:ibx : Cima
in vigilia eft rubea. ifta tertia in duas. In pꝛima otuerfifi
cat vuná penes vigiliã. 3n ſcða declarat quatr vigilia redu
cit᷑ ad accidétia aie ſcða ibi VUigilias oe exercitio aie. T c fe
qͥtur illa pei qua oiuerfificat coloze v:íne $ Qcré: illa
ín duas. In pma enumerat ouplice detZ.f.aialet cozpozale
In ſcða vꝛinã diuerſificat penes hmõi quicteszibi: Utraq;
Qcs p̃ſtat vꝛine. Tũc feqtur illa ps in d otuerfificat coloꝛ v
ne penes re extrífec? aduenientẽ:⁊ dla ín See m Pmaoí
uerfificatvzine coloꝛẽ penes caloꝛẽ exterioꝛẽ. In fcóa penes
frig? erterius adueniens.fcóa ibi:Si ex frígoze exteriost,
Hec eft diuiſio 7 fnialectióis ín generali.
¶ Hic pᷣmo oubitaf oe qͥbuſdã Qftíomb? -Folibꝰ de mouet
Serardus ín giofis fuis. st 6mo qnit cũ dupler ſit ererci»
tiũ fiue motꝰ.ſ.aĩe c coꝛpis: q̃re pꝛiꝰ diuerſincat coloꝛẽ vꝛi⸗
ne à ptc exercitij aie dp a pte coꝛpoꝛis. Itẽ cũ ipᷣe enumeret
res ectrifec? aduenictes coloꝛẽ vꝛine otuerfificires.f.calo:e
exterioꝛẽ:⁊ fríg? ecteri?: c venenũ:cũ multe alie funt res ep
trinfecus aduenittes vt balneũ ⁊ vnguéta 7 bmóí d diuer⸗
fificãt ffr vꝛinã:q̃re nó enumeratíllas, Ste c6 enumerat ca
loꝛẽ exterio:ꝛẽ:⁊ frig? exteri? ⁊ venenü Q oínerfificár vꝛinã
q̃re nó ꝓſeqᷣtur oe veneno ficut oe caloꝛe exterioꝛi ⁊ frigo»
re exterioꝛi. ¶ Ad pᷣmũ iftoz oícedü c accidẽtia fiue exerci
tia aie plies ⁊ frequẽtiꝰ oíucrfificát vꝛinã:vt ira:triſticia ⁊c.
qꝛ de facili veniũt ⁊ oc faali recedũt:⁊ ꝓpter boc pꝰdiuer⸗
fiñcauit a pte accidẽtiũ aieznó fic $o accidẽtia coꝛppoꝛis. Ad
ſcõʒ quidã dicũt qp qꝛ ifta tria.ſ.caloꝛ exterꝛꝰ adueiuẽs:⁊ frí
gus exteriꝰ ⁊ venenũ ſunt euidẽtioꝛa d alie res extrĩſecus
adueniẽtes: ppterb drca ifta oíuerfificat coloꝛẽ vꝛine ⁊ nó
arca alías reg. lel oícédii qp ctfi balneũ o(uerfificer colozes
vrine ⁊ vnguetü fitr: D n5 eft nifi róne caliditatis vel frigidi
tatis:⁊ ppterboc fatis p boc qð dicit de caloze ⁊ frigoꝛe od
Es puo
xb
tur iſta intelligi.Ad tertii dicẽdũ ꝙ alteratio fiue variatio
facta ex veneno raro accidít: c ꝓpter hoc nõ ꝓſeqͥtur deve
neno. &lel dicẽdũ ꝙ nó oinerfiticat coloꝛẽ in vina nifi q: ca
lid vel frigicũ:⁊ pprer bocfati pot 2 ꝑ hoc qð oí»
cit oe caloꝛet frigoꝛẽ. ¶ Poſtea pmo q̃rit pᷣncipalr oe of
uerſificatiõe coloꝛis vsinc a pte exercitioꝝ aic cũ oc bocfa
cíat mentione auctoz ín Ir3.3£t pmo q̃rit vtrũ accidentia
aic fiuc exercítía ate tingát vꝛinã:⁊ videt q nó:q: hnc. c
etiã yfaac ín Líb.ifto fupiue dixit cp vna vᷣtus retrabit alía
afua opatione.vñ vᷣtus aĩalis operás oc oie retrabit ftu»
t£ naturalẽ oe die a fua oꝑatiõe:cũ ó ĩ accidẽtibꝰaievtũ tri
ſticia z anguftia: t hmõrðtꝰaĩalis itédat: $E? natural res
mittet᷑: ſʒ vií.tigit a vᷣtute naturali digerẽte ĩ epate:cũ 6 il
la retrabat p accidẽtia aic ocbílitabit digeſtio: ⁊ digeſtio
debilitata remittit vꝛinã:g̊ accidẽtia aic remittüt vziná:nó
étigüt. Itẽ colo: vꝛie ſpectat advᷣtutẽ digerẽtẽ in epate: f$
accidétia fiue exercitia aic fpectát ad $tuté aial£ ertra ⁊ ad
vitale itra:z nó ad calo: digerẽtẽ ín epate:ó accidẽtia aic
nó tigét v:iná In ↄꝛiũ eft auctoz ĩ Ira oíces qp accidétía aic
facíüt rubo: t accefion£ ín vꝛina.Hoc idẽ pbo:q: vt oicit
An lr̃a:accidẽtia aie faciũt ebullitionẽ ⁊ acum in hũoꝛibus
q̃ cõmotio humoꝝ ⁊ ebullitio tingit vꝛinã: g accidẽtia aie
tingũt vꝛinã Et hoc cõcedocũ vſaac.Sed diſtinguẽduʒ cft
ibi:q: colo: fiue tinctio qñq; oat vꝛine p viã digeſtidis fas
stc ín epate a caloꝛe natursli digerẽte:⁊ tuncoigerit vꝛina
£qQuatr im coloꝛe ⁊ liquoꝛe.de tali tinctiõe ꝓcedũt tua argu
mẽta:⁊ boc mõ nó dicitauctoꝛꝙ accidẽtia aie nó tíngant
vꝛinã.Alio mõ dat᷑ coloꝛvꝛine ppter cõmotionẽ t ebullitío
nẽ factam in humoꝛibus:⁊ oe rai tinctiõe nó ꝓcedũt tua
argumẽta:⁊ boc mó dicit aucto: ꝙ accidẽtia ate fiuc exerci
tía tingũt vꝛinã:qꝛ vt dicit aucto; im lr̃a:ſi aia fit multũ ſoli
cita:vt triſticia vcl anguſtia vel ira:tũc cogit naturas ⁊ mo
uet eã:q̃cũ moueat pP d? opoꝛteat calefit coꝛ:⁊ ín toto fan
guine fit ebullitio:vñvꝛine dat colozz acumẽ:⁊ p iſtã diſtin
ctionẽ ps folutio ad argumenta advtrãq; ꝑtẽ.⁊nota ꝙ ifta
oiftinctiolocü b5in otbus pbleumatib? fequétibus ín iſta
lectione. Scðo qrit (up boc qð aucto: innuit ín fa: an
guſtia pftat coꝛpi caloꝛẽ lene 4 min?acutü:trifticiato acutiſ
fimü:fcd 21 anguítia vr ipe dicit cft mot? fubit? calozt ad.
coꝛ:in triftítia paulatin?:fed mot? fubit? pftat coꝛpi calo:é
acutũ « maioꝛẽ:paulatinꝰpᷣo lenẽ:g̊ falfum dicit ín la. Itẽ
videt cffe »trouerfia inter auctoxc iſtũ:⁊ Johan.⁊ Coſtã
tinũ:qꝛ aucto: iſte oícit ꝙ tanguftia calo: fubito mouct ad
£ox;.n triftícia Yo paulatine. Johã.vᷣo⁊ Conſtan.dicũt qp ín
tímo:e exterioꝛe calo: mouctur fübito ad co: : in anguſtia
vero leniter z íta non fabíto:ófibi adinuicẽ ↄdicũt. Item
dicit in lra:ꝙ triſticia ⁊ anguſtia tingũt vzinà , S otra mbil
qð refrigerat coꝛpꝰ tingit vꝛinã:ĩmo porDremítnt:f5angu
ftía ⁊ truticia refrigerát coꝛpꝰ:qꝛ trahũt caloꝛẽ naturales q
capto loqᷣtur
aucto: oe tinctiõe facta in ysina ꝓpter ebullitionẽ said in
humoꝛibꝰ a fupealefactióe coxdiest bac via nS tenct tuum
gumẽtũ.d zertio qrit vtrũ ira d eft accidẽs aic hẽat vꝛi
nã tingere vei remitterc.£t videt cp remittat: qꝛ oppofito
rü oppofiti funt effectꝰ:ſed irat gaudiũ opponuntgoppo
fitos pabcbüt cffect?:f5 gaudiũ ting;t vꝛina:q: ↄloꝛtat vir
tutẽ:⁊ vírtus ↄfoꝛtata ↄoꝛtat digeſtione: ⁊ digeſtio »fo:xta
ta tingit vrina ira d opponit gaudio debilitabit virtutẽ:
«cr ofiti remittet vam. Ite tinctio ín vaina eft a caloꝛe oí»
geréte.vi vaina noctis tiñctioꝛ eft ⁊ certioꝛis figníficatiói:
vtoicit ſupius d vꝛina diei:⁊ bocq: magie tingit à caloꝛe
pigeréte foztificato in ſomno:ſed ira trabit caloꝛẽ naturale
bígercnté viiná c tíngété ab interioꝛi ad exteríoza:6 debii
tat oígeftiuá:c ex ohri remittit vꝛinã.C ótranum innuit au
cto: inlra dicẽs cp triftícia ⁊ ira « accidctia aic tigũtv:inã.
P id£ pbo p rónezq: fi illud qð min?vídcÉ íneffemeftz c illð
PN :dsn3 at í
fiia:oc Qo? min? videt tíngüt vꝛinã:g mulromag] acciden
tía catefacittia co:pus tingũtvꝛinã:vt ira.qð 2cedo. vn oíco
qp ira facit cómotioné ín hñoꝛibꝰ:q: fupcalefacit co: £c. c p
bác víá tingit vꝛinã. ¶ d pᷣmũ argumẽtũ (n S:iti psfolo p
fa oíctazqz Is ira oebilitet Prutes:tii qz facit fupcalefactione
ín co:de ⁊ ebullitíon£t büo:ib? ppt D tíngitvana. ad ícóm
fitr p5foto:q: tu obij.de tinctura debilitata i v:ina a caloꝛe
epatis oígerétez vñ veꝝ eft ꝙ ira ipedittincturi factá in vꝛi
nà a caloze epatis digerẽte:verũtñ qꝛ facitebullinone tibüo
rib?: ppter b tigit vzinà: Coe talí tinctura log aucto: Lifto
to.&T Quarto árit tup P qð dicit in lf̃a ꝙ vigilia tingit
—— — 5— — ſũt effcct?:f5 fomn?« vigi
lia opponunt᷑ z fomn? tingit vʒinã:vt dicit ſuꝑiꝰ: g vigilia
vꝛinã remittit ĩ coloꝛe. té ſuꝑiꝰ dixit ꝙ vꝛina remittit invi
gilia. dn Zꝛiũ eft aucto: ín pte iſta dicens cp vina invigilia
eft rubea. d bocoícédü ꝙ oupler eft vígilia f.moderata et
excedẽs Dico & qp ĩ vigilia moderata remittit vꝛina:⁊ boc
—— aucto: fup cfic düt tucróncs.f5 i vígilia ex»
ccáéte tingi£ vrina: ⁊ D mo lod£ aucto: i pte ífta.£5 tu ob,
cótra me:vígilia moderata 2fo:tat ture: tĩgit vꝛinã:exce
dé $o vígilia oebilitat vᷣtutẽ:g remittit vzína: g videt ꝙ
ín vigilia moderata oebeat vꝛina ec tincta:in excedẽte vero
remífiía.zid B ps foto p Ddicta:q: tu ob.de tictióe facta i vꝛi
n3 calo: epatis bíceréte:f$ ibínó loqt᷑ oc illa imo auctoz
log ibí oe tínctura facta i vsína ppter ebullitionẽ factá in
büo:ib?:cq: ínvígilia ercedctí fpiis aialís labozatc facit có
motionéin hũoꝛipꝰ:⁊ ita tinctionẽ:ĩ moderata ?o nó labos
rat nec facit cbullitione i büonb?: ppter b adbucvigilia ex
cedẽs tingit vꝛinã ⁊ nó vigilía tẽꝑata. CQuĩto qrít ocois
uerfificatoe facta in vꝛina a pte motꝰcoꝛpei.Et pmo q̃ritur
vtri motꝰcoꝛpoꝛeꝰ tingat vꝛinã. r&t vídct ꝙ nõ:qꝛ tmotu
coꝛpoꝛeo trabit caloꝛ naturalis tigés vꝛinã ab interioꝛi ad
exterioꝛa:⁊ ita debilitat᷑ digeſtio:⁊ per ↄñs remittit vꝛina.
Itẽ dicit yſgac ín oie. eni, Pfus ſinẽ rp mot? coꝛpoꝛeꝰ ipedít
oigeftione:fs o£ tale remírtit vꝛinã g cc. In zn eft auctoz
dicẽs qp exercitia cozpozea ruboꝛẽ c acumẽ pᷣſtãt vꝛine. Itẽ
dicit ila q rubo: caufat in vꝛina ꝓpter cõmotionẽ factã in
hũoꝛibꝰ:cũ d motꝰcoꝛpoꝛeꝰfaciat cõmotionẽ in hũoꝛibꝰtin
get vꝛinã. qð ↄcedo cii vſaac:tñ qz p fricationẽ partis in ꝑtẽ
fubíto mẽbꝛa co:pís calcfiüit q: ofumit hũiditatẽ d remitte
bat vꝛinã. ꝑ pdícta pts folo ad arguméta facta in Zꝛiũ:qꝛ tu
ob. de tinctioe facta ín vꝛina a caloꝛe epat] oígeréte: oc ta
li nó lodt ibi:imo de tĩctiõe vꝛine facta ppt ebullitionẽ fa
ctái hũoꝛibꝰ. Scrto drit fup b qð dicit ĩ laꝙ vtraq; cs
tã aĩe dp coꝛꝑis pᷣſtatvꝛĩe cruditate ⁊ remiſſionẽ:ſʒ tra qco
affita£ fonozfs fon? tigít vꝛinã: g̊ t dcs fitr vꝛinã tiget t nó
remittet. In 2:3 € auc. ilfa vt oíctü eft, Itẽ D pbo q: oícit
ín fa qp vzina tíngi£ ppter cõmotionẽ ⁊ cbullirionéfactà in
hũoꝛibꝰ:ſz qes aufert motüz ↄ motionẽ hũoꝝ:q̊ remittitvꝛi
nã.Quð ↄcedo cti va. V dico c» des retinet fupfluitatee in
co:ped remittunt viínà p fuí pntíam.fEttu obtjcíce ꝙ ſom
nu$ fitr retinet fupfluitates ĩ coꝛpe:q̊ remíttet vꝛinã. Di⸗
cedi qp fecus eft oc fomno qete:vtoictü fuít ſuꝑius: qz
ín dctc ocbet erire fupfluítates: t cũ nó exeũt ꝓpter defe⸗
ctũ exerciti): tic remanent ín coꝛꝑe ⁊ remittũt vziná: fed ín
fomno cft tps emittédi fupfluitates ficut fuit i qcte. Itẽ in
fomnonó funt multc fuptluitatce q remittüt vꝛinã:q̃ ín vi
gilia peedéte ſomnũ cozp? fuit müdatii a fupfluítatibus; vi
Urinarum.
* emanẽt in fonot coꝛpe. Itẽ in fono cal-maturalís mag]
— folicita € circa digeſtionẽ: tũ qz pptabfentiá lumi⸗
nis retrabit interi?: tũ q; tũc in fomno oc nocte opationes
quinqs fenfuus ceffantzc ita fostífica caloz digeres interi?
nó fic $0 cítín quiete: c ꝓpter hoc qᷣes vrrag remittit vꝛi⸗
ná vt dicit. ¶ Septĩo oubitat oc onierfificatióe colorT vꝛi⸗
nc ppter ré crtrínfecus adueniété, Et pmo q́rit vtrü er ca
ic exteriozí tingat vzina cii boc dicat ín lra. Et videf qp nó
imo poti? remitta£:q: calo: erterio: róne ſititudinis trabit
colo: naturalé ab interioꝛibꝰ ad exterioꝛa:⁊ ita debililat ot
Geftítid:d digeſtio debilitata remittit vꝛinã g cc. Ite cal. er?
tcrío: ocbilitat cat.digerẽtẽ q tíngit vꝛinã: gcat.exterioꝛ re
mitnt v;ínà. n 3:d eft auc.in la dicẽs qp calo; ertrinfecus
colo:e facit in vsíná ⁊ ruboꝛẽ. Itẽ cał.exterioꝛ diminuit hũi⸗
dítaté cozpis abũdãtẽ d hũidtasꝑ fui abũdatiã remittebat
pꝛna: cat erterioꝛ tingit pꝛinã. Et boc ↄcedo cũ yſaac.ad
ãargumẽtũ c ad fcóm ín ↄꝛiũ iã ps ſolo:qꝛ L5 cato; extrin
ee trabat caloꝛẽ natural£ exteriꝰ c debiutet cal.digerẽtẽ
z quáti ad Doeberet remittere vꝛinã:verũtñ acuit cat. c»fi
it püiditaté:z ppter b quãtũ ad b pD facit ad tictíonevzí
nc d pdicto mó Lg remiſſionẽ. io q̃rit fup B qð dicit
infa: fugus exreríus oar vzinc cruditatẽ c albedinẽ.Cõ⸗
tra:frigus exterius claudit poꝛos:⁊ íta ↄfoꝛtat cal , oigerc»
££ interius: vn dicit bíppo. tn apbo, d ventres hyeme 7 ve
re calidiffimi ſunt natura:fi ergo frígus exterius claudit po
ros ⁊ cófo:tat digeſtionẽ interi? ⁊ digeſtio cofo:tata tíngit
vrinã: g frigus exteriꝰ adueniẽs tingitvꝛinã no 6 remittet.
Itẽ vꝛina plus tíngi£ oc nocte dp oc oie[:;z hoc eſt ; in noo
ctevigetfrigiditas:in vigilia fo caliditas:ó vídet ꝙ frigus
exteri? tingit vꝛinã. In Sꝛiũ eft auc. in Ifa. Itẽ b ꝓbat auc.
inlfa:q: frigus exteri? adueniẽs:aut eft foꝛte aut debile.Si
foꝛte tic penetrat vfq ad interioꝛa ⁊ refrigerat caloꝛẽ natu
ralẽ c ita ĩpedit digeſtionẽ c p cõſequẽs remittitvꝛinã⁊ red
dit eã cruda ⁊ albã.Si fit debile daudit pozos co:pís ín fup
^ fiie c tũc retinet p accidẽs büiditates ín co:pe q remittũt
vꝛinã:g fríg? ecterDfemp remittit vꝛinã.qð ↄcedo cü yſaac.
Ad pꝛimũ argumẽtũ in ꝛiũ dico cp L5 daudat poꝛos t »foz*
tct cał exteriꝰ: verũtñ q: facit hũiditates abũdare ín co:po
re q̃ plus faciũt ad remiſſionẽ:vꝛine ppter b remittit vꝛinã.
Ad (com argumẽtũ dicẽdũ ꝙ tu ponis nó cà5 vt cãam:nõ em
in nocte pl? tíngi£vzína ppter frigus exteriꝰ:immo ppter
calorẽ digerẽteẽ q tüc foxtifica£ ínter? ppter mttas cas. fir
ín vigilia no remittit v:ína ppter cał erterrꝰ:ĩmo pprer B
ꝙ calo: naturalis digerẽs trabitur exterius ppter 2uente?
tíá quá bs ai caloꝛe exteriozí: cita loco oígeftioís ocpau ?
perato caloꝛe naturali impedi£ oígeftio. , .
¶ De coloꝛevꝛine extra naturã.
Oloꝛ vine extra naturã diuerſus cft dua⸗
bus de cauſis:vel ꝑpter dñantia bũoꝝ co:
poꝛis ⁊ mutatione ſui:vł ppter diſſolutionẽ
pinguedinis c carniũ coꝛpoꝛis.Dominan⸗
tía humoꝛũ im coꝛꝑe duobꝰ fit modis: fimplíciter vel
cópotite ,Ssimplr oe eno eft hũoꝛe coꝛpoꝛi orante,
Cũ crgo hũoꝛes coꝛpoꝛis quattuo: ſint:ſanguis:am
be cholere:atq; pM eft vꝛinã humoꝛum
q̃ttuoꝛ coloꝛes ſignificare. Vñ ille d albus eft ⁊ groſ
fus dñantiã fignificat pblegmatis . Scðs nimũũ eſt
citrinꝰqͥ vocat aureus:qͥ cholerã rubeã poꝛtẽdit oria
ri. ert? rubeus:vñ fanguis dñiũ intendit᷑ Quartꝰ
niger qͥ chob.nigrã ſuꝑare denotat. ¶ Cõplexiões
coponun? ec duobus büo:b? mícrim coꝛpoꝛi domi⸗
tantibus. i$ atit hũoꝛes finr quattuoꝛ:cõpoſitiões
inde fec generant:fcd tñ due funt impoſſibiles 7 qt⸗
tuo: pofitbilcs. 3mpoffibiles cbolera rub. cum pble
giiate:c cbolera níara cũ fanguine ppter oppolitio
ne vtrãqʒ repugnatc. SS3guis em̃ repugnat cbolere
nigre caloꝛe ⁊ bumiditate./£ bolera aũt rubea pblc/
gmati caloꝛe c ficcitate: vii fit vt in cõmirtide fat im
poffibiles tint niti fm vicinitatẽ verbigFa:ti alíquíd
cholere rub. ad ſtomachũ ocícédcrit ⁊ ibi phlegma⸗
S'o.cittítj.
ticà biidirace nimiã inuenerit:⁊ cũ ípa fe mifceat oc .
ipfis citrin?colo: nafcef f5 dñantiã alteri? alteri:Si
em̃ cho.ru.dñet᷑ fiet citrinꝰ itéfus. fi pblegma:fiz jfi
vitellũ oui.cũ fint edlia:fit jfi citrinũ poma. Quat⸗
tuo: für in ↄmixtiõe poffibiles: cft fang.cii cbo. rub.
€ cũ pbleg.pp ↄcoꝛdãtiã cbo.rub.cii calo:c ⁊ pbleg.
ci bñiditate. Chol.eĩ nig.cũ pbleg.c cbo.ru. pp con
ueniẽtiã pbleg.cüi frigiditate: cboL. ru.cii ficairare.
555 tñ ſaguis no ita aſſimilat᷑ pbleg.ficut cbo. ru.cuí
magi 2co:dat ex q̃litate faciare.f. calozc coloꝛẽ vꝛine
umurate cii pbleg.er qlitate paticte liquoꝛẽ vsle imu
ratc.f.büiditate: fitr cbo.nig.no íta affimüat : neqs
ↄcoꝛdat cii cbo.ru.ficut cũ pblea.q: di pblec.crfacié
tc q̃litate.i.frigiditate coloꝛẽ vꝛine mutãte.cõcoꝛdat
cũ cho.ru.ex pariete q̃litate.i.ſiccitate liquoꝛẽ vꝛine
mutate,S»uffiar qo diximꝰ 9 »pofiri bio» q̃litatibꝰ
¶ De figtiõibꝰvniuicuiuſq; color[:c dꝛñtijs ſuaꝝ ꝓpetatũ.
A T JUnc g dicẽde füt ſigtiões color vniuſcuiuſ
M r^ 4 qsz pp:ietates fuaz dr̃aꝝ. Cõplexio 2poft
ta ẽvł edlís vł ineq̃lis.Eq̃lis € cui ouc eq̃li
i 7A —
podere q̊litates eq̃lit dñant᷑:nulla aliã ín quãtitate
ſuꝑante:⁊ ſũt.iiij.q̃ totidẽ mõſtrãt coloꝛes. Pꝛimus
eft citrinꝰ:alter rufus vel igneꝰ dfi flos croceꝰ:tertiꝰ
purpureꝰ:q̃rtꝰcinericiꝰ.Citrinꝰ opofit?é cc citriniſſi
io 7 albo:d ſigt hũiditatẽ pbleg.cii cho.rub.mixtã
q̃ mutauit coloꝛẽ c oedit citrinitatẽ⁊ claritatẽ. 3 anc
us pofi? € ec rubeo ⁊ citrino.vñ calidiſſinũ mon⸗
ftrat faguíne vel cbolerici .SSurpurc? ↄponit᷑ e ni
gerrimo⁊ rubeo: vr. mõſtrat fanguis inccntione i
cho.nig.appꝛopiquãtẽ.Cinericiꝰ ex albo ⁊ nigro:q̊
cho.nig. ⁊ ppleg.dñantiã ats abüdàram fignificar.
Quidã crcdunt ti cũdẽ coloꝛẽ effe viride ⁊ cinericiũ
qð falſũ eſt.Caloꝛ ei facit viridẽ:frigiditas cinericiũ
coloꝛẽ.qð pal fit et eis d ex artificio fucrit exterioꝛi:
in jb? viridis colo: er cítríno fit ⁊ nigro:qͥ 3bo colo?
rc$.f.citrin? ⁊ niger caloꝛẽ ſũt ſignincãtes: cincrici?
er albo ⁊ nigro frigiditatẽ ſigniñcantibꝰ ecõtrario.
¶ IRcpoedimur D a qbuſdã nobis obijciẽtibꝰ:qre
pᷣtermiſiſticoloꝛẽ ec citrino c nigro ↄopoũtũ:in quc fi
mul dñatio cbo.ru.z nig.ſignificat᷑: ⁊ coloꝛẽ poñtũ
cc rub.z alb. d dñantiã tit fang.z pbleg. Rñdemꝰ
q:ipoffibüe ẽ duabꝰ cx cãis ipfos inueniri . f£ rfi em̃
oueníat fang.cpble.i hũiditate:tñ repugnari calo:c
« ls cbol-rtb.c nig. ín ficcitate cõueniãt: rfi ín caloꝛe
repugnãt.bũiditas aüt ⁊ ſiccitas nullã brit actione
in coloꝛevꝛine. vñ fit vc ĩpoſſibile (it eũ t vꝛina inueni
ri.Scðo q: impoſſibile ẽ res ĩueniri z nõ ĩueniri inũ
mul ficut res ↄtrarias. Ruboꝛ vꝛine vᷣtutẽ ſignificat
digeſtiõis:⁊ appꝛopiq̃re ad ↄplemẽtũ fui. Zilbedo ct
crudiratécgroffitatec digeſtidis ablatõeʒ: qð ipcfit
bile eft inſimul otungtníti frm vicinitatẽ:⁊ no fm có
mirtionẽ:ſicut qͥdã medici oícüt. Rlíqr ín coꝛpe hũi⸗
dírates adunat crudc oc pbles.gríe:as erpellitmatu
ra cürubea vꝛina: mixtiſq; ifl colo: inroſeũ mutat.
€ Citrinitas vine ſubtuitatẽ c lenitatẽ fecis vide⸗
tur ſignificare ⁊ natura incipiẽtẽ decoquere. Nigre⸗
do vᷣo vꝛine fignificat groſſitudinẽ humoꝝ ⁊ inceſio
nẽ eoꝝ⁊ pigritiam nature in coctionẽ ipſoꝛũ:quapꝛo
ꝑter nõ coniungũtur ín eodem.
¶ Superiꝰdeterminauit aucte: oe caloꝛe naturali B peter
minat oc innaturali: ⁊ oiuidi£ D pare in duas In p:ía enu
merat duos diuerſitficãtes coloꝛẽ vieinatural 3n ſcða pfc
Liber
qui£ oc illis:ibi: Dñantia hũoꝝ f coꝛpe.⁊ ifta ſcða ín duas.
In pma determinat oe diuertitate colozs vꝛine ĩnaturalis
— dñiũ bhũoꝛũ. In ſecũda ꝓptercõſumptionẽ᷑ bhũoꝛuʒ.
ecũda ibiz&inna cii cõſumptionẽ coꝛꝑis. Pꝛima in duas.
In pꝛima determinat aucto: oe cõmixtione bumoz. 3n fe
cũda oc colozevzínc innaturalis atteftáre ſupꝛa cópofitione
pmói hũoꝛũ.ſcða ibi:Tõplexio cópofita vel equalis eft. pzí»
ma in duas. 3n puma oetermínat diuerſitatẽ coloz vane in.
naturalis ⁊ dñationẽ hũoꝛũ fimplicü in coꝛpoꝛe. 3n fecun»
da pence dñiũ pumoz cõpoſitoꝝ.ſecũda ibi: £ópleriones
coponunt.cífta ſecũda in duas. In pꝛima Octerminat quo
ru5 bumoz impoffibilis cft cómirtío fiue cõbinatio. Sn fc»
cunda determinat quo: umo poffibilie eft comitio. fco
Sinon — — in ——— iſta fi in — *
ma facit qð dictũ eſt. In ſcða recapitulat ⁊ ponit ꝓhe
miũ ad dicẽda:bi:Sufſficit qð diximꝰ. Tũc ſequit᷑ ílla pars
Que bic —— cõpoſita.in qua octerminat oc co
lose vꝛine innaturalis atteftáte ſupꝛa coplenoné pum oz: ct
(lla in duas. In prima oeterminat oe coloze vzinc ínnatura
lis atteftáte lupza cõplexionẽ copofità c equalé pumoz. Sn
fcóa oc atteftàte fipza ínequale cõplexionẽ firá.fccun»
da ibi: In cóplerione inequali. Pꝛima pare cũ pzcecdérib?
t pᷣſenrs lectionis: « diuidit᷑ in duas. In prima enumerat
coloꝛes vꝛine innaturalis ſupꝛa cõplexionẽ cõpoſitã ⁊ equa
lẽ atteſtantes. 3n ſcða oc illis pꝛoſequit᷑.ſcða ĩbi:Citrinꝰre
miſſus copofit?,cífta ſcða in duas. "Sn pꝛĩa pcedit oe pmói
coloꝛibꝰ innaturalibus:⁊ bocnarrádo zin ſecũda dubitãdo.
ſcða ibi: Quidã rf credüt.cifta ín duas ſᷣm duas obiectio⸗
diuiſio ⁊ ſententia lectionis in generali. A
¶THic pꝛimo oubitafzquarenó oiucrfificat coloꝛẽ vꝛine in
naturalis à parte ↄpletiois male fiue hũoꝛis vitio:cũ eã ha
beat tíngerc ſicut facit ppter dñiũ hũor ⁊ ppter ↄſumptio
né hũoꝛis. Et ſoło buius eſt:ꝙ coloꝛes nó diuerſificat colo
re vꝛine niñ rõne cõplexionis.vñ humoꝛ phlegmaticus non
facit vꝛinã albà nifi ppter hoc ꝙ eft frigidi ⁊ humiduʒ ⁊c.
vnde idẽ eſt effectus coloꝛis a parte cõplexiõis cuʒ materia
t fine matería: t per hoc qp diuerſificat vꝛinã a parte domi
nij humoꝛis ſatis datur intelligi diuerſificatio a parte com
plexionis male fine materia vcl fine hũoꝛis vítio. Vel dicen
dũ etiã cp oíuerfifica£ vꝛina a parte ↄplexiõis cũ matería z
fine materia. Itẽ cũ pzius pofuit citrinũ coloze effe colozem
vine naturalis: quarebic ponit illũ eũdẽ coloꝛẽ.ſccitrinũ co
loꝛẽ citrine innaturalis. Et foto bui? cftzq: alíud repfentat
citrinus colo; in vꝛina naturali 7 ín fnnaruralinam m vꝛina
naturali:vt ín fanís fignificat fo:tírudiné digeſtiõis c dñiuʒ
nature fupza materia nutrimẽti. Invꝛina initurali.iicgríg
fignificat dñiũ nature fupza materíá moꝛbi cc. Itẽ oicit in
Wa ꝙ niger colo: vꝛine innaturalís figmficat dñiã melãcho⸗
lie: fupius $o oírit v albus colo: fignificat oit meláco
lie:ó videt cõtradicere.Et foto eſt:qꝛ melácbolía qiiqs colo
rat vꝛinã róne cõplexiõis:⁊ fic cũ fit frigida fat vznà albá:
t fic loqui£ fuper»: vel rone fue comirtióís c3 vꝛina ⁊ fic fa.
dit colo: nígrti: « fic loquít aucto: íbi: t ficnon eft 5dictio.
Poſtea to dicit:ꝙ fer cõmixtiões büoz afianf:c oue funt
impoffibiles ⁊ qttuo: poffibiles.££ótra nibil grat nífi poffi
bile:ó oes fex erüt poffibiles . Et foto bui? cft: qp l5 nant
fer quáti ad íntellectü c oẽs fintpoffibiles quáti ad intel»
lecti: tamé q̃ttuoꝛilloꝛuʒ tm̃ erüt poffibiles quãtũ ad ré : c
buc ipoffibiles: coc hᷣreddit auctoꝛ ín Ira cám. gocinde
qrít fup B qð dicit auctoꝛ ín Ira, goicitein q poffibilis cft có -
^.
fanguine recludit in fclle:f5 pblegma currit cũ fanguie:; ey
pocinnut q (anguís maioꝛẽ 2uenictia babeat cũ pblegma
tc $ cũ cholera:contrariũ tñ oicit ín la. Bd D oicendi qp co»
ueniétía ſanguinis cii cholera poteft eflc ouplet: aut quan
tüad colo:anoné viíne: « ficfanguis maioꝛẽ b5 coueniena
cá cholera:⁊ ficloqui£ auc.in Irazaut quát ad nutriẽcũ ⁊ 5
mõ ianguis maioꝛẽ cõueniẽtiã bs cti pplegmate d cũ choł.
1fictu obi)ds:c p D ps folo ad argumẽta. Quare aũt ſan⸗
guis plus cóucmat cũ cholera in colozandovsiná dp cà pble»
mate:foluitauc.in [fs dicẽs qp B eft ppter B ꝙ fanguis con
uenit ci cpolera ín actíua q̃litate q̃ e(t calidítas:cüpblegimna
te $o in paſſiua.ſ.in hũiditate:⁊ actiue dãt coloꝛẽ vt dicit ſu
perꝰ⁊c. C Deide oubita£ fupB qð dicit poftca in [faq ĩpoĩ
fibilis cft cõmixtio cholere ci phlegmate:⁊ reddit cám tlraz
q:repugnát vtraqs qutate. Poſtea dicit «p colo: citrinꝰ cõ⸗
poni£ ex citriníffimo zalbo:is cítmniffim?col.gha£ ex chotł.
alb?er pblegmate:á poſſibilis € cómirtio chot.cũ pplegma
tc:ó diat ſibijp foto puí? cft: cp impoffibílís eft cobi»
nario cbolere cti phlegmate Pm ↄmixtionẽ:⁊ ficloquif pmo
vii in pma gnarioc hũoꝝ ínepate nó põt ↄmiſceri cbolera
ci pblegmatc ad b qp vtrũq; ofie£: fed fm vicinitate bi ph
cõmiſceri.i.in ftornacpo: vt fi ín ſtomacho deſcendat poꝛtio
cpolerec inueníat íbi pblegma bf poffunt cómífceni: inde
colo: citrinus gnarí: ftc loqui£ auc. poftea nó cft 2díctio,
¶ Deiade jrifiup B qdoiatpoftea:g colo: igneus 2ponit
€r cimo ⁊ rubeo: vñ móftrat fanguine icũ. víde£ ꝙ
male dicat:q; ipᷣe 05 ponere coloꝛẽ repᷣſentãtẽ duos bhũoꝛes
fc cholerã ⁊ ſanguiuẽ:g̊ cũ non ponat nífi vnũ coloꝛẽ᷑ videt
eſſe inſutficiẽs. Sí tu dicas pP qr dicit ſanguinem choleri⸗
€u5 tepᷣſentat fanguine ⁊ cholerã:⁊ ita duos hũoꝛes.Cõtra
fi pBrepientat coloꝛẽ duos hũoꝛes eq̃liter repᷣſentãtẽ. ſcho
lerã ⁊ ſanguinẽ:aut gᷣ ibi erit eq̃lis ↄmixtio cholere ct fans
guine a pte dtat;e nó a parte quãtitatis:qꝛ tác ſeq̃ret᷑ incõ
uemẽs..c cpolera eqüter dñaret᷑ i cozpe Qlitatíue ficut fan
guis qð cft incóuemés:neca pte q̃litatis:qꝛ tüc ſeq̃ret᷑ ꝙ fá
guis eflet edlirer calidus ficut qð eft falſum:qꝛ oícit
fal ꝙ cot, multocalidio: eft p fanguts :ó ipoffibilis € có
mírtio fiue cóbinatio cbolere cà fanguíue, Ad boc dicendũ
vtoicit Serardus ꝙ colo: igneus repfentat fanguine cbo
lerá eq̃liter ĩ coꝛꝑpe onarí. $5 eq̃le dñiũ choł. «fanguis pót
eſſe ouplr: qut abſolute:⁊ ficequaliter poffunt onarí;vctu
obijas:aur per ↄparationẽ ad ftatü natural£: ⁊ ficequalís
ter poffunt ðñari a pte quátitatis.verbí afa. fit ita cp in coz
po:cín ftatu naturali exiſtente debeãt cflc ifj. 15. fanguis
nist lb . oímidía chot.ñt ita «p ín ſtatu inaturalí fint oue lis
bꝛe cboL tũc 9: cot eq̃liter onarí fanguiní; íta a pte quãti
tatꝭ eq̃liter phronari, Soitrfi fint in ftatu innaturali ferlib.,
fanguisztüc quátíratiue à: fir fanguís onarí.codé mó dicẽ
dá eft a pre q̃litatꝭ:⁊ tu obijcis cbot, mlto calidio: € fansuie
dickdũ p fanguís dñans ppt fui mtitudinẽ:vt ſex UB.vbí
nõ dñt efie nifi tres potíta ipzimere caliditate foꝛtẽ i cope
rónc fuc mltítudinis:ficut cbolera onansróne fuí acuminis
1 bmõ lodt i ira ¶ Deinde qrit ſup bᷣqð dicit poftea q co
lo: purpure? fist ſanguinẽ melãchot. Et pótobija ficut in
pᷣcedẽti ꝙ male facit:qꝛ o5 ponere colo: repᷣſentãtẽ onium
duoꝝ btioz. £t tu dices ꝙ p bᷣꝙ oic fáguies melãchot.dat
intelligere oti fanguis ⁊ melacbol , S£ ótra oícít paz afi ꝙ
fanguis nó pot bínari cii melãchot.cũ repugnet vtraq fui
—— videt crim dicẽdũ fic dictũ eft ín pcede?
ti ꝓpleumate p Da dicit fanguíné melácpot. figt 2parióem
eql£ fanguis € melácpoL.. « tu obfjcis füpius irit q nó phit
pbinari.iDicedd ovcꝝ € q no pnr obinari fm »mírtione: C
fic o fupi?:tnf5vianitaté pnt ↄbinari:⁊ ficloquif auc.in
Ira: cb manifeftat ĩ lFazc fic nó ẽ 3dictio. (|i cide q̃rit fup
B qooicilfa poftea c» qͥdã credütcolo:é windé eſſe cineri?
ciá: fcd malc credüt: oídtípe ꝙ viridis colo: caufatur a ca
lido: aneríci? cátur frigido, &&t ppterboc dn£ pquà víá
«olo: víridis ancedat colo:em nígrü.s£t videt ꝙ viridís non
poflit antecedere nigrũ colose: quía oícít Auicen.q calídí»
tas agens in materiam ficcam ocalbat; inpumídam deni ⸗
Urinarum.
etat eli din generatide coloz (a hum oꝛld⸗ caliditas femp
agatín iod püidà: q: hũoꝛes ſunt hũidi:videt ꝙ femp
generabít colore nigrũ c nó viridẽ: ⁊ poter pocquerif per
quá vis calidítao agẽs in pumozes faciat colo:e viride, Site
Zluicen.oicit qp viridis colo: attefta£ caliditan: 6 vidct cile
cotrouerfia.(. aã pzitmá oicedil qp cx ꝑwittiõe citrini colo
ris cá nigro gfia£ viridis colos per bc vid:q: qi cpolera eft
ín ftomacbo tüccalíditas adurit ꝑtẽ fubtilécoenigrat: pay
t $o terreftré illius cpolere nó pot adurere cũ fit grofia re
fpectiue:c íta illa remanet fub ꝓpꝛio coloze ditrino: ⁊ a 0€
ittis nob? coloxib? fit colo; víridts qñ ſimt pmiſcent. 5 qf.
calo: magis inualefcit:tüc tort adurit t denigrat ⁊ fit coloz
níger:cita pbác viáviridis coloz añcedit nigra. &d argume
tü oictda qvcz cft calídd agce ĩ materiã hũidã oĩno obe
diété oenígrat:í5 qz ibivt dictũ ẽ:eſt aliq pe materie refiftée
pter B pot colo: vírídís gnari ez citrinoc nigro. Adaliud
dicẽdũ ꝙ viridis colo: os ers a£ a frigido: qñq; a calido.
X virídís colo: jnqs modis pót cfíc; cft ern colo:víridis ft
mũis ſiticoꝝ. Secũdus ficut colo: iris celeftis, Tertius eft
àfi trídus , c ifti trcs atteftant frigiditatizt ficloqui£ Bui,
rtus cft ficut colo: pꝛaſſij.Quintus ficut erugo erie:ct
ifti ouo atteftant calíditati: c fictoquít auctozin ſ̃a. CDe
índe querit fup boc qð dicit p colozniger qñq; fignificat frí
gidítaté:c tüc pcedit colo: viridis.Cõtra 2:ioz, 2trart) funt
effect?:d fi caliditas caufat coloꝛẽ nigrü nó 6 frigiditas: q̃ri
tur ergo per quá viá coloz niger canfe£ a caliditate ⁊ a frígi
ditate. £t dicendũ ꝙ colozniger vemtp caloꝛẽ aduenictem
vt dictũ eft pꝛius:⁊ tüc pcedit colo: viridis vtoeclaratus cft
ín pzecedétibus. Itẽ colo: niger qñq; caufa£ ꝓpter frígidi
taté mo:tificanté; vt ptʒ in manu:qꝛ aducarentc frigoꝛe ma.
gno fpüs retínent fub cute dfi mostíficaric fit liuidus coloz
qfi vero illud frigus inualeſcit tücoino mostificantur fps:
t tunc fit colo: niger: tita diuerſimode caufaf colo: niger a
calídítate ca frigidítate:z boc nó eft incõueniẽs Et p Bps
foto ad argumétü.(. Poſtea qrit ſuꝑb̊ qð dicit ilta cp pur
pureus colo: cópofitus cft er nigerrimo 7 rubeo. "S50
dicit qp citri? copofit? eft er albo t nigro frigiditatẽ ſigni⸗
ficátibus : quó pót effe ꝙ niger coloꝛ ſigniſicabit frigiditatẽ
qꝛ frigidum vtoictü eft cõiungit cũ rubeo:⁊ ita ſignificabit
caliditatẽ. Et dicẽdũ ꝙ niger colo: ſignificat dñiũ melãcho⸗
iie:⁊ qꝛ oupler eft melãcholia: queda naturalis t qdã inna⸗
turaus d eft ꝑ aauſtionẽ:dicoꝙ innaturalis fignificat cali
ditatẽ p aduitzoné gñatã:⁊ talis eft ín purpureo:melãcho⸗
lía $o natuzalis fignificat frigiditaté- talis mclácbolia fa?
cit coloꝛẽ nigri in coloꝛe cínericio: 7 ficnó eft 2dictio.
timo drít (üp hocqð dicit verfus fine lectionts in foloníb?.
dicit eii ꝙ 2bimatio er pblegmatec fanguine orans nó pot
ficri fm comixtionẽ tfi pot neri £m vicinitatẽ:poſtea dicit ꝙ
cõbinatio melácbolie 7 colere nó pót fieri m cõmixtionẽ
nec fm vicinitate tnodo quarto: dre cõbinatio pblegmaris
ci fanguine p dñium vtriuſq; wig fieri fm cõnmuxtionem
tñ pot fieri &m vicinitarẽ:cõbinatio 9o cbolere cũ melancbo
lia: nec pót fieri ñᷣm cõmixtionẽ necfm vicinitate, Soło bus
ius eft: vt dicit in littera:ꝙ cobínatio fanguinis ⁊ pblegma
tís nonpót fieri &m cómirtionem : q: fanguís ſigniñcat có»
pletã oíaeftione: pblegma$o ĩdigeſtionẽ:⁊ impoffibile eft
fimul effe digeſtionẽ « indigeſtionẽ ad boc qp faciár vnd cus
fm vicinitate pofiunt combínart: q: aliqr büiditates pbles
gmatíce crude abundãt z adunanf ĩcoꝛpe q cũ vꝛina rubea
expellunt᷑:mixtiʒqꝛ ínfimul colo: ín rofcü mutat. S5 nó fic
eft oe cboleraz melãcholia:qꝛ nec $m cõmixtionẽ poflunt có
poni:q: repugnat ín actíuís:nec ſᷣmvicinitatẽ q: nó poffunt
facere vnicii coloꝛẽ ĩmo facerét coloꝛẽ d eflet bíícoloz. c red
dít cám ĩ lfa p nó poffüt facere vnicũ coloꝛẽ:qꝛ fi cõponerẽt᷑
fimul:cá cbolera fit leuis femp tenderet furfum:melaricpo»
lia $o cü fit grauis femp peterctfundá: cita nũqᷓ vnirent᷑:
necvnicũ coloꝛẽ facerẽt:⁊ ipfc pic intédit oc cõpoſitiõe ouo»
rübiüo:um facientiii per fii cpofitionem vrici colozem: ⁊
p:opter boc cá cbolera ⁊ melancbolia non poſſent Doc faces
Fc dli cbponerétur:piopter boc bicit y nec$m cómirtioné:
tio iue componuntur, c fic patct totaliter expo
S'o.clttífij.
¶ De inequali cõplexiõe ⁊ eiꝰaccidentibus
zz; IH cóplerioe inequali en? humoꝛ alterũ
[£x faperat: etfi aboðdñent᷑ complerioni co^
poꝛis.Sũt aüt fer colozes eã ſignantes.
Ysicinus cft q̃ñ outvitellá . fcóus clara citri
nitas.tertiusglaucinitas.quartꝰ vermi⸗
lioſus.quĩtꝰplũbinꝰ.ſexxꝰ iclinꝰ.Aitellinus « citrinꝰ
mediocres ſũt inter citrinũ⁊ albũ:vñ ſignificãt coole
rã ru.cũ hũiditate polegmatica mixta, fi fit vitellinꝰ
pblegma plus dñari pꝛotendit. citrinꝰ:chole.rub.
ſuꝑat. Rufus⁊ vermilioſus inter rubeũ ⁊ citrinũ me
diant: vnde fit: vt chole. rub. fanguis dñenk. Siru⸗
fus:cholera rub.plus dñat᷑ ꝓpter vicinitatẽ citrinita
tío ad rufitatẽ Si vermilioſus fanguis fuperat cum
ruboꝛi vicinet᷑vermilioſitas. Plũbinus c ticlin? mc
díocres funt ínter albũ z nigrũ: qb? cbolera nigra c
pblegrma dñant. 3n plübino pl? pblegma orat pꝛo⸗
ptervicinitatẽ caloꝛis naturalis cxtinguẽdi. n ſicli
no cholera nigra dñat᷑ ppter incẽſionẽ hũoꝝ ct calo
re maxio:qꝛviriditas abudantiã caloꝛis ſignificat:⁊
vᷣtutẽ incconis. Plũbitas⁊ liuiditas abũdãtiã fri
gitudinis ⁊ cõgelationis ſignificat. Qð manifeſtat
q: coloꝛẽ ſiclinũ inuenimꝰ in initio citrinü:fs ci caloꝛ
cõfoꝛtet ⁊ febꝛis dñet᷑ fit rufus. Cũ atit caloꝛ pꝰ abũ
lũbinꝰ impꝛimis
itulat ea d dicta ſunt ín boc capitulo:⁊ ponit ꝓhemiuʒ ad
feq a.fe53 ibizsSuffia Tape t ponit p 5 ac
inequale
co:pe repzefentáteg. In ſcða oe bmoi colozib? pfequi£ ibiz
Clicllinus « citrín?. c iita ſcða in tres Pm tres coloré 3n
pꝛima pꝛoſequit᷑ oe coloze viteluno c cítríno. In ſcða oe co
loꝛe rufo ⁊ vermilioſo.ibi: Rufus z vermiliofus . In terria
de coloꝛe plũbino⁊ ficlíno:ibi: Plũbinꝰ⁊ ſiclinꝰ.⁊ ifta tertia
diuidik in duas. n pira narrar, In ſcða fud dictum cófir
mat.fecunda ibí, £25 manífe(tarur q; coloz.bec eft diuiſio z
fententia lectionis ín generali,
¶ Mic reſtãt adbuc mulra oe pꝛecedẽti lectione inquíreda
etpote be cópofitióe hũoꝝ ín generali. £t pꝛimo oubirater
vmi cómírtio oĩm humoꝛũ adinuícem fit poffibilis . Et ví»
detur ꝙ ſic.qꝛ dicit S£oftá. in pantegní ꝙ bumoꝛes funt fitj
elemento:xum:fed om̃ia ecmenta poffunt fimul cõmiſcen c
ín cómirto adinuícézergo omes humoꝛes. Itẽ fiait oíat
aucto: ín littera pzecedenti combinatio fine cõmittio bu s
moꝛũ adinuicem nó eft (mpoffibilis nifi pzopter refiftentia
qualírata. vnde (anguís nó poteft cóbinari ai melicbolía p.
víà cómirtionis: qz in vtrags qualirate repuanátt refiftütz
fed ín elementis maioꝛ eft refiftentía qualitarum dp ín bG0*
ribus:q: in elementis qualitates funt vitimate: 7 tame om
nía elementa poffuntcomifceri:ergo multomagis t bumo»
reo. fsetereaenüqóq mẽbꝛũ nutrif er quattuo: hũoꝛibus
vtpote cr quatruo: elemẽtis:vnde nutrit ex vüiditate : ted
bocnó poffet effe nifi quattuo: büo:es cõmiſcerent᷑ fimul
ín büiditate:ó Qtruo: bumo:esadínuice poffunt cõmiſceri.
Itẽ illa poffunt cõbinari adinuicẽ q̃ fit ab eade cá agentez
Liber
vta caloꝛe epatis ⁊ ab eade cd materiali:ſed quattuoꝛ hũo⸗
tcs fiüt ab codẽ agẽte:vt a calo; epatis digerẽte: ⁊ ab ea?
dẽ cã materiali: vt a cbílo : á fimul ad ínuicé oẽs humoꝛes
poffunt cobínari fiue prífceri. In Ziũ eft aucto; in Ifa: oi»
c£o ꝙ Qttuo: cóbínationes hũoꝝ ad inuicẽ (ant poſſibiles:
due vᷣo i zc reddit cám illa eade Ira, Itẽ cõmix⸗
tio fiue cóbinatio hũo:ũ nó fit nifi ppter couenientiá quali
tatü:fcd fanguis cũ melácpolía repugnat vtraq; qualitas
tc: cbolera cũ pplegmatt:ó ifte oue cóbinatíones erũt ua
poffibües : nó g cóbinatio oim hũoꝝ ad inuicẽ € poflibilis,
Solo dico ad píens ꝙ cõbinatio hũoꝝ ín co:pe pot
efíc:qda abfolute:et qfi ots hũoꝛes 2mifcent ⁊tũ vn? dña
tur:t hoc ad numeddvelad grandi fcbzé:« talis ↄbinatio
bio: fiuc comptio in — —
cis tu.Eſt alia cobínati nó abfolute fcd ouo
rübüog dñantiũ eq̃litervel je hũoꝛibꝰ: ⁊ iſtoꝝ
| m
—S mtravenas fit plus po
mixtio hũoꝝ ad inuicẽ:qꝛ Lilo loco ebí pD abüdár hũoꝛes
ibi plus eft 3mirtio poffibilis hũoꝝ illoꝝ:cũ cõmixtio fiat p
coueniétià « cótactum : f5 bows intra venas
dp extra:ó zc. Itẽ comirtio bũoꝝ fit róue couenietie: (5 ma»
1o: eft cóuenientia hũoꝝ invenis d extra: q: extra ſegregat
vnus ab alio:vt cbolera ⁊ melácbolía a fanguíne:ó in venis
plus eft poffibilis cõmixtio hũoꝛũ ad inuíce. In Zꝛiũ eft au⸗
ctoꝛ in fa pcedéti d dicit qp cobinatio hũoꝛũ pᷣmvicinitatem
fit ectra venas: vr ín £t dicẽdũ ꝙ loquédo oe có
binatione hũoꝝ d nó poffunt cobínarí alíquo mó ad colo:
dũ vꝛinãvt cbolera cũ melácpolia:fic dico cp talís nec ot fie
riintra venas necertra, Scd loquédo decõbinatiõe bũoꝛũ
d poffunt cõbinari ad nutriẽdũ fiuc ad generandi feb; : c
i Venen oomen pucr T plus poflibí»
lis eft fieri intra venas dp extra.⁊ ſicpcedũt pᷣme rõnes ⁊ de
talínó loqui£ aucto: ín Ifa ; ſed loqᷣtur oc cóbinatióc hũoꝝ
fm vicinitatẽ.i.qũ ouo hũoꝛes obínant ad inuicẽ íta ꝙ vter
q; eq̃liter ona£: ficbíco ꝙ talis cóbínatio plus eft poffibilis
ertra venas d íntra vt manifeftat aucto: inlra; t per boc ps
foto ad arguméta . ([ Tertio qrit dequadã cótrouerfia q
videt ibí effc aꝑte:dicit em verſus pꝛincipiũ pꝛecedẽtis les
ctíóis cp poffibilis eft cobinatio fanguinis cii pplegmate ; ⁊
cóftat cp ibi loqui£ oc cõbinatiõe fm cómirtion£ cnó fm ví
eei n onini rino e Mere A i rt
cnc pot cóbinari fanguís cii pplcgmate. ca Qre vero
fus fine iliue lectionis vidt q $m vicinitate pót f d is co
binaíciphlegmate: c nof cómiioné-ibaidef bic
tradicere:qꝛ pꝛius dicit qp fangnis cũ ppleamate põt cóbína
e quãdo dicit ꝙ poffibilis eft coz comirtio:ípe loquit᷑ tunc
de cõmirxtione coz ín fe ⁊ abſolute: vero qñ dicit ꝙ
quãtũ eftímpoffibilis.Scd pocni»
bil eft:quía quádo dicit qp eft poffibilis ante íftà perti locer
tus fuit be brnóí cómírtione per cóparatíone ad colozem
vrine: vnde dicit ꝙ ex dñio erubee t pblegmat? reſul
tat colo: atrinus.Et dicũt ad hocꝙ verü dt 4e
tur oc coloꝛe humoꝛis er iſtacõbi
phlegma dominẽtur in co:pe p vía cõmixtiõis fit ditrin* co,
lo: hůoꝛis. qfi oicit qp fanguis nó ꝑmiſcet cum
are:toquít fm cõmixtionẽ ad Doc vt colozctvinam;
yn pziite pofiit coloꝛẽ hũoꝛis. Poſtea o vbinegat ponír
colo:é vaine , Sicd bocnibil eft adipuc : q: parüpoft qi oírie
Ael aliteroicendi qp qfi pzius fibi cft cóbínas
tio pmóí: dicendũ v ipfc loquif p coparatíone ad impoffis
biles cõbinatiões q in vtraqs qualírate repugnat adinuicẽ
íta o cft quafi poflibilis ↄbinatio.ſ.combinãtio fanguínis
cũ pplegmate quãtũ ad impoſſibiles qꝛ iſte nó repugnátni
fim altera qualitate. f. ín actiua:⁊ ↄueniũt ín paſſiua: ⁊ ita
ſatis pbabiuter vt diximus poſſumus ad ——
¶ Quarto querit᷑ vtrũ cholera plus cómifcea£ vel cõbinct
cũ pbiegmare vel pus ci melãcholia.Et videt v plus cum
pbiegmare:q: ex cobinatione cholere c pblegmate refuls
Lat C010: vnus:vt ipfc oicit vtpote colo: citrin? d coponi£ ex
atriniffimo talbo; (5 er cõbinatione epolere cũ melacbolia
nó firaltje colo: necPm vicinitate nec Pm cõmixtionẽ:vt oís
cit in la:g plus comifcc£ cbolera cũ pblegmate d có melan
cholia. Ite yſaac in febꝛibꝰ octerminat quãdã febie cõpoſi
tã excõbinatiõe fiue cx cõmixtiõe cholere cũ pblegmarezvt
poss dob nó — —— pote cr dies
lácpolía: 6 p? pót cómifcerí colera cti pplegmate dp cü me
làcpolia. 3n — auctoꝛin ĩrapᷣcedẽtidicẽs cp cõbinatio
cholere cũ phlegmate cft impoffipüis cà in vtraq; qualitas
(C Erppter boc qrit quarc nó habẽ mꝰcoloꝛẽ
grauitatis:deſcẽũere c ibi loqui£ oc ↄmixtiõe hũoꝝ put er
talí 2binatióe hũoꝝ gñat᷑ colozi vꝛina edliter oíco dnantiũ.
pen Ó —— cõmixtiõe cho
melãcho.qꝛ teret ꝙ melãcholia putrefierct ĩtra
vr extra. nó põt p —— fai malicid minime
itraabüdat. Iteꝝ maric repugnat putrefactióíc íta nó pot
ctus extra — — in büo:e intra:opoꝛtet qp
refpectu büor] intra:ficnó pót eſſe melacbolía cá fit pauca
rcípectu cbolere ⁊ alíoz büoz : f$ pblegma pót putrefiert
íntra certa: ⁊ íta pot cffe cá febzs notabilis
teus cz ðmixtiõe cholere cũ pplegmate; c fic p5 foto ad illa.
«L Quinto qnt vtrü polegma plus comifccat cũ melácpo
Urinarum.
lis ecl cii fanguine. £t vide£ qp plus cðmiſceat᷑ cii melãcho
—— * ⁊ melãcholia cõicãt in actiuis.ſ.in frigidita⸗
tc:pbiegma 901 ſanguis in paſſiuis.ſ.in hũ:ditate:⁊ maio:
eft coucniétia a pte actiuaꝝ dp a partc paſſiuaꝝ: 6 pblegma
lus pot comufceri cà melácpolía dp cá fanguíne. Ite auctoꝛ
ponit ín littera pcedéti coloꝛe ex comirtioc pplesmatis cus
inclácpolía: vtpote coloꝛẽ cinericiũ copofità cx albot nigro:
c nó ponit colo: er cõmixtiõe pblegmati ci fanguinc:ergo
plus põt cõmiſceri phlegma ci. melácbolía d» cũ fanguine,
s£otra: babentíum fpmbolum facilíoz eft tranfitus ; fed
pblesma immedíate pót tranſire in fanguine ⁊ nó in meláe
€poiia nífi medíate:ó pblegma plus pót pmifceri cũ ſangui
ne qᷓ cũ melãcholia. Itẽẽ phlegma currit eu ſanguine ad nu
triendá mébza:vr in tepose necemũtatis cõuertat᷑ in ſangui⸗
nénó ſicðᷣo melãcholia:ĩmo ct fit odioſa nature recucit in
fplene: à maífo:é couenientiã b5 polegma cà fanguine qp ca
melácpolía: 6 plus põt pmifceri cũ fanguine c cũ melacbo
lía. cid boc oicendü d polegma plus cómifec£ cii melancbo
lía ad coloꝛãdũ vꝛinã cũ coicantin actiuíe:dp cũ fanguíne cũ
€oicent ín paflinis:cii actíue dãt —— liquoꝛẽ. ad
in Zꝛũ dickdũ cõuenit cũ ſan⸗
nẽ vꝛine fic melãcholia pl? pot cõbinari cii phlegmate qᷓ ci
ido oc cóbinanóe
nce:cauctozifteloquit oe cóbinatióe p coparationé ad co
vei Hint ex cõbinatiõe bmóí hũoꝝ fit quídà colo: có
pofitus re EUN oníum aliquoz hũoꝛũ fic cóbir.a
— mo
mis.
Ct videt cp nõ:qꝛ ficut mixtũ fitezclemétiscode mo
qualitates ſcðe er pꝛimis qualítatibus z nó er fcóts : fed co
loꝛes medij funt fcóe qualitates; $nófiüt ex extremis: q fü
S'o.clttv.
militer funt qualitatcs ſcðe: lmo er pmis. Itẽ qfi ez duobꝰ
cótrarijs coponit alíjd opoꝛtet ꝙ boc fit mediare actióc:fs
actio debet᷑ q̃litatibus pᷣmis t nó extremis d funt qurares
ſcðe: g medt) colo: nó cóponunt er extremis: imo cr pt
mie qualitanbus. 3n cõtrariũ eft aucrozin lra:d ex albo ct
nigro d funtcolozes extremi : coponit citrin? colo: d € mc»
dius.⁊ boc cõcedo.Sʒ tn diſtinguẽdo:qꝛ oupler eft cà colo»
ris medij:quedã eft pma ⁊ efficiẽs « mediata colozis mec
t ficbme q̃tates:⁊ fic pcedũt pme rónes: quedá Yo cft cá
fo:malis : t ficertremi coloꝛes:vñ oico qp pꝛime qualitates
€ffectiue cóponunt colozes medios:fed coio:cecrtremi foze
maliter ipfos componunt: ⁊ boc modo Icouit in littera,
De colo:tb? cófumptioné coꝛpoꝛis
⁊ diſſolutionẽ memb:;oz fignificarib?,
Ny cei chica ici aca
2 cn upficic vine appa
UA S IrC8 diſſolutionem postédit:fs rn primi?
duobus modis diuidit᷑. Quedã emi diſſo⸗
lutionẽ pinguedínis renũ fignificat; q̃dã cõſumptio
nẽ toti? coꝛpᷣis.Differẽtia eaꝝ tribus cft modis. 5i
gnificãs diſſolutionẽ pinguedinis renũ:ẽ fine febꝛe.
Taloꝛ emm nó cft coꝛdi iũctus:neq; diſperſus p torus
coꝛpus:vt febses efficiant, Cõſumptionẽ fianíficag
toti? co:píe:cotínnas bs febzes:q: calo; cozdi iũctus
⁊ ꝑtotũ coꝛpꝰ diuiſus:ſpm̃ ⁊ fanguine calefacit: fe
bꝛes facit. Scðs modus fignificas diſſolui pinguedi
né in renibꝰ:liquoꝛ eft coctus ⁊ digeſtus Stute mem
bꝛoꝝ demõſtrãs:qꝛ nodü ad ea paffioce ꝑueniũt.Si
gníficas cõſumptionẽ coꝛꝑis líquo: eft rudusz indi
geſtus:q; mẽbꝛa oefecra funt in oecocrioe vꝛine pꝛo⸗
pter paffiócs eoꝝ:⁊ incepta cõſumptionẽ (poz.X er
tíus inodus ſignificãs diſſolutionẽ pinguedinis ire^
nibꝰ:vnctuoſa eft nebula in fupficie vꝛine apparens
fabito cum coꝛpꝰ exeat ⁊ fine moꝛa.Nõ em̃ ſocieta⸗
tẽ h cti vꝛina intra coꝛpꝰ tãtã:vt moꝛet᷑ ſeꝑata ab ca
D bzeuiraté vie inter renes z curfum vꝛine. vñ
ippo.Quibus ſuꝑvꝛinã pĩguedo(als nebnla)
paret ſubito:caloꝛẽ renũ —22* Subita:q 28
mul apparet:nõ paulatimẽ rara. 3n ea d cõſumptio
nẽ coꝛꝑis ſignificat nó apparct pinguedo:niñ poſtqᷓ
moꝛet᷑ in vafe aliquãdiu:qꝛ ſocietatẽ bs cum vꝛina ín
tra coꝛpus tãtã vt diu vix poſſit fepari ꝓpter lõgin⸗
quitatẽ vie q̃ inter mẽbꝛa cõſutipta eſt ⁊ curfum vꝛi
ne. Scða ſpẽs ſigniñicãs coꝛpis cõſumptionẽ diuidi
cur i tria. Eſt em citrina ſubtilis jfi oleum ꝑtinens
albedini:nebulã bris enctuofam.f olo: em̃ et? atri
nus figuificat cruditate ⁊ groſſitudinẽ fecũ. Anctuo
ſitas nebule fignificat diſſolutionem pinguedinis ín
coꝛpe cũ extraneo⁊ nõ foꝛtiſſimo coloꝛe.vñ hec ſpẽs
facile curarípót:fi Qs bs ſtudiũ:vt teſtat liber nt oe
febꝛibꝰ. Eſt ⁊ alía fpes citriníffima: bris viſcoſitatẽ
ĩ alijs vnctuoſitatẽ ⁊ liquoꝛẽ dti oleũ:h̊ bs nebula q̃ñ
aranee telã:ſignificãs augmẽtationẽ paſſiõis ⁊ abü
dãtiã calort:z ꝑfectionẽ ↄſumptiõis oc illa bhũiditate
q̃ in mẽbꝛoꝝẽ raritate:⁊ vicina eft coagulatiõi.Qua
p:opter ifte colo: € moleftio: : ⁊ a fanirate lõginoꝛ:
nó tm̃ ppter peffimitaté moꝛbi:ſʒ ppt fo:tírudíné ca
lorzq calo: fo:tis ín büidirare d in mẽbꝛoꝝ cft rari
tate: nondũ 1 eft cii carne:vel duris me^
b:is que funt fundamentũ coꝛpoꝛis: vndc fi ſalubꝛis
ſignificatio fupuencrit poffibile cft ſanari: c vicina
Liber
eft ei criũs: ſi nõ: nõ. Tertia eft d eruginofi eft colo⸗
ris nimiũ incenſa:⁊ pertinẽs viridirati: cuiusliquoꝛ
quafiviride oleũ babes nebulã acris hoꝛribilis atq;
abominabilis odoꝛis:que cõſumptionẽ molliũ ſigni
ficat carniũ:que coagulationi fant vicine:⁊ incipiũt
cõſumi dure carnes:⁊ oia mẽbꝛa dura:vnde hec ſpe⸗
cies eft moleſtiſſima:⁊ a fpe lõginqua:atq; moꝛte ſi⸗
gnificat. vnde GBal dixit.Sivnctuoſitas cõſumptio
nz pinguedinis ſignificat:eruginoſa vꝛina monttrat
conſumptionẽ carnium omniũ ⁊ duroꝛũ membꝛoꝛũ.
Quapꝛopter peioꝛ ⁊ peſtilentioꝛ eſt eruginoſa qᷓ vnñ
ctuofa:erfi ambe fint peſſime: eruginofa tame mast
moxtéügnificat vicinã:vnctuoſa a moꝛte eſt remota:
fi liquoꝛ eruginoſus eruginoſam bypoſtaſum babet
fit moꝛti piopinquio:: ⁊ cõſumptionẽ membꝛoꝝ ou
roꝛum fignificat cii caloꝛe ígneo ⁊ incenſiuo.
¶ In parte pꝛecedenti determinauit auctoꝛ oc vꝛina inna
turali repzefentantc oium humoꝛũ: Dicoc vꝛine coloꝛe rcs
piefentante püoz cóofumptionez diuidit ín duas. In pit»
ma ponit regulã generalẽ ocvzina fignificate cõſiumptionẽ.
In ſcda oíuidit.fcóa ibi: Sed tamen pꝛimitus. c ifta ſcða in
Duas. In prima diuidit. In fectida oc diuidẽtibus agir. fc^
cunda du: Differẽtia coz é tribus modis.⁊ ifta in duas. In
pꝛima ponit oifferetía intervꝛinã ſigniticantẽ columptioné
totíus coꝛpoꝛis:⁊ vzína figmficante cõſumptionẽ rena, 3n
fecunda pzofequí£ oc vꝛina fignificante quãtũ ad ctus colo
ré cofumptióes roti? coꝛpoꝛis. ſcða ibi:Scða coꝛpoꝝ fignifi
cás cófumptiócm. Iteꝝ 9ma ín trcs Pm tres differetias Qe
ponit inter vꝛinã fignificàte cõſumptionẽ rend: c inter vꝛinã
fignificanté cofumptione ton? coꝛpoꝛis:quarũ pꝛima ſumi⸗
tur exabſentia febris vel eius pseitutis. Secũda penes oi
geftion£ c indigeſtionẽ. Tertia penes citã apparanoné refo
lutionis pinguedinis m vꝛina: ecl penes tarda, fecüda ibi:
Sccüdus modus figníficans, Zertia ibí: Tertius modus fi
gniicãtiũ.⁊ ifta terria m duas. In pra oetermínat quaus
v:ina appareat ín cõſumptionẽ renũ. In ĩecunda qualis
appareat ín cófumptione totíus coꝛpoꝛis.ſecũda ibi: In ea
que cõſumptionem coꝛpoꝛis ſignificat. Pꝛima in duas. 3n
pꝛima facit qð dictũ cft . In ſcða cófirmat auctoꝛitate hiꝑ
po.fcdaibí: Elndebippo. Züc fequi£ illa pare ín qua pfeg
tur oe vztna fignificante vel rep:efentante cõſumptiõnem
totíus co:pozis: illa in tres $m tres vꝛinas fignificates cõ
fumptioné totius coꝛpoꝛs:quarũ pꝛima vꝛina rep:efentat
pꝛimã ſpeciẽ ethice: ſcða ſ ecũdã:tertia tertiã.ſcða ibt; Eſt et
alia fpecies vꝛine. Tertia ibi : Tertia d eruginofa.z (fta ter
tía ín duas. in oᷣma narrat; in ſecũda auctoꝛitate Bal.cõfir⸗
mat.ſcða ibi: €i Bat. dixit. hec eft diuiſio c ſentẽtia lectio
nis in generali.
€ lic grunt᷑ ouo ín genere. Pꝛimũ cft oc pꝛecedẽti lectio
ne, Secũdũ oc piefenti ie pz ilectione pꝛimo que
rit :cà plurcs fintalic cóbinationes bumoz adinuíce dp ſex:
quare ponit tm̃ ſex. Itẽ f£aidius ⁊ Theophilus octermina
tes oc coloꝛibus pꝛine ponunt.xx.coloꝛes: Iſte Vo tantum
ſex. Pꝛimũ vitellinũ:ſcðm citrinũ:tertio giaucum: quarto
verimiliofam:quínto plũbinũ:ſexto ſiclinũ:quare videf ifte
diminutus cá pluree oebeat ponere coloꝛes qp illi:qꝛ ifte fa
cittractatü ſeparatum. Itẽ oiffufius octerminat de vꝛina dj
illi: plures ocbet ibi ponere colozes gp illi: — b que⸗
ri£ ſufficiẽtia coloꝝ. Ad pᷣmũ iſtoꝝ dicẽdũ gp ille eft ſenſibi
lis artifex: vñ determinat illas 2bimatíoes hũoꝝ d funt ma
gis notabiles ⁊magis variantes coloꝛẽ vꝛine: ⁊ ppterboc
ponit iſtas fer ⁊ nõ plures, Ad fcóm dicẽdum ꝙ ius ⁊
Zheophilus determinãt de coloꝛibꝰ nõ aſſignãdo coz cãs:
cita plures, $55 aucto: ifte determinat de colozib?affi
gnádo co cãs:vñ nó ponit nífi íllos colo:es q bnt cãs nota
biles ⁊ ppterbocnóo ponit nifi ſex pdíctos. De fufficiétia of
€o qp ois colo: vꝛine aut fict digeſtionẽ aut puationé oiges
ſtidis. i buation£ digeſtiõis B eft duptr:aut ppterfrígidi
Ricmecititesut ppter indiget: i ppler gita
gidítas 4 ati.
q:nigcr fignificat cõpletã aduftione; c pot fignificare ↄple
tá mo:tificationé ez frigiditate puenientẽ.Et nota ficit oi
s --— -——e o
⁊ qꝛ ſanguis rubicüdio; eft P D yen ppterBp ↄmixtionẽ
q per viã cõmixtiõis cbole
pínguedinie ín vzína ab alijs membꝛis:ſicut a co:de epate
&c.ficut facít mẽtionẽ oe pinguedine rcfoluta a renibus tn
vꝛina. Itẽ auctozín parte ifta ponit tantũtres oífferentias
inter ptuguedíné refolutama renibus ⁊ a toto coꝛpoꝛe: et
fluicen.c alij auctoꝛes ponũt itas eaſdẽ tres t etiam altas
duas cii íftís f.p maío: pinguedo apparet ín cõſumption⸗
renũ:qᷓ in cófumptione totíus co:pozís. £llía differentia cft
q ín confümptonc totius coꝛpoꝛis corpus extenuat᷑:⁊ non
Arinarum.
ge in cofumptione renũ:quare videł᷑ ille auctoꝛ effe diminu
tus ci nó ponatíftae Duas cauſas. ad pꝛimũ iſtoꝝ foluir
Ecrardus dicẽs:ꝙ cõtẽta inyzina ſunt duoꝛũ gencrü, quc»
di funt iíquída ⁊ flunda iſcẽtia fe cũ toto cozpoze vꝛine
vt pin zt oc talibus cõtẽtis loquit ibi Sũt alia dura
que nó permiſcent fc per totũ coꝛpus vꝛine:nec dat colozem
snc: c oc talibus determinabit inferius. Ael dickaũ qp có»
tenta fignificát qñq; oe fec fic nó determinat᷑: bi de cõten
tis p:out oc fe fignificat:quàdogs $0 cũ boc cp fignificát oc
fc varíát coloꝛẽ vꝛine ex fui ꝑmixtione cũ vina: t boc mó oc
termínat ibi oe pinguedine: inquãtũ variat vzinà quãtũ ad
€olo:é cii ibi oetermínet oc colozc.i. 0e oibus variátib? cos
1o:€ vatrie:2 ita oebuit iftud capitulũ ſituari:qꝛ in parte infe
zi oeterminabít oc cótentis pzout figníficant de ſe: c non
piout vanãt coloꝛẽvꝛine. Cad fcóm dicendũ ꝙ lícet pingue
do ſit in alijs mẽbꝛis:vt in coꝛde epate ⁊c.tũ maio: eft in rce
nibus: ⁊ poceft qꝛ pinguedo coagulatur a frigido t renes
valdc remon funt a fonte caloꝛis: t etiã notabiliter variat
vxine colozé cũ fit in maioꝛi quãtitate:⁊ ille eft ſenſibilis ar»
tifcz € determinat variatione notabile ipſiꝰvꝛine. Ad rer
tid dicendũ ꝙ p iſtas tres oifferentias quas ponít aucto: il
le babent alicoue ; nã p boc qð dicit q ín pinguedine rcfo»
luta a toto coꝛpoꝛe eft febꝛis fatis potes intelligere extenua
tionem totíus coꝛpoꝛis: per boc vero qð oídt ꝙ citíus aps
paret pinguedo refoluta a renibus ínvzina:p boc potes in»
tellígere q» maio: pínguedo refoluif a renibus d? atoto coz
po:c.SSoluno füper boc ꝙ innuit in ifa:q3 pinguedo diſſol
uítur a calido. s£otra ide nó ef? pꝛincipiũ 2:0: actuũ:ergo
cũ calo: noftri co:pis fit pꝛincipiũ coagulationis pínguedi»
nís vide£ ꝙ calo: nó erit pínapíti oiflolutíóíe cà oíflolutia
« coagulatío fint actus fiuc effectus cotrartj . Itẽ oícit pb
ín lib. metheoꝛoꝝ.qð coagula£ a calido:diſolũit᷑ a frigido.
fed pinguedo coagulatur a calido noftri co:po:is : et oícit
ergooiflo;uct a frígido:nó ergoa calído . £ld bocoicédü qp
Duplet eft caloꝛ:quidã debilis vt calo: noftri coꝛpoꝛis:⁊ ta»
ls eft pꝛincipiũ coagulatiõis pínguedinís: t cft aliue fo:
tis calo: t excedens: talís eft pꝛincipiũ diſſolutionis: vn»
de licet fit ide calo: vtrobiq; ín ſpecie:tũ (tí ouo corranant
in effectu : « ficintellígit aucto: c per boc ptʒ fol'oad argus
menta (T Zerrío querit fup hoc qð dicit inita c? maioꝛ pin
quedo rcfolui£ a reníbus d a toto coꝛpoꝛe.Cõtra maío: res
folutio pínguedinis fit a ma:ozi caloze:fed maioꝛ calo: eft ín
-
toto co:poze dp in reníbus:ergo maio: pinguedo refoluitur
& toto coꝛpoꝛe d a renibus. Item maío: pinguedo eft in to
to coꝛpoꝛe qᷓ ín rembus;ergo maío: refolutio pinguedínis
fict a toto coꝛpoꝛe dp a renibus, In cõtrariũ eft aucto: m lit
tera:⁊ ctíá Auicẽ.Et ego dico ꝙ maio: reſolutio pinguedi⸗
nis fit a renibus dp a toto coꝛpoꝛe. Una cá cft: q: renes funt
in p:opínqua diſtantia ad vcficá: t ita non mulrü permifce
tur pínguedo refoluta a renib? cũ vꝛina: immo ftatím appa
ret in füperficie vꝛine.Sed memb:a tertíeoígeftiue funt ín
lóga diſtãtia ab vina: cideo pínguedorcfoluta ab ipfis foz
titer pmífce£ cũ vꝛina:⁊ ideo nó ita cíto apparet: imo opoꝛ⸗
tet qp vꝛina pꝛius refideat.Secũda cá cft: qp in oífiolutione
píngucdinis a renibus nó eft febꝛis:vt otat m [ra: d confu»
mat pinguedine reſolutã a renibus:⁊ ideo maío: pinguedo
refolui£ a renibus. Sedín oiffolutione a toto coꝛpoꝛe eft fes
bꝛis cõſumẽs illã pinguedine: 7 ꝓpter hoc nõ pót appare⸗
re pinguedo in diſſolutione totius coꝛpoꝛis:⁊ per boc patet
foto ad arguméta.([ Glitimo querit p quávid bumiditates
co:pie cõſumunt᷑ ín febzeetbicaz nó büoxs. Clidef ꝙ hũo
rcs magie conſumant᷑ d bumídítates:a: o(dt Bat.ꝙ illud
qð magis diagit a natura vltimo oat có(imptíóí «magis
£ófcruat a natura : t ponit exẽplũ oe medidna attrabente
cbolerd:q: pꝛimo purgat cbolerà 4 ficoe alije: virimo vero
fsnguíne cii fanguis firamtcus nature:d fimiliter cii püidi
tates cõſumant᷑ ín etbica: vide£ cp multomagis ⁊ humoꝛes
cti bio:es minus diligant᷑ a natura: Düiditates:q: bumi»
ditates funt ín ppiínquíosi oífpofitioe ad mebeũ d? boxes,
¶ Er poter Bárif Qrecalo: imaturalís operis in bdoes
opat putrefactionét nó cófumpttoné:calo:$o opans im büi
altates opat cofumptione « nó putrefactioné . Ite queri£
Fo.clxxvj.
cii fint Qttuo: bffiditates: ⁊ febꝛis etbica Pm fuas trcs ſpe⸗
cies babeat fier; in trib?püiditaribus: vt in roze; cábio:glu
nno:quarenó hʒ fieri in pꝛima hũiditate q eft in capitibus
parua; ũ venaz.& 8d pmü dicẽdũ ꝙ imn febꝛe etbíca calo: fe
bris cít ín méb:zis rand ín fübíecto:m hũditaibus tang in
Obiecto: c q: hũiditates plus fünt in mẽbꝛis d hũoꝛes: pro
pttr pocín etbica humiditates cófumunt ⁊ nõ hũoꝛes.Sc
cũda cà eft ꝙ büiditaree mag! funt pate cõſũptiõi: hũoꝛes
putrefacrioi. vn oidt £óftan.q in oiffolutióe co:pis hũani
IpB$ cedunt ín ignẽ:caloꝛ naturalis in aere; ⁊ mẽbꝛa un ter?
rã:⁊ hũoꝛes in aqua. vn ptes fice reuertunt in elemẽta fi»
bi fia. Itẽ dicit sat in Qrto oe ſimpli.medi.ꝙ ola elemẽta
poffuntrecipe calosé (gnis:pterdp aqua:q; aq cft büida: vifi
nõ põt recipe ignẽ cũ in vtraq; Qutate cirepugncrad mín?
immediate ficut aa elemẽta.Silrx dicẽdũ € a pte ifta ꝙ hũo
rco ⁊ hũiditates nó redpiüt calo: nifi Pm erigeriam fui: vn
cũ hũdꝛes fint fluidi ⁊ aquei nó poterürredpere caio:e có»
ſumẽtẽ:qꝛ calo: cófumés ppꝛie debet᷑ coꝛpoꝛi duro ⁊ folido
vtpote hũiditatibꝰq̃ funt terree nature reſpectu hũcꝝ:ĩmo
opo:tuit cp hũoꝛes redperét caloꝛẽ reſpõdẽtẽ cospibue fiui
dis ⁊ liqdis vtpote caloꝛẽ ebulliẽtẽ:⁊ ꝓpter bocin ethica có
fumunt hũiditates ⁊ nõ hũoꝛes cti calo: cófumens reſpon
deat hũiditatibꝰ ⁊ nó hũoꝛbꝰ. Per boc ps folutio ad quefi
tü pimü : qz em putredo cft cbullitío co:poz liqaoꝝ ⁊ flui»
doꝛũ ⁊ ꝑmixtio puri ci impuro: ppter boc in hũoꝛibus eft
putredo ci fint fluidi lígdi ⁊ ibi ſit purũ ⁊ impurũ:⁊ nõ ĩ bu
miditatibꝰ cũ hũiditates fintfolide 7 quafi terree reſpectu
hũoꝝ ⁊ nõ ita ĩpure:⁊ nó potuit ibieſſe cõſumptio.ſ.in bio
rib? : q: cõſũptio debet coꝛpibꝰ ſolidis c terreis: t hũoꝛes
funt uidi ⁊ nõ ſolidi: c per̃hoc idem potes videre cp in bu.
miditatib? eft cõſumptio z uó putrefactío.p boc pts foto ad
ſcðm q̃ñtũ:qꝛ ín pᷣma büiditate nó pot cflc aliqua ſpẽs ethi
ce:tmo põt ibi cfle febzis putrída : ⁊ boc eft o: ida bũiditas
pᷣma ã eſt in capítib? parua venaz : eft fluida adbuc c uid»
da:vñcũ adbuc retíncat nomen bumosis : bf pot redpere
calo:em ebullienté «nó caloꝛẽ cofumptiut : ⁊ fic patet folu
to 3d quefira, ] : M
€ Sexta partícula de liquoꝛe vꝛine.
-— dquo: vaine in tría otuidi£ /£ft erri aquo?
x T741usc fubrilis:vel groffus c rurbidus:tiue
a ya mediocris. Cã dinerſitatisvꝛine ĩ liquoꝛe
— 1
it inc febꝛe
rate groffoz cibo: z multo: natura v incẽtiũ:⁊ calo
ré naturale cõgelãtiũ:vel er ad frigida multa ebibí*
ta 2 fcpíffime: ficut pariunt boice in diabete.Si fit
cii febzib? cb:oníci lett fignificat oppilaríone gibbi
cpatis t venaz ínter rence ⁊ epar ppter groſſos bu
mozes ibi daufos 4 inuiſcatos:in quib? diſſoluẽdis
narura deficit. Aũ Gał. Arina inquit aquofa ⁊ ſub⸗
tilis auditaté ⁊ defectionẽ demõſtrat coctiõis: ono
bus modis.q̃dã cim exit fubrílis:fs cũ exierit ĩvaſe tr
dig cit: ⁊ q̃dã ẽ ſubtił ſubtił cries ⁊ ꝑmanẽs: moz
ur adbuc crudũ oſtẽdit: « caloꝛẽ naturalem rien
dũ humoꝛi refiftere incipientem:neq; adbuc aliquid
ín hamoꝛibus facientẽ: vnde moꝛbꝰ extatzneds alid
ctiam facere poterar.Crriria fi talís moꝛet᷑:⁊ ſalubꝛia
figna ſequant:terminũ moꝛbi cũ apoſtemate ſub be
cüdrijs ſuſpicamur. Uñ̃ Gał.vꝛina lõgo tpe ſubtilis
⁊ ſalubꝛibꝰ ſequẽtibus ſignis:apoſtema fub bypocũ
drijs exiturum oſtẽdit. Si febꝛis acuta c incenfa ſit:
peſſimũ quidẽ nunciat:q: caloꝛem naturalẽ cii caloꝛe
febꝛis calefierí ſignificat:⁊ íncendi: « ín ſuꝑioꝛa aſcẽ
dere coꝛpoꝛis atq capitis:⁊ dimitti loca coctioís va
cua caloꝛis naturalis Sicut Hippo.Qui fcbzes ba
bét acutas:⁊ winã faciũt albam « dlara:figníficatvé
tura frenefim. £Ooftrauit Hippo. afcenitone fumi
calídiifimi narum ex luctamine vtríufqs caloꝛis.ſ. fc^
315 atq; naturalis:q̃ fi fint in inítío moꝛbi: ⁊ poftea
urna tincta appareat pping calo: naturali: atq; in
oiecretíca fitvcl fiat in nücía fuíc fignificatio fequat
Laudabílis ficur fplédo: faciei:leuitãs anbelitꝰ:boni
nítasvirtutis:faaliras motus:paruítas ſitis:bonus
fommus;fanatur infirmus poft longü camen tẽpus:
q: figuificarur calo: ectrancus defectus: ⁊ caloꝛem
naturale ín fuperíoza coꝛpoꝛis oímífiffe afcenfionem
€ confo:tarc locü coctionis:⁊ narura excitatam ín fe
cibus ſubtiliãdis:⁊ diſſolutionẽ fumi cerebꝛũ afcen
dentis:que fi in die appareãt cretíca :xcrífim nunciãt
in die quarta fatura . Soi vꝛina in crudítaté c ſubtili
tatẽ veniat poft diẽ ill3 creticã:in qua illa bona figna
apparuerit:recidínítas fignificat moꝛbi ppter feces
nature remanẽtes:quas no ſubtilauit ín fui initio:⁊
bec nunciant timoꝛẽ. Si remanet vꝛina alíquadiu ín
crudítate fua:figníficat natura ín ſubſtãtiã fecum oí
miſiſſe coctionẽ inceptã:neq; poteftate babere eis re
pugnãdi.Si üt quarta oíc poftea aroffa —
appareat:⁊ eft diuiſa ficit oꝛobifractura: 1
incenfos ⁊ vſtos caloꝛe igneo figni
vicinitatẽ perditionis.
⁊ denunciat
P uL —
X
$1 quere ínccperit: « hũoꝛes comifcuerit: ct
pter grauítaté fc mouédi. Sũt aüt be partes aquo⸗
ſe ⁊ terreftrís nature:que ín —— aroffirudine
fua permanent:neq; vll coctionẽ receperunt. f£ um
autemvꝛina groffa creatzpare aerea mouctur ct fub
tilitate ſua:nec ĩ loco fuo manet naturalí:cui obuía 7
uit groffído humiditatis: vnde fit caufa turbiatta
tis vꝛine piopter foꝛtitudinem motus fuí: z cõturba
tionem cíus : ficut vídemus ventum mare turbantẽ
p:opter motue ſui foꝛtitudinem.
«S inauit aucto; oc odoꝛe:ſapoꝛe:⁊ coloze
n pzitma diuait liquo:é nó naturale. In fecunda ꝓſequi⸗
— mebꝛis diuidetibus.ſcða ibí; Aquoſus c fubtilis qm
ditatẽ.⁊ ifta (c9a in duas. n piíma octennínat de liquoꝛe
uit. Prima ín duas. In pꝛima ponit
War eir vinc a AR Lf ubtilis. In ſecũda determinat
€i? figníficatione put eft cà febze vel fine febꝛe.ſecũda ibi:
Si fit finc febꝛe.⁊ ifta fecunda in duas. n pꝛima determi⸗
nat fignificatione vꝛine aquoſe « fubtilíe pꝛout apparctfis
nc febꝛe. 3n fecunda p:our apparct cũ fcbze.fcóa ibi: Siſit
cũ febꝛibũs.Tũc fcqui£ ílla pare ín qua cófirmat auctoziras
te tat. (lla ín duas. In prima diuidit. 3n fecunda oc ois
uidẽtibus membꝛis agit.iecũda ibi: Subtilis exiẽs t pras
nens.⁊ ifta fecunda in duas. 3n pꝛima determinat de vꝛina
ſubtili aquofa put exit ⁊ remanct ſubtilis quid ſigniſicat.
In fecunda determinat oc vꝛina ſubtili Ani animer
groffata quid figuificat.fcóa ibi: Clrína exiẽs ſubtilis ⁊ srof
fio: poft, Pꝛima m ouas. In pᷣma octermínat figuificatío
nem vꝛinẽ exeuntis fübtilisc remanétís lubtilis:⁊ boc abfo
lute. 3n fecüda octermínat oc fignificatioóe pmoi vzine per
cóparationé ad tpa mobi , fecáda ibi: Que fi fint ín initio
mosbí. Pꝛima i duas. In prima narrat. In fecunda cófir
mat.fcda ibi: Unde Bat. vꝛina logo. ⁊ (fta fca m duas fm
duas cófirmanones;quarti pꝛima eft Sal fecunda bippo.
fecunda ibi:Sicut bippo. Ztic fcquiturílla parein qua oc»
terminat oc fignificationevsíne exeũtis fubnlis ⁊ permanet
tís fübtilis p cóparatione ad t£po:a moꝛbi: 7 ífta in Duas -
In pꝛima oetermínat fignificationé ralís vꝛine pꝛout appa
rctante oie crencam c ín die eretíca . In ſecũda determinat
cius fignífication£ put apparet poft diẽ creticã.ſecũda ibiz
Si vrina ín fübnlirate ⁊ crudítate, t ifta fccunda ín ouas;
In pꝛima octermínat oc hmõi vꝛina prout fignificat timo⸗
rem mali futuri. In ſecũda determinat oebmói vꝛina put
fignificat ſpeciem futuri boni vel ſalutis.ſcða ibi incipit:Si
nullã habeat hypoſtaſim. Pꝛima ín tres, In pma determi
nat de hmõi vñna ſubtili prout fignificat recidiuũ egritudi
nis. In ſecũda pꝛout fignificat pftratione virtutis:ibi: $i
remaneat vꝛina aliquandiu. In tertia pꝛout ſigt pe ,
né vianam:ibi: Si in quartabie poftea cc. Tunc fequit illa
ara in qua oetermínat fignificanione vꝛine excuntis ſubti
is:⁊ poftea ingroſſate:⁊ illa in duas. In en nit qó
intendít. In fecunda ocdarat fuá pono ti. fcóa ibi:Tũ vꝛi
na aroffa creat, IDec eft diuiſio ⁊ Inta lectionis in generali,
¶Thic pꝛimo dubitat᷑ oc quibuſdã obíccróib? litteralibꝰ.
t pimoquerit cti diuidat liquoꝛẽ in tria: ín ſubtilẽ ⁊ ſpiſ⸗
fum ⁊ mediocrem:⁊ poftea dicit p vꝛina fiue liquoꝛ ſubtilis
quãdoq; crit ſubtilis ⁊ poftca ingroſſat:quãdoq; ſubtilis⁊
remanet fubt:lis: fimiliter ꝙ groſſus quãdoq; exit:⁊ poft
ca ſubtiliatur ⁊c.quare non diuidit fimilíterliquo:em me
diocrẽ. Uel qð meli? videt bíc dicere 0e mediccri:q: medio
cris liquo: € medí? ínter aroffus t ſubtilẽ:ſʒ maioꝛ ẽ ↄueniẽ
tía medí cũ extremis dp extremoꝛũ adínuícé:ó fi líquoz ſub
tiis potcft ingroſſari c ecouerfo.f.aroffus ſubtiliari:multo
magtec mediocria potent tranfire ín groffus vel m ſubtilẽ.
fid bocoicendii qp liquo: mediocris fignificat foꝛtitudinem
virtuti t obechentíá materíe.vnde vꝛina mediocris fignift
cat cõplementũ digeſtionis.vñ illud qð eft in cópleméto nó
querit biuerfificari:c ppter bocnon diuidit᷑:ſed ſubtilis eft
ín pancpio digeſtionis: v femper tendít ad —
cirínarum.
ingroffa£ : eũ groffitudo fcóo appatẽs fignificet
bas —— — groffa pot poftea ſubtiliari:qꝛ
aroffa t digeſtionẽ mediata: fubtilis vero poftea fe
quẽs — digeſtionẽ: ⁊ ita cũ ſubtilis iquoꝛ c groſſus
fint incõpleti bñ poffunt diuidi t variari: ⁊ tẽdere ad cõple
ã. ¶ Ad argumentũ oícédü qp verũ eft p mediũ plus
coucnit imoꝛmatiue cum extremis d extrema adinuicẽ.ve⸗
rütamen quátum ad fuas cauſas.i.quãtũ ad colo:ẽ fignifio
cãtem initiũ digeſtionis ⁊ medii : plus coueniuntertrema
adinuicẽ qᷓ medii cii extremis. Itẽ árit ſuꝑ boc qo in⸗
nuítín [fa:c vꝛina fübtilis t albaappares in pꝛincipio esri
tudinis fignificat ꝙ natura dimiſerit afcedere ad partes ſu
:fi ergo oimifit afcenderc: ó illa oímiffio fignificat
«p íam natura afcendítzergo nó eft pꝛincipiũ egritudinis ex
quo iam prius afcendit, t oícencá qp loqui£ ibi yfaacoe
(pio recidiui: vnde in initio recidiui bi pot e£ ꝙ natura
fam pus afcéderít cC. &lel dicedũ:qꝙ aucto: loquif i moꝛbis
vesevued ak rac pA verc canc lun M
multã latitudinẽ. —— ————
«tu aſcenſtonis future ⁊ no incboateíam. ¶ Site querit fu
p hoc qð oícitaucto:itate Gat.ꝙ ĩ lõgo mo:bo vrina femp
manẽs fübtilís figníficat apoftema futurũ ín hypocũdrijs.
vide£ ꝙ potius ibi apparere oebeat groffa ⁊ nó fübtilíe: qz
occifum atteftaf lia quo oefcindi£: fed huiuſmodi apoſte
snatavt plurímü fiunt ezbumo:zib?aroffie:crgo vzína ſigni
ficás hinõi apoftemataos effc grofla ⁊ nó ſubtilis. Et dicẽ
dá c tu bene obijceres fi aliquid oematería illius apoftee
matis eliquaret᷑ cũ vꝛina:ſed nó fic cft: imo matería er qua
bebct fieri hmõi apoftema eft groſſa: ⁊ ita oppilatmeatus
nec permittit aliquid dehumoꝛibus ecrire cũ vzína ppter
ftricturà meatuá factam ꝓpter illam maternam groſſam.
illa materia € cruda c indígefta vf alidd oc ea now pót
iquarí cii vꝛina:⁊ ppterboc íntalíb? appas
fct vina ſubtilis: * loquit᷑ ínlfa. "e querit;quía
oíat ꝙ vꝛina fübtilts alíquátuli tíncta apparens ínofe creo
tica: vel in oíc nunciatiua, vnde poft diẽ cretícam enumerat
nüciatiuá:vídet cp male:qꝛnũciatiua pzeceditcreticá: c non
ecouerfo.f£toícédü ꝙ loquit oe die nũciatiua: d bñ pu
parere poft oie creticá pzinapalé t pꝛecedentẽ. Itein
ftea qp fi talís vꝛina appeat ĩ ote cretica: fignificat crifim
die quarta. q: male oícat qp dies quarta eft enücía
tíua cretice: ⁊ nõ cretíca nunciatiue. Et dicẽdũ ꝙ nó loquíf
de quarta die que eft enunciatiua cretice.vtj.ſed oe quarta
oie ſcquente crifim.i.de quarta die ſequente crífim factã ín
ſeptima:velin quarta c£, , ' .
Secũdo querírur pꝛincipaliter qð iſtoꝛum pꝛius detur
vꝝine: vtrum coloꝛ velliquoꝛ:⁊ videtur qp coloꝛ:quia dicit
Hippocra.in pꝛima particula appoꝛiß.vbi repit natura ibi
ducere opoꝛtet per cõueniẽtem regione. coiat zal, ſupꝛa
itii aphoꝛiſ.ꝙ medicus 05 ſequi oꝑationẽ nature. Sʒ dicit
Auicẽ.ꝙ medicus dʒ incipere a facilioꝛibus: ergo ⁊ natura.
fed facilius eft oare coloꝛẽ vꝛine dp ſubam vt dicit theophi⸗
lug: ergo pꝛius erit i vꝛina colo: dp liquoꝛ. Itẽ auctoꝛ ibo
iſto pꝛrꝰ determinat oe coloꝛe vꝛine d oe liqquoꝛe:hoc nó eẽt
nífi pꝛius effet coloꝛ ín vꝛina dp liquoꝛ:ergo t€. In Zꝛium eft
Auicẽ.qui dicit p pꝛima digeſtiois opcratio in vꝛina eft effi
cre fübam.i.líquose;(cóa colo:em:ergo pꝛius eft ín vꝛina lí
Quo: d colo:. Itẽ ois cá pzecedit ſuũ ect: fediiquo: eft
caufa coloꝛis vt habuiſtis fuper: óliquo: pzi? eft ĩ vzína dp
tolo:-&id bocoictdü ꝙ líquo: pót »fideranfiae fumi pvna
€cntia vꝛine.i.pꝛo aquofitate: t boc modo oe viína loqui
p5s ín oc ajalibus: c boc mó finc oubío peius cft ín viína lí
quo: d coloꝛ lel pot líquo: cófiderari inquárü é oífpofino
vine $m iſtas oiffcrentías q funt fübtile aroffum t medio
€re:1 ficlíquo: nó eft vna efíentia vzine: immo eft acides €
Qualítas.z boc modo loquit medic: vt ífte aucto: oe liquo»
re. vndc oícunt quidá q loquédo oe liquo:e ifto vltimo mà
ideft ꝓut liquoꝛ eft accidens: fic dicunt qp fenfibüiter pꝛus
eft colo: inviína dp liquo:: c boceft q: pius perapi£ colo: d
cft obiectum vifus dj iquo:. Jtem mínima pars coolere t
mífcea£ ci viína tinget c colozabit v.íng fenfibiliter tno»
:non tñ cá caufabít fenfibiliter; quia illa pauca
So.clrtvff.
colere nó infpiffabit vzinà fenfibiliter: ⁊ boc modo
fenfum colo: bus eft invana d? líquo:: fenfibiliter tf Pus
vcrũ liquo: pꝛius eft dp coloz: cum coloz non fit ibi mfi per lá
Quozem: vt vifum eft. in oícunt alítercín idem redit: q»
€olo: notabilis ⁊ fenfibilie pꝛius oat vine dy iquoꝛ notabí
lis:z bmóloquif ZbcopbuU?: ficur fenfibilie artifex dicẽs
q facibus eft oare coloze cp fubam notabile: verüramen li
quc; inotabilís ⁊ mfenfibilis pzi? eft in vꝛina d» colo: nota»
bilis: € boc modo foluit sberar, « per boc patct ſolutio ad
pirum argumentum:qm Zbcopbüus vt oictü eft:loquif
nis operatio in vzina uoꝛẽ diccndũ
ꝙ ipic loquitur oc liquoꝛe put eſt vna ſubſtãtia vzine: ideft
put air aquoſitatẽ:⁊ noe loquimur put eft qualitas ⁊ ac
&dens, &lel dicẽdum cp SuiceJoquitur oc generanone fan
verum:noe vcro oc gencratione $m fenfu. d ſecundum
dicendum q verum eft ꝙ liquoz put cft aquofitas cft caufa
coloꝛis: t nó inquátü eft qualitas cC] Zertio oato ꝙ fm
fenfum coloz pius eft ín vꝛina qᷓ liquoz; queritur vtrum fa»
ciuus fit dare iquozem:quía vt dictum eftzcolo: non poteft
vari nifi per comirtionem liquoꝛis aum vina: fedlíquoz be
ne poteſt dari vzinc finc liquozezergo faaluie eſt dare liquo
rem. In ium cft Theophilus ín vanís fuis dicens qp faci
lius eft oare colozem vsine d líquozem. £t dicẽdum ad poc
vtoictum eft ſuperius:qꝙ faalius cft oarc vine liquoꝛem
innotabilé dp coloꝛem vt tu ob, veruntamen facilius eft 02»
iftc auctoznó pos
«closes. Ad
uoꝛem: ⁊
ecunda
ris d liquozis : « ideo plures funr coloꝛes: d liquoꝛes in
cet liquo: fit caufa colozs : tamen quía vnus et idem lí»
"vani erbe epa hetero lures
funt coloꝛes.TVel dicendum ꝙ ircetliquoz
tamen aliquando oatur colo: fine liquoꝛe notabili: pper
—— ꝙ non a frigido:quia nullum faciens cà
denſationeʒ partiũ facit ad ſubtilitatem:ĩmo potiꝰad groſ⸗
tius groſitudinem. oppoſitoꝛum oppofin ſunt
ctus:ſed caliditas cfrigiditas (unt oppofita: ergo effíaent
effecPoppofitos:fs calídi eft rarefacere ⁊ ſubtili igi
dierit condenfarc t € tergo ſubtilitas in vzina nó
caufabitur a frigido. 3n contrarii eft aucto: ín la:q líquoz:
aquofus 7 ſubtilis fignificat grudíratebumo:um:que cru»
dítas fita frígido:ergo ſubtilitas ín vzina canfabítur a fri⸗
Liber
nibus nec cliquant cum vitat c tone vꝛina erit ſubtilis: et
boc odo intellígit in Ira, "eer boc idem patet folutio ad
fecüdum argumenti, Item aucto; vidc£ fibi contradicere
pic cin parte pzecedenti:q: dicit bíc p multitudo bumozu;
ef caufa vꝛine fübrilis: ſuperiꝰ vero dixit gp multitudo cibo
rum ín pueris cft caufa vꝛne groſſe. Et folutio buie patet
p p:edícta:q: multítudo pot mibi dicere pꝛiuationẽ oino oí
geſtionis:⁊ boc modo loquit᷑ ibt: quia multitudo ciboꝝ eft
caufa vzine ſubtilis per omnimoda pꝛiuationẽ digeſtionis
Eſt iterum quedam multitudo pꝛiuãs completam oígeftio
ncm: 2 ficloquitur faperius ꝙ multitudo ciboꝝ ín pueris
vbíeftíam »ígeftio quafi medíata € caufa groffe v:íne: fic
n5 eft cotradictio. ¶ Serto querit fup hoc qð dicit in Ifa.
. vꝛina fübtilie poftea pot ingroffari: vidct cp falus dicat:
«illud q3íngroffat autboceft ppter appofitíon£ coꝛpis
groſũ:aut pprer cond£fationem partíum adinuicẽ:ſed vᷣꝛi⸗
na ſubtilis mictanon groffat ppter appofizionem coꝛpoꝛis
T nibil ibí apponi£ — necingroffat ppter có
fationem partium: q: tuncobtineret minoꝛẽ loca d? an^
te:qó falfum €: q: nó obtinet míno:£ locii: et pʒ fenfuizer
nullo móvzina fübtilis pót ingroffari.1&t o:cédá cp igroffat
qnaq ppter 2défatione partíü: ⁊ tu obtjcís:o obtinet mino
rem locum.oico p verá eft fm rem licet nóvidea£ £m fenfus
vende oícit Serardus:ꝙ ficut cft oc pultibus qn funt fupza
4gné:c qfi funt actu calide:ꝙ tũc ſunt clare: ⁊ qn deponunt᷑
ab igne: c infrigidant᷑ ꝙ tiũt groſſe c ſpiſſe. fitr dicit ipe eft
Ocviina:q: qn vꝛina míngi£.Lin fieri eſt:tũc € fubzilis ppter
calíditatem:fed poítea qti refidetín vafe p pecfium tempo
ris infrigidatur ⁊ infpiffatur 7 ingroffatur; cp íftà vid vꝛi⸗
na fubtilis mícta poſtinodũ pót fieri groſſa. ímo ou
bitatur fup hoc qð innuít aucto: ín Ifa ꝙvꝛina ſubtilis ⁊ per
manes ſitilis c alba apparcns fignificat frenefim. s£otra
€rencfis fit ex cbolerico humoꝛe quí babet tingere vꝛinã: g̊
apparebit vzina ín frenefi tíncta c non alba. £t oícendum
qp cbolera qñ eft ín epate tingit vꝛinã: fed qn ípa cbolera eft
4n cerebzo non tíngit vꝛinam: quare noa eliquat eum vꝛina
neccum eadem permifcetur: fed apparct tunc alba ⁊ ſubti⸗
Aie:vt oicitin littera.
turbída exiens: c ín groffitudine permanens c tur?
biditate. Eſt exiens groſſa ⁊ turbida: fed clarifica⸗
tur poftea. (| uc groſſa exit:⁊ groſſa permanet;
fignificat marimã inter materi moꝛbi ⁊ natura con
turbaríonéfs rri natura ſuperata eft: quía bumoxes
turbauít c cõmiſcuit:et quãdam oígcftionem ⁊ ſub⸗
tiliationem monſtrauit:et (i non effet quedam du⸗
ricies c groſſitudo in materia moꝛbi permanens: na
tura compleſſet actione fu3: ⁊ diuiſiſſet illã materiã:
t wi3quag partem ín ſuũ locum miſiſſet: ⁊ liquoꝛẽ
daríficaffer in coꝛpoꝛe vel extra, Si crgo ín fua tur?
bíditate c grofficadíncfua permãſerit:diemq; creti⸗
cam tranfierít vel nunciam futmonftrat nó er actio⸗
ne nature turbiditatẽ fuam cífe:f5 igneo caloꝛe hũo⸗
res turbãte:⁊ chimos miſcente:in quibus turbidita
t£ fecit c ebullitionem:ſicut caloꝛem eſtiui folis face⸗
revídem?i toꝛtura(alibi coctura vini.Sʒ fi infirmꝰ
grauitatẽ ſentit in capite:futurã febꝛem demõſtrat.
Que ſi fit poft febꝛem:nunciat doloꝛem capitis feſti
nantemCalo vicinantem).Sed ipᷣa ccpbalca in ouo
diuidit᷑: aut pꝛeuenit crifim c nunciat eam futuram:
q: ci natura feces ſubtiliare incipiat c bumo:es cfi
vrina ojffoluat:er ipfis bumosib? fumi egrediuntur:
- quiafcedentes cerebꝛũ doloꝛem ibi facit. Ciel ebul⸗
Lirione pungitiuoꝛ humoꝝ:et cũ igneo calo:e « turz
bídirate ipto: fumis aſcẽdẽtibꝰeoꝝ cerebꝛũ:ſicut
Hippo.in aphoꝛiß. In febꝛibus vꝛinã iumẽtinam ba
bentibus:doloꝛ capitis cft pꝛeſens vel cito futurus
dnde malum nunciat: nifi laudabilis ſignificatio fc?
quatur:ficut tinctura vꝛine:⁊ coctio etus;darítas fa
cic bonitas anbelitus:leuitas motus:que nature f
ificant coctionem: cíus in moꝛbum pꝛeualitudi⸗
nem. Si becbona figna ín ofc apparcant cretica; ec
cíus nuncía:intelligumms naturam ocberc confoꝛta⸗
ríb»euígs in tempoꝛe poffe feces ſubtiliari: fed (ine
ꝙᷓ fint in oic cetica: neq; nuncia: intendimus nó ca
poffc nifi pcr longa tempora confoꝛtari. Et fi vzina
turbida fit ecl groffa in babentíbus doloꝛẽ capitis
ex bumoꝛibus groffie:figníficar diſſolutionẽ moꝛhi
cii nimia vꝛina ¶ Cirína exiẽs groffa ⁊ poſtqᷓ cric
ric in vaſe clarificatur: natura Conpleffz coctiotieg
fecis figníficat:c ſubtiliaſſe eam:neq; remanfiffe niſi
vt diuidat: « vnaqueq; pare in locum furi naturali⸗
tcr ponatur.Feſtinauit aũt vꝛina exire anteqᷓ cõple
uerit natura fuam actionem (in ca. Que cum eríerit
extra:porueremature, coz vnamquãq; partem inui⸗
cem fetungere ppter virtutem naturalis caloꝛis qua
babuerc. Natura em̃ perfecte intus ſubtiliauit 7 o
geſſit: deinde vnaqueq; pare ſuũ locii naturale pe^
tjt: c pars aerea furfus aſcẽdit:⁊ ocozfum terreftrís
vnde liquo:remanet'clarus ⁊ mutidificatus. Cinde
íntelligimus qp fi vꝛina ín coꝛpoꝛe remáfiffct per par
uum tempus: partcs cius autedp exiſſent otuidere
tur. inde Bal. Groſſa vꝛina qnc poſtqᷓ exit clarifi⸗
—— naturam pꝛeualere ín coctone ⁊ feci
cibus ſubtiliandis:⁊ in onatione ſui:⁊ non niſi parũ
in ea remanſiſſe:vt partes diuiderentur ſue:maxime
fi poſtqᷓ exit foꝛas:velociter daríficatur: q: cum vici
num tépus fit: matería claríficata; ſignificat nature
actionem effc ad cõplemẽntum víciniozem. Tempo⸗
ríe em̃ ues aer partem acream babercalíqua
oenücíat groffitudine. vñ narure ncceffaríü eſt lõgũ
«epus anteqᷓ ín partes fuag extra diuidat᷑.
Superi? octermínauít aucto: oe liquoꝛe ſubtili: bícoc
75* diuiclit ín duas. In pꝛima Senis lor pes
tione vꝛine fiuc liquoꝛis groſſe. 3n ſcða cóparat liquoꝛes
adinuicem:ibi in fine pꝛeſentis lectionis: Palam g cp vꝛina
Pꝛima ín duas · In pꝛima ponit regulam generalẽ oc figni
ficatione liquoꝛis groſſe. Sn ſcða ſubdiuidit:iquo:ẽ groflus
ibi: Qui duobꝰ eft modis.Et iſta ſcða in duas. In pꝛima of
uidit. In ſcða oe mẽbꝛis diuidentibus agit:ibic Que groſſa
crit ⁊ grofía. Et (fta fcóa ín duas. In pma determinat ſigni
ficationẽ vꝛine d exit groſſa « permanet groſſa. In ſcða de
terminat ſignificationẽ vꝛine groſſe d erit arofíaz poftea in
vaſe clarificaf. Scða ibi. Unde vꝛina exiens groſſa ⁊ poſtqᷓ.
Prima ín duas. In pꝛima determinat oc vꝛina groſſa per?
manente groſſa d caufa£ a caloꝛe foꝛti naturali. In ſcða de⸗
terminat figmficattoné hmõi vꝛine caufate a forti caloꝛe m
naturalt:ibi:Si in (ua turbiditate.Et ifta ín duas. Sn pꝛĩa
determinat fignificationé bmói vꝛine groffe caufatc a calo
rc innaturali. In ftóa oeclarat quoddá fuppofitü: ibt Et
ifta ín ono oíuiditur, £t ifta fecunda ín duas. In pꝛima de
carat In feda auctoꝛitate Pppo.confirmat.Scða ibi:Si
eut Hippo.in apho.Tũc fequít illa pare ín aua octerminat
fianification vꝛine fiue liquoꝛis d emt arofía: ⁊ poftea i và
fe carifica£, Et illa in duas. In pꝛimsa facit qð dictũ eft. 39
erínarum.
fecunda auctoꝛitate fDal.confirmat.Sc3aibi: Ande Gat.
grofía vaina. Hec cft diuiſto fnia lectionis in generali,
IDic oubita£ de groſſicevune:⁊ qrunt quinq;:⁊pꝛĩo qs
€olo: ocbcat apparere ín co:poze t£peraro: vtrum groſſus
vcl (ubtilis.s£t videt ꝙ groflus:quia dicit fuperi? p lquoꝛ
fubnlío apparct ín vrina ppter oebilítatem virtutis nó po
tentis permifcere bumozes cái vana: crgo per locũ ab oppo
fitis groffus apparet ppter fo:titudíné virtutis potenris
ifcerc pumoszce ci vꝛina: fed foztis virt? eft in cozpoze
temperato:quia oícit Sat ꝙ foxtítudo vᷣtutis fequi tepe⸗
. tamentum: ergo grofius líquo: ocbet eſſe ín coꝛpoꝛe tẽpe⸗
rato. sitem grofíus líquo: vtoictü cft: apparct ꝓpter fozte
comírtioné butnox:fed ín coꝛpoꝛe temperato cit toꝛtis com
mírtio pumog: quía coꝛpus temperatum nutrit ep punffi
mo nutrírento, vnde in ipfo fit foztíflima ſegregatiua: fe»
gregans purü ab impuro: ⁊ impurũ clíquans cũ vrina c p
inífcens in exppellendo: ergo in cozpoze tẽperato 05 eſſe li
quo: groflus. 3n ʒꝛium cft aucto: in befterna lectiõe dicẽs
«p in coꝛpoꝛe temperatovbi eft foꝛtitudo vᷣtutis potentis fe
gregrare « tranfmittere partce ad loca ppzía eftliquo: me
diocris in vꝛina: qð có cá yfaac. ¶ cid pꝛimũ argume
tü ín contrarium: Ooíco qp liquo: coꝛpoꝛis tẽperati vtpote lí»
quo: mediocris pot cóparari ad ſubtilẽ q fignificat impotée»
tem naturã:⁊ bocmodo cft aroffus: vel pot comparari ad
groffum quifigmficat naturá potente comífcerc bumo:es
nó rfi fegregarc: boc modo eft quafi ſubtilis refpectu illiꝰ
X ideo eft mediocris: qꝛ fignificat naturá potentem facere
comirtioné z turbulentíà fcaregare partes ⁊ tranfmitte
rc ad loca pp:ia: t ppterboc eft medíocris cC. id fecundi
argumẽtũ dicendũ dp verum eft ꝙ in co:poze temperato eft
permixtio humoꝝ: f$ cum boc eft ibi fostiffima ſegregatiua
trüfmittés partes adloca ꝓpꝛia:⁊ ppter bocnó eft ibisrof
fus iiquo: Inomedioce T Ssecádo querit vtrü aroffus
liquo: generetur ab humido epateyela ficco: ⁊ videtur ꝙ
generetur aficco:quía a ſicco epate generantur ficci ct grof
fi bumozcs; c groſſi humoꝛes 7 ficci groſſant viinam: ab
büido humidi qui fubtiliant vzinázergovidef qr arofíus li»
quo: generc a ficco epate:ſubtilis ab bumído.£ otra: acti
ucoant coloꝛe m:paſſiue liquo:£. vnde bumiditas p fui pꝛe⸗
fentíam — vꝛinã vt dicit fuperíus.ficcitas p pᷣꝛiuatio⸗
tiem humiditatis ſubtiliat:ergo groſſus liquo: non genera
bítura ficco epate. Item in epate ficco ficus humoꝛ genes
ratur quí non poteft eliquari cum vzína ratione fue ſiccita⸗
ti9: ergoa ficco epate non gencrabítur groſſus líquoz: imo
fubtilis.Q3 concedo. vnde in epate ficco generarur fubtitis
líquos ⁊ mult?, vfi o:cit egidi?. Sic cũ mõſtrat epar cffufio
multa liquoꝛis «T ad pꝛimũ dicẽdũ q groſſus quo: qnas
generatur per oecifionem c eliquationem: 4 fic fine oubio
ei ín ficco generátur fica humoꝛes ⁊ groſſi: fi eliqua
rent cum vana finc oubio facerét liquoze groflum: ⁊ ficob,
tu.Scdnon ficeft:imo quía funt ficci non poffunt eliquariz
cum vzína: c ideo erít vꝛina fubrilís:quía per pziua»
tionem bumiditarís: que bumíditae facit vzinam groſſam
per ſuicõmixtionem cum vzína ila ficcítas finc oubto gene⸗
rat c caufat liquoꝛem fübrilem ⁊ non groſſum: vt oíctü eft,
¶ TTertio queritur vrrum vꝛina groſſa apparens ín mnitio
mo:bi ſit bonũ ſignũ.Et vidct ꝙ ſic:qꝛ ome quod fignificat
naturam operari in actione materie moꝛbi eſt bonũ ſignum
i omnibus tempoꝛibus moꝛbi: fed vꝛina groſſa apparens
eſt hmõi vt dicit in littera:ergo erit bonum fignum in pꝛin⸗
apio moꝛbi. Pꝛeterea dicit ín littera: y vꝛina groſſa aliquã⸗
do caufat a caloꝛe naturalizaliqr ab inaturali:t orat ꝙ ( of
nerfis tépoib?mo:bíi fignificat calo:e naturalé c ĩnaturalẽ
fed oicit in die crenca bmótapparts fignificat calorẽ ina»
turalem: ergo in pꝛincipio mo:bi hmõi apparens figuificat
aluid à calo:em ínnaturalem: fed nó nifi catozem ĩnaturalẽ
€rgo in pzincipio moꝛbi talis vzina apparens fignificat calo»
ire natural£ p:enalere: fed boceft bonum:ergo vꝛina grof'
a apparens im pꝛincipio mo:bí eft bond ſignum.Contra: di
— m q vna que fit grofía vi fintbomatis apparens ta
grofia in pꝛincipio eft malii find: fed talis vtina groſſa
apparens ín pꝛincipio moꝛbi fit ví fintpomatis:quia dicit
S'o.clttvítj.
Auicẽ.ꝙ pꝛincipium egritudinis eft tẽpus illud ín quo aps
parent figna oigeftionis: fed ín p:incípío nó apparét figna
oigeftionis:ergo conftat qp vꝛinã gr
i a apparens ín princi⸗
pio fit vi fintbomatis: crgo malü figni. que bocídem vulr
Auicẽ.dicit em ꝙ vana grofía apparens in pꝛincipio moꝛbi
eft malum fignum. Et boc concedo; quía talis apparens
groſſa in pꝛincipio mo:bí: aut fignificat ꝑturbationẽ in pue
mozíbus a caloꝛe ínnaturali foꝛti qð eft peffimüzaut fignifi»
cat dñium groſſoꝝ bumoz ín coꝛpoꝛe ínobedientiti nature
qð fimüiter cft malũ. &[ d p:ímü argumentü oictdum qp
qñ auctoꝛ dicit ibi ꝙ vzina groſſa apparens fignificat natu»
rã operan in actione 7C ipfe loquit qn apparct in augmen⸗
toc non in pzindpío: ⁊ tu ob.de pzindpio t ppter boc nom
valct. gd fccundü argumetü dicendũ cp aucto: non oíat p
vina grofía apparens in die cretica fignificat caloꝛẽ innatu
ralem: vnde tu ob.de falfo intellectu le:quia ĩmo pot fignt
ficare calozem naturale: fcd oiat ꝙ fi ante diẽ creticá appa*
reat groſſa:⁊ femper permaneatadbucín fua groffide poft
diẽ creticũ:tũc ſine oubio fignificat caloꝛẽ mnarurale onan
vtoeclaratín fa;t ppter bocnó valet argumẽtũ. ¶ £:uar
to bubitatur fuper boc qð dicit ín Ifa qp vuna exiens srofía
poftea in vafe clarificat: videt᷑ ꝙ nó poffit poftca in vafc cla
rificari:q: fi poftea in vafe darificaf: bocnon eft nífi ppter
caloꝛẽ ⁊ iritũ oelegatos aim vzina: q: calo: ⁊ ſpũs ſegre⸗
gant ⁊ tranſmittunt partes arofí;s inferius c ſubtiles fu»
periꝰ:ſʒ maio: calo ⁊ ſpũs plus funt intra.i.qvꝛina adbuc
eft ín coꝛpoꝛe qᷓ qn eft extra: crgo melíus fegregabunt in»
tra ⁊ darificabunt: fed tñ íntra non potuit darificarí pmóí
vana : ergo multomagis neq extra. Item ficut calo: nas
turalís ⁊ pũs deſcindit᷑ cii vꝛina extra micta: íta cũ fanguis
ne ín minutione:⁊ fitr cũ egeſtione: fed calo: t ſpũs oecifi
cü egeſtiõe ertra nó poffunt bare caloꝛẽ egeſtiõi nec ſangui
ni nec ipſos darificare: g̊ ſitx nec vzina. In Zꝛium eft aucto;
in littera quí dicit ꝙ poftea ín vafe dlarifica£: quero ergo p
quam víam vzina exiens groſſa a coꝛpoꝛe poftea ín vafe das
ríficac. Ad boc vlim ã oicendum ꝙ ficut dicit in littera cp qñ
virtus cft fo:tís ⁊ matería obediens: tücnatura facit ebulli
tione c turbationé in humoꝛibus c ſegregationẽ poftea: er
tranſmictit partes pp:zías ad loca ꝓpꝛia:⁊ tunc darificatur
vzina intra: fed quando vana moꝛdicationem facit in vefica
^ cogitur exire cum illa veina deſcindit᷑ calo: naturalis ⁊ fpí
ritus vnde nó pot mozaríintra: imo erit groffa: fed virtus
fine calo: naturalis 7 ſpũs cum ipa oecífi complent darifica
tioné:quia ín vꝛinali fegregant partes grofíae a ſubtil: bus
q ita claríficarur vꝛina. ende fi vꝛina tüc parũ plus mozaret
ín co:poze clanrficata eſſet. f££r per boc patetfoluno ad pᷣmũ
qm̃ lícernon fit clanficata intra tfi ibí potuit clarificari: fi re
manfifict: fed quía non ibi remáfit ppter puncrícnem quá
inducebat ín vefica ppter boc calo: occifus cum vzína extra
ípam clarificauit. Vel dicendũ ꝙ lícet 9tus fit ocbílio: ertra
fimpliciterztn foꝛtis eft p cóparationz ad materiã (am oífpo
fitam:vnde materia eft ram oífpofira ad daríficandd quádo
eft ectra qð nó erat intra:vñ plus póroebile agens ſupꝛa
matertá diſpoſitã dp foꝛte agẽs ſupꝛa indiſpoſitã. Ad fecun»
dũ argumentũ dicẽdum ꝙ non eſt ſimile de vꝛina ⁊ egeſtio
ne: quía egeſtio cft dura t inobediens fequeftrationt: fcd.
vrina eft fluidazrara:liquida:t obediẽs fegreganoní, vn in
coꝛpoꝛe líquído vt ín vꝛina facili? poffunt ſegregari partes
4 ſubtiliari qᷓ in cozpo:e folido. ¶ Elirimo quenf fup boc
qð dicit ín littera: qp v:ína groſſa ⁊ permanens appares in
oie nũcia:ſigniñicat doloꝛẽ capitꝭ ⁊ crifim futura ad bonũ.⁊
pꝓpter boc queritur vtrum 9olo: capitis poſſit effe fignum
criñs boue future: t videtur ꝙ non:quia figzuficar mo:bü
p:eualere nature: boc eft peſſimũ ⁊ non bonũ. 3n Sꝛũ eft
in littera. Pꝛeterea dicit Hippo.in apboxíf. Quibuſcun
crífis ventura eft bis nox difficilis ante acumen 7C.££t o
cẽdum ꝙ doloꝛ capitís caufarus a calo:e naturalia. of na⸗
tura carminat t diuidit marerià mo:bí: t índe leuat fumos
quí petentes cereb:um inducunt ibi doloꝛem:ũc oico qp ta»
li doloꝛ eft bonum fignum: quía talis fit a calo:e naturali
oigerente maternam moꝛbi c oínidente cam : ⁊ boc modo
loquí£ auctozín lra:ſed doloꝛ capitis qñq; caufatur a "id
5
LZiber
mnnaturali faciente ebullitionem ín humoꝛibus t eleuãte fu
md petẽs cerebꝛũ ibí inducit ooloze: ⁊ talis doloꝛ € figni
mali: cficob.tu. t fic pts folurío ad illa,
€ Palam ergo eft qꝛ vrꝛina exiens groſſa fi darífi
catur melioꝛ ett d» que mung daríficatur:neqs ad cla
rítudinem mouet, Broſſa em̃ exiens ⁊ darcfcens;
ſignificat ꝙ natura ſuam actionẽ compleucrit: z nó
remanet niſi vt partes diuidat:⁊ in ſuũ vnãquãq; lo
cum naturalem mittat.Que non clareſcit:ſignificat
naturam incepiſſe operarí: quía humoꝛes turbauit:
⁊ ventoſitatem eoꝝ diſſoluit: nõdum tamen coctio⸗
nem compleuit: nec appꝛopinquauit: feces enim
gon ſubtiliauit:vnde extra diuidere non potuit: que
tii cii hmõi tit: melioꝛ eft d q̃ ſubtilis crit: z poftea
Pid eſcit: ſicut ſubtilis exiẽs ⁊ poftdp cxierit:groſſe⸗
cit:melioꝛ eft jp que ſubtilis exit: poft permanens
in ſubtilitate fua: c daritate. Subtilis enim exiens
« poft groffefcens:fignificat naturam nondũ corifíe
ncq feces digeſſiſſe: tamẽ appꝛopinquauit:⁊ moue
re feces incepit: atq; cae turbarevoluit anteqᷓ vꝛina
coꝛpus exicrit. uc ſubtilis exit:⁊ ín fua ſubtilitate
atq; claritate permanfit: níbil incepiſſe naturam et
mouiſſe oſtẽdit. Unde Gal. vꝛine ↄtra coctionẽ quat
tuo: funt. Cina eft groſſiſſima ⁊ crudiffüma: ficut que
exit clara: permanct in cruditate ſua.Secunda cft
minus cruda atq; groffa: ficut exiens dara: « poft?
exiit groſſeſcens:marime fi colo: cíus fit (gneus./£o
lo: citi igneus fignificat vírtutera caloris naturalis
⁊ mediocritatem coctíonis. Tertia eft mínus cru⸗
da atq; groſſa dj fecunda: z plus cocra: fiast exiens
groffa:z ꝑmanẽs (n turbídirate aroffitate (ua: ma
xime fi fit cíncra Quarta extra ceteras ad cõplemẽ⸗
tur coctíonía appiopínquat:ficut vrina exiens arof
fa: ⁊ darefcens poſtqᷓ excat:maxime in vicino tẽpoꝛe
Et ſi quidam dicant:quare vꝛinã ecenntem groffam
⁊ poſtqᷓ quieuerit clareſcentem dixiſti effe contra co
ctionẽ:cũ Gal. eã ꝓpinquã effe fecit perfecte coctio
nidicens non remanere niſi vnamquãq; partem oi^
uidere: c fingulas ín locum fuum mittere? Rñdemꝰ
ꝙ dixiſti non remanere nífi pres fuas otuíderc: figni
ficafti mínosatíoner actionis complẽde. Non ergo
(ignificatio eius ad coctíonem fuít perfecta:quía nó
fuo tẽpoꝛe naturali apparuítzficut cũ vꝛina de coꝛpo
rc exit : nec eſt ſignificatio minoꝛationis perfecta in
actione ſua co —
Su determinauit auctoꝛ de liquoꝛe i⁊ groſ⸗
————————
uiditur ín duas. In pꝛima comparat hmõi liquoꝛes quãtũ
ad ſigniñicationẽ Scðo quãtũ ad crírá ibi: De vrina d mu»
tatur poſtqᷓ ín vꝛinali. Pꝛima ín ouas, In prima cóparat
bmóifigníficatíoce lquoꝝ adinuícem. In ſecũda oocet res
ducere omnes differentias líquoz ad trimembsé oíuifiong
tbi; Urine tnpliciter diuidũtur. Pꝛima ín ouas. In puma
cõparat figníficationcs hmõi liquoꝝ adinuicem 7 abfolutc
IAn fecunda comparat bmõi fignificatióes ad tempoꝛa mox
bi ín fine p:efentis lectionis: ĩbi.Qð Bał plenius oftédit,
I a er duas. In piíma cóparat brnóíliquozes adínuice
In fcainda cõñrmat:ibi: Vnde Gat vzine contra coctiené
"3brima ín eua. 3n prima cõparat vꝛinam groffam ad ſub⸗
tilem. In fecunda groſſam ad ſubtilem:⁊ fubtilem ad fübri
lem:ibi: Que tii ci bmoi fit melioꝛ. Pꝛima ín duas. In pꝛi⸗
1553 cõparat groſſamvꝛinam ad ſubtuem. 3n ſecũda caufam
aſſignat ſecũda ibi: Sroſſa em̃ exiens. Tũc ſequit illa para
ín qua cõparat groſſam ad ſubtilem: t ſubtilẽ ad ſubtue ec
ilia ín duas. In pꝛima facit qð dictũ eft. 3n fecumda canfam
affignat. ſcðã ibi:Subtilis eim exiens. Tũc fcquif illaparg
ín qua confirmat: c illa in duas. In pꝛima facit qð icri cfe
In ícóa mouet obiectionẽ:ibi:æEt fi quidà dicãt.⁊ ifta fea
m̃ duas. 3n pꝛima mouct illã obiectione, 3n ſecunda foluíe
ibi. RR qð dixiſti. Hec cft oinifio c ſnia lectton(s in
generali,
«lic queruntur ouo ín genere. Primũ eft de p:
lectione, Secũdũ eft oe pꝛeſenti. De pieccdeti lectione ári£
de toꝛnatione turbattone vel turbulentía vꝛine: 7 Oe toꝛna⸗
tione vꝛine queruntur quattuoꝛ. mũ eft vtrü tornatio
cauſet᷑ in vꝛina a calido vel a frigi Et videf qp 2 calido et
nona frígido:quía toꝛnatio fitín vꝛina ꝓpter ocfectü calos
ns naturalis c [pírítud deciſoꝝ cá viína. ppter ocfecrü oís
co cauſatũ ab exbalatiõe illoꝝ:vnde qii calo: naturalis 7 ſpi
ritus occifi cũ vꝛina erbalant ab vꝛina: quí oebent regere
partcs viine: tunc ftatim vina toꝛnat᷑: cá ergo caliditas fas
ciat ad erbalatíonem c moueat ab ínterio: ad erterius: fri
giditas vero ecóuerfo cõmouẽdo a circüferentía ad centri
vnde caloꝛẽ naturale ⁊ ſpũs conferuat ín vꝛina t coadíuuat
c nó facfat ad exbalatíoné coz ficut facit caliditas: vídetur
ꝙ toꝛnatio ín vana caufa£ a calido t nó a frigido. Itẽ m vii
naertra coꝛpus eft calo: oebilís deciſus: fed frigiditas cons
feruatcalo:€ ocbilé ínlíquocíbus : calíditae vero oeftruít,
vii videtis fcnfibilíter ꝙ vína debilia.i.paucũ calozem babé
tia melius conferuantur in pyeme dp ín eftatezimo ín eftate
itiſſime peiozan£: g ilr eríti vzina c frigiditas retardabit
toꝛnationẽ: caliditas vero accelerabít cà: G to:natío invꝛina
cau(af a calido t non a frigido Tontra:caloꝛ oebilis confoz
taf a caloze exterioꝛi:vt patct ínplantís vbí eft caloz debilis
que melíus degunt t vegetant in eftate d in byeme: econs
uerſo eft oe caloze foꝛti. ende calo: oígeftiu? ín Dyeme 4 foz
tío: eft g in planta minoꝛat᷑ ín cftate: « foztífica£ in hyeme.
nde IDippo. i apbo. Glétres hyeme ⁊ vere calídiffim funt
natura:cti ergo in vꝛina extra coꝛpus fit calo: debilis cófo:s
tabi£ a caloze ecterioꝛi ⁊ nõ deſtruet:ĩmo poti? beftrue£ et
minozabit a frigido: fcd to:natio in vꝛina nó fit nífi ppter
minoꝛationẽ cato:íe ⁊ ſpirituũ i vꝛina 7 coz erbalationemz
ergo di calo: erterío: non míno:ct cos: imo potíus confoꝛ⸗
tet:f5 frigiditas:víde£ cp toꝛnatio caufa£ a frigiditate c nó
peperit ie fimile —— € ſimile:cõtrarium —
o:üpit:ergo c£ toꝛnatio nó fiat ter erbalatíone
ritu ⁊ deſtructionẽ:caliditas nõ —— potius
frigiditas cii ctraric£ calozi naturali t fpiritibue:ergotor
natío caufa£ a frígido c nó a calido Jurta boc quero dre ín
eſtate maioꝛ fit coꝛruptio in bumozibus: c ín vcrc fitr ín
hyeme. vñ plures feb:es putride fiuntín eftate dp ín bveme
totü ecõuerſo eftoe vꝛinã d citi? c pluries tomat ín preme
q in eftate. ¶ Ad pꝛimũ dicẽdũ ꝙ toꝛnatio qn cef in
vꝛina a pꝛincipio intrinſeco:qñq; ab — pꝛincipio
intrinſeco dupliciter.aut ppteroebilem caloꝛẽ decitum cã
v:inac paucitatẽ ſpirituũ q cíto exbalãt᷑: aut ppter moꝛbũ
vt pptcraliquid oe materia mo:bí emiſſum cx vrina vt pio
pter fani£ (bí permixtã d caufat tomationem i vꝛina. a pin
cipio vero ertrínfeco caufat vela calido refoluentecalo:em
«fpiritum ín vrina:aut a frigiditate calo:£ naturale « fpiri
tu$ ín viína motíficante.CInde oíco ꝙ quandoqs caufatur
tomatio in vꝛina a calído: qñq; a frigido: ende oícit Auicẽ
ín lidꝛo fuo be anima: qp ſpũs funtlurz vel fpeciem lucis Da»
bentes. vnde per fui pꝛeſentiam invꝛina facíát liquo:em dla
rum ⁊ peruíum. Stem calo: naturalís 7 ſpiritus occifi enm
Bina regunt partes vꝛine:per ſui ergo pzefentíam funt cau»
fa caritatis ín vꝛina ⁊ peruictatís:ficut ergo per fuí pzefen»
tiam funt caufa claritatis c peruietatis:ita per fuí abfentia
fant caufa turbíditatis ⁊ toꝛnationis: t quia calo: t fpírit?
in vina cxiſtetes quandoq; poflint abeffe pprer calidítate
exbalantem eos:quandoqs vero ppter frigiditate cos moz
tíficantem: ppterbocoico qto:natio mvzína poteft caufarí
à calido c a fugido ¶ Ad p:ímum argumentum oíco q ve
rum cft ꝙ calídítas epteríos facit ad erpalationem calozíg
&rínarum.
naturalis ⁊ ſpirituũ ín vrina: ⁊ ita per confcquens ad toꝛna
tioncm;fngidita vero nó facit ad exbalationẽ bmóí: c ita.
ncc ad ro:natione; verü eft ífta via, Sed oíco dp frigiditas fa
at ad to:nationé vꝛine non erpalando: fcd moztíficádo calo
rem ⁊ ſpiritus:⁊ cà hoc moꝛtiſicat:qꝛ eft excellẽs
pauca frigiditas pót moꝛtiſicare caloꝛẽ naturalẽ ⁊ ſpũs
ín vana aum pmóí fint debiles. Item cũ vꝛina fit rara pau»
cafrigiditas ibi fuperuentens pot cito penctrare illud coz?
puo rari c calo: naturale ibi cxuſtetem ⁊ fpiritus dito moz
tíficarc: vt patct oc reptilibus ín caueruis terre accũbẽtibꝰ
q: Gi babeant cópofitioné raram cito coꝛrumpunt ⁊ leaun
tur a frígído.fimtüiter eft invꝛina. Per boc patet ad ſecũdũ
q licct frígiditas coferuct calozem debilẽ ab erbpalatione:tfi
nó feruat a cozruptióe c moztificarionczimo ato moitficat
fid aliud argumenti pꝛimũ ín contraríum dico cp verü eft
ep calo: oebilis confoztatur a caloꝛe erterio:;i fi fint ad idem
o:dinati illi ouo caloꝛes:vt patet in plantis. fed fi oꝛdinent
ad oíucría nó opoꝛtet. vndc calo; eftatis nó confostat calo»
rem oígerentem in homine: imo potius minoꝛat cretrabit
(pm a fua operatione: boc cft quia nó o:díinat ad idem:q:
calo: tẽpoꝛis fiue calo: exterioꝛ nó ozdínat ad oígerendü nu.
trimẽtů:ĩmo ad digerendũ matería mobi. vnde dicit Hip.
po.Lapbouf.q cftas mozbos abbꝛeuiat:⁊ boc eft: qꝛ trabit
marerià moꝛbi a centro ad circüferentia diuidẽdo t digerẽ⸗
do eã:ſed calo: interioꝛ oígerens oꝛdinat ad digerendũ nu»
trimentum.⁊ ppter pociftí ouo calozes nó confozrát fc ad»
inuicẽ: imc vn? deſtruit aliũ cü oꝛdinant᷑ ad diuerſos fincs
fitt e(t a parte vꝛine:quia calo: exterio: fuperueniens calozi
in vrina exíftentí c regenti partes vꝛine trabit ipm aderte»
rioꝛa: ⁊ ta facit eũ expalari ⁊ ppter boc caliditas exterioꝛ
cauſare põt toꝛnationẽ ín vzinia; c nó o:dínet ad digerẽdũ
partes vzine ⁊ fegresandá ficut osdínabaf caloz naturalis
be po ann asit edu pan del ti: quíaverü
eft cp fimile coieruat ſuũ fie: qf ozdinant ad eundé ſinẽ:vñ
quia calo: exterioꝛ c interioꝛ nó ozdinan£ ad eũdẽ fine: imo
ad diuerſos ppter poc vnus ocfiruit alium: vndecalidítas
caufat toꝛnationẽ invꝛina exhalando:⁊ frigiditas cũ fit 2cía
moꝛtiſicãdo. ¶ £d queſtionẽ dicẽdũ ꝙ coꝛruptionẽ bumo»
rum intra coꝛpus requirit ebullitio z perturbatio:⁊ quia vt
dicit philaretus: calidũ eſt facile mobĩle:trigidũ difficile mo
bile: ppter bocín eſtate ⁊ ín vere vbi eft caloꝛ maio: fit ebul
líto per »fequens co:uptio in bumozibus qp inbyeme
Itẽ vc dicit Bat.vnũquodq; leditur a fibí fimili: ⁊ qꝛ caldi
t5 cum fit amíca nature plus aduenit cozpozi d frigiditas
imo frígíditas cii fit inimica minime aduenit: ppter bocfrí
giditas minime facit ebullitionẽ m Dumozib?: caliditas veo
fo pluries:ſʒ ecóuerfo cft oc vꝛina:qꝛ cum frigiditas faciat
moztificationem:íterü frígidítas adueniens cito ledit vꝛinã
raram: ppter boc cíto tomatur in tempoꝛe frigido:fed ín ca
bdo non itacito:cũ frigiditas plus poffit in iftü effectũ d ca
lídiras:vt iam patebit. ¶ Secundo oato q a frigido ⁊ a ca
lido caufe£ to:natio ín vana: querit a quoiftoz citi? caufe£
vtrum a calido vela frigido. s£t videt᷑ cp cítiug a calido: qz
fo:te agens citius inducit ſuũ effectũ ín eande materíam
agens oebilíus vel debile:ſed calidũ eft agens foꝛtius dp fri
gidũ:ergo citius inducet toꝛnationẽ invꝛina d frigidum cũ
caliditas foꝛtioꝛ actíua qᷓ frigiditas. In cotraríü eft fenfus
qꝛ videmꝰ vꝛinã ati? c frequen? ín hyeme toꝛnari d ín eſta
tc:bocnon eft niſi a frigido:ergo ⁊c. Pꝛeterea trigiditas
cauſat toꝛnationẽ in vꝛina moꝛtiñcado caloꝛẽ naturalẽ c ſpi
ritus regentes partes ipfius vzine: caliditae vero reſoluen
do ecbalando:fed operatio refolutióis € paulatina vt pa»
tet in refolutione bumídí radícalía: operarío vero moꝛtiñ⸗
cationte eft (ubíta: ergo frigiditas citius caufat to:natio»
nem in vrina d? caliditas. Juxta boc quero quare infiatur
vas in toznatione vune.¶ d pamá iſtoꝛum dico g citius
caufa£ tomario in vzina a frigido dj a calído: illam vitimã
rationem concedo 7 pono eam p:o caufa, Ad pꝛimum argu
mentum qj eſtvalae ſophitticũ: dico qp licer caliditas fit fos
no: actiua qᷓ frígiditae:tn ín multos effectus pót frigiditas
ín quos non poteft calídítas: vnde licet caliditas fit fo:no:
fimplicitcritame quantum ad ftum effectum qui cft tozna»
S o.clrtít.
rc vꝛinam:foꝛtioꝛ frigiditas cftc velocio: vt vífum eſt.Ad d»
fhonem dico qp in to:natione vzine inficitur vas:quia pptcr
abſentiã caloꝛis naturalíe c ſpirituũ hũoꝛes ocafi cb vina
fiüt vífcofi adberẽtes parnb? vafis, vndc dicit pbus in me
tapbyf.cp vifcofum cft qo adperet, Secũda caufa eft: quía
» vana non to:natur tunc humoꝛes permifcen£ cũ aquo»
e:cum fint fub regimine calozis naturalis 4 fpiritum
t quia aquofitas eft müdificatiua c abfterfiua. v valet có»
tra p:uritumwvt volunt auctoꝛes: ppter boc tunc aquofitas
non pmittit illos humoꝛes partib? vafis nccipas
partes inficere; fcd quando vzina toꝛnatur runc s non
regunt a natura:ĩimo humoꝛes ſegregantur ab aquoſitate
tita cum fint viſcoñ adberent partibus vafis cr ipfas tunc
inſiciunt. ¶ Tertio queritur vtrum vana to:mata poffit re
q magis vidc£ ineſſe nó incft nec illud qð minꝰ: ̊ macie
poffit darificarcvzi
folé nundp redibit per caloꝛẽ ccleftem:ergo multominus rc»
dibit per caloꝛem igneum. In cõtrarium cft yfaac fuperius
dicens qp vꝛina que redit ad ignem:nõ eft certe fignificatios
nis; c íta ſupponit ꝙ vꝛina tomarse poteft redire ad ignem.
fld boc icendum ꝙ vana quandoq; toꝛnatur ꝓpter exba⸗
lationem caloꝛis naturalis 7 ſpirituum omníno 7 mostifica
tioncm illoꝛum:⁊ tunc nnllo modo potcft redire ad ignem;
aliquando vcro romatur vzína ppter frigus exterius adue
mens compꝛimens calo;cm naturalem ⁊ fpiritus ⁊ coadu»
nans t fopitos faciens: c non omníno moꝛiificans:⁊ fic po»
teft redire per ignem: quía calo; igneus remouct tuncfri»
giditatem exterioxíozem compsimentem calo:cm naturale
4 [pírirus ⁊ tomationem facictem per confequens, (T 8i
argumentum pzimum dicendum cp licer calo; celeftis fit ví
uíficus« fo:tio: fimpliciter:tamen calo: igneus eft foꝛtioꝛ in
rarcfaciédo partes vine ⁊ daríficando t in remouendo fri»
gidirarem cyteriozem tomnationer ducentem ín vzína ,
€ Quarto queritur vtrum vana tomata fit bonũ fignum
vel malázt videtur cp fit malum fignum:quía vzinavt oic
eſt toꝛnat᷑ p ocfecrum calozis naturalis ⁊ ſpirituum in vote
na à caufaf per erpalationem facram calído vel moꝛtiũca
tionem factam a frigido: fed defectus caloꝛis naturalis et
fpíríruum femper cft malum fignum:ergo toꝛnatio erit ma
lum fignum. Item vzina toznata.1. turbida 7 vꝛina colo:a»
taopponuntur:fed vzina colozata femper ef: bonũ fignumz
vtotat ſupꝛa:quia fignificat naturá potentem colozare vꝛi⸗
nam:ergo pcr locum ab oppofitisvztna to:nata erit malum
fignum, 3n contrarium funt pzactici oicentes: cp toꝛnatio
vꝛne fignificat digeſtionem materie mo:;bi; vnde quanco
v:ína to2narur fignum eft tunc cp marería mo:bi digeſta cft
fcd poceft bonum fignum: ergo tomatio vꝛine eft bonum
ſignũ. Item vnna toꝛnata fignificat «p aliquid oc marena
mo:bi erit cum vzina qð facít vꝛinam dro toꝛnari:ſed boc eft
bonum fignum:ergo to:znatío vꝛine eft bonum fignum. ad
hocdicendũ q vina quandoq; toznatur ín ſanis:quandoq;
in egris. Si in ſanis:aut toꝛnatur ꝓpter frigiditatem fuper
uenientem compꝛimentem partes vrine cC. € tunc nec eft
bonum valde:nec valde malum: aut quandoq; toꝛnatur in
fanis ppter debilitatem ſpirituum ⁊ calozis naturalís cito
—— ⁊ boc eſt malum:aut ꝓpter abundantiam
pꝛauoꝛum humoꝛum ín. coꝛpoꝛe exiſtentium:⁊ quo:dam
cum viína exiſtentuum: ⁊ boceft fimiliter malum: quia tna⸗
lum eft ꝙ bumo:es fint abunde in co:pozibus ſanis Quan
doq; vero toꝛnatur vzina m egris: ⁊ boc ppter emiff.onem
materie mobi factam cá vꝛina:que materia mo:bí elíiquás
cũ vꝛina faat toꝛnare (pam: c boc oupliditer:quía aut ante
íllam to:nationem à talí caufa factam apparuerunt figna
Dígcftionts mareríe mo:bé aut non apparuerũt.Si toꝛne⸗
tur talís vꝛina in egrís ppter eliquationem materie moꝛbi
factam cum vꝛina ⁊ pzíus üt figna digeſtionis tũc
eſt bonum fignum; quia talis toꝛuatio fignificat -—
5
Liber
pꝛeualere t digeſſiſe materiã moꝛbi t poꝛtionem illius ma
terc moꝛbi cũ xxna trantiififie, Si vero talis toꝛnatio fiat
abiq; fignis digeſtionis pꝛecedentibus: tunc eft malum ín
€gne:quia fignificat per boc ꝙ natura ſuccũbit: c ex mares
namoxbi tantum abundat in coꝛpoꝛe qp redindar ad vꝛinã
ratione fue muititudinis: vnde fignificatur talis tomatio
tunc ficrivi fiutbomatis Per boc patet folutio ad argume
tà, Q( A4 pꝛimũ oico cp vcrum cft cp to:narío fignificat de⸗
fectum ſpirtuũ c caloꝛis:ſed boc pot cflc fimpliciter ppter
mo:títicarioncm: c taiíe finc oubíio eft mala; vel detrctum
: quátü ad tempus: talis nó eft valde mala:quía poftea po
tcít redírc per ignẽ. &lel owendum ꝙ toꝛnatio fignificat oes
fectum tpirituum ouplciter.aut pcr com ad fa»
num:z poc eit malum: vel per comparationem adegrumz
vel p:opter eiquationem materie mo:bi factam cum vꝛi⸗
na toznante v;inam : 4 fic fi anteapparuerint figna dige⸗
ftionis materie mo:bí talís oefcctus [pintuum ín vꝛina nó
eft malas vt oeclaratum cft; imo bonus. Per Doc paret fo
luno ad fecundum q licct colozatio vꝛinẽ fit bona: non tñ
to:natio ppter hoc mala:quia poteft fieri ppter cliquatio⸗
ncm materie moꝛbi vt oictü eft, Uel oicendum ꝙ colozatio
vꝛine non eft bonũ femper:imo quandoq; mali: quía figní
ficat íncenfionem facram in bumozibus cC. 3»er boc ídé pa.
tet íolutio ad aliud ín contrarium. 3
«32e p:eienti lectione querücur quattuo:, Et pꝛimo que
vana fit melioꝛ: vcrum fübtilis vel groffa: vidctur cp ſubti⸗
lis melioꝛ fir: quia illa vꝛina melio: eft que trãſit in termina
meclioꝛem:ied dicit aucto: in littera ꝙ vꝛina illa que tranfit
a groſſicie ad fabtilit;stem tranfit ad termínum meliozem
qᷓ illa que tranſit a ſubtilitate ad groſſiciem: crgo ſubtilis
melio: eft qᷓ groſſa. Item illa vꝛina deterioꝛ cft que ſignin⸗
cat maximam turbationem nature; fed groſſa eft hmõi: vt
dicit in lr̃a:ſubtilisvero nõ:ergo ſubtilis me ioꝛ eſt qᷓ groſſa
In contrarium cft auctoꝛ in littera pꝛecedenti dicẽs: qp vꝛi⸗
njfubnüs fignificat naturam non potentem inchoare dige
ftionem:groffa vero fignificat naturam íncepiffe operari fu
pꝛa oecoctionem matene mo:bí:fed illa vꝛina que figuificat
natura incepific operari ſupꝛa materiam moꝛbi eft melioz
&p ula que fignificat naturã no potẽtẽ inchoare operatione
füpza materi moꝛbi:ergo grofía melioꝛ .ft qᷓ fubnilis, zd
e dicendũ q quedam cft fubtilitae in vꝛina caufata p viã
dig. ftíonís: c talis cft peffima ín vꝛina:qꝛ fignificat natu.
ram nó potcutem operari fupza materia moꝛbi: 7 detali pe
cedit vltimũ argumẽtum.Eſt iterũ ſubtilitas caufara in vzí
na pcr viã digeſtidis: q̃ ſequit groſſam:⁊ talis idẽ eft cp dla
ritas ⁊ mediocritas: c ralis melioꝛ cft d» groſſicies:qꝛ figni
ficat naturã cõpleuiſſe coctione in humoꝛibus ⁊ clarificaſſe
vaná Vistos mig grauce infcríus:leues vero fupe
rius: t tuncaquofiras fiue liquoz remanet darus:4 oc talí
peedunt pꝛime rationes. Per boc patet folutio ad pꝛimũ
argumentũ:qm̃ tu obtjcis oc fubniirate caufata per ví oi»
geſtionis:⁊ tais fine dubio tranfit in termina melioꝛem dp
&rofía:fed tñ loquédo oc ſubtilitate canfata per viam indi⸗
geſtionis nó eft verũ:ĩmo talíe fubtilirae eft peflima. Ad fe
cundam patet ſolutio:qm̃ verum cft ꝙ ſubtilitas cauſata p
viam digeſtionis melio: eft d aroffa.ende dico ꝙ qfi mare»
ría mozbi eft ín co:de: vztna fignificans turbationẽ humoꝛũ
materie inelio: eft jj fignificans quicté: t ponit Auicẽ.exẽ⸗
plum oe rege:qꝛ fi rez fitin caftro finc oubio meli? eft cp fit
Quíetug ín caftro d turbatus:atti fi boftes fint ante caftrü
mclius eft ꝙ fit ín turbatióc d ín quiere. Similiter efra pte
tfta ꝙ wuna groſſa fignificat turbatíone ⁊ naturà potetem
comouere ibl ſupꝛa materiã mo:bi: ffi e&£tibi ſubtilis
vina figmficaret naturã nó potente facere cõmotionẽ ⁊ pe
turbanone m humoꝛibus.¶ Secundo queritur vtrü mes
lio: fit vna vnifo:mis ficur exiens fubtilisz permanens
ſubtilis d vꝛina difformis:quia vnifoꝛmis fignificat humo⸗
rcs temperatos eſſe ín coꝛpoꝛe vt dicit in pꝛincipio pꝛecedẽ/
tis lectionis: diffoꝛmis vero fignificat humoꝛes intẽpera⸗
tos cffc ín coꝛpoꝛe:ergovnifoꝛmis melioꝛ eſt. Item dicet ín
fenus v fi bypoftafis audabiĩlis perſcueret ín codem ftatu
vía ad ftatum egritudínis bonf fignificat. vero oiuerfi
. figníficat naturam non potentem operari in
ficet malũ: ergo fimiliter liquoꝛ vniformis bonũ erit fias
in ysínazoíffo:mis 9o malũ. 3n ↄtrariũ cft aucto: in lur
dicens:ꝙ fi liquo: exiens tub.ilis permaneat fcmper fubri;
lis malum cít:fi vero poftea ingroſſetur bonum, Iterum oj
cit q fi exeat grofía c permancat groſſa malum eft; fi vero
clarificetur bonum eft; « reddit caufas ín littera. Pꝛeterea
dicit in littera: ꝙ vꝛina exiẽs fubtilis ⁊ permanens ſubtilis
i Occoctione fez
cum:ſed illa vaina que fignificat potentiam nature operan;
tem fapza materiam amozbí: melio: eft qᷓ vꝛina fignificang
naturam omnino impotentem:ergo vzína diffoꝛmis eft me
lio: vmfo:mís, Ad boc oícendum ꝙ loquendo oe medio;
criliquoꝛe quí fignificat coplementum o:geftíonia:talís vni
foꝛmis melio; eft qᷓ diffoꝛmis:⁊ oc tali loquitur in pꝛecede⸗
tilectione ín pꝛincipio:ſed loquédo oe liquose fübtilí ⁊groſ
foquí fignificat digeſtionem incompletam: tale melioꝛes
ſunt difformes d vmfoꝛmes:⁊ Doc eft quia fignificant dige
ftíonem incópletam:zvnde líquo: fubtilis fi permaneat ſub⸗
tilis fignificat ímpotenríam naturc: fi vcro ingrofíctur tüc
fignificat impotétiam nature inchoantẽ. rerum groſſa fis
ificat naturam incepiſſe operari:fi vero permaneat grofs
f íemp fignificat nature impotẽtiã: qꝛ fignificat ꝙ natura
potuit incipere oígeftione ⁊ nó 2plere:f fi poftea claríficet
figiuficat naturá operari cópletà digeſtionẽ. Et p boc patet
folutio ad pzímum argumentum; quía auctoꝛ in pzeceden
ti lectione loquitur oe uquoze mediocri: tu vero obijcis oc
liquoꝛe fubtilí ⁊ groffo. Ad fecundum patct folutío: ⁊ oíco
«p loquendooe bypoftafi naturali t mediocrí:tlla melío: eft
vnifoꝛmis d oiffo:mís: fed tamen oe innaturali non eft vc;
rum:fimíliter z de liquoꝛe. Per boc patet folutío eiufdem
queftíonís que folct fieri:quia oiffozmitas fimul c fcmel vt
bífcolo: ín vzina eft malũ:diffoꝛmitas vero fucccffiua eft ma
lum:vt quando vꝛina cómutatur a groſſioꝛi ín ſubtilitatẽ c
ecõuerſo.Et folutío puíus eftzq: oiffozmítae ſimul ⁊ femel
1n vꝛina vt bífcolo: figníficat (mpotentiam nature: vnde bos
minium figníficat o(uerfarum materierà ín coꝛpoꝛe:⁊ natu
ram potentem ſupꝛa vnã materiã digerendo:impotentẽ ve
to ſupꝛa alterã:ſed otffozmítas fuccefitua eft bona: q: figni
ficat fo:titudín£ virtuti 1 Ó 1
fubcilítatc ín groſſiciem tráfit ín termini melioꝛẽ:quia fub»
tilitas figníficaz (mpotentíam nature:arofiiaes vero poten
tíam:ergo eft melio:. Itẽ ille tranfitus eft melío: qui fequi
operationem digeſtionis:ſed tráfitus a fubtilitate ín groſſi
aem eft hmõi:quia ꝓcedit íngroflando ficut pcedít dige⸗
ftío ſcða refpectu pzims: ergo eft melioz, In Ziũ eft auctoz
ín fa oicens ꝙ rranfitus a groſſicie ín ſubtilitatẽ eft melíoz
quía figníficat matería complere digeſtionẽ:qᷓ tranfitus
a ſubtilitate ín grofficie quí fignificat naturá tantümodo ín
cboanté digeſtionẽ cC. Q9 concedo. &[ Ad pꝛimũ argumen
tum ín cótrarium patct folutio per p:edíctazquta tu obíjds
oe ſubtilitate cauſata per viã índíscftionís: c talis fine ou»
bío eft peioꝛ:ſed fubtilitas caufata perviam oígeftionís eft
inclío:. 8d ſecundũ dicẽdum ꝙ euplet eft digeſtio.Quedã
fupza iuuatiuũ:vt fup:a nutrimẽtũ:⁊ talis pceditigroffas
do.Quedã ſupꝛa nocitiuũ vt ſupꝛa materiã moꝛbi:⁊ talis p
cedír qñq; fubriliado qnas ingroffando: tu ob.de illa dige
ftionequefit fupzanutrimentum. ¶ Quarto qritur fi
hoc qð dicit qp vꝛina clarificaturin vzinalí ppter tráfmifiio
nem partium terrcarum ín pfundü:aerearum vcro ad fupe
ríus: crao fitnilíter cũ talie trãſmiſſio partíum fiat ín vꝛina
to:nata:vídetur ꝙ toꝛnata debet eſſe clara.s£t dicendum qp
diuerſtmode trãſmittunt᷑ partes hinc ⁊ inde: quia ín vꝛma
toꝛnata licct fit tráfiniffio partium ad loca ppzia: tfi hmõi
partes non reguntur a calo;e naturalí neca ipirinbug:t íra
am fpiritus fint lucídí c darificent vꝛinam « ralis non rega
turp fpírítus uó erit dara:fs ín vꝛina groffa pzímo ⁊ poftea
carificara partes vane reguntur acaloꝛe cfpíritibue « p:o
pterbocfirclara.qT 3Poftca querif fupza boc qð dicit pv
na groſſa ⁊ turbida fianificat oígeftonem completam cá fu
&rínarum.
bícerit «p fignificat incompletam. £t dicendum ꝙ
picoidt qp fignificat completam, vicinam copleméto: qR
vero oícit ir incõpletam: ipfcloquit ibi reſpectu
claríficate ¶ Stc queritur fup boc Q9 dicit ꝙ enice
cara cft groffiffima:quomodo pót cfic clara et grofliffima..
q folutío huius eft: quía dicit qp groſſiſſima eft cauſaliter:
quia talis fignificat materiam cffc groffam; c omnino oi
i repugnantem:vnde cũ fua cauſa ſit groſſa:nibil cti
quatur de ĩua materia cd vina: c ppter boc cft dara fozma
liter:tamen caufaliter eft groffazc nó oit qp fit groffifluma
quía fignificat materiam groflam eliquaram cum vzinazqs
fineoubioinpoflibllecftipfam cfleclaramtunc, ————
€ nod 1DaL. pleni? oſtẽdit cii dixit. Significatio
actois fi occulta fit: nó aꝑta: ſicut fignificatio vzine
fabtilíter exeuntis ⁊ poft in eafe groticfcentis: vꝛi⸗
ne ígnec ſubtilis: ⁊ ſimiliter citriniffünc , omnes em̃
inát iftc debilitatẽ coctiois ſignificant: ⁊ moꝛbũ efie
ín nitio.Et fi ſignificatiões appareãt:⁊ ꝑmaneãt:⁊
ad ꝑfectionẽ nó veniãt:ſicut vꝛine turbide ercuntis
⁊ turbide ꝑmanẽtis:maxie fi tincta ſit:⁊ vꝛine lenes
vcl albe: e'nebule rubee:vł hypoſtaſis rubee:dũ ap
parent ín digeſtionibus impertete: ín medíocritare
funt coctis; ⁊ ĩ augmẽto moꝛbi.Et fi ſigniñcatiões
appareant perfectẽ:ſed nõ tamen in ſuo naturali tẽ⸗
poꝛe.i.intrã coꝛpoꝛa anteqᷓ creat vꝛina: ficut groſſe
cceuntis:et cum in vafe fir clareſcentis:coctio appꝛo
pinquat perfectiont: z moꝛbus ín vltimitate eft fuí
augmenti:z non niſi declinatio rantum fupereft fibi
Et ti fignificatíoncs ín tempoꝛe fuo apparuerint:ſi⸗
cut invꝛina quc clareſcit anted coꝛpus crierit:figni?
ficat. complementum coctionis:et ocdinationem
moibí:et eum incepíffe minoꝛari. X empus vcro
declinationis eft ex quo figníficationcs ín fuo appa?
rcant tempose naturalí vfqs ad ablationem z mundi
ficatíonem moꝛbi perfecte in toto cozpoze. €i Mab.
vꝛina inquit tripliciter diuiditur. Eſt em vꝛina cocta
que falutem fignificat: eft ec peffima que moꝛtem
figníficat:cft ⁊ cruda ín coctione defecta:que groſſi⸗
tudinem fecum deſignat: 7 defectionem digeſtionũ.
Cocta vꝛina in oedinatióe egro:um: fanozum vꝛine
aſſimilatur:ſicut vꝛina ignea: im líquoze ⁊ colo:e me2
dia.Que extra banc cft ín ſubtilitate vcl groſſitudi⸗
ne: cruditacem: 7 defectionẽ coctionts videtur figní
ficare. fi extremitas eíus fit in ſubtilitate: z ignea
ín colo:e:figníficat cc laudabilioꝛi pte naturã oꝑatã
ín feci coctionẽ. Virtus erri cíncture vꝛine ⁊ bonitas
colozis vtraq; bona funt figna, Claritas vero vꝛine
⁊ cius ſubtilitas moꝛbum adbuc effe arudum fignifi
car. Ande Dal quedam eft vꝛina que moꝛbũ crudü
⁊ nõ coctü fignificat: ficut ignea ⁊ ſubtilis:⁊ d alba
babet brpoftafim: fufpenfam;z fubrüem:fed rame
neq; lenis neq; mollis eft,
ue vꝛina ſignificat longitudinem moꝛbi.
— Hina que in fundo pertinet rubozí: fi cfi
"Nx ſvbtilitate fua alba fir ⁊ aquofa: ablatio⸗
RAURA "em coctíois oemonftrat cum longinqui⸗
i ratec moꝛbi peſſimitate.Si poftca lauda
les apparcant figníficationcs:ticur groffitudo vꝛi
net tinctura: fperari poteftfalus: fed tamc poft lon
gum tempus: cum maioꝛibus moleftatioibus, Si
aũt murct i groſſitudinẽ oe fübtüírarc fine tincura
S'o.cittt.
⁊ remanct albedo t eruditas:móftrat tarbíditatem
« groffitudinem ſuam non effe ex actione naturc:fed
de crtranco ⁊ igneo caloꝛe:q natura non miſcet bn?
moꝛes:nec turbidos facit mifi antea ringat liquoꝛes
t ſignificat mediocritatem cotioís. vꝛina grof
fa fi fit tincta: virtute caloꝛis naturalis deſignat:ma
rime fi fit ignea.
€L 2c vinis perditione fignificantibus,
Kina peffima que perdíríonem fignificat:
i cft quadrupla . Quedam enim perdirio^
nem abfolarc poꝛtendit: ficut que nigram
babet bepoftatim:z líquozem alzerius colo
ris q nigriotra bypoftafim in nigredine. Quedã p^
ditionem ocbiliozem pꝛioꝛi ficur que bepoftatfim ba
bene nigram:fed natantem. Quedam ocbilio: eft fe
cunda d nebulá babet in fuperficie nigram. Quarta
perdítioné certà ⁊ neceffaria:ficut vꝛina nígra:z by?
poftafis nígra: « marime granofa:quía feces grano
fc femp octignát perdítioné: marímc fi fint nigre.
M Dee Eoctunir aucto: nificatióeo liquos a
z adis
uice. 3n partc ifta coparat fignificatiócs liquoz ad tẽpoꝛa
moꝛbi:⁊ diuidit᷑ ín quattuoꝛ. 3n pꝛima determinat de vꝛina
apparẽte in pꝛincipio moꝛbi. In fca oe vꝛina apparẽte in
augméto: ibi: £t fi ſignificatiões appareant t permaneat,
In tertia oc vꝛina apparẽte ín ſtatu: ibi:Et fi fignificatioca
appareat pfecte, In quarta oe vꝛina apparẽte in occinatio
nc:ibíz&t fi fignificatiócs i tẽpoꝛe fuoapparuerint, Et iſta
quarta in duas. 3n pꝛima oetermínat oc vꝛina apparẽte in
oeclínatione. In ſcða docet cognofcere tẽpus occinatióis
ibí:Zépus vᷣo oedínanonis. Tũc ſequit ſecunda pare
cipalis huius lectionis: in qua docet reducere oes differen
tías líquo:is ad trimẽbꝛẽ otuifioné:à bic incipit: rine trí»
pliciter otuidürur. ft illa in duas. In prima diuicat. In fe»
cunda oc meb:is Diuidéribus agitzibi: Tocta ſanoꝝ vzina,
t£t ifta ſecũda in tres. "n pzima determinat oe vzina ſigni⸗
ficáte coctione píectá t digeſtionẽ. 3n ſcða oc vzina fignift
cátc idíacftione:ibi: Que extra banc eft cc. 3n tertía oe vꝛi
na fignificáre perdítioncm: ibí; Cirina pefíima d pditione,
Scdã iftaz diuidit᷑ ín duas. In pꝛima Determínat oc vzina
figrificáte cruditatem ⁊ indigeftione ⁊ boc ín gñali.ſcðo in
fpeaalí magis : ib: $5 tñ neq; lenis neqg mollis. Pꝛima
in duas. dn yc oecterminat oe vꝛina figníficate cruditate
⁊ hoc in griali, Scðo confirmat auctozitate tSaF ibi: inde
ibaL. quedam eft viína, lec cft ofuífio et fnia lecrionís in
generali.
(T Pic pꝛimo dubitat᷑ oe tẽpoꝛibꝰ moꝛbi:cũ de ipfis faciat
aucto: mẽtionẽ i la determinãdo coz vꝛinã. Et pꝛimo d»
ritur oc pꝛincipio moꝛbi dd fit fiue qð appellet᷑ pꝛincipium
moꝛbi: et videt᷑ ꝙ pꝛinapium moꝛbi fit Nud inftans indiui
ſibile a quo ſit motus a ſanitate in egritudinem:qꝛ tunc bó
indpit efle eger qn oefinit eſſe ſanꝰ:h boc eft in (llo inſtanti
indiuifibili a quo fitmmotus a fanitate in earitudine: ó ilud
ínftans indiuiſibile ent príndipii moꝛbi.Cõtra:cõſideratio
medícinalís fenfum nó tranſcẽdit vt dicit Paly: fed lind in
ftás indtufiibile n6 pót cognofd a medico: ergo nó eft pin»
cipium — — ficut — Conſts. in
tegni⁊ ín de criſt: cp vno modo cft pꝛincipiũ egri⸗
Exdinisillud inftans indinifibile ín quo arripír esntudo pa
tíenrem: c tale non eft oe confideratione medía: cum fit
im bile vt tu ob.Alið dicit᷑ p:incipiti mobi. (. fpacii
triũ dierũ:⁊ tale fir non eft oc »fideratione medic: quía ot
uerfificat in moꝛbis acutis ⁊ chꝛonicis. Tertii eft pꝛincipiũ
egritudinis illud qð eft vnũ oe quattuoꝛ tẽpoꝛibus moꝛbi
4 tale eft oe »fideratone medici: t oe tali dicit Mał.ꝙ pꝛin
cipiũ egritudinis eft illa boza ín qua patiẽs pꝛimo fentit fen
fibiliter egritudinẽ ⁊ ceffat ab us confuetis € confu»
lit medici, «T Sxcundo vrl pip eror
5
tiber
offit cogtiofd.i£t videt᷑ ꝙ nõ:quia fi cognoſcit᷑: aut cogno
É p figna digeſtionis:aut indigeſtionis:ſed nó põt cogno
fci per figna oigeftionis vel indigeftionis:q: oicit Auicẽ.ꝙ
piindpíum egritudínis cft lud tepus in quo ncc apparent
figna digeſtionis ncc indigeſtionis:ergo pꝛincipium egrítu
dinís non poteft cognofci. n cótrariti cft 3faacín Ira phiti,
qui determinat qualís vzína appa in piincipio egrirudi»
nís. Pꝛeterea auctoꝛ ífte videt Sdicere Auicẽ qꝛ aucto: ifte
dicit ibi: qp vꝛina exiens fubtilis poftea ingroſſeſcens appa»
ret ín pꝛincipio moꝛbi: ⁊ dicit fuperius ꝙ vꝛina exiens fübti
lis poftea ingroſſeſcẽs fignificat digeſtionẽ: qz fignificat na
turá incipiẽtẽ operan in occoctóc fecũ:ſed dicit Auicẽ.ꝙ in
puapío mo:bí nec appartt figna oígeftióis:nec indigeſtio⸗
nis:g 9m Auicẽ. talis vꝛina nõ pótapparereín pncipio moz
bi:ifte t dicit qp imo apparct. Ad pꝛimũ iſtoꝛum oíco qp
piinapíum egritudinis poteft cognotci: ⁊ dico ꝙ cognoſcit
per boc ꝙ in pꝛincipio nec apparent figna digeſtionis nec
indigeſtionis. Et tu ob. ꝙ in pꝛincipio non apparent ſigna
digeſtionis nec indigeftíoms: vt dicit Auicẽ. dico qp verum
€ft pcr poſitionẽ:ſed ramen funt ibí per pꝛiuationem: vnde
licet figna oigeftionis vel índigeftionis nó fint figna pꝛinci
pó p pofirione: tfi funt per pꝛiuationẽ.Et tu obicies cp imo
q ín pᷣꝛincipio moꝛbi figna indigeſtionis apparent Pm pofi
tionẽ:qꝛ cóttatg in pꝛincipio moꝛbi figna digeſtionis nó ap
parent;ergo oc neceffitate figna indigeſtionis:⁊ periülaba
bebít cognofa pꝛincipiũ. rem cóftat cp ín pꝛincipio moꝛbi
materia omnino cft índige(ta: ergo figna indígeftionis ap»
parent c p illa cognoſcet pzíncíptum. Item figna digeſtio⸗
nís apparent in pzíncipio moꝛbi: qz aucto: oicit ín ifa qp ín
p:iindpio mozbi apparet vzina fubtiis:poftca groſſeſcẽs:⁊
talís fignificat oigeftione vt dicit aucco; fuperius: d relin⸗
quit q figna indigeſtionis z digeſtionis etiá per pofitione
apparẽt in pndipio moꝛbi:⁊ per üla poterit paincipiü cogno
ſci. Et dicendũ ad poc qp oupler eft inaigeitio.Quedã ením
eſt qucfit cc pugna nature contra mo:00; 7 matería moꝛbi
pꝛeualet moꝛbo:⁊ remanet indigefta: q: natura ſuccũbit ct
nó põt materia moꝛbi digerere:⁊ talis nüd apparet in pzín
cipio mo:biimo pot apparcre ín augmcnto:quia in pꝛinci⸗
pto nondum natura pugnat contra marteríam moꝛbi: ⁊ oe
£alí loquitur Auicẽ:quando dicit ꝙ ín pzindpío necapparét
figna oígcftionis nec indigeſtionis. Eſt iterum alia iudis
geſtio que nó fit er pugna nature otra moꝛbũ: ⁊ talíe appa
ret ín pꝛincipio moꝛbi:quia m pꝛincipio mo;bínarura nodü
ínfurait contra moꝛbũ vel cotra materia mo:bi : imo eft jfi
fopita:et pcr talem indigeftione per pꝛiuationẽ pót cogno»
fá principium egritadinis:⁊ oc tali ob. tu: non oe pzíma, et
ꝓpter bocoidt Bab in fine oe creticis diebas optimũ vᷣbũ.
dicit em ꝙ moss aliqñ venit fine criſi: ⁊ boc qn materia moz
bitáta abundat ín coꝛpoꝛe ꝙ anteqᷓ inſurgat natura cõtra
illam:extinguitur calo: naturalis ín coꝛdevt patet in apoſte
mate co:dís.sEr tu ob.q etiã figna digeſtionis apparenr ín
pꝛincipio moꝛbi:qꝛ dicit auctozt littera:ꝙ ín pzincipio appa
rct vꝛina ſubtilis: poftea groffefcens: « talíe vroicit fupe»
rius figníficat oígeftionem:7 Auicẽ.dicit ꝙ in pꝛincipio nec
apparentfigna digeſtionis nec indigeſtionis. Dicẽedum ꝙ
quando auctoꝛ dicit ín [fa fuperius qp vꝛina ſabtilis poftca
groſſeſcens fignificat oígeftionem:ipfe intelligit oc occulta
videverum eít qp fignificat oígeftion£ occultam: vt patetin
littera pzefenn:fed qfi Auicẽ. dicit: ꝙ in pꝛincipio nec appa⸗
rent figna digeſtionis nec mdigeſtions: oíco qp verum eft
manifeſta:⁊ oe manifeſtis intelligit Auicẽ. 7 fic nó eſt cõtra
dictio. Per bocpatet ſolutio ad cómune argumẽtũ qð fos
let ibi fieri ad — q ibi in pꝛincipio apparent figna
digeſtionis vel indigeſtionis: quia fi agens appꝛoximetur
— impoſſibile eft non agere:ergo cum matería moꝛ⸗
(itin coꝛpoꝛe natura oc neccffitate inducet ín materíam
illam oigeftionem vel indigeſtionẽ. natura oíco tunc fucci»
bante matería mo:bível bftante.Zld boc dico verum cft fi
natura non fit fopita: vel fi calo: non ſubito erinquat:r. vf
tu ob.oe oígeftíone facta per pugnam ⁊ non oe indíacftio
ne facta ppter ertínctioncm factam a matería moꝛbi finc ín
ſultu alíquo pꝛecedente. ¶ Zertio oato qp piíndpuum moz
bí poffit cognoſci: queritur per quid babeat commofci:vtrg
per accidentia moꝛbi vel per fenfibílem wfionem operatíos
num confüctarum:vídetur q non poffit cognoſci per aca,
dentia moꝛbi:quia dicit Sał.ꝙ nondum cft febꝛis quando
apparent accidenna:vt fitis vel ooloz capitis:ergo cti pzing
puim mozbí fit mozbtte: nó poterít cognofci per acadentía
imoꝛbi. Stem omne accidens poftenus cft ſubiecto: ergo ac
cidens fequítur mo:bum ⁊ non antecedit: € fi non antece⸗
dit non dabit cognofcere mo:bum:ergo accidentia non da⸗
bunt cognitione p:íncipt) moꝛbi. 3n cõtrarium eft í
in ꝓnoſticis dicens: cp tunc cft painapium moꝛbi quand
pariene incipit oolere crígere- : *| tam doloꝛ d rígo: funt
accidentia moꝛbi:ergo pzincipium moꝛbi cognofcitur per ae
cidẽtia moꝛbi.Sed qꝙ ocueniamus ad cognítione pzincipg
moꝛbi per fenfibüem lefionem operatíonüzvidef p boc q$
oicit sbatin tegní. dicit enim g terminus diſcretus ín big
ideft inter fanitatem ⁊ b operi fenfibíhs lefio opes
rationum. Item oícít Bat alibi:ꝙ principum egritudinis
eft pꝛima boza ín qua patiens pꝛimo fentit fenfibiliter egri⸗
tudinem 2 ceflat ab operationibus confuctis ⁊ conſulit me
dicum:ergo per boc vídetur ꝙ per fenfibilem lefionem ope
rationum deuenamus ín cognitionem piíndpt) mo:bi, £5
tra:fi poc effet ecrum iam fequerctur ꝙ in cadcm ceritudis
nc principium effet otuerfüm: quia multi ſunt quí cti habet
fcbzes funt moꝛbidi ⁊ languídi ⁊ ftatim ceffant ab operas
tioníbus conſuetis:quidam vero funt qui babent eafdem fe
bres ctfi funt fo:tes : c non ita cito ceflant ab operationi»
bus cófuetio:6 tc. ¶ Solutio: ad primum iſtoꝛum oíco qꝙ
piincipium moꝛbi cognoſcitur peraccídentia moꝛbi: fed ac
cidentia funt triplicis generis: quedã antecedentia mo:bũ:
quedam concomítantía: quedam fubfequentía. Dico ergo
ꝙ piinapíum mo:bí cognofcitur per accídentia concomitã⸗
tia:vt plcurcfie cognoſcitur per oolo;em lateríe pungitiuũ
ſerrinũ: per oífficultatem anbelítus:queomnía
cocomítàtur pleureñm:⁊ non cognoſcitur pꝛincipium moz
bí p accidétía cócomítátia:nec p cofequetia. Per boc pt5fo
lutío ad pꝛimũ argumentum: per Wat.de fiti ⁊ doloꝛe capi
tis:ꝙ anteceddt moꝛbum:ſed ficut bmóí antecedützíta pof
fuut concomítari:t quando concomítátur tunc oant cogní^
tionem pꝛinciptj. Ad ſecundum bicendum cp verum eft qr ac
cidens moibí €ft moꝛbo quantum ad caufam moz
bí. verbigratia. de vomitu femper antecedít titillatio labi
inferioris et tunc vomitus fubfequítur: t tamen vomítus
actual cognofci babet pertítillationem: 7 boc cft: quía la
bium ínferíne collígantiam habet cum ox ftomacbi quan⸗
tum adpelliculam interiorem in quo oꝛe cotínetur materís
fiuc caufa vomitus:⁊ tamenantecedit vomitum, Et tu ob,
q accidens eft poſterius fubiecto:ergo nó cognofdtur ſub⸗
icctum per accidens.Ad bocoico TUNI eft poſterius:ſci
licet natura c tempo:e, vnde licet acides moꝛbi fit pofteri?
natura d moꝛbus:tamen tempoꝛe eſt fimul cum mo:bo: vt
patct oe pede impꝛeſſo in puluere:quía licet illa ímpzeffio
fit pofterio: natura d pes:tamen fimul eft tempoze cũ pede
fimiliter oico ꝙ lícet accidens moꝛbi fit pofteríus natura:ta
men fimul eft tempoze aum mo:bo: vt patctoe fití t doloꝛe
capitis:per que quidem cognoſcitur mo:bus:quia licet fint
poſterioꝛa natura d? mo:bus ficut febꝛes:tñ fimul funt tem⸗
poze cum febꝛe. Per pocpatet ſolutio ad argumentum in
contraríum:quía Hippo. in icis: quando ipfe/oícít ꝙ
tunc cft pꝛicipium egritudinis: quando patiens incipit do⸗
sie 1C pei: oec —— concomitãtibus moꝛ⸗
um. poftea queris; vtrũ pꝛincpiñ egritu⸗
dinis babeat cognoſci per fenfibilem ——* operatio⸗
nũ. dico cum Bar. ꝙ fic: concedo argumenta boc pꝛoban⸗
tia.Ad illud Q3 ob. in contrarũ:ꝙ fi boceffet verum íam fc
queretur inconueniens:ſcilicet ꝙ pꝛincipium ín cadem egri
tudíne effet oiuerfuim in oíuerfis, Sico q nonzq: princi⸗
pum pꝛopꝛie eit lud tempus in quo patiens p:tmo fentit
fenfibiliter earítudínem c cogitur ví moii ceffareab ope⸗
nbus conſuetis.vnde licet ille aui cft foetis babens febrem
noit ita cefler: ramen cogitur vi mc:bi: licet oifferat : vel
faltem ín mentc :u5 cogitat q loquírur cum medico ⁊c.
Arinarum.
rto queritur: vtrum augmentum differat a ſtatu.
—— non:quia tii cft pꝛeexiſtentis magnis
tudinis additamentum: fed in ftatu eft additamérum fin»
tbomaturm pꝛauoꝛum accidentium pꝛeexiſtentibus fintbo:
martibus:qzoíat Sał .ꝙ ftatus eft nego: hoꝛarũ in qua ola
accidétia vitimant᷑: ergo videt ꝙ augmentü non oífferat a
ftaru:mec ecouerfo, 3n contrariũ cft yfaacin littera: pones
v:ínas oifferétes in augméto moꝛbi 7 in ftatu; vr pts im litte
ra:quod cócedo.sÉt dico ꝙ augmenti ⁊ ftatus oíffcrüt. zd
argumentà ín contrarii oio qp verũ eft qp vtrobiq; fcs tam
ínaugméto d ín (tatu cft addítamenrü pꝛauoꝝ acadentiiz
fcd tii boccftoifferenter: quía ín augmento egntudínie eft
piincipiti additaméti maloz accidentiũ:in ftatu $o cft addis
tamentii malo: accidenti invltimo:Q: tuncomnía accidẽ⸗
tía vitimãtur. ¶ urta boc quero vtrü ftatus fit logio: bo
rarum caritudinis:z videt ꝙ fic:q: plura requirunt ad co»
ione nobílé d ad ignobile: ende plura requirunt ad có»
letionem bominis d» ad completion alioꝛum animaliũ:⁊
ceft q: pomo nobílío: cft ínter oia animalia, Sed volunt
auctoꝛes qp nattira pcedit cõtra moꝛbũ triplici motu:motu
oigcftionis ⁊ oíuifioms c expulſiõis:ſed expulfio eft actus
pobilío: d digeſtiovel diuiſio:⁊ nec digeſtio nec diuiſio fit
nifi ppter expulſionẽ: c erpulfio materie moꝛbi a co:pe fit
in (tatu: indgebat lõgioꝛi cs ftat?cftlongio: hoꝛaꝝ to»
tiusmoꝛdi. 3n cõtrariũ cft s£onftá.in decimo pantegní: ot»
«eus ꝙ crifie cft mutatiovelor ſuperueniẽs mo:bo propter
duriciem accidentiũ c infirmi reluctamentü oucens ad (anf
tatem aut ad moꝛtẽ:cũ crgo crifis babeat ficri ín ftatu: fta
tus crit bꝛeuioꝛ hoꝛarũ ⁊ velocioꝛ. Item fimile eft oc cópas
ratione vnius moꝛbi ad alíum moꝛbum: 7 vnius tempos
egritudinis ad alíud: fed moꝛbus quáto molcftío: táto bꝛe⸗
uioꝛ: et patct ín peracutis 7 perperacutís: ergo fimiliter (le
lud tempus egnrudínis quod eft moleftíus erit bꝛeuius:
fed boc eft ftatus refpectu alioꝛum tempoꝛũ mo:bí cti ín fta
tu omnia accidentia vltunantur:ergo ftatus erit bꝛeuioꝛ bo
rarum totíus moꝛbi. Sid boc dico fine pꝛeiudicio melioꝛis:
qp ſtatus eft bꝛeuioꝛ bozarum moꝛbi: fed ramen diuerſatur
piincipium ⁊ augmentũ ín acutís c in cbzonicía vr quidã of
«unt:q: in chꝛonicis moꝛbis plus ouraraugmérü qꝙᷓpꝛinci⸗
pium:in acutis ecõuerſo:ſed nefao fi verum cft vel nonzíed
Oc ftatu Dico qp bꝛeuioꝛ eſt: c concedo rationes boc probans
tco. Zid argumenti ín contraríü oíco qp in expulſiõe que fit
ín ftatu ouo funt confideranda. Unum cft actus ípfius ere
pulfionis.Cmomentá illud ín quo materia ſubito expellit᷑:
t fic c(t bꝛeuioꝛ bozarü: c indiget bꝛeuiſſimo rempo:e. Slut
poffunt cófiderari illa que requírun£ ad erpulfione: vtpote
digeſtio t diuiſio materie mo:bí que oia requiruntur in 0€»
bíta ccpulfione materie moꝛbi a coꝛpoꝛe:⁊ quátum ad boc
índíget magno etlongo tempo:e : et boc modo obi)cis tu,
[Quinto queritur in quo tépoze plus labozet virtus na
turalís vtrum ín principio vel in ftatu.:i£t videtur qp plus in
pꝛincipio:qꝛ in illo tempoꝛe plus labozat natura in quo ínue
nit materiã magis inobedientẽ ⁊ refiftenté:aum babeat illã
digerere ⁊ diuidere: fed in pꝛincipio virrus naturalis inue⸗
nit materiã magis inobedientẽ q: indigeſtã:ergo plus labo
rat virtus naturalis in pꝛĩcipio dp ín ftatu. s£ontra:labo: na
ture non eftnifi ppter pugná c inſultũ nature contra mate
riam mo:bi:fed in pꝛincipio moꝛbi nõdũ natura inſurgit cõ⸗
tra materiã moꝛbi:ĩmo eft quafi ſopita: fed ín ftatu pugnat
fo:tiffime : ergo plus labozat ín ftatu virtus naturalis qᷓ in
pindpío.8d boc foluunt quidã fatis ꝓbabiliter diſtinguẽ
dod virtus naturalis plus labozat ín pꝛincipio et boc finas
liter: quia plura babet runc facerezquía babet oigerere ma»
teria mobi « diuidere:ſed ín ftatu foꝛmaliter plus labozat
Q: babet actualiter materíá moꝛbi oíuidere c erpellere cam
8 coꝛpoꝛe:⁊ ponít exemplũ oc ouobus pugilibus ín ouello
exiftentibus:quía victo: ín pzincipio plus labozat finaliter:
Quia babet oebilírare víctum ⁊ fuperare: fed ín fine ouellí
plus laboꝛat fo:maliter:q: ínterficit ipfum z pabet ípfum fiu
perare:funiliter eft a partc ífta et oícrum eft. clel Dicendum
«p vírtnaturalis fimpliciter plus laborat ín ftatu d m pzine
Gpio: c concedo argumentü boc p:obang ¶ 3d pꝛimũ ar
Fo.clrrxj.
gumentum (n contrarid reſpõdeo ⁊ dico ꝙ laboꝛ non vcnit
ex inobedientia materie:ſed ex pugna nature contra mates
riam mobi: ende l5 in pꝛĩcipio materia fit magie inobediẽs
q'inftatu:tameu dico qp in píndpio nondit pugnat natura
tita nõ laboꝛat:ĩmo quieſcit:ſed tn ftatu fo:tiffime pugnatz
⁊ ppter Doc plug labozat in ftatu virtus naturalis. Ad fecti»
dum argumentũ q3obtjas oc Ba.dico d? non condudit P
plus labozet virtus naturalis in pꝛincipio d in ftatu-fed oi»
atq plus labozatvirtus naturalis in pꝛincipio d? animalis:
⁊ aialie plugin ftatu d in pꝛĩcipio.Ethoc cft fimiliter intet»
ligendum:q; in pzincipio moꝛbi materia eft groſſa ⁊ ínobc»
diens oigeftioni: ct inepta digeri a virtute naturali: ctita
plus labo:at virtus naturalis in pzíncipio: fed tamẽ nondũ
virtus animalis labozat: quia aĩalis non laboꝛat: nifi quan⸗
do fentít mala fintpomata:« quia in ftatu materia eft dige⸗
fta ⁊ eleuãtur fumiabilla matena pernidofi d inducit mas
la fintbomata:tunc aĩalis fentiens ca labozat in epputfior.e
illíus materic a qua eleuant (lli fumi:ſed bocnon fenticbze
in pꝛincipio:quia nondum materia oígefta:fimiliter virtus
naturalis non tif labozat ín ftatu: q: tunc materia cft dige⸗
fta:crgo non opo:tet t&c qp cam oigerat: t ideo Dicit Sa.ꝙ
virt? naturalis plus labozat ín pᷣncipio:aĩalis plus in fatu,
¶ Setoquerif oc oedinatione mo:bí: € pzimo vtrü decli
natio fit vnũ oc tẽpoꝛibꝰ moꝛbi. Clidetur ( non: quía cicit
Bab .in tegni q oupler eft neutrũ. Quoddã decidẽtie vt qr
aĩal deuenit a fanitate in egritudm. Et quoddã conualeſcẽ⸗
tie vt qñ deuenit ab egríirudíne m fanitaté: cti ergo in decli⸗
natione botno veniat ab egritudine ín fanitaté: erit neuter
cuata in oecdinatiocz üqua infectio materie
cuacuate ín coꝛpe:vel aliqua impzeflio:et prs oe ignc extra
cri vendi rri Sir 3 aiat ai iürems
net ín furno, ín declinatiõe remanet aliqua i loin»
tra oerclícta a matería tno:bí euacuataz vii fi oarent ibi ali»
qus d poffentínflámari fequerc£ recidiuũ: f5 ppter bocpd
piunt aucto:es d tlle quíeft ín declinatõe resaf p tres dies
ficut regebat qi erat eger. (| Sd p:imB argumẽtũ in tra
rium oíco cp l5 ille q eft ín oedínanióe pcedit ab egritudine
ín —— neuter eft conualeſcẽtie: — quia lz
materia ſit expulſa a cozpezwerütamen non cõſtat medico ep
totalíter fit müdificarsi: vl cp illa impᷣſſio derelicta ab illa ma
teria ſit iã deſtructa 7 erbalata: fed qfi coꝛpus ad plenus eft
mundificatii ab illa matería c ab ílla unpflione: 7 qn oe boc
cóitar medico tũc ineipit effe neuter ↄualeſcẽtie. Et cu obij⸗
dies qfi copus nó eft mundificará oino:tüc (à eft (anus pa»
tícns:ó nó eritneuter, ££toíco ꝙ nó eft fan? quouſq; poſſit
facerc opera cõſueta:⁊ qꝛ l5 co:pus ad plenũ fit tno dicas
tum: rfi quía virtus adbuc eſt oebilis nec pót adbuc facere
opa ficut facicbat anteõ incideret ín egritudinẽ: ppter poc
bico qp talis eft neuter 7 nó fan2. ¶ Surta bocquerif vtrũ
cõtingat alíqué moꝛi in dedinatiõe pur declinetio dicitvnũ
detẽpoꝛbus moꝛbi. Clídetur qp fic: quía ał.u oe creticis
ponit fimile inter pugna nature cũ materia mo:bi t ín pus
gna que eſt inter duos pugilesin duello eríftéte: fed in pue
gna eriftente ínter ouos pugiles quãdoq; accidit ꝙ vterq;
moꝛitur: vnde vícto: qñq; moꝛitur boc ppter vulnus alte
quod quodvictus ci feat: t bocpoft oucllum:erso fimiliter
natura:licet in ftatu ſuperauit materiã mo:bi eam 3 coꝛpo⸗
re expellẽdo: tamen in illa pugna poterit íntantum natura
debilitati ꝙ poftea in oedinatione ſuccumbet: erao contin
git moz ín declinatione. Item dicit Balienus in de creti⸗
2*
Ziber
do:q ſicut in totali moꝛbo ſunt quattuo: ré —
augmenti:ftatus:toccinartozíta ín paroxiſmo mosbi
fcozíe funt quattuo: tpa pᷣdicta:ſed ín oibus tẽpoꝛibꝰ paro
gifmí cotingit mozí panentem;:vt dicit a.ergo in occlinas
tione — tientem — ue nó, 3n *
trariũ eſt ide dicens:ꝙ in ot 1 zbí :
git patienté moz pterd in oeclinatióc et bocpbatfic ba.
Díc£e qp» moꝛs nibil aliud eft d cópletü onium materie moꝛ⸗
bi fupza naturá:fed ín declinatiõe mo:bi matería mo:bi nó
pót cóplete dominari fupza naturá cũ ín Oeclínationemate —
ria
É a coꝛpoꝛe: ergo non cótingit moꝛi ín delinatiõe
moꝛbi:qꝛ er quonatura fuit potẽs in ftatu fupia materiam
moꝛbi.i.ſupꝛa foꝛtius ratióe cuius oeberet ſuccũbere: ergo
erit potẽs fup:a debilius in declinatiõe: qð cõcedo. Vñ ois
co qp in pfecta declinatiõe moꝛbi.i.qñ matería totaliter eua
cuatur ã coꝛpe nullus moꝛit: ⁊ hoc cõcedo cũ £a. t cõcedo
iſtã vitimã rationẽ ⁊ eã pono p cauſa. ¶ Ad pꝛimum argu
mentũ in 2: dico ꝙ quoad quid eft ſmtudo.ſquoad poc
q vtrobiq; cft pugna: 7 quoad gdoíffiftitudo.f.quoad boc
q vtergopugil mouc£ per fe 2tra aliũ:ſed nó fic eft a pte na
turc 5tra mo:bü:vnde matería moibi nó mouef otranatu
ram nifi pius moucaf a natura:c ppter boceft ibí fallacia
cofequétis. ld fcóm argumentá foiuit (pcmet fDa.bicte qp
lsín oeclínatóe mo:bí nullus moꝛiat᷑:tñũ pot moꝛi ín declina
tione parorifmi:q: ín oedinatíóe moꝛbi mullue moꝛit᷑: ⁊ boc
eft quia tunc matería totaliter euacuat᷑: nec pót dñari tunc
copiete fupza naturã:⁊ (ta ncc mosteimducerc: fed ín pꝛinci
pío mo:bi:c ín augmẽto ctn ftatu;bene cotingit moꝛi:quia
materia eft intra coꝛpus ⁊c.ſiłx ín pꝛincipio:augmẽto: « fta
tu parorífmi cótingit moꝛi: q: tüc totũ coꝛpus eft cópseben
fam a materia moꝛbi:⁊ ita natura non pót pualere materie
« cõplete ofiari:fifr (n declinatiõe porífmi cõtingit mosí:qz
tüc matería c natura veniunt extrã:⁊ ira natura ſiuevirtus
poteſt diſſolui: cindemo:s poteftconfequí, — — — —
¶ Gab ináüc Arina d mutat᷑ poſtqᷓ fuerit in inali
ingreſſa:gratũ eft dicere: neq; debemꝰ dimittere:q;
(mi medici decipiunt inde. Trina dara ⁊ ſubtil
fi poſtqᷓ exierit curbaf c groſſeſcit: ocide in fua clari
raté fubrifr redít:figníficat quãdãvẽtoſitatẽ pmane
re ín vzina poſtqᷓ evicrít: fed cũ ventofitas illa fe mo
uerit:vt ad loci futi naturale afcenderet; líquoz tur2
bat? eſt.Cũ aut£ fc ſcparauerit:⁊ ín loco fuo remáfe
rit:líquo: daríficat?cft. Alij dicũt qx Dal dixit vꝛina
aliqñ groffa exit:⁊ poft darefcit: deinde ín fua groffi
tudíne z turbiditatẽ redit:⁊ iterũ ín daritatẽ⁊ ſubti
litatẽ. qð dicũt effe caufa cuiuſdã vetofiratt groſſe ít
vꝛina ꝑmanẽtis:q̃ cfi daríficata effet pꝛima vice ⁊ ad
aſcendendũ locũ ſuũ naturalẽ moueret ſe:liquoꝛ tur⸗
batus eſt:qͥ cũ fe fepararet: ⁊ ín loco ſuo remaneret;
darificatꝰ eſt.Qð dicũtvidet᷑ effeipoffibüc;q: vꝛina
q̃ exit groſſa:in q̃ natura laboꝛat ſubtiliãda cà eceat:
nó tantã bs groſſitatẽ ⁊ccuditatẽ:vt poſtqᷓ femel da
ríficata fit: nature altera vice darificare neceffe fit:
qð ctía fi fieret: calo: naturalis nó ĩvꝛina egreſſa eã⸗
dem virtute haberet:vt altera více daríficare poffet
cur a fio fundamẽto ſeparatꝰſit. Sterus (i fieret:nil
ſigniñcatio vꝛine intra cospusvaleret:fed actio natu
ralís caloꝛis rantüdé poffet ertra coꝛpus:quantũ et
íntra coꝛpus.Qð palã falfum eft: patéter ergo ofté»
dimꝰꝙ mutatíovzine ectra co:pus et groffitudíne ⁊
turbíditate ín daritatẽ⁊ ſubtilitatẽ:ñgnificatiua eft
coplete coctiõis fecti ⁊ digeſtionis carũ. Que cũ tpe
bꝛeui fit:fit melioꝛ ⁊ laudabilioꝛ:ecõtrario fi tpe mo^
retur lõgo. UVrine d mutabiles nó ín fuís q̃litatibus
permanentes; fed oe ſubtilitate in groſſitudinẽ:⁊ oe
qroffitidine in ſubtilitatẽ ſe mutãtes: melioꝛes fune
q in enis qualitatibus ꝑmanẽtes. Arina cxics fin
qulís tépo: q natura in ipfa operat᷑:melioꝛ eft
d queinena erit qitate:⁊ fi mutat in oꝛdine. non ex
nature actioc cfficit-fcd crit dara vbi oeberet e£ tur
bída:z ccouerfo;vbi turbída ibi clara. 4D. Clrína ín»
quit exiẽs dara:« groſſeſcẽs poſtqᷓ exeat: ⁊ fi crieng
groffa dareícit pottea: melios cft qp q in vna qlitate
⁊ quàto ín bꝛeuioꝛi tpe tato mel? et mg
tatio oc groffirudine i claritatẽ melio: eft q̃ oc dari»
tate ín groffitndínc;q: bocimorm fignificat nature: c
ínceptioné ín coctione. De groffimdíncfe mutãs in
dariraté:copletà in coctiõe demõſtrat nature actio⸗
nem: ꝓpiquare ad diuiſionẽ:⁊ ſingulas partes mit
tercínlocii fn naturale.€i Cirína exiẽs ĩ vnoquog
tpe: et ín vna q̃litate:ſubtũt:ſeu groffa: « d fi mntelz
nõ tamẽ fm oꝛdinẽ nature mutat praua eſt:qꝛ in quo
dam tꝑe ſubtilis:in quodã groſſa:⁊ ſine oꝛdine exit:
fignificat naturcoífturbationc qz no ín vna q̃litate
fecit coctionẽ:⁊ q; nature actio nó dñat᷑ ín oecoctioe
fecũ ppter oífturbationé ⁊ defectionẽ fua. vri vaina
fít diuerſa:⁊ cõturbata. Quidã tñ repꝛebẽdũt Gal.
atq; dicũt:quare Ga.nõ fecit difſerentiã ínter groſ⸗
fam c turbidã:ſed poti? eas fccit ſiles: Hippo.tamẽ
eas differre fecit in pnoſti.cũ dixit vꝛinã groflam no
eſſe turbida, IRridem? his quantũ ad verboꝝ fonus
ínter vtrũq; pDm videt᷑ cffe Sdíctio:qp fi vtrinfqs di⸗
fcutíaf intẽtio:nulla penít? apparebit diſſentio Nõ
eft em̃ Ariſto. teſtãte Sdícrío vcra: nifi qñ idẽ ſubie⸗
ctum:idẽq; cft pᷣdicatũ:qð ín affirmatione ⁊ tn nega
tione:ita videlʒvt fubiectü ⁊ pdicatüi negatidis nub
la eqquocatiõe diſſideat a ſubiecto ⁊ pdícato a
tionis:nullũq; fopbifma diuerſe relatiõis:ſeu diuer⸗
farum partium: feu diuerſi tꝑis intercedat:⁊ in actu
vtraq; ptãtiue oueníat.ZDis erri diſſentio negatiõis
⁊ affirmatiõis ín fola particula negatiua ↄſiſtit. Cii
vtriuſq; differre etñ ↄꝛiũ vídeat: no tamẽ ſenſus cõ⸗
trarius cft intẽtioni:qꝛ certa ʒꝛietas ficut Ariſto.cõ⸗
firmat:nõ eft niſivbi naturaliter funt ʒꝛia:vt c ſubie
crum ⁊ ín ſubiecto fit vnũ fine eqͥuocatiõe ſubiecti:⁊
in ſubiecto in vno tꝑe cõcoꝛdet᷑:⁊ in eadẽ relatiõe:et
coadunet᷑ fibi poteſtatiue:vel actualiter:neq; diſcoꝛ⸗
dent᷑:niñ ín negatõe.Qð di ita ſit:palã eſt.G.nõ có
tradixiſſe Hippo.neq; repugnaſſe fuis dictis:nõ em̃
conueniũt ptoteſtatine:neq; actualiter: qnia Galie.
intellexit actualiter:quod dixit vꝛina groſſa turbida
eft: ac ſi ít actu diceret: qꝛ ſenſualiter eft videre:qꝛ
vꝛina non cft groſſa: nífi ez bumoꝛum cõmixtione ⁊
ebullitione. Que cii fint ín vꝛina:liquoꝛis neceſſe eſt
ſubſequat᷑ turbiditas. Hip.ptoeſtatẽ intellexit t ſuis
verbis dicẽs:vꝛina groſſa no cft rurbída: fs ptãte da
ra: q9 itẽ dicere cft intellectualiter:etſi logi fira fen
fib? coꝛpis:pximũ tñ eft ratiõi Cirína effi groſſa:etſi
actualiter fit turbida:vicina rii eftvt ptatínei ſubtili
taté mutet ⁊ darítaté:q: fignificat natura i coctíone
bio opatà eẽ: « feces comouíffe:z liquoꝛẽ turbaffe
neqs labozare ín mntádis rebꝰ:niſi i ſubtiliãdis feci?
bue: mittẽdis finglis ĩ locũ ſuũ naturale: vri liquoꝛ
darificet Palã g intelligim? hippo.ĩtellexiſſe vꝛinã
AUrinarum.
goſſam nõ cffe turbidãniſ er muratiois vicinitate
tt clarítaté « ſubtilitatẽ. Neq; nos ctiãavidemꝰĩ quo
nutet nift in ifta trafducatur, 3dcoqs antiqui ſoliti
funt oíccre vꝛinã aroffas anteqᷓ darificet:nõ effe tur
bídam:fubtilis em eft ín poteftate. Alij intelligũt co
trarictaté d eft ínter verba llipp. Da.in prare tĩ
cffe vsíne: nó ín actu ⁊ poteftate. Dicũt eim Pip.cũ
oitít vꝛinã groffam nó rurbída:no intellexiſſe turbi⸗
dícaté liquoꝛis:ſed poti? brpoftafis:ac fi oíceret v:t
tia groffa ín liquosczmó eft turbida ín bepoftaft, $55
bec verba no funt verbis Pippo. ſimilia:hũoꝛes cm
A ebullíat z cómífceant: liquoꝛes neceffe € turbent
vbinulla bypoftafis babet:negs dara ned turbida:
feces ein cti cõmiſceant᷑: rerreftrís pare natat ⁊ mb
ſcetur.Si atit Hippo.dicãt íntelleríffe nebulã:dicẽ⸗
dum impoſſibile eft nebula clarã:⁊ liquoꝛẽ cõmixtuʒ
cie turbidũ:vel nebula effe turbidã:⁊ liquoꝛẽ e£ da⸗
ram nifi redeãt ad poteſtatẽ c actum:dicẽtes. Si li⸗
quo: turbidus cft actualiter:nebula poteſtatiue:ſub
tilis cft; fcd boc cũ ſuꝑioꝛi rõcinatiõe referendũ cft,
¶ Superius cõparauit aucto: figuificatiocs liquoꝝ adin⸗
uicem ꝓᷣut mutant᷑ anteqᷓ ín vꝛinali fint:hic put mutantur
p:outíam ſunt invꝛinali:⁊ differt mutatio binc c inde:quia
pꝛius cõparauit mutationẽ vꝛine pꝛout mingitur ſubtilis:⁊
pen ingroffat in vafe: vel econuerſo: bic Yo oeterminat
móí mutatione putomnino fit ín vaſe.i.poſtqᷓ; egrefía eft
a coꝛpoꝛe c refidetín vaſe:⁊ oiuidi£ in partes ——
ima ꝓponit qð intẽdit. 3n ſcða ꝓſequit᷑ oc intẽto:ibĩ: Vri
na inquit clara.⁊ ifta ſcða in duas. Sn pꝛima determinat oc
mutatiõe vꝛine put iam eſt in vaſe:⁊ de eius figníficatióe,
In fcóa mouet ðubitationẽ:ibi:Quidã tf Walienũ repben
dunt. Pꝛima in duas. 2n pma determinat oe figuificatió
vine mutare ín vzínali fm curfum nature, In fcóa oe mura
tione vzine bmóí nó naturali oetermimat.ibi: Urina exiens
ín vnoquoq; tpe Pꝛima ín duas. n pꝛima octerminat oc
mutatióc vzine facta in vꝛinali naturaliter, In ſcðᷣa ponit re
gulas gñales oe hmõi mutatiõe vꝛinaꝝ innaturalid.ibi: Uri
ne ergo nó naturales non ín ſuis. Pꝛima in duas:in pꝛima
bcterminat de figníficationío? bmóí vꝛinaꝝ mutaraz i vꝛi⸗
nali. 3n ſecũda 2dudircodufion£ pꝛincipalẽ.ibi: Patẽter
ergo õſtẽdimꝰ. s:ma in duas:in pma octerminat oc figni
ficatione talía vane m vrinali mutate:⁊ bocfm £Sal 3n feo
cunda £m auctoꝛitatẽ alioꝝ.ibi:Alij dicũt q:. ifta ſecũda in
uas. 3n pzima octermínat de hinõi mutatióe vꝛine in vꝛi⸗
nali $m opinionẽ alioꝝ. 3n (coa illam opinione deſtruit.ibi:
(Q3 dicerc videt effe impoſſibile.Tũc fequi£ illa pars in qua.
ponit regulas gñales oe fi ióe mutationũ vꝛinaꝝ tna
turalíii in vꝛinali:⁊ illa ĩ duas. 3n pma faat qð oíctü eft. "3n
ſcða auctoritate sDa.cófirmat.ibí: Urina inquit exiẽs clara.
Pꝛima ín ouas Pm ouas regulas:quarũ pꝛima fumi£ oe ft
gnificatiõe hmõivꝛmaꝝ in gñali. In ſcða ocfendédo fiue có
parãdo hmõi mutatióes ad tpa moꝛbi quantũ ad ſignifica⸗
tionem. ſcða incipit ibi; Urina exiẽs ín fingulis tꝑibꝰ. Zunc
ſequit illa pars in qua mouet dubitationẽ ſophiſtarũ:⁊ illa
in duas. 3n pma mouer. In ſcða remouet.ibi: Reſponde⸗
mus, c iſta (cóa (n duas. In pma rñdet ad illã obíechonem
folutióe pon ſcða folutioe alíoz ponẽdo coz opimoné,
fcóa ibi. Bir) intellexerũt Seietatẽ tima in duas. In pma
ponit materiã ſue ſolutiõis. In ſcõa applícat ad ꝓpoſitũ.ſe
cda ibi: Qð cũ ita fit palã eft Ba.Tũc ſequit ila pars inq
ponit ſolutionẽ alioꝝ.⁊ illa ín duas. 3n pma ponit eo: opi»
nione, n ſecũda rep:obat illã ſeda ibi: Sed pec verba nott
fant $bís IDippo.c ifta fcóa m duas. In pma oeftruit folu
— illoz d ſoluebãt per diſtinctionẽ liquozts ad bvpofta»
m. 3n fca oeftruít folutionz ílloy quí foluebàt per oiftíti?
ctione liquoꝛs ad ncbulà.fcóa ibi: Si aũt dicãt Dippocrate,
IPeceft oiuifio ⁊ ſententia lectionis in gencrali,
S'o.cltttíf.
C Ibicquerunf duo in aic Prꝛimũ cft oc pcedéti lectione.
£5cO5 oc pñti. De pᷣcedẽti lectiõe querunt qttuoꝛ. Pꝛimũ
eſt ſuꝑ boc qo dicit in illa lfazcp vzina cocta ſanoꝝ vꝛne affi
milatur: ⁊ loqui£ oe vzina cocta egroꝝ. Pꝛopter hoc que⸗
ritur vtrum vzina egroꝝ poffit effe fimilis vane ſanoꝝ. Et
videt cp nó:quia ilie vine que repfenrát ↄtraria nó funtfi»
miles:imo poti/oifferctes:fed vane fanoz 7 egroꝛum funt
bmóiquía vrine in ſanis repfentàt ſanitatẽ: in egris egritu
dinez:ergo nó erũt ſites. ite vꝛine digeſte a fo:n caloze oife
feruntab vanis digeſtis a debili calozezquia calo foztís tin
git vzinas oebilis remittit: fed vꝛine fanoz oigcrunt a fozti
caloxe, vzine egroz a oebilizergo funt differetes ⁊ non fimt»
lcs. In contrariü eft auctoz in littera illa vt oicrum eſt. Pꝛe
terea dicit pꝛius dp colo: igneus apparẽs in vꝛina cii liquoꝛe
mediocri repfentat vꝛinã ſanoꝝ:h̊ iC dicit ipi-cp colo: igne?
⁊ liquoꝛ mediocris fignificat vꝛinã coctáin egris: ergo funt
fimileg,et boc cõcedo cum yfaac. ¶ Ad pꝛiuũ argumentus
ín contrarii foluo per interéptone oícendo qp non repzefen
tant diuerſa nec ↄtraria: imo idem.f.foztirudine calozie oi»
gerẽtis:tñ ſupꝛa oiuerfas materias: q: raiisv.ina appares
ín fano figníficat foztítudine calozis digerentis materia nu
trimẽti:in egrie Yo matená mobi: vri oiuerfiras folus eft a
parte materie: c oiuerfitag a materie non ponit oiger
fitaté in re. Ad ſcðʒ dicẽdũ qp l5 in egrís calo; digerẽs fit de⸗
bilis abfolute; t per coparationé ad materia mo:bi pauca
t obediẽtẽ eft foꝛtis.eque bfi pot calo: oebilis cfle inegns
fupꝛa materia moꝛbi paucá t obedienté ín oigeredo ipfum
ficut calo; foꝛtis ín fanis fupza multa materiá nutrimenras
lem obedientẽ. ¶ TScdo oubíta£ fup boc qo dicit auccoꝛ in
líttera illa:q vaina nígra cft peſſima.Eõtra:illa vꝛina cft bo
naque fignificat eduction£ male materie a t ni»
gra eft hmõi:qꝛ fignificat eductione mc a coꝛpoꝛe:
crgo eft bona. Site inferius habebitis ꝙ vꝛina nigra in folu»
tione quartanc appares eft bona.Et oicendum ꝙ vꝛina põt
apparere in caris:aut vinature;aut in foluticc quar»
tàne: C fic cft bona: c ficobfjds tu: ⁊ ficloqui£ aucrozínfce
ríua:G figníficatmatería melancbolicá fadente quartana
educi acoꝛpe. Vel vꝛina nigra quàdocg apparet in mo:bis
vifintbomatis:c boc dupliciter:aut ppter frigiditate moz
tíficanté calo:£ naturalẽ: ⁊ tũc pcedit colo; liuidus:aut pꝛo⸗
pter calo:ẽ inmaturalẽ adurentẽ: ⁊ũc pᷣcedit eam colo: viris
dis:⁊ vtraq; iſtoꝛum eſt peſũima:⁊ fic intelligit ibi yſaac.
¶ Tertio oubita£ fuper boc qð innuit mulla littera: cp ins
ter vꝛinã nígram d figníficat perditione quarta eft peflimaz
illa.ſ.que habet — ⁊ hypoſtaſim vnifoemẽ.ſ.ni⸗
gram:⁊ ppter boc querit vtrũ hypoſtaſis nigra ſit meloꝛ:
ideſt minus pernicioſa cà liquoꝛe vnifoꝛmi.i.cum nigro vel
cum diffoꝛmi liquoꝛe.i.cum albo vel rubeo ⁊c.Etvidetur cp
bypoftaftenisra cum liquoꝛe vnifoꝛmi fit melioꝛ: 7 ín mare
ría pernicioſa qᷓ diffoꝛmi líquosc:q: fignificat potenriánatu.
re potctis operari debite:diffoꝛmitas $o impotentia. Vri⸗
na que eft biſcoloꝛ fignificar impotentiã nature potétis fuo
pꝛa parté materie impotẽtis ſupꝛa alterá parte ergo vana
rep:cfentás — —— nigrã cum liquoꝛe vnifoꝛmi erit me»
lioꝛ p cum diffoꝛmi. Dicit aucto: ín littera bodierna ꝙ im»
poſũbile eft ꝙ appareat vzína groffa: ⁊ bypoftafis cara: ct
ita innuit ꝙ liquo: vꝛine oebet effe vnifoimis am hypoſta
fiz non oíffoxnís. In contraria eft aucto: infa pcedenti vt
dictũ eſt. Pꝛeterea üla vꝛina oeterio: eft que fignificat mas
lum invtraq; oigeftuia. f.in ſecũda « tertia:qᷓ que invna tm̃
vt in terüa :ſed bypoftafis nígra cà liquoze vnifozm: ſigni
ficarmalum ín vtrags oígeftiua:quía liquo: niger fignificat
aduftion£ fiue mo:tificatiócs in ſecũda digeſtiua:⁊ bvpofta
fis nigra aduftioné m tertia: (s bv nigra cũ liquoze
diſfoꝛmi vt cũ liquoze albo nó fignificat nift malum in tertía
digeſtiua ĩ qua generat᷑ bvpoftafio: ergo hypoſtaſis nigra
cum liquoꝛe vnifozmi eft magis mala:quod ↄ cedo cũ
« concedo iftam vltimã rationẽ:⁊ pono eam p cauſa. ¶ aid
pꝛimũ argumentü ín contraríd oico «p verũ eft ꝙ diffo:mi⸗
tas vbt debet effe vnifoꝛmitas cft mala: q: fignificat impo⸗
rentíam nature; fed rm diffoꝛmitas vbi oebet effc diffo:mi⸗
tas eft bona; vnde ínter liquoꝛẽ « bvpoftafim debet e£ oif?
Liwer
bodíerna:q bypoftafis groffa poflit cffc cũ liquoꝛe ſubtii:
nec ecõuerio:imo oicit ꝙ in turbulétía liquozis no pot ape
parere ftafis dara: q: er quo líquo; eſt turbidus non
pót ibi aliquo modo apparere bypoftafis:ncc dara nectur
bida. CQuarto querit fuper hoc qð oicit ín illa ira; ꝙ pma
vina perdítioné figníficás:cft illa que pabet nigrã bypofta
fim ⁊ líquo:£ cótra bppoſtaſim.i.ditfo:mẽ.Scda eft que pa
bet nígrà Dypoftafim natanté cum liquoꝛe vnifozmi; € dicit
qp fccüda ocbilio: eft in fignificádo perditione d p:rma. £o
tra; quáto liquoꝛ eft magis vniſoꝛmis hypoſtañ nigre.tato
peioz:fed boceft ín feóa vzinazvt dicit in uirrera: C nó in pꝛi⸗
matergo fcóa non eft debilioꝛ ín fignificado ꝑditionẽ cp psi?
Taro eft fortior Ite in príma vzína remanet bypoftafis
in ppzio loco.iin fundo:ínfcóa nó:imo fupernatar: fed ila
v:na minus mala eft que fignificat pypoftafim in ppzio lo
€o d que non:ergo pꝛima debilioꝛ eft in fignificando perdi⸗
tionem d fccilida. In contrariũ cft aucto: in littera illa et di
etum eft. Yieterea in pꝛima vꝛina eſt xꝛꝛina nigra fubfidens
que repscfentat confumptíoné oino factam € tnoztificario
nem caloris naturalis nó potétis eleuare ventofitate: ⁊ con
fumptione tpfiusvctofitatis c omniũ que funt m vrina. 3n
ſecunda $o cft bypoftafis nígra fed tam? fupcrnatáe:vnde
pcr bocq fupernatat figníficat ꝙ ibi eftaliqua ventofiras
nondi confumpta: t natura pót adbuc íllamventofitatem
elcuarc ín fomno:crgo fcóa oebilío: cftin fignificádo perdí
tioncm d p:ía. cocedo poc cum vſaac:⁊ iftam vltimã ra»
tioncm pono caufa. ¶ id pꝛimũ argumẽtũ oíco qp ín pit
ma vrina c tníccüda eft difformitas:vnde tu ſupponis ral»
i ad: feptem eftemifoznitasquía ibi cft diffor
mitas:qꝛ loquit ibi oe vꝛina habẽte bypoftafim nigrã natã
tem ſuppoſito eodẽ liquoꝛe nigro fupple. €lel dicẽaũq iʒ in
ima vana ſit diſfoꝛmitas is ad liquoꝛẽ:ĩ fcóa vni
unítag: tf pꝛima adbuc foztio: eft in pditioe: «boc eft qꝛ
fignificat confumptioné oino vt oíctii eft; cum ibi fit Depos
ftafis fubfidens non babés aliquá ventofitate quà natura
poffit eleuare cc. 2 certius ſignũ ſumit ab b afi pal
Quose: vt dicit £gidius c Zbeopbilus. Sid fcóm dicendũ qp
ls ín fecunda vꝛina —*— s ſit in ſupꝛemo c non ín ꝓpꝛio
loco:tamẽ debilioꝛ eſt ín fignificando perdítioné d? prima in
qua bypoftafis eft ín fundo:⁊ boc eft quía ibi loquif oe bp
poftafi ínnaturalisfed dicet aucto: inferius q quanto bypo
ftafi ínnaturalís eft ín füpmo:tanto mínus mala, vn ficut
naturalis oc qua tu obtijcis:hypoſtaſis melio; eft ifundo d
in medío: c ín medio qᷓ in fupmo:ita innaturalis melioꝛ eft
— qᷓ ínmedio: «in medio qᷓ ín fundo:⁊ hoc melius
patebit inferius.
¶ De lectioe pñti querunt᷑ tria. Pꝛimũ eft fup boc qð ot
dtin fa hodierna:ꝙ vꝛine non naturales melioꝛes funt qñ
permutant᷑ ín vafe qᷓ qn permanet ín eadẽ qualitate. Con⸗
tra:fuperi? oínt p vꝛina aroffa permanẽs groffa melio: cft
qᷓ fubtilis mutata ín groſitudinẽ:⁊ loquit íbi o€ innatura⸗
lí: ⁊ fitr hic ergo videt fibi Sdicere, &rfolutio huius eft c»
loquédo oc líquo:e vno refpectu eĩuſdẽ liquozis mcelío: cft
ꝛina ínnaturalíe q mutaf in diuerſis tp(b? moꝛbi:qᷓ fi per»
mancatín cadé q̃litate:qꝛ qfi mutat fignificat potentiá na»
ture:qñ nó unpotentiã:⁊ fic intelligit aucto: ibi:ſed cópará
do vnũ liquoꝛẽ ad aliũ:melioꝛ eftillav:ína groſſa d remanet
groſſa:qꝛ fianíficat natura ia oꝑari:qᷓ vꝛina alía micta ſubti
lis t poftea ingroffefces: q: illa q̃ poftca ingroſſeſcitgniñ
catnaturà incepifle modo oparí:etficloquif aucto: fu
t íta nó eft Idictio:qꝛ biccóparat vnũ liquoꝛẽ ad eundẽ:ſu⸗
perius vnũ liquoꝛẽ ad aliti, ([ coo querif fup hoc qð dicit
tn Ifa: c fubftátia groſſa vꝛine nó pot efie fis das
ra. f££ontra:oícet inferíus qp vzína rubícüdiffima ín coloze có
paratur arofficicí ⁊ turbíditati: « qn (pfe dicet in talí vꝛin
spparctbypoftafis laudabilis vt clara:figni eft euaſionis:
4 ita innuit d am líquof crofío pot effc afis clare;
—— ꝙ vuna — — fime:
aut mediocriter groffa:aut attinens grofficiei:
aucto: ocvzína groffiffima:q: ín tali finc dubio no pót
rerc aliqua bvpoftafis:nec groſſa nec dara : fed on oícit ꝙ
inferine ipfe loqui£ oc vzína grofla no groflifíma: fed atti,
nente grofficicí:t fic nó eftcotradictio. Vel dicẽdũ qp (n par
teiftaloquí£ eucro:ocvzna groffa ví ſintbomatis:inferius
$oloquí£ oc groſſa perviã digeſtionis ⁊ nature ngroffata,
«[ Gitimo queríf oc oubítatione fopbifrarum: € Queritur
vtrüv:ina turbida « groffa oífferüt.vide£ qp nó:q: dicit &ui
ccnna d turbulztía ĩ vzinacft pprer pmirtione partiti grofs
fará cá liquo:e:fed ülud idẽ eft groſſicies: nó ergo Oifferüt;
Er folutio bu? eft pyfaacd oid ín liztera qp vuna turbída
« groffa funt d£ actu-non tfi poteftate cc. q: turbida potes
ffate eft dara. Clel oicedii qp turbida vzina « goſſa ditferũt:
q: turbída cft (lla ín qua permí(cenf partes impure com li
quo:c:ls ílle ímpure fint liquidezvt qp permifce£ vꝛi⸗
na impura cti pura:tücfit turbíditas:aroffiacs $o qfi pmi
fcen£ partes groſſe pure cá liquo:e:⁊ fic pt; q̃liter diffcrũt.
¶ Septima particula q̃lisvꝛina cti ſubtilitate da
ritate oucníat: ⁊ q̃lis cũ turbiditate ⁊ groſſitudine
andoquidẽ de ſubſtãtia vꝛine expleui⸗
Imus: inuamẽtovel nocumẽto ipſiꝰ:⁊ oe
Idiuerſitate liquoꝛis ⁊ coloꝛis eiꝰ:opʒ ꝓut
pniſnꝰ:in D loco dicamꝰ ds colo: vꝛine
cõueniat cũ ſubtilitate z crudítare natural fiue acd
déralt: « qͥs ↄueniat cũ groffitate ⁊ turbirudie natu
raliter ecl accidẽtalr. Incipiamꝰ aũt ab crtremítati
bus coloz:d funt alb? ⁊ niger:qꝛ naturalr fant cete
ríe antiqͥores. Oẽs ciii alij coloꝛes ab iſtis funt copo
ſiti:neq; ipí coponuntab alijs. ¶ 3ndpiédü eft atit
ab albedine:qͥ colo; eft pꝛimꝰ⁊ initiũ coloꝝ:cum oce
alios ipſe recipiat:⁊ nullus alioꝝ ipm ſuſcipiat.Oꝛ ft
quidã repbendátoicétesmónc inuenimꝰ ruboꝛe ⁊ ci
trinitate alijſq; coloꝛibꝰ de ſubiecto coꝛpoꝛe ablatis:
coꝛpꝰ remanere albũ.Quibꝰ r̃dẽdũ cft. Impoſſibi
le ẽ em̃ fi qlbbet coloꝝ auferat᷑ anted t aliꝰ:qͥn
ſuccedat albedovice ablaticoloꝛis:h̊ nó oc albedine
ſilx:nõ erri neceffe cft auferri albedinẽ vt ſuccedat qͥli
bet alioꝝ coloz. Palã g q: alb? colo: fufcipit alíos:
fed nullus alioꝝ ipᷣm.Ga.ĩnqͥtvꝛina albaz groffanó
cõueniũt:q: albedo groffirudine fignificat bumoz ⁊
erudiraré coꝝ:⁊ naturã ín repugnatioe moꝛbi pígri/
tantẽ. Gꝛoſſitudo figníficat natura (a incepiſſe occo
«tion humoꝝ:⁊ coz cõmixtionẽ: vri eos 2ucnírc im
poffibile cft nifi accidentaliter. Aliqñ eim coadunanf
bũoꝛes grofl in coꝛpe oe crudi phlegmatꝭ gñe:quos
natura: t exeũt ci vꝛina:hoc fit ouobus mo
dis:aut cfi lent febꝛe ⁊ diuturno moꝛbo: eel cũ ignea
febꝛe ⁊ acuto moꝛbo.Que am leni eft febꝛe ⁊ initio
moꝛbi:diuturnitatẽ fuí poꝛtẽdit.Si ín die nũcia
cretica appeat:⁊ marímce ín die q̃rto:moꝛbi ſignifica
tur ab apoſtemate ín mẽbꝛis liberatio.Si poft oícs
tertía fit: recidiuũ moꝛbũ figuíficat. Cii Gal.vꝛina
alba lactca aliqñ a groffirudinc bumoꝝ líberat: ma⸗
xime ſi fit mulra:mulrírudo em̃ fta bumoꝛes groffos
fignificat ín co:poze coadunatos:vel diutumũ mo:
bum:vł laboꝛẽ. Si in die fir cetica:liberationẽ figni
ficat ab apoſtemate:qð cft poft auriculas. Cõſuetu⸗
do ením laboziofe febꝛis eft generare apoftema poft
aurcs aut ín auriculis, Quoꝛum liberatio onob? eft
&rínarutti.
modis:vel efi materia pungit nares ci ſus acumínc
« fubrilítace:c tàdé exit cũ [anguíc: VE narura ocpo
nit ín coꝛpoꝛis inferioꝛa:⁊ expeilit cà vatria;cut cau?
fa groffitudo eſt⁊ grauitas. Si diuvꝛinaĩ groffirudi
nc pmancat ned mutat: apoftema fub bypocidrijs
fufpicamur:vbi fi permancar:noó fumus ſecuri quin
cccoctü in ſaniem tit mutandi: famie aüt veniente z
laudabílí (igno fequére:fignifical falus; poft logũ tẽ
Di:fed fi fianíficarío mala fucrit; vicinitate denũ
pus tñ:ſed ti fi à "ghe
cíat moztís, Q2 fi cũ acura fit febꝛe: crudítare —
tẽait:⁊ pigritia in repugnatiõe materie moꝛbi: c
percuf ione ĩ regimẽto mozbi. Ci IPip.v:ina lacrea
büo:cs groffos fignificat inuiſcatos: vcl i venis gib
bi cparís:vcl invenis fai cõcaui. Si dii lent tit febꝛe:
diuturnitatẽ fignificat moꝛbi.Si cum acuta:angu⸗
ftías ⁊ timoꝛẽ vicinuʒ denũciat:qꝛ materiã moꝛbi ex
duobꝰ cõpoſitã oſtẽdit 5:5 bumozib^: vnus eſt acu
tug cbolcrícus:altcr groſſus phlegmaticꝰ. Poc oſtẽ
dítur ct acumine febꝛis:⁊ incẽſione ſui:⁊ groſſitudi⸗
ne vꝛine atq; cruditate. Virtꝰem̃ ⁊ incẽſio febꝛis acu
men ⁊ peſſimitatẽ materie moꝛbi denunciat.Gꝛoſſi⸗
tudo ciri vꝛine ⁊ cruditas:groſſitudinẽ materie:⁊ ou
riciem coctionis móftrat: que cti ſit:moꝛbus peſſimꝰ
eft:ticuc Pippo.Moꝛbus indt peffim? ⁊ moleſtiſſi⸗
mus ccouob? ↄtrarijs humoꝛibꝰcõpoſitus:vno acu.
to cvelociffimo:altcro groffo 2 tardiſſimo:q; natura
acumé materie:⁊peſſimitatẽ moꝛbi nó por pati:neq;
*elocitaté faí motꝰ:neq; cü altcro moꝛbo ouro: rar2
do ⁊ longo ín recipienda oígeftionc. Si autẽ oolcat
inrfirmꝰ in dertro hypocũdrio:multo peíus. Si fup
:inancbnla alba dli ſpuma appareat:infirmꝰ perdi
tioni cft vicinus: qz nebula fpumofa cbullirione bu^
moꝛũ cum igneo caloꝛe denũciat:⁊ ſi eruginotus baz
bueritvomitum:vicinioꝛ cft ad perdendu:q; ſignifi⸗
cat cbolerícam íncentione,
¶ Superius oetermínauit aucto; oc colose ⁊ líquoze abſo⸗
lute, Pic cóparat colo: ad liquoz£ oetermínádo quís coloz
cii quo liquoꝛe cõueniat:⁊ diuidit᷑ pars ifta in ouas, In Tw
ma Octermínat oc colozíb? extremis: vt oc albo t nigro. 3n
fcóa oc medijs. (coa ibi: Toloꝛes bí cõueniũt ci groſſitudi⸗
ne. Pꝛima t duas. In pma octermiat oc coloze albo:cti quo
líquoze cóueníat. In ſcða oc coloze nigro determinãdo cũ
quolíquoze 2ueniat.fcóa ibi: Vrina fubrilis cũ nígro. pma
ínouas In pma octerminat oc colozealbo cũ sroffa ſub⸗
ſtantia.Scðo aii fübtili ſuba.ſcða ibi:in fine pñtis lectionis:
Vrina alba q̃ cfi ſubtilitate. Pꝛima ín ouas. n pꝛuma cóti
nuat oícta dicẽdis. In ſcða pfequit. fcóa ibi: €inna alba ⁊
groſſa. Pꝛima in duas.in pꝛima pponit qð intẽdit. In fcóa
remouct dubiũ.ſcða ibi: ££t fi quidã dicẽtes repᷣpẽdũt. Illa
— ín qua ꝓſequit᷑ devꝛina alba ⁊ groſſa:diuidit᷑ in dũas.
n pꝛima pᷣſequit oe hmõi vꝛina gñaliter. Scðo ſpeciatr.
ſcða ibi: Si cũ leui fit fcb:e. c iſta ſcða ín duas. In ma oc»
terininat oe hmõi vzína alba ⁊ groſſa putapparet ín fcb:e
lenta. In fcóa put hmõi appet in acuta. fcóa (bí: Si cũ acu»
ta fit tebꝛe. Prima in duas an pma oetermínat o€bmói ext
na aiba ⁊ grofía apparente wm lẽta febꝛe fignificáte folutios
nem apoftemat In ſcða fignificáte gñationẽ apoftematis
fab bypocüdrije.fecunda ibi: Si diu vꝛina in groſſitudine
permaneat, "Pirna ĩ duas an pma determinat de bmóivzi
na fiauficáte olutionẽ apo ſtemnate ſub bppocũaris. In fe
a Docet modũ líiberatióis apoſtematisabi: uox; libe»
ratio eft duobꝰmodis. Prima ín duas in prima narrat. 3n.
"fecunda auctontate sat. cófirmat. fca ibi: Elnde sSab sz»
63 alba. Züc fequi illa pars in qua determinat oc bmóívzts
S'o.cltttíif.
nà alba t groſſa apparente in febre acuta: illa in duas. Iu
peima determinat oe hinei vꝛina in febꝛe acuta fignificante
malũ. In ſcða determinat oc hmõi vꝛina fignificapte peſſi⸗
mum malũ.ſecũda ibi:Ei autẽ doleat inirmus. Pꝛima in
Duas. In pᷣma determinat oe hmõi vꝛina alba c fpifía figni
ficinte maid ín febꝛe acra. In ſecũda cófirmat aũctoꝛitate
lDippo.fecunda ibi; €inde lippo.vzina lactea.c ifta fecun».
dainouas:fm ouas auctozitates D:ppo.fecunda ibr: Sicut
Hippo.moꝛbus it.quit. c ifta fcoa in duas. 3n pma narrat,
In fecunda caufam aſſignat.ſcða ibi: Hoc otté ditur ez cus
minc.lDec eft diuiſio (cntentia lect:óis in generali,
¶ Tlhic pꝛimo bubitat oe quibufdà queftiomb? litterá ex»
planantibus:⁊ pꝛimo dubitat᷑ aim fupenus ín capítulo de
coloꝛe pꝛius determinauerit oe coloze mediocri d de coloꝛi
bus extremis:⁊ ſimiliter in capitulo de liquoꝛe pꝛius de me
diocri qᷓ oe extremis:bic Yo pꝛimo oe extremis: ſecundo de
coloꝛibus medijs: t ita videt᷑ peruertere oꝛdinẽ. Stem ou»
bitatur cũ pꝛius fufficiéter determinauerit oe colo:et liguo
re:quare bic recapitulat fine repetit hoc idẽ. ¶ Ad pꝛimuʒ
ſoluit £Derar.oicens qp bic vtitur aucto: genere doctrine có
pofitiuo:c ppter bocbic indpit a primis colozib? cóponen
tibus colozes medios vt ab albo ⁊ nigro. Scd fuper? in ca
pitulo oe coloze ⁊ liquosewtítur modo refolutiuo:7 piopter
bocin ilis capítulis pzimo incipit ab vltimo coloze,f.3 mes
díocrí qui cftvlrímus in cõpoſit one. . id fcóm oicendum
qp oe vtroqp per fe ſuperius fuffidenter oeterminauit: f5 qz
er coniuncnone bozum reſultant diuerſa iudías: ppter bec
bícoetermínat coniüctim fiue oe coniunctiõe colõꝛs aum li
quo:e AT Poftea oubitatur fuper boc qð dicit in littera a»
vꝛina alba in coloze groffa in fubftantia appar£e in febꝛe len
tai pndpio fianificarlógitudint mo:bi.£ ótra dicit fupen?
q talís vꝛina figníficatotgcftione inchoatã: ⁊ ua moꝛbũ bꝛe
uem ⁊ non longi, £t ſolutio buius cft ꝙ tais vꝛina alba et
groſſa in epp p febꝛis lente apparens fit vi fintbcmatisz
pad gníficat longitudine moꝛbi:⁊ fic loquituribiz
fed quandoq; talís vi nature fit:t tunc ficnificat digeſtionẽ
inchoatã:⁊ ficloquit fuperius "Stem oícit poftea e» v:ína al
ba ⁊ greſſa ín'acuta febze appares eft malü: quia fignificat
moꝛbum compofitü er contrarijs:vt ek cbolera t phlegma⸗
te. Etvidetur ꝙ cópofino er cbolera ⁊ pblegmatenófit ma
la:quiaomnis cura fit per contrariti: fi ergo mo:bus fit ez
matería calida bonum eft: quía ibi fit materia frígida repꝛi⸗
mens acumen materie calide;ergo talís cópofitio eft bona,
s£roicedü qp tu verũ obfjceres fi illa marería frigida vt pple
&maremanerett illo moꝛbo fiib ftatu naturali: fs nófic eftz
imo putrefit:z ppter boc aim omne putrefacríuü fie calidũ
bmót pblegma compoſitũ ex cbolera magis acuit cboleram
⁊ ira malum. Iterũ cus cbolera fit mobilis ⁊ ciriffime termi
nab:lis quant cft oe fc:fi cũ ea mífecretur pblegma et bue
(ufmodi fit groſſum ⁊ tarde terminatiõis z motus: piopter
hoc talis cópofitio eft mala:⁊ ficloqui£ ín littera.
€ Sco pꝛincipaliter dubitatur fuper boc qð innuit in lit⸗
tcra qp quidam coloꝛes conueniũt a:m quibufdá liquoꝛibꝰ
naturaliter: c quidá non. Pꝛopter boc eft queftio: vtrü co»
lo: quilibet cam quolibet liquo:e ↄueniat naturaliter, vide
tur ꝙ fic:quia oídt (üperius aucto: d? actíue Dant coloꝛem
paffiuc fubftantiá:fed quelibet actio naturaliter cóuenít ai
qualibet paſſiua:ergo quilibet coloz cum quolibetliquo:ez
quía fi concurfus eft in caufis 7 fimiliter in effectibus. 3n
contraríti eftín littera vt oíctus eſt. Pꝛeterea multi funt co
lo:s digeſtionẽ figníficantes:7 muln liquoꝛes ſigniſicãtes
indigeſtionẽ: fed ímpoffibile eſt digeſtionẽ 7 indiceftiones
fimul ⁊ femeleffein codem natural ter:ergo impoffibile eft
quẽlibet coloꝛẽ cum quolibet lquoꝛe natcraliter conuenis
re:t boc concedo. (T Ad primum arcumentũ ín contrari
dico cp [5 concurfus fit ín caufis: nó tfi in effectibus: qꝛ õe
aacus agit t (mp:imttín baſſum Pm exigentiã materie : vt
oicit fSerardus:c qnia albus colo: fricidírati arrínet: fri
giditas facit aquofitatem puram:ímpoff.bile eft aquofitas
tem impinguari:vt dicit Serar. ꝓpter boc colo: albuenon
pórcóueníre naturatr cũ aroffa fu5a loquédo oe cõuenien
tia ín tpe naturali:ſʒ t accidẽtalt bñ pot ↄucnire alb? colos
Liber
«m groſſo liquoꝛe:vt ſi vꝛina.i.aquoſitas deſcendes inue⸗
níat pblegma in quibuidã partibꝰ bh põt permiſceri « fieri
grofía cc. lel dicendũ q'lsacriua quelibet cũ qualibet paf?
ftua poffit cõcurrere:verũth nó albus colo: a groſſo liquo⸗
re. caufa huiꝰeſt:qꝛ líquo: groſſus vt dictũ eft fuo. nóoa
turín vzina nifl p cómirtione humoꝝ cũvꝛina vł cà adfitate
v:ine:c q: colo: alb? fignificatfrigiditate c indigeſtionẽ nó
permittit hũoꝛes pmifceri ci aquofirate c fint indigefti: et
ita nó porfacere groffum liquo:£ Zertio drit (up 5 q3oí
cit in fa c coloꝛes extremi vt alb?c niger funt antigozcs co
loꝛibꝰ medijs.Cõtra:pꝛius eft equal qᷓ inequale:cũ 6 colo
res medij fint eq̃les:extremi 9o ineq̃les:relinquit qp medi)
colo ꝛes erüt pzio:ee antiqoscs dp extremi.pꝛeterea regula
pꝛrꝰeſt dp illud qð regula£ ab illa regula:f medi? colo; € re
gula colozü ertremo:ó erit pio: 7 antíqoz. Itẽ oicitin ira
qp albus colo: eft pꝛincipiũ ⁊ fandamentà alíoz coloz:ergo
illicolozes d erunt vicinioꝛes coloꝛi albo erüt pꝛioꝛes:ſʒ me»
dij coloꝛes vicinioꝛes funt albo dp niger coloz:crgo medij co
lo:es erũt pꝛioꝛes ⁊ antíquio:es ſaltẽ d niger coloz. 3n có»
trariũ eft in litterazvtoictü cft, Ad boc foluit iDerardus qp
pꝛius dicit pliciter: aut nobilitate:aut gñatiõe:vñ me
dius colo: pꝛoꝛ eft nobilitate:qꝛ regulat alios:⁊ hac via p»
cedát oue pᷣime rõnes.Sed cà extremi coloꝛes vt alb?« nt
ger pꝛioꝛes funt:funt pᷣoꝛes gfiatione: q: cóponüt medios:
4 fic loqui£ m Ifa, Sld tertiũ argumenti dicendũ qp oꝛdina⸗
tio iftoz colo: pót ouptr »fiderari: q: poffum? log oe iftis.
abfolute pater extreme efficiunt medij: ⁊ ſic extremi pao.
res funt z antidoꝛes:⁊ ficloqui£ aucto: in Ira: vL pofíamus
oc ipfis loquí ſpecialiter pꝛout generant in coꝛpoꝛe a caloꝛe
digerẽte:⁊ q:in 6c iftoz colo: ín co:pozea caloꝛe
digerẽte puus g albus colo: a caloꝛe claudicáte: fed
fcóo rubeus a fo:ti calo:e aduréte: ficoico p quãtũ ad hũc
o:díné medij colozes pꝛioꝛes funt ⁊ antíquío:es nigro colo:
Te:X ficobijdis tu «T Quarto querit fup boc qð dicit in lr̃a:
«p albus colo: redipit ote alios coloꝛes. Cõtra:recipere oc»
betur materie t nó fo:me: fed colo: alb? ínter oẽs alíos co»
loꝛes maric eft foꝛnalis: q: mag! recipit oe luce q cft foꝛma
colozz:erqo minime recipiet alios colo:es. Itemvidet᷑ ꝙ al⸗
bus colo: non pót recipere nígrum coloꝛẽ: c íta nó recipiet
dẽs colo:ee: qt niger colo: caufa£ a calido adurentczali? $o
caufa£ a frugido: fed calidus pꝛius eft p frigidü:ergoalbus
colo: nó põt recipere fup:a fenigrü coloꝛẽ: t ita nó recipíct
oẽs colo:cs alios. erea albus coloꝛ c níger cótraríanÉ
adínuicem:fed ümpoffibíle eft ouo Zꝛia fimul femel effc in
codi fubíecto: qð opo:teret fi alb? colo: recípet nígrü:d cũ
boc nó poffitcffe víde£ ꝙ alb?colo: nó poterit recipeere n»
grum: cita nec oẽs colozes, In 3: eft aucto: in littera oi
cene ꝙ alb? colo: recipit oce alíos coloꝛes:⁊ pbat boc:q: fe
queftratía alijs coloztb? ab alíquo remanet albus colo:: fed
ti remoto albo coloꝛe nõ remanet alíj colozes:ó albus colo:
recipit oẽs alios coloꝛes. Ad bocfoluit ferar. oíc£s ꝙ oue
pler eft colo:albus: quidá cft colo: alb? peruius nó termi
natue d fit er ꝑmixtioe lucis: 7 talís recipit oẽs alíos colo⸗
rco: t bocouptr. Uno mó per príuationes: vn q: talis coloz
albus perui? nó eft termmat?: poter boc p pꝛiuationẽ rec
pit om̃s alíos colo:es Sot.cã quare recípít talis colo: albus
fntermínat? alios coloꝛes eft: q: talis cfficif per participa⸗
tion£ lucis: c qꝛ oĩs colo: ant eft p participstioot Ince: aut
per pꝛiuationẽ: ꝓpter boctalis alb? peruius nó terminat?
redpít alios colo:cs ſupꝛa ſe ppter partíapationé quá ba»
bet cá luce. £ft iterũ alius colo: alb? quicft termínatus: et
talis eft ín aliquo co:pe terminato 7 recipit alios coloꝛes qz
eit albus:vñalbũ aaqregat. 2 iterũ q:funda£ ín fübftantía
rara;fponaíofa c wifcofa: ppterboc atius imbibunf alíj co
loꝛes i albo € ef adberét: nó ficín nígro: quiníger fundat
ín groſſa ſubſtãtia c folida: fuse bocaltj colo:es citius
adperét albo colozí d funda£ ín rara fübftátia cvifcofa dp ni»
gro quí fundaf ín groffa fübftária c folida, silia caufa eft:cz
coloꝛ nibil aliud eft c lur meo:pozata: tq: alb? colo: fit per
partícipationem lucis: alíj fo colo:es perpꝛiuationẽ a luce
maioꝛẽ vł minoꝛẽ:⁊ pꝛiuatidi no pot fupuenire babít? 7 nó
ecouerfo,vnde vidẽs poteffc cecus: t non ecõuerſo: ppter
pocalb? colo: pot recipere alios tand? babítue pziuaticng;
cali non poffunt recipere albũ:qꝛ pꝛiuatio nó pot recipere
babirii. Et tu obíjcis cp albus colo; no pot recipere nigruʒ:
q; funt cótrana te Dicendũ q qfi albus colo: recipit nigra
ín alio líquoze eft albus coloz:c in alio eft niger: ⁊ ita 5 con»
trariantur:tñ non funt ín codé fubiecto: €t ita vnũ pot reci⸗
perereliqua vtalb? nigri. Aid aliud argumencü qð anteces
díciftud modo folutü: Dico qp verus eft qp c fimplici
ter pcedit frigiditate:fed rame in coꝛpoꝛe ín gfiationc coros,
p:ius eft frígiditas.i.calo: laudicans caufans albũ coloꝛem
$ calidiras caufans nigri per aduſtionẽ: vis p o2dme binoi
«olo:esin co:pe gencrant. Sed cótra pdictà lolutiont obf
ciunt quidá:q: tu dicis ꝙ albus colo: q: fundat in fubftan,
narra: fpongio(a:z fubtili: ⁊ viſcoſa recipit alios loꝛes:
«non níger colo: recipit alios: quia eſt in fubftáría folidaet
groffa.s£entra boc fic obtjdüit:q: albus colo: caufaf a frígiy
ditate: frigidiras condenfat:ergo albus colo: fundaturin
fubftàtía grotla:fed niger cauſat a calido: calidi cft rarefa,
ecrezergo niger colo: fundat᷑ ín rara ſubſtãtia: ergo melíus
poterítrecíperc alios colo:es dp albus colo: cá fundatur ín
groffa ſuba: vt ꝓbatũ eft.f£r oícedi ꝙ verá cftzq: calíditas
inpndpíozaugméro rarcfadt:vt tu obijcis:ſʒ ín fine 2ftri
git c ↄumit:⁊ q: calo: niger eft termin? caloꝛis:qꝛ canfif
caloꝛe aduréte; ppter poc niger colo: adbuc fundaf ín groß⸗
fa(ubftantia c — oc melãcholia: q215 melãcholia
fitbumo: gnatus acalído: tii eſt humoꝛ groſſioꝛ er folidio:
ínter o£s;fimíurer cft ibi: c pprer poc niger colo: nó potett
ipere alios colo:cs. Q[ Quinto quentur: etruum vꝛim
it eſſe alba ín colozc c tpiffa in líquozez videtur ꝙ fic:
caufa eft eadẽ ⁊ effectus fimiliter: fed frigiditae cft caufa
albedinis: ⁊ filreft caufa grofficiet fiue ſpiſſtudmis:q; frigi
diras condéfat ⁊ infpiffatzergo cc. 3tesin cozpoze bumído
ót efie pu moz alb? ſpiſſus: vt pblegma a frigiditate cau
atur; ergo fimiliter ín Dac vzina poterit efle colo: albus: et
liquo: grofíus a frigiditate caufatus. "3n ↄtrariũ eff aucto;
ínlíttera aucto:ttate zDa. £t boc p:obat: q: albedo ín vꝛina
fignificat indígeftioné:fpiffirudo vel grofficies digeſtionẽ:
fcd ímpoffibíle eſt indigeſtionẽ ⁊ digeſtionẽ fi cfle in code
naturalirer:ergo umpoffibile eftvzína effe albà c fpiffam na
turaliter. s£t boc concedo qp naturaliter conueníunt: fed ta
wen accidétaliter poflunt cóuenire vt dictũ eft (upza. CAd
piimü argumentü in contrari dico ꝙ frugiditas babet our
plícé operatione, Unã in regtato ín quo opera£:vt ín epate
condétando ipfum: fic obijcis tu. lbabet iterum alias ope/
ratione per quá facit vꝛinam clarã: qꝛ condefando epar ge⸗
nerat hůmoꝛes groffos: vifcofos: imdigeftos: quí no pof
funteliquan cum vꝛina:⁊ poc modo per acadés facit vꝛinũ
caram ín ſubſtãtia. Per boc patct folutío ad fecundà: affi
verü cft ꝙ irigiditas quantü ad fuam pꝛimã operatione in
epate facit humoꝛẽ album 4 ſpiſſum ínepate: fed tf quan/
tum ad fuam fccunda opcrationé facit vnã caram: et boc
per accidens:et fic loquit᷑ aucto: in littera. Sexto « viti
mo queri£ vtrũ colo: albus caufe£ ín vꝛina a calido vel afi
&ido: vídctur qp a calido:qꝛ ille colo: quí plus babet oe peri
uíetate caufatur ab elementis peruijs magis: vt ab igne t
aere:f5 coloz alb?cft bmóí:ó magis caufat ab ele mẽtis per?
uijs:vt ab igne ⁊ acrc:f5 tã ignis dp aer funt eleméta calida:
ergo colo: alb? gñat᷑ a calido. Itẽ albedo diſgre gat t dila⸗
tat vtſum:ergo caufabif ab elemétis oifgregantibuse cma
gis oilatátibus:fed calida eleméta magis oilatant coifare/
gant dp frígida: ergo albus colo: generaf fiuc caufatura c
lído t non a fríaido. 3tes dicit pbs ín iib metheoꝛoꝝ: ⁊ etiã
alibi:cp colo: albus ez permírtíone ignis cum acre: ergo €F
calido generat᷑. In contraríü eft aucto: ín littera qui dicit ꝙ
albus colo: fignificat arofíücit ⁊ cruditatẽ: fed crudiras cau
fatur a fríaido:ergo ⁊ albus colo: repzefenrás cruditatem.
Item nír maríme cft albi colozis:c tfi generat a frigido: vt
vult pb ín merbeozis t nona calidozergo cc. Itẽ dicit aui
cen.ꝙ calídítas agẽs ín matená ſiccã dealbat: in materiam
humidã oeníarat:frigiditas vo ecóuerfo: qꝛ agens in mate
ram ficcá oeniarat:ín humidã ocalbat-ergo cũ vꝛina fit coz
pus humidũ caliditae agcne ín vꝛinã generabit colozem ni
Urinarum.
Aalditas foibidé generabit coloꝛem albi; ergo co
— — in vrina a frigido ⁊ non a calido.qð conce
do: c bocpono p caufa, Scd diſtingus vt pateat folutio
ntà: t dico q oupler eft gatio co 2:quedá vní
: e afi af acalido:qn afrí
ictus hg genre uar aem
&cná ficcá ocalbarzin purnidá oemgrat: frigiditas Vo acce
ín materi bumidá ocalbat: in ficca denigrat. t qz in pen
ti lecrione loqui£ oc vzína:que cft co:pus bumidü: frigidi
tas agens ín materia bumída ocalbar cnon calíditas: imo
i? ocnígrat:t ppter boc oco cp colo: albus in vzina cau
uis frigidítate: t per íftam diſtinctionẽ patct folurio ad
arguméta:q: pꝛimũ procedit
faií, £llía 9o oe particulari: vt oíctum cft,
¶ De v:ína alba.
ey ina alba d cũ ſubtilitate « darírate ma
S Ui "A curaliter conuenit: qtmoz ſignificat. De⸗
V $- fecrioncm coctíonte:c paruitate oígeftío
DEC nig, Scðo ocfectioné caloꝛis naturalis in
loco coctionis vꝛine. Tertio defectionẽ mẽbꝛoꝛum c
oíffolurioné virtutis eoꝛum. Quarto oppilationẽ c
apoſtema ivijs vrine: vl in mẽbris ſibivicinis ¶ De
fectio coctionis ⁊ paruitas digeſtionis que ſunt cau
fa albedinis v:ine:c ſubtiliatiois ſue:in tria diuidũ⸗
tur. In defectionẽ ftomacbijad cibũ digerẽdũ fm qp
oposteat deficientis ppter cibũ bumidũ multũq; in^
. flaríuü:vel pꝛopter cibũ inoꝛdinate acccprü. Gti vꝛi⸗
na in guloſis cin multũ farcientibus vẽtrem cibis:
alba ett clara.Scðo eft ex oefectiõe virtutis dige⸗
ſtiue ín epate:cuʒ caloꝛ cíus naturalis minuit:⁊ epar
deficit in digerendis cibis ad ipm venientibus:nec
inde perfectus fanguis efficitur vcl generat:ſicut pa
tíuntur ycterici: ex defectione digeſtiue virtutis epa
tío; vnde vctericia eft peffüna; q: bedropitim futura
nuncíat;q: virtus epatio ſanguinis müdificatina cft
quafi mo:tua. Gift Dat ficurín ablaríone ftormacbt
coctionis: vꝛina albefcens « dara exiens ciboꝛũ plc?
nítudíné ín tomacbo oftendit: fic cum ín epate nom
excoquat fuccus cibi:vꝛina alba 7 ſubtilis bvpofar^
cam fururá denũciat. Z crtio defectione tertie dige⸗
ftionís ín oibus memb:ie:fcd tri maríme ín renibus:
quoꝛũ virtutes (i fint deñciẽtes:digeſtiua c contenti
ua:fcils appetítiua ⁊ expulſiua confoꝛtant:vnde ma^
gís bumiditas aque trabit: que qualis alba c dara
bibírur:talís cum vꝛina emittit:ſicut in diabete víde
tur. ¶ Defectio caloꝛis naturalis in loco cocríonis
v:inc.Lín venis:duobꝰ cft modis:vel qꝛ calo: natura
lis cũ íncedif caloze febꝛis:ad coꝛpoꝛis ſuꝑioꝛa afcen
dit ct capítís;c venas er fevacuas dimittit:doloꝛẽq;
nímiii ec moleſtatiõe gignit ín capite pprer aduna⸗
ttone in vno loco calozis vtriuſq; naturalis ⁊ ignei:
vñvꝛina alba exit ⁊ cruda:ficur ín freneticis.vñ Ga.
vina aiba ⁊ ſubtilis ín febꝛibꝰ incẽñuis:alicnationẽ
p:efenté « futurã oñdit:marime fi cũ abbedine fit lu⸗
eis q: calo: 4 incẽño acumé cbolerc rubec innuit.
€ ento ifta cruda ocfectione naturalis calozis fi
gihicat tloco coctiõis:qꝛ ad ſuꝑioa aſcẽdit:vñ alíc^
Fo.clxxxiiij.
natio eft c
expectãda timoꝛis enũciatiua:qꝛ cerebꝛi na
tura ocficit ín cõfoꝛtatiõe illi? cbolere taliter ebulliẽ
tis ⁊ incẽdẽtis.qð dii ſit:impoſſibile eſtvitã remane⸗
re:ſicut ippo. in acutis. Cirína alba « lucida mali
ſignificat:marime in frencrica. Si 9o nó bs aliena»
tionẽ:neq; méris coꝛruptionẽ: laudabili fupueniete
fignificarióc:ficut tínctura vꝛine:liquoꝛis groffimdi
nc:facici ſplendoꝛe:virtutis boníratezmot" leuitate:
anbelítus facilitate:ſomni laudabilitate:ſaluat᷑ poft
lõgũ tẽpus.Hip. ín epidimia oc infirmo quodi rect
tat:cuius nome plantius fuerat: buíus vina ab ini⸗
tío moꝛbivſq; ad.rLoíes alba fuit ⁊ lucida:in die.xl.
vzine affuit rubo: paruá babens bhypoſtaſim in fun^
do:cum autem.lx.eſſet oicrum: infirmitas exit cum
nímía ín fando vꝛina: vndc cum euaſuruʒ iudicauit:
quod in. lxxx. die contigit. 3mpoffibüc em cft vicinü
termínt cffe c moꝛbũ tante grauitatis z tardítatís
fuiffe. Scðs eft modus caloꝛis naruralis in loco co^
ctionís vꝛine oeficiétia:q: aliqñ in co:pe nafci? apo?
ftema lógca loco coctiõisvꝛine:ad qð digerendũ na
tura vadit:⁊ lodi coctiõis vacui dimittit: ſicut vide
mus ín vrinis habẽtiũ apoftema ín ínguínib?:i afcel
lí:collo:z fifibus locis. &I Diſſolutio aũt mẽbꝛoꝝ:
⁊ bumídítatis cox ex defectiõe cóteríne virtutis tr
mẽbꝛis:cũ ſubſtãtialis bumídítas mẽbꝛoꝝ no poffit
cotineri-fs pori? lídfir ⁊ cfi vzina effluit mutata vral
ba fiat:ficutvidem?itvzínis leuif ———
nas büidíra mẽbꝛoꝝ patiunt᷑ liqactiões. Oppi
lacíovía:z vꝛne qttuo: modis & Al em̃ ex cbolera ni
gra 2 idigefta « groffa deſcẽdẽte adviirievias: eafqs
oppiláte:c 3bente goſſitudinẽ ne exeat: ficut in fe*
b:e rana. Ciel ppter pblegma groffus ⁊ vitreũ:qð
ín vxinc ocfcédír vias z copzimit eas:ficut in mulieri
bus mẽſtrua perdẽtibꝰ:⁊ in baberíb? doloꝛẽ bacba^
rum cx oppilatioevíaz d inter renes 7 epar fimt.
ec cboleraru.cii humiditate groſſa:mixta ⁊ vifcofaz
d groffificauit cbolera:c vetuit exire cũ vꝛina:vñ vꝛi
na pdidit coloꝛẽ qué oe cbolera hr̃edebuerat:⁊ ſubti
lis facta eſt ⁊ alba:ſicut i yctericia ex oppilatis infe⸗
rioꝛibꝰ vijs fellis:cũ cbolera exire pbibcat᷑ cüvzina z
egeſtionibꝰ:q̃utraq; facra funt alba. Ciel ec lapidibꝰ
ivefica naſcẽtibꝰ:viaſq; vꝛine oppilãtibꝰ:ne colo: ci?
c groffitudo egredíat-fed tii cauſa albedinisvꝛine ec
lapídib? vefice: alía eft naturalis pꝛeter ifta. Z'apís
eim ſemꝑ fibi trabit devꝛina naturatr groffirudine co
loꝛatã ín nutrimentũ ſui:vñ nacura ſubtilis remanet
zalba.€L Apoſtemata d albedinisvꝛine funt cauſa:
duobꝰ modis ſunt.Eſt erri apoſtema ii vꝛina naſcẽs
vijs: ſtrĩgẽs eas:poꝛoſq; fuos oppilãs:pbibẽs groſ⸗
ſitudinẽ eiꝰ exire coloꝛatã:ſicut apoſtema facit ilud
q3 inter renes ⁊ epar naſcit:⁊ qð ĩvenis iter renes 7
veſicã ⁊ venis veñce oꝛit: qᷓs implẽs oppilat nc groſ⸗
ſitudo exeat. Eſt ⁊ apoſtema naſcẽs in mẽbꝛis ví
cinis vrine vijs: quas coftringit ci impᷣſſione fuc ſi⸗
cut ín colíca pamone:q̃ cc cbolerico eft apeftemate,
¶ Superius determinauit auro: de colozcalbo cũ líqueze
aroffo:bic oetermínat oe coloꝛe albo cũ liquoꝛe ſibtil:⁊ oi
uidi£ in duas. 3n pma enumcrat Qttuo: fianificata cotozts
albi cũ liquoꝛe ſubtili. n ſcðᷣa ——— de ilis.ſcða ibi: De
fectio coctiõis ⁊c.et iſta fi ín quattuo: Pm quattuo:
Liber
fíguíficata que ponit vꝛine habẽtis colo:£ album: t liquoꝛẽ
fiue fubftantia fübtilem.fcóm fignificarü bic ín —8*
ctio caloꝛis naturalis ín loco coctióís. terti ibi: Aiſſolutio
gute membꝛoꝛũ.quartũ ibi; o ppilatio viarum vzine.
pꝛima oiuidi£ ín tres : q: pꝛimũ fignificat hmõi vꝛine ſub⸗
diuidit᷑ in tría fignificata.fcOa ibi: Scðm eft ocfectiovirtu»
tío.tertíaibí;Zertiii defectiõeʒ tertie digeſtiõis.Scða iſtaꝝ
ín duas. In pꝛima narrat. In ſecũda confirmat.fecüda ibi:
Sa. ſicut in ablatiõe.Tũc fequit ila pare ín qua ponit fcóm
fignificatii pꝛincipale:⁊ illa m ouas Pm ouo ſignificata:qꝛ il
lud fcóm figníficatti ſubdiuiditur ín ouo figníficara. feciida
joi S ceüdus eft modis calo:s naturalis." Pꝛima in duas.
nit terni fi
mínat figni
ponit. rr].£t oícendd ꝙ omes ille fignificatioes quas Egi⸗
dius ponitpoffunt: [ ad defectionẽ coctionis quáifte
ponit:et boc innuit Egidius ín fine (lox verſuũ:cum dicit.
Talis cruda pót velíndígeftavocari.3P»oftea videtur ꝙ pꝛi
mum ſignificatũ pꝛincipale « fecundá fint idem: non otffe
rant: quía in pꝛimo fignificato apparet vꝛina alba c ſubtilis
pꝛopter oefectione digeſtionis:in fecundo vt (pfe dicit:pꝛo⸗
pter ocfectü caloris naturalis ín loco coctionis:ſed fi oeficit
calo: naturalis tn loco coctionis ftatím fit indigeſtio: ergo
ídem ſunt. Et dicendũ qp differũt:qꝛ pꝛimũ figuificatüvzine
ino
eft ppter f € caloꝛis naturalis a loco coctionis:
quádo calo: naturalís petit caput ⁊ (cparat a loco coctiõis:
non tame ppter bococficit in ſe. Poſtea vídet cp tertiũ fi»
gnificatü pzincipale t tertiũ fignificat pꝛimi fianificati nó
bífferát:q: vtrobiq; eft ocfectus digeſtiõis in mẽbꝛis tertíe
digeſtiue:ergo nó oifferüt.s£r dicendũ q differũt: qꝛ diuer
fimode eft defectus in mẽbꝛis tertie digeſtiue hinc⁊ inde:
qꝛ in tertio fignificato cft defectus virtutis digeſtiue: tta qp
ibi ſit cõſumptio humiditatũ a caloꝛe innaturali:⁊ ille humi
ditates ſubtiliant᷑ ⁊ eliquant c vꝛina: vt ín etbico. $ed ín
tertio fignificato pꝛimi figuíficati cft oefect? calozís natura
lís fiue digeſtionis a caloze accídétalí non confumétis: ende
ibi cft multus appetitus ⁊ multa potatio t debilis retẽtio:
vt in diabete qn renes fupercalefiunt; vnde ibi eft calo: ma
qnus:non tame confümes:fed ín tertio fignificato pꝛincipa
li eft calo: innaturialís cõſumẽs. ¶ Poſtea quenif quíd ad
p:opofitü oe tertia oígeftíua: qꝛ cum hic determinet de li»
quo:e ⁊ coloze: « non oe bypoftafi: 7 tertia digeſtiua gñet
folá bypoftafim 7 nó coloz£ vcl liquoꝛẽ:non deberet facerc
mentione bícoe tertía digeſtiua. fEt ſolutio huius eft e» ve⸗
rum eftzquía tertia digeſtiua pꝛimo ⁊per fe generat bypos
ftafim folá: fed tamé per accidẽs babet oíuerfificare coloꝛẽ
líquo:: c bicoebet octermínare oe oibus coloꝛẽ ⁊ líquos
rem vanáribus. Tertia em digeſtiua per accidens variat lié
quoꝛem:qꝛ eum ibi fit calo: multus accidentalis:multii con
fumít oe humiditate:⁊ inde caufatur multa ſitis:⁊ per ↄñs
multus generaf appetítus potus:⁊ multa potatio:vñ mul
tue potusrecipit quí non poteft oígería pauco caloꝛe natu
rali ín loco coctióis exiſtẽte:⁊ ita remanet crudus ⁊ elíquat
eum vzina 7 ipfum fubtiliat. "Item qñ ín tertía digeſtiua eft
accidentalis calo: foztíffimus liquefacit humiditates (n tero
n EM d: Hs t facit coloꝛẽ albũ:
Pppter inet ad p dicere be tertia oí.
ſtiua. ¶ Poſtea dubitat᷑ ſuper hoc qð innuit cp in —
moꝛbis fi appareat vꝛina alba 7 ſubtilis cum freueſi femper
cft malũ fignum: f fo fine frenefi appareat talis in acuta:
—— eſt:quãdoq; mall bcd videtur ꝙ in acu
ta ſebꝛ 1
auperatus a caloꝛe naturali: t íta vzina nó tínaitur: fed
ín Qua/o poíndipali eſt alba ⁊ ſubtilis ppteroppilationem
factáab apoſtematibus exiſtentibus ín vijs vne ꝓpinqs
vt in vefica ⁊ renibus:vnde meatꝰ:⁊ tunc exrit pu⸗
ra aquoſitas alba ppter ftrícturá viarũ. ¶ Poſtea querit
ſuper hoc qð dicit in littera:ꝙ ín etbíca erit dꝛina alba cfüb
tilis ꝓpter caloꝛẽ innaturalẽ foꝛtein cõſumentẽ.Contra:n
eftibi calo: foꝛtis conſumens humiditates: ergo vꝛina erit
groſſa cum ille bumiditates eliquant cum vꝛina ⁊ eã ingroſ⸗
ſant:⁊ iterum cft ibi caloꝛ foꝛtis tingens vꝛinã.Et dicẽdum
qp in ethica apparct vꝛina alba in coloꝛe ꝓptercaloꝛẽ natu
ralem debilitatũ:⁊ ꝓpter caloꝛem acci ẽ non acutum:
immo lentũ non potentẽ tingere vꝛinam. Item ſubtilis ap⸗
paret in ethica vt in pꝛima fpecie c fecunda ad minus:⁊ boc
eft quía a caloꝛe ethice humiditates ſecunde in pꝛima ⁊ fer
canda oebiticer Gant o6 : t ideoper illũ caloꝛẽ accidẽ
talem ſubtiliank ⁊ líquefiüt cum vꝛina non inſpiſſantes cá:
quía non funt oc fe fpifíe cc, vt pts oc pblegmate vítreozat
faat vꝛinam fübtilem per cius oíffolutiones: boc eft quia
bebíliter coagulatũ eft: cito fubtiltaÉ a caloze accidentalit
liquefit c& vaina, €T Jurta Doc quero quare in oíabete ebí
eft calo: innaturalis ín mẽbꝛis tertíe otgeftíue vt ín renib?
eft maxima fitís:non ficto ín ethica:⁊ tamen ín ethica eft ca
lo: conſumens pumiditates ⁊ oeperdés cas: t íta maxime
ibi debet aenerari fitía: 7 bui? cft tripler caufa: quía in dia
bete vbí cft fitis: quía calo: eft ibí magie acutus induces fuv
tim maíozem:ín etbíca 9o non ficiimo letus. Secida caufa
eft conſuetud o:quia erii ín ethica calo: accídentalís eft co
füctuszín ofabete $o nó cft 5füetus: ppter bocoperatioes
caloꝛis accidentalis vt fitis magis funtocculte (n etbica: in
diabete $o magis mamfefte.Lertía caufa eft: quía calo: ao
cidentalis in etbíca magis cft radicatus ín mẽbꝛis folidisz
vude marime ibí oebilítatur vírtus naturalíe t moꝛtiſicat
⁊ non appetit:ſed ín diabete non íts calo; accídétalís eft fi
rue in ſolidis — ita debilitãs P naturalem: vt
virtutem naturale que appetit potus. (T Poſtea queritur
fuper hoc qð dicit cp ín oíabcte apparct vzina alba ⁊ ſubti⸗
lis. fContrazín diabete eft füpercalefactiorenum:vnde caloz
eft in locococtíonis vt ín renibus vbí viinarecípit fpecié vꝛi
ne:zergo vrina debet ibiapparere tincta t non Et ſolu⸗
tio huius eft plsin diabẽte fit caloꝛ foꝛtis ín renibus:tamẽ
non tingitur vꝛina:⁊ boc eſt:quia caloꝛ foꝛtis nó poteft agt
re niſi in paſſum fibi obediens: quía ín diabete aquoſitas
continuẽ attrabítur ⁊ cõtinue emitti£:calo: ille:lʒ fit foꝛtis
non poteſt impꝛimere tincturã in illa aquoſitate cuʒ ſubter⸗
fugiat caloꝛem:vndeverum effct qp in diabete longo tempo
re remanet v:ina fiue aquofitas intra coꝛpus:quia vcinaap
paret tincta:fed nó fic eft: ppter bocappetalba 4 Poſte
Queritur ſuper boc qð oiditqp vꝛina alba in colo:c fübtilis in
fübftantía fianíficat lapidem ín renibus velvcfica.f£ontraz
dicit Serapion ꝙ laprs generatur a caloze excedente:etca⸗
lo: excedens ringít vzinam:ergo erit tincta. Item grofía €
non ſubtilis:quia lapis generatur ex grofíis vum· s
y
Urinarum.
Myumoꝛes habẽt ingroſſare vꝛinã: c non
— E aiit q inlapideapparetvsina alda ⁊ ſubti
líg:q; lapío rrabit ad fuinutrimecu groſſitudinẽ:innuit 6
qp lapis nutritur: quod eft inconuenens:quia nutritio 0€
u aiato c nó inaiato. ¶ ad oᷣmũ dicedũ qp in lapi»
ác — —— At :
: lapis deoppilat meatꝰ - E
erri —2* —— alba ⁊ ſubtilis cuquat c no
glidd oc humoꝛbꝰ ꝓpter ftricturá meatuũ.Scoa cã eſt:qꝛ
lapis trabit ad fuí nutrimẽtũ parte groffam:« tüc pe fubti
lis egit cc. ad pᷣmũ argumẽtũ O10 CP l5 lapis gnetur a calo
re cccedéte:ri p accides facir vana albà z tenue oppilàdo
meatusvt oic cft. eld fcóm ps fouirio:q: ptus facit aa op
pofirü d ad p:opofitü;quía em lapis gñat cr grotiis Dio
ribus pprer D oppilat. Iterũ illinó pofiunt cuquare cum
aquoficatc. eld aliud dico qp lapis trabit ad fui nutrimétus
pté groffio:c:non q: ꝓpꝛie nutriat vztu obtcis:fcd trabit
p virturéquandá qua ps ad pocvt petreficen£ ilie grofiicu
dineg:vt ps in mincralibus; vnde non eft pꝛopꝛie nurritio.
¶ 3boftca oubitatur fup poc qð oicitin quarto figniticato
q vína align appetalba 7 fubtilis ppt apoftema exiſtẽes
ín vije v:iuczaliqn ppter apoftema in locis vicinis vt ĩ inte
flinís vti colica. v innuit qp ĩ colica appetiv:ia alba.Cotra
fuperius dixit ꝙ in colica apparct vina tincta ⁊ non alba.
tem £uice.oicit ꝙ ín colica qñq; tingitur vzina ppter oo
eren nuntii £t oicédus ꝙ qnq wn couca eft mapimus 90
0::c tũc calo: naturalis ⁊ ſpũs ibi currunt 7 tinguntvzina
4 fic lodtur auic.ꝙ (n colica ríngit vꝛina.⁊ fitr hoc mõ loq
tur aucto: ſuꝑius:aliqñ veroin colíca non cft magnus do⸗
lo::fed tf eftioi multa matcría oppilãs: 7 rõne illius oppt
latiois ppter ſtricturã mcatui ertt vzina alba ⁊ clara; vnae
cum non fit ibi magnus doloꝛ non tíngitur;z boc modo lo
quitur auctoꝛ in parte iſa.
Quis liquoꝛ vꝛine nigre conuenit.
Rina ſubtilis cũ nigredine non conuenit:
— * 22 ^ * - "
K ui À ci nígredo ín vrina tres figníficet naturatr
:Y Ki caufas. icd fanguis inceniioné fuc ſubſtã
ialis bumidiratis confumptione er igneo
calo;e. Ciel caloꝛis naruralis extinction 7 congela⸗
tione ppcer nimiã frígidirare. ciel humoꝛes melan⸗
cholicos a natura fabriliaros z fm crítimerpulios
qui cũvꝛina exeũt:quã ⁊ grotfam faciunt:ſicut vꝛina
ex nature actione ín fine febꝛis quartane. fiue men?
ſtruoꝝ auferendoꝛum appꝛopinquãte diſſolutione.
Si auferant᷑ cx melancholicis ⁊ groſſis bumoꝛibus
quos diſſoluit natura ⁊ nó expellit cũv:ina.vñ ntvt
vꝛinã nigrã cfi ſubtilitate ⁊ daritate cõuenire tic un
poſſibile Si aũt cõtĩgat:nõ naturalt fed accidẽtałr
fit Aerbigra:ñ bumoꝛes phlegmatici groſſi in coꝛ⸗
€ (int: vel melãcholici crudicũ groffirudie fua oc
ceudüt advꝛine vías:z oppilãt eas cõtrahẽtes groſ
ſitudinẽ ne excat.Si humoꝛes fuerint pblegmaríci
grom̃ in coꝛpoꝛe vꝛina alba exit.Si melãcholici dat᷑
vꝛine tinctura ⁊ nigredo:⁊ exit ſubtilis ⁊ nigra acci
déral'r non nacuratr.Soí cü lenta fit febꝛe: ſigniñicat
anguftià nimiã z defectionẽ:aliqũ alienaciones;boc
macíme nunciat fanguinis flurũ in oie cetica:pꝛeci⸗
pucin méftruofis mulieribus c cmoꝛroydibꝰ.Si cũ
acutis fit febꝛibꝰ fit peſſima:maxime ſi in quãtitate
fit pauca:q; nigredo ptinet inccnoni ⁊ vſtioni. Pu⸗
moz paucitas finc oſtendit ſubſtãtialis humectatio
nis F ſanguie. Subtilitas groſſitudinẽ ⁊ cruditatẽ
motcat materie moꝛbi ⁊ diuturnitatẽ ſui:q: natura
no pot digerere:iõ cruditas ⁊ duricies in logo tẽpo
re ꝑmanet.vñ hip.vꝛina nigra ⁊ ſubtilis in febꝛibꝰ
S'o.clttt v
pcracutía peſſima eſt:maxime fi fit pauca. Sot enim
multa c cũ vigilijs « furditate bypottati fupucnicn»
te nigra z naturali ĩ die arctíca; fanguine e naribus
fluere tignificar.S5i fignificatio ſuꝑuenit laudabilis
folutione pnũciat moꝛbi pprer fanguinca naribus
effluentẽ. ¶ IHigra aũt vꝛine q̃ groſſitudini cõuenit
t turbiditati hũoꝝ:diximꝰ aii qp tria ſignificat. el
abundantiã humoꝝ melãcholicoꝝ Pm crifim cũ vꝛi
na expulſoꝝ:vel incétione ſanguinis:⁊ cõſumptionẽ
bhumẽectationis ſubſtantialis:vᷣel ↄgelationẽ caloꝛis
naturalis ppter nimiã frigiditate ſui. Qualiſcunq;
actio nature ruit £m crifim nũciat ſalutẽ me ãcholi⸗
coz mo;boz ficur iã otcün? Gn btp.in epidimia:im
potíibile cft ſaluare infirmos in quo: vꝛina ornatur
nigredo:nüi ilios a qbus Pm, crüum vꝛine exeũt. Cin
meſtrua cà auferant mulieribꝰ nigra car vzina fine
pcedétí caufa cito ſanant᷑:qꝛ fm crim vꝛina crirab
ipiis. Intelligẽdũ cít bippocraté hoc nõ dixiſſe fine
cã.i.ſine febzibus; vci als rebus nigredint vꝛine p?
tinẽtibus:niñ accidẽtibus méftrua femp pᷣcedere fo
lẽtibus. Gin btp.in code loco:ñ aufcrant méftrua fe⸗
minis nigris ſuꝑueniẽtibus vꝛinis:cito fanant, Cri
na nigra q incétioné fignificat humoꝝ ouob?eft mo
dís:Qdam em incenfioné rignificat cbolere rubee cũ
ígneo calose:jdam incenftoné fanguínis . Inter de
duas diſtat:qꝛ pꝛioꝛeʒ femp feátur moleſtatio: angu
ſtia:doloꝛ capitis:n ín inizio ſit moꝛbꝰ:⁊ ſignũ ſequa
tur laudabile:atq; bora fupueníat crílis: poffibüc
eſt ſaluari.Gał.ſuꝑ epidimi3.bippo.aliqn infirmus
ín piíncipio moꝛbi nigrã vꝛinã fact cà accidentibus
molcícüfimis ⁊ rerribilifimis: tii faluat fi virt?fua
cuſtod:at᷑ ibi: facilis anbelitus: bora cris ſuꝑ⸗
uenerit. Itẽ idem in eodẽ:aliqñ in initio moꝛbivꝛina
nigra venit cü timoꝛe accidẽtiũ:⁊ ꝑmanet vſq; ĩ diẽ
vij.pott vcro bona ſuꝑueniente vꝛina cu hypoſtaſi
alba:declinatione moꝛbi:⁊ illius falutem nũciat.Si
ſigna nõ ſequãtur laudabilia:ſed anguſtia anbelitꝰ:
ſudoꝛ ín mẽbꝛis ſuꝑioꝛibus:alienatio metis: puíras
deſiderij cibi:ꝑditionem oſtẽdit.Sed fi fit ín pleure
fi ⁊ diuerſam babeat bvpoftafimzín qua colo: poft
colos fit:vel rocũda ſicut gutta:febꝛẽ z moztem oc2
móttrat.Soíreb:is tit acuta:ſpaſmũ ex inanitiõc an
tc moꝛtem denũciat.Scðs modus incenſionis: ſan⸗
guis liquoꝛẽ paruũ hʒ.ꝙ fi mala ſignificatio fequaf
ticuc tempoz cõſtrictio: cõcauitas oculoꝝ:cõtractio
labioꝝ:⁊ pulpe auricularũ inuerſe:q̃ duobꝰ ſunt mo
dis. inus ec ablatione nutrimẽti hoꝝ membꝛoꝝ p
pter conſumptionẽ ſubſtantialis bumíditaríis coꝛpꝰ
nutriẽtis. Alius cft modus:q: inſtrumẽta d trabere
folét humectationẽ ſubſtantialẽ in nutriẽdo coꝛpoꝛe
func moꝛtificata.vñ Dec ſpẽs peſſima eft maxime fi
febꝛis fit incenſa. Arine ergo nigre ſignificãtes con
gelationẽ caloꝛis naturalis:⁊ ꝓpinquationẽ fuc et^
tinctionis:cã eft cholera nigra:q̃ nature pualct pꝛo⸗
pter frigiditate ſuã:⁊ caloꝛẽ ſuffocat:auferẽs ſangui
ni pulcbzirudíné c ſplendoꝛẽ.vnde ſignitficat moꝛtẽ.
€ Quidã antiqͥ dicũt vꝛinã nigrã aliqñ ſignificare
vtericiũ ecoppilatoe ſplenis:qñ natura (de deficit
in trabẽdis ab epate fecibꝰſanguĩs:⁊ alíqri apparet
⁊
Liber
yctericia bec in coꝛpoꝛis cute:aliqũ intus occultat,
vñ mẽbꝛa occiduntur:ſed fignificat bmõi oppilatio
€x vꝛine ſuperficie ſpumã citrinã habente mixtã eis
liuiditate ⁊ nigredine.
¶ Superius determinauit aucto: oe coloꝛe albo cũ quoi
quoꝛe 2ueníat:bic de coloꝛe nigro:⁊ diuidit᷑ hec pet duas
"$n pma determinat oe ↄiũctione coloꝛis nigri cii liquoꝛe
mubrili:cui nõ ↄuenit naturatr fed accidẽtaliter. In ſcða oc
diũctione coloꝛis nigri cá liquoze groſſo cui 2uenit natura
liter.fcóa ibi: IBígra aũt vꝛina q groffitudint.pma in duas.
In pma declarat quatr niger colo: cá ꝛquoꝛe fübtili nó pót
2uenire natural. 3n ſcða declarat quatr colo: niger cõue⸗
nit cus fubtili liquoze accidentatr.fcóa ibi:Si atit cótíngat
nonnaturaliter ⁊c.ſcða ibi. Sicut ex nature acnone.illa pe
ín qua oedarat quatr nigcr colo: 2ueníat accidẽtałr cus li⸗
quoꝛe ſubtili: oíuidit ín duas. 3n pꝛima oeterminat oe fi»
gmficatione talis ↄiũctiõis ín gnali:ſcðo ín fpali:fiue pmo
determinat be fignificatióc talis vꝛne fine febꝛe.ſcðo cũ fe
Wzc.fcóa ibi: €i cü leni fit febꝛe.⁊ ifta fca ín duas. In pma
Oetermiat figrificatione colo: nígri cũ ſubtili fuba put ta
lis vꝛins appet i febꝛe lenta:in fcóa putappeti acura.fcóa
ibi: Si cii acutis fit febzib?. c ifta ſcða in ouas, In pzíma fa
«t qõ dictũ cft. In ſcða »firmar.fcóa 101: € brppo.tüc feq
tur illa ps ín qua oeterminat oc ↄiũctione coloꝛis nigri cũ
fuba fpifía cui 2uenttnaturalr:7 illa duas. 3n prima enu
merat tria figni: talis vꝛine nigre ⁊ groſſe. In ſcða de
ilie pfedtur.fcóa ibi:Qualiſcunq; actio nature.⁊ iſta fcóa
ín tres fm tria. In pma determinat de vꝛina nigra c ſpiſſa
figníficante diſſoiutionẽ humoꝝ groſſoꝝ melãcholicoꝛuʒ a
coꝛpoꝛe ín criſi. In ſcða determinat oe huiuſmodi vꝛina ni
gra groſſa figníficáte incenſionẽ humoꝝ ín coꝛpe:ibi: Vri⸗
na nigra q̃ incenñonẽ. In tertia determinat oe bmóí vꝛina
nigra groffa fignificáte congelationẽ caloꝛis naturalis:ibi:
inne vero nigre figmficatis cõgelationẽ. Pꝛima iſtarum
non diuiditur pꝛopter ſui bꝛeuitatẽ:ſed fecunda diuiditur
in duas. In pᷣma determnat oe hmõi vꝛina nigra ⁊ groſſa
figmficáteincéfione cholere. In ſcða determiat de huiuſ⸗
modi vꝛina ſignificãte incenfioné ſanguinis.ſcða ibi:Scðs
modus incẽſionis ſanguĩs. Pꝛima ín duas.in pma octer
minat de hmõi vꝛina nigra 7 groſſa figníficárc incenfioncs
cholere. In ſeða ↄfirmat auctozitate Ba.ibi:Ma. ſuꝑepið.
⁊ iſta ſcða in duas. In pra determinat oc hmõi vꝛina ni⸗
gra ⁊ groſſs auctoritate zDa. put fignificat falute. In fcóa
put ſigt ꝑditionẽ.ſcða (bí: Siĩ figna nó fequat laudabilis
"Tunc fedtur ílla ps in qua oetermiat oe hmõi vꝛina nígra
t grofía fignificáte congelatione caloꝛis naturalis:⁊ (lla in
0135. In pꝛima octerminat figmficatione bmóí viíne Pm
aucto:ttate fua. n ſcða recitat opinionẽ antiquoꝝde figni
ficatione bmóivitne ⁊ fpifle fignificante 2sclatione.fecüda
ibi. uiia antíq oícüt vini nigra. Hec eft diuiſio ⁊ fenten
tía lectionis in generali;
¶ IHic pᷣmo dubitat᷑ vtrá fricidítas ↄ gelans poffit caufare
ngrũ coloꝛẽ (n vꝛina.Et vidc£ cp nõ:qꝛ oícitpbsín topicis
Si funptr ad fimpir ⁊ magis ad magis:⁊ maxime ad mari
me:fed frigiditas vt babítum eft ín pᷣcedenti lectiõe caufat
albediné:á maioꝛ fríaiditas caufabit maioꝛẽ albedine ⁊ ma.
pma maximaʒ:ſed frigiditas ↄgelãs eft marímafrigiditas
& caufabít marím3 albedinẽ:nõ ó nigri coloꝛẽ. Itẽ oícit ín
lra pñti ꝙ niger coloꝛ nó pót »ueníre naturalr nifi cà fuba
groffa:fed frigiditas facit vꝛinã tenue ⁊ ſubtilẽ: vt oícitfu»
períus:ó frigiditas nó pót caufare coloꝛẽ nígrü d non põt
duenire ci ſubtili liquoꝛe tmo femp cà groſſo. In 5:(8 Cau
cto: ip pᷣncipio lectfonís dicẽs cp colo: niger cauſat᷑ ex extin
ctione caloꝛis naturalís c ei? ↄgelatiõe ppter ſummã frigi
ditatẽ. nos videmꝰ ad ſenſum ꝙ frigiditas 2ges
lãs coꝛpa exterioꝛa ipfa denigrat:ergo fitr frigiditas cõge
lans bůoꝛes in coꝛpe ipᷣos denigrabit.qð ↄ cedo. UVñ dico p
frigiditas ↄgelãs mo:tíficat caloꝛẽ naturalẽ in coꝛpe⁊ fpüs
q̃ erãtlucidi:⁊ ꝓpter h̊ ſpiritibꝰ moꝛtiſicatis inducit᷑ coloꝛ
niger ꝓpter defectũ ſpirituũ pauoz pñtiaʒ erat luciditas
in coꝛpe ¶ Sid pmi argumẽtũ dico qp ilia ꝓpoſitio:ſi ſim⸗
pliciter ad ſimptr ⁊c.tenet in —— ſe. vñ vex eft tp fiat
büoifgregat:q magis albũ magis oífsregabit 7c, Sed na
teneti pdicatis ꝑaccidẽs.vñ verü eft » frigiditas p fe deai
bat:ſed tũ p acadés denigrat:qꝛ extinguit ⁊ mostificat calo
rẽ naturalẽ ⁊ ſpũs d p fui pñtiã erant cá albedinig;p tui á
moxtificationé c ectinctione erüt cá nigredinis ad m bí
ccndi q cupler eit frigiditas:ddam eftfrisiditas à folum
facit indígeitionem « talís facit v:inã fubtilE: qzilli pumo;
res indígcfti no eliquár cii vꝛina immo oppilãt:⁊ oc tali lod
tur ſuꝑr⸗.Eſt alia frigiditas exce des ↄgelãs 7 moꝛtiũ
caloꝛẽ digerẽtẽ in epate quo moztíficatoocficit ſegregatiua
ín epate; t tunc hmoi humoꝛes in epate nó fegregati caloxe
mo:tificato eliquãt cũ vaina: c talis frigiditas facit vꝛinam
fpiffam;coctali logtur hic. &coooubitat fup boe qð in
nuit inlfa:q eroppilatióe melãcholie:aliqñ apparet vꝛina
groffa.sContrra:fupius babuim? ꝙ er oppilatiðe melácbos
ue apparet fiuc fit vana ſubtilis in liquoꝛe:nõ ergo groffa,
Itẽ íupíus habuimꝰ ꝙ lapíe in vefica vel remb? Gat aca
lo:e excedéte c oppilat meatus ⁊ facitvꝛinã tenue nó grof
fas:o fitr melàcpolia b5 gñari a caloze excedẽti ⁊ adurẽte:g
oppilabit vías ⁊ facíctvziná tenue ⁊ nó fpiflas. Et dicẽdũ gp
oppilatio melácbolic qñq; facit vꝛinã fubniles tenue, fois
cóculcat in alíquo loco:4 tota ília tnelácbolía penít? eft in;
digefta:necaligd oe ca eliquat cũ vꝛina imo oppilat meatꝰ
« tüc erit pura aquoſitas:⁊ ficlogtur fupius cà dicit d ope
pilatio mclácbolie faat vꝛinã tenuẽ:qñq; $ofitoppilatio a
melãcholia ín vijs vzine; vel ín vicinis ptib?: cilia melans
cbolia p pteeft oígefta: c elíiquat cà vꝛina.alia o ps meli
cbolic cft indigeſta c facit oppilationẽ:⁊ talis oppilatio mc
lácpolic facit vꝛinã nigrá ⁊ fpiffam:t fic lodtur aucto: ín pfi
tilectionc.p boc ps folo ad pꝛimũ argumétü:q: oíuerfimo
de lodtur bic ⁊ fuptus.zld fcóm dicẽdũ qp fe ẽ oc lapide c
melácbolia:q: lapis ourus eft 7 folidus:nec pót íta oígert
ep eiquet cũ vꝛina:ſed melãcholia benc pót vt oictum cft;
¶ Tertio oubítat fup bocóq innuitilfa qp níger colo: nó
ouenít natural cá liquoꝛe fübtili fcd cũ groſſo.Sed videt᷑
q colo: níger plus oueníat natural'r cũ liqꝛe fubnli dp euim
grofío:q: colo: niger aut caufa£ in vꝛina a calido vela frigi
do:ícd tam calidá dp frigida fubtiliat liquoze invꝛina:ergo
plus 2uenit naturar ci fubtili cp c3 groffo, pbatio miosis
calidũ em̃ ſubtiliat:⁊ ita facit liquoꝛẽ fubtilezfitr frigiditas
facit ſubtilẽ q:condéfat ⁊ oppilat:⁊ p ↄñs liquoꝛ epit fub
tilis:g cc. In ʒꝛiũ eft auctoz in lr̃avt dictũ eſt.Et ꝓbat hoc
qꝛ colo: niger aut fignificat diſſolutionẽ hũoꝝ grofíoz, mes
lãcholicoꝝ a cozpezaut aduftion& bumoz: aut 2gelatione;
caloꝛis naturalis 7 ſpirituũ:⁊ vtrũq; iftoz tri facit ſpiſſitu
aͤmẽ c groffiaé ⁊ nó fübtilitate:ó naturalt colo: niger 2ue
nít cũ fuba groſſa nó cü fübtili.:Et boc 2cedo cu; yſaac:⁊
ↄcedo iſtã vltimã rõnem:⁊ pono cá p cá. ¶ Sd pmü argu⸗
mentũ in ꝛiũ oíco «p colo: niger caufa£ ab vtroq;.ſ.a calis
doadurente za frigido mo:tíficáte:c tu ob.caliditas ſub⸗
tdiat:dico cv verü eft ín pꝛincipio ⁊ fic tu oD.fed rm calidítas
in fine fuí adurit indinerat cingroffat: t a tali calícitate
aduréte ⁊ ingroffante gna£ colo: niger; t nó pᷣma.⁊ tu ob.
frígíditas condenfat:7 ita fubtiliat p accidẽs:dico cp verus
eftloquédo ocfrigidítate debilitante oigeftione : er oc illa
tu obr).fed ílla nó caufat colo: nígrus:immo frigiditas vl:
timata ↄgelãs ⁊ mo:tificàs:talis ern coloꝛẽ nígrü caufat et
talis nó fübtiliat:immo potiꝰingroſſat 7 oe tali logturilfa
«[ Quarto ato q colo; niger caufétur a caído c a frigido
queritur a quo pluries ⁊ frequentíus caufetur errum a cas
lído vel frigido Oð nullo modo poffit caufarí a frigido:vi⸗
detur:q: idem nó eft cá diuerſoꝝ effectuũ:ſed frigidíras vf
dicit fuper? eft cà albí colozís in vꝛina:nõergo nigri. Poſt
ea dicit Aui.ꝙ frigiditas agẽs in materi ficcáoenigrat : ín
bumidas ocalbat.calíditascconuerfo:cü ergo vꝛina fit bu.
mida frigiditas agens in vꝛinã eam ocalbabít non ergo bc
nigrabit. In contraríü eft auctoz ín líttera quí oicít ꝙ coloz
niger qnas caufatur ín vzína a frigiditate moztificantc. S
q pluries caufetur niger colo: a calido & a frigido: videtur
q: ouob? modis poteft caufaría calído, Cino modo ꝓpter
erpulfionem bumoz melacpolicoz. ilio mõ ppter incẽſio
arínarum.
Sed afrígido tantũmodo caufa£vno mõ.ſ.ꝓ
figidiatem moꝛtiticantẽ caloꝛem naturalem
fpüs:ergopluricea calido q: duobus modis: afrisido
Q: vno mótantü, cd ꝙ pluries caufctur niger coloza frí
gido da calido:vide£: qꝛ nó caufatur a calido nifi ppter in
cenfionem pumoz ⁊ ita vno mó:fed ouobus modis a fri»
gído.f. pptereliquationé pumoꝝ frigidoz melácbolicozus
cá vzína: c ppter moztificationem caloꝛis naturalis a fngi
dítate nimta:ergo pluries a frigido d a calido. Vd poc oi»
co fine piudício melio: [ qp pluris caufat níger coloz a cal
dod a rigidorfed tii poteft generaría frigido.Et pꝛopter
bocfoluendum eft ad vtraq; argumenta, prima qpbant cp
nullo modo caufc£ a frigido: ꝓpter hoc dico ad pimum
q idem diuern mode fe babens bene pót effe cà cotrarioe
rum vt psocnauta ín A fuí pientiam eſt cã falutis
per faí abfentías píclitatióis, Soir dico qp frigiditas diner⸗
fimode fe pabens pót effe cà 2trarioz vt albicoloꝛis vel ní
gri: vende verá eft qp fngidítas impediens oigeftionem cft
€à albeditiie: c fic loquitur ſnꝑius:ſed frigiditas extinguẽs
a mostificans calozem naturalem t ſpũs cft cánigri coloz]
4 fic loquitur ibi Ad fcóm oíco ꝙverũ e(t ꝙ frigiditas ages
ín materiá pumídam vt ín v:inam ocalbat p ſe:ſed tf p ac
€idevs pẽõt denigrare:qꝛ frigiditas excedens mo:tificás er
'ohiti ⁊ pacddens agit in ſpũs:⁊ q: ſpũs funt ſicci:illa frígi
Bites agens ín ſpũs denisrat:⁊ bocmó frígiditas pei
caufare nígruscoloxc. Ad aliud argumenti qð fequit p q3
ꝓbat q pluries caufatur níger coloz a calido dp a frigido:di
€o qpverü eft :z bene 2cedo qp pluríes caufatur a calido P a
frigido:quía cũ caliditas fit amica nature:frigiditas econ⸗
uerſo qꝛ contraría:facilius pot intendi catidítas in coꝛpoꝛe
£p ibi íntroduci frigiditas. foluo ad iftud argumetus
qð fequitur:q I5 duobꝰmodis fiat a rígido: z vno mó folü
a calido:tñ íliud folum pluries ? frequenti? aduenit d? alia
Ouo.vnde faalíus eft incendere calozem ín cozpoze dp ibi fri
giditatem d cft cí contraria introducere:⁊ p bocps folutio
ad íllaargumenta.( Quinto q̃ritur vrrum in feozibus acu
tis plurícs fit colo: mger cum fübtili fubftantia vel cà groſ
fa. Videtur qp plurics cum ſubtili:qꝛ in acutis materia eft
fubtilís:c vꝛina deſcinditur a matería moibi ⁊ deſciſum at
tcftatur cía quo deſcinditur:ergo vzina in acutis apparẽs
eum nigro colo:c pluries erit cuim liquo:e fubrili d$ cũ grof»
— — lectione pꝛecedenti habuiſtis cp in ethica
confumun£Dburniditates que cliquant cũvꝛina ⁊ ſubtiliant
« faciunt vunam fübtilem:ergo cum in acutis melio: fit oif
folutío c confimptio bumíiditatum vzina ín illis erít fub»
tilís c non ſpim: g níger colo: pluries erit in acutíe cũ fub»
tili liquoꝛe d cum groffo.fContra:tn lectione iftababemus
ab aucto::q nígra veina naturalíter compatitur fpiffus co
lo:emc non fübnlem:fed frequentius aduenit colo: cá ſub
ftantía naturali ꝙᷓ cũ ínnaturalí:ergo in acutis pluríes cft
colo: níger cum fubftantía groffa dp cum ſubtili. Pꝛeterea
vꝛina nigra cum fpíffo liquoꝛe tendit ad bonum: q:fignifi»
cat folutíonem quartane:fed vꝛina nigra cum fübrilí ſubſtã
tía fignificat malum vt dicit:ſed oícir iDa.fuper apbosíf. gp
crífis pluríes fit ín acutis: tenfis vt dicit sDa.plus attinet
faluti qᷓ moꝛti:ergo ín acutis vꝛina groſſa ⁊ nigra pluries
apparet dp níarac fübtilie.quod concedo p:opter rationes
itas dictas. ¶ 3d pꝛimum argumentum ín contrarius of
€o cpls ín acutis matería fit ſubtilis:cum vꝛina non nígra fit
fn acutis oonec fiar aduftio ín Dumo:ibus:f5 qn fit aduſtio
inbumozibus tuncbumo:es íngroffantur zindneranturz
tunc fit ſpiſſa viína: ppter boc pluries eftín acutis colo; ni
ger cum ſpiſſa fubftantia: c non cũ ſubtili naturaliter oíco,
Ad fcóm dico ꝙ ſecus eft oe humoꝛibus eliquatie ín etbica
Q: illi oe nouo funt coagulati:c ppter'poc diſſoluuntur €
fubtüiantur c eliquantes cum vana eam fubtiliat, ^»;eter
ea ibi non ft calo: fubito adurens nec incinerans:ſed caloz
paulatíne conſumens:ſed ín acuta febzeverum eft ꝙ maio:
Eft confümptio:q ſubita aduftio ⁊ íncincratío:c ita ingroſ⸗
werdet, zai ibi derunt bumoxee quí ingroffe»
t6 fit pelo ven at groffém-«T Geto queritur quevat
peioꝛ:vtrum vꝛina alba vel vina nigra, alba fit pee
S'o.citttvj.
ioꝛ videt: qa vꝛina que fignificat pꝛiuationem caloꝛis na
turalis digerentis cft peioꝛ qᷓ illa que fignificat caloꝛis au»
gmentũ in coꝛpoꝛe:ſed alba fignificat pnuationẽ caloꝛis na
turalis digerẽtis:qꝛ fignificat indigeſtionẽ vt habitũ cft fu
—— vero folum fignificatcalozis augmentũ:qꝛ ſigni
at exceſſum in digeſtione:ergo alba peiot. Item alba vꝛi
na t habitum eſt ſupꝛa naturaliter conueñit cum ſubti⸗
li fubftantia:nígra vero eft groſſa vt dicit in littera:fed füb
riis fubftantia eft peioꝛ dp grofíaz vt dicit fuperius:q: fube
tiis figmficat omníno impotentia nature non potentis in
choare digeſtionẽ:groſſa vero fignificat potentiam nature
potentis turbare humoꝛes in digerendo eos:ergo albavꝛi
na que conuenit naturatr ci ſubtili ſuba peioꝛ eft dp nigra
Q couemr cũ groffa Contra:illa vꝛina peioꝛ eft d fignificat
malum qð non pót coꝛrigi:qᷓ ila q figniticat malus qð pót
co:rigi fed nigra vꝛina fignificat aduftionem bumoz à nà
pot coꝛrigi:alba vero ocbilitatem virtutis digerentis cuc
poftea bene por fo:tificari ⁊ coꝛrigi:ergo nigra peioꝛ eft dp
alba. 3:ererea alba v;ina fignificat onium pblcgmatia
nigra omum imclancboüc:fed pblegma magie eft amicus
nature ⁊ cóueniens:melà vero maxime inimica ⁊ per
nicioſa:ergo alba melioꝛ fiue minus mala d? nigra.qð cono
ccdo. Uñ oíco ꝙ loquendovt ín pluribus: comparàdo ma
lam vzinam albam ad mal nigra: pcío: eft nigra dp alba: et
concedo rõnes boc ꝓbantes ⁊ eas pono ꝓca:ſed tñ q̃dam
nigra vꝛina vt illa que apparet in ſolutione quartanc me»
lio: eft P alba:fed ego loquo: vt in pluribus. ad pᷣmum
argumenta oico ꝙ nigra nó folum fignificat caio:( augmẽ
tü:immo caloꝛem adurentes humoꝛes qui nó poflunt cozrí
gx fed alba nó fignificat indigeft.onCoinozimmo caloꝛẽ di⸗
gerente figaifizat efle dcbilitatũ q poftea bene põt toꝛtifi⸗
cari ⁊ coꝛrigi:⁊ ppterbocalba minue mala, 8d fcóm argu
menti oico c arofíiaes c fubtilirae pofíunt aduenire Du»
— modo ꝓptercaloꝛem digerere incipiẽtẽ:⁊ fic
ine dubio groſſa fubitátía melioꝛ eft; c ſic loquitur fupiug
ſed cum tali groſa non conuenit niger coloꝛ naturatr: imo
cũ groſa fua caufata a caloze adurente, Vel ppter frigi»
dírate rnostificante ⁊ congelanté:4 talis DUM. ubítantia
peio: eit:quare non pot coꝛrigi:qᷓ fubtib.s à poteft coꝛrigi.
¶ Septimo q̃ritur vtrum vina nigra repᷣſentans incenfio
né cpolerc fir deterioꝛ qp repᷣſentãs incefionẽ fanguinis. vi
dc£ ꝙ ficzq: ula peioꝛ eft q̃ repñtat peioꝛa fintbomata:f5 im
incéfione cpolere peioza tunt fintbomata dp in incéfióe ſan⸗
guínis:ergo zc. 3item apoftema fanguíneü ín quo eft imã
matio fanguinis cft mínus malum d? apoftema cbolericus
ergo fimiliter incenfio fanguinis mínus erit mala dp incen⸗
fio cbolere:ergo vana nigra rcpíentans incenfione ſangui
nis erit mínus mala:crepfentans imcenfione cbolere mae
c —— € às :a fanguínea eft incenfio fans
Wn toto cO:pO:e; in lepza cbolerica eft íncenfio
cbolere:z tri peto: eft lepꝛa cbolerica:q: ibí cadunt memb:a
qᷓ lepꝛa fanguínea:crgo filr incenfio cbolere ín toto
— erit d incẽfio fanguíis:ó fir ⁊ vzina rcpfentans in
né cbolere ín cozpe erit peioꝛ qᷓ repfentás tc&fione (3n
— In Zꝛiũ eft aucto: ilra dicẽs qp ſcðs modus fianí»
incenfionz fanguinis: oícít ꝙvꝛina repfentans (ftum
virima moda eft peſſima:ſed peus eft vitra Q3 non pót
eſſe additio:gvꝛina nigra repientans né fanguinis
peioꝛ eft dj vꝛina nigra repientans incenfioné cholere. oc
idẽ pbat £Scrardus qꝛ ſanguis amicabilío: € nature d cbo
lera: ergo incenfio in fanguine facta peioꝛerit qᷓ in cboles
r3. Q9 concedo, Unde oíco ꝙ ficut fanguís cft magie amic?
nature cp cbolerazita peccatü in fanguine:fiue incenfio ma
gis moleftat naturã cp incenfio in cholera:⁊ ponitur erem»
oc filio ⁊ de feruo patris.vfi ficut (anguis inter omnes
umo:es magís diligitur a natura ín ftatu naturalízita ín
ftatu innaturalí magie odío babetur a natura. ([ 3d primũ
argumentü in contrarium dico qp l5 peioꝛa fintbomara fint
ín incenfione cbolere dj ſanguinis:tñ peio: eft mcenfio fan»
—— TÉ — vebiculum caloꝛis naturalis et
ptrituu5:non fic vero cbolera:p:opter boc dico d» qfi fit im
cenſio in fanguíue calo: naturalis ⁊ fpiritus aduruntur c£
ti
Liber
neẽdũtur:⁊ cadít tunc ᷣtꝰq̃ curat moꝛbos:⁊ ita plusobeft
cafus virtutis ín incenſione ſanguinis d fintbom atamala
ía íncenfionc cholere: cũ virtus in incefionc colere non ca»
dar. ld (cám oíco qp (eus cft oc fanguie putrefacto ín apo
ftemate in aliqua parte co:poꝛs:q: adbucín venis nó ince
díturzimmo remanet calo: naturalís c ſpũs ín qbus confi
fnt virtus curans moꝛbos € — illud malũ:ſed
non fic eft qfi fir incenſio intra venas in fangume:q: tam ca
lo; naturalis d? ſpũs aduruntur:⁊ p ↄñs cadít virtue, zid
aliud fitr p ſdiutio:ꝙ fecus eft oe incenfione fanguinis fas
cta in lepa fanguínea c ín toto cozpose ; quia ín lepza fan»
guínea incenfio fanguínis fiz in carne; tunc adbuc rema»
net calo: naturalis c ſpũs ín fanguínc intra venas; ppter
boclep:ofüs bene pot viuere p longi tempus:fed íncefio»
tc facta ín fanguine intra calo; naturalis « ſpũs adurütur
4 virtus cadit non ficfitín incenfione cholere:⁊ pprer boc
peio:eft vna mugra repoefentano incenfionem actá in ſan⸗
guine dp in cholera:⁊ patet ſolutio ad oia quefita,
¶ ni coiozes conueniant cum groſ⸗
firudine « turbidírate. .
Sloꝛes bí coucniunt cti groffitudine ⁊ tur
biaitate:qui ſolũ ſuntde gñe cbolere nigre
fed tii ſiclinus pius ſignificat incentionem
dhumoꝝ z oſumptionẽ humiditatis ſangui
nis. vñ fignificat ſpaſmũ.ꝙ fi tit cti febꝛibus acutis:
alienaríoné mentis ⁊ timoꝛem moꝛtis fignificat. Sot
laudabilis figuíficatio ſuꝑuenerit:vel in oie qetica
exierit:ſi mozbo fit vicina:futuram faluté nuncíat ſi⸗
cut fDa.teftatur:víridis inquit vꝛina fi in die appa⸗
reat cretica:⁊ infirmus doloꝛẽ nó habeat:moꝛbi diſ⸗
ſolutionem ſignificat. Sulphureus minoꝛ eft ſicleo
ín (ncéfionezquí fi Git cum leni febꝛe: ſtranguriã poꝛ
tendit.Si moꝛetur aliquãdiu:⁊ quantitas vꝛine ma
ioꝛetur:ebibite aque quantitate conſumitur coꝛpus
Si cum acutis (it febꝛibus:peſſimus denunciatur
ſpaſmus. Si ſubtilitas ſuperuenerit ⁊ extremitas
corpoꝛis friguerit.⁊ ſudoꝛ in ſuperioꝛibꝰ mẽbꝛis fue
rit;peffimitas eritex ꝑditione fpafmi . Plumbinus
congelationem demonſtrat ⁊ frigiditatem.vñ calo»
ris naturalis defectionem fignificat : c ꝓximitatem
ad extinctioneʒ.vnde fit certa caufa hypoſarche pef
fime ⁊ moꝛtifere.
¶ De vitellino ⁊ citrino ⁊ citriniſſimo.
Sti coloꝛes cũ claritate concoꝛdãt ⁊ ſub
"—
m
—
R53 [gxgilirate:q: ſigniũcant cuditatẽ⁊ coctio
nis detectionẽ:⁊ fi matura incepit deco⸗
Uc Dysiquerez inceperit pꝛeualere in coctione.
s «e
* * -
—
-
z-zx'|vii colo; eft in vaina tij pi moͤſtrat
nature in cõplenda coctione:cum ——
leuius cit eii nature agere coloꝛẽ d? hypoſtaſim: by⸗
poſtaſis em̃ non cõpletur:niſi cum virtute coctionis
pcr totũ coꝛpus:⁊ coloꝛ cũ virtute tm̃ caloꝛis natura
lis in loco coctionis. Citi bi coloꝛes non bonũ ſigniñ
cat perfectũ vninerſaliter:qꝛ ꝑfectio bonitatis ct by
poftafi cft t̃.qð cum ita ſit:neceſſe eft quicũq; box
coloꝛum minus babet tincture:defectionẽ coctíonis
ín cis cffe:z a bonitate elongare. ¶ VUitellinus aute
colo; minoꝛ eft ín tinctura:vnde a bonitateremotioꝛ
⁊ nature albe vꝛine in crudítate ⁊ defectiõe coctõis
ꝓpioꝛ:ſed ramen quía tincturam aliquantulam ba
ber: eft melioꝛ: cam ſignificet naturam incepiſſe ali
quantulũ coctiois €. Citriniſſimo coloꝛe virtus ope
nir nature deſignatur in coctione: mde bonirare
monſtrat cõplemẽto vicinanteq: m in perfe
ctione eft coplenda aum hypoſtaſim non babear, £ i
trime mediocris cft ínter ciríniffümus ⁊ vitellinum
boníratem ergo fuam fignificat nondũ effe comples
tam;cum inceperit bonitas: nondũ tamen apparcac
bonitas; ficut dixit [P íppo.citrina vꝛina fanttatem
nondá perfectã fignificat, IHatura etf etũ coloꝛẽ fas
cicbypoftatim tf facerc non poteft , 2? fi bmóioíg
permanſerit:defectionẽ nature it oCCoctlone moꝛbi
fignificat. inde Hippo.citrina ⁊ fubtilis nodi mo;
bam digeſtũ fignificat: ſi in diuturno ſit moꝛbo:nõ
curatur infirmus fi permaneat (alibi non ſecuratur
infirmuevt permancat)quoufqs moꝛbũ digerat Si
auté febris non exinaniat: alba bypoſtaſis videat:
⁊ inuiquoꝛe diuerũficet:peioꝛ eſt:qꝛ alba bypoſtaſis
ante digeſtionẽ moꝛbi:non eft ex coctiõe naturali: fs
potíus er materie moꝛbi groffirudínce: ⁊ fuí motus
grauitate. 23 di fit neceffe cft nature tãdiu iliam oi
ererczvt certificet infirmus permanere:donec dige
ſtionẽ poffit cõplere.Qð fi becvzina laboziofa ſit in
fco:íbus peſſima cftzq: fi febꝛis inceperit:ſpaſmũ oc
repletíóe poꝛtendit:humoꝛẽ em̃ groffum z crudi fiv
gnificat:⁊ in digerẽdo eumnaturam pígram. Que
viina ft tit ín paralyticꝭ vcl epilepticis:nõ mala figni
ficat:q: paruitas fue ticture ex natura eft moꝛbi ma⸗
terie:non ex pigritia nature in moꝛbi oecocríce. Cii
1Da.intelligerc eſt:q vꝛina citrina in acuta febꝛe eft
peſſima fimo fequaf laudabile ſignũ:⁊ appareat fo:
tís ticrura ín ote cretíca vel nücia: qi natura excitat
⁊ in oecoctíone fecis confoꝛtat. Gał pulchꝛã rẽ red
tat bmõi ín epilſtola ad glaucouẽ. Aidi inqͥt iuuenẽ
ij annoꝝ acutam feb.patientẽ. 3n'rertía aũt die fe
biis ad viñtãdũ eũ qͥdam íntroínft coz quí dicuntur
medici:pᷣconiʒantes p vías ⁊ plateas vt fe vendere
poffint:fuít eiuſdẽ ↄſanguineꝰ infirmi qͥ cii introtuit
digeſtionẽ q̃ſiuit. Dixit ait pater qꝛ ſtipticꝰeſt:dein
de nedicus quõ dñs Ga.hůc locũ neglexit mifer
putauit pbarmacía laudabilẽ eẽ ante decoctionem
moꝛbi ⁊ accepit tres baccas quas feci habuerat:et
ercoꝛticauit eas ct paruo succaro miſcẽs 7 píftaras
infirmo oedit bíbendas: « illa oie feptem habuit fel
las:vnde diſſoluta cft virtus fua. 3n die autem alte/
ra.Lab initio febꝛis quarta:íntraut ad ipfumvífiran
dum z qualíracem fui babírus extimui.vidi enim fa
ciem mutatam a facic ſanitatis:et vaina facta eft ci⸗
trína c dara.Qð aum viderem íntertía ote nunca
timui:⁊ nullam medicinã mãdaui fieri:niſi fola ptífa
tiam: ⁊ exurgens cito putaui effe er debite nature
in moꝛbi repugnatíone pigrítantis, 4239 cũvidit pa
ter dixit. Domine ex babítu tuo timui: (i ergo aliq
malí eíderis oftende nobís. "IRefpondí: bodic dies
nücía cft: que dd enenire debeat in oíc feptimo fiant
ficare oebuerat. ego ante bac die ſperaui laudabile
me videre ſignificationem: nunc euenit contraríum
vnde mulnim timeo.Dirxitq; pater infirmi:heri dñe
melíns fe babuit qᷓ hodie.uidaʒ erii parée nofter
medícus berí oígeftionem quefiuir:cui ſtipticũ cffe
dixi: ipſe at tres baccas cxtralce excoꝛticauit ⁊ pl
Urinarum.
ſtauit:⁊ cũ ʒuccara dedit ei bibere.qð cũ audiſſeʒ:di
riſcis ne quales bacce erant non equidẽ dixit:ſʒ coz
tices earũ babeo.oſtende Ga.dixit:quas cũ oſtẽde⸗
ret:vidi cataputie eẽ coꝛtices:⁊ iratus nimis acumẽ
medicine etiã in non febꝛibꝰ periculoſuʒ effe edocui:
quanto magis ergo ín febꝛe? Cũꝙ; caufas cognoſce
reim:redij;z confoꝛtatꝰ dedi pſiliũ c rodoʒaccara:⁊
nutriui cũ ptiſano ⁊ (ilius alijs cibarijs.Scᷣa oie
» qe e
fuc paulatim adducte vfq ad finé moꝛbi cũ infinn?
euaſerit. Aerũtamẽ fopbifte repbendüt nos dicen⸗
tes:quõ crítis fuit in.xiiij.cũ dies moꝛata fit nuncía
vſq; in. ix. An nõ dixit bíppo.oícs nücía fi vſq; in diẽ
vij. fuerit moꝛata:groſſitudinẽ materie moꝛbi ſigniñ
cat:⁊ grauitatẽ fui mot?;crí(is atit eft ipoffibile ante
xiiij. venire:vñ moftranít qp fi nunciatiua vſq; in diẽ
ix.moꝛet᷑:materia grauioꝛ 7 groſſioꝛ ꝓbabit:⁊ ĩpoſſi
bile cft venire crífis ante diẽ xx. Reſpõdemus ti mo
ra nũcie diei vſq; in.ix.ꝑ groſſitudinẽẽ ⁊ grauitatem
effet materie mo:bí:verus eſſet qð oírífti:fi materia
fuit ín occafióc defoꝛis coꝛpoꝛi adueniẽte que ĩpedit
naturã ĩ moꝛbi regimine:aduẽtus crifis in oic. xiiij.
lenẽ ⁊ ſubtilẽ ĩ fui naturã materiã fignificat] Itẽ
ſopbiſte: quarc dixiſti vꝛinã citrinã c ſubtilẽ erudita
tẽ ſignificare ⁊ coctõis defectionẽ:cũ Ga.dixerit vꝛi
na citrinã c ſubtitẽ q̃ eft ínter citriniſſimã ⁊ ignea na
turalẽ effe vzínaz Rñdemꝰ antca diximꝰ in libio nro
; voína ſanguinis c ceteroz bumoz fit colamentũ.
un neceffe eft vt vꝛina femp oftendat hũoꝛes coꝛpi
dñantes.Cũ aũt bec fit neceſſariũ:⁊ coꝛpus fir fan
⁊ complexio temperata:fanguísc ceterí humoꝛes in
poteſtate temperati ſint:neceſſe eſt:vt vꝛina ex cete⸗
ría q̃ttuoꝛ humoꝛibus equaliter fit compoſita. Nos
autem videmus q ín cõpoſitis his coloꝛibus.i.rubo
re ſanguinis cum phl :t vtriſq; choleribus
q citrinus ⁊ ſubtilis colo: aliquantulum pertinens
igneo colo: componitur:ſᷣm virtutem naturalis ca⸗
loris ín iunenibus:⁊ cius defectionem ín feníbus ct
alijs etatíbus./£ um ergo complerio extra tempera?
mentum fit:z complerio fanguínis humoꝛibus do⸗
minetur alijs:neceſſe eft et laudemus vꝛinam cr hu⸗
moꝛibus copo: dominãtibus colozatatn.cinde vi
na cítrína ⁊ fübtilís ín co:po:ibus fanis cft laudabi/
lis in infirmís ẽ illaudabílis .q8 manifefta? ex tepe⸗
rametoliquoꝛis (n fanís:c cruditate fua in infirmis,
De inccptionebypoftafis,
S'o.cltttvj.
Oloꝛes bí ſignificãt naturã inccpiffc face
I SES re brpoftafim: fed nondi oplexítie:z ob b
caritate dimiſiſſe:⁊ fubrilirate intrauiſſe.
555 t̃ rufus calidioꝛ cft oib?z acutiox:cbo
lerubee ſignificãtioꝛ. vñ fi cũ acuta fit febze :acumé
⁊ quditatẽ materie moꝛbi virtutẽ z augmératione:
⁊ pigra ſignificat natura ad digeſtionẽ. Taloꝛẽ ergo
patiunt᷑ infirmí ⁊ incẽſionẽ: anguſtias defectiẽes et
vigilias magis cii criſis apoꝛopinquat.Colluctãtur
iex büo:es Ver eei pr — ĩ ða tertia
rur tertia ⁊ in q̃rta ꝑiodo.q̃ ſi lõgi fir tẽpoꝛis:defe
ctio eſt nature ⁊ —— —— ua
ruerit ficut ſpumavini alienatione mentis figníficar
Nigra alienatione z timoꝛẽ nũciat. 3n infirmo fple
netico bepoftafis nigraz oiuulfa pdirionc fignificat
cũ igneus colo: fplenem cõſumat.
¶ Suꝑius oetermínanit aucto: be colosib? extremis:vt oe
&lbo c nigro cii bus líquoab? »uentát;c oc fignificatione
eoꝝ:bic de colozb? medijs:⁊ omidi£ in quattuoz. 3n pma
ocrerminat oe colozib? medijs moꝛtẽ z pditioné fianitican
tibus. 3n ſcða oc fignificátibus indigeſtionẽ:ibi:Dicti cos
loꝛes cii daritate. In tertía oc colozib? fignificátious dige
ſtionẽ vel í a: vel medíatam:vel cõpletã:ibi: €lírellf
nus atit colo: "3n q̃rta oc colozib? fignificantib? ercefíus in
digeſtiõe:ibi: ilioſa vꝛina claritati. Tres pᷣme partes
ſpectãt ad pñtem lectionẽ:⁊ diuidit᷑ pꝛima ín duas. Sn pi»
ma ꝓponit qð ĩtẽdit. In ſcða pfequit oc coloꝛibus pditio
né ſignificãtibus.ſcðaibi: Siainus figníficatio humoꝝ.⁊
ifta ſcða ín tres. 3n pma determinat oe coloꝛe ficuno vel vi
rdi qð idẽ ẽ. In ſcða oe fulpburco:ibí; &nlppure? mino: €
fidíno, In rertia oe plũbino:ibi: Plũbinus »sclationem.
Scda ps pit Ffcques ín j octermínat oc colonb? indi
geſtioaẽ figmficátib?nó diuidit᷑: Zũc ſeqᷣtur terria ps pᷣnci
palis in q̃ determinat oc coloꝛibus Digeftionem fignificári»
bue q̃ bicínapír.Clitellinus. (lla ín duas. In prr.a deter⸗
minat oe coloꝛe virellino citriniſſimo 7 ditrino , 3n ſcda de
coloze rui « fubrufo.ícóa (oi:££olo:es bi — —— bma
ín ouas. In pꝛima Octerminat oc hinõi colozb? fignificatí
le pulp red fma ín tres.í£n 5 ir
ulcbzá re red ain pma oetermínat oe
coloze vítellino qd figníficar. In fca oe dtriniflimozibi £i
triniſſimo colozcvirtus. 3n tertía oe ditríno:ibí: £ itrín?me
diocrís cft üc ſeqᷣtur ílla pe in d recitat ep'am ab.⁊ illa
ĩ duas. 3n pma recitat ⁊ narrat cá. In fcóa mouet obiectio
ncs fopbiftaz5bocibi: I rf fopbifte nos. Pꝛima ĩ duas
2. pꝛima narratillá fabnlá In fcóa — ꝓpoñtum
toa ibi: Scda die veniẽte intraui. Tücfeqtur ila psín qua
mouet obiectiões Bri eine in ouas fm duas obie»
ctiones quas mouct 7 foluít. i: Item fopbifte.
eſt diuiſio ⁊ fnia lectionis in gũali. ——
¶ Pic pᷣmo dubitat᷑ ci pꝛimo ſupius determĩauit aucto:
oc coloꝛibus extre mis:vt de albo fignificáte indigeftíonem
videt᷑ qp poftea immediate determinare deberet oc colo:i
bus vicinatib? albo coloꝛi:vt oe pallído ⁊ fubpallído baro
pos fiuc glanco d fitr figníficát ĩdigeſtionẽ:⁊ nó oe fulpbu
rco ⁊ virídi nó vianant albo:íimmo potius fignificat adu
ftionc. 8d boc foluít £Serardus
octerminauerit qualr colo; niger pabcat cõiũgi acddétalr
t dj
Liber
A ſuba ſubtili: quare filt hie nõ dicit ꝙ colo: viridis d fitr fi
gníficat aduſtionẽ babeat ↄiungi ca ſuða ſubtili accidétalr
Et dicẽdum qp colo: niger fignificat aduſtionẽ cópletas. vñ
hũoꝛes adufti tũt funt i vno ĩloco qᷣeti:⁊ faciẽtes oppilatio
aẽ in meatibꝰnõ eliquant᷑ cà vzinavn exit lir ſubtilis:ſʒ ví
ridis colo; fignificat aduſtionẽ inchoatã.vñ hũoꝛes nõdũ
funt ín dete:immo adpucfuntín motu:⁊ ꝓpter h̊ non pnt
facerc oppilationé dn in illa oppilatõe eliquãt cũvꝛina:⁊ ꝓ
pter bocnó pót ↄiũgi colo; vindís cà ſubtili liquoꝛe nec na
&uralr ncc acáidétatr imo femp ai grofio. €T 3t dicit ilia
p colo: viridis fignificat aduftione pumoz:quare nó oicit
c bmoóifignificat moꝛtificationẽ calo: naturalis ⁊ ſpirituũ
cauſatã ppter frigiditate:q: fignificat frigiditateviridis co
1ozq: nos videmus ꝙ viridis colo: ín arboꝛibus fignificat
trígiditaté.vt dicit pbus in lib.oe plátis:ó fil colo: viridis
in vꝛina frigiditaté fignificabit. Itẽ epilẽticis qñq; vídem?
venae virides: boc ppter frigiditate moꝛtificãtẽ:ergo fi
militer in vzina viridis coloꝛ qnq; caufa£ a frigiditate moꝛ⸗
tificitc. Ad D dicẽdũ qp viridis coloz in vꝛina gnaf cr cõmix⸗
tione nign coloꝛis ⁊ citrini:⁊ q: colo: citrinus femp gat a
«alído: ppter boc colo: viridis d giat ex cítrino femp sñat
ín vana a calído t nüd a trigiao:⁊ boiat Serardus.
piimü argumẽtũ ín 3:id foluit Serardus dicẽs qp tu bene
obijcercs fi viridis colo: in plãtis gñaret᷑ cr cõnuxtiõe citri
ni cü nigro:ficut viridis colo: invꝛina cx cõmixtiõe citrini cũ
nígro:fcd nó fic eft ppter boc nó valct.Ad alíud oíco ficut
dictũ eft füpza:q viridis colo: caufa multiptr.vh ín epilẽ⸗
ticis nó apparent vene virides caufate a frigiditate immo
Qfi nige:⁊ boca caliditate excedẽte. C Poſtea qrit cũ b oc
termict oc medijs coloꝛibꝰ: « pmo oeviridi q figt aduftio »
né&vidct ꝙ ĩmediate poftviríde oeberct poti?oeterminare
oc purpureo rubco ⁊ vermilíofo d fitr fignificát caloꝛẽ epce
dẽtẽ à oc pallído fubpallído glauco q fignificat indígeftio
nẽ frígiditaté:cü oererminatio fua oe hmõi colozib?ocbe
ret eſſe $m vicinitatẽ. Et dicẽdũ q prius imcdiate ante iſtã
lectionẽ determinauit oe coloꝛe plũbino ſignificãte frigidi
raté excedẽtem:⁊ ꝓpter hoc ĩmẽdiate poft determinat de
coloꝛibus figníficanb? frigiditatẽ vt oc pallido ⁊ ſubpalli⸗
do tc. ( "$boftea oubitat fup boc qð dicit in Ira illa «p dicti
£olo:ce cü caritate 2iügunt: gloſat Berardus.i.pallidus
4 fubpaliidus ⁊c.cõmũgunt᷑ ci sroffoliquo:c.£tbui? folus
tío cft:q: ifti fignificat indigeſtionẽ ⁊ ingroffirudint humo
rü no potẽtiũ elíquari ci vꝛina ⁊ prurbarc vꝛinã c groſſiciẽ
giiarc: c ppter B nó poffunt ↄiũgi cũ lidre groffo timo fem
per ai claro, Itẽ dicit ínlfa ꝙ colo: fülpbureus figruficat
ftranguriá. ££ otra:oicit ín ra ꝙ fulpbure? fignificat caloꝛẽ
fo:té adurenté vías clargantéezó nó poterit fignificare ftra
guriã.Ad bocbicedi qp fulpbure? fignificat minoꝛem adu
Nionẽ d viridis:vñ ſulphureꝰ fignificat caloꝛẽ ↄſumẽtẽ fub
nile ⁊cõpingentẽ groſſiun: qð groſſum cõpactũ põt deſcen⸗
dere in collo veſice ibi oppilationẽ efficere: z p oñs ftran
guriã inducere. Et opponit Gerardus q talis vzna ſigniñ
cat ſtrãguriã ppter oppilatione:ó debet exire ſubtilis:⁊ tri
dicit qp talis cõpatit᷑ ci fuba groſſa ſemꝑ.Ad hoc dicẽdũ cp
lz op hmõi materia colluʒ veficeznó tr ꝓpter boc erit
fubritieimo groffa:q: ad ſtrãguriã nó erigitur nifi exitꝰ la
boꝛioſus:⁊ q: bmóív:ina crofía exit peranguftü meatum:
pter boc fadt ftráguna, vfi nó opoꝛtet ꝙ ſit ſubtilis ĩmo
c põt eſſe grofíaz ſtrãgunã fignificare. Poftea oubí
taf (uper hoc að dicit auctoꝛ in Ifa poftca: vbi rccítaroc íllo
medico à dedit cataputías illi patiẽti: ipfeipzobat B:q: ille
cataputic fant medicina foꝛtis ⁊ violẽta: qꝛ 0€ pharmacuʒ
eft calidus: c ipſe patiebat᷑ moꝛbũ calidũ:q̊ male fecit : q: ex
quo ipfc dicit ꝙ talis medicina violẽta nocet faníe quanto
magis. egris. Aidet᷑ qp nó oeberct bocrepzobare:q: bíp.ín
regimẽto acutoꝝ docet helleboꝝ oari ín pleurefi d eft moi
bus acut? ⁊ ec calida materia: c tfi bellebo:use mediciavio
leta c foꝛtis.Et dicẽdũ qp medicína víoléta ti 55 oarí [acu
t19: t bene bocrepzobat:q: o£ pharmacũ eft calidum: ma
teria acutoz, eft calida.Et tu opponis bip.oocuít Dare : of»
€o ꝙ q̃dã funt acute oc materia calida cõpacta ín mẽbꝛo fo?
lído ⁊ cópacto vt in pleureſi:⁊ talis nó potertrabinifi pcr
mediciná foꝛtẽ ⁊ violenta: ppter b docuit bip.adminittra
tc belleboz ibí:fed materia ipᷣus acute oc quo lodtur i Ifa
non cft talis; c ppter boc repꝛobat erbibitiones pparmaci
ín tali acuta. Tel oícendi qp hip.erat fcerctar? nature z no
ucrat $tuté patiẽtis ⁊ mcdícine quátitate: 7 ꝓpterhoc po
terat oare fccureznó fic $o modemi cá n fint ua experti ín
artc medicie tc, lel oicédG qp nó docuit oare heleboꝝ p fe
ín pleurcfi;imo cü repffiuo vt psin regíméto:fedifte dedit
ifta cataputias finc rcpfituo ——
«[ Sottea qrit fup hocqð dicit in pecfiu ill? moꝛdide d
narrat qp pmo ante nonum diẽ eríutt vꝛina citrina ,pofteg
in.ir.oíc.in pte fupiozi exiuit vᷣmilioſa cc. C lat ꝙ inca,
bie tota exiuit citrina.vn innuit ꝙ ante nont die Crat mates
ría penitus indigeſta c exiuit citrína: poftea in.xiit.die cres
tica fuit materia totalr oigefta: c exiuit fil citrina:⁊ ita. vis
de£ innuere qꝛ citrinꝰ colo: —— gm t oíges
ftíone cóplctá:quó boc pote cft dicẽdũ qp fm qð dicit in
folurióe pme obiectóís cp citrinitas ín ſanis repfentat dñiũ
equale quattuo: pumoz ín cozpe c talís fi car digeſtio
ces ín egríe 05 c —— — onantis:
g citrina appeat ín egris fignificabít uidígeftione:T pros
er B ante noni oié citrína a parte ibi fignificauit indige
ftione:q: debuit apparere fm dñium hũoꝛis dñantꝭ
in illa acuta egritudíne:fed in mona apparuit ín fupiozi ptc
fmiliofa,cita figníficauit pᷣncipiũ digeſtiõis:⁊ ín pzoceflu
poftea fignificauit maioꝛẽ femp digeſtionẽ:qꝛ fignificauit
fubtiliozes ptes materie eſſe digeſtas:⁊ pps b ruit
rubea ín pte ſuꝑioꝛi: f$ ín fine qñ materia fuit total erpub
ſa:⁊ co:p? redijt ad ſanitatẽ vel incepit redire tüc apparuit
tota atrína ⁊digeſtionẽ ſigniñcauit:⁊ fic pts foto ad illud,
¶ Poftea oubíta£ (up b að fopbiftez ípemet yfascinuit
ínlfa ꝙ equale tpe 05cca die nüctatiua iq apparet pmo
manifeſte figna oígeftiois vſq; ad. ftatum cvíqo ad pꝛinci⸗
iũ mo:bí.Glide£ poc cffe falfum:q: dicit hip.in apbo.q.rj.
Deci nücia c inlicacima aiii fedcóftat qp nó tátü cít tps
ab. xj. vſc; iij.quãtũ ab.rj.víq ad pᷣncipiũ moꝛbi. 3tes
ad.xii. a
motus naturalis ín finc intẽdit:violẽtus ín fine mittit: fed
motus digeſtiõis eft mot? naturalís:ó (ntédit in finczerco
dti? moutf a nũcia vfqs ad ftatü qᷓ a nũcia vfq; ad pncipiit
én6cft edle tp. Xontraria tf ínnuít ín Ira qr cft cale. cb
2«cdo et cã huiꝰ eft:q: opationee nature cfunt c
o:dinate 7 nó ſubite:vt bicit Bale. in oc creticis diebus. vit
figna oigeftiois manífcfta nó apparent donec digeſtio mc
diats ſit:qũ cft G digeſtio mediata:tüc apparent figna bigc
ftíois manífcfta : á quanto tpcíndiguit natura ad digeſtio
ne medictat? materie mo:bí:táto tpe ⁊ equ indiget ad dige
ftione alteriꝰmedietatis:⁊ q: natura fuit ipedita in moꝛbo
(lli? patiẽtis:ꝓpter boc nó apparuerunt frgna digeſtionis
vſq; in. ix. crifis fuit in. xiiij. Ad íllud q3 obtjeís t Zꝛiuʒ per
bíp.in apbo dicit qp».rj.eft nuncia.xiiij. dico ꝙ bíppo.ibi in
apho.dõocet quó fiat menfis medicinalis:⁊ quõ tres fepti
manc faciũt tãatũmodo.xx.dies.vñ.xj.dies q eft indicatiua
xiiij. fuit tertia oíes ſcðe omade ſicut q̃rta dies fuit f»
me hebdomade.Vel dicẽdũ qi materia bomogenea ⁊obe
diẽte femp dies nuncia eft media:ſed non ſic eſt in matcria
mobediẽte ⁊ etherogenea:⁊ talis materia ĩobediẽs fuit in
illo moꝛbo ín quo.rj.fuft indicatiua.xiiij. VNel dicẽdũ ꝙ £52.
in ſine de crifi ponit criſiʒ fieri fer modis.q̃dã cft criũs d ou
cit ſubito ad ſalutẽ:⁊ iſta dicit criſis abſolute:ſcða q̃ fubito
ad moꝛtẽ:⁊ iſta ðꝛ mala abſolute:tertia eft d ducit paulati⸗
ne ad ſalutẽ:⁊ bec eft crífis diminuta:quedã.ſquarta d ou
cit panlatinc ad malũ:⁊ bec € mala: vel it crífis i q̃ qfiqp 25
gregátur oue res (n coꝛpoꝛe:⁊ tunc duptr:qꝛ tuncaut ſubi
tc ⁊ paulatíne ad bonũ:vt qñ ps materie ſubito euactiat c
tato: ps remanet ⁊ paulatine oígerit anatura t erpeli:
z tuncfit crífis ad bonũ:⁊ bec cft quita crífis:vel qn fubito
cuaaiaf ps materie ⁊ maío: remanet nó pót oígerí a na⸗
tura ppter cíus inobediẽtiã immo víncit naturam: € tunc
fitcnfis ad malũ:⁊ íta fit crifis ſex modis.vñ illud qO 3: ?
equale tps 5 eſſe a die nuncia viq; ad ſtetũ ⁊ vſq; ad pna?
pi : boc íntelligendi eft oc vna crífi abfolute: « nó oe illa
in qua oue ree aggreganf:fed of pippo,oiat q. tj. eſt iuci
Urinarum.
ít. B eſt in üla criñ ĩ qua due res £:q:0f
—— ꝙ 53* Pecdéni alcd fui tubi
to erpuiíum oe materia moꝛbi.iea tũ maioꝛ pe remanfit vt
Dicti cft. p Doc ps lolutio ad fcóm argumentũ. ¶ Poſtea
pubitaf fap boc qð dicit poftea q colo: rufus tub:ufus co
uenítit cum claritate. Contra:in pnadpto leenonis fupius
birit cp cti mediocri fuba cõueniũt:hoc idẽ vult egidíus ct
dicit. 3n rufus vergẽs puri colo: emulus aun: f£qualís pu.
rus medius cui fe liquo; enit ⁊c.quõg coitiget colo: rufus
vel ſubrufus cá fabtili iquoꝛe c cũ groſſo.t folutio huius
p5 p pdícta ⁊ p lítterá textus:qm colo: rufus in fanis ↄiun
gitur ci mediocri ſuba:⁊ fic loqquitur egidius et aucto: fu»
paa:fed in egrís coniungitur cum fubtili : qꝛ fignificat indi
geftionem vtin acutis:⁊ ſic loquitur hic.
¶ De vꝛina vermiliiſſa.
Ermũiola vꝛĩa claritati c ſubtilitati qñq;
duenit:⁊ itẽ groſſitudini:cũ ĩter rufus ⁊ ru
beũ media fit groffirudo ſua:aliqñ rubea
aliqñ clara rufa fm naturã humoꝝ coꝛpoꝛi
dñantiũ.Subtił erínac clara acumẽ cholerici fang.
ſi mificat:⁊ feb.cũ abelitu ⁊ oꝛthomiã fignificat. 3n
alba ſuꝑueniẽte hypoſtaſi leni ⁊ rotunda nũdat᷑ co⸗
ctio cóplcta: z ſalꝰvicina.Si bypoſtaſiʒ lenẽ z rotũ
dà nó bs: € coctio defecta:ſalꝰremota:qꝛ foztt tinctu
ra ctii falute ſignificet: tñ bypoſtaſis fua c ſubtili⸗
tas ablata : oígeftíócs ocfecta « moꝛbũ diuturnũ fo
re tignificar. Cini 153.11 vꝛĩa ĩ tãta ĩfirmitate firbona
lalubꝛis eſt.ſi cũ bonitate ſubtilis eft in liquoꝛe:ſalu
tem poft longũ tpᷣs videt᷑ ſignificare.Si infirmꝰ dc^
uerit: ⁊ ín oic quarta fit leñis:in oíc. vij. crífis crit
imꝑtecta:ſʒ ín nona faluabít:fi tñ laudabilis ⁊ íllau
dabilis fignificatio appeat:fm foꝛtioꝛa ⁊ cerríoza iu
dicabít figna , Vrinẽ ſubtilitas ⁊ coctio oefecta mo
rari faciũt crítim ĩ.ix. Natura em̃ in.vij.nõ potuit ot
gerere ꝓpt᷑ cruditate ⁊ ſubtilitatẽ materiẽ. Unñ Ga
le. vꝛina bona ſalutẽ ſignificat:ſi ín die quarta appa
reat:ſalus erit ĩ die.vij.ex neceffiracefutura. ip.ait
AUrina rubea ⁊ dara ſalubꝛioꝛ eft qp rubicunda pꝛo⸗
pter ſplẽdoꝛẽ⁊ coloꝛis fui pulchꝛitudinẽ.groſſac tur
bida groſſitudinẽ ⁊ hũiditatẽ materie ſignificat:⁊ fe
bꝛẽ nunciat moleſtã ⁊ anbeloſam.nõ tẽperata ín tur
biditate ⁊ groffitudic fi diu praneat: groffitudines
4 materie multirudíné c feb. postédit moleftatione
atq timoꝛẽ:qꝛ in vꝛine ruboꝛe fanguís erugínofus z
Íncéfio cbolerefiguificat:in grofficudie fui groſſitu⸗
do hũidi fanguinis ocmóftrat ín loco ꝑmanere fuo.
Aẽtoſitatis multitudo « multa motío 7 ebullítío cü
caloꝛe extraneo.i.febꝛe nó et actioe naturali. Girina
turbída apparée 7 rubca in oic.rc.crífis cõplet ĩ die
xl.humoꝝ ctii colo: ⁊ ebullitio:cũ nó niñ appear ín
die xx. grauitatẽ z groſſitudinẽ fut mot? ocnuncíar,
vnipotlibile eft digeſtionẽ cõpleri añ.xl.motꝰem̃ ve
lor c leuis fignificat velocitate crífis:q: febꝛes funt
lencaz nature cito obedíétes.ccótrario fi grofíc fint
vñ bip.bris eritim ín oie. vij. nebulofas babuit vzina
Wi di qrra boiem nũciãs liberari. lBebula in oic ár
n — — —— — ſignificatve
z4*e- € naturãa nõ in digeſtiẽe pigritantẽ.criſis
lino vfas in vij.oíe appuic:groffirudine fcc ac
bs * ín oic.tj. venite potuít:rps ínter íníriii moz
pd nacle cit quáritari 4 inter qttã ⁊ feprimas
cia in fcptia appeatzipoffibile cft vcnírc ci
S'o.citttvttj.
fim ante.viitj.fi nücía appeat in.xx.impoſſibile cft crí
tun ↄpleri añ.xl.ſi nũciatiua cà nó in die nücia appa
reat:nec in oie eretica: mozatur crífis in die altera a
arctica:aligti venir criſis poft logü tñ tpe.bíp.i epi.
Quidã infirmꝰfuit cuiꝰvꝛina in.viij. habuit bvpofta
ftm albam: ſanatꝰ eft in.xvij. impoſſibile cft ſalua⸗
ri in.xj. ꝓpter ꝑuitatẽ hypoſtaſis:⁊ iter q: toic ac^
tica no apparuit, De vꝛina rubicũdiſſima.
5 Iia rubicüdiffima ↄuenit turbiditati ⁊
SN y Iscoſſitudini natural:qꝛvirtutẽ fignificat
ature z dñantiã in decoctione. Si neq»
LM arofíanegs turbida apꝑeat: nó ex fua na
tara eftzí5 ex accidérius paffioc-tieut (i dñat fanguis
acute cbolere incẽdẽs eã ⁊ liquoꝛẽ futi tanficiszco
lo: ein capitec alienatio mẽte:ſi laudabilia ſuꝑue
nerit figua ficut acut? feto; nigra ⁊ vifcofa bvpctta
ſis:ſunt nücia timoꝛis.Si fubtiicrur poft pᷣaictam
groffirudínc oemóftrat augméraram calcfactionem
I ouenice ait naturalr groffitudini hũiditati c tur
bíditati duobꝰ oíníditur modis:qꝛ groſſitudinem fi
gnificat fanguis: cruditaté dlaufam ín vaíis epatís
t venis dyaphꝛagmatis z ivenís à funt fub ipᷣis.vñ
fignificatur febꝛis cii oolo:e pectoꝛis ⁊ lateris ⁊ apo
ſtema ĩ dyaphꝛagmate:⁊ o£ gen? pleureſis:⁊ apotte
ma cerebꝛi vri gignit freneſis:quẽ ex apoſtemate cft
dyaphꝛagmat: aliqñ fignificat ſalutẽ cii rubicũdiſſi
ma ſit:⁊ rubo; virtutẽ coctiõis ⁊ dñantiã nature fi^
gnificat digeſtiõis:marime ti hypoſtaſis fuerit alba
lenis et rorüda . Cirína enim fifuer bhuiuſmodi ex
virtate decoctõis ⁊ rubosc caloꝛis:vicinã ſalutẽ ofté
dit.Si hypoſtaũs fucrít rubea:ſed tri lenis ⁊ rotun⸗
da:tardã ſalutẽ demonſtrat. Et ſi non habuerit hy⸗
poſtaſm:liquoꝛ atit turbidas ⁊ cõmixtus fucrir : ri
moꝛẽ alõge poꝛtẽdit:qꝛ turbiditas ex igneo dñante
cft caloꝛe nature:⁊ nó cc actiẽe naturc.vh bippo. in
epidi.Cirina rabea fi bvpottatim babeat: faturis eft
nícia cerra. Si yo cũ liquozc cft groffo ⁊ turbído: il
laudabüc eft:q: groſſum ſignificat ſanguinẽ nimiam
habentẽ vérolitaré quà calor oíffoluit moꝛbi nen ca
Io: naturalia. Si talis vꝛina cũ acura fir febꝛe:coꝛdis
tremoꝛe:doloꝛe bypocüdroii:lingue aſpitate:mole
ſtationẽ tignificar ⁊ timoꝛẽ. Si vomitꝰ eruginoſus
fupucncrit vicinat᷑ timoꝛi Si in ſupficie cradiras c
albedo appareãt deſcẽdẽtes vſq; ín pr? fui tertis: na
ture timoꝛẽ ⁊ capitis denũciat doloꝛẽ:alicnationem
q; ⁊ timoꝛisvicinitatẽ.Si cruditas ⁊ albedo ín rota
tint vꝛina:timoꝛi funr magis vicina:tt nec albedo ncc
duditas apparcar. Sí vzina i fui ruboꝛe ⁊ turbidita
tcprianeacbedropífi pfenti cft moꝛs:qꝛ bvdropi;s
detectionẽ ſignificat digeſtionis epatis:q digeſtio fi
deficiat: ⁊ vꝛina ín ruboꝛe :co:rüpirur cibus
ecincetione fuijptius . Coꝛruptio erri ibt ouob? cft
modis:vel er ocfectíóe calozis:vel et augmẽtatione
⁊ foꝛtitudine ſui:ſicut videmꝰin extcríosib?materüs
pare ſ.⁊ carne ex foci íncefi magnitudine. Scðs mo
dus diuidit ín duo.quedã em̃ ocfecríonem fignificat
virtutis eparía ín mundíficzdo ſanguinẽ ex bumoꝛi
bus. (a ocfectíoné in renibus ocfanguíniscclamé
to fibi veniẽte digerẽdo. he due vífferüt vꝛine: q; fi^
⁊ iiij
gnificis defectionẽ epatis rubicũdioꝛ eft c goſſioꝛ
ẽ minus — ſplẽdoꝛis:facies infirmi citrinac plũ
bina cá coͤſumptione coꝛpoꝛis:epar em̃
emüdádo fanguic oc vtriſq; choleribus ⁊ plegmate
vcl alía fece:mittit ad alia mébza coꝛruptũ fanguine
qué cx plíma pre refutãt mẽbꝛa:cũ parũ ĩde recipiãt
redit igitur ad epar:⁊ cũ colamẽto ſanguinis immit
titur renibus: ſicc; cá vꝛina fine moꝛa cgredit᷑ mcm
bꝛa vᷣo cũ nutrimẽto careãt cõſumunt᷑:⁊ coloꝛes coz
poꝛis mutãtur in plũbeũ ⁊ citrinum ⁊ alios coloꝛes.
ifi Banoõ indt bona vita viuimns finc epatis fani
tate. Altera ocfecríoné fanguis tignificas ín renib?
in duo rurfus diuidit:vel ex ꝑuitate fuí rubo: mul
tírudínc ſui fpledezis:epar erri cft foꝛte in digerẽdo
fanguine ⁊ fai müdificatioe:d cũ oígeftus ⁊ müdifi
cat?mancat ad mẽbꝛa recipit ca nutriturꝰ:ofoꝛtãs p
mancre co»? in fuís jlirarib?. Colamẽtũ ci^ eus
puo rubozc petit rcnes; vii ⁊ nutritur; qui ci deti⸗
ait in digercoo colamẽto eijciũt cũ vꝛina ⁊ ruboꝛẽ il
iã Scðs modus detectionis in renibꝰ:doloꝛ in ven»
tre fciti£;oefectio in renibꝰ (als genibꝰ) qꝛ ſiccitas
in renibꝰ dñatur:qͥ parũ nutriũtur ꝓpter ocfectione
fi3 in mundificando colamento fanguinis; vnde cuʒ
v —
2c vꝛina purpurea.
Rina purpurca coucuice groffitudint et
turbiditati ouobus fit modis. Cinus cft cr
incenſiõe fanguínis cus igneo coloꝛe:alter
ct cõpoſſtione:vel códutione cholere cum
bumoꝛidus ⁊ íanguíne ⁊ coz cõmixtione. Pꝛimus
eft peſſinus:q; incétionez moleſtationẽ moꝛbi figni
ficat humoꝝ ⁊ río: ſui.Si febꝛis ſit foꝛtltimoꝛ fit
cios Soi iat aſperã bepoftatis ⁊ granoſaʒ:fit mo;
us 3 adeo fufpectus.s5cos modus cft cx condus
fione cboleríca intra fanguinc:fignificans venarurt
q̃ inter epar ⁊ fcl fant oppilacione, Clenc ctii oppila⸗
tc cõtrabũt pré cpolericà in ſanguinẽ:q̃ ad fel vadít
z in ſanguinẽ fc daudit:qð cũ fizoifpergit cii ipfo p
toti cozpus:cutus exterioꝛa inde tingunt. Uñ intus
peſſima vctericia gñatur:⁊ iterũ efi colamẽto ſangui
nís ad renes vadit exiẽs inde cfi vꝛina:cui tincturaʒ
pitat dti lutũ rubeũ ꝑtinẽs nigredini aliquãtulũ: et
io peſſima:⁊ timoꝛẽ uᷣgnificat:niſi laudabił ſignifica
tio vel illaudabilis fupueníar:z tücfm foꝛtioꝛẽ c cer
tioꝛem iudica. ¶ De vitia roſea.
BKina rofca fubrürari z darítatíonenír:q
— ſuꝑfluitatẽ fignificat ſanguineã cti hũidi⸗
NEZ EA rarc no cocra mitrzq fui ruboꝛẽ mutauit
ccuũ dariraterofea 3 sala eft g ꝙ vzina fub
tiliſſimavel groffiffima cruditatẽ « diuturnitatẽ moz
bí ſign ficat:⁊ loge cft a coctione fubriliratí vꝛine p^
tinẽti: nõ an irudíní. Groſſe ciii etfi fit neceffe tps
ín cóplenda fut coctiocvt fübrülíct args diuidat᷑ ⁊ cla
ríficct : fubrili vꝛine magis neceffarium cft tcmpus:
quía neceffe cft Lp fib: vt commifceatur ebulliar
t turbetur:tandẽq; grofía efficiat:poſt neceſſarium
eſt aliud tẽpus vt ſubtilict᷑ diuidat᷑ c clarificetur.
¶ De vicinitate coloꝝ fc oc vꝛina tẽperate citrina
dci & rubea z vermilioſa:iſte omnes funz vicine ín
colo;e !
Jubet
Kine tẽperate citriniſſima Yufa 7 rubea z
xvᷣmilioſa funt vicine. Coloꝝ iftoz bonitas
virtutc actiõis naturc ſigniticat n ipᷣis:vñ
lquoꝛes coz tcpcraméto funt vicini:qꝛ vꝛi
na (i (it ſubtiliima:defectionẽ nature tn cocrióe fug
fignificat. ſicut Ba . inqͥt: poſſibile cft vt invzina adu
nc£ fubrilitas líquozis-fs tñ nó multi fubrilis.Ssub
tiliffima eim natura nibil in coctioc agere oftédit.bo
nitas colori ſigt curé actiois nature ; q ouo no fibi
ouenífit.en ꝓpꝛia € ſubtilitas albedini vicina in co
loxc. vit fDatipoffibile € vt ſubtiliſſima vsítia ft ttcra
nifi pua fir rincrura:fostis citi tincturavtute acrtots
uaturc i initio moꝛbi ſigt:q; iftam actione fua ↄplet
¶ Suꝑius determ inauit aucto: oc colozib? indiscftíones
figiificarib?: c oigeftioné ↄpletã vel init latã yel mediata:
bic determinat de coloꝛibꝰ vꝛine calo:ẽ excedẽtẽ fignificátio
bus ⁊ oc ſigniñcatiõe eoꝝ:⁊ diuicit᷑ ifta pe ín duas. In ps
ma octermíat oc hmõi coloub? calo:e excedéte fignificanti
bus. In fcóa recapítulat oc bmóf.fcóa ibi; Pala ó eft qp vzt
na, uma ín jttuoz, In pma octermínat oc coloꝛe $müios
fo. In fcóa oc rubicüdiffimo:ibi: SRubicüdiflima vꝛina. n
tcrt;3 0c coloꝛe purpureo:ibi: iria purpurea. In quarta
oe roſeo:ibi: Girina roſea. Pꝛĩa 1n duas. 3n pma determi⸗
pat oe colo:c vᷣmilioſo ci fübtili ſuba. In c3 oe eode am.
grofía ſuba:ibi:Mroſſa c turbida, SPzima in duas. 3n pꝛi⸗
ma narrat. 3n ſcða aucto:itate :D3. »firmarzbi Gi iba,
ín rota. Zũc feqtur illa pein q̃ determinat de colo:c vᷣmilio
fo cü qrofía ſuba:⁊ illa in duas:q: pꝛimo octermínat be bu
íuftnodi vina ín gñali. In ſcða int [p cóparatione ad
tpa mo:bi.fcóa ibi; €jria turbida t rubea. Tunc ſeqt illa ps
ín q determinat oe coloꝛe rubicũdiſſimo:⁊ ílla (n duas. In
pmaoctermiat oc coloze rubicüdiflmo cũ ſubtili ſuba cid
ouenít acadétalt. 3n (c5a oetermiat oc coloze rubíctidíflis
wo cũ grofía fuba cfi d 2uenítnaturalr.fcóa ibi:Cõueniẽs
naturatr aroffitudini,c (fta fcóa ín duas. 3n pma determi⸗
nat oc colose rubícüdiffuno cũ grofía ſuba:⁊ 5 ín gñali. 3n
fc3a ín fpàlí put apparct mó! in tebꝛe acuta. fcóa ibi: Si
Pꝛima ín duas. 3n pma narrat,
vila cũ acuta fit febꝛe. 3"
fca »firmat auctozítate bip.ibí: Cin bíp.in epi. Züc fcquit
illa ps ín qoctermiatoebmóí rubicüdiffimo coloꝛe ꝓut ap
paret ín fcbze acuta:⁊ illa ín duas. 3n pma narrat. 3n ſcða
oecarat qðdã ſuppoſitũ i illa narratóc.fcóa ibi: f££o:ruptío
em̃ cibi. c ífta fcóa ín duas. 3In pma diuidit. 3m fcóa fubdi»
uídít.fcda ibi: Pꝛimus modus diuidit᷑ ín ouo. cifta ſecũda
ín duas. 3n piima fübdiuidit. 3n fca octerminatfiue pos
nítoffferentià ínter vꝛinas illos duos modos rcpfentates
fcóa ibi: He duevrie oifferüt, c ifta ſcða ĩ duas. In pma oc
termiat de pmói vꝛina rubicũdiſſima ⁊ groffa ꝓut defectũ
fignificat epatis. In fcóa put fignificat oefectu rena. fcóa
ibi: zia oigeftionem fignificat ĩ renibꝰ. Zũc fedt illa peut
q̃ determĩat decoloꝛe purpureo.⁊ ílla in ouas Pm duos mo
dos talis vꝛine.ſcða ibi: cs modus.tüc fcQE illa pe ín d
determĩat de coloxe rofco: illa ppter fui puitatẽ nó diuidi
turf; poftea fej£ illa ꝑs in d recapitulat:4 üla diuiditur ít
buses. 3n pma recspítulat oc vzma fubtili ⁊ groſſa. 3n fca
recapitulat oc mediocrivel tẽperata.ſcða ibi. Urinẽ ttpera
te citrinifüma. Hec eſt diuifio fnia lectioms in generrli.
¶ IPicoubita£ fup vnico $bo qð dicit in fine pᷣcedẽtis le⸗
ctióis:oiat em ꝙ rufus colo; eft calidioꝛ oib? aitjs:7 ita fup
pou q fit calidio: ⁊ incẽ ſioꝛ d? colo: ribe?, Scd 2:colo: ru
vr dictũ cft atteftat ſanguini:rufus $o vt oíat ín ptc
illa attefra£ téperaméto bumoz ín cozpe:fs oplerio fanguf
nca calídio: eft cóplerione r&perata:ergo colo: rube? q atte
fta£ cõplexioni (anguínce calidio: erít p rufus attcftás cõ⸗
plerioní teperate pnmo: fzfi eft calídio: erit íncefio: cà ca
lídi fit tíngere vꝛinã ⁊incendere:ergo rubeus coloꝛ magis
eftincéfus dp rufus. Pꝛeterea colo: rubeus vt oíat fignis
ficat dñiũ nature in coctõe:ſed ſuperiꝰdicit ꝙ rufus fiór eru
ditaté:f5 colo: ifte macie € íncefus d figr dñiũ nature otgc*
tẽtis d ílle figt cruditaté; 6 rybe? magis cft inctfus qp TV
aríinru.
fus e Si eft atc die dé rufus colo: zalidíot Colb? alíje
fus An Sibi ctinccoo rubo,
v 1 ings e
lidio: ínezvt oct sbatin oc coplerionib?: árufas
€olo: — rubeo:g € incẽfioꝛ. Et dicẽdũ rufus co?
lo: qnq gnat pꝓpter eq̃lẽ cõmixtionẽ hũoꝝ in co:pe vt'pt$
P ioé calosé accidétale dp rubeus: c B mo loquif auctori
illa IFa.vit oico q rube?figt maiozé caloze naturae c minoꝛẽ
vía pcedtit vitime rõnes:⁊ fic p5fotoad hoc qð dicit ín az
er fus calidío: eft ⁊ acutio: oibus alijs: vcrü eft oc calo;
idétali:q: figníficat dñium cbolere indígefte. ]
Pꝛeterea dubitat oc pfenti lectiõe: c pmo oubítaf fup
boc q3 oícitin ma ptc lectionfe m Dncipio:cp colo: Vmilio»
fus couenitnaturalitcr cá fubtili iquoze c cti groffo . 5 3
digcftioné:fs Ly pers citet ipe ofrit füpi? oigcftione c idi
bei,
poſitio.ſ.qð naturale eft nó afucffat ín:
Qregunt ſolũ a natura íta ꝙ nó ab aia , 55 qꝛ colo: $miülios
fus rcgi£ anatura ⁊ ab aĩa.i.a caloꝛe naturali deciſo in vꝛi⸗
na ppter D nó valet: imo pót cõiũgi aii groflo ⁊ cà ſubtiu:⁊
pót poní ũ de carne bouina in vía nutrimeti recepta:
q:ifit anaturatr:z nanuratr hẽat peterc fundũ:tũ az
regulaf a caloze tédit ſurſuʒ ocozfus oextro:fü c ſiniſtroꝛſũ.
Aldicẽaũ q qfi colo: $miliofus 2uenit c fubtüi fiue oi
e£ cii fubtili c cũ groſſo variat᷑: qꝛ qn cõiũgit᷑ cũ fubrili ma
Gio occlínar ad rufum colose : qn Vo cii groffo magis sd rue
bei. ld ſcðʒ pʒ ſoto:qꝛ vez eft «p idẽ colo: nó varia? nó pot
fire digeſtionẽ c indigeſtionẽ: (5 idẽ coloz remiſſus inten
fus pótilla fiárc.fic cft ín ppofito vt oíctü eft, Sid terri di⸗
ccdi qp» fecus cft oe extremis coloꝛibꝰvt oc albo oc nígrot
oc medijs coloꝛibꝰ etoc vᷣmilioſo:qꝛ medi) colo:cs vtoictü
cft poffunt ptíciparc naturá fuoz ertremoz : ⁊ ppter B co»
lo: vermiliofus qf plus declinat ad rufus pót 2ucnírcnatu
raliter cũ ſubtili:qũ ad rubea cà grofío:f5 vnà extremũ Zꝛia
tur aiteri· Tppter bynũ nó pót Duenire c altcro cc ¶ Ter
tio oubíta£ fup D qð oícitilra poftea cp vzina $miliofa grof?
fai d apper nebula rubcai fupficic vꝛine: c D inaitj.oíe fiot
erífim futurà ad bona ín. vij oic. Aidet᷑ ꝙ falfus oicat: qz fi
gna repfenrátía crifim futura ín feptima die fi appareat ín
(itj. oic illa debẽt cffe »pleta:fs nebula — — nõ ẽ ſignũ
cópletü: q: ad B ꝙ hypoſtaſis fit bonũ ᷣgnũ:opʒ ꝙ ſit dige
fta t appeat ín fundo lenís ⁊c.g nebula bvpoftafis ín talivꝛi
na apparési iit). ote nó C certüfignü criſis future adbonüt
vij.ore , In Sri eft aucto: ín Ifa vt dictũ eft aucto . bip . id
D dicẽdũ ꝙ nó oicítD.f.c nebula apparéo rubea ín.iit).oie ft
gnificet enfim futura in. vi) imo oat ꝙ vꝛina fignificás cri⸗
fim fp-vij.oic : babuit nebuli rubea ín (upficie in.iiij.die.⁊
iris t eſſe t noopsq ppterb fitecóuerfo. Gel dicẽdũ qp
ebula rubea aliqũ appet ín vꝛina ai oígefttóclíiquosts c co
— Coplcte:ctalís apparẽs ín.íitj.oie in ral vꝛina eft certũ
ans iie futurc in. vij. ⁊ ficloquít inlra . align vo appet
pmi nebula ín tali viina cà oígcftíóe liquozis c coloxi9 nó
S'o.citttít.
copleta:t talis nó eft certü fignü: cfictu obijcis. ¶ Quar,
to oubítat fup B qð oícit poftca ĩ la:qꝙ vꝛina rubicnda grof
ſitudini coueniee fidt actione nature € caloz£ digerẽtẽ.o⸗
tra qii calo: ofiat in oigerédo facit liquo:£ inedíocrem ⁊ nõ
grotíus:ó falfus dicit. Et oictdi ꝙ oma naturc pót eſſe duo
Dus modis:qfiq cr natura fiue caloz naturaus dñat᷑ fupza
materia nutrimeti: 7 tüc fine dubio facit iquo:xt mediocrẽ
tficobrjas tu:qñq; pᷣo dñat ſupꝛa materia inobediẽtẽ.i.ali
quãtulũ reſitẽtẽ vr ſupꝛa materiã moꝛbi: c tũc nó pot facce
re liquoꝛẽ mediocrẽ:⁊ facit qð pot t ingroſſat liquoꝛẽ ptur
bádo hũoꝛes ⁊ diſſoluẽdo in co:pe ⁊ fic loqui£ ibi. CMuin
to dubitat᷑ (up b qð dicit in la: p vꝛina rubicũda in coloꝛe
qna eft ſubtiũs inlidre accidétaliter:c D eft qð dicit ipfe ꝙ
onat fanguís cholere acute vel rubee. qp falfu5 oicat
q: qñ fanguis dñal cbolere rubee tũc inſpiſſat vzinà ꝓptet
fui ſpiſſitudinẽ:g tiic nó eritvzina fübnT. Zid B foluit zócrae
dus dicẽs qp ibi eft quã figura dvocaf hypalage:q; auc. vult
Oicerc totü Szit: vult em̃ oicere ꝙ vzima rubicũda qna ẽ ſub
tilzs p accidés: qnas cbot.rub.ofis£ ſagumi: ⁊ D mo legit ge
rar.itá ras. CSexto oubitat (up b qð oíGtauc.pofteailia
qab?anqsco:rüpif iftomadpo;ppt augmetationz calor? na
turat.Cõtra quáto 9t? — calo: — forrior
tãto meliꝰpõt exercere fuas oꝑatiões:ſʒ quãto caloꝛ natura
lis augmẽtat᷑ tátofo:tíficaf:ó magis tũc põt epercerc ſuas
oꝑatiões:ſs fia opatío € digerere cibũ ⁊ no coꝛrũpere:g̊ au
gnetato caloꝛe naturali i co:penó coꝛrũpit cibũ.⁊ oicecũq
co:üpít cibũ vt dicit ifa ⁊ optic D declarat c cãm inde red
dit.&d argumétüin Zꝛiũ qð obtjcís cp quatot natural cft
fo:tio: táto meliererceret fuas opatióeszvez,e qp p 2patio
n£ad paffus ꝓpoꝛtiõe:ſʒ qꝛ qñ calo: natural muitũ augmes
tat: fi recipiat db?fubtihis ftati coꝛrũpet᷑: ppter D nó cft ibi
ppo:tío oebíta agẽtꝭad pafíti ; vñ ín calidiffimo ftomacbo
adurüt cibaria ſubtilia vt camcs pullie:grofíavo ibidẽ dige
run£:vt carnes bouine. Vel dicẽdũ cp vex ẽ qp fi caloz natu
ralíe augmẽtet᷑ íta tfi p nõ exeat ꝓpꝛias metas:tũc ſine ou
bio nõ coꝛrũpit:ĩmo pfecte digerit:h̊ fi exeat ꝓpꝛias metas
ꝑexcenũ tüc coꝛrũpit᷑:vñ calo: naturataugmetat?valde mtu
tat ĩ igneũ:vt rire febri. ⁊ mu coz
rüpit cibũ:⁊ oe tali loquif auct fa:tu 9oobtjcis oeaugme
tatióc nó ppias metas. Seprio oubitat up b
qð oit auc , poftea iifa qp vrina purpurea in coloze bis by»'
poftafim grauofa mín? fufpecta eft fi nó babeat pvpoftae
fitn granofam.£ ótra vzina rubicũda fiti coloꝛe er icefioe fa
guinis:vt dicit [Ifa : cita figt malũ. Iteꝝ bppofta.granofa
gnat᷑ a caloze egtranco adurẽte: ⁊ íta tał vua cũ tati hypo
ftafi fiGt ouo mala:;fine vero talí t nó fiát nifi enu;
malũ:g vzina purpurea ai b 3 mag € fif;
cadi fine talipypoftafi. Bd Rui crar Dick S Dypéft-
in vzína caloꝛẽ foꝛtẽ t incineráte
:f
1 appellatur hypoſtaſis.i.cõtẽtũ granofum c ——
granoſa apparens in tali vꝛina purpurea eft min? fü»
fpecta q: &gnificat ꝙ illi hũo:es vifcoft in cozpoze groffi adus
runt ⁊ elíquát cũ vꝛina: nó remanet tn coꝛpoꝛe qó eft bo»
n: fic loqui aucto: ín littera. lel dicẽdũ qp qñq; generat
bypoftafie granofa a calo:e adurente materia mozbi: c tüc
apparétin vꝛina quaft arene:⁊talis eft bona vt dictũ eft: et
tunc aduftio cadit ſupꝛa materiã moꝛbi z no ſupꝛa materiã
nutrimẽti:⁊ fic loqui£ ín lírtera. lion $o apparer talís by»
poftafis granofs ppter aduſtionẽ factam in materia nutri»
mentí:c talis cft peffima:c fictu obijcis. Vel oicedum qv ft
cut patebit inferius: ficut bypoftafis nigra: d eft innatura⸗
lis peioꝛ eft in fundo d infupzemo: q: in fundo talis bypo⸗
ftafis apparée fignificat cófumptioné ⁊ adufttone materie
mo:bí c etiã vétofiratis nó potéti$ cleuare illá ín fupsemoz
ſimiliter dico qp ín tali vrina purpurea fianificáte incen
nẽ fanguinis bypoftafis granoſa druulſa eft mimus fu
3:9: figmfcat adbuc alíquá vétofiratem facere o
vt
Liber
ivzína purpurea ſigniticat moꝛ L
né oino facti m oibug partibus z enáínuentofitare, ([ Ci
timo oubítatur ſuper hocqð dicit poftcain la ꝙvꝛina fubti
lis « cinericia fignificat ſubtilitatẽ 7 €; cita innuít
«p ſubtilitas 7 cruditas poffint fc fimul copati ín eadẽvꝛina.
«otra crudítas nó cft in vꝛina nifi ppter oiuifibilítatem ct
partibilitatẽ partiũ materíe:fubtiuras vo ꝓpter diuiſibili⸗
taté ⁊ partibuitatẽ: fed impoffibüle eft diumbilitatẽ ⁊ indis
uifibilitaté effe fimulin ead£ vꝛina:q̊ falfum dicit. Et oícens
dá ꝙ nóloquíf ibi oe fubtilitate à fit p diuiſibiltatẽ partiũ
gromſaꝝ ⁊ (equeftrationz; vt tu obrjas: immo loquit oe fub
— viã indigeſtiõis:vñ qñq; materia cft ira ſub
tiis ⁊ fumoſa qp natura nó poteft cá attingere nec digerere
vcl ingroffarezimmo fubterfugit:vt oe cbolera ardétiffima
pts: t tüc remanct ſubtilis ⁊ cruda ;c ficloquí£ ibi.
€ 3arricula. viij. oe diuiſione bypoſtaſis gñalr.
ín partib? vine: f5 fi talis ftafie granofanó appa
reti." Julia 14 tied ina n7
4 J|ralisregulà fua cuftodít:cii nec difinitionẽ
aam ercedit:nec infra ſubſiſtit.qð quinqs
modis fir:coloze;loco:líquoze:fouma : motu.Coloꝛe
c albiffüria fit ex neceſſitate. nó alba em nó eft nae
turalís: qo ín fequétib? explanabímus, 7 oco:vt fc^
deat íi vafis fundo.q fino fedcat in fundo:bypoſta
fis vocat ĩmerito.Liquoꝛe:vt ſit mediocris iter fub
tile ⁊ groffum:q: nó mediocris nó eft digna tẽpera⸗
ta iudicari.Foꝛma: vt ſit rotũda lente afi pinea: vt
inferío: pars tit lata:ſuperioꝛ fir acuta.Motu:qm̃
oi tépo:e leuís cffc ín motu ocbet ; vt ſi vas mouea⸗
tur:cíto fine liquoꝛis turbiditate aſcẽdat ſuperiꝰ:cũ
verovasquieſcat:ſubito deſcendat ad inferioꝛa:⁊ in
foꝛma pinee reſideat.Cũ bec quinq; dixerimꝰ abſo⸗
lute:opoꝛtet vniuerſalins — expꝛeſſius:
*
¶ De bypoſtaũ alba naturali.
Nipoftatis alba naturalís dicit effe cũ na»
Xin cura onetf bumo:ib?:c feces putops co
auãtur:ꝗð actio eiꝰin fpermate tcfticulo
4 C3» Ai rü:in lacte mamillarũ:in faníe apoftema
ute Tiri teftat:q: natura fi ín coctiõe ſpermatꝭ
p:cualear ft qj optʒ: exit ſperma albũ iunctũ in li^
quoꝛe téperatü:odo:iferü:quía odo: ei?eft quafi nos
ucilí fruc? palmaꝝ.cũ aũt in decoctiõe deficiat: vcl
aliquid eã impediat: feu cõplexio mala:ſeu maloꝛũ
bumoꝛũ ín coꝛpoꝛe abundãtia:coꝛruptum neceffe eft
excat in coloꝛe:liquoꝛe:hoꝛribili odoꝛe:nõdũ erri cõ⸗
pletũ fuit in coctione vt auferret᷑ ab ipfo fanguinis
acredo:ſicut cũ exterioꝛ caro excoquit᷑: ſi nõ i coctio
nc cõpleat᷑:ex odoꝛe⁊ ſapoꝛe abominat᷑. Idẽ cft oe lí
cte in mamillis ⁊ ſanie in apoſtemate:qͥbꝰ ſi caloꝛ na
turalis dñetur:alba mundificata iuncta c non fctída
egrediunt᷑. Si natura ín coquedíe no ↄpleat᷑:⁊ a fua
digeſtiõe ocficiat:z eciraneus calo: illi dñetur:hoꝛri
bů is ín odoꝛe emittit᷑:⁊ oíucrfa in liquoꝛe:q; rofea c
fubtilís fi matería calída fuerit: vcl cínerofa « pecía
ta:fi marería fit frigida.Sed tamen cà albedínís na
turalís bepoftafis nó cft aſſimulãda fanicí:fs po
tíus fpermaríz lactí:q: natura ſaniẽ mẽbꝛis pay affí
mílat:lac vᷣo « fperma fpecálitcr ⁊ naturalíter tem
bꝛis cõfoꝛmant᷑:qð ouob?fir modis.Sperma em̃ po
teſtatiue eft mẽbꝛũ:lac caro.bocaüt moftrat cũ fo
mã fai dimitrere « eſſentiã videamꝰ:⁊ in foꝛmã mc»
en naturalíscft: aut nó haturalis Hatu⸗
bꝛoꝝ mutenk. Sperma g ülud eft in qð mutak
ſtatiue:⁊ ipſa ĩ p» fint poteftatiae.inde ci gena;
tur « coficiunt. 3mpoffibile erri eft effecti no cffein
cá cfficicte naturalr vel poteſtatiue.Qð fi effet pogi
büc poffet vultur cr gallo effc; ⁊ clepbas cr ftrutioe
boc afit ín pparulo cit vᷣitati obuiare.Scð
-— ^ 3
pletiua. ¶ IRepbédür nos fopbífte ín bvpoftafis gl
bedine:dicẽtes:q̃re alba hypoſtaſis € laudabilis « fi
gníficatíua oigettionis ⁊ coctiois, Blbedo xᷣo wꝛine
utaudabilís ⁊ũgtiua cuditatis er indigeſtionis
Reſpõdemꝰduobꝰ modis fieri:q; brpoftatis funda
mẽtũ eft tertie digeſtidis:q̃ ĩ mẽbꝛis cri ſuã cõplet co
ctione z digeſtionẽ mẽbꝛoꝝ pfecte expꝛimit tilírudi
né. Ael q: bypottatis cft ſcðõo oecoc? f3guís; à ſcõo
excoctꝰ pott rubo: pletü nó ĩuenit ĩ quà mutet ál
taré mẽbꝛis aſſimilãtẽ:niſi tãtũ in albedinẽ:ſicut dix
tnus ci fanguis in lac z ſperma mutaret᷑.⁊ fitr cũ ca:
ro ín pinguedinẽ trãſducat᷑:qꝛ pinguedo ín inítío ni
alíud eft qp caro mollis vícina coagulatiõi: q cũ calc
rẽ naturalẽ in fe admiſerit:⁊ fu coctíoné cõpleuerit
mutatã in albedíne facir — €, Zirift.ín lib. de
aĩalibꝰ intitulato ꝑfecte D expᷣanauit:nõ tii cft nre id
tẽtiõis illud ín libꝛũ noſtrũ intromitti: fs fi ds intel
ligere voluerit:recurrat ad auctoꝛitatẽ Ariſt. Cirir:
faiiguis ⁊ alioꝝ bhũoꝝ € colamétü: dre ipie affimilai
q: calo: et bis cõpoſtꝰ retinet. i hũoꝝ erri comitri
nib?.ifanguis cũ pbleg.⁊ vtrífqs cboleríb? coloz ef
mediocrísc tépcratus:q: cítrín?cftz ſubtilis:ſʒ tñ ſ
bilo: alíds dñet᷑ coꝛpis ↄplexiõi:ſiue ſimplex:ſiue cẽ
poſitꝰ ſit:coloꝛ ci? ín vꝛina apparebit. Neceſſe cft e
alba hypoſtaſis coplemétü ſignificet coctiõis⁊ dige
ftíois — —— —* — — ratur
⁊ cõplemẽtũ fiat coctiõis. Palã cft intelligi qp bypx
ſtaſis natural albedo fundamẽtũ ſit.qð diira *
poſtaſis nó alba eria ſanitatẽ crit: ⁊ ad infirmitate
por calo: naturalis fi a coctiõe materíe moz
i defecerit:hypoſtaſis nó cõpleta ín coctiõe crít: c
3:ía cft albedini:⁊ mouct ín coloꝛẽ materie moꝛbi:v
rubca:rufa:glauca:cítrína:c cinericiaviridis vłui.
fit. Rufe « glauce:lʒ oricf chol.rub.tñ coctiõis fii
&caté ⁊ digeſtidis cõpletionẽ. vii ficut alba ad fant
taté funt vicínc. ¶ IRubca bvpoftafis fi&z medio
critatẽ coctiõis ⁊ poflibilítate ↄplemẽti. itrin⸗
bvpoftatis ſigt q: nodũ natura coctionẽ inceꝑit: tii
poſſidile eft illi: qꝛ cale: eft ſtabilis fm coloꝛẽ mate:
rie moꝛbi: nó adbuc mutat᷑ ín coꝛruptionẽ vcl cõſum
ptione; q9 in loco fuo liquido dicetur.
Urinarum.
Quiaã dicũt ꝙ fuperius determinauit aucto; oc líquo
* colozc vzinic. In ſcho ifto ibꝛo e hypoſtañ. Ael dicen
d& $m oíuifionté vñac in pꝛincipio libziz dp finitis ſeptem ca
pículís : hic incipit octauũ in quo Octerminat oe bypoftafiz
: pꝛimo p:ofequif ocbypofta
af innatorati-fcctida i : Ipypoftafis ergo contranatura
uítur. In quara pzima octermínatoe colo: by
or rien d In feainda oc loco bypoftafis narura»
lio ín pzefenti lectone: ibí : In fundo by poftafte fignificat,
ntertía oc liquoze: ibi: Hypoſtaſis ínter ſubtilem⁊ groſ⸗
am. In qrta oc foꝛma:ibi: Lenitas bypoftafis ct cõiũctio.
In dntaoc motu vel tꝑe:ibi: Leuitas ——— veloci⸗
tas. Pima iſtaꝝ cum dua pᷣcedẽtibꝰ eft pᷣſentis lectiõis:⁊
diuiditur iſta pars in duas. E pꝛima octerminat oc colo2
re pvpoftafis naturalis, In ſcða mouet obiectionẽ fopbaz,
«remouet.fcóa ibi, SRep:cbendunt tamen nos ſopbe.Pꝛi⸗
ma ín pepe ai pꝛima coparat aucto: bypoftafim ad lac ad
fperma c ad ſaniẽ:⁊ bſub ↄueniẽtia. 3n (Oa ſub oíffcrétia ,
fcóa 1:bí: 5 th bypoftafis affimiláda nõ eſt ſaniei. Pꝛima ín
duas. In bma 2parat bypoftafim ad lacz ad ſaniẽ füb cóue
niétia. 3n fcóa fub dꝛñtia. ſcða ibi: Idẽ fit oc lacte in mamil
lis. Ji pars in qua cõparat bmói fub diffẽrẽtia diuidit᷑ ín
duas fm duos modos differẽtie quos aſſignat.ſcða ibi:Se
cũdus modus cft q: faciẽs.Tũc ſequit᷑ illa pars ín d mouet
obiectionẽ fopbiftaz: illa in duas. 3n pꝛima mouct obícó
ctione ⁊ remouct. 3n fecüda cõcludit ouas códufióes pᷣnci
pales.ſcða ibi: IBeceffe eft à vt alba hypoſtaſis. Pꝛima ín
Ouas. In pꝛima mouet obiectionẽ. Iñ ſecũda remouet. fce
cũda ib Refpondemus bocouobus modis fieri, 4 ifta fcóg.
11 duas. 3n pᷣꝛima ponít pꝛimã parte fue folutíonís. 3n fc»
cunda —— — eſt liquamentũ ſanguinis. Zunc fe
quitur illa pare in qua cõcludit duas cõclufiones pꝛincipa⸗
ĩes: ⁊ illa ín duas. 3n prima cõcludit codufione oe bypofta
fi naturalí. In fecunda oc innaturali.ſecũda ibiz29 cũ ita
tts eftoiufioc fnia lectionis ín generali.
¶ Hicpᷣmo dubitat᷑ vtrü hypoſtaſis naturalis generct ab
operatione fcóe digeſtiue vel tertíe.q ab opere fcóe vide£::
qꝛ ab eadẽ operatione cft totum ⁊ pars; fcd bypoftafis cft
gare vꝛine:⁊ vꝛina eft ab operatione ſcðe digeſtiue:q: genc
faf in cpatc cũ hũoꝛibus:d̊ ⁊ bypoftafis. St? Bał.in oc fim
plici medicina:dicit ꝙ ín quolibet fucco funt Qttuo: partes,
Pꝛima eft fer ⁊ refidétia : fccüida fpuma: tertia aquofitas:
quarta veritas fucci : & fitrín vꝛina erütífte quattuo:: (5 ín
fucco ab ead£ vírtuteariaf fer fiuc reſidẽtia ſucci « fuccus:
ergo fimiliter in vꝛina ab cad? operatione generabi£ reſidẽ
tía vꝛine d eft bypoftafis c vitas vꝛine: f ipfa veritas vꝛi⸗
nc generat abopatióe ſcðe digeſtiue: vt ab opatione epaz
tís:G itr bypoftafis, "tem Auicẽ. dicit ꝙ melàcbolía eft fer
alíoz humdꝛũ: t tab eade virtute generat melancholia z
alij humoꝛes:qꝛ a vírtute epatis-ó fitr c bypoftafis ſit fex
« refidéría vꝛine ab eade operatióe anabi£ ci vꝛina:ſed vꝛi⸗
na giiaf ab opatióc ſcðe digeſtiue: g ⁊ bypoftafis. In cons
traríü eft aucto: in littera qͥ dicit ꝙ bvpoftafis eft fundamẽ
tü terne digeſtiue ín mẽbꝛis c nó ſcðe. Pꝛeterea bypoftas
fis eftnaturauter alba:g̊ gñabit in oigeftioe oealbate:(5 ter
tía digeſtio dealbat:ſcða rubificst qꝛ anat hũoꝛes: óbypo
ftafis genera£ ab opatióe tertie biceftiue c nó fcóea&t boc
€ocedo loquédo oc vera bppoftafi:z cócedo rón boc ꝓba⸗
t QE Bá pꝛimũ ín cótrani oco q bypoftafis nó fc Dabet
ad v:inà fiat pars ad totá: vt tuobiüjcis:immo ficut cotenz
ice ed anten vina cótinet bypoftafimt ppter B nóvas
diecdũ dp multipler eft totizeft ejr; quoddá totà Fm
S'o.ctc.
cõtinuationẽ pti: vt ps inligno ⁊ pmói: c ſic eſt verdi q a9
cade virtute pabct fieri totũ ⁊ pare.cft iterũ quoddá totus"
fim aggregationẽ partiũ:vt ps in aceruo lapidum; 7 oc talé
no cftvez a» totü t pare fint ab cadé virtutc, rale totri eſtvꝛi
naadbypoftafim pprer b nó opo:tet e fi vꝛina ſit ab oꝑa⸗
tióc fcóe digeſtiue qv ppter boc bypoftafis.zd fcóm dicẽdũ
qp refidétia in vꝛina eft duplex:qdã cm eft refidétia vzine q
teſpodet totali vzinez vt videmꝰin toꝛnatiõe vꝛine:⁊ illa reñ
detia reſpõdet totali vꝛine:⁊ oc tali verũ eft p ab eadẽ opas
tioc fuitzvt ab opatíóc ſcðe digeſtiue: cft iteꝝ alia reſidẽtia
q̃ nõ eſt hmõi:immo à: reſidẽtia in vzinazc nó vꝛine d reſpõ
dct parti vꝛine: t de tali nó eft veꝝ ꝙ ab eodẽ ope fiantz vt
cft bypoftafis:c q: refidétia fica refpondet ficco totali pꝛo⸗
pter bocab cad£ virtute opant:nó fic vo bypoftafis et vꝛi⸗
n3. Per b pts foo ad tertiũ:qꝛ nó cft fimile oc melacbolíaz
q: melãcholia eft refidétía hũoꝝ:ſs bvpoftafis nó cft refidz
tia vꝛine:immo cft refidetía in vꝛina. vtrü
ꝙ bypoftafis eft fundaméti tertie digeſtionis: f$ tertia di⸗
geſtio opa inoibus mẽbꝛis:g̊ bypoftafis deſcindit᷑ ab om
níbus mebzis Xt B »cedo:tii sDerardus vult ín glofis fuis
q'tantümodo ocfanditur a mẽbꝛis intra venas 7 nó ertra
c tÓ fua eft : qꝛ ex quo fuperfluitas eſt extra venas vt "PRO
cuté:tüc infenfibiliter euapoꝛat᷑ a natura vel emittit cu fu»
doꝛe:⁊ nullo mó pót redire íntra c elijri cum vꝛina. Zn me»
lius eft vt dicamus ꝙ ab oibus méb:is tà intra venas d? ec
tra deſcindit hypoſtaſis. Ad pmi argumẽtũ in Zꝛiũ dico cp
veꝝ eſt:ꝙ mtb: ignobilia nó tráfmirtürfuas ſuꝑſuitates
ad nobilia:⁊ tu obtjcis:⁊ íta ille (upfluiraree remaneãt in
— — qon: B facere: vt ille fi
tráfeàt extra:vt pts in p. : materia em pleurefie
SM — ——— ibi —
ꝙ ercat cà (puto q: i3 vid p quá creat: fir mẽbꝛa
tertic oigeftiue poſſũt tráfmittere bypoftafis ad epar nõ ꝙ
ibi remaneat:cũ — — epar ibi trãſeat ad vcfi»
ci dinó hz aliũ meatü. Glel oícedr aliter ⁊ meliꝰ:ꝙ eft vez.
c mẽbꝛa ignobilía nó trãſmittũt fupfinirates ad nobílía ní
finarura fit ipedita:fs qꝛ natura qñq; eftfo:ttíra qp ſupflui⸗
tates q funt ppe cute infenfibilíter eua 0:at: qñq; bebilis
⁊ illas 2uertit ad aliã ſubſtantiã⁊ emirt p fudo:Eqfig vᷣo
debilioꝛvel oebilíffima:c ficemírtitper bypoftafim:íta cp fi
cut oíctus eft ſupꝛa qfi hũoꝛes gñant᷑ in epate zaquofitasz
aquofitas currit cà (anguie: vt faciat fanguine d eft sroflus
penetrare ad mẽbꝛa:qñ vero aquofitas reditad eparab oi
bus mẽbꝛis i reditu fio defert ſecũ bepoftafim fiue reñduũ
ita bypoftafis deſcindit ab oi? mchꝛis. Ad fcóm oícedü
q Isepar ⁊ q̃dã méb:a coꝛpis actuar fint rubea: t É q; effí
dtepar ſanguinẽ q eft rube? ⁊ tingit epar ꝓpꝛio coloze cus
n naturalr Calbüc oia mẽbꝛa radícalia ffr natura?'r funt
a:t bpsq: fi cparoecoqua£ redit ad albedine.p i oícta
pts folo quomó Dypoftafis q eft ertra venas redir íntra:et
elijt cũ vꝛina qꝛ cà aquofitare p reſudationẽ ocfert aboib?
mẽbris ab ep ar t ab eparead veficác poftea extra: vt decla
ratü efte ſupiꝰpluries. ¶ Tertio bubitaf qð inoꝝ fitcerti?
fignü:etrü vꝛina vel bypoftafis:vide£ ꝙ vina: q: vrina atte
ftatradici vt epati —— ramis vt mébri tertie digeſti⸗
ue:⁊ cert? eft lud figni qð atteſtat᷑ radici ꝙᷓqð atteftaf ra
mís . Itẽ illud eftcerti? ſignũ qð deſcindit᷑ a loco coctionís
qᷓ qð ab extra:ſʒ vꝛina oefcidi£ a loco coctiõis:vt ab intrave
138: GC bypoftafis ab crtrazó cc. In contrariũ funt aucto»
res & maxime s£aidius oícens . Sepius artificem oe lus
dit foꝛma colozís ; KOcfraudat plurimum fidem cenſura tir
Liber
quoꝛis. Eſt ín contentis rata ler diſcretio certas Pꝛete⸗
terea per ypoftafim iudicamus oc opere nature in omnis
bus mẽbꝛis coꝛpoꝛis tã intra venas tp extra:per vzinà ergo
iudicamus tantümodo oeopcratíone nature facta ín qui»
duſaã memb:is vr intravenas:ergo certius fignü cft bypo
ftafis dp v:ina.f£t poccoccdo z ponoiftà ꝓcã. ¶ Ad pma
argumentum ín cotrarii oico qp — nó folum atte
ftatur ramis; vt mẽbꝛis tertie oígettiue: fcd cti radici atte
ftatur vt meinbꝛis íntra venas zz p:opter bocfüpponis fal
fus. Per pocps ſolutio ad fcóm: q: hypoſta ſis nó loli eft fu
perfiuitas membz;ozum ertra venaszimmo ctiá mẽbꝛoꝛum
intrac ab illis deſcinditur. CQuarto oubítat fuper boc qð
oicit in littera qp by. $ nó eft aſſimilãda íta faníci : fcd
fpermati clacti:z ppterB quent vtrübypoftafis plus aſ⸗
fumitur ſaniei vel fpermati ⁊ lacti.ep plis aſſimilet᷑ ſaniei
vídetur:q; tã ſanies dq by funt fuperfinitae impuri
tatis d non indiget natura:fed fperma 4 lac funt ſupertlui⸗
tas reñduitatis à indiget natura:ergo bypoftafis plus af;
fimilatur fanici qᷓ lacti vel ſpmati. Pꝛeterea ex cade mate⸗
ria generat bvpoftafis c fanics q» ex materia moꝛbi:ſed by
poftafis fperma ⁊ lacnó ez cadézimimo bypoftafis er mate
rta mozbí: lac 7 fperma ez matería nutrimenti : ergo plus
affimüatur pypoftafis ſanieiꝙ lacti vel fpermati . In Zꝛiũ
cft aucto: in littera vt dictũ ett. Pꝛeterea bypoftafis c lac
«(pma coueniüt a partc caufe efficietis:q: omnia ifta gene
rant a caloze naturali : nó ficvero bypoftafis c ſanies: im»
mo differũt a partc caufe efficientis: q: bypoftafis generat
2 calo:c naturali-faníes vero partim a naturalic partim ab
innaturalizergo plus cóuenit fiue plus affimilarur bypofta
fie lactic fpermati dp faníet.f£t poc concedo:c oíco qp bic nó
introduatiftà cóparationé bypoftafis ad hmõi nifi vt appa
reat gencratio 7 caufa efficiés pypoftafis : ⁊ qꝛ bypoftafis
«lac ⁊ fperma cõueniũt a parte caufcefficiétis : no fic 9o fa
nies ⁊ bypoſtaſis: Lick oícit aucto: ín littera pbypo
ftafis nó eft fanici afftmilanda fed fpermati ⁊ lacti, "er boc
patet folutio ad árgumenta ín cótraríum:q; licet bypofta»
fis ⁊ fanies plus coueníát ín caufa materiali p b fisc
lac t fperma:tamé qi differũt fanies ⁊by ín cá effi»
ciéte: nó fic vero bypottafis t lac ⁊ fperma : pꝛopter hoc nõ
valet iliud argumentü : necfcóm fimihter ímmo folua£ eas
dé folurione.Q[ Quinto oubítaturvtrü ſanies a
caloꝛe naturali vcl nó naturali vel ab vtroq; cti oc bocfaciat
aucto: métíone ín littera . qp nó generctur a caloze naturalí
videtur:q: nibil qð impedit operarionénature gcncratur a
caloꝛe naturali: fed ſanies eft bmõi quia impedítoperarios
nem ínvulnere q: impedit curá ficutvult iban tegni: cin
megategni. oicit eii ꝙ vulnera nó fananf oonec pzíus mi
dificentur:ergo nec generatur a calo:e naturali. Jtem calo:
naturalis femper facit odo:€ bonũ: fed ín fame —
odo: grauis c fetidus:ergo ſanies nó generatura caloꝛe na
turali. £» famcsnó ghet a calo: innaturali pbaf: q: oícit
aucto: inlra : ꝙ caloznaturalis mundificat c albíficat ; ín»
naturalis $0 putrefacit coꝛrũpit ⁊ oenigrat: fed ſanies bae
bet coloꝛẽ albũ ⁊ nó nigrũ:ergo nó atura calozxe inna⸗
turalí ímmo potius a naturali. fld bocoícendü ꝙ fanies gc
neraturab vtroq; calo: vt oícit ín littera: 7 vt volũt alij au
ctoꝛes vt partum à naturali partím ab innaturali, Sanícs
ením generatur oc materia apoftematís; vndc calo: natura
lis agens ſupꝛa illã materiã intendít eá coꝛrigere ⁊ expelle⸗
re ⁊ facít qð pót: ipfas dealbat:⁊ quãtũ ad poc generat᷑ a ca.
loze naturali : fed qꝛ illa materia infecta eft non poteft caloz
naturalis cá ad plenü corrigere cum fit inobediens:immo
condipit caloꝛẽ innaturalẽ « pungit moꝛdicat:⁊ quantus ad
bocgeneratur a caloxe innaturali. Per bocpatet folutio ad
argumenta: ad pꝛimũ oíco qp verũ eft ꝙ nó penítus genes
natura caloꝛe natũrali. €lel foluedi eft ad illud argumenti
—— dicẽdo ꝙ ſanies nó impedit operationẽ
nature inuoluẽs curã: immo potius curã accelerat:quiavt
volũt auctoꝛes fi ſanies apparcat ín vulnere bonũ eſt:ñ nó
mali: boc dupłr:qꝛ non appareat aut fm virtutẽ totY?coz
poꝛis pzoftratam nec potente oclegare ad illud vulnus bus
moꝛes ⁊ 1bí generat (aníczaut fignificat mo:tificatione vir
is in (llo memb:o particulari nó potẽtis generare fauiz
paid lo met im J55fi apparcatibi faníce tüceft boná;
natura fiue virruté bene potente tranfinittere
Dumoses ibí « ín ſaniẽ couertere ; € poftca 0e facil ín
ocfignat curá illius ». CH 1€ Concedo ꝙ ſanies
p:cfens invulnere impedit cófotidationé in pfentisfed tame
figuificat ea ín futuro c ab illo vulnere Per pze
dicta folutío ad alind argumentu:qs veru eit c» calo:
tas pꝛimo tranfit ad orunía memb:a ci fanguine: ibí inue
nítbypoftafim: ín fuo reditu ad eparocfert (llam bypofta
fim ad epar ⁊ ocínde ad veſicã:vnde pmóí cólunctio hypo
Rafis cii vrina incipitín omnibus mẽbꝛis: fed complemene
tum recipit ín ecfica, ld argumenti oíco ꝙ illa bypoftafis
quc apparet in crapulofte tin diabete nó cft vera bypoftas
fis: ímmo cft fuperfluitas quedam. Vel oícendum qp fi eft
ib(bypoftafis hec eſt (lla bypoftafis Que cft ſuperfluitas il»
laruim víarum que ſunt inter epar veſicã quá ducit aquofi
tas fccus quádo oefcenditab epate ad veficà. « fic patct fo
lutío ad illud . ¶ Septimo oubítatur vtri bypoftafis gc»
neretur er materia moꝛbi vel ec materia nutrimenti.c non.
generetur ez matería moꝛbividetur:qꝛ in ſanis eft h
fie c tamen in ſanis non eft materia moꝛbi:ergo cc Pꝛete⸗
rea bypoftafis vt dicit ín littera eft alba naturaliter: f5 ma»
tería ino:bi quandoq; cft nigra vt melácbolía : quandogs ci
trínavt cholera:quandoq; rubeavt fanguis: t ome occifus
atteftatur eia quobcfcindif : ergo cũ omnis bypoftafis fit
naturalís alba nó generabirura matería moꝛbĩ. Pꝛeterea
poftafis oefcínditurab operc tertie digeſtiue que fir ex⸗
tra venas:ſed materia moꝛbi nó femper cft cptra venas:im
mo quádoq íntra:ergo non generabitur a matería mo:bí,
Sꝛeterca bypoftafis cft fuperfluitas tertic digeſtiue:g̊ oc
fcindítur ab epate tertie digeſtiue: fed boccft nutrimentus
«nó matería moibí:ergonó generabítur a materia moꝛbi:
ímmoa matcría nutrimenti. In cótraríü eft yfaac q ofata
bvpoftafis fiamificat materia mozbí effe digeſtã: fcd omne
fignü attcftat figníficato: d gñat a materia moꝛbi. Pꝛete⸗
rca dicit ínlfa cp qñ talís ocficit hypoſtaſis cft Pm coloꝛẽ ma
teríe moꝛbi:g̊ innuit ꝙ anat fiuc ocfandi£ a materia moi
bi.£toícédü qv bypoftafis in fanis ocfcindif a matería nu»
tríméti:c p bocpsfolutio ad pꝛimũ argumẽtũ: fed ip egrís
befcindi£ abvtroq; :qꝛ materia nutriméti füb regimic natu
rc criftes: poftea pót effe materia mo:bí:fi fit ín ftatu inna⸗
rurali: vñ materia nutrimẽti eft elemẽtũ ad materiã moꝛbi.
Ad ſcðʒ argumẽtũ dicoꝙ — —
alba:q̃dã nõ naturalís: vt citrina vcl hmõi:vñ vez ẽ ꝙ alba
ot ocfcidi a materia nutrimẽti:nigra $0 vel alía a materia
moꝛbi. lel dicẽdũ qp licet quedá matería moꝛbi fit nigra:q̃
dá citrina ⁊c.tamẽ hypoſtaſis deciſa ab hmõi matería moꝛ⸗
bí eft alba:⁊ P eft qꝛ dealbat᷑ a foꝛti virtute ecl caloꝛe dige⸗
rentc. Ad tertiũ oico ꝙ nó folii bypoftafis generat ab ope⸗
re tertíc digeſtiue extra:immo ctíá ab ope tertie digeſtiue
íntra venas:⁊ ita a vtraq; materia mobi tá intra d extra
deſcindi. Ad tertii bíco: vp virtus tertie digeſtiue m
egris nó folus laboꝛat ín bígeredo materiã nutrimenti:fed
etiã in gerendo materiã moꝛbi:⁊ ppter bocab illa mate»
ria moꝛbi quà digerit vírtus tertie digeſtiue deſcindit᷑ bye
poftafis, Glel oícedü ꝙ Is nutrimenti fit obicctü intertia of
Urinarum.
naturali :tfput oucrfus eft in ftatu
setius put T mosbi cab ia pórocindibypoita
fig, Argumenta ad oppofiturm cóccdo:quia pio me lunt,
nN I fundo bypoftafis ſignincat nature v
(a Qd tutẽ ——— fcc fübtiliandis atq
$4 di Woiuidendis: ⁊ particulis in locii fati natu
YS. Sullralé ponédíe:vr pars acrea furfum aſcen
dat;tarettris ocoxfum veniat ; líquos darus 2 mũdi
rt; nó cöpletioꝛem neq; fut perfectioꝛẽ eſſentiã quo
aſcendat innenit:deinde redit ad minoꝛationem ſui.
ta cũ ⁊ pacioſa: ſuperioꝛa fui ſubtilia et ſtricta et
V» -, 2
erecta. índicii tm ſue ſedis íde eft qð « fui acuminis
rioꝛa: Reſpõ. ſenſus tuus nó eft intellectualis:q mõ
ſtrat ín pede radícé coꝛpoꝛis humani:⁊ caput ei? ra⸗
mios. Soic ratio tibi contraria eſt. Radix omnium ar
boꝛum eft fandamentum ſuoꝛum ramo:um quí inde
p:occdant ⁊ cceunt. nde in omnibus rerrenafcenz
tibus:arbo:ibue: feu quibaflibet alijs:ñ radíces pa^
— deſiccãtur c — ramus nõ nocet
actccmeg mutatur a futs qualitatibus. dem fit ín
cerebꝛo cutuflíbet aialis:qd fi patiatur totí nocet coz
So.ctcj.
po: Sed fi membꝛoꝛum quoꝛũdã fit paſſio:nibil no
cet cerebꝛo:quia cerebꝛum fenfus ⁊ motus eft initiũ.
a quo pꝛoceaũt nerui:qui ſunt fundamẽta coꝛpoꝛis:
⁊ ligamẽta fui. [IPoc manifeftarur quía ti enne neru?
inadarur in manibꝰ vel in pedibns:inde cerebꝛũ no
impeditur:neq; etiã medía membꝛa inter cerebꝛũ et
membꝛũ inciſuʒ.Si atit neruus in cerebꝛo patiatur:
omnia membꝛa quoꝛũ actio ab illo neruo incipit:dã⸗
nabuntur. Radic ergo coꝛpoꝛis humani caput eſt:⁊
extremitas fui ramicoꝛpꝰ inter radices ⁊ ramos me
diũ erit. nde antiqui hominẽ inuerſe aſſunulaue⸗
runt arboꝛi:cuins radix ſuperius ſit:ramivero tnfe^
rius ſint.qð di ita ſit:neceſſe eft initiũ coꝛdis ⁊ ſedes
fui contra cerebꝛum (it; rami ⁊ extremitates pedum
infima. Coꝛꝑis crgo foxma eft pinea:cü fedes laca ſit
4 fuperioza acuta tint, 'í&cpzebendür ramen ncs de
epate dicẽtes:quare cpar nó fimüicer eft: cum tps
indc pcedat naruralís;z fanguis qui totum coꝛpus
nutrit, Reſpõ.nõ confequi.non enim vene ab epate
cxcüt vr intelligis. Epar enim nibil aliud eft qp caro
celata cũ neruis fubrilíbus : quos nori poteft fenfus
cóp:ebendere.qg fi nó eſſet:nõ eſſet epar feritibile,
paffiones ⁊ venc atas vafa a neruis furit excũtia
ii queda vene fandant in cpate: quodda neruofum
co;pus in illis concreatur:vt feparata ⁊ fciffa reſtau⸗
rent, cene ergo no incipiunt ab epate.vñ fi oícerís
epar effe fundamentum coꝛpoꝛis quía inde exit ſpũs
naturalis:co; quoqs fundamentum feceris cam inde
p:ocedat fpíritus viralis, IRefpon . tibi ende virtu⸗
tcs coꝛpoꝛis procedunt nion cft fundamẽtum co:po^
ris:neq; vic eri per quas exeũt.Si dixeris te dixiſſe
ideofundamẽtũ effe qꝛ fanguis ibi excoquatur:⁊ in⸗
dc torum nutritur coꝛpus: Reſpon.ergo fundamen⸗
cum cit ſtomachus:cum cibus in eo coquatur:vt epa
tí coc? pparet , Similiter coquuez putoꝛ fundamé»
tũ erũt:q; ftomacbo pparat cibũ: qo impoffibilc eft.
(9 2? determinauit 3uctoz 0€ coloꝛe bypoftafis natu
ralis: hic de loco t lquoꝛe t oc ei? ſoꝛma:⁊ da bocfunt par
tcs tres pincipales in bac lectione.ſcða ibí:IPypofiafis in»
tcr fubtile.tertia bic: Lenitas bypoftafis ⁊ ↄiũctio. Pꝛima
ꝓpter fui bꝛeuitatẽ nó diuidit᷑: fed ſcða in ouas , 3n pꝛima
pponít qó inteit. 3n fecunda deciarat ſuũ p:opofirü per
crépiB.fcóa ibi: €lerbi gratia inuenimus luna. Z&c fequi£ il
lg pars ín qua oeterminar oc toꝛma bypoftafis naturalis z
⁊ illain duas. a ꝓponit quod ĩntẽdit:determinans
oc formabypoſtaſis naturalis, jn ſcða mouet obíectióes fo
pbíftaz . (coa ibt ; Kicʒ foppite nos repzebendár.e ifta ſcða
in tres obiectiões de mouct« remouet.fcoa ibi: * ics ſenſua
liter repzebendamur.tertía oi Repzebendát nos tn oe epa
Cei eft — — in general.
ic pꝛimo oubirarur vtrũ — ———— top:
baveat in fundo velín fupmo iU dere. 3 ín ——
tur:qꝛ tres digeſtiue oꝛdinate funzz c ſimiliter earum ſuper
luitates:vnde ficut (e habet ſuperfluitas ſcðe ad pꝛimã:ita
ſuperfluitas tertie ad ſuperfuitatẽ ſcðe:ſed fupfiuitas ſecũ
de:vt vꝛina leuioꝛ eft p iupfiuitas pme.i. ftercus:ó fir ſuꝑ⸗
fluitas tertie vt by poftafis leuío: erit dp fi fccum
de. i.d vzina:f; cozpa leuia femp petũt loci fupiosé:ólocus
bypoftafis naturalis eri fupio: . Itẽ oícit ps «y oícefta le
uioza funt índígeftis:c boc cít:q: in digeſtis partcs impure
ſeq̃ſtrant c abtjaun£f a puris; ^ pure ibi remanet d funt Le
ucs:ipurc abijciunt᷑ d funt graucs:f5 in prib?índiaeftis per
mifcent impure cũ punsc impure aggrauãt puras: ci óby
pottafis naturalia maxic fit digeſta erit idi fegueftratio par^
v
Ziber
tium ünpuranis a puris:et (ta femper petet hppoſtaſis na»
turalís locum füperio:em. 3item dicit m littera füperius p
ficut pinguedo 7 lac ocalbantur a caloꝛe naturali in terria
bigeftiua:fimiliter c bypoftafis:fed pinguedo fcmper petít
locum fuperiozem: quia femper natatzergo funiliter et cM
gottufie naturolis. 3n contrer caa
«tionis oícens qp debet effc ín fundo. Pꝛeterea tn pꝛeceden
ti lectionc dixit ep bypoftafisc fanice « fperma affuniláturz
f5 tam fanies d fperms femp petüt fundà : ó c bypoftafis,
- bypoftafis q̃ eſt in fupmo vꝛine vel ín medíofit
vẽtoſitatẽ effc ín vꝛina q̃ pmoibypoftafim: f5
qñeſt invꝛina ſignũ eft ꝙ natura potuit rcfolucre bmotvcto
fitatéc nó ↄumere potuir:vhifianíficat digeſtionẽ icopleta
t omne talc eft peffima ín bppoftafi naturali ; f$ qũ ipfa cft
ín fundo tücfignificat cõpletã digeſtionem:ita qp natura po
tuit bígerere equaliter omnes partes vꝛine c trãſmittere
: partcs terreas inferius aqueas ín me
dio aercas fuperiug:c boc eft boni : ó bppoftafis natura»
lie — in fundo ⁊ non ín ſupꝛemo vcl medio,
Et ad pᷣmũ reſpõdeo dicẽdo ꝙ nõ cft — inter pᷣmã
groſſum:⁊ illud trãſmittit ad tertiã finc aliquo ſubtili: ⁊ tũc
tertía nó bs aliquod ſubtile ⁊ ſequeſtrat ab illo nutrunẽto
partes impuras : c ille funt gro: e«terreftree ex quib? ge
— boc ve —— fe
ter po emper petit es
Pas dico kd nri dicit ouptr. Gino mó leuiꝰ.i.nature obe
diétiusg.« fic íntellígit pbs cum oícit ꝙ digeſta leuioꝛa funt
£obedientio:xa nature indígeft(s: vel leuius in motu:⁊ boc
modo tu obíjds:zficnó intellígit.sEt tu obijcis maxime oí
gerit: g minus babebít oe impuro: 7 ita minime petit fun»
dii. Picoc verü eſt q maxime digerit᷑:ſed quáto magis oí
geritur nutrimẽtũ ep cuius fuperfluitate generat a
fis tan i a€ c membꝛis aſſimilatur:⁊ quanto
tomasis
magis ingroffat tanto fua fuperfiuítas vt hypoſtanis grof
fio: eft ⁊ magis terreftrís: cita tantomagis tfundum,
fid terti dicedũ ꝙ fimile eft quoad poc qp tà hypoſtaſis:qᷓ
pinguedo tertia digeſtiua ocalbatur: fed oifltmile eft qz
pinguedo eft nature aeree 7 ita femper natatzfed bppofta»
fis n5: immo magis terreftris nó petit fundum. Qf Secun
do queritur fuper boc qð oicit ín lítrera ꝙ bypoftafis natu.
falís debet effe medíocris in liquo:e.Sedcõtra oicit in litte
ta:q locus naturalis ípfius bypoftafis naturali eft cffe iu
fando:fed quáto bypoftafis groffio: tantomagis pctít fun
dá:ergo ocbet habere liquoꝛẽ groffum. Itẽ bypoftafis at»
teftatur tionitertic oígeftiue:fed tertia digeſtio ꝓce⸗
dit ngroffando : dilla que ingroſſioꝛ erit magis attenabi⸗
tur operationi tertíe digeſtiue: hmõi eft 3 ⁊ nõ medio
crie:ergo bypoftafis debet eſſe groſſa in liquoꝛe. In cõtra⸗
riũ eft aucto ín littera: d dicit ꝙ debet efle mediocris:⁊ pio
bat boc ín líttera per Ariſto.q̃ dicit ꝙ oíffinitio ílla eft bona
cui fi adiunxeris aliqͥd eft füpfluü : fi diminueris erit dimi⸗
nuta: fimiliter cocb ffi.lbocíde pbat per mam: qz
ficut (lla lunaeft perfecta.í.in fuí cõplem̃ẽto g fi tráfcendat
vltra declinabit a téperamento: tfi minuat᷑ nó erítín cóple
mento, Similiter eſt de bypoftafi qp illa eritnaturalis q̃ ba
bet líquo:em mediocrem c. ergo bypoftafis debet effc me
diocris ín líquoze: ⁊ boc cócedo cum yfaac.fld pꝛimũ arguo
mentum ín cótraríum dico ficut oícít £Derardug:q in hypo
ftafi ifta conditio que cft eſſe in fundo:níbil fignificat per fe
mfi aum als conditionibus:ficut nec cyphꝛa tn algoꝛiſmo
alíquíd figuíficat nífi pꝛeponatur alfjs Ie: vel poftpos
natur.Ginde ín infundo criftenti requírütur cum
bocalíe conditiones laudabiles. f. c" fit digeſta: lenis: oc»
albata:pineata:⁊ q: liquoꝛ mediocris atteftatur píneationi
leuítat oealbationi 7 binõi:⁊ nó liquoꝛ groſſus:qꝛgroſſus
figuificatnatur non potentem tranfimittere partcs ad
ía loca: pzopter poc ocbct cffe mediocris ín iquo: Bag
cundi oíco cp vcru5 eft ꝙ tertía digeſtio procedit ingrom̃n
do per cóparatione ad fccüda tame: que debet cffe medios
cis cc casio oubitatur ſuper hoc qð oícít ín littera :o»
bypo naturalis ocbet efle fo:me piramidalis fiue pí,
nẽate. Tontra blat yfasc — naturalis oebet efie
bomogenea c vnifozmie:fed partes vnífo:mes non moues
tur ad oíucrfa loca : immo ad cundem locii: ergo bypofta »
fis erit fpbericc figure ⁊ nó pincate: q: fi pineate ià fere,
tur ꝙ — graues peterent
4 partes leues ſupꝛemum: ꝗð non poteft
mígvtout faac tem ipfe cóparat hypoſtaſim fub cóue
nientiam á tad coꝛpoꝛa füperíoza: fed nos videmus
qp co:poza fuptoza vt luna c pmói funt (pberice figure t nà
í :ergo fimiliter fis eritrotundefigure fine
—— 3n cotraríü eft aucto: m littera: c ꝓbat boc per fi
se fombtum in esde ci (an t e incar cpi
€ P s natu oe n
midalis figure. zeterca bypoftafis naturalís atteftatur
complemento c na is digerentis potentís feques
ftrarc partes terreſtres a leuibꝰ⁊ aereis trãſmi Gra
uce infcríus t leues ſuperius: fed talis tranſmiſſio facitfoy
mam piramidalem: crgo bypoftafis naturalis erit pineate
fiue piramidalis figurc.s£c bocconcedo t ponoiftas ratíos
nce virimag p:o caufa. Ad pꝛimũ in cõtrariũ dico ꝙ quer
dam fünt partcsvnifoimes : Ita ꝙ ſunt omnes obedier.tes
nature digerenti: íta p graues tranfiníttit inferius:leues
fuperius: talis vnifozmítas eſtin bypoftafi: ⁊ ficloquitur
yíaac. Queda $0 funt vniformes íta q» omncs groffe ⁊ tẽ⸗
diit ad eundem locũ:⁊ oe talí obijas tu:c fic non eft in hy⸗
poftafi naturali.ad fccunda dico ꝙ fimile eft quoad bocep
icut luna cópleta eft pfecta⁊ qn trãſcẽdit declinat.⁊ fitr by
naturalís eft q cft mdiocris:⁊ qfi trafcédit oecunat
à téperamétoc fic ponít exẽpiũ. Sed diſſimule cft quoad B
q generatur afuperftuítate nutrimenti ín qua
funt quattuo: partes.f.aerec: aquoſe:⁊ bmóí, vnde natura
tranfmíttit qualibet partem ad loca pꝛopꝛia:ſed nó fic eft in
luna necín co:pozibus fuperio:bus: vnde non generantur
9b clemétatís ficut ſtaſis. ende luna quía debet rege
re inferioꝛa ⁊coꝛꝑa fitr (upio:a oebent regere inferioꝛa:pꝛo
pter bocbabuitillá foznarm que magis eft apta ad hoc:bec
aũt fuit rotunda:c ppter boc luna c co:po:a fuperiozafunt
fpberíce figure tno piramidalis. C Quarto oubita£ fup B
qð dicit in ſittera:ꝙ ignis ocbeteffe piramidalis figure. f£
tra ignis cft vnuʒ de quattuoꝛ elementis:ſed omnta eleme»
ta funt ſpherice figure et nõ pineate vel piramídalis : ergo
ignis critfpperíce figure. Ste cotinens immutat content
ad fuam foꝛmam:vt dicit Philaretus: fed oicít ££onftanti,
DINER
pꝛincipia É
oicit IDaly ꝙ fpüsvítalis € ficut radix:naturalis voc aialís
ficut trunci : t íta vitalis eft fundamétü naturalis 7 aialís
g itr coz cũ fit fundamétüvitali ipfum coz erit fundamẽtũ
UArinarum.
à broꝝ. Ged vidcE qp epar ſit fundamẽtũ oim mem⸗
— bæoro. mébxa nó augentur nifi per vir?
ture naturalé.vn ad B ꝙ mẽbꝛa nutciant᷑ vcl augcant opo
tet qp virus naturalíe pzecedat : fed virtus naturalis radi?
caturia cpate:ó fimiliter epar pꝛeceait cent fundamcntus
oim méb:02 8d poc foluit Serardus dicẽs p Pin pboe ou
ple; eft fundametü membꝛoꝛũ: quoddá eft vurtuale ; ⁊ boc
modo co: eft fundamentü alioꝝ:q; a co:de ꝓceditvirtꝰ alio
rü:quoddà $o eft fumdamentü materíale: boc modo ceres
b: cftfündamentü alioꝝ:⁊ boc cft q: ab ipfo ꝓcedunt ner
uí qui oant fenfus c motü oibus mẽbꝛis.vñ virtutes excũt
a co:de:fed opationcs pcedüt ab altjs: ficut mandati exit
a rege:fed tñ opationes exeũt a fübditis. fed tnifta reſolu⸗
tio oubía cft , 3t) oícüt qp yfaacerrauit tripliciter, Errauit
eim bíc qñ dicit ꝙ cercbzü eit fundamẽtũ alioz mẽbꝛoꝝ. Se
cundo errauit quádo dicit qp immediate vene oztunt a ner»
nis.Zerno modo in dietis vniuerſalibꝰ vbi dicit cp cerebꝛũ
cft calidá:z multü nititur Doc ꝓbare in dietis vniuerſalibꝰ.
f£ro:ct ad illud qð obijcis ꝙcerebꝛũ eft fundamẽtũ mem
b:oz:q oupler eft fundamentá. vno modo oícif fundamen
tá iliud pꝛimũ a quo alia oꝛiũtur:⁊ fic dicit pbs ꝙ co: eft fun
damentü:cbocmó nó loquit hic:alio modo oíat fundamẽ
tũ qó eft oᷣncipiũ fuftentationia.z hoc modo cereb;ü eft fun
damentũ: quía nermí ⁊ ligamenta d ſuſtentãt alia membꝛa
oxiun£ a cercb:o. t boc oicit plane in L ra, £lltj dicunt ꝙ fun?
damentũ dicit᷑ multiplr : quoddá eft fundamentũ mẽbꝛoꝝ
radicaliũ:⁊ fic cerebꝛũ:q;: incerebzo eft fiuc mapime abüdat
fperma ex quo mẽbꝛa radícalía gencranf: ⁊ Bmodoloquit
aucto: ín littera: q: cercb: eft fundamentü alioꝝ:⁊ per boc
patcz folutío ac ouo pzíma argumẽta.Ad tertii foluít Aui
cen.dicens qv quádo Hippo.dicit ꝙ mẽbꝛa nó augentur ni?
fi pervirtuté naturalé obitus fuitvite:qꝛ nó — nu
triri niſi pꝛius viuat:⁊ qz pofuit hoc oblitus fuit víte: vri vi»
tà (tatin coꝛde pꝛopter boc pꝛius ⁊ fundamẽtum cft. E Sex
to dubitatur fuper boc qð dicit in littera:ꝙ vene oꝛiuntur a
neruis. f£ótra.alfj auctoꝛes voluntomnes ꝙ oꝛiunt abepa
te. Pꝛeterea ſicut ín ccrebzo generatur ſpũs animalis:ita
ín epate fanguis : fed ſpũs aĩalis fuus vehiculũ: vc nerui
oꝛiuntur a cercb;o:ergo fimiliter fanguis t vene q̃ fangui»
nẽ pabétocferre ad mebza oꝛiuntur in epate nó ergo a ner?
uis. In cõtrariũ cft aucto: ín littera qui oicit cp vene oziunt
a neruis, c boc pbat qꝛ epar eft fübítária coagulara neruis:
ergocc.z ita imuit ꝙ vene a neruis oztuntur. In contrari
eft Sal in lib. interioꝝ dicens ꝙ necín epare nec in renibus
inuenimus pulſationem:⁊ hoc eſt quía vᷣt ipſe dicit:ibi non
ſunt nerui:⁊᷑ ita vult Bał.ꝙ ín epate nó funt nerui: c ita
tradíctío eft inter Sal. c auctosem iſtũ. Sid hoc dicẽdũ Pr
quofdá ꝙ yfaac falfum dicit aperte ín littera oicendo qp ve
nc oꝛiũtur a neruiszimmo ozíuntur ab epate.Sed tame oc»
bemus füftínere auc.t pꝛopter boc dicendũ cp vencoziunt
ab epate:⁊ nó oꝛiuntur ab epatc ímmo a neruis: non enim
ziunzur ab epate vírtualiter immo a co:de; vt dicit pbe:ta
men materialiter et fenfibiliter oꝛiuntur ab epate: « q: mes
dicí funt fenfibilee pzopter boc oícunt qp oꝛiũtur ab epate.
Iteruʒ (fte oicít pa neruís oꝛiunt vene. 2 fua cà fuit: qzín
epate vt oícitin littera funt vence minutiſſime: ⁊ bocoe ne?
ceffitate:q: ci epar mutet cbilü ín chimũ:opoꝛtet ad boc ꝙ
ín epatc effent minutiſſime vene ita ꝙ quelibet pars epatis
Pm minima rágerer quálibet parte cbili adboc qp efict per »
fecta muratio cbili i chimũ:⁊ qꝛ yfaacfuitvalde groſſus me
dicus 7 etiã iudeus: ;ppter boc credidit qp vene nó osírent
3b epate:⁊ ppter boc qp nó fenfibüiterappareto:tuseaz in
€pate:t idco oíat ꝙ a neruís.t. a méb:o neruofo fiue a més
bris neruofis:vt a filie ín ípfo epate eriftentib?.sEt per poc
patet qp non eft contradictio inter Bat. 7 aucto.iftum:quia.
quando Bal dicit qp ín epate nó cft neruus. verti eft loqué»
do Ppꝛie de neruo:quieft neruus ppzic nópabes cócauita
tem aliquá : fed tn ibi intrat (übftária nerucfa non cziftens
Ppꝛie neruus:fed fpecít nerui babens: ⁊ boc modo loquit
auctoꝛ dicẽs ín Ifa cp veneount a neruís.i.a quibufdá més
Duo fimlinudine neruozó babétibus ve! fpecic T Citimo
; Sc fitu co;dío ín bomine: qꝛ oicítin littera: q pare
S'o.ctctf.
lata cft ſuperius: conus ðᷣo inferius. Cõtra pare poderofioz
femper petit locii inferioꝛẽ:g̊ cũ latio: co:dís fit pode
rofio: Leid rr parté ínferiozem:fcd pars infero: pois
eft verfus pedcs:ó cc. Itẽ co: influit caloꝛẽ natural£ fpti$
ín memb:is Pm faf partem latioꝛem:vnde vbí funt membza
maioꝛa ⁊ latioza ibi debet magie influere: fed boc eft infe»
rius:vt verfus pedes:6 pare latio: ipfius co:dis firuabi£ ín
feriusverfue pedes:« acuto: fuperiusverfus caput. "3n co
tranurm eft aucto: ín lttera:qui dicit cp bomo eft ſicut arboz
inuerſa:vnde caput eft quafi radix: ⁊ ita lata pare coꝛdis t€
dicfurfum: conus $0 deoꝛſum vcrfus pedes. Pꝛeterea oi»
Cit pbe in.rtj.oc animalibus ꝙ cerebꝛũ fuit ſituatum in ope
pofita parte coꝛdis vt fia frigidirate miticet caloꝛẽ coꝛdis c
C02 in oppofito cercba vt attemperet frigiditatem cere»
bii fuo caloze : fed hoc non pofict fieri nifi par lata cozdis
tenderet (uperi?ó ⁊c. Pꝛeterea dicit pbe qp in piſcibus coz
fituatum cít íta qp pars acuta tendit verfus caput: lata vo
verfus caudã:⁊ boc eft q: ai fint frigidiinfpirár acuá
per bꝛũcos: ⁊ íta fiacura pars eſſet verfue capurftanm per
frigiditate aque extingueretur calo: coꝛdis: ſed econtrar o
eft oc bomine: quía lata pars co:dís rendír verfus caput ct
boceft quía babet co: calidiffimü: € opoctet qp refrigeretur
acre inſpiratũ:ſed bocnó poffct cffe nífi eſſet lara pars
uperius:qꝛ fi conus eſſet verius caput:cũ ibí nó ſit foꝛamẽ
nà poflct calo: coꝛdis mitigari per acra t ꝓpter boc zc. £t
boc concedo cii pbo « cii vſaac: ciftae rarionee pono p cà.
¶ Ad pꝛimũ ín contrarii oico ꝙ quedá rcgulárurab anima
foli ⁊ in taubus verá eft ꝙ paro poderofio: fcmper petit lo
cũ inferioxem: fed ín illis que regulan ab anima à natura
nó eft verà:ficcft in code; c ppter hoc ⁊c.Ad ſcðm foluop
ínteremptíoné mínozis:q: dico ꝙ mẽbꝛa inferíoza ron indi
gent mãioꝛi influentia dp fuperíozazimmo ponus ecónerfo
vnde natura eft ficut bonus paterfamilias quí oat pꝛopꝛio
filiobonum nutrimenráü ferutentivero grofium , Similiter
natura oebítcoperás tranfmittit purioꝛẽ parte nurrimentt
ad partcs füpío:es c magis folita cft arca ipfas : ⁊ ita ma
ioꝛẽ caloꝛẽ influitzfed ín mẽbꝛis inferioubus minoꝛẽ quia tã
tũ nó curat oc ípfis ficut oe ſuꝑioꝛibus: ⁊ fic folnit adillud.
€i X enitas bypoſtaſis ⁊ velocitas mot?fui ad (upto
ra et inferioza natur3agentem 7 in moꝛbi matertam
oominanté fignificat propter leuítatem materíc ct
fu3 obediẽtiã nature.Si enim non obediret ⁊ ín ali
quo impediret: oígeftíonem fuam dimitteret cruda:
⁊ nó benc cocã emítteret ; Palã crgo intelligit᷑ oz
regule bvpoftatis.v, effc cõpꝛobant᷑: albedo fut coio
ris:fcffio in fundo vatis; medíocriras fuílíquozis : ⁊
rotũditas foꝛme:leuitas « facilitas fuí motꝰ.Cũ bec
v.adiint ꝑfecta eft natura in téperaméro cõplexiois
⁊ fanitate coꝛpis. £ ii galiq̃ ba. ppꝛietatũ aufert
« cõpetẽs actlo facietis mature rollíf: cib? ablatís ⁊
tertia actio aufertur ab oibus mẽbꝛis.Si ergo leui?
tas motus bypoftatis tollat:c Fm motũ nature egre
díatur:actio naturalísz dñiuʒ ſuũ ĩdigerẽdis fecbꝰ
auferunt᷑. Z cníratez rotũditate foꝛmẽ ablatis:natu
re dñationem in oẽs pres materie moꝛbi neceſſe cft
tolli:⁊ actio fua ín otb? eft eq̃lis.Si vᷣo in prib? opa
ret: in ptib? nó eciret diuerſa. ín ꝑtibꝰ.i quedã ſubti
lis ⁊ qdã groſſa: alia cuda.Mediocitate ⁊ tẽpera
mẽto liquoꝛis ablatis auferet᷑ c cõplemẽtũ coctiõis
ín fecibꝰ. Sinõ fedeat hypoſtaſis infcrius:diuiſio na
ture ín partibus ⁊ poſitio vniuſcuiuſq; partis in lo⸗
cum fuus naturalem tollitur.Si albedo bvpoftafis
aufertur: digeſtio nó cópletur:que cii inſimul aufe
runt: tcrtía digeſtio in membꝛis neceffe cft tollatur.
€ Kepꝛebẽdũt nos ſophiſte dicẽtes: q̃re no diriſti
auferri hypoſtaſim ex foꝛtitudine tm̃ mẽbꝛoꝝ coꝛpo
Liber
ris: ín ſuperfluitatibus fui nutrimenti p poꝛos ex⸗
pcllédis:c no ex ablatide tertie digeſtiois? IRcfpon
demꝰ qꝛ mẽbꝛis foꝛtibus in ecpelledís ciboꝝ fupriui
tatíbus nó neceffe cft reddi epati: z inderenib? mir
tí cũ colaméro ſanguinis:⁊ ita ccíre cũ vꝛine Dopofta
fi.£ofirmat D cx Bal dicto dicẽtis vrina in fants nõ
bs bypoſtaſim:niñ paru3 ci moꝛet᷑ invaſis:qꝛ virtus
digeſtionis tertie ec foꝛtitudine membꝛoꝝ cil foꝛtis.
Reſpõdemus bis mõſtrauit /Dal.in verbis fc intel
lecific oc coꝛpoꝛibus ſanis:q̃ téperate funt cõplexio⸗
nis: perfecta ín vírmtribus futs: neq; plus capiunt
cibo: nífi quati oígerat natura coz.qo dii fit coftat
cos nó babere bepoftafim : q: mẽbꝛa foztíoza funt.
Sed ínfirma co:poza virtutibus obuiantia ex abla⸗
tíonc virtutis defectionẽ innuũt tertie digeſtionis.
mẽbꝛis em̃ ocficientibus ín expellendis cíooz fuper
fluitatib?: epatíreddunt ⁊ cũ vꝛina emittunt᷑. Quc
cũ ín vꝛina nó appareãt:ſʒ in mebꝛis ꝑmaneãt:couer
fio illa dinerſos mo:bos gñat fm fuptisrarum natu
ras:q intus h faciũt calo: nazuralí : qo igni ligna de
fozís. cti e incelligim?:q fiovpoftaft adtit albedo :
feffio ín fnndo:liquosis medíocritas:foxme rotundi⸗
tas; cienitatẽ nó Dabear. fex bac ena ín fua vi amiſſa
groffam vérofitaté fignificat quod3 in tpe parté fut
diuidẽtẽ:⁊ naturc actionẽ in fe cóplerí ꝓpibẽtẽ. ñ
aliqñ vꝛina lenís erit 7 rotída: alíqti vo diſperſa: ec
oíuulfa ci bvpoftafi albedo:fundi ſeſſio:medioccitas
liquoꝛis fuerit.ſi lenitas cõiũctio deſit: ouas regu?
las fibi eſſe ſublatas ĩtelligimꝰ: eii nature fignificat
pigríci: d ptib? bvpoftatis nó edlíter ofict . Hecg
ſpecies pꝛioꝛe eft peioꝛ:q; pꝛioꝛ ſignificauit virtutem
nature agentis ín quoda tẽpoꝛe:vt vẽtoſitatem groſ
faim diſſolueret:⁊ feces ſubtiliaret:q ſi in omi tepoꝛe
nõ faciat:aliqñ tamẽ facere laboꝛat. Pec ſpecies na
ture defectionẽ in diſſoluenda ſignificat ventoſitate:
⁊ ín fecti oigeftioc.bocc in om̃i tepoze: fed tñ ín pꝛio
ri occultũ quíddà expalanre ops. ciétofiras groſſam
partẽ bepoftafis adunari pꝛobibẽs aliqñ cofo:tat
dievna:⁊ deficit paulatim vſq; ĩ diẽ moꝛbi:poſtea fic
ecõtrario: et ena die deficiat ⁊ cõſoꝛtetur paulatim
vías in diẽ moꝛbi: poſtea aliqñ vna die deficit:vt alte
ra confortatur. Et pꝛioꝛ d era die ocficice: cõfoꝛtat᷑
vſq; in finẽ moꝛbi:minoꝛ in peſſimitate eſt: d» ea que
vna die cófoxtarí habet:altera vᷣo videatur oeficere:
actio em̃ c malicia eius peſſima fi no cõfoꝛtetur. Itẽ
melio: eft ea quevna die ocficít;z poftea cõfoꝛtatur:
q: vna die oeficiés alrera cõfoꝛtans: lucrarí cü mo:
bí matería figníficat naturã: ⁊ pualerc interdũ eã.
iDcfectiovero vnius diei ⁊ cõfoꝛtatio cõtinua fignift
cat fugã nature cũ fui defectione in materie moꝛbi re
pugnatiõe. Om̃e bocín pulſibꝰ ſimiliter intelliga⸗
mus:qꝛ fi pulſus vna die melioꝛetur:altera vᷣo nó:me
lioꝛ e(t dp vna die melíozato: ⁊ poftca femper peioꝛa⸗
to. vnde bypoſtaſis nunqᷓ functa: neq; ſimul aduna⸗
ta:peioꝛ eft q̃ quevna die adunata:altera vᷣo nó adu
nata. Itẽ coniancta ena die altera vero nõ:peioꝛ eft
femper coadunara.Cinde palam eft intelligi: qꝛ fi bv
poftifis cũ ouobus ſupꝛadictis aufera£-federe in fun
do ⁊ tẽperati effc liquoꝛis leuẽ « lené eſſe:ꝑdite funr
regule quattuoꝛ:⁊ fignificat groffaevétofitates « i
digcftas;quíb?ferucat pumoꝛes⁊ rurbent liquoꝛes:
« natant feces fundi:ſeſſionẽ pꝛobibẽtes.Si tnde al
bcdo auferatur ⁊ ablatis ſupcrioꝛibus.: cũ ote regu⸗
la ſuas perdiderínt:figuíficaz detectionẽ coctiouse
pigritié naturcín copleméto digeſtionis. Siablata
albedíne ipfa vidct ſedere in furido Fm coloze frenifi
catur: qualítas materie moꝛbi intelligit: « quanti?
tas actíonis fuc ſiue fortis fit fiue ocbílis.verbi gra⸗
tía. Si bypoſtaſis glauca fir fiue rufa: ocfignat qp al
be bypottafi fit vicina virtute cocttore: 7 complemez
to oigeftionis:q: parũ remancret vt alba fiat.S tir
citra materia moꝛbi remanet cboleríca:c nibü po
ficit natura ín fua cocríonc:fed tii poteftatem baber
vt bepoftafis ín coloꝛe materie moꝛbi remancat nun
dũ immutata ín coꝛruptionẽ ⁊ íncentioné vt faciat fe
viridẽ. Ande Hippo.n ín bypoſtaſi cbolera domine
tur leuis c ſubtilis motu: moꝛbus cft calidus.vnde
Hippo. monſtrauit per leuitatẽ motus leuitatẽ die
in fecibus:⁊ eoꝛũ obedientiã.qð dixit ſubtile:ſubtile
ſuperioꝛẽ c latitudinẽ inferioꝛẽ voluit intelligere: e
tuncfoztna cíus cft quati pirica.S»i bypoftatis firmi
bca crít moꝛbus quafi ſanguinolentus: « mediocris
coctio cíus. viridis vel nigra incenſionẽ bumoꝛum f
guificat:cp ab obediẽtia ſit remota . JDlauca (gif by
poftafis z rufa pꝛopinquioꝛes funt coctiot dp rubes:
rubea melío: cft dp citrina.citrina melioꝛ cft qp viré
dis:qð alibi melíus fumus dicturi.¶ Sufficit oc by
poftafiquantíraté mõſtrare coctidis:⁊ q quantites
coctionis quãtitatẽ mõſtrat actionis naturalis calo⸗
ris:⁊ ꝙ quantitas caloꝛis naturalis quãtitatẽ copie
xiõis in ſanitate ⁊ in infirmitate.
¶ Superius determinauit auctoꝛ oe quattuoꝛ cõditioni⸗
bus bypoftafis naturalis:vt de coloꝛe:ſitu:liquoꝛe: forma.
lpicocterminat oc quinta cõditione.ſ.de bonitate motus:
t diuiditur in duas. In pꝛima determinat oc leuitate mor?
hypoſtaſis nzturalis. In ſecũda conctudít aucto: cõcluſio⸗
ne pꝛincipalẽ.ſ.ꝙ pᷣſentia cõditionũ pꝛedictarũ m by poftaft
naturalí fignificat digeſtionẽ cõpletam:abſentia vo earü oí
geftione in cõpletã.ſcða ibi: Palam ergo intelligendü ꝙ re
gule. (fta fcoa ín duas. In pᷣima facit qð dictũ xal x feci
darecapítulat.fcóa ibi ín fine lectionis: Sufficit dixiſſe. Pꝛi
ma ín duas. In pꝛima cõcludit fua cõcluſionẽ paincipalem.
n ſecũda eã declarat.ſcða ibi:Si em̃ leuitas motus hypo⸗
afis.cifta ſcða ín duas. 2n piíma declarat hmõi cõcluño⸗
nẽ in generali. In ſcða in fpecíali.fcóa ibi:Unde gᷣ intelligi
mus d ſine h poſtañ.pꝛima im duas. In pꝛima decl.rat in
generali illã cóclufione pꝛincipalẽ. In icða mouet obiectio
nẽ ſophiſtaꝝ:⁊ illã ſoluit.ſecũda ibi: ñ ſophiſte reppcdunt
nos. ifta ſcðᷣa in duas. In pma mouet obiectionẽ ⁊ ſoluit.
n fecüda cófirmat boc: ibi:Cõfirmatur boc ex Dal. Tunc
equitur (lla pare in qua occlarat hinõi coclufionem mass
ín fpeciali:c illa m quingg. In puma ocdarat qualiter fi au
fcra£ vnica cõditio bvpoftafis naturalis figníficabit mdige
ſtionẽ. In fecund: qualiter auferantur ouezibi s£um m Dy
poftafi albedo. In tertia qualiterquattuo: ibi : Ginde pa^
là femp eft intelligi. In quarta qualiter.v.ibi: Si aũt albe⸗
do auferatur. 3n quinta q̊liter ablata albedine:ibi:Si abla
ta albebínc.&xcóa iftarü i5 duas. In pꝛuna narrat. In ſecũ
da quoddá occuitũ in ílla narratione fuppofitó oedarar. fe
cüdaibi: Sed ai peiori quídd occultá. Tũc fequi£ illa Le
ín qua oftédit qualiter ablata albedíne fignificatur indic
ftio:c illam ouas. In peima proponit 3n fecüda pꝛoſequi⸗
tur oc bypoftafibus cauſatis cr ablationc bmóí coditionũ.
ſecũda iot: Si hypoſtaſis fit glauca, ifta (coa in quattuoz
Arinarum.
determinat de hypoſtaſi glauca. In ſcða oc rubea
2n Dioypotafia fit —2* tertia devĩridi:ibi: Uriclis
vcroveluigra. In quarta cõparat poi adinuicẽ: ibi.Blau
ca igitur bypoitans.
€ Pic puaooubuatur quíd ad ppofitum de motu bppo
m̃ũs:q; Videtur ꝙ maie oeterminet bic oc motu cius; quia
motus ſolũmodo eft animatoꝛum: vndc dicit pbs:ꝙ ꝓpꝛiũ
eft animatoz ſcidis mouerí: cam ergo bypoftafis fir quid
ínalatum:nó pabet motũ:ergo male Octerminat oc ci? wo?
tu. tem fuperíusvbi octerminamt de vꝛina nó determina
uitoe motu vꝛine: ergo fimüiter nec ibi debet octermínare
de motu pypoftafis. Bid boc dicẽdum qp non determinat ibi
be motu naturali ipfius bypoftafis: quía non pabet motu
naturaiem vttu ob.íedoc motu cíus víolento: qnia quádo
v:ina mouetur violenter mouctur bypoftafis inípa, p boc
patet fointio ad pꝛimũ argumetũ: qz verum eft qp bypoftae
fis cum fit quíd inanimatü nó pabet moti naturalczted pa
bct violentum, Rt nora ꝙ bic determinat oc motu violen⸗
toipfius —— ad habendam pertectã digeſtionẽ.i.ad
babendi figaum perfecte digeſtionis: quía quando py pos
ftaisato mouct ſupꝛa t oiuelit ⁊ cito redit ínfundo tub
pꝛopꝛia fozma: vt iub pincata fozma ; tunc fignum eft ꝙ
bene digeſta eit: ⁊ ꝙ parcce terreſtres bene feparate funt à
natura 30 aquofitatc; t dicendum ꝙ non eft ioi aliqua ven
toſitas ib remanés inconfumptazque faciat (llam hypoſta⸗
firn remanere eicuatam ⁊ boc bene pertinet ibi, Zld ſccũdũ
argumẽtũ ofcedum ꝙ bypoftatis eit quid minimũ refidés
ín vina m fundo qð oc tacili poteft moueri c eieuari:⁊ dito
redírc in fundũ fub ꝓpꝛia ſoꝛma fi fitnaturalis.ende wn fpa
—— innaturaũ op poffunt partes terreſtres ⁊ grone
eparari ab aquoſitate:et pꝛopter hoc idi cius motum de⸗
teraunatzied in vrꝛina naturaliter fe babente partes bumo⸗
rales non poſſent ſeparari ab aquoficatc cũ mifccaocur ſᷣm
mínímü: imo fi eparant tuncnon remanct fub fua natura
litate:ĩmo toꝛnat: £ ppter poc fapenus non oeterminauit
be mor ipfius vꝛinẽ:quia per mori ipfius nonpofíumus
iudicare oe cõplemento digeſtionis:ſicut poflumus p-r mo
tum UDINE Cecndo oubiraturzvtrurm leuítas mo
tus ad lüperiozs ſic bonũ (igaum; videtur cp non: quia vna
queq; rea asturaliter ococr moueri ad (aum ꝓpꝛium Loci
fed pp:ius locus bypoltafis naturalis eft fundus: ergo oc
bet naturaliter moueri ad fundum c non ad ſuperoꝛa: « ft
mouct ad tuperíoza: boc eft ínnaturaluer: f; fignum debet
repzefentare ſignatus co modo quo citzergo bypoftsfis na
turalía femper debet petere fundum fi figniicaz bonũ:non
ergo ad ſupenoꝛa ocbet moueri. Item hypoſtaſis non mo»
uctur ad ſuperioꝛa nífi ppter aliquam ventofitatem cum
€íus ꝓpꝛius locus fit fundus:fed fi figmficet venrofiratem
bocctt peffimü: ergo hypoſtañs monens ad ſuperioꝛa eft
malum figaum:quia indigeitionem figniticar z nó comple
mentum digeſtionis. 3n contrarium eft aucto: inlfazqui oí
cit ꝙ eft bonũ ſignũ:q⁊ figaificat naturã dñari ſupꝛa mate»
riam moꝛbi complete. ꝓꝛeterea hypoſtaſis naturalís mo»
uens ad ſuperioꝛa fignificat leuitatem ⁊ obediẽtiã materie
remanens vero femper in fundo inodebientiam: fed bypo
ftafis figníficans obedientiam materie 7 leuitatem e(t boo
nium fignum:fignificans vero cõtrarium malum:cum ergo
bypoftafis naturalis ato mouens ad ſuperioꝛa fignificet
obedíentiam materie erit bonum fignum: qð concedo aum
yfaac. ende bypoftafis naturalís cítoafcendens fuperius
X dto veniens inferius fub ꝓpꝛia forma pfneata eft bonum
figni vt (apa dictũ eſt. ¶ Sid primum argumentũ wm con⸗
trariü oico ꝙ verũ eft y motus naturalíe ipfius bypoftafis
eft fundus:fed tamen pcr violentiã poteft moueri ad fupe?
rio2a ⁊ poftca redire interius ſtatim fub fo:ma ppzía, ende
tu benc obíjcerce fi remaneret iupꝛa « non rediret. ad feci
dum pater folutio per (am oícta: quia verum cft p quando
per entofitatem eleuatur bypoftafis nó redit: (ed nó dicit
ín 4r: q non redeat:imo ip ftatim redeat fub ppiía fo:
*
S'o.ctciff.
t3. c redit cum aquofitate ad renes ⁊ ad veficam per meas
eft naturalis. Pꝛeterea iftc motus bypoftafis a mẽbꝛis ter
ticoigeftiue ad veficá fit a pꝛincipio intra vt a diſpoſitioni⸗
bus bypoftafis laudabilibus.pundipio oto intra complere
pafío; quía fignificat obedientiam 7 lenitatem: quia fi ma»
teria eſſet nimis groſſa c inobediens nund fequeftrareturz
€rgo cũvꝛina fequeftretur fir a pincipio intra 2plete pafloz
c omnistalís motus eft naturalís: ergo zc. Ad bocoico qp
vao inodo oídtur naturalis motus quí rir furfum z ocoz
fiim: talis motus ppzie eft inis que regulanturtantü a
natura z non ab anima: vrfünr inanimata:vt leue naturalis
ter tendít furfum 7 grauc deoꝛſum: coe cali motu nibil ad
ꝓpoſitum:quia talem morum non eít ppzie ponere in coz
ꝛe humano:cũ omnia que fun in co;poze humano:regu⸗
ta funt a natura 7 ab animat 2 loquendo oe ifto motu re»
gulato ab aníma dico ꝙ motus bypoftafis a membzis ter»
tic digeſtiue fit ad vefica ⁊ tunceĩt naturalis ⁊ nõ violent?
qꝛ ſit a vᷣtute foꝛti dominãte ſupꝛa materiã mo:bi: t 2cedo
iſtas vltimas rationes boc ꝓbantes. ¶ Sid pꝛimũ argumẽ
tum in contrarium dico qp ſemper verü eit qp fuperfluirates
terrie digeſtiue ꝓpꝛie babent crpelli p poꝛos cutis: nifi na
ra ſit iapedita veldebilitata:vei materia fit groffazquia qfi
natara eft fortis ĩ tertia digeſtiua eppalatfuas fupfluitates
infenficiliter: ecl conuernt in aqueam fubam 7 cum ludoze
emittit:ſed fi fir impedira aliquárulum:íra ꝙ marería fic ni
mis Sroil3 ct non poffit per pozos expelli:tunc facit quod
poteft c trãſmittit eas fi uitates cũ aquofitate ad mea
tus magis marifeftos cuiu(modi funr meatus ad veficam
fErtu obijcies q natura tunc coacta eſt:ergo ralís mot?enit
violẽtus:dico ꝙ non:ĩmo naturalis: quía narura ron cogit
necocbilitatur implíciter: imo cogitur ſolũmodo refpecru
virtutis foztiflime potentis illae fuperfluitares erpellere ín
fenfibüfter: vnde adbuc fatis fo:tis qfi tráfmittit fuas fup»
fluitates cum aquofitare ad veficam vr hypoſtaſim.Et per
boc patet ſolutio ad fecundum argumenzü:q: mẽbꝛa igno»
bilia non tranſmittũt fuas fuperfluitates ad nobilía: vr tbf
maneát: imo ꝙ exterius eppellant.Elel oicedum ꝙ tráfrit
tunt per meatus magis manífeftos: fed tu obtjdes: c fup»
fluitas tertie oigeftiue nũqᷓ erpellit nifi p ꝓpꝛium emücto
rium:vnde ſtercus nunqᷓ exppellitur per vzinam nec p emũ
ctoꝛiũ tertie digeſtiue vt per poz0s:ergo fimiliter ſuperui
tates tertie vt hypoſtaſis nund expellent p emũctoꝛiũ ſcðe
vt per yꝛinam. Dico qp non cft ſimile:quia fuperfl nitas pꝛi
me vt (tercus babct vías latas etnotabiles per quas femp
exit: c hoc eſt:quia eft (uperfluizas groſſa d nó poffet exire
per meatum ftricrum vt per vírgà: € fimiliter ſuperfluitas
fecunde vt vꝛina bsvias feufibiles ⁊ notabiles et virgam
t ordre decr per emunctosturm tertie digeſtiue:
fed füuperfluitas tertie non habet vias íra notabiles 7 fenfi
bíles: ende non habet niñ poꝛos cutís, Si ergo fua fupfluf
plein pico. simis maa p po:os autís quí funt ftricri
fi vero fit a matería non pᷣoterit expelli pcr poꝛos quí
ſuntſtri ik ergo vt dictũ eft exire per vꝛinã «T Quar
to dubitatur ſuper boc qð dicit ín littera:q by non
poteft effc: nec apparere ín toꝛtitudine virtutis ídeft foꝛti
eriſtente vᷣtute Cõtra:quãto vᷣtus eft foꝛtioꝛ: tanto magís
expellit fuas ſuperſluitates:⁊ quantomagis —
Liber
masis apparet: ergo i foꝛtitudine oᷣtutis íntertia digeſtiua
poteſt etie bypoſtañs. Pꝛeterea nos videmus ꝙ quanto
virtus eſt foetioꝛ ín pꝛima digeſtiua: tantomagis expellitur
ſuꝑfluitas ſua vt fterais: c ñtr pocide videmus m ſecũda:
6 tit ín tertía digeſtiua quanto vírtus eft foꝛtioꝛ tantomas
gis erit ibi fuperfluitas vc hypoſtaſis. Sn ʒꝛium eſt auctoꝛ
in littera vt oictü cft, Pꝛeterea oícit fuperius auctozzqp qñ
virtus eft foztis:tuncnon apparet bypoftafis:z boceft: qz
fupfiuítas ecpellitur míenfibiliter p pozos vel etíam cũ fus
do;e: vnde in fanis nulla vel pauca apparet bypoftafig:d in
fo:títudíne virtutíe nó eft by poſtaſis:ĩimo erpellítur fla ſu
pfluítas q 05 cedere in pppottafim p pozos infenfibitr vel
cũ ſudoꝛe.Ad hoc dico qp to:títudo vᷣtutis pot efle ouobus
móis:aut abfolutc;aut p onẽ ad materiã nutritiuã
Dico g̊q qn $tus foꝛtis € reſpectu materie nutritiue: t (bi
eft — oꝛdinatũ:tunc nó apparct hypoſtaſis: q: totü co
ucrtit ibit nó eſt ibi (apfluítas: c ficimtelligit aucroz infa
fed qii 9tue eft fo:tís abfolute: t materia moꝛbi eft grofía
⁊ inobedics:tunc vᷣtus nó pót eam expellere infenfibiliter
velcum fudoie p poꝛos cutis: ĩmo eã tranfmittit cd aquofi
tate ad veficas: c poc appellat pypoftafis.QT sid pꝛimũ qð
ob.in Jum q quáto foztío: virtus tatomagis expellit fuas
füperiluitates: að verum cft; vf no opo:tet cp Doc fit ci by
poftafi-imo ꝛnſenſibiliter vel có fudose, id fccundü oíco qp
nó eft ite:q; lícet ĩ foꝛtitudine vᷣtutis pꝛime appareat femp
fuperfluítas vt ftercusz ín fostítudíne ſcðe vt vitna:tri non
ín fostítudíne tertie femp apparet bypoftafis fiue fenfibi»
lis fupfluítas. (€1na caufa eſt:quia ſupᷣerfluitas pꝛime dige⸗
ftiue t ſcðe multũ eſt ímpura c grofía. vnde nó poteft infen
fibiliter euapoꝛari: ficut facít fupfluitas tertíe q magís eft
pura c magis digeſta.Scða caufa eft: q; in tertia digeſtiua
quodlibet mermb:ü hʒ ſuã ſuꝑfluitatẽ: cita quodlibet me»
b:ü meli? pot cõſumere ſuã fi (raté dp vnũ membꝛũ fos
lumtotam illà ſupfluitatẽ: ⁊ q: puma c ſcða füpfiuitas nõ
eſt inſimulin vno memb:o yt ín ftomacbo vel ín epate: non.
poffunt confumere fuam fi itatem:fed ín tertía dige⸗
ftíua quodis mẽbꝛum babet ſuã fupfluitate ⁊illã oc leui po
teft cõſumere ⁊ infeufibiliter e,
¶ Mypoſtaſis ergo aim naturam ſuam exierit:mu⸗
tationem fignificat in complexione coꝛpoꝛis: eel ín
ena qualítare ficut it caliditate: vel ín coloꝛe: locoz
liquoze:vel ín fuis qualitatibus quinq;.Si in fuo co
loꝛe vclcalose: rubea erít vel citrina:vel ficut diximꝰ
— Si extra naturã ſui loci creat: fuf,
itur: vel natat:vel in fuperficíe eft nebuloſa. —*
da ſubtilis eft ecl groſſa plus q̃ opoꝛtet. Foꝛme na⸗
turam exiens:lata fit vel diſperſa tu ?oinerfa:
vr partim fit ſubtilis: partim grofla, IHaruraim lenis
motus fui crícs: quodam in tempose exit laudabilis
quodam illaudabilis vt dicemus.
¶ De hypoſtaſi accidentali.
A Vpoſtaſis accidentalis diuerſat᷑ tribue
miodis.in loco: in quãtitate:⁊ qualitate.
4 3n loco d ín ſeſſione fundi: ecl ín ſuſpẽ
LEX fone medij vaſis:vel nebulofa eft in fip?
ficie fui. (| Diuerſitas locowm quantitatem mon?
Pelo cali — s v^ in medio:vel in có
éto. isn a efti pꝛimis:in cõple⸗
mento ín fundo erit:media in medio ſuſpenditur va⸗
fis:q: di natura humoꝛes excoquẽs facere hypoſta⸗
fim inciptat:ín pꝛimis diſſoluẽs mouct ftia vetofita^
tem:quã cũ mouerit altitudinẽ petit:quilocus fuus
eſt naturalis:⁊ cũ aſcenderit: humiditatem turbidã
reddit ingroſſans eam:⁊ terreſtria feci cii xᷣtute fui
motus postane facit quida nebulã. Cũ coctionẽ mc
[4
d
AY
diat:ventoſitatẽ ſubtiliat:⁊ pᷣtus fui tot? deficit:de
índe hũiditas ſubtiliat: groſſicies amitti: pars ters
reftrís in locũ fui naturalẽ regredit in mediãvenies
pꝛinã. qð ex groffimudine remanet ⁊ bumíditate; pbi
bet parté terreftré ĩ locũ fui oefcédereremaner d (n
media vꝛina natae « ſuſpẽſa.Coctione copleta eft ín
ug diuiſa. pare aerea natat effecta nebulofa:
pare d grauat᷑ terrea in fundá deſcẽſura: bumiditag
aiit permanet dara ⁊ müdificara, vr intelligit nebu
lofam bvpoftafim (igníficare initiũ coctíois;c tute
naturc in faciédam bypoftafim. IHatatilíe fignificat
mediocritatem coctíonís: « inceptionẽ coplementi
⁊ pꝛeualere naturam ín oig burnozbus;z p^
tibus fuis diuidẽdis. 3n fundo cóplemét(i coctionis
oftédit;z diminutionẽ fecis:ponẽdo in locũ fist nang
ralé vnãquãq;. Ex loco (git —— neq; bonum
abſolnte:neq; malũ fignificat:fed quantitas ſiue bo
ni fiuc mali copleimért ſine minoꝛatio complemẽti e
mediocritas. ypoftaſis bona finc mala ex colos
re liquoꝛe motus lenitate eft intẽdẽda.Sũt enim
qͥdã coloꝛes bri abfolute ſignificãtes:qͥdã indcfinite
Jdẽ cõtingit oc figníficarioc mali, Quidã etia funt
mediocres inter boni ⁊ malum abfolute ⁊ ocfiníte,
Albedo fignificat tant& abfolute bonũ.diſtincte bo
nũ ſi fir alba: candida: ín líquose teperata : ín fonna
rotunda; lenis; c ín mot leuis, Ze cii (int figna
ſua:ſine dubio fimt perfecta ⁊ bona. ꝓpꝛie. Sot alba
bypoftafis ab bac pp:ícrate fe moueat:⁊ aliqua ba
rum regularumamitrat: abfolute vocat alba: ⁊ bos
nũ fignificat: fed nó abfolute.fignificatíones a bont
tate mínosent fm ꝙ oc bís regulís erit min?, Colo
figníficas malfi abfolute cft nigredo tãtũ
o im nigerrima:in liquoꝛe diuerſa: granofa vel
afpera:d finc oubío mala funt; marimc fi vꝛina fit ni⸗
gra. uter lũ mediocria:ruboꝛ:citrinitas:
ví fed rubo: tii ccterís eft melioꝛ: bono vici?
nioꝛ: fignifícis fangníné ceteris bumozib? melioꝛẽ
Airidis cft peío: ⁊ tímosí vícitríoz: q; humoꝝ figuifi
cat incẽſionẽ: ⁊ fanguinis humiditatis cofumprione
Citrinus cole: fignificat bonũ malá: q; naturali⸗
tcr acutos ⁊ nó coctos oftédít cbolerícos humoꝛes.
Jõq; vtrũq; fignificat poſſibile: vt ⁊ calo: febꝛiũ oe
ficíat:c acumẽ cholere —— nó cõfoꝛtat nara
ra ín materia moꝛbi digerẽdã. Bypoſtaſis q̃ mutat
ín rufitatẽ ⁊ glaucedinc: fignificat falute. Itẽ poteft
effe t calo; febꝛilis augmẽtet: acum cholere cõfoꝛ⸗
tct-fanguis 2 — incendank: bypoftafis in
viriditatẽ mutet᷑.vñ timoꝛ in malũ nũciatur.Signa
ergo citrine bypoſtaſis non abfoluta ſunt.i.nõ ccrta
Repꝛehẽdimur tfi a dicentibꝰ:quare rubeã non
dĩriſti abſolutã lx:cũ poffit natura in cõplemẽtũ co
foꝛtari coctionis:hypoſtaſis ín albedinẽ mutari:⁊ fa
lus ſignificari. Itẽ poſſibile fit vt natura ín coplemt
ioo erendí feces oeficiat: z bumozes calos febzíf
í t bypoftafis in viriditatẽ mutet᷑ vñ mali ti⸗
moꝛ poztendit Rñ.falſum eft q3;ppofuifti:q: rubea
brpoftafis fine dubio fignificat bonũ nõ ſuſpectum
vel ex eſſentia vel ec fuí fouma. f£r effentia: qz vꝛine
bypoſtaſis fanguis cft materia; ſanguis vero ccteris
Arinarum.
hũoꝛibꝰẽ laudabilioꝛ.⁊ t actõe nature facilio:. £r foz
ma: q; medíocrítaté (ignificat : z fui vicinitate cóple
acti ned fupeft nature nifi oígeftione coplere: c in
iné muiare: fignificat g bonũ certũ.Si aliqñ 1
aliii colo:£ mute no albũ:no eft (ibi naturale:fs acci⸗
dentale:cii rubo; bypoſtañsvᷣtutẽ ſignificet cocróís:
1 albedíne naturalẽ. Uidemꝰ em̃caloꝛẽ
díne muraf:et fpcrma ⁊ lac cõcreet. Repꝛebẽdũt m
ios antiqui fopbífte dicẽtes. Quare c caro nó alba
fuit cum fanguis fcóo excoctus (itz Rñ. non. Caro
eir fanguis cft coagulatus cum paruo caloꝛe: c no p
—
fecra decoctiõe.S
materia cbo
coctiõis.Cholera aũt rubea cr acumine fao natura⸗
liter Ve Agri angméetet febꝛis ci caloze et
cõfoꝛtete nõ certi fumus quin humoꝛes incẽdant᷑: ct
natura deficiat ín repugnãda moꝛbi materia.Si ca^
lo: febꝛis deceſſerit:⁊ acumẽ cholere rubee extingua
tur: natura neceffe eft confoꝛtetur:⁊ digeſtio moꝛbi
compleatur, Signíficatío ígitur rubee bypoftafis
naturalís cft ct effentíalis, citrine: poffibilte non na
turalís nec eſſentialis. ¶ Repꝛebendimur tame a
quíbufda:quare ínquiunt:bypoftafis citrina no fuit
melioꝛ qᷓ rubea:cũ ſit ínter viride rubea media: ct
tu pii? dixeris medía extremis dignioꝛa: Rñdemꝰ
menſuraſti nó dimẽtienda:aſſimilaſti no affimüanda
portés medíocrítate ínter bonitate 7 peioꝛationẽ:q̃
vtraq — citrinitas:in rebus tñ diuerſis:⁊ tnter
ouo oppoftra:quoz neutrum recipit.Citrina em bv
poftaíis eft inter rubeum laudabile certum: viri
dc illaudabíle certum: c ad comparationem víridís
laudabilis: q: remotioꝛ efta peffimítate. rubea erri
ficut diximus:certa falus fignificatur: c víridi timoꝛ
certus. Citrina z bonum z malum ín rebus diuer⸗
fis fignificat ppter caufam extraneam: non fui eſſen
tiã: medíocrítas nõ íta eft. oe fua em̃ eẽntia no oc cà
eft ectranca: ned ec cóparatióe ad alía, q3 em̃ exit
3b ípa vltra fe eſt:⁊ fi no ad ipam perueniat ínfra fe
cít.verbigratía. fi mel ſumamus ⁊ cii multa aqua mí
ſceamus:dulcoꝛẽ fuii minoꝛatũ reperimus; fi aũt ad
foci eccoquaf aquofitas paulatim minoꝛat᷑: oulcoz
augmétatvcad boc qð ante fuit reuertatur.Cũvero
- pfection£ pꝛiꝰhabitã deueniat:ſi UNE no
maioꝛẽ dulcoꝛẽ deuenit ? pii? habuit:ſʒ poti? mí
noxat: c ita ialfaginé mutaf-z oc falfagine t amari
tudinẽ tráfducif: bacrónc pfpecra: q; teperat ínter
Duas minoꝛationes:vel etiã intẽperatiões. Tẽpera⸗
menti fi augmenteturvel — p
id egredif:q9 vero cõplemẽtũ egreditur:con⸗
qu minuat. Si em̃ effet poffibile poft cóplemen2
tá aliud cõplementũ fccedere:vel poft fecti aliud
ꝑfectũ eſſe: pꝛima neq ꝑfecta effent neq; cõpleta.
Fo.cxciiij
*
«KL Supíus determinauit aucto: oc hypoſtañ naturali:bi
oc fansturalicc bíakhf in Ones. Qe DNUS eterne GET
aliter fubdiuidéo
* ve qð ſcða cõclu
uma in Onac gn pꝛimã facit qð oíctü eft. "3n ódus
| — incidentẽ. — fx loco igit
n num. Pꝛima in ouas. In pzima oiucrfific
ftatim a ptcloa. 3n ſcða condidit lud qo poauiz-edatt:
ln inteligif nebulofa, Pꝛima ín ouas. In pꝛima faat qð
dictũ cft. In fcóa cás aſignat.Scða ibi: Cauſa eft:q: cũ na
tura humoꝛes.Et ífta ſcða ín tree, In pꝛima reddat càm de
bypoftafi ínnaturalí in fupfidie crifteti. In (cóa 0c proi eri
ftéte in medio:ibi:⁊ũ coctioné natura m̃ediat. 3n tertia 0€
criftete ín fundo: ibi: Coctiõe cópleta. Tũc fequi£ illa par
in qua cõcludit cõcluſionẽ incidente: 7 illa in duas. 3n pma
ↄcludit íllà ↄclunonẽ:⁊ cà oeclarat. In fcóa mouct obícctio
ncs fopbiftarum:7 illas ſoluit.ſcða ibi: Tã repzcbendimur
a oicétibus."»:ima in duas. In pꝛima cõcludit illã cõcluño
nẽ incidentẽ. n ſcða eã decſarat.ſcða ib: Sunt em̃ quidã
colo:es. Et iſta ſcða ín duas. In pꝛima diuidit. In de
mẽbꝛis üllíus diuifionis ꝓſequitur.ſcða ibi: Abbedo tantũ
fignificat abfolute bonum. Pꝛima in duas. Sn pꝛima deter
minat oe colozíb?ertremis pypoftafis innacunalio. "3n ſcða
oc medie. fca ibi: 3inter bona ⁊ malü mediocria. Pꝛima
in uas, In pꝛima oetermínat oc coloꝛe albo fignificáte ab
fou:te ⁊ oefinite bonũ. In ſcðᷣa oe nigro fignificante abfols
te c cefiníte mali. (cóa ibi: Coloꝛ hypoſtaſis figmficis abe
folute malii cít nígredo. Illa pars in qua oeterminat de co
lo:ibus medtjs otuidi£ in duas. Sn pꝛima oererminat oc ca
loibus m magis oedínantibus ad vnum extremũ dp
ad aliuc: vt ad malũ qᷓ ad bond: vel econuerfo, "3n fcóa oc»
termínat oc colozibus medijs nó magis ocdinárib? ad vnũ
extremũ d ad aliud. Sca ibi: iL itrinus colo: 7 bonü fignifi
cat t malá. T üc fequi£ illa pars ín qua mouet obiectiões fo
pbíftara. £t ílla intres Pm trcs obiectiões.ſcða ibi: SRepze
bendüttii nos aliqui oícentes. Tertia ibi: &Repꝛebendimur
iñ a fopbíftís c£. Pꝛima im duas. In pzáma mouet illam pꝛi
mà obiectionẽ. 3n ſcða ſoluit cá. (coa ibi: SRidem? falfum
cft qð ꝓpoſuiſti Scða obiectio non diiudit᷑: fcd pare illain
qua mouet tanti obiectionẽ diuidit᷑ m duas. In pꝛima mo
uet illã obiectionẽ tantũ:⁊ ſoluit eã ⁊ oectarat qualiter citri
nus coloꝛ eft mediũ inter rubeum ⁊ viridẽ. n ſcða declarat
qualiter citrinus nõ vere eſt mediũ inter rubeum ⁊ viridẽ.
fcóa ibi: Oediocritas non ita eft. Hec eft diuiſio ⁊ ſnĩa le»
ctionis in generali.
geſtio
bi poffunt apparere ín egris: fcd bypoftafis naturalis ci
fuis cõditiõibꝰ eft hmõi:g̊ apparct Tegris. 3t€ dicit hippo.
—— — nuncia vt in quarta:
fienaruralís cá fuis bonís ↄditioibꝰ:ſi erifim
futuráifeprima cad bonũ:ſed crífis nó eft nifi ĩ egris:g
poftafis naturalis cii fuis ↄditiõibꝰ laudabüib?pót
r̃e in egris.ad hoc dicũt quidã:ꝙ in egris dic t id
debilis ín earis:infanis vero fortis cc. dico ꝙ vᷣtus pótoíci
fo:t[ abfolutevel p cóparatíone ad materiá mo;bí. €ln dico
ꝙ virtus in fanis foztio: eft abfolure p ín egris, verütamen
$tua ín egrís fo:tioꝛ eft p cóparatione ad materíá moꝛbi q
eft pauca t obedi£s digeſtioni: d *tus in fanis p cóparatio
nemad materiã nutrimenti q eft multa ⁊ inobedies ppter
fuí multírudiné « abüdátia, vn ita bñ potbypoftafis natus
—— in egris ficutin ſanis. Rones adt ad oppoñ
tũ cõcedo. ¶ Scðo dubitat᷑ vtrũ hypoſtaſis diuulſa contis
nue apparẽs fir melio: vel diſcõtinue apparẽs diuulſa. M
melio: fitilla d otinue apparet diuulſa:vᷣidet᷑:qꝛ opationes
nature oꝛdinate ſunt:opꝑationes vero materie mo:bí diſcõ⸗
tinue:ſed melius eſt illud ſignũ qð ſigniſicat operationẽ na
turc d illud qð figníficat operatione mo:bí: fed hypoſtaſis
cõtinue appar£e dinulſa fignificat oꝛdinationẽ: ⁊ itaopera
tionẽ nature: (lla vero d diſcõtinue apparet diuulſa vt mõ
diuulſa cõtinue:cras vero diſcõtinue ſignificat inoꝛdinatio
tic: (ta ionẽ materie mo:bí;ó h cótinue
8* —— po s nig a queo dr a bicet in
q bypoftafis nigra melío: € qr apparet Lfüpzemo d of
in fundo refidet: c cá'oui? eftzqz qn tetidet in fündo figni
«at cófumptionc omnimodã vt partiũ oim aduſtionẽ:⁊ etiã
vẽtoſit atis:ſʒ qñ eft in ſupꝛemo fignificat adbuc aliquã ven
toſitatẽ cffc ín vꝛina q̃ nondũ conſumpta eſt:imo eleuat illã
bypoſtaſim nigrã:ſed bypoftafis cõtinue apparẽs diuulſa
ngnificat ventoſitatẽ aliquã nondũ cofumpta:tmo potentẽ
diuellere ꝑtes hypoſtaſis:ſʒ qn diſcõtinuẽ apparet diuulſa
fignificat qñq; vctoſitatẽ oĩno efle ↄſumptã:qñq; nó: illa
bypoftafis peto: eft q fignifict vctofitatt omníno effe con
fümptá d q nó:ergo bypoftafis cõtinue apparens diuulſa
melioꝛ eſt P apparce diſcõtinue oíuulfa, In cótraríi eft au
«to: ĩ lfa pꝛecedẽti dicẽs:ꝙ bypoftafis naturalis diſcõtinue
apparẽs oíuulfa mclio: eft fiue minus mala d cótínue aps
pares diuulſa.Et boc pbat ꝙ corínuítas ín malo peto: eft
«p diſcõtinuitas.vnde peíus eft malũ continua d interpola
tum: cü bypoſtaſis cótínuc appares diuulſa fignificet ma
là cõtinuũ:peioꝛ erit cõtinue otuulfa d diſcontinue. Et boc
«ócedo aum yfaac. T Ad pꝛimũ argumentü in 3:í8 oíco qp
quida eft motus o:dinatue ad bonũ: c talís motus o:dínas
tus ad bonü melio: eft cõtinuus d oífcotinuus: c ficob.tu
eſt alius motue o:xdínat? ad malũ: ⁊ talío melioꝛ eft diſcõti⸗
nuus:vnde melius eft malũ vna vice adueniẽs d» continue
adueniens:⁊ ficloqui£ aucto: ín Ifa: qꝛ (bí loquí£ de pypoe
ftafi naturali, €i d ipᷣa fit diuulſa tüc fignificat mali. (ed t
inclío: eft fi fianificet vna více mali d cõtinue.vñ tu ſuppo⸗
nís falfum dicendo qp bypoftafis cótinua'ofuulfa fignificat
operatione nature:ĩimo potíus fignificat operationem moz
bi. &d ſecũdũ pts ſolutio: qz ínlfa illa comparat auctozifte
brpoftafim innaturalẽ ad naturale, vnde contínua diuuiſa
eftinnaturalía:t vétofitas eft mala: quía fignificat defectũ
in oigeftionis complemento: fed cum contine ſignificatvẽ
tofitatem peío: eft dp oífcontínue: ⁊ bec modo loquitur íbiz
fcd quando tu ob.tu comparas innaturalem ad naturalem.
ende comparando b fim diuulſam ad nigram in kun⸗
do tunc nigra peioꝛ eft, "mS
ſtea queritur oc pzefenti lectione 0e bvpoftafi (nna
turait:2 pꝛimo querit᷑ quarenon oíuerfificat bypoftafim ac
cídentale nifi eese ^g loc:quátitatem z qualita
tem: quía videtur efle infufficiens ín ulla diuifione: quia fg
vnũ oppofitomm oicitur multipliciter t reüquum; pt oí,
dt pbus: fed pypoftafis naturale ct innaturalis oppongs
gur; ergo quot modis oíuerfificatur naturalis totidem mo
—— n inaturalis:fs naturalís qnas moisdiuer
fificat vt habitum eft ſupꝛa: g inſufficiẽs eft quí won diner⸗
fificat innaturalem nífi tripliciter. Pꝛeterea bonũ vno mos
do oícitur malum vcro multifaría: et dieit pDus. f naturas
lis bypoftafia cft ficut bonum: innaturalie ficut malum; à
pluri? modis debet oluerfificari innaturalis d? naturalísz
fs naturalis oiucrfificat qͥnq; modio: g innaturalis ad mí»
nus fer vel plus. sid pocoico ꝙ innaturalis bypoftafis folig
inodo oí(uerfificatur penes tres conditiones pꝛius cnumes
ratas. fd pꝛimum argumenrum ín contrarium dico ꝙ ſub
quantitare compzebéditur ocbíta foꝛma zlíquo: t motug
⁊ ita non eft infuffictens, £d fccundum dico cp verum eft ce
pluríbus modis ocbct oíincrfificari c diuerſificatur innatu⸗
ralis qᷓ naturalíe:f; q: aucto: non poffct narrare ilios mo
dos infinítos ppter boc (los oẽs reducitad tres modos
generales quos ponít ín littera. T 3lurta poc quero cũ po
nat ín parteifta quantitate cffe códitionem bypoftafis in
naturalis velaccidétalío; quare fuperius ybi oéterminauit
oenaturali bypoftafi non pofuit fimiliter quantitatem eſſe
condítionem innaturalís hypoſtaſis: Sld boc foluit Merar⸗
dus dicens ꝙ quantitas non eft certum fignum nec ad bos
num * ad — et quia * fis — cft cero
tum ficnum um : propter boc non pofutt fuperius
quantitatem effc conditionem — naturalis. Ciel oi
cendi » füperíus quando octerminanít oc bgpoftafi natu.
rali reducit quantítatem bypoftafis ad mediocritatem in
líquo:e: vnde fi (cim? cp bypoftafis naturalis eft medíocris
in líquoze: tunc fcímus qp non peccat ín quátítate 4T Scc:
do oubitatur fuper hocꝙ dicit auctoz ín littera: cp viridis
colo; eft medium ínter bonum ⁊ malum .£oótra:vírídis coe
lo: fieníficat aduſtionem:⁊ aduſtio femper eft malazergo v£
rídís colo: qui rep:efentat aduftíone femper erit malus:nõ
€rgoeritimedium inter bonum Tmalum. Et ipfe ſoluit hoc
ín littera: quía medium eft tñ plus oeclínat ad vnum extre⸗
mum vtpote ad malum . ¶ Xertio oubítatur fuper boca»
yfaacoiat pofteain littera:g caro coagulat᷑ a paruo ⁊ mos
dico caloze: pinguedo vero a foztiffimo,£t boc pbat qp ca»
lo: complens fuam actioncm ocalbat: non complens vero
rubificat:fed pínguedo ocalbaturznon ſicvero caro:ímo eft
mcdíata ín oecoctíóe vt dicit ín litterazergo pínguedo a foz
tioꝛicaloꝛe coagulatur d caro. $ed contra Auicẽ.⁊ alij oi»
cunt ꝙ pínguedo coagulatur a frígido.í, a calido remiſſo:ſʒ
olat Zonftantínus —— caro coagulatura calido
⁊ ficco: f$ calidũ ⁊ ſiccũ calídi? eft p calidum remíffum:ó ca
ro coagulat a foꝛtioꝛi caloze d» pinguedo, Pꝛeterea foꝛtio:
caloꝛ foꝛtius coagulat: ende videtis carnes virozum durio⸗
reg t fo:tius coagulatas dp femínarum: t boc eft:quía ín ví
ris carnes coagulantur a foꝛtioꝛi calozezfed caro foꝛtius cos
gulatur d NC UTD a foꝛtioꝛi caloze coagulatur caro
dq pinguedo. Id bocoícunt quidam ⁊ Werardus fili: v qi
dicit aucto: in líttera:qp caro coagulatur a pauco calo:e:ipe
intelligit oe matería carnís vt de fanguíne anteqᷓ fiat vcra
caro: c nó íntclligit de vcra carne íam coagulata. Alij Dict
ꝙ verum eft cv caro coagulatur a pauco caloie: ideft a debi⸗
lioꝛi caloꝛe qᷓ pinguedo:auctoꝛem füftínédo, ££t fi obijcias:
caro foꝛtius coagulatur: ergo a foꝛtioꝛi caloꝛe P pinguedo
coagulatur. Item oicunt cp tantum ⁊ etiam plus potcft fas
cere ocbileagens ínlongo tempoꝛe quantü fo:te in pauco
t quía ofcunt ipfi:lícet caroa debili coaguletur:tamen boc
eft paulatíne zin longo tempoꝛe 7 íta fox: fiue coagule£
refpectu pínauedínis qae coagulatur afo:tí ſubito ⁊ ín bꝛe
ut tempoze, lel dicendum ꝙ calo: dicitur fo:tio: oupliciter
autin fc 7 abfolute; aut per cõparationẽ ad materiã ín qué
crinarum.
inde dico P caro generatur fiue coagulatur a foꝛti ca
— (c: ficob.tu;pínguedovero a debilioꝛi:ſʒ tamen pim
guedo coagulatur a fo:ti caloze per comparationem ad ma
teram ec qua generat pinguedo: c matería eft pauca ⁊ ctiá
obediícne illt calozí fimpliciter oebil cum foztío: per cópa»
rationem ad huius materiam paucam:caro vero a ocbilio»
ri pcr comparationem ad matcríam ex qua caro generatur
que eft multa cabundans ſupꝛa quà non bene poteft ca»
lo: foztís ad ocalbandum: ficut pót calo: oebilis ſupꝛa mas
tcriá pi nis. GInde benc dico vp caro a foꝛtioi caloꝛe
in fe gencratur $ pinguedo:c ppter boc videtis cp in lous
calidís et ppeco: cé nund JO; tam en
caro ibidem bene genera£. Per poc patet folutio ad ouo
vltima argumẽta. ad aucro:e iftum olco ficut oictum eft ꝙ
€aro coagulans carnem fortioꝛ eft fimpliciter dp calo: coagu
lans pinguedinem:vertitamen per comparationem ad mas
tcríam que pauca cft:calo: coagulans pinguedinem foztioz
€ft:calo; vero coagulans camem debũioꝛ cftz quía ila mate
ría ex qua generatur caro ratione fue multitudinis ⁊ abun
dantie eft inobediens hmõicaloꝛi: ⁊ íta non poteft cóplete
íta caro oclbarí: 7 boc vltimo modoloquítur ínlitrera. Ad
fecundum argumentum oíco ꝙ tubcnc obtjceres fi caro pa
beret materíam íta obedienté calo: coagulãti ficut pmmgue
do:ſed nó fic cft vt dictũ eft ⁊ ꝓpter bocnó valer. (| (Quar
to oubítatur ſuper hocqð dicit aucto: in líttera verfus finc
lectionis ꝙ fi aqua ponatur cum melle diminuet dulcedinẽ
mellis. Contra:dicit £Satan oc fimplid medicina:q aqua ⁊
oleum funt elementum omní& medidnarum: ergo aqua
olcum poterunt tranfmutari a quolibet fib: appofito ⁊ nó
tranfmutabunt veloímínuent alia: ergo aqua pofita cum
melle non mínozabít oulcedínem mellis. item caliditas
fo:tío: eft actiua dp frigídítas:crgo calíditas diminuet oc frí
giditate 7 nion econuerfo: fed aqua frígida eftz mel vero eft
calidum:ergo mel diminuet oc aqua: t non aqua pofira ci
melle oulcedinem mellis. £d boc oico ꝙ aqua inſipida cft
oulcedo vero mellís eft quid fapidum: quando ergo aqua
poniturcum melle oiminuit oe oulcedine mellis; quia oul»
€cdo ín melle fundatur in groſſa fubftátia ; ⁊ aqua ſubtiliat
illã groffam fubftantíam cremittit eam:⁊ cum bocremítnt
qualitatem fundatam ín illa groſſa ſubſtantia vt dulcedi⸗
nem:⁊ ficloquítur aucto; ín líttera. €] Ad pꝛimũ argumen
tumín Zium dico qp vcrum eft ꝙ aqua tranfmutatur a quo
libet fibí admirto cum fit elemtum: tamen ín fua tranſmu
tatione agit ínillud qð eam trãſmutat:vt patet: quía culteb
lus agens (nceram mollem qñq; bebetatur: quia ín agedo
pantur, Similiter aqua pofita cum melle ín patiẽdo agit; z
diminuit onlcoxem mellis. Per boc patet folutio ad ſecũdũ
ꝙ verü cft ꝙ calídítas eft foꝛtioꝛ actiua:⁊ etia caliditas mel
lís agit in aquam:⁊ ín agendo patitur abaqua: quía aqua
dimmnuit eiue dulcoꝛẽ. ¶ Clitimo oubíratur fuper poc qð
dicit poftea aucto: ín líttera:qp mela oulcedíne tranfirin fal
ſedinẽ: toc ſalſedine ínamaritudinem. Sed vídetur ꝙ ime
diate tranfcat aoulcedíne ín amarítudincm ⁊ non ín falfes
dínem: quía vt oicít pbus: omnís motus fita contrario (n
contraríum:cum ergo oulcedo contraríctur amaritudini et
non ſalſedim:videtur q a oulcedíne mel ĩmediate tranfeat
ín amaritudine. Pꝛetereavt dicit Bab in oc fimplici medís
cina:mel eſt dulcius omníre € generat humoꝛem amarioꝛẽ
cholera ín coꝛpoꝛe noftro: ergo fimiliter exterius per calo»
rem ignis mel conuertetur immediate ín amaritudinẽ. Itẽ
fo:tío: eft calo: (gnís agens exterius dp calo: naturalis ages
ín coꝛpoꝛe:ſed calo: naturalis agens in coꝛpoꝛe tmedíate ge
nerat ce melle amaritudínem cnon falfedínem: ergo firnili
ter calo: ígnis ertenus cum fit foztío:: tranfibit fiue faaet
tranfitá ín melle a oulcedíne imedíate in amaritudine. 3n
cotraríum eft aucto: in litterazvt oícrá eft: etíam in oíetis
vuiuerfalibus: quidicit ꝙ mel pumo tranfit a oulcedine in
falfedínem ca falfedíncin amaritudinem. 'oxererea nó eft
Oeucnircab extremo ín crtremüniífi per medium:fed oulce
do t amarítudo füntertrema: falfedo vero medium:er
non eft ocueníre a oulcedíne mellis tn amaritudinem nif
mediante ſalſedine Et pocconcedo; ^
t caufa puius eſt:quia
|. So.ctcv.
ſalſedo fundatur in mediocri fubftantía:zamaritudo vero et
oulcedo ín groſſa: vn qb mel oecoquitur ad 1gnem pꝛimo
—— —— ſubtiles ⁊ fiunt —
partes groſſe nó: imo fiunt per caloꝛem ignis quafi pa
de.vnde er coniunctione — ſubtilum que fiunt
amare:per aduſtionem aim inñpidis generatur ſalſedo: ct
ita mela dulcedine tranfit ín falfedínem:;fed poftea quando
calo: mualefcit:tüc adurit omnes partes grofías 7 ſubtiles
GQ iam erát aduſte:⁊ íta totum fit amarum: ppter boc mel
tramit à oulcedine in amarítudínem mediante falfedine: €
bocmodo loquitur auctoꝛ in littera. ([ 8d p:imum argus
mentum in contranim dico qp verum eft: cp omnis motus
oulcedo ⁊ faifedo funt cótraria oiftemperata: ⁊ talis mot?
potcft bene cffe, Uel Dicendum qp omnis motus cft a con»
trario ín cótrariumz verum eft per aliquod medium: 7 quia
falfedo eft medium ínter oulcedínem ⁊ amaritudinem: pꝛo
pter bocmcl tranfit a onlcedine ín amaritudinem mediano
te falfedine, d alia ouo argumenta vnica ſolutione refpon
deooicendo ꝙ non eft file oc calo:e naturali: c de igneo:qꝛ
vt dicit s£onftantinus: humoꝛes fünt fil) elementosum: e£
quía invnoquoq; mirtofunt quattuo: clementazfm ofiium
elemẽti onantis generatur humoꝛ in cozpoze mixto:⁊ quia
mel eft calidi cficcum ppter boc er melle recepto t cozpoze
generatur bumo: calidus ⁊ ficaus: vt cbolera que eft amas
ra.fed actio ignis exterius agens in melle non mtendit ge⸗
nerare humoꝛem: immo confumere partes tam fubtiles dp
arofías:t quía non (ta cito poteft confumere grofías ficut
Vwsertóp] 4 pais: generatur pꝛimo falfedo (n melle vt oce
claratü eſt qᷓ amaritudo'cópleta. Vel dicẽdum ꝙ ín cozpoze
bumano nou pót falfedo er melle; quia fi poffct
bocnó eſſet nífi phlegma falfum:f5 hmõi cft inaturale:z nó
loquitur oc generatione humoꝛum t i ĩmo natura⸗
li: ppter boc «€. « ſic ſoluit᷑ adillud.
¶ I? vpoftafis ergo figníficatio oe malo ad borum
€x coioꝛe fuo intellĩgitur:liquoꝛe: foꝛma:motus leui?
rate. Zuanritatem boni (iue mali: ec lods intendi
mue ſuis.PBypoſtaſis enim landabilis c ſigniñcati⸗
na boni-ficar alba:eft cum in fando fir-perfectam bo
nítatem poꝛtendit. Natãs bonitarem mínus:tamen
eerie impri bonirarem mon completam:q:
vpoftafis fundi naruraliter laudabilis ſignificat fe
curm coctionem:⁊ earum otuifionem:z vnaquag fe?
ceffiffe parrem ín locum fuum naturalem. 1Harans
medíocrem fignificar cocríonem : c ad oígerendum
p:opínquítatem: 7 humoꝛes dinidi inciptentcs: fed
ppter vertofiratem quadam groffam nondum a na2
tura ſubtil :que quía poteftatem non babet
fubriliandi : remanferunt indiuife, ende bonitatem
nor completar oftendít. ]Hebulofa naturam deco⸗
quere eri oin psu —— bumoz oíf
ſoluere:ſed camen fapereft (ue actioni medíare poffe
coctione: c ſubtiliare ventoſitatem:⁊ morus fut face
rcquícte: et humiditatem ſuam ſubtiliet: quatinus
bypoftafis ocfcendens ín inferioꝛa natet. Itẽ aliud
neceffaríum eft tempus vr oígeftio copleatur: z hu⸗
moꝛes diuidantur:quoꝛum vnaqueq; pars ín locum
fuum naturalem ponatur:ſcq; pars terreftrís ín fun
dum oefcendar. ende bonum nondum completum
fignificat: fed apparens denũciat. S»ígnificario
quantiraris in mala bepoftafi contraría eft fignis
bone bvpoftafis:q ft in fundo ſit:malũ cõpletũ figní
ficat Si natauerit-(igníficat mínus malum cffe qp có
plerum, Nebuloſa malum nondũ cópletii oftendit.
2 ij
In fando em̃ ſedere hypoſtaſum malam: extra actio»
nem eft nature: ſignificans groſſitudinem: ⁊ bumo⸗
pum crudítatem: ⁊ foi morus grauitatẽ. Cum enim
materia mobi buíufmodi tit qualítaris: non ſumus
fccuríoc natura confoꝛtãda in repugnarione moꝛbi.
fugit ergo atq redit ante fcparacioncm moꝛbi.yn⸗
.demalum fignificat complemum.& Matans (i ſubti
lioꝛ lcuíoz tit ; fignificat naturam poffe in repugna
tione moꝛbi anre feparationcm fui-ideogp malt poz
tendít mínus d» completũ. C IP vpoftatis inter lau⸗
dabilc « illaudabile medíocris ctt citrína:q fi fit nc?
bulofa fpem complendi fignificat coctionem.Si na
tatilis ſperamus minus dp compleri. oí ín fundo fit
cruditatem humoꝛum etc grauitatem cum groſſicie
fignificat. nccefíe ergo eft nature in longo tempoꝛc
faam oigeftíonem complere. Si nataucrit bumo:es
leuioꝛes tigníficat ⁊ ſubtilioꝛcs cffe: c naturam vna
actione implcuifie:fcd fupcreffe plus ſubtiliare:⁊ ne
bulofam pzíufd natantein faccre: deinde ſubtiliare:
cvnáquag, in loco fuo mittere:atq; ín fundo federe,
f£x ncbnlofa intelliguntur humoꝛes eflc ſubtilioꝛes
c leníoxce: « qp natura fuam folutíonem cõpleuerit:
atq; allcuíaucrir. ende ncbulofa fit: neq remanet
niii vc natẽt humoꝛes: peftqs diuidantur:⁊ pare tcr
yca in fundum reuertatur: vndc fpcs perfectiots poz
tenditur. 3fsalam ergo ínteliígitur: quia hypoſta⸗
(is inter bonü malum mediocris in fundo bumoꝛũ
cruditatẽ:⁊ moꝛbi oftédir diuturnitatẽ:ſi inicio moꝛ⸗
bi apparuerit: t virtus infirmo fit fpem alonge poꝛ
tendit. 3n ſtatu (i natura fit defecta: vicinus eft ti
xquianon fumus ſecuri propter materie grauita
tci; cius groſſitudinẽ quin virtus oeficíat ad mo;
birepugnationẽ:⁊ narura fugiat laceffioncs antedp
moꝛbũ digerat. Natatili vel nebulofa fignificatur
materie ſubtilitas:leuitas:⁊ moꝛbi bzcuítas. 3n ſta⸗
tu moꝛbi ſi vᷣtus borra fucrit; fpes longinqua crit; fi
xᷣtus fit defecta:timoꝛẽ oclógc nücíat. vpofta
fis ín quadam die moꝛbi nebuloſa:⁊ i fundo oic ipfa
peſſima eft : q: natura (igníficat fugere a moꝛbi re»
gimine pzopter groffitudinem c grauitatem mate⸗
ric. 3n fundo cnim fübito federe bypoftafim « fine
o:dine non ec nature eft actíonc: quia actio natura
lís paulatim fm oꝛdinem procedit fm quantítarem
vírturis.cum autcm ita fubito cuenerit: timet natu»
ra t fugit p:opter groffitudínem c grauirater ma^
terie moꝛbi.Quod confirmatur er dictis Gal.bypo
ſtaſis inquit ſi in initio nebuloſa ſit:ſubtilitatẽ ſigni
ficat materie:⁊ facilitatem obediendi nature.in fur»
de groſſitatem c grauitatem.ſimatauerit mediocri⸗
tatem oſtendit cum vicina nebuloſe ſit. Quibus cc
vᷣbis móftrat:q: fi bvpoftafis a nimia ſubtilitate⁊ le
uitate in grauítaté z groſſiciẽ fubíto finc mediocríra
te mutetur:non et acríone cft nature; ende peffima
4 timoꝛis eft nunciatiua. ¶ 3nfequunt nos quidã
dicentes: ende differunt ſubtilis bppoftafis cocta z
ſubtiliata:⁊ que in fundo eft groffa atas cruda? Itẽ
natans cruda 2 indígefta : quid differt a fe cocta et
digeſta 2" IRefpondemus ; bwpoftafis ín fundo cru⸗
da c indigeſta eſt: cuius colo; eſt citrinus:liquoꝛ fub.
€
tilío: qr opoꝛteatvel groffio: forma ſupficioſa. Arim
fubrilis coca noti cruda:ft autẽ bcne üt cocta; alba
eſt ⁊ candída:liquos ci? mcdíocris:founa pinea. Cri
na in liquoꝛe temperata; bypoftalis quoq, natar, fi
ſubtilis eſt.iũcta⁊ lenis; viact eiꝰtincꝛura pulcb;a. fg
groffa:oífperfa « diuerſa atas oíuifa: vzina cing cra
aa « turbida, Sí (n qualítare illa permaneat:neq;
fubtüíctur; peffima cft: c mali figníficatina. nac
lPippo. vꝛina inquit natans ⁊ numd in fundo fes
dép:cum ſudoꝛe ⁊ coloꝛe fub bypocundria:timoꝛem
ſignificat.
¶ Superius determinauit aucto: de bypoftafi naturali d
ĩmaturau: duuidendo innaturalem a partc loci.hic repetit
aucto; jfi p modũ cóclafiórs illud qð dixit ſuperius ct diui
dif ifta pare iouas. In pma repetit auctoz 0€ fing
turali. 3n fccunda oc mnaturaa. fecunda ibi; sSignificano
quáirstis in mala pypoltafi, Et ifta ſcða in ouag. In pma
oetermínat 2c fignincadóc bypoftafis ĩnaturalis. In Ica
mouet obiectione fopbiftaz c illà ſoluit.ſcða ibi: Inſequũ
tur nos quidã dicẽtes. Pꝛima i duas. 3n pma octerminat
oc fignificatióc pypoftatis inaturalis qti in gñali. In ſecũ⸗
daocdarat ilia magis in fpeciali octerminando 0c hypo⸗
ftati atrina. fecunda ibi; Hypoitañis inter laudabile z ulaus
dabtic £c iíta ſecunda in Quag. 3n pima ocrermínat ocby
poftafi citrina: pzour in vna oic femper remanet in codcm
loco vt in iupꝛemo medio fcilicet velín fundo. In fecunda
determinat oc ipfa poutnon remanet ín codem locozims
mo p:out in vna oie eft ín ſupꝛemo: et in cadem fubito
eft in fundo, fecunda ibi: afis fiin quadam oic
moꝛbi. Prima in duas. 3n puma octerminat oc bypoſta⸗
fi citrina:pꝛout in eadem oie obtinet eundem locum; vt
ſupꝛemum medium: el infimum, 3n fecunda concludit il⸗
JIAlla pare in qua octerminat oc bypoftaft
in cadem oic obtinct o(uerfa loca diuiditur ín duas. In pꝛi
ma faci qð dictum eft, In fecunda confirmat boc. fecunda
ibizeuod confirmat eroíctis sioat.IPec cft oíuifio c fenten
qLlbic psimo Í
ic pzímo oubítatur oe littera precedenti: t primo ſu⸗
p boc að dicit ꝙ bypoftafis innaturalíe oce milio etd
atrina:⁊ boccft quod oícit ipfc; quia rubea atteftatur 00s
minio fanguinis:cítrína bominio cbolere: fanguis cum fit
amícus naturc cozrígibilio: eft d? alt) humoꝛes. £r propter
boc queritur vtrum fanguis paccane ín coꝛpoꝛe cirius co:
rigatur à natura & alius bumoz peccans. Et videtur ꝙ
non: immo «y minus: quia ficut fanguís eſt maxime dige⸗
ftus refpecru alíozum bumozum codem modo fperma ma;
xime eft oígeftum a natura refpectu fanguínis meftrui: fed
fperma vt dicit Sat. tardius corrigitur pd
menftruus. vnde fuffocatio matricis er fpermate retento
deterioꝛ cft dp cr fangume menftruo: crgo ſimiliter fanguis
in coꝛpoꝛe tardius cozrígetur a natura dp alíus pus
moz, Item illad peccatum qð cft ín humoꝛe groffiosi ín có»
pofitione c in maíozí quãtitate exiſtente ín co:po:e tardius
corigiturzd illud illud peccatum Q9 eft ín ſubtilioꝛi bumos
re ín compofitione ⁊ ín minoꝛi quantitate: fed peccatum ín
fanguime cft ín grofíio: bumo:e ín compofitione t maioꝛi
in quantitate d? peccatum ín cpolera: —— per ſe: ergo
tardius coꝛrigetur a natura peccatum in ſanguine qᷓ pecca⸗
tum in cholera. In contrarium eſt auctoꝛ m littera: vt dictũ
eſt. Pꝛeterea illud qð magis eft innaturale t minus conue
nit vire citius interficit ⁊ tardius coꝛrigitur a natura:vt pa?
tct oc venenis interficientibus: ergo per locum aboppofie
tis: iliud quod magis naturale eft borríni c magis conue⸗
nít nature bumanc citiuscoꝛrigetur a natra: ß fanguie eft
buíufinodí refpectu alioꝛum pᷣumoꝛi m: quia fanguís de⸗
fert calosem natural. m « fpiritus ad omnia membꝛa corpo
ris cum fit amtcue nature 2 famiuaris: ergo citius coꝛrigi⸗
tura natura d alíus humoꝛ.Ad boc oicunt quidam qp trf
&rnarum.
(us coꝛrigitur a natura d» alíus puros fi fit ín ftatu inna»
—— ficut filius obediẽs patri magis diligitur dp ier?
-codem modo fi filius oclinquat im patrem tardius re»
cociliat pat dp ſeruus ſuꝰ.Sitr Dicunt a pte ifta ꝙ fanguis
nó pcccang magis orugitur a natura:qñ Code modo peccat
c ocrelinquitur a natura tardius coꝛrigitur à. natura. Sed
yñac planc contrarius eft ilus qui ficoicunt: c pprer poc
Dico cum yſaac:ꝙ fanguis peccans atius cozrigitur a natu⸗
ta d aliquis alíus humoꝛ peccans. «L 34 pꝛimum argume
tum in contrarium oíco ꝙ non cft penitus fimile oc íperma.
te £ 0c fanguine, £ft enim fimile quoad poc: cp ficut fpers
ma oígerirur a natura codem modo fanguis; fed diſſimile
eft quoad boc ꝙ fperma non digeritur a natura vr rema»
neat ín coꝛpoꝛe in Quo digeritur: immo potius vt exer⸗
ceat operationes fuas extra: vnde non o;dinatur fperma ad
conferuationer indiuidui: fed potíus fpeciei, 1Ró eft crgo
mirum qe quo [perma non oigerif a natura vt remancat
in coxpose: fi remaneat ín coꝛpore c retineatur fi facíat vet
generet egritudinem perniciofam: fed (anguis ex quo nu»
tritur coꝛpus oígerítur a natara vtremancat in cozpoze: et
gb eo co:pus nutriatur:⁊ pꝛopter boc er quo efr oꝛcmatum
& natura: vt (pfe remaneat ín coꝛpoꝛe: fi peccet cito poreft
co:ígi a natura:quía oigerif a natura vr conducatur u mẽ
bza ⁊ vt fit medíà in vita, vnde natura plus labozat in eius
costectione d? 1n coꝛrectione alioꝛum humo:um. Iterũ fan»
guis quantum ad eius fubftantiam magis eft obediens oi»
geftioni alius humoꝛ:quia pblegma ínobediens eft dige
ftioni p:oprer cíus groſiciem: cbolera ppter cíus mmíam
fubnlitatem: c quia fanguis eft quafi mediocris ſubſtantie
quía non eft ita groffus ficut pplegma:necita fubrilis ficut
€polcra p:opter hoccitius coꝛrigitur.Ad fecundum argus
mentum oico q plus facit ad oppofitum dp ad pꝛopoſi⸗
tum. vnde verum c(t p fanguís ín groffio:í fubitanzia fun»
dat d colera: etíam im maioꝛi qunatitate eftin cozpoze dp
cholera: ⁊ ppter pocoíco ꝙ citius co;rigirur. v3 cbolera no
cito co:rígit ppter cé? ſubtilitatẽ: 7 ꝓpter ei? paucirate: 15
illa srofficice que eft infanguine no ett grofüicice fimpiicis
ter: imo cft quafi medíocritas refpectu cholere ⁊ phlegma⸗
tis. [ Secundo dubitatur iuper poc qo oicir in pꝛecedenti
lectióe vt oictü eſt:ꝙ Dy poftatts rubea melio: eft dp atrina,
f£3tra:ficut iudicamus ia egritudinibus per bypottatmz
ita per fputum : fed dicit Bippo.ꝙ fpurum curinum mco
lius eft p rub:um; crgo fimiliter pypoftafis cirrina melioꝛ
eſt rubea, Item illud quod magis viciaatur melíozi eft
melíus: fed pypottafis atrina vianacor magis bypoftafi
melios: vr albe que cftnaturalis:quía rubca py poirafis nõ
tráfit ín albedinem nifi pꝛius rubedo remittatur cfiat qua»
fi citrina: ergo citrina melio: eft dp rubea. 21d poc oíco cum
yſaac:ꝙ deseen een melícz eft d citrina: ⁊ hoc eſt: qz
rubea atteftatur fanguini quí magis cft obediẽs nature:ci⸗
trina colere d magis inobediens.vnde hypoſtaſis rubea
fignificat p materia oigeíta cft: c non exigit nifi p tranfeat
ín albedinem:catrina vcro non. Pꝛeterea citrina bypoftas
fis non poreft tranfire ía albam; que ett naturalis: nifi per
rubo:em: et pꝛopter boc rubea melio: eff d atrina.
«34 p:imum argumentum in contrar.um dico ꝙ fputum
Qquandoq; citrinum eft pꝛopter digeſtionem mareríe mozbí
tficloquitur IDippo. cum dicit ꝙ atrinum eft mclius d ru
beum:quia pꝛius d? fputum rubeum fiat album opostet ap
tranfeat per atrínitatem, Alio modo dicitur fputum citri»
num z etiam rubeum: non propteroigeftionem: fed ratios
nc materie cholerice: vel fanguimee: et fic rubeum me»
líus cft: quía atteftatur fanguíni quí masis cft obediẽs
nature $ cbolera, &miílíter oíco ꝙ bvpoftafis illa que eft
&trina per víam digeſtionis melio: eft rubea: quia citri
na magis fignificat oígeftionem d rubea: cum non fitoeue
PCI rubea bypoftaft ín albam nifi per citrinam: fed ta
cni loquendo oc bypoftafi rubea c citrina per viam dege⸗
ftíonts. Sed oc'pmói loquédo ratio feilice S
babentcoloxem m — one matene ſcilicet put
lo:xem matene oomínantis; fic dico rubea mee
S'o.crcvj.
lio: cft d citrina: quia rubea atteftatur materie magis obe»
dienti naturc d atrina:⁊ poc modo vltimo loquitur auctoz
ín littera: cum oicit qp rubea bypoftafis melioz cft amma.
cl oicendum q non eft equalis coparatio fputi atnní ad
rubeum;4 bypoftafis citrine ad rubeam; quia fputum rus
bcum quandoqs venit propter digeſtionem: vt quando mà
teria cbolerica que citrina cft tranfit ínalbcdinem : pzimo
tranfit ín rubozem poftea in albedinem: quandoq; vcro fit
fputum rubeum pzopter colorem materie fanguince que
rubca eſt.vtroq; iſtorum modoꝛum rubeum ſputũ melius
eft ditrino: ⁊ boc modo nó loquit Pippo.aliquãdo vero fit
fiuc venit fpürum rubeum pzopter rupturam vene ⁊ crit
fputum da uie a i fputí rubei citripum me»
lius cft: c ficloquitur lDippo.quía citrinum cft melius. ctus
obijas poftea: ergo fimiliter citrina t ftafis melioꝛ eft
pypoftafis rubea nullo mos
bypoftafis rubca; boc eft pꝛopter colo:em matene crnon.
p:oprer rupturam vene: t rubedo atzeftatur ſansuini.citri
hoc rubea melioꝛ eft citrina. lel dicendũ ꝙ tu obijcis a par
tc digeſtionis zc. ¶ Tertio dubitatur fuper boc qo dicit
aucto: ín lectione pzecedenti — melioꝛ eſt
citrina: c boc eft oicit ipᷣe:ꝙ rubea albam fine medio
atrínavero cum medio. f£t probat boc ficut fangnis tranfit
imedíatc ín fperma qð eft album : quia fanguis ocalbarir
ín tefticulio imediate:ergo fimiliter afio rubea rrafit
in albedinem fine medio.£ontra non eſtvenire ab ertremo
in, exrremumnifi per medíum : ergo cum rubeus cclo: ⁊ al
bus fintertremazopostet ꝙ tráfitus conum fit per medium
cum 2rao plures colosee medtj: vtpote pallíáus fubpalli»
dus rufas cé. fint medi] ínrer rubeum 7 album: tranfinis
rcbei ⁊ albi eft per medium Pꝛ dicit ſuperius qp bv»
poftafts glauca t rufa melío:s funt d citrina: t boceft Q3
oicit ipic: quia magis ppinquiozes funt digeſtioni vt albe
«ita innuit ꝙ p colozes medios fit tranfitus ab vnoertre
moad — — rubca Y cns ertrema:tranfirus
carum erirperalíquod medii. ¶ 8d boc dicit Merardus
ꝙ impzeffio coloꝛis vtquando fit tranfitus ab vno colo:e
ad alium eft ouobus modus.Quedam eft impꝛe ſũo coloꝛis
fuperaddendo colozem colozi: t loquendo oe tali verum eft
q fir per aliquod medium: ⁊ ficobijdes tu. Quedam vero
impꝛeſſio coloꝛis fit detegendo coloꝛemvt quando deſtruit
vnus coloꝛ ⁊coloꝛ q eft fub illo detegitur: ⁊ boc modo da⸗
tur colo: bypoftafi: ⁊ talis non fit per medíum: ⁊ ſic loqui⸗
rur aucto: ín Littera. &lel oícendum ꝙ tranfitus a rubea bv»
poftafi ín albam fine oubío fit per medíum vel ſenſibiliter
vcl infenfibüiter: vt fit per medium ínfenfibe fm fenfumz
tamen per medíum fit 6m verum: fed dicit ꝙ fine oubio fitz
verum eft ſenũbili:quia em̃ quando eft rubea bypoftafis at
teftatur ſanguini:⁊ (anguís eft valde obedíens digeſtioni:
p:opter bocín bꝛeui tempoꝛe 7 quafi mfenfibii quantum
adnos fit tráfitus a rubea bypoftaft ín albam: 7 boc modo
loquírur aucto: in littera. Ser boc patct folutio ad pꝛi⸗
mum:quia verum eft ꝙ non cft venire ab extremo ín extre⸗
murm:nifi vd medium:verum cft ſenſibiliter velínfenfibís
liter quoad noe . Ad ſecundum argumentum dico q non
eft fimile oc atrína bypoſtaſi: quía ditrína atteftarur cboles
re que valde eftinobediens oigcftioni: t pprer bocron po
teft tranfiire ín bzeui tempo:e in albam z nec inſenſibili⸗
ter : ficut facit rubea que atteftatur ſanguini: qui eft na»
ture obedíens cC.
¶ Poſtea oubitatur oc p:efenti lectione: et queruntur
tria, Primum eft fuper boc qð innuit auctoꝛ in littera: qe
2 uj
Liber
bepoftafisinaturalis contraria eſt naturali: quía ficut
nacuralis melio; eft infundo: minus bona in medtazminr
me bona ín fup:emozcodem modo econucrfo imatura⸗
lío mínus mala eft in ſupꝛemo magis mala in mecuo:ma⸗
xune vero mala ín fundo, 35cd videtur ꝙ bypoftafis ins
naturas melio: fit ín fundo dp in medio: vel ſupꝛemo:
quia dicit in littera ꝙ locus pypoftafis oe fc necoonum
nec malum fignificar:fed quantitatem boni vel mali; fed
ego video qp in bypottafi naturali refidentía m fundo
fignificat quantitatem boni: lícer non fignificet bonum
vel malum: ergo fimüíter ín bypoftafi innaturali ſigniñ
cabit quantitate boni: vel q̃re nó? Pꝛeterea bypoftafis
innaturalis quanto melius digeritur:tanto mco: cft vt
dicit: fed quáto melio: eft bypoftafie:tanto magis petit
fundü: ergo bypoftafis inaruralís in fundo melioꝛ cft p
ín medio vel füp:emo.&d boc dico cum yfaac: ꝙ hypo⸗
ftafis innaturalis quáto magis eft ín fupzemo tanto me⸗
lio:: t quanto magis in fundo ranto Octerioz quia quan?
do eftin fundo figníficat ouo: quía fi cft virídie vel ni»
gra:tunc ficítín fando figníticaz omnimodam aduftíos
nem ín humoꝛibus z ocbilitaré nature 7 eius mozrifica
tionem:ita ꝙ non poteft eleuare ventofiratem alíquam
ab illis humoꝛibus:que ventofitas poflir eleuareillam
bypoftafim ín fupzemo vel medio. GIel fignificat aliudz
q; fi llla hypoſtaſis inaturalis rcfides in fundo fit alteri?
coloꝛis dp viridis vel nign fignificat rantam groſſiciem
materie: z tantam ínobedientiam : qp ab (ila matería z
p:opter ſui grofliciem non potuit refolui alíqua ventofi
tae que poſſet eleuareillam hypoſtaſim in fupzemo: et
v iftozum eft peffimum;et pꝛopter boc quando by»
poftafis innaturalis eft in fundo peffima cft, (T dd pi»
m:im argumetü ín contraríü oíco ꝙ effc im fundo altud.
eft — naturali: aliud in ĩnaturali:qꝛ in naturali
fignificat foꝛtitudinẽ digeſtiõis:⁊ eiꝰ cõplementũ:⁊ pꝛo
pter hoc eſt boni: fed ín inaturali figníficat compicicn
tü omnimode indigeſtionis⁊ ⁊ psopter boc eft malũ. Ad
fecundum argumentum : foluo per iuteremptionem mí
noꝛis. Dico enim ꝙ quanto ftafis innaturalis ma
gis digeritur tanto magis petit ſupꝛemum locum; z non
ínfimum.vnde ru obíjcie ac fi hypoſtatis ĩnaturalis effet
naturalis:qð cft fafum «4 [ Secndo oubítatur fuper boc
qð aucto: innuit ín littera:ꝙ bypoftafis innaturalis mc»
lio: cft fubtilis d» grofía. &onrrazquia ficut iudicamus
pbypoftafim ita p líquo:em: ted dicit ſuperius ꝙ liquoꝛ
v:ine groſſus melio: eft fubtili: quia groflue fignificat
naturam íncpoare digeſtionem: ſubtilis vero omníno in
digeſtionem c nature impotentiam: ergo fimiliter hypo
ſtañs groffa melioꝛ erít fubrili. Stem oícit füperiue ꝙ
illa bypoftafis melío: cft que maais petit fundum:fed
grofía cft huiuſmodi refpectu fübtilie: ergo melioz.££on
tra: groſſa bypoftafis vt dicit ínIfa:fignificat omnimo
dam índigefhonem z materíe inobedientiam:fübrilísve
ro figníficat ſubtilitatem c aliquam materie inobedien⸗
tiam:ergo fübtilía melio: eft groſſa. Pꝛeterea dicit ín lit
tera ꝙ bypoftafis innaturalís natans melio: eft d ín fun
do rcfidens : fed bypoftafis ínnaturalís natat ratione
ſubtilitatis: quía fubtilís eft fupernatare: fed petit funs
dum ratíone arofficící: quía groſſum naturaliter petit
fundum:ergo ſubtilis bypoftafis ínnaturalíe melio: eft
d groſſa:⁊ boc concedo cum yíaac: ⁊ concedo íftas vlti⸗
mas rationes boc pꝛobantes. UVnde oíco ꝙ ínnaturalis
bypoftafis fubtilís melio: eft : quía fignificat aliquam
fpeciem: et virtutem fortem per comparatíonem ad mao
teriam quam poteft ſubtiliare: groffa vero timoꝛẽ: quia
fignificat impotentiam nature c ínobedíentiam ⁊ gom̃⸗
ciem materie. ¶ 8d p:imum argumentum ín contra
num oico ꝙ groffus líquo: quandoc melío: eft fubtilíz
vtquando groſſus figntficat pꝛincipium oígeftionis:fub
nlis vcro omnino indigeſtionem:⁊ fic loquitur auctoꝛ
fuperíus:quádoqs vero ſubtilis meliozeft q arofíus; ve
quando fübtilitas caufatur p:opter fequeftranonem par
tium et tranſmiſſionem cuĩuſſibet ad piopium locum
quia tunc remanet liquoꝛ clarus ⁊ fubtilis: € talis melíog
etd? groſſus:quia figníficat complemétum digeſtionis⸗
grofíus vero pꝛincipũ digeſtionis:⁊ fic obtjcis. Vel fiip,
tilis fignificat obedientiam materie; groſſus inobedien⸗
nam.ssimilíter dico oc bvpoftafi: fed dico ꝙ in Dppofta,
fi innaturali femper groffiacs eft a groſſicie mat.ric:fub
tülítas vero ab obedientia: ⁊ pꝛopter bocin bypoftafi ín
viaturalí fubtilis melio: eft p grofía: q: ibt groſſitudo
fcmp fignificat groffiat materie : « fic loquitur auctoꝛ.
fidíccidü patct ſolutio: q: tuobijas oe naturali; c oe ta.
liverum eft ꝙ melíoz eft que petit fundum:quia generat
ibi grofficics a natura digerente cC, t non eft verum oe
ínnaturalí: quía ibi femper caufat groflicíes ab grofft
cic materie RT Zertio oubita£ Piper poc qð dicit auctoz
ín littera:ꝙ by. fis ínnaturalís que ín eadem oie ſu⸗
pernatat: c poftea in eade oie fubito petít fundum: pefft
ma cft, c boc pzobat:quía talis fit a dominio matcríc moz
bí t non ab operatione naturc:quía operationes nature
ordinate funt; non fübítezcum ergo talís bypoftafis fit
íno:dínata 2 ſubita:huiuſmodi figníficat oomimum mas
terie moꝛbi:⁊ natura fugit a facie materie moꝛbi.Sed vf
detur cp talis bypoftafis ſic oꝛdinata fit bonum fignumz
quia dicit fuperius ín capitulo de liquoꝛe: d permutarío
fubíto factain qualítatib? vꝛine vt a groſſitudine in ſub⸗
tiutatem melío: eft paulatína.EInde fi mingaturvꝛina
grofía melio: eft fi cíto permutetura groffitudinc ín ſub⸗
tiitatem d fi permaneat femper grofía: ergo fimiliter
fubíta — in hypoſtañ et fi modo natet: mcdo
tat fundũ:melioꝛ erit dp fifemper ín eade otc mancat
eodem —— bypoftafis natans fignificat ín
dígeftionem: rc e vero in fundo oígeftioncm: vt di⸗
cit füperíus:fed mutatio ab indigeſtione ad oígeftionenr
cft laudabilis:ergo hypoſtaſis modo natans t ftam pe
tens fundum erit laudabilis, Ad bocoíco cum yſaac in
littera cp talis tranfitus illaudabilie eft:quía figrificatur
fierí ec vi materie moꝛbi:⁊ non er ví nature, ¶ id pꝛi⸗
mum argumentum fn contraríum oíco ꝙ non eft fimile
bc permutatione illa liquoꝛis oe qua loquitur fuperiusz
£ oc pmutationebypoftafis innaturalis: 0e qua loquit
ibi: quía fuperius loquítur oe vꝛina que digeritur inte⸗
ríus vt intra co:pus c fequeftratur exteris. CInde quam
do binufmodi otgerrtur t míngitur groſſa:natura
íntra totam fuam actionem compleuít p:eterd fequeftra
tionetti partium ; quá com ifrecfi ila remanfifíet ins
tra: propter boc melius eft qp ftatim fubtilietur quando
eft extra d finon fübtilietur: quia quando ftatim fubti»
Vatur:tunc fignificat dominiuin nature fupza materíau
moꝛbtet non reftat nifi tranfmiffio partíum ad ꝛi
loca ⁊ cdarificatioliquoꝛis.Sed nó ſic eſt oc —— in⸗
naturali: quía magis eft grofía magis inobediens, vns
dz quandoipfa eft in ſupꝛemo natans:natura non
cam tantum digerere tn vna bic ꝙ eadem die petat fun
dum per action£ nature;z ppter bocfi petatfundum ea
dem bie: boc eft oe Dominio materie mo:bi fup:a natue
ram, Ael oícendum & ibi loquíturoe bypoftaft innatu*
ral: in qua non requiritur tantummodo oefcenfus ad
fundum ad boc q fignificet bonum : immo requiritur
tum boc ꝙ babeat omncs alías conditiones laudabiles
vt coloꝛem album:foꝛmam pineatam : liquo:é med ocrẽ.
tnatura non potuit in hypoſtaſi innaturati omnes iſtas
conditiones facere ſubito.Si ergo veniat ad fundum
fubito : boc eft fine conditionibus : et tunc eft malumz
quía fignificat boc fieri er oominío mo:bí: et bocmo⸗
do loquitur aucto: ín littera, Ad ſecundum foluo per
arínarum.
:£6ico ꝙ quando talis bypoftafis natans
ín vna oic ſubito petit fundum:otco qp ifte rranfitus non fit
ab índigcfti nc ad digeſtionem: immo potius ab indige»
ftione ad vinnm ⁊ peílimam indigeftionem: 2 fic pater fo
iunoad illa , Vel alter dicendũ ꝙ quando oicitur qp hppo⸗
frais uatans fignificat indigeftioncm:refidens vero in fun
dooígeftionem:;ülud intelligituroe bypoftafiiam tendens
tcad bonum: ídeo fi ralis pypoftafis per virerío:em *
ctionem refideat in fundozoiceturlaudabilis, Sed pypolta
fis que fimpliciter «abfolute nec per virerio:em decoctionẽ
effici potcít laudabilie:quanro magis natans tant⸗ minus
tala; c quanto magis rcfidens in fundo: tanto magie tna»
la. c oc tali pypoftafi ínnaturali reñdenti in fundo ; intclic»
pit yfaacin tegtuzquía íemper malnm fignificar,
¶ De diuerſitate hypoſtaſis
ín quantitate.
uerntas bypoftafis in quantitate: vcl
— Lon eſt:vei pauca; fine media.Multa
E^ el vel in coꝛpoꝛidus fanis; vel infirmis. 3n
*y Aifaris grofficicim z bonam fignificat pa^
SN
tírudínem; quod ex fubzilitate piloꝛum intelligitur:
4 paucítate corum, Gel quía bumidítas corum cft
multa groffa ⁊ vifcofa:calo; vero paruus Cum anté
ꝛi ſint ſtricti humoꝛes groſſi ⁊ viſcoſi cà detectio⸗
ne caloꝛis:parum oíffoluitur in ipſis ex ſupernuitate
tertie digeſtionis:illa autem fuperfluitas intra coz
pom clauditur interioꝛa:et ibt abundat; quà opo:
tcc naturam redderc cpatí: et cmiffam cum vzína fa?
cere bypoftatim. inde Galienus: bypoftatis in pin
guibus mulra:ín macidis cft parua zin mediocribus
media. 3n coꝛpoꝛibus neq; pinguibus:neq; cafíis
bypoſtaũs mulra cft ouob? modis, Gel ec motus et
exercitij dimiſſione ⁊ aſſueta quiete ⁊ ſuauitate:cum
parum diſſoluitur per pozos : ct multũ adunatur ii
coꝛpoꝛe oe fuperftuitate tertie digeſtionis ppter par
nitatem exeuntiũ cum fumo ct ſudoꝛe. Gel ec multi⸗
tudine cíboxum 7 potuum finc oꝛdine acceptozum:
marínc fi cibus in fui natura groffus fiz ⁊ vifcofus,
¶ Gundc bypoftafis ít pueris multa fit; cum acci?
píant plus q» oígerát:z cum membꝛa ocficíant ad fu
perfluitacem ecpellendam:reddunt cam epatt. Qn2
decum vina exit:⁊ multam facir by poftatim.z idco
multa eft bhypoſtaſis in cozpozíbus tanís tignificang
foꝛtitudinem membꝛoꝛum ad ecpellendam humoꝛũ
ſuperfluitatem tertie digeſtionis. Cum erri non poſ⸗
fit exire poꝛos coꝛpoꝛis pꝛopter ſtricturam poꝛoꝛuʒ:
vel multitudinem füam: reddírur epati: er exit cum
vina hypoſtaſis quafi naturalis: neq; differt a na⸗
turali nift ín quantitate ſua:quia plus eſt qᷓ tit in na
turalí. Gnde JSalíenus:bepoftafis multa ct ſubtilis
⁊ in liquoꝛe medíocris:fed tame in foxma alba:rotü^
: C ir motu leuis:fanitatem et membzozum virtu⸗
tcm fignificat ad coctionis compietionẽ tamen eius
maltitudo abũdantia oftédít bumo;i. €L £Oyulritu
S$'o.ctcvtf.
do bypoftafia it coꝛpoꝛibus infirmis alba cft ct ro2
tunda ; iuncta et lenis ; vel oífperritaz non rotunda:
neq; iuncta. Alba et rotunda moꝛbi naruram a fupe
rioxipus ad interioza ocfcendentem nanciar; et ma
rime in die apparens crerica. nde fDalienus: bv2
poftafis alba « multa bonum fignificat: idco fi in vꝛi
na febꝛientium apparucrit:ct febꝛis cum alienatione
ſu:⁊ capilli ceciderint:fignificat quierem moꝛbi:nun
cans materiam a fupcriozíbus ad inferloꝛa oefcen^
dentem. iHon albazmecronunda;negs iuncta:multos
bumoses in coꝛpoꝛe adunaros ſignificat oc genere
pblegmatis groffi vel (abtüis S» t tinefebzezcpoz
rct purgari co:»pus:ticut Balienus dicit. Oulta ov
pottafis humoꝛes oftendit in coxpoze : quoe neceũe
cit nature purgare.Si ſit um febꝛe:rigoꝛẽ nunciat
ſuperuenturuʒ ſibi:humoꝛes enim caliai ti caloꝛe ca^
leſcant febꝛis: neceſſe cft putreñant:et neceiſe ett ri⸗
goꝛem faciant: maxime (t hypoſtaſis (ir. furfurea.
VUnde BGalienus:hypoſtaſis mulra ⁊ farturca c cum
febꝛe c cum falure remm et veficerígozem ſigniti⸗
ct febꝛis faperuéture. IPvpoftafis multa febꝛe nen
mitigante:neq; mínuta: confamí copus ſignificat.
¶ 3jsaruitas bypoftaíis vel in co:pozibus eft ſa⸗
nis; vel in infirmis. 3n fanis fignificatur ſiccitas ma
cies ct fubtilítas, Souperflnus enim poruset dibus
ín íptis coadunatus paruus eft: ecl ecrarírate po?
roꝛum:et humoꝛes non viſcoſi: neq; groffifunt:quod
ex multitudine monſtrat᷑ piloꝛum et groſſicie ⁊ aſpe⸗
ritate comm. ciel quía humoꝛes ſubtiles funt ⁊ cur
rentes: et calo: naturalis foꝛtis. Qui cum multus
ín coꝛpoꝛe coadunetur et virtnoſus: cum fabrüirare
dumoꝛum ct raritate poꝛoꝛum: diſſoluitur multum.
Parum ergo in tertie digeſtionis coꝛpoꝛe coaduna
tur; cum natura non inneniat quid epati reddar: cc
cuim vꝛina eijciat. repꝛebendimur a qui⸗
buſdam apertum nobis exemplum dantibus et di⸗
centibus. Si oc coꝛpoꝛibus pinguibus minus diſ⸗
foluirur : quare ergo ín eis plus ſudoꝛis baberurz
"IRefpoudemus etti fenfus hoc oſtendat:veritas ta⸗
men eft ecoritra : quía macroꝛum calo: naruralie cff
foꝛtioꝛ:humiditas ſubtilioꝛ erleuío: pꝛopter parui⸗
tatem pinguedinis ⁊ viſcoſitatis: vnde caloꝛ eoꝛum
deſiccat femper humiditatem ſudoꝛum: licet non ap
pareat ſenſui. Coꝛpoꝛa vᷣo pinguia calent parum na
turaliter: humiditas eoꝛum groſſioꝛ er viſcoſioꝛ eſt:
et ideo calo: deficit in octiccarione ſudoꝛis aliquan⸗
diu ín ſuperficie coꝛpoꝛis remanentis:et interim fen
fuí femper apparentis. Quod cum videatur: pius
diſſolui ab eis putat᷑:ſed veritas repugnat. Par
na hypoſtaſis in coꝛpoꝛibus craſſis duo poꝛtendit:
vel nimietatem exercitij et laboꝛis: vel multum ieiu⸗
nij ⁊ paruitatem nutrimenti.Motus enim foꝛtis fia
perftaitatem diſſoluit coꝛpoꝛis: et qued fuperius
cit tertie digeſtionis minuit : non ergo inuenit na⸗
rura quid epati reddar : et cũ vꝛina quà bypoſtaſim
emittat Similiter z cum ieiunetur: 7 paruus cibus
accipiat᷑:nibil fuperfluá rertie digeſtionis in co:posg
Liber
coadunatur:maxime ſi cibus ſubtilis ⁊ leuis ⁊ ad di
gcrendum ſumatur facilis. ¶ Paruitas bvpottaz
iis in coꝛpoꝛibus infirmis fignificat paruitatem bus
miditatis fanguinis « pꝛopinquitatem confumpríoz
nis:vnde pcílina eft (i aum febze fir acuta. 7 cm^
peramentum bvpottafig inter multum ⁊ paucum:ſi⸗
gnificat complerionis terperamentü: et virtutem
membꝛoꝛum in complemento fim ꝙ opoꝛtet acrío?
num naturalium.
€i Supenus determinauit aucto: bypoſtaſim innaturalẽ
& parte loc: bicoiuerfificat cam a quantitatis:⁊ diui
ditur ín duas. In pꝛima diuidit ⁊ ĩubdiuidit. In ſecũda oc
membꝛis diuidentibus agit.ſecunda ibi: 3n fanis groſſicẽ
⁊ bonam ſignificat.⁊ iſta ſecunda in tres. In pꝛima determi
nat oe multitudine hypoſtaſis. Sn ſecũdã oc paucitate:ibi:
Paruitas bypoftafis vcl in cozpozib?, In rertia oc medio⸗
€ritatezibizZempcramentá bypoftafis inter mulrum, ꝓPꝛi
ma in duas. In pzuma Oeterminaro:z multitudine bypotta»
fis in co:pozbus fanis. In fccunda de infirmis.ſecũuda ibiz
Oultitudo bypoftafis in co:pozibus infirmis, "$»:ima in
duas. 3n prima determinat oe multítudine bvpoftafie ín
co:pozbus pinguibus. 3n ſecũda oe ea in co:po:íb?rredio
cribus. Sn fecunda oeclarat fuum pꝛopoſitum.ſecunda ibi:
In coꝛpoꝛibꝰneq; pinguibꝰ:neq; macris. 1 iftam ouas. 3n
pꝛima octermínat oe multitudiñne bhypoſtaſis in co:ponb?
mediocríbus. 3n ſecũda oedarar fuum pzopofitü. fecunda
ioi: €Inde bypoftafis in pueris. Zunc fequitur illa pars ín
quta determinat oemultirudine byppoftafis in coꝛpoꝛibꝰ in»
firmis:c illain Quas. 3n prima otuidit. 3n fecunda de mẽ⸗
b:is diuidentidus 3git. fccunda ibi: liba ⁊ rotunda.et iſta
fccunda ín duas. 3n pꝛima determinat de alba ⁊ rotũda *
poſtaſi apparete in coꝛpoꝛbus infirmis, In ſecunda oen
alba neq; rotunda.ſecũda idi: Hon alba neq; rotunda. Tũc
fequitur iita pars in qua determinat oc pauarate vel parui
tacc hypoſtaſis:⁊ illa in duas. a pam a o(uidit, 3n ——
da de membꝛis dulidentibus agit ſecunda ibi: ju ſanis fi»
gniñicatur ſiccitas.⁊ illa ſecũda in duas. In pꝛim̃a determi⸗
nar oe paruitate hypoſtaſis in coꝛpoꝛibus ſanis. In ſecun⸗
da oc ca ín infirmis. ſcða ibi: Paucitas hypoſtaſis in coꝛ⸗
pozbus infirmis. Pꝛima ín 0249. 3a pꝛima Octerminat oc
pauatatc bypoftafto ín coꝛpoꝛibus faaís macris. In ſecun
da de eain craſſis vel pínguibus. fco. ibíz Paruitas bypos
ftafisin coꝛpoꝛibus craſſis. Pꝛima m duas:in pꝛima propo
nit qð intendit. In ſccunda moue. obiectionẽ ſopbiſtaruʒ:
7 illam ſoluit. ſecũda ibi: Zamen rep;epédimur a quibuídá,
Hec eſt diuiſio ⁊ ſententia lccrionis ín generali.
¶ Idic pꝛimo dubitatur vtrum hypoſtaſis multa ín quan»
titate apparẽs in ſanis coꝛpoꝛibus ſit bonum ſignũ vel ma⸗
lum cum oe hoc ſequatur in littera.Et videtur op fit malus:
qꝛ omne fignum qð euenit contra naturam reieſt malũ:ſed
hypoſtaſis multa in ſanis venit contra naturã ſanoꝛũ: quía
dicit fuper? ꝙ ín (anis pauca aut nulla debet eſſe by
fis. €x ergoinipis fans cucníat multa bypoftafis;bocerít
contra naturá fano:um:ergo erit malũ. Pꝛeterea omne qó
ín fanis figaíficat debilit atẽ virtutis eft malum fignum:fcd
bypoftafis multai fanís eft buiufmodtzergo malti. Pꝛoba
no minoꝛis:qꝛ oícítfuperius ꝙ quando natura fo:tis cft fa
cit ſuperfluitates terne digeſtiue wfenfibiliter p po:os eps
balarezquando minus foꝛtis conuertit cos in aqueam ſub⸗
ftantiam:z expellit cum ſudoꝛe: quando$o ocbilis rüctráf?
mittit cas ad epar:⁊ tunc ereunt cum aquofitate vꝛine per
veſicam c vocantur bppoftafis, Si ergo bvpoftafis multa
apparcar ín fanis ficnificabit ocbiüliratem virtutis 4 ita ma»
lum. In contrariũ eft aucto: in líttera. ££t boc poffum? pro»
barc perboc qð dicit in littera: q: omne qð fignificat poten» .
tiam € virtutem membꝛoꝛũ in erpel.endo fuas fi ita⸗
tes eftbonum ũsnũ in ſanis 7 ín egrís: fed bepoftafis mul
tà tn quantitate apparens in fanís cft buufmodí:erqo erít
bonum fignum vt O:cit ín littera: quod concedo, Ginde oí»
cod bypoftafis multa spparens in fanis eft bonum figni:
EE co:pus benc nutricur et v membꝛa *
funtin € fuas ſuꝑfuutates per bypoftafim cũ yzi»
na. Jtem fignificat bonam babitudiné Cox poii; ita cp neq
nímis macram: nego nimis pinguem:vt dicit ín litrera,
¶ 3d iliud qð pꝛimo obtjcis:qp 1n ſanis pauca aur milla de
bcc apparere Dypoftafis vt dicit ſuperius:dico qp verum ege
in fanis debito modo ⁊ o:dinate fc regentibus: fed tamen
in fanis multum ſumentibus oc nütrimento € Ino:dinate
feregentibus debet apparere multa bypoftafis: 7 tuuc eg
bonum fignam:q; ín ralibus fignificat foꝛtitudinem mem,
b:o:m ín erpellendo fuas fuperfluitates cum vzinaz et fic
loquitur ibi aucro:, £d ſecundũ argumentü oíco qp 5 in fa»
nís in quibus multa eft bypoftafis fir debilis virtus per có
paratíonem ad virtutẽ fo:1o:em potentẽ illam ſupertluita
tem que exit per pypoftafim crp inſenſibiliter per pos
ros:tam£ir ipfis cft virtus toꝛtis abfotur c que potett lam
fuüperfuitatéerpellere per bvpoftafint cumvꝛina: Vnde cft
ibiro:tio virtus fimpliater z abſolute. ¶ Secundo dubita
tur vtrum in pueris debeat apparere multa bypoftafis nas
turabter in quantitate: q non videtur:qꝛ quanto plus coni
uertíturDe nutrimẽto inalíquo coꝛpoꝛe: táto minus eft ibí
oc ſuperfuitate ilius nutrimenn intertia oígeftinszled ín
poe plus conbertítur oc nutrimento: qꝛ ibi eft foꝛtis ca
ꝛ requirẽs nutrimentũ pprer augmenta vel nutrimenti:
ergo ín ipfis minozcrítiupfiutag:c íra pauca debet in ipis
apparere bypoftafis.sEontra:cum bypottafis fit ſuperflui⸗
tà$ certie digeitiue non poteft venire nift —— bonitatẽ
digeſtionis. vbi crgc cft indigeſtio ibi non debet cffe hypo⸗
ſtaſis:ied in pueris eft indigeſtio:qꝛvt dicit i littera:in ipfis
eft íno:dimara cibi acceptio: vnde plus fumunt oe nutrimés
to d poffint digerere:remanet ergo illud nutrimentàü indi»
geftus: t firemaneziidigeft non ouertet᷑ in rertía oig: ftí
ua:⁊ fi non conuertatur in tertía oígeftiua non gencrabitur
índe bypoftafis:ergo cum ita fit ín pueris non Debet
rerenaturaliterin tpfis multa bypoftafis, In contrariíü cít
auctoꝛ in littera:dicens ꝙ inpucris multa ——
hoc pꝛobat:quia hypoſtaſis multa eft epfüperfiuitate mul⸗
ti cibi:ſed pueri iültum accipiunt oe cibo nec poſſunt totũ
conuertere: (ta manet multa ſuperfluitas queoclegaf ad
epar a membꝛis: deinde ad. veficam per renes: et vocatur
bypoftafis que exitcum vꝛina cum babeant vírturem foꝛtẽ
potentem erpeliere fuas ſuperfluitates cum vina: et boc
concedo cum yſaac. ¶ 8d primum argumentü in contra
rium oico dp tu bene obiſceres fi puen parum accíperét oe
nutrimento ⁊ illud totum conuerterc£:tunc pauca effer ibí
hypoſtaſis:ſed fic non eſt:immo quía accipiunt multum oe
abo plufi? oígerere poflint ⁊ ínozdinate: ls multum conuer
tant tamen adbuc mulrü remanet oe füperfüntare que c
dit ín hypoſtañm:qꝛ babent virtutem fo:tem ⁊c.vt dicit in
litzera, Ad feeundum oíco qp quedam eft índigeftio in qua
nullo modo fit tranfmuratío nutrumenti nec conuerfío: tà
lis fine dubio pꝛiuat —— zet de tali obijcis nu: et ta⸗
lis non eſt in pueris: « pec appellatur indigeſtio abfolute,
Eſt alia indigeſtio que nó cit mere indigeítio: imo dicitur
folum indige ſtio refpectu vígeftíonís complete: talíe non
piuatbypoftafim:inmo potius facit bypottafim mulzam:z
vt dicit aucto: in littera. ct talís eft ín pucris:quia in pueris
cibaria recipiunturinozdinare « multa: p: hoc dere⸗
linquitur multa hypoſtaſis: quia illa otgeruptur: fed non
ita complete digeruntur:ꝙ omnia cóuertantur ín ſubſtan⸗
tiam membrꝛorum ⁊c. ¶ Lertio dubitatur ſuper boc
quod dicit in litera auctoꝛitate Balie.ꝙ bypoſtañs multa
in quantitate ⁊ ſubtilis apparens fignificarta
tra: ſuperiꝰ dixit qp ín fanis debet poſtaſis apparere me⸗
diocrís ⁊ ſubtilis.Ad bocfoluit sScrardug:oícens qp ibt ac
cipitur ſubtilis pzo mediocri: vel pꝛo vicina mediocri: c non
accipitur fubnlis p extremo.i.put ſubtilis fignificat oino
indíaeftionem:;vt tu obijcis. ¶ Quarto dubitatur fup boc
qð dicit poſtes in littera ꝙ noñ alba bypoftafis in i
apparẽs fignificat hũoꝛes pplegmaticos abüdarcin co:pe
arínaruttt.
tra:de atteſtatur ei a quo deſcinditur: crgo cum
—e — deſcindatur a materia moꝛbi: vc ab
'pumosi Legmaticío atteftabitur we cum vu
E. legimatid fint albi: ftafis cis atteftans fimiliter
bie: i xe — q quando dicit qp de⸗
bet eſſe non alba non pꝛiuat albedinẽ abfolute; immo albe»
8 ficco:fed cozpoza pinguia humidioꝛa faut p macra; ergo
io fit à
ca *
án refolutio ab ipfisvt patct oc metalis:ſed co:poꝛa macra
calo:íg;pínguía vᷣo ocbilíozis: fed foꝛtioꝛ calo: fo:tius coa⸗
gulat:ergomacra coꝛpoꝛa toꝛtius funt coagulata: crgo mi»
noz refolutio fict a macrie co;pozibus d» a pinguib?, 3n co»
tas quein ipfis eft ſubtilis oc facili pot per huiuſmodi pos
ros largos refpírari: fed in pinguibus eft bumidítas grof?
fa ⁊ calo: debilis ⁊ posi ftrictí; vnde puiifmodi bumiditas
groſſa non poteft refpirari libere per huiuſmodi pozos ftri
ctos:⁊ ideo maío: refolutto fita cozpozibus macrís d a pin
guíbus. ld boc diſtinguut quídam ꝙ oupler eft refoluno a
- £o:poze. Queda; eft refolutio bumiditatrs neceflaríe ad nus
trimentum membꝛoꝛũ: etloquendo oc tali maio: fit reſolu
tio in macie d ín pinguibus. £ft alia refolutio facta in coꝛ⸗
poꝛe humiditatis fuperflue que non debet couucrtí ui mé»
b:a: oc talí loquendo fit maio: ín pínguibus:quia inipfis
abundant plurce pumidírates fuperfiie, Vel otcendum cp
refolutio facta wm coꝛpoꝛe ofatur dupliciter:aut abſolute:et
fic maio: fita pinguibus:aut per comparatione ad materia
contétam ín corpoꝛe a quo fit reſolutid:⁊ fic maioꝛ fitin ma
erís: q:fi fcx lib;c Dumiditatis fint ín coꝛpoꝛe piani ⁊ fiat re
folutio in trib? ibꝛis huiuſmodi humiditatis: in macro Vo
fint quattuo:; « fiat refolutío i ouabus libꝛis:dico qp mas
10: refolutio fitín macro coꝛpoꝛe per comparationem ad bu
tníditatem ín fuo coꝛpoꝛe contentam dp in pingui. Per boc
— — dico ꝙ verũ eft q Pm
rem plus reſoluitur a pinguibus abfolute. Zoquendo ta»
men per comparatíone ad materiam vel bumíditaté in coꝛ⸗
oe contentam plus oíffoluitur a macris. Glel oícendum qp
icct fenfibiliter maio: refolutio fiat ab bumido vt a pingui
bus:tamen inſenſibiliter maio; fita macris. cl oicendum
qp maío: oíflolutio fit ab humido per comparatíoné ad eun
dem calozem da ficcoztamen mato: oíffolutio fira ficco: qz
maioꝛ calo: eft ibí confumens. Ad fecundum dico qp I5 coze
po:a macra fo:tius fint coagulata dp pínguía: verumtamen
Q: calo: refoluens immediate venir in humiditates co:pos
ns nutrimentales et in carnem fine aliquo obftaculo : pzo2
pterbocmaío: fit diſſolutio a macrís: fed in pínguibus non
E MCN — —— — ui⸗
tates odo necefíarías: imo fu uas que (unt quaft
eroe ocfendendü necefíarías bumiditates: iõ n5 fit
duca rcfolutio ín pinguibus quanta ín macris. Cleloicens
m ql5 coꝛpoꝛa macra fint fo:tíus coagulata d pínguía:
cn quia in macns fünt posi rari c lare bumidita
tcs fub. tiles cito fitab ipfis re io:ſed in pinguibus poꝛi
—— humiditas groffanon potens eliquari per (tri»
: 9 Sextodubitatur stus maio: bypottafis
Fo.cxcviij.
in coꝛpoꝛibus macris vel in pingui⸗
bus. ín macris maio: videt᷑:qꝛ quato plus conuertit de
— membz0:8 in erpellédo fuas fuperfi uitates:ſed
ztior vírtus cft in macns q — ergo maiorby⸗
poftafis in quantitate debet eſſe u
In cótraríü cft aucto: in littera:dicens qp in pun gibus mas
io: eft bypoftafis in quantitate: c boc cft pꝛðpter multitudi
nem nutrimenti, "$»3cterea ín maans cft calo: foꝛtis ⁊ pus
— fübedcm camino: ied pinguibus calo ct
ub omnino; fcd in pingui D€
ocbilís ⁊ iditas grofía: vndc caloz debilis in pinguib?
non poteft confumere bumiditate groffam: imo cam refol
uit ⁊ non potcft conſumere:ĩmo cam tranſmittit cum vꝛina
per bypoftafim: ita maío: bypoftafis in quannrate appa»
rct in pfi u9 cc. boc concedo. Tad pimum in cons
trarium dico ꝙ l5 in pinguibus plis conuertatur oc nutri
mento: verũtamen qꝛ eft ibi multitudo cibi et caloz debilis
non potens confumere humiditatẽ grofiam: in macris ca
loꝛ fortis potens conſumere humiditate fabtilem:pzopter
bocadbucmaío: debet eſſe by: in pinguib7d in-ma
cris, ta in pínguib?non funt pozi ran nec largi ficut
funt in macris:i ftrictí: vnde füperfluirarce in pinguis
bus nó poffunt infenfibilter exbalari: imo opostet qp egeat
€um vina cfiantbypoftafig. £d fccundum oico qp L5 in mae
cris fo:tío: fit virtus abfolute d ín pinguibus:tamẽ per co»
parationem ad erpulfione huiuſmodi füperfluitarü pcr bp
poftafim aum vꝛina foztio: eft inpínguibus ppter ratióes
iam dictas ín pꝛedicta ſolutione:⁊ ſic ſoluitũür.
¶ De diunerſitate bypoſtaſis in qualitate.
eft ⁊ lenis:ſicut iam dixi. Mõ naturalis vcl diuerſus
eft ín liquoꝛe:⁊ extra temperamentũ in ſubtilitate ⁊
goſſicie: vel diuerſus eft in partibꝰ:⁊ granoſus pꝛo⸗
pter incõtinẽtiã digeſtibilis virtutis:ũcut ín molẽdi
novidemꝰqð ci no retineat granũ integrũ fere args
emittit groſſuʒ. Exire temperamentũ in ſubtilitate:
arrow labio a —— grofli
tudine$o grofftcie humoꝛũ 7 grauitatẽ cozum 7 pi⸗
griria naruread ſubleuandũ.Si inírio (tt moꝛbi:lõ⸗
írudinem fai oſtendit:⁊ ouriciem ſue diſſolutionis.
n ftaru mo:bínon fumus ſecuri qui nature defe⸗
eum timeamus antedp mo;bus oígeratur. Gꝛano⸗
fus ti cum feb:c fit folida ⁊ continua:conſumptionẽ
coꝛpoꝛis fignificat: fed ramen ſignificatio in bꝛeuita
te timoꝛis ⁊ longitudine fuí ſᷣm coloze5 oimerfa erit,
Si cum acuta ftt feb;e: tncentionis bumo;zum nun?
cía eft et timoꝛis
¶ De colo:e bypoftafis.
Ds 2o: bepoftafis:vcl naturalis eſt:vel nõ
! E naturalis. Hansralis albus c candidus.
39 Hon naturalís ín octo viniditur. £ft em̃
cus vel rufus : fiuc rubens: citrínus : vel cinericius:
viridis vel niger. ¶ Obſcurus vd cxtra temperas
mentum eſt ín liquoꝛe:bypoſtaſis ſubtilis feu groſſe
vel in partibus oínerfe er granoſus. Extra rempes
ramentum in arofftudine:ti t ſine febʒe: humoʒes
Lwer
goſſos ſigniñcat oc genere pblegmatis:quos natu
ya diſſolucre nõ poſſt. Neceiſe eft ergo ea adiuuare
ín coꝛpoꝛis mundificatiõe cũ a ꝓpꝛie illos
bumoꝛes expellente.Si cum febꝛe:ſignificat groſſi⸗
tudinem humoꝛum cum viſcoſitate c duricie ipſoꝛuʒ
ſoluendoꝛum. 3n initio autẽ moꝛbi fi virtus adſit:
ſpem tamen remotam postendit. 3n ftatu c virtute
ocfecra: vicinus cft timoꝛ.Subtilis vel fignificat bu
miditatem ſaniei:vel pblegria non bene coctum: fed.
tamen aliquantuli: q: album:neq; rotundum: neqs
iunctuʒ.Si cũ febꝛe c furfurca ⁊ colo: ſicut ſaniei ſi⸗
ne aliqua re:in renibus vel in veſica rigoꝛem febꝛiuʒ
fuperuenturü nunciat. Differũt bec hypoſtaſis ⁊ na
turalis:qꝛ naturalis candida eft in albedine:rotun⸗
da:et iuncta:leuis in motu. Pec nunqꝙᷓ candida ctt
non iũcta:neq; rotũda:ſed lata: que cti moucatur:fi^
cut puluis oífiolníf:c cum vꝛina mífccrur quícfcens
velociter non ocfcendit. Sicut Ga.inquit:aliquan⸗
do invꝛina apparet in fundo albedo non clara:quc tt
offío: eft qp appareat:ſubtile pblegima demoſtrat.
Si cum fubrilirate fit ſpumoſa:ventoſitatẽ fedis co^
miccam fignificat. € IHebulofa quafi veſica vł vua
ventofitate frígidam ⁊ groffam oftendit z inflatiuaz
ad folucidum ouram; z longitudine moꝛbi nunciat.
¶ Sanioſa cc odoꝛe intelligitur:maxime fi exeat lo
ca vꝛine vicina ficut eft veſicã. Exit erri cum qualita?
tefua:z non mutatur cum alia.Si aurem a locís ab
vꝛina longe remotis ccíerít: ct cum alijs humoꝛibus
fetosem auferentibus fe mifcuerit; intelligitur ex vꝛi
nc crudítate: et infirmi inquiſitione. Si circa renes
vel epar vel loca vzine vícina doloꝛem ſentiat: fi do⸗
loꝛem ſenſerit:vbi volo: indc moꝛbus exit. IDvpo
ſtaſis alba que eſt granoſa ⁊ in partibus diſpartita:
vel cum febꝛe cft acuta: vel ſolida ⁊ continua. Si ci
acuta: bumozes pblegmaticos calo:c febꝛis incefos
ſignificat.Que cumfolída eft c cõtinua:vel ín eſſen⸗
tía fua fquamofa ficut piſciũ fquama: figníficat diſſo
lutíouer exterioꝛum membꝛoꝛũ z duroꝛum ⁊ ſubti⸗
lium. Vel furfurea eft que diſſolutionẽ humidi:⁊ no⸗
uiter coagulate partis membꝛoꝛum deſignat.Tel fi
cut farina groſſa duroꝛum membꝛoꝛum diu coagula⸗
toꝛum conſumptiua. ne fi moꝛet᷑:caloꝛ febꝛis pin⸗
guedinem mollem ⁊ tenuem in pꝛimis calefacit ⁊ li⸗
quefacít.in ſuperficievꝛine nebula vnctuoſa videtur
apparere:quãtomagis autem febꝛis cõfoꝛtatur:tan
toplus dura caro vel pinguedo diſſoluit᷑:⁊ vꝛina ne⸗
bulofa quafi aranee tela cgreditur. Si iterum plus
gaugmentct;onra mẽbꝛa cox coꝛtices liqueſcunt:⁊
ſupficietenusvꝛina crít fquamofa vel fcítitillofa. Fe
bꝛe plus ag t3: 7 ad inferioꝛa ptingente mem⸗
bꝛa:concauitas membꝛoꝛũ líquefcit.bumiditas vꝛi⸗
na eccuntc furfurea. Unde Ma.hyvpoſtaſis ſquamo⸗
fa conſumptionẽ duroꝛum membꝛoꝝ fignificat. Fur
furca caloꝛem foꝛtioꝛẽ in membꝛi perfoꝛatiõe.bypo⸗
ſtaſis maioꝛ atas groſſioꝛ caloꝛeʒ figmficat groſſioꝛẽ
t fortiꝛrem. Ided bvpoftafis ficut farína groffa pꝛo
ꝛioꝛ eft conſumptioni ín parte membꝛoꝛum ourazet
moꝛtem poft longũ tempus nunciat. Gal. fi ín vꝛina
lebꝛientis bepoftafis quafifarína grofía exít;otutur
nitatem moꝛbi poꝛtendit. ende plurimi mosimit an⸗
ted moꝛbus diuturnetur. Arina fquamofa z furfus .
rca licet confumpta fignificet oura membꝛa:aliquã⸗
do tamen fcabíem fignificat ín veſica. Differunt tas
men:qui confumptíuas babens febꝛes per totũ vas
natat:vꝛina ec defectiõe membꝛoꝛũ eft cruda, Ex fca
bie veſice eft fundoſa: vꝛina fua eſt digeſta: qꝛ vittus
membꝛoꝛũ in coctione eft foꝛtis antec vaítia ad veñ
cam venerit. Non adeft febꝛis:q; caloz qui veſicã ng
trit: diuerſus cft p partes coꝛpoꝛis: ideoq; ron fit fe
b:ís ín bac ficut ín fpecie altera,
¶ Supcríus oiuerfificanít aucto: bypoftafim innaturelẽ
a parteloa ⁊ quantitatis:hic —— diuiditur
ín duas. In piirna bínfcit. 3n ſecũda pꝛoſequitur:ibi: Ha⸗
turalis inter fübrü£.er iſta fecunda in duas. In pꝛuna pfe
quiturauctoꝛ deliquoꝛe bppottafis inaturalis. Scðo oc co
loꝛe.ſccũda ibi: £olo: bypoftafis naruralis eſt. Pꝛima ín
duas. In pꝛima determinat de liquoze bypoftafis tempera
to.Secũdo oc temperato:ibi: Exire temperamentü, Zunc
ſequit᷑ illa pars ín qua determinat de coloꝛe:et illa m ouas,
n pꝛima diuidit colozes E fis ínnaturalis, In fecun
oc membꝛis oiuídétibus agit.fecunda: ibi:f£ytra tem
ramentum ín groflitudíne.c ifta fccunda ín octo partcs in
qp ſunt octo colozce bypoftafie innaturalis. In pꝛima octer
mínat oe bypoftafi innaturali babente album coloꝛẽ obfai
rum. 3n fecunda oc glauca hypoſtaſi ⁊ rufa:c fic oc altjs p
oꝛdinem.ſecunda ibí:£Dlauca fis atq» rufa. Prima
pare cum p:ecedentíbug ad pꝛeſentẽ lectione fpectat: t oi»
uiditur ifta pars (n duas. In pꝛima Octermínatoe bypofta
ſi innaturali alba ⁊ obfcura ercunte temperamentũ pprer
grofficiem c ſubtuitatẽ. In ſecunda pprer partum oiuerfi
tatem.fecüda ibí;iPvpoftafis alba que eft granofa « ín par
tibus oifpartita. f»uma ín ouas; ín pꝛima oetermínat groſ⸗
ficiem. In fccunda p:opter fubtilitaté, fecunda ibi: Subti⸗
lis vel fignificat bumiditaté ſaniei tc. t iſta ſecũda in duas.
3" prima oetenminat oe bmi alba ⁊ ſubtili.Secũdo oc fa
nioſa.ſecũda ibi: Saniofa ex odo:e intelligitur. Zuncfequi£
illa pars ín qua determinat oe hypoſtaſi innaturalí alba ob
fcura ppter partit oiuerfitaté: 4 (lla ín duas. 3n pꝛima fa»
cit qð dictum eſt. In fecunda confirmat auctontate $Da, fc
cunda ibí: €Inde zBa.bypoftafis fquamofa, Hec eſt diuino
fententia lectionis ín generali.
¶ Hic p:imo oubítarur fuper hoe qð aucto: non ponít in
littera nifi octo colozce hypoſtaſis innaturalis: vnicũ colo
rem pofüit fuperius oc naturalí et album coloꝛeʒ. Egidius
fo poſuit vigiticoloꝛes vꝛine:vnde dicit: Biſde myꝛinã po
funt variare coloꝛes.queritur crgo quare non ſunt toteoio⸗
rcs hypoſtaſis quot vꝛine.Ad hoc dico qp liquo: vꝛine paff
bílio: cft qỹ Sig ideo pluribus modís poteft varía
rí colo: vꝛine Secunda caufa eftzq: coloꝛvꝛine paruus cft:c
—— ad alios — —— vrina coloꝛẽ ali
uem terminatum:c ppter nbus modte poteft va^
riari: ſz hypoſtaſis ps dolose termínatü vt albi: pter boc
non pottot modis varíari ficut vꝛina. Tcrtía cá eft: q: coloz
eſt motiuü vifus medíante actu lucidi: € ppter bocoirerüt
quidã ꝙ oc nocte nó ſunt coloꝛes cum non percipiãtur. Di
co ergo ep lquoꝛ vꝛine immecdiatius fe erpomt viſui: € pꝛo⸗
pter hoc pluribus modis poteft varíari:fed liquo: pypofta
fis magis mediatius:vnde non poteft perapiliquo: bepo*
ftafis nífi mediante liquoꝛe vꝛine:⁊ pzopter poc «c. Ve di⸗
cendum ep ipfe enumerat ín parte ifta colo:es pypoftafis ín
generalí 7 non in fpecialí:tpropter boc non ponit nífi octoz
Q: (i ipoffantredaci ad iftos octo:ct fub iftis comp:ebendi
⁊ ficfoluatur ad illud, ¶ 3urra boc dubiratur fuper boc
quod icit ín littera:d temperamentum pypoftafte ín fub»
tilitate fignificat mediocritatem nature ín coctione: fuperi?
vero dicit ꝙ naturalís liquoꝛ vꝛine eſt mediocrís ínter ſub⸗
tilem c groſſum:⁊ ita videt᷑ ſibi cõtradicere. Et ſolutio bu»
iu$ eft: 9: ipfc accipit hie tẽperamentũ in ſubtilitate ꝓ me»
Arinarum.
¶ ESecũdo dubitatur vtrum
— ———
igeftíuc eft humiditas ⁊non humoꝛ:ergo ab humi⸗
dicit ſuperius (tafis naturalis debet eſſe alba: ergo
atteſtabitur ſed humiditas eftalba: humoꝛes ?0o
rubei: ergo afis attcftabítur humiditati ct non bu»
:en
moꝛi:⁊ ítaab umiditate oefdindetur t non ab humoꝛc. Ad
ditur ab humiditate:vt pbat virima ratioz
e end do pemoic: Roquédo ocínnaturali fuméco lar»
fim ínnaturalé pꝛout fe extendit ad quelbet co»
LvLerkkan e veniet ra RE Pr ue õt de⸗
ſcindi bypoftafts í ocfm crígentiá
iL areipubq unii], C Lose ——
9vtaro:x cambio 7 glutino:z nund ab butnonb? bum
rali humiditate: :bumozalis pumiditas rondG eritipeat
mozibus poteft deſcindi: quia bepoftafis oebet cffe
faciant cong ſuperius ce. ctu Obtjcis:bypoftafis debet efie
Fo.crcix.
vnifo:mís:bíco dp verá eft loquendo oe vnifoꝛmitate dige⸗
ftionis:ynde ver eft ꝙ ocbent effc vmfoztmter digeſte par
tes bp poftafis non ez eadem digeſtione c codem modo fi»
mul digerũtur:ĩmo c» oígerunturvnifozmiter illa digeſtio⸗
nequa indigent:ita c» partcs fubnles oígerantur ita qp pe»
tant furfum z groffc ita ꝙ petantfundum: quia fic
fm da rofíoxibumiditaeceiindatur partea b?polle
m ce 3 groſſioꝛi bumiditate ocfcinduntur partcs
fis magis ftn poc petüt fundum:pzopter boc iR uar»
to oubitatur vtrum $ oefcindatur ab humiditate
poftd illa bumiditas conuerfa eft ín membꝛa vel anted có
ucrtatur.Z» bypoftafis oefdndatur ⁊ fequeftrerurab buo
miditate poft conuerfioné ín membꝛa t non ante videturz
bza:ergo fimiliter nec —— fequeftrabitur ab humidi
tate nifi poft conuerſionẽ humiditatis ín membza z non am
te conuerfione, $ed contra oiat yſaac:ꝙ nutritio eft perfe
cta affimilatio nutrientis cuim nutrite:oonec nutriens fiue
nutrimenti totaliter eturzergo c er humiditate oes
beat eflc perfecta aſſimilatio nutrientis cum nutrito in tere
tia digeſtiua c fit ſuꝑfluitas tertic digeſtiue:de
neceſſitate opostet cp antedp conuertatur bumíditas ín mé»
bia: hypo & fit fuperfiuitas illi? bumiditatís: 0c»
peu MINE ON MEG AC DORE
bumiditas perfecte aſſimilari membꝛis. Pꝛeterca in
quolibet membzo funt quattuo: virtutes:ſc artractiua:res
tentitiazoígeftuia: c expulſiua:⁊ ita o:dínate funr adinuicẽ
q vna immedíate opera poft aliam: vnde illud oóoiceríz
digeſtiua ſtatim expellit eius fi uitatẽ expulſua: ergo
tur ín membꝛa:ſequeſtrabitur ⁊ T def a5
oepurabirur € expellet
bypoftafis
poft.quod concedo:4 íftas ouas vltimes rationes po
no pzo caufa. ¶ Ad pꝛimum argument ín contrari dico
fluitas impunitatís:etíra ante conue
ínmemb:a ocbuít ab bumídirare ſequeſtrari rarí
(Quinto oubiratur fuper boc quod dicu in littera: cp fi
poftafis alba fit ertra temperamentum ín groſſitudine
fit fine feb:e fignificat arofios bumo:es pblegmaticos
quos natura non poflit oifloluerc: ímmo opo:tet q» natura.
adiuuetur tn erpellendo illos humoꝛes cũ pbarmada pꝛo⸗
pꝛia ilus humoꝛibus.Si vero fit cum febꝛe non opostet qp
iuuetur ci ia. sEotra:medidina fiue ia 024
tur contra materiam nociuam: fed matería ín febꝛe ma⸗
gis eft noaus cũ febꝛe d fine febꝛe:ergo melius debet dari
Liber
medicina ſiue pharmacia cotra buiufinodí humoꝛres fi fint
cum febꝛe d fine, £ontraríum tamen dicit ínlittera&t ego
dico cp verum eft cp medícina daiur contra materia nociuã:
Carm oreet ded media vifa COD mes
t ia coꝛpoꝛe nifi ci im a violcta:
dicina — pbanmacía eft calida:vt dicit..ſuꝑ apbo
qucnon poflit cua»
1 trariũ tri eft auctoz ín
tcra: qz dicit ꝙ ocbet illa matería groffa pblegmatica fi fit
€o:poxe ⁊ debilitat venas ita ꝙ non poflunt cotincre bumo
res immo permittunt abire. Secunda caufa eft amplitudo
oificioxm:quia quido aliqua wecidna. adminiſtra⸗
dear rir fignificct maiorẽ »fumptioné cp furfu.
Chidctur ꝙ ficquía ftafis fquamofa fignificat cos
fum 1 — — furfurea vᷣo mollium: fed.
peioe eft conſumptio facta in membꝛis folídis d? ín mollibꝰ:
ergo ſauamoſa peioꝛ. In ↄtrariũ eft yfaac auctoꝛ:itate Ma.
qui dicit ꝙ hypoſtaſis furfurea fignificat foztíozes caloꝛem
cſumentẽ:ſquamoſa míno:c: ergo ————
ificat maioꝛem cõſumptionẽ d? fquamofa. (€t hoc conce⸗
do: boceft q: bypoftafte fquamofa folü habet lati s
vndecaloz refoluene ín bypoftafi fqugmofa folii reſoluit a
fupficie:calo: 9o refolues im furfurea cft in latitudinezideft
ín faperficícz in pꝛofundo:⁊ pzopter boceft peioꝛ furfurea.
¶ 34 p:ímum argumenti oíco qp verum eft cp ín
fi fquamofa fit cofimptio ín membꝛis ſolidis.⁊ tu obijcis:
peio: eft confümptío in membꝛis folidisd? in mollibus: oi»
Co qp verum effet relíquís paribus:ſed ínbypoftafi
fa cft confümptio pauca ín membꝛis folídis vtpote infuper
— A esie vt etri p io ín mẽbꝛis
moliíbus: quia fit in füperficie c ín. pzo : ter
dico ꝙ furfurea maioꝛem ——— —— I. aad
mofa c ideo peto: eſt:⁊ fic patet folutio omnii quefitoz8,
€LiPe glauca bypoftafi ct rufa,
luis:albevicina invirtute coctiõis:⁊ boni
ſignificatiõis. Sed tñ differũt ífte ⁊
alba:q: alba natura pblt demõ⸗
rufa cbolerica ⁊ «Quafi farína
groffa ⁊ ín partibus diuerſa conſumptionẽ coꝛpoꝛis
oſtẽdit. — — si AY pi vi —
coagulate. Rufa con din
fuerit. rubea bypoftati,
a vpoftais rubcavd ín liquoꝛe eft tẽperata:
à f icta z rotüda:vel diſpartita ———
nofa. £ éperata vcl multã (iguíficat abüda
axi ;riam fanguinis: vc on coctiont fanguinis
roſei:neq; d figuificatina cft mali neq; timoꝛis: am
matería fua fit fanguis: cum fanguis alijs humoꝛi⸗
bus ſit dignioꝛ:⁊ nature familiarioꝛ Ditferũt:qꝛ que
ſanguinẽ (igníficat bonũ ⁊ coctionẽ perfectã:colo
babet rubicũdũ:⁊ liquoꝛẽ téperatü, Cirinia ergo de⸗
bet cffc laudabilis:bꝛeuitatẽ ſignificas moꝛbi maxi⸗
me ſi in quartavel quinta die apparuerit.Sicut.G.
rubea inquit bypoftatis tẽperata ⁊ iticta (i in initio
apparcatzoíffoluitur moꝛbus ín oie feptína.«T Ro
fea fübcilis vcl arfcníca 7 in liquoꝛe ſubtilis:diutur⸗
nitatem demonſtrat moibi. inde Gal. Pypoſtaſis
rubea ⁊ arſenica moꝛbũ lougioꝛẽ ſignificat:Si mare
ria moꝛbi leuis ſit:criſis ín bꝛeui tẽpoꝛe ventura erit.
"IRutbea ergo ⁊ arſenica hypoſtaſis roſeuʒ ⁊ ſubtilẽ:
non bene coctũ oſtẽdit ſanguinẽ. Intelligimus boc
er cruditate vꝛine:quia impoffibile eft ín rubea hy⸗
poſtaſi cuditatem effe liquoꝛis: cocto etri líquoste
Leuío: eft p bypoſtaſis.Si ergo bypoftafis cocta fit
liquoꝛeʒ ceft plus excoqui.manifeſtum eft igi⸗
tur quia rubeus fanguís ⁊ ſubtilis non bene coctus
fit cx actiõe naturc itt interioꝛi coꝛpoꝛe. Inuenimus
cnim cibum cur coctíoné fuam compleat:intra fto
macbum fieri et ptífanum pb ticũ. Cum auté
ſuccus ſuus ín eparvenerit:vt fcoo excoquat᷑ ibi vbi
fua coctio mediocris cft; fit fanguis roſeꝰ ⁊ fubtilis;
⁊ cum coctio fua copleatur: fit bene coctus ⁊vermi⸗
lioſus:vt temperamentũ egredítur:incendítur: « fit
cbolerícus:fi plus in coctione augmenteturvel incẽ⸗
ſione:fit melancbolicus zvftus. Quod íntelligitur:
q: fanguis ín coctione completus; ínter ouas erre
mitates nom temperaras medíatur. Cina cft non cõ⸗
pleta ficut ín fanguíne roſeo et ſubtili: altera eft hu⸗
miditas pblegmaríca ín ftomacbo cocta, Ziltera no
completa ficut ín fanguine acuto ⁊ cboleríco: ⁊ poft
ectremítate iſtã ín melácbolico fanguine acuto. Ru
bea ergo bypoftafis fi arfeníca fit et liquoꝛis crudi:
roſeum c ſubtileʒ fignificat fanguinem. Gꝛadus em̃
fui ficut dirimus poft gradũ eft ſanguinis ín coctio⸗
onccompletí:ficut gradus pblegmatíce complexio⸗
nis:poft rofeus fanauíné eſt. Gadus auté cboleríci
fanguinis 7 acutí poft gradũ cft ſanguinis in coctoe
completi:⁊ gradus melacbolici ⁊ íncenfi ——
poft languiũẽ eft cholericũ ⁊ acutũ. Pypoſtañis aũt
rubea et granoſa ín partibus oínerfa: alia eft lenti⸗
na fient lenti fractura;alia oꝛobina:ideſt quafi oꝛo⸗
acura:alia ſandaricina:ideſt ficut fandaríci fra?
— fa, Zẽtina paſſioni epatis eſt pio
p:ía:ocíignans caloꝛem epatis com idominã
tem: z virtuti diuſine obuiantẽ ne fn qo opoxter oU
uidac íanguític. onde bypoftafis diſpartita erir ⁊ ot
nerfa:partím ta ⁊ groffa: fübrilis c li
quída, Oꝛobina cfandaricinav ofumptíoné figni
ficat toti? coxpis: verenü finc foli? epatis, £alo; em̃
kebris quantomagis mozatur:tantomagie calf: c
mollicies pinguedinis mollcfcit 7 líquefat ⁊ ere
vína ncbala oleagina ficut — —
Ío coꝛpoꝛis eft bumída:ertt bypo ——*—*—
* -z caroventris diſſoluak. cõplexio
infirmi cbolerica ſit: erit ftafis rufa. In comple
xíonc fanguinica fit bypoftafis oxobina: d tn cpare
z rcnü cofimptioni cit ppꝛia:ditferẽs a fignificante
cófimptioné totius corpoꝛis: qꝛ bíc palcbzitudinem
aufert colo:ís:z in coꝛpoꝛe nullã cõſamptionẽ often
dír. Sf ulcbritudo eii coloꝛis cũ fanítate eft epatis;
ci viruofa cocrióc fanguínis. eti Bal. uon bii indt
viuitur nifi cfi ſanitate cpatis:⁊ cái virtuoſa coctione
ſanguinis.figni coͤſumi totũ coꝛpus: c conſum
ptide ín toto coꝛpoꝛe apparẽte íntelligit:c niea pul
cixítudo coloꝛis aufert. Mec differt a ignificãte con
fumptioné ſolidoꝝ renũ:qꝛ in ipfa febꝛis cft cotimia:
brpoftafis natac. 3n rent cõſumptiua nó febꝛicitat.
:bvpoftafis in fundo cft oígefta. 2lliqri vꝛine bvpo
ftatis exit rubca:z quafi píl:que oe reni exit ſubſtã
tía. C: bippo. fi ín vꝛina fit quafi caro: vulnera funt
ín reníb?.Arenofa ⁊ quafi rubea arena; vel in liquo
re eft oínerfa:vel granoſa:⁊ in partíb?otuerfa ue
extra tenperamenti eft liquoꝛĩs:ñ febꝛis adfit diu⸗
turnitateʒ mo:bí fignificat: fi fine febze bumo;es ad
renes ocícendüt fanguinolerí:q9 confirmat er dolo⸗
rc ín ventre:c circa bachas. Gianoſa c in partib? of
ucría lapide ín renibus concreatũ fignificat: c fit cc
veni caloze menſurã excedente: calo: etri renum mer
fura excedens: ⁊ bumoꝛes illuc groffi deſcendentes:
cito faciunt lapides.
Superius determinauit auctoꝛ de ſtaſi innatura⸗
— — Of rein
duas. a determinat de glauca ⁊ rufa. n ſcða oe ru
bea.ſcõa ibi: lIPy poftafis rubeavt in liquoꝛe.⁊ ifta ſecũda in
duas. 3n pꝛima diuidit hypoſtaſiʒ rubea innaturalẽ. In fes
cunda oc mẽbꝛis diuidẽtibꝰ agit.ſcða ibi:Tẽperata vel mul
tà. ifta ſcða ín duas. In pꝛima determinat ocbypoftafi ru.
— — ſcðaðo de rubea oi»
mulſa c granoſa.ſcða ibi: Py rubea c granoſa.pꝛi⸗
ma ínouas, 3n pꝛima pfequit oc bypoftafi rubea teperas
ta, In ſcða confirmat. (ecunds ibi. Sicut fDalinquit hypo⸗
ftafis rubea. c ífta ſecũda ín duas. Sin pꝛima cófirmat. In fe
cunda fuam confirmatione oedarat.fcóa ibi: Snuenimus
eii ib. t üc fequi£ illa pare in q̃ octermínat aucto: oe by?
afi innaturali granoſa 7 diuulſa:⁊ (lla in duas. In pma
bíuidít "3n (ca de mebzis Dinidetibus agit.p:íma ibi: Hy
poftafis rubea 7 granoſa.ſcða (bí; Lẽtina paſſioni epatis,
t ifta fcOa in tres:q ín pꝛima determinat de bypoftafi lenti
re a fcóa de o:obína ⁊ ſandaricina ſecũda ibi: Oꝛobina c
fandarídna, In tertía do oc arenofazibí: Sirenofa z quaft
rubea. Prima iſtarũ nó oíuidif:fed fccida in ouas. 3n pzi»
ma »etermtnatoe bypoftafi o:xobína z fandaricina put fi»
quic confi prionb totíus rep dr pre eaimda
ponit oiffcrentiá £m q figuificár ifta, ſccũaa ibí; (tue tam
ncm renum. 3n fe
tius coꝛpoꝛis.ſcða ibi: Significans confumi totum coꝛpus.
entis,
aionis;q bypoftafis glauca matcr
calidam, $ed cotra, Simile eft oc vina «oe bypoftafi: vn»
de ficut iudícam? per bypoftafim oc materia mozbi: íta per
vnam fiue per liquorẽ vine:fed vrina glauca atteftaf me»
fc i9: ili poftafia
glauca atteftabit m ic c non colere. 3ites ocafum
— er ror Sr tie
cbolere. ¶ 3tem quero fi bypoftafte gauca atreftaf
*
cunt quídá q aucto: nó accipit ibt coloꝛẽ gaucũ ppiie put
figníficat índígeftione; imo accipit cum pz rufo vel ſubru⸗
fo ea fiic et retpodere sd arguinéta, lel oícendus
e ibí pꝛopꝛie glancedine put slaucus colo; cópomE
ersiboobfairo t patico nigro, dico q oupler eft glau»
cedo fiue ꝙ glaucedo po rec ín hypoſtañ
tcr.&ino modo put deſcinditur a ia melácbolica que
modo ftafis arteftatur melan
lie per viam deciñonis
líca que eft glauca:ſed Dypoftafis glauca p:out loquitur o£
$ viam
anguine: dico d glauca hypoſta
Thoc eft qs vt Dictus cft ſu
obediens nature £ amíais: vns
ionem epatis, Rid ar dico
emt — gumentum dico ꝙ
cis. Item ipſum epar
nerationem.Ad boc T
"mers p d pxincipio lapidis apparcat vna grofía
1 t
viſcoſa: $o vtputa in ftatu lev pne dara t veniat
arencztüc fignificat ci? gñationẽ:ſed fi poítea admíniftrea£
medicine calide lapidis diuiſiue: t vꝛina pᷣmo appear qfi in
&atu clara; pofteafoín oedínatióc arcnoſa:tũc bypoftafis
Liber
arenoſa fignificat 5 diſſolutioneʒ: t ita diuerũmode.
€ usta bocquerit quarto:vtrum lapis generet᷑ a calido
vci frigido, Glidet qp a frigido ⁊ non a calido: quía vt dicu
pbs in lib.metheoꝛoꝝ: que ka frigido diſſoluunt
a calido ⁊ ecõuerſo: fed lapis diſſoluit᷑ a calido vt a medici⸗
nis caudis:vt volũt auctoꝛes:ergo generat᷑ afrigido. Pꝛe⸗
terea dicit pbs q actus actiuoꝝ funt in patiẽte diſpoſito:vñ
agẽs debet ꝓpoꝛtionari patictt; (cd materia patiẽs er qua
generat lapis:eſt groſia viſcoſa c frigida vtvolũt auctoꝛes:
ergo fimiliter cauſa efficẽs ipm erítfrigida «nó cali
da, Pꝛeterea iaẽ non eft pincipiũ generatiõis € coꝛruptio
nis ciufdé:fed calida comdpum. lapidẽ deſtruũt ⁊ diſſoluũt:
ergo non eum generabũt:ergo lapis non generat a calido:
ummo potíus a frigido. Zid boc oico cum Serapione t cum
Auicen.⁊ cũ auctoze ifto qp lapis genera£ a calído ⁊ nó a fri»
gido tandp a caufa efficicnte, vndc dicit Auicẽ.ꝙ caufa gene
rans iapide eft cauditas egrefía ——— ides vult
y faac ín uttera pᷣſenti. Ad pꝛimũ argumenti oico q» qñ
pbs dicit q que coasulant a calido zc ipfe loquit in cozpozt
E inanimatis: vt in Vue buste dfol regunt a —
dmaterí; cr qua generat lapis in cozpozc pumano
látur a natura ,. abaia.&lel oucendá qp tenet in plurib?2; fed
tam in quibafda nó tenet:vncde videmus qp lateres coagu
làrur a calído:nund tamẽ diſſoluunt᷑ a trígido. Unde veni
eit qp illa que coagulant a frigido oiffoluunt a catído. gd fe
candum o:co ꝙ calidítas agens m materia arofíam ex qua
lapís generat fatis eft ꝓpo:tionalis patienti: quía cõſumit
ſadtile c copingit groiu5 ⁊ putretacit:⁊ ita lapide generar.
Ad tertiũ oico ꝙ calídiras generãs lapide cc. agit in mates
ría multũ humidã ↄſumẽdo ſubtile ⁊ cõpingẽdo groſſum t
gutinando:ſed calidíras oxtioluens agit in materiã parum
humidã:vnde non eff ib nifi pauca bumidiraa lígans et te»
nens partes lapidis infimui, Ua erf caliditas medicinaliũ
ioi adueni£s inc nerat illã humiditatẽ pauca: tunc ſcindũ
tur partes lapidis ⁊ creüt curi vꝛina:⁊ ita non cft eadẽ cali⸗
ditas eodẽ modo operãs cauſa generatiõis lapidis ⁊ coꝛru
ptionis. ¶ Mato qp acaloꝛe gñet᷑ lapis dubitat᷑ qͥnto:vtrũ
Szaeraf a calido naturali ecl innaturali. Glide£ qp ex calido
naturali: o: calo: innaturalís agẽs in materiá groffas bumí
dam ind.:cíz iof ebullitione z putrcfactioné p ↄſequẽs: fed
caioꝛ agẽs ín materiã lapidis agi in materia groſſam ⁊ hu
midam:⁊ ramen non cõcitat ebullitionẽ ncc mducit putre⸗
factionẽ ergo hmõꝛc:loꝛ nó erit innaturalis: immo potíus
naturalis. In contrariũ cft Serapio:dicẽs qp lapis generat
in renibus vtin veſica a calído egreſſo a tẽperamẽto: fed ca
lo: egreſſus a tẽperamẽto nó eft innaturalis imo potius na
turalis:ergo generat lapís a caloze innaturalí:qo concedo,
¶ Tad argumentũ in 2traríü oíco cp calo: ínnaturalis agẽs
ducit eballitione € putrcfactioné in materíá fluídá « lige
dam:cõſumptionẽ vo in matería groſſam 7 foltdá: vnde pu
trefactío! ppziefit in Dumoribus: confumptio 9o in mẽbꝛis
folídis ⁊ Dumiditatib?:quía ergo matería er qua generatur
lapis eft grofía repugnãs putrefactiói cbullitíoi: pꝛopter
boccalo: innaturalie agee in bmCí materíáno mducit ebul
liríonem:imo potíus confumptione confumédo ſubtile et
cõpingendo groſſum. Scða caufa cftzq: calo: generás lapis
dcm confumitpaulatine t non ſubito:⁊ ppter bocnó índu
atibí ebullitione nec p ctionẽ:ĩmo poti? cófumptíos
ncm. QT Glitimooubitat ſuper hoc ꝙ aucto: innuít ín litte⸗
ra q fanguíe abfolute oíctus melio; eft digeſtus d fanguís
cbolenais acutus; nde dicit ꝙ gradus fanguínis choſerici
—— ſanguinis cópletiindigeftionis perfectione:
fed ↄtra bona digeſtio fita foꝛti caloꝛe: fed ſanguis choleri⸗
cue acutus digerit a fo:tío: caloꝛe dp ſanguis abfolute oí»
ctus:q vlterioꝛi digeſtione digerit fanguis cbolericus:ere
go erít digeſtibilioꝛvel melíus oígeftus, In contrarium eft
aucto: ín littera vt dietum eft. ille fanguis dige⸗
ftibílío: eft c magis coplete oígerif quí marime eft nature
obedíens t amicus; fed (anguis abfolute oíctus eft pmói
*t voluntaucto:es refpectu fanguinis cbolerid aiti: ergo
fanguís abfolute dictus eft masis cõplete oígeftus.ft poc
concedo eum auctoꝛe. Ad pꝛimũ argumenti incontra»
rium dico d non quilibet fo:tís calo: cópletebigerit: Img
folum fo:nscalo: tẽperatus: et qꝛ fanguis abfolute oictug
digeritur afo:ti caloꝛe nón excedẽte nec oimínuto: pꝛopꝛ
foccompletc cft digeſtus:ſed fanguis cbolerícus acurus is
fita fortioꝛ calo:c vt ab excedente digeſtus: non tamen efr
coplete;q: ficut pblegma cft incóplete oígeft& reſpectu (an
guinis; boc per oitninutione:fimiliter fanguis cpolerícug
acutus eft incoplete digeſtus per exceſſum refpean (anui,
nís abſdiute oictus: t boc modoloquitur in litera,
¶ Decitrina bypoftafi c cineroſa.
orm 3rína bypoſtaſisvel diuerlificat ĩ liqua
Kg pA rc fubtili fcu groffo:ecl gratiofa eſt:et in
—
SA us oiuería atq; natat. Diuerſa in
liquoꝛe fi fit in lebꝛe: materiã choler icam
oftendít; poft longũ tẽpus ſalutẽ moꝛbi. ii; lips
—* moꝛbi. Si non febꝛicitet:humoꝛcs cho⸗
lerici deſcendũt adrenes. Intelligimus boc cx dolo⸗
re in renibus c ventre, Gꝛanoſa ⁊ ocucría lapide (v
gnificat ex bdumiditate groſſa c viſcoſa cui cominat
cholera rubea. ¶ Pypoſtaſis cineroſa vel cft cotra
temperamentũ liquoꝛis in. groſſitudine fiue ín ſubti
litate:vel granoſa ⁊ in partibus oiuerfa, Subtilio
qᷓ opoꝛteat c cum febꝛe:rigoꝛẽ ſuperuenturũ poste
dit.Sine febꝛe humoꝛes cholericos: ⁊ non bñ coa
pblegma.Gꝛoſſioꝛ qp opoꝛteat ⁊ cũ febzezgrotficudi
nem fecũ ⁊ viſcoſitatẽ carum: ⁊ moꝛbũ nunciat diꝑ⸗
turnum.Sine febꝛe:eadem babet ſigna:que pꝛedixi
ius (n bvpoftafi alba 4 Gꝛanoſa 7 diuerſa lapide
ín renibus oc groffis ⁊ viſcoſis humoꝛibus caloꝛe re
nami excoctis:qꝛ humoꝛes ad renes deſcendẽtes: ve
ſubtiles fant liqdi z aquoſi: vel groſſi ⁊ viſcoſi.Liqͥ⸗
dí ⁊ aquoſi fi poꝛos renũ aptos 7 raros inuenerĩt:c
torencse exeunt: neg tãdiu moꝛant᷑ vc lapis cõficia
tur:⁊ exit hypoſtaſis cũ vꝛina rence ficuc introicrat
vnde nec iũcta eſt:nec rotũda:ſed ramen fm humoꝛẽ
ſibi dominantẽ coloꝛata:ſiue fanguínoléta: vet cool:
rica feu phlegmatica.Oateria groffaz viſcoſa t: fri
ctos poꝛos renus inueniat: nó valet exire:ſed ibi par
manet quoufas fiat arca: ocínde petra coloꝛata ex
bumoꝛibus fibi dominãtibus. Z9 intenditur ex lo⸗
cis vbi aqua coquit ficut balneo ⁊ fimilib?: in quib?
videmus bumidirate coadunatã lapidẽ effecturam.
€iti lapis ſpecialiter diuerſat vtvnus exeat rubexs:
alter citrinus:alíus cinericius:materia fua eft humi⸗
ditas groffa zvifcofa ad renes deſcendẽs Materia
eii vnde creat᷑ lapis: eft quaft elementi fibi. bumo/
ree materie orantes: funt quaſi foꝛmatiue artes.ca⸗
lo: cõplerioni remm dominans:eſt quafi caufa effi⸗
ciens. Si crgo orietur materia pblegmatíca crít pe⸗
tra cíncricia: fi cboleríca citrína:fi fanguinea rubea
¶ Kep̃bendũt tamẽ quidã obijciẽtes: vñ differũt
matería rubeã im faciens: ⁊ renum ſignifi⸗
catis doloꝛẽ: ⁊ materia rubee hypoſtaſis q̃ lapidẽ fa
cit: Rñdemꝰ:rubee hypoſtaſis materia q̃ doloꝛẽ rc
num oſtẽdt:liqͥda cft ⁊ fübrilís:z cito a renibꝰ deſcẽ⸗
dít:q: cum qnantítas oígerenda digeritur:ab erpul
fiuavirture erpellirur: neq; tãdiu (bí ꝑmanere per⸗
mittitur:oonec lapis conficiatur: marcría lapide fa^
ciens grofía eft « viſcoſa: ad deſcẽdendũ ocrenibus
our:
AUrinarum.
-5 uãto magis moꝛat᷑:petrã facir cum caloꝛe re
—A— — quarc vrina lapidẽ babentiũ nó eſt
ment ficca ⁊ digeta: IRcfpodem" qs la^
pis Doc babct pꝛopꝛiũ:vt purguedine c groffitie vꝛi⸗
ne aurabat i ſui nutrimẽtũ: ⁊ tdco remanet no ticta.
€ Dcbypottatinigta
*
- Npoftafis nigra omnino cft peſſima: vel
Au Less de crie fubftantialem bumi⸗
$43 litate fanguinis incédente; vel oe nimia
XA A rrígidítate caloꝛẽ naturalé cogcláte ⁊ ex
2X5 ringuéte.Zue ouo 3 feoiffcrür qs pstoz
cft lucida:altera obfcura . Zac em̃ ex caloꝛe.ipꝛimis
cit cítrina v;irna cocta:c cái caloz augmẽtat᷑: in viridi
tacé mutat 3té caloꝛe augmẽtato dumoꝛes incẽdũ⸗
turnigra tñ fed lucida eſſicitur.Scða caloꝛis natu?
ralis cogclati ⁊ extincti ũignificatiua: ín initio cit lu
didacín ſiquore cruda.( d frigiditas augmẽtat:⁊ ca
lo: naturalis cõgelat:plũbina efficit.ſrigoꝛe plus au
gmentato:⁊ caloꝛe naturali extincto:fit nigra n9 lu⸗
daa fed obſcura:⁊ idco hypoſtaſis viridis c plumbi
na peſſime ſunt:ſunt em oc generc nigredinis ín tin⸗
cura. Airidis eir bypoftafis ſignificat foꝛtitudinem
caloris:⁊ incẽſionẽ fanguinis.plübina foꝛtitudinẽ frt
giditatis:⁊ ↄgelationẽ calo:is naturalis. Cin ſigniñ
cario nigre bypoſtaũs vel abfoluta J.nen certa ſigt
perditionẽ:vei certã:vel parũ apta . £ft c alia min?
mali ñgniñcatiua in perdítíóc abfoluta ; vt nígra eft
ín fundo ſedẽs:cuiꝰ liquoꝛ nõ in ſuo cft coloze vel ni⸗
edine:marie fi lenis fit ⁊ tincta: vel iũcta:vel ficut
vpoſtaſis rubea ⁊ cinericia:ſi finr diuerſe: ⁊ qti fa^
rina groſſa certa ín perditiõe eſt:ſicut nigra bypoſta
fis fi liquoꝛ eius aſſimiletur nigredini: maxime fi fit
diſpertita: ⁊ granofa aperta : ̊ tfj ín pdíribc parua
bypoſtaſisnatãs acq nigra víridis z plũbina in fun
: do malü minus ſignt qp cetere. cft bepoftatis nigra.
z nebulofa: vírídisz plũbina natãtes. Quidam anti
quoꝛũ oc nígra hypoſtaũ oícerunt : cp fi fit ín fundo:
mulca malũ tiguificat. Soi natat: malũ pꝛioꝛe minus
fignificat. IHebuiofa malii nõdũ cõpletũ figuíficat,
Diuerſa ⁊ granoſa íncétione fanguinis « cofumptio
né fac fignificat bumidiratis: vel cõſumptionẽ ſple⸗
nis ct nimío caloꝛe:viridis caloꝛẽ incendẽtẽ:plumbi
na frigiaitatẽ cõgelantẽ. Bene g intelligit ex ſupꝛa
dictis ſigniſicationibꝰ:q: bypoſtaſis bonũ abſolutũ
figaificas:cft alba abfolura: d 9o bonũ certũ denun
ciat:eft alba in fundo:iuncta lenísc rotüda:q malus
abfolutii; eft abfolute nigra ín malo certa. 1Hígra et
oífpertíra gratiofa : caíus líquoz aſſimilet᷑ nigredini:
poft bas omnes hypoſtaſis abfoluta z quati oleagi⸗
13^ granoſa.
€ IHora partícula oe bvpoftafi : que
vꝛina cum quali conueníat.
sq eim oe narura vníafcuíufas bypoftafis er
¶luis ppztetatib? diccũ (it qð volumꝰ:opoꝛ⸗
cre Let nücbícoicam? q̃ bypoſtaſis groſſo co^
— ueniat liquoꝛi:q̃ ſubtiliẽ medíoart Incipiẽ
ã de alba bypoſtañ nraturalíz nó naturali ¶ 2ilba
Pvpoftais lenia crortida atqp cra: groffoliquezi
no cõnenit: q̃ ſi tit bmoͤi coctionẽ fecũ oſtẽdit:
S'o.ccf
t diſſolutionẽ moꝛbi.Groſſa bypoſtaſis iniri coctio
nis ⁊ cbullitionẽ ſigt fecis. Subtilis liquoꝛ ablatio
nem mõſtrat coctionis:⁊ ideo no cóucniür , Si alba.
bvpoftatis cii groſſo vL ſubtili liquoꝛe apparuerit:im
potlibüc cft iũcta fit ⁊ rotunda: lenis:qꝛ groſſus li⸗
quo: ⁊ ſubtilis groſſitudinẽ fecis grauitatẽ ⁊ erudi
tatẽ oſtẽdit: à ci adſint:neq; iuncta neq; rotunda fit
brpoftatis:q: cti qualitatibus bmõi cõplementũ co⸗
tonis ⁊ perfectio fignificatur digeſtionis.
ees Ghitpolata ique grofo ns ejgni
a bvpottaíis liquoꝛi groffo nó cõgruit.
D o foroffiries eim liquoꝛis Gicinn ec t
| 8 ebullitionẽ fecũ oſtendit. Rufa bepoftafis
vicinat᷑ albe ⁊ leni bepoftafi ín cópleméto
coctionis nũciatiua falutis. Impoſſibile $ cft vcri»
fa in tépcraméto liquozís cõueniat.Scio att merce
pꝛebendi ab obüjcienribus:quarc grofíus liquoꝛ ru⸗
Mi aere no cõuenit: cü fit 2 téperametü liquoꝛis
c albe tñ bepoftafi cõuenit. Reſpõdemus alba ín lí
quo:e potett eſſe diuerſat no otuerfa.iPínerfa grof»
fimdín£ feci ⁊ cruditatẽ carü fignificat. vnde groſſo
liquoꝛi cóucnít: oc rufa impoffibile cft id. f£ 6 em fc^
cca crude « groffe ſint:neceſſe eft vc bypoftafis citri⸗
na ſit:neq; in rufitatẽ mutatur: níli coctio oigeftiois
cóplearur. ende groffo liquoꝛi nõ cõcoꝛdat᷑: nifi ínfir
imus vígilerecl trifterur:que vꝛinã ín fecibꝰ turbant,
€ De glauca bypottafi.
"am 7: 3uca bypoftas teperato liquoꝛi conue⸗
iS
€ iE.
ubea bypo
brpofta
tá mon2
uerfaliter dictis: opoxtet libꝛũ cópleri coloꝛis hypo⸗
ſtaſis c liquoꝛis:⁊ incipiẽdũ oe citrino coloꝛe moꝛbũ
ſignificante. ¶ Arina citrina ⁊ ſubtilis in febꝛe diu
turnitatẽ poꝛtẽdit. 3n febꝛe acuta nó fumus certí vr
ad ftarii pueníat. Citrina ⁊ ſubtilis cũ alba bepofta
fi mali fignificat ín febꝛibꝰ laboꝛioſis. ſi ín initio fit
ſpaſmũ tignificat./£ itrínac fubrilis ín febze acuta cft
mala.Citrina z fubrilís cũ alba bepoftafi ín liquoꝛe
diuerſa c furfurea timẽda cft. Cirina cholerica ĩ febꝛi
bus — fis: rmaríme — ——
n paralyticis appetitũ nó babẽtibus:⁊ ſtipticis cft
— Arina cholerica fi in oic areríca: marime
quarta ín oꝛdine:nebula rubea apparuerit:laudabi⸗
lis erit. Arina citrina tn faperficie fpumofa : 7 antca
alba:ũ fanguis enaribus effluat mala, Cholerica üs
*
ꝛe acuta di bypoftafi alba peſſima eft : qs crudum
Kn moꝛbum nunciat.
7 ER Bi do:efebzis; doloꝛe capitig;vígilia:c cii alie
A3) Wi natioc mtis:mala eft ⁊ vicina moti. SSub
: ltilis 7 alba ín vcterícía mala:cum bydropi⸗
fim peffima demõſtrat cffe futura. zilba ⁊ fubtilis cii
febꝛe mala, Zilba c ſubtilis in hanchaꝝ doloꝛe oppi
lationẽ ſigniſicat in vía vꝛine oc groſſo phlegmate.
In febꝛe oppilationẽ oe cholera groſſa. Alba⁊ groſ
ſa apparens in die cetica: maxime quarta; 3 doloꝛe
artetici liberat:⁊ab apoſtemate poft auriculas:po
criſum reuocationẽ fignificat moꝛbi.Uxina alba ti cà
p:uriginc tit cozpís:z in inferioꝛibus ventris:arena
in vciica futura crit. Clrína albac groſſa ín febꝛibns
lenibus anguftía c timoꝛẽ oemoftrar. Arina alba ct
groffa tinc pypoftaii ooloz£ 2 timoꝛẽ oemoóftrat. Ari
n3alba c groífa quaft oleagina moꝛtalis cft, Cirina
alba « grotfa ncbulofa ficut fpuma peífima eft. Gri
n3 habẽs nebulã dti niueã:doloꝛẽ i renibꝰſigt⁊ moz
bi diuturnitatẽ. Cirína alba putrída mata eſt:quia
báo: funt marcidi. Vrina alba ⁊ putrída ci febꝛi⸗
bus alienationẽ meris demonſtrat.Arina alba ficut
ſanies ín incendio febzis mala eft; macíme ín frenett
cie , iría alba c groffa tinc bvpottafi hũoꝛes groſ
ſos « vifcofos figuiricat.Cirína alba « groſſa nõ mu
tane fclongo tẽpoꝛe: lapidẽ in renibus futurü po:
tẽdit. Arina aquoſa⁊ ſubtilis:ſi invna qualitate per
mãſerit:ſuperflua eit in bumoꝛibus humidis:ſi cti fe
b:eleniadunat aqua citrina in coꝛpoꝛe. Arina aquo
fa cii doloꝛe hypocundrie:nimij bo:cs funt humidi
ín venis. Cirina aquofa ſi tñ fucrit rubea ⁊ in febꝛi⸗
bus:febꝛes aufcrétur . Vrina aquofa ín cõtinua alie
nationẽ mentis ſignificat:ſed tñ cõfoꝛtari debet na»
tura in ſubtiliadis humoꝛibus:⁊ ocponí nebulã in
inferioꝛibus:nũcians liberationẽ febꝛis ⁊ rcuocatio
né mẽtis: fi no babcat nebulã ín initio acute febꝛis:
mala erít. Vrina aquofa fi paulatim exeatj ín vereri
tía ín bedropifim infirmus incidet. Cirina in fcbzib?
acutis aquofa:fi quafi fanguifug3 vcl oꝛobũ babeat
mala cft. Urina (n initio febris cruda: fi bora funt fi
a alía:labo:cm oemóftrat . Vrina auda in initio
ebꝛis ro laudabilis eſt:in ftatu ⁊ ín vicinitate crífis
eſſima erit. Urina eruda coloꝛe obſcura:neq; bypo
fim habens:peſſima eſt. Arina ín initio aca
tc febꝛis:ſi bypoſtaſis fit quafi farina groffa: futura
eft alienatio mẽtis ⁊ timo: ſpaſmi.
¶ De vrina rubea,
Abea vꝛina cfi febꝛe aeta bona eſt. Ru⸗
bea vrina cũ hypoſtaſi multa: nimiũ alba
febꝛis diſſolutionem ſignificat: ſi mutata
paruã ⁊ ſubtilẽ ſe fecerit:febꝛis habet cõ⸗
foꝛtari ⁊ poft alleuiari. Rubea vꝛina pura fi ſubtilis
ſit:peſſima cft. Cirína rubea ⁊ ſubtilis ⁊ lenis.i.vn⸗
ctuofa doloꝛem arteticũ ſigt: ⁊ alienationem mẽtis.
Cirínarubea ⁊ fetida cuʒ bypoſtaſi nígra: turbida
Quafi pili:vel ín vnctuoſitate peſſima eft ⁊ moꝛtalis.
Arina rubea ci hyleon peffüja eſt. Urina rubea ⁊ ſi
tía oftédít:c tenuatione bypocũdrie peffima vac;
da añ oíé ſeptimũ ſigt.Mutata⁊ ſubtiliata pede
fanguis ín fcbzb? acutis moꝛtẽ fübíranca denũciat.
trina rubea ín rertía parte ſuꝑioꝛi alba : doloꝛẽ ca⸗
menftruie, :
o, X Benfavina? — —
eres clfc vine cbolera rubea ornatur. Cirína
3p.
ga in fplenetícis eft mala ,
ína viridi
Kina viridis in die apparẽs cretíca : fi in
e ACA COTNE HOFS la scutia fcbilbus Uno
EP VAS ftafies nigra z natante:cii vigilije z furdita
re:logitudinẽ moꝛbi ſignificat:⁊ ſolutionẽ
fuí c fluru fanguínis. Cirína nigra ín febꝛe incenſa:
⁊cũ capitis grauítatczanguftía mẽtis:alienatio crit
ín crífis tpe cũ fanguis fluxu:marĩe ĩ mulieribꝰ qui?
bus menftrua fant ablata , Cirína nígra ct groſſa in
acutis febꝛibus fpafmum: z fi alienatio adfuerít oc
fideríum auferendi cíbí z moꝛtem fignificat . Arina
níara ficut ſanguis obfeurus ín pleurcft moꝛtale.
vrina nígra cum febꝛe acuta bypoftafi diuerſa ſe⸗
pe mutans coloꝛẽ eſt moꝛtalis. Cirina nigra ct ferída
In anbelitu ct fudoze in mẽbꝛis ſuꝑioꝛibus moꝛtalis.
Cirina nigra ⁊ fetida (ine doloꝛe veſice moꝛtalis.
értnarum.
¶ De vꝛina oleagitia.
-
cũ bypoftafi iuncta: ſi infir
ma cftzmarie ín apoſtemate oxappragma
bígo ferrí:ín febꝛe lení ftráguríam fignificat.
ram, cirína lucída benecocta in magnitudine fple
bypoftati viſcoſa:vel ficut erís fcintíla invetris⁊ pe
cinis doloꝛe atq vírge cofumptioné renü vel ſcabiẽ
a timoꝛem fignifica
zig: c quafi nigra ⁊ multus oleagina:moꝛtẽ demõ
ftrat:ín infirmo fee epileptiã fignificat ,
¶ De vina femper groſſa.
Kina ſemper groſſa cũ grauitate capitis
Ae Ifebꝛẽ ſuperuenturã oftendit . Cirina grof
ww día c turbida quc nund fit dara « alia ti
LEAVE cna bs bona:laudabilis cft. Cirínia groffa.
: - tnàcaríficanda ventofirate groffam et
inflatína « bypoftafi mirtam ſigt:quam furfus leuat
vt nõ deorſum oefcendere permittat. ende doloꝛẽ ca
pitis oftendír pꝛeſentẽ velfuturũ.Cõmixtio bui? ve
toſitatis ſanoꝝ hypoſtaſi:pꝛobibet ne darificerurod
egreditur:ſed cũ exeat turbida:⁊ dara fit cũ refríge/
fcat:quía calo: femper cleuatz monet:frigituao eit
—— dulcis fiuc falfa cutn caleñat cft
ida:cũ frigefcat dara. Ctritia grom̃ cii granítate
€
Fo.cci
capitis bona. Arina groſſa multa enm doloꝛe epatis
oíffolnrioné mõſtrat doloꝛis. Cirina grofíaz turbida
ſine en mala. Arina grofía cb bypoftati furfu
reap ín veſica fir. Vrina gfilacrea in pꝛin⸗
cipio febri mostalís. Arina groffacmulrai febꝛe acis
ta mala.Virina groffa ⁊ lactea ⁊ ín vomitu crugino?
fa ſiccitate lingue fi iente mo:talis, Gi rina vt
fcofa cti oolose renti mala . erína multa plus cy (it co
fuera vel parua ín febzibus mala.vꝛina mato: aqua
bibita cofamprioné coꝛpoꝛis figníficar.plufdp folcat
mundificatione coꝛpoꝛis.in ieiunãtibus vel ſedenti⸗
bus inanitionẽ humiditatis ſubſtãtialis: c conſum⸗
ptionẽ mẽbꝛoꝝ.vꝛina multa ⁊ ſpiſſa (ine cõſumptio
ne:multitudinẽ bumiditaris ſigniticat.vina multa
cum grauitate coꝛpoꝛis ⁊ colico doloꝛe: bona. in liz
quoe ⁊ colo:e erícs fine doloꝛe: diſſoluidoloꝛẽ ſigni
ficat marime cii hypoſtaſi alba ⁊ grofíac vifcofa vel
mucoſa.vꝛina mulraz groffa ín paſſione colíca lauda
bilis. vꝛina multa z vitcofam babes bypoftafim vcl
mucofam:laudabilis ín ooloze artetico. vꝛina mulra
⁊ groſſa ín yleo laudabilis:maxime fi albam bvpofta
fim habeat.vꝛina multa ⁊ fpíffa groſſa vcl parum ru
bca abüdantíà ſanguinis demoſtrat.vꝛina mulra tm
tépo:e augmétate febzis: z cũ mulra hypoſtaſi: calo
ré t defectionẽ ſigt.vꝛina diu exiẽs cti bepoftati mul
tain febꝛe diuturna:diſſolutionem febꝛis fignificat .
v:ina mulca ⁊ alba ⁊ ſanioſa epileptiã ſignificat.vꝛi⸗
na multa ⁊ ſubita ⁊ quaſi ſanguis inciſionem venaꝝ
ín renibꝰ ſignificat.vꝛina ĩ ycterícis pluſqᷓ opoꝛteat
etfi citrinitati attincat:peſſima:qꝛ bedropitim figni
ficat:c cũ venerit:multitudo vꝛine laudabilis € quà
alíquado opo:tet artiticialiter fieri multa. vrina alb
quado multa aliquàdo parua:ín febze acura peffima
eſt:⁊ ín leni diuturnitatẽ mo:bí ſignificat.vꝛina par?
ua in acutis febzibus cft peffima:ti bvpoftatis alrer2
netur ín diuerſo colozc molefta erit; marie ín reuma^
ticis. vrína parua paulatim exiens ⁊ guttatim peſſi⸗
ma.vrína parua? rubicũda longirudiné mo:bi figni
ficat.vꝛina parna « fubrilis c q̃ñ ſanguis mala, vꝛi⸗
n3 parua ⁊ groſſa in febze acuta:peſſima eft:marime
influcu vérris. vaina fetida putredinẽ c nature moz
tificationẽ fignificar. vꝛina fi fe tinxerit doloꝛẽ babe
tíbus capitis:ſpaſmũ denunciat:vꝛina fine volitare
exiens ci renum fanitare ⁊ veſice peffüma eſt:⁊ mo:
tí vicina. ^
¶ De bypoſtañ grofía.
Vpoftatis qti farina groſſa üt febꝛe diu⸗
Cw Ws turna cá ignis alijs bonis: diſſolutionẽ
- fenis figntficar et apoftematis ; fi ín i
Ca &.13 qualitate permanferít poft cruptioné
T. . gpottematis:mo:tale ⁊ peſſimũ erit: ma⸗
xime fi cũvꝛina alia appareant figna peiſima. Pypo
ſtaſis multa cá febꝛe cõtinua: fi febzis no murefvel
mínua£:cófumprioné cozpis fianificar . Pypoſtaſis
—— ſanies longitudinẽ moꝛbi ſignificat.
Pypoſtalis farfurea: z vt ſanies coloꝛata cũ ſanita⸗
tc renũ c veſice:rigoꝛẽ febꝛis fignificat. IP vpoftatis
multa c rubea cá laudabili líquosez naturali poft fe
ptẽ dies diſſolutionẽ febꝛis ſigt. Bypoſtaſis narans
* ij
X (bet
c noin fundi ocfcendene:ct fadotet actenfione by
pocandrie ⁊ doloꝛe timenda eft .&[ Nebula peter
erífim apparens mo:bí ocmonftrat reuocationem.
Nebula rufa acumen moꝛbi figníficar. ]Hebsla qua
f farina groffa mo:bi oíuturnitatem. Nebula nigra
alienatione mẽtis. Nebula nigra ín febꝛe perpodica
⁊ fac interpolationis aiftodia:febzís muratíoncs in
q̃rtanã fic (E Urina ín faperficie fpumofa in febꝛe
acuta doloꝛẽ capitis nũciat. Urina ſpumoſa fi ſit vi⸗
fcofa « (ine mala ſignificatiõe alia bona erit. Arina
fpumofa ín fupficie ficut vuea ooloxem renũ ſigt.
¶ Superíus oeterminauít aucto: oe *— glauca ru
farubea ⁊ ſic de alijs:bic oe cítrína,Zunc iequit᷑ ilia pare ín
Qua octermtnatoe cótüncnone coloꝛis bypoftafis cii liquo
rc que fuit füperíus oinífa cotra pꝛedictas:⁊ illa pare pícin
dpit:&£i oe natura vniufcuíufqs pypoftafrs.c Pm boc funt
buc partes p:incipales ín pzefenti lectione. 3»:ima ofuídiÉ
ín —— pma oíuidit pypoftafim curinã. In ſcða oe me
b:ís oí (Dus agit.fcoa ibi:OMiuerſa in liquoze funt. et
ífta ſcða ín —— determinat oe bypoftafi citrina.
Secũao oe nigra cda bi: Nigra Dypoftafis oĩno eft peſſi⸗
ina. fo:ima ín oua, In pꝛima detẽrminat de hypoſtaſi ci
trína. jn ſecũda mouct obiectiones ſophiſtaꝝ 7 loluit.ſecũ
da ibi; Repꝛebenaũt tamẽ nos quídà dicentes. Pꝛima ín
duas. In pꝛima determinat oc bypoftafi citrina in genera
li. 3in ſecũda in ſpeciali.ſecũda ibi: sSubtílio: d opoꝛteat.⁊
ífta (cóa ín ouas. In pzirma determinat 0c pypoftafi citrína
exeunte temperametüá ppter ſubtuitatẽ € groſſitiẽ. 3n fc»
cunda ppter partiũ diuerſitatẽ.ſcða (bi; Sranoſa ⁊ Diuer »
fa lapidem,tifta ſecũda im ona, In pꝛima narrat. In feci
da ſuã narrationé fcóa ibi; Oateria groffa ⁊ vifco
fa fi poꝛos.Tũc fequitur illa pars ín qua mouet obiectiões:
illa in ouas fn duas obiectióes quas mouet: c ſoluit.ſe⸗
cunda ibizObücitur etiã quarc vꝛina.Tunc ſequit illa pars
ín qua octerminat de hypoſtaſi nigra ín gencrali. Sn fecun
dain (pecialtfoja toit erca ín pditióe eft Dima in oua,
In p:tma oetermínat oc pypottafi nigra. 3n fccunda devi
ndi « plübína que funt vie iñ nigrá . ſcða i. 0: Et ideo viri⸗
dis c plübína. Silla pars ín qua oeterminat ín fpecialí oc ni
gra oiuíditur ín duas. 3n prima narrat, 3n ſccunda contir⸗
mat.feciida ibi:Quidã antiquo: oc nigra hppoſtaſi.Cunc
fcquitur ſecũda pars principalis lectiõis.⁊ ida in quattuoz,
In pzíma oetcriminat oc cóiunctrione by poftafie albe cu; lé
Quoze fuo. 3n ſcða oc diũctione rufe py poftafis cá iídre ci
quo 2uenit; ibi; SRufa pypoftafis iquozi groffo. 3n tertía
be glauca:ibi:Blauca by. 3n quarta oc rubea: ibiz
SRubeabypoftafis.fcoa iſtaꝝ quartuo: ofuiditur ín ouas ,
3 — quod intẽdit. 3n fccunda mouet obie⸗
ctione ⁊ ſoluit.ſcða ibi:Scio rti mẽrepꝛehendẽdũ.Peceſt
diuiſio c fententia lectionis in generali ; « per conſequens
totius libꝛi.
¶ Hic p:imo dubitatur (aper boc quod dicit aucto: ín lfa.
qp atruta bypoftafie fi fit cri febꝛe fignificat materiá cbole»
ríci poft longü tempus falute moꝛbi: 7 ita innuit qp ſigni
ficat mo:bü longi. ££ontra fuperiue dixit cp fignificat moꝛ⸗
bá cpolericus: fed mo:bus cpolericus eft bꝛe uis ⁊ nó lógus
crgo male oicir hic. Ad poc oico ꝙ longitudo mo:bí poteft
eſſe ouobus modis. Blut có vnũ moꝛbum ad alíusz
vt melãcholicũ ad cbolerícà ⁊c.⁊ ſic nõ loquit᷑:⁊ ſic obijcis:
aut cõparando vnũ moʒbũ ad eundẽ:⁊ fic loquit᷑ m litiera.
vnde citra hypoſtaſis figníficat choleram indigeſtã: ende
fignificat mo:bti longi refpectu illius : que fignificat cbole
tam oígefta, ¶ Secundo oubitatur füp boc qð dicit poft»
€a ín littera qp citrína bypoftafis fi apparcatfine feb:e AN !
ficatbumo:es cbolericos vcl pblegma nó benc coctũ.
traomne quod oefandi£ ab aiio attefta£ ei a quo deſcindi⸗
tur:fed pblegma eft albí coloꝛis: ergo b atteſtans
pblegmatici: debet eſſe alba ⁊ hon atrina:ergo male di⸗
.£ít. Ad poc dico cp citrina hypoſtaſis quandoq; atteſtatur
phlegmati.Et tu obijcis.pplegma eſt atbi coloꝛis.dico
num eft ín ftatu naturali: fed pplegma quando —
uertitur quandoq; ui citrinuʒ coloꝛem.⁊ hoc modo citrina
bypoftafis pplegmati poterit atteſtari: t fic loquitur ín líts
tra. Uel dicẽdũ ꝙ aucto: nó acapit pplegma p phlegmas
tc naturalifed p dulcivel ſalſo:quibus permüccf alíq poꝛ⸗
tio cholere:⁊ ficadbuc bypoftafis ditrina pblegmar potes
rit attcftarí. ¶ Xcrtio oubítatur d bypoftafis nicra fit oc
terio: vrrü illa q caufatur a calo:e adurcte velafrigdo moz
tificante. qp bypoftafis nigra que caufatur a caloꝛẽ adureu
tc fit peío: videt: q: (la bypoftafis eſt octerio: que fisnig
«at fortiorẽ hoſtem cflc ín co:poꝛe:ſed nígra bypoftafts ca
fataa caloꝛe aduréte cft pmói refpectu caufate a frigiditate
ergo ⁊c. Pꝛobatio minoꝛis:q; dicit Auicen.ꝙ catíditas cfe
fo:tioz actiua dp frigiditag. vnde lícet tà caliditas adurẽs d
frigiditas moxtificás fint 2tracíe « coꝛpoꝛ inimicent:tamẽ
calídiras ci fitfoztío: ent octenos:ó cc. sCotra dicit auicen.
q frigiditas vitimata fiie moꝛtificans eft ipfa moꝛs caloꝛi
ínnati : fs nibil eft deterius ín co:poze dp illud. qð fignificat
moꝛtẽ calozis innati: g nigra bypoftatis caufata a frigidis
tatc moꝛtiſcãte cft peto: dp cauſata a caloꝛe aduréte cũ poc
fignificet.s£t poc concedo quía a nígra cauſata a frígiditste
mostificante nà eft fpes falutis: tñ a nigra caufata a calox
adurente eft quandoq; fpes ſalutis:vt videmus ín folutióe
qua.tane vbi apparet bypoftafis nigra:q: humoꝛes aduftt
ereunt cá v.ina cc. (Ad primũ argumenta in cõtrariũ oí
€o qp licʒ calíditas ſit toꝛtioꝛ: nó tamen ín omní coꝛpoꝛe:vt
patet ín pzopofito; frigíditas em̃ vltimata omnino cft repa
gaansg vite; 7 ppter bocfo:tius 7 violentus induat perdi
tioncm d caliditas : q: calídítas alíquá cóuenientia babet
ci vita:que ftat p calidumz humidũ.vnde calidiras cft ami
canature:frígídias 9o oĩno inimica: « ppter hoc om̃ia fri
gídain quarto funt venena:nion tamẽ omnía calida ín quar
to yt piper ⁊c.Et tu obrjas calidítas inducit maio: doloꝛẽ
à frigiditas: t doloꝛ piofternit virtute ⁊c.dico qp frigiditas
maio: doloꝛem inducit canfaliter : verũtamẽ qz mostífica
cat mẽbꝛũ⁊ ftupefadit bmóií doloꝛ nó fentitur: fed caliditas
acuittenfum; vnde faat doloꝛẽ ſentire:cũ doloꝛ nibil aliud
fit ſenſus rei ↄtrarie. ¶ Quarto oubitatur fuper boc qð
aucto; determinat in littera oe pypoftafi viridi.videt qꝙ by
poftafte nó poffit effc viridis : q: pypoftafis cft fupfluitas
Lertic digeſtiue:ſed toꝛtioꝛ digeſtio eft in membza tertíe of
geftiue c vitcrio: P in ſecũda oigeftione : ⁊ viridis bypofta
fis generatur a foztiffunat ezcedéti digeſtione:ſed in fecun
da o;igcftione vt in epate ibí eft ocbilío: digeſtio:⁊ calo: mé
nus excedens aquo nó poteft generarí humoꝛ virtdís ; er
go multo magis necín tertia digeſtiua:vñ fi cpolera pꝛaſſi⸗
na vel cruginofa generantur in coꝛpoꝛe:⁊ bocnó eftin epar
te immo ín ftomacpovt dicit Auicẽ. Itẽ oícit fuperius ꝙ er
eade matería generatur ſudoꝛt hypoſtaſis:ſed tudo: nó po
teft eſſeviridis:ergo necbypoftatis, In cõtrariũ eft aucto
in littera octermínans oc bypoftafi ia pee d t
terca bypoftafis nigra que tignificat aduftíonem cõpleta⸗
cft pasiibidio intertis digeſtius: vt dicit in littera o n$
de ipſa: ergo multo magíe bypoftafis víridís figmficans
aduftioné inchoatã erit paffibilis in tertía digeſtiua.qðcõ
cedo. (L &d p:imũ argumetü ín cõtrariũ dico qp fecus cft o€
fecunda digeſtione ⁊ tertia. In ſecũda ctíam digeſtione cft
epar qð eſtmẽbꝛũ nobile deſeruiẽs totico:poi qo cft fons
⁊ radir totius digeſtionis:⁊ propter boc ín tpfo non potuit
gencrarihumoꝛ viridia quí fignificat ventofitatem : fcd in
tertia oígeftíua bene potuít:quia membza tertíe oígeftiuc
non funt (ta nobilia VUeldicendũ ꝙ ex operatíonetertic di⸗
geftíuc nund? generatur bypoftafis viridis per generatio
nemzimmo per occifionem: quíabene potett efie qa ie
ra pꝛam̃na eruginofa ín ftomacbo generata poterít ocícidi
ín tertia digeſtiua alíquid et exibit cá vina «c. fid ſecunduʒ
dico qp füdo: fignificat materíá nature obedienté c fubtile:
« 9tunie foꝛtitudinẽ:⁊ q: colo: víridíe nund cópatítur ma⸗
teriam obedientem nec fübtüem: immo groffam dps el
bocnon poteft apparere ín fudoze colo: viridis: fed in by»
poftafi oene potcftzquía benc opatitur materíam groflam
Arinarum.
que debet emitti per bhypoſtañm. ¶ Muinto dubitatur fu
qd oicít poftca in littera: rufa pypoftafis cũ groſ
P quote nó cõuenit. Contra colo: rufus m vana bene cof
ucnitci groffo líquose; ergo fimiliter ĩ hypoſtaſi: vel quare
mo. Itẽ arguo fic ficut ſoppiſte: qꝛ alba bypoftafis figni?
cat naíose oígeftione qp rufa: ⁊ tñ alba poteft cóuenírc cum
groffo líquo:c: ergo multomagis ⁊ rufa. zd hoc dico qp ru*
fa pypoftafis nó cõuenit cii grofio liquozezvt dicit in ürrers
z caufa putus cft:q: rufa pypoftafie fignificat oigeftionem
quafi completà : endc víana cft albe bypoftafi q figuificat
cópletam oígeftionem:fed groſſus quo: fignificat indige⸗
ftionem:c quía impoſibile cft digeſtionẽ ⁊ indigeſtionẽ ſi⸗
mui effe in codem; ꝓpter hoc⁊c. ¶Ad pumũ dico ꝙ ſecus
eítoc ina c pypoltafizq: colo rufus in vana cft a materia
& qua ocfandit:vt a cpolcrica materia q pot efícindigeftaz
fed colo: rufus ín bypoftafi femp eft per viam oigeftióis C
— caufa eft quia ver? iudicamus per by»
poftafim d per vzína: ⁊ pꝛopter boc maio: digeſtio requiri
tur ín pypoltafi. vf opo:tcr ep fit digeſta ín liquoꝛe⁊ coloꝛe
nó fic vero in vꝛina: rimo pot effc oígefta in coloze t nó in
liquoꝛe. Iterũ facílius cft sare iquoze ín ftafi d» colo»
rcm ;c ppter poc opoꝛtet oe neceflitate qp fipypoftafie fit
Fo.ccitj
q coctionem
fanguinis ðʒ effe coloꝛis ſandaracini e conis turbidi,
s&otrafüperius dixit qp illa d fist cõplemẽtũ oigefhióís fan
guínis:05 effc liquoꝛis mediocris nó turbidi.Ad hoc dico
c? complementü oígeftionie fanguinis quandoq; cft inrcr
mino coplementi:t tunc ocbet cffc —— boc fignfi»
cans liquoꝛis mediocris : ⁊ fic loquif fuperius. Vel potcft
efíc complement non in termino:fed circa termind ; irap
ille fanguis fit nature obedíens-ita cp exeat aliquid cine ai
bypoftafi:z fic liquoꝛ cft turbidus: c boc modo loquitur in
lirtera.
¶ Finiuntur Vrine yfaac cũ »berrimis có. js
doctiſſimi viri —S —
*itj
TE Liber
¶berfedꝛium y Gaac iffaelite flijsdoptini Salomo»
^ wisregis arabic. -- 3 1. :
.. &[3*:ologue in cundem Conſtantini monachi.
«tatis inopia te pfifterc fatebarie : pꝛeſer
tím cũ ín ütterarü valitudine imbecillis
ipermanes ; q̃cũq; medicine zrt] folida lo
go tepoꝛis inceruallo penetraucras:igna
ter in bꝛeui obliuioni traditurũ te manifeſtabas. Vñ ego
Coſtantinus caffianenfie monachus magno pictatis amo⸗
re cõmotus:te patema charitatis dilectione familiariter fü
ſcepi: ⁊ d medicine artꝭ vtilia ſcripta feu in mẽte imaginata
babut:pioculdubio tidi anbelãti animo cõcedere nõ nega?
ui.Atq; quoniã generũ ⁊ fpeaeri febꝛium diuerſitates ti^
bí fuper omnía oiffiales videbantur eſſe: meq; bumilib?pe
titionib?z dulciũ verbo; p:ecamáíne indefincter ozaucrasz
verín modico volumine omnid febriũ ditferẽras tibi planif?
fime oíctaré : canti lícet operis laboꝛẽ heſitãs oíu facere de⸗
negaueram:multo tamé ac ſupplici pzecamiue monitus:qꝛ
tu nullo odo ceſaueras:tue fierus petitioni bunclibzum
tráftult er arabíca língua in latinã:cuius verba quifquís le
gendi fumma affiduitate perfecte incenderit: cauíag ⁊ acci
dentía vniuerſas febꝛes oftendétía agnofcere poterit.Qui
bus itaq; cognitis;curas carum leuiflime impendere fiet,
¶ De libꝛi diuiione. T
ZƷber iftein quinq; oíuidi£ partes, s»:íma eftoc
| £ilentia febꝛis eiufqg oiffinitione: febzis naturá
t caufam vniuerfaliter oſtendente. Secunda oe
ephimenis ín tribus ſpiritibꝰgeneratis: quoꝛuʒ
pꝛimus vitalis ſpiritus dicitur:cuius fundamen
tum eft co: a quo pꝛocedit ad totum coꝛpus omnía ci? mé»
bzaviuificans.Secüdus aüt alalis ſpũs nuncupat:cuDfun
damẽtũ cft cerebꝛũ:⁊ ab eo ín totíus coꝛpoꝛis mébza venítz
fenfus ei p:eftás t volütarià motü.Zernus ſpũs naturalis
vocatur: fundamentum cuíus cft epar : t ab tllo ad totum
co:pus tenditzomnibus mẽbꝛis quattuo: virtutes oás n3
turalcs: quevidelieet ſunt appetitiua:retẽtiua:digeſtiua:⁊
crpulfiua.Cinicuiqs mẽbꝛo necefle eft ꝙ fit virtus appctiti
ua:calida:⁊ ficca fm naturá cholere rubee:yt deſiccet hũi⸗
ditatem cibi:⁊ attrabat eam ad ſe. Heceſſe cft etiam q'vnto
quodq; mẽbꝛũ virtutem habeat cõtentinã:cuius natura fit
f:n cbolerá nigrã: vt cõtineat cibũ quouſq; digeſtio fua cõ⸗
pleuerit ſuã actionẽ in eo.Cõuenit iterũ in eis virtutẽ babe
re digeſtiuã ſᷣm ſanguinis naturã exiftente;quatin?oigerat
cibũ cõtentũ:⁊ in ſuã mutet eſſentiã. &lírtus at expulſiua
phlegmatice nature exiſtens: fit neceſſaria: vt percá fuper
fluitas «fer cibi expellatur a mẽbꝛis. Zertía pars eft etbi⸗
ca:que nuncupatur pbtbyfis que innaſcitur im ſolidis mem
bꝛis ficuc Lcarnez venis; Dicertie:zcartílagine: t his ſimilibꝰ.
Quarta oc scutis cft febꝛibus ⁊ acadentibus cas cõcomitã
tibug:ficut frenefi;pleurefiz variolis:oefudatióc: c bíe fimt
libus.Quinta oc putrídis febib? q funtin bumozibus : in
fanguine vidclicet ⁊ pblegmate: 7 ín vtraq; cholera. m2
nis eii abus co:p? ingrediẽs cũ nó tot?fit laudabilis clari
q; creãs fanguine:neceffe € vta natura digerat ⁊ müdifice£
ciufgs fer cũ egeſtiõe ezpellat, Si oe pma digeſtiõe fucrit:
que conftat ín ftomacbo: aut —— um: aut cum vꝛina.
Si oc fecunda fit ín epate exiſtente: aut cum ſudoꝛe:aut cũ
fputo alijfee modis per oculos:p nares:⁊ p alíaloca egre»
diéribus efjcíatur. Si oe tertia digeſtione ĩn omnibus mé»
' biis exiſtente: fit humoꝛ vnicuiq; parti co:porís prepara 2
tus . Sunt c aliaque licet feparenturafanguine: quodam
tamé modo regimentuʒ funt coꝛpoꝛis: qᷓuis nó funtnutri»
mẽtum autcibus ficutvtraqs cbolera 2 pblegma, Ideoq;
natura quedam eis pꝛeparauit loca: felvidelicet coolere rũ
bee:fplené cbolere nigre : ftomacbum pectuat pulmonem
pblesman "Sdarco quodaiq; boz augmentatũ furerít: fue
modum exceſierit:egredietur a loco fuo;natu.
ra enim iliud odío habens ócferitnec regit ipfum,
nens ergo in concauitate membꝛoꝛum:ſeq; conculcang cile:
fit ⁊ putreicit gencratqp febzem putrídam fm naturam pu
tredinío generatam. Naſcitur pec fcb:5 cum quilibet bios
rum quanticarc augtnentatur ; fec non pꝛopter oetrímer s
tum alteríus quier oppofitus eft ; nó enim ipfe a loco (o
pꝛopꝛio egreditur; aut putrefcítin humoꝛe el contrarío oj;
minuto ; fed rantum aim virtus eius coꝛpoꝛi Dominerurz
conuertit illud in fua qualitatem ; atq mo:bus geuer,
fmíüam — — — le ** aus
entatum fi putreñat:febꝛem On putres
ücrigosem finé feb:e facit aliquantulum , pe
; (Lequattuo:inquirendís, — ap .ij.
Poꝛtet cos Qui volunt aliquid inucftigare; py
Ry US mum hec quattuoꝛ ante animu; ſuum ponere;
' KC) id cft an fit: quid ſit:quale:⁊ quomó fit : ⁊ quas
ax Arcfic. zit quia omnis interrogatio fit quattuo:
213) modis: neceflario t refponfio eft quadrupler z
verbi gratia fi querarur vtrum medicina fit ; decet reipona
deri vciqp fi credatur medicine. Ecõtrario refpondendg eft
fi nó eicareda£, Quid fit inucftigatur oc rez etfentiazide
nó poteft ref; i mifi Data oiffinitione fuam natura ote
dente:quéadmodum interroganti quid eft medicina:dicen
dum ےt : medicina cft fcientia regendi complexionem natu
ralein ⁊ conuertendi cam que eft extra naturam ad natura
lem . (Qualis ⁊ quomodo firoftendatur er ſubſequenti oc
fcríptioe:ficut fi dicatur quas cft medicina ; refpódédi cft
rerũ naturalium rationabiliter cõpꝛehẽſiua:⁊ cum cís put
neceffe e(t 2paratíua . Quare fit medicina fi interroge mur
neceffe eft vt refpondeamus pzopter quattuo: hancfuiſſe q
oomínantur medicine: id cft materiam formam artificem c
perfectíoner medicine videlicct perti Kuerenti er)
go quare ſit:dicemus medícínam effe cauía neceſſitatis ino
tegruatis co:po:um:que aum fint cemperata oim nutrimẽ
to cuftoditur ⁊ ſeruat ea in pzopzta fua famrate : 7 reuocat
tà ad (anitatem cus a temperam&to funt egreſſa. In bac er
gorefpoufione funt illa quattuo: que medicine ptinere oi»
rimus:matería em̃ medicine fnt pumana cozpoza: ei vide
lícet (abiecta . Foꝛma medicine tẽperamentũ eft complerio
nis coꝛpoꝛis ſueq; cõpoſitionis perfectio. Airtifer eft cibus.
⁊ medicina: c medicus cus cie operans, regime
turn c(t fanítatem cuftodiens tinfirmitatem ad fanítatem
r ceft íntétioct caufa quarc fit medicina. C Pa
lam ergo ett quid fir: quare ſit:qualis ſit: quomodo fit mc
dicina.Si querit vn fit medicina:necefie eft vt inueftigetur
reram eſſentia in co qp funt ec natura. Scd tamen qualís €
quomodo fit non eft ínueftígandum nifi tantum ex fola rt
rum eſſentia: proinde fufficit reſponderi de matería ⁊ foꝛ⸗
ma.Quare ſit:etñ non folum inueſtigari cóueníat cr rerum
eſſentia:ſed etiam perquiri ex ſua cauſa:neceſſe eſt reſpon⸗
deri oe quattuo: rebus quas ſuperius diximꝰ.An fit quos
niam nó ínterrogatur niti ad ſciendum vtrum ínuenta ncc
nc; fufficit pec refponfio:fi llam babuerit naturam: ecótra
rio fi caruerit. 4? fi repoédcríntnos fopbiftcoic£tes: qua
re tacuifti qualís fit cà cius inueſtigatio nó effernífi ez rez
effentía videlicet vtrum efict necne: quemadmodum oic?
mus homo eft animal ratíonale moꝛtale an non , SRefpons
dendi eft eis nó fequítur.veftra ínterrogatio falfa cft t coz?
—— ením pꝛopoſitionẽ ⁊ perfectam t neceffaríam
cntialiter inueſtigatã quenullo modo peteftoeftruíníft
ablatis rebus quibus cft inuenta oppofuiftís alij imꝑfecte
fuperficíali quc etiã eft poffibilis poní ⁊ non poni cum fite
rebus.verbi gratia.ratio eft effentialíter in bomine: q; im⸗
poſũbile eft ab eorationem fepararí nifi ablata fit bumant
tas:piopterea nequímus bominem dicere non cfle rations
lé mfi abuñue. Neceſſe eft igit reſpõdeamus oc quali quo
modo ⁊ qualiter funt ex ſubſtãtia rez., bcc emi interrogatio
nil aliud fignificat mfioc quali fit abufiua vel abfoluta ins
terrogatio ex fequentibus rebus c eius ppsietate inueſti⸗
gita : vndeconuenit refpondentibus multis modís reuol4
uere queſtionem oonec fecuri fuerínt et firmi 0c pꝛopꝛieta
te queinterrogatur;que videlicet ínterrogatíofi vera víd-
—
Febrium.
* czaffinme£.fi falfa negetur. Unaqueq; enim re$
—— oiuerfas habet pꝛopꝛietates: quia quedam pꝛo
"irtae a fübftantía cftinfcparabilio z vt calo: ab igne: ri
ie ab bomine.Supt c alíc pꝛopuetates rerum affequé»
tes queadmodũ canícice in bomine. Sunt ⁊ alie pꝛopꝛie
tatc rerum accídentía oſtendentes ficut vftio ignem:lit
tere c arnfida poiem £03 cum ita firzneceffe eft nó ducts
deri oc qualis fit nifi queftío pzius reuoluatur c inu
gctur vt propretas oc qua fir queftío parefiat.verbi Sra
tía, & fuerimus ínterrogati qualis fit pomo: refponde/
mus pomo eftcompofitua cr multis qualítanibus ac br
uerfis rcb?: ficut rífa litteris arte canicie: € bís &milib?.
De qua igitur harum qua dixerint videamus qua
fi viderimus effc veramzopo:tet nos cam affirmare c fal
fam negare. ergo cft qp omnis queftio ocbet efle
refpofioni oppofita: z fm numerü queitionis oeber eſſe
numerus reiponfionis . Sinterrogatio ante eft quattuoz
modis ; et codé modo acceſſe cft refponfio fiat : qð palá
oftédit Ariftotc. cum oícit, Inueſtigãtio rerum inquit cũ
cquali fit numero. Q9 optime dicit:equalis em numcrus
quattuo: babet angulos.verbi gratía : quattuo; longitu
do funt ouo c 'atitudo ouo : quoniam latítudinem fi $m
longitudinem multíplicauerimus fiit quattuoꝛ.Sed re»
p:zebendimur a ſophiſtis dicẽtibus: cur ariftotelicam ins
tentíonem non diriſti effe oc nouẽ: ínuenímus ením nos
uem quattuo: babere angulos; quía etus lógitudo ſunt
ties latítudo tres: fi multiplicata fuent longitudo cũ
latítudine fiunt noué , Quibus refpondendum eft cozru
pram ——— duobus modis oppoſuiſſe. Pꝛimũ
quía fi Ariſtote.intentio nó eflet oc quattuoꝛ: opoꝛteret
eum móftrare oe quoalío numero quattuoz angulos ba
bente fua fuerit ínrentio ficut ferdecim vigintder : c íte
rum trigintaſex.hec om̃ia quattuoꝛ angulos babet. Rur
fus ficíug intentio nó fuerit de quattuo:: opo:tuerat eũ
dicere quadrangulo ſecundo vel tertio vel quarto. Alio⸗
quin q̃ttuoꝛ eft pꝛioꝛ ⁊ dignioꝛ om̃i quadrangulo⁊ p eus
totíus numeri fit complementum. verbi gratia: incipia⸗
mus ab vno quí eft elementum et caufa numeri : cui fi (i
gimus ouo que funt initium numeri fiunt tres:quibus
fi addimus treo quefuntei vianantce fiuntfer. De⸗
índe fi ponimus quattuo: que funt ei naturaliter vicini
fiunt decem: ſit itaq; numerus completus. Palam igi⸗
tur cft q fi aríftotelica intentio oe numero non fuerat ni
fioe quattuo:, Et iicet dixerimus oẽm queftionem fieri
quattuo: modis : oícímus tfi quoniam tunc fit quadru»
plcr cum eſſentia rerum eft fenfualiter incompzebenfibi»
lía : fed cum fenfut patet non eft necefle vt pꝛima ques
ftio dicatur:id cft an fitzinterrogare ením vtrus bomo fit
necne marima ftultícía eſt:nam fi ínfipictibus eft boc co
etum :quácomasíe c fapientibus. "Palam enim patet
fenfu: quod teftatur Ariſtote.in libꝛõ qui dicitur apode
xia: omné inquit fcientiá d noftro cogníta eft íntellectuí
accepimus ab alía ſciẽtia:ſic ením vna abalía procedens
venit ad eam fcientiam que non babetmedíocritatem in
fe etnoftrum intellectum.nulla ergo cft querendí neceffi
tas vtrum fitbomo an non : quía fenfualírer poteft poc
inueníri:ficut cũ oícatur om̃e ouo eft parzc omnis nume
rus aut par aut impar:⁊ omne equale fi mínuif ab equa
lí neceffe eft qð ex co permanet fit equale: pui? ſciẽtie nul
la eft mediocritas inter fe et noftrum intellectum:fed con
uenit inueſtigari Qd fit t quomodo fit 7 qualís fit c qua
re detur fi fuerim? interrogati quid fit pomo:bó eft
snimairationale moztale ,pec itaq; oíffínitio eft ei pio e
pꝛia:⁊ fuam oftendít naturam: atq facit eum oifferre ab
alj$ ammalbus: quoníam animal eft fuum genus et
elementum: eius forme fübiectum: ratio autem ct moz
taiítas funt cí? fpecies ⁊ fo:xma.oe qualis fit fic eft reſpõ
dendumbomo €ft clpofitus er anima immostalt c fcm
Piternali t 9€ cozpout oeffructibil c oíffotubili: teftatur
empiternalem ffc anímam poft coꝛpoꝛis fepara
S o.cctitj
tionẽ Sꝛietas qua ipfa in eternũ nó indiget⁊ motio cius
que fit per fe fubftantialiterz non per aliud;oc inquit qð
per fe mouetur eft indeftructibile « infinitus. 55 coꝛpus
monítratur cffe ocftructibile c finitum per motum cius
que fit oc contrarijs oppofitionibus:7 de ctus operatio
nc vníus in alum: et quia femper naturalircr volunt có
uertíad fua elementa, Sed poreft a quibufdá nobis obtj
ci Dicentibus : quoníam cótrarietae cft ablata ab anima
Cum illam 'fenfualiter videamus contrarium recipere ,
"Clidemus eam enim mutari oe faentía in ftultítiam et
ecõuerſo que vtiq; funt contraria , Quibus fic flat refpo
no:ſcientia c ftulticia non accidunt anime ſubſtantiali⸗
ter fcd qualítatíue : quia anima effentialiter eft vna z id
eft (uoftátia incozpozea coꝛpoꝛis completiba : naturalis
videlicet ⁊ inftrumentalis vitam in poteftate habentis:
anima ergo efíentialiter nullam babet contrarictatem z
quare fit pomo fi fuerit interrogatio:fiar dla refponfio.
iPomo ením aum fit oe naturali coꝛpoꝛe conftirutus:cft
o:ganum rationalís aníme ; vt cum corcrum veritatem
Oífcernere valeat: et aum eo operetur fm cp rationi. atti
net , Sed fi dicatur quare fit pomo rationalis : Reſpõ⸗
dendum ent boc modo:vt diſcernat bonum a malo: vc
rum a falfo , 3Ratio enim, nil aliud effe confpicitur nifi
bifcretio boní a malo. igitur quia co
pleuimus oc quo
fit bomo c quomodo ct qualís fit ⁊ quare fit:fubfeques
eft vt incipiamus oc febribus quid ftt ⁊ qualis fit ⁊ q̃re
ſit:uꝑuacuũ et magna ftulrítia cft ínterrogare an fitcá
ipfa ſenſui pateat. SEft ergo incipiendũ oc febꝛe quid fit
bacenim inueftigatione cffentía rerum ofteditur,
¶ De tebris diffinitione. fapiij.
Ebꝛis eft calo: pꝛeter naturam in ini⸗
tio petens co: per mediocritatem:oe
inde ſubito ſe diuidens c5 caloꝛe na
turali per totũ coꝛpus naturali no »
cet actiõi. xtranedo em caloꝛe ad coz
accedente naturalis egredítura tem
diuiditur vt ei:
- *
turali ſubito nocentem. ergo eſt cp febꝛis nil ali»
ud cft nifi calo: ertra naturam pꝛius actioni nocens natu
ralí. Sed cumabíolute oícimus calozem:oftenditur caloz
febꝛilis et alij caloꝛes ficut naruralís coꝛpoꝛis regitiuus
et alius calo: ertraneus: ficut folís ignis balneo:à ⁊ bis
ſimiliũ.Cũq; dicimus calozé ertra natura: oífceruí opos
ter anaturali caloze cozpozum regiríuo : q: calo: natura
lis femper eft ab aĩalibus inſe ilis: calo: febzis cft
ertraneus et ab eís feparabüis : fed cum diuiditur per
torum co:pus: lícet naturali nocet actioni: Differt tame a
naturali ab alrjs calozíb?ficut a caloze folis balnei ignis
« bis fimilibus.bozus ením calo: qᷓuis fitertra naturam
infimul tamé exterioꝛa⁊ interío:a coꝛpoꝛis non calefacírz
neq; actioni nocct naturali.et poſtqᷓ ei noceatz tamen le
fiotion eft pꝛimitiua:quia psímum mutatur ad febꝛẽ:de⸗
inde febꝛis nocet actioni. ergo nocumentũ eft pꝛo
prer febzem et nó pzopter folis calozem. Ruʒ naturalem
oidmus acnonem:intelligenda funt abi appetitio: fom»
nus et vígilia federe ambulare: ⁊ alia multa bts fimilia z
bec ením omnia Deficiunt et mutantur propter febzem .
Ideoq; tebꝛis eft mo:bus moleſtioꝛ:eiuſq; oífputatio oí
gnío:: quía omnes mo:bt pzeter febzem vní tantus mem
b:oeueníuntzz permanentes aliquo tempoꝛis ínteruale
lo:nec fubito actioni naturalí nocet ficut podagra bedro
pifis melancbolia ⁊ bís fimilia: nam vnaquec; egrítudi
gum bard vni cozpozis membzo accdit:et non omnibus
z ütj
febris autem econuerſo:quoniam per eam corpus intus
«extra patitur. Mocet etiam ſpiritibus ⁊ virtutibus ani
matis actiõibuſq; naturalibus.Et licer dicamus febꝛem
actioni naturali effe nocitiuam: nó tamcn cam ocftruit ,
Actio enim naturalis nunqᷓ ocftruitur: nifi cum fit fc»
paratioanime c cospous , 42 fi repscbendant nos qui»
dam fopbifte oícentes: quare caloz extra naturam pꝛius
ad co: perarterías veniat; d? ad cerebzum per, ncruos z
ct ad cpar per venas? SRefpódendum cft:co; enim fcim?
paturaiircr calidíue ⁊ ficus cerebzo c epate: q: funda
mentum caloiígnaturalís eft: « ab co ad totíus" coꝛpoꝛis
membza ꝓcedit.arterie etiam calidio:es ⁊ ſiccioꝛes funt
venis wir gira visis funt víc caloꝛis —
pꝛecipue fi aliqua barum ſanguinem habuerit ⁊ fpiritus
leuimma eft: et velociſſimũ b5 : motũ.Coꝛ 6 ⁊ arteríc : qz
funt calidioꝛes ⁊ ſiccioꝛes naturałr:neceſſe eft vt calo: ers
tranaturá citi? adbereat eis qᷓ neruis ⁊ venis ppter fica
tat£ et ſimilitudinẽẽ quá babent. verbi gratíazígnis citius
in ficcis lignis d? ín bumidis ⁊ viridibus incenditur por
pter ſocietatẽ quávt;ags babet cũ ficcitare. Soimuliter pac
rónc credendá eft:q: calo: pter naturã accidit veloci? coz
dizartcrijs calosé « ficcitaté pabétib?naturaliter d alijs
mébzis. Scd tii quãdã bui? calozis vſtionẽ co; citius⁊ ↄti
nuo patitur: z quandam tardíus fm qp cft materia febꝛis
quemadmodum fanguís:t colera rubca:fanguís enim
aucmentatus et fua vafa egredíena:canatura ſpꝛetus
mo; putrefcít:quia fanguis cft calidus ⁊ humidus:chole
rarubea:lícet cum vna qualitate putrediní repugnet: id
eft cum ſiccitate:cum caloze tamen ílli conuenít. Sunt ct
alíe materie que (unt tardío:es: ficut cbolera nigra putre
dinirepugnás cum vtraq; qualitate: ct pplegma aim fri
iditate.Sed rep:ebendimur a fopbiftis nobis dicenti⸗
bus : fi verídicus eft fermo quem dicitis vt nulla putre⸗
dofiat nifi cum materíe regimentum 3 natura relinqui⸗
tur: fanguis enim quomodo a natura dimittitur cũ otb?
pateat qp fanguís fit ciue fundamentum ⁊ ab co ad toti
Co:pus pzocedat: ct per cum contfoꝛtetur:atq; ipfe fit ci?
nutrimentũ. Quibus re(pondendum cft : fanguis lícet
fit amicus naturc : tamen cum fuerit tem: entum
egrediens augmentatur : etnaturam aggrauans odío
tenetur ab ea: quiquoniam ab illa non regitur nec cuſto
di£: necefle eftet putrcfiat ci:fiastvidem?patré filii fper
nere ⁊ a fc expellere cü ei fitínobedíens zz tii oflect? eft
Qui iteꝝ fi dixerint quomó febꝛis poflit ficríoc pblegima
te cũ pblegma naturatr fit oppofitü febꝛi.tebꝛis em e ca
lída « ficca:pblegma 9o frigidum ⁊ bumidũ.Reſpõdebi
mus ita:diximꝰfebꝛẽnõ poffe creari oc pblegmate ín fua.
naturacriftente : fed aim egredi£ a fuo naturali loco fua
qp natura: t ebullíene putrefit. ex ebullitíone vero accí»
ctalem ſumit caloꝛẽ:qð pleníus fumus quc ín ſuo
loco cũ oc putridís febzibus diſputabimꝰ opletave
ro bacoifputatione:opoztet nos inueftígare etrum pof?
fit cffc febꝛisaut aliquis mo:bus oe qualitatibus tríbus
necne.vnde dicamus quía impoffibile eft truum qualita»
tum feb:em fieri coniunctione; quarum oue fint oppofi?
tc: £ft ergo impoffibile: vt febꝛis oe tribus qualitatibus
iunctis generetur; quéadmodurm oc caloze et ſiccitate ⁊
frigiditate. ríaiditae autem repugnat calozt et deſtruit
eũ. Similiter de humiditate ⁊ ſiccitate ⁊ caloꝛe fierí moz.
bum impoſſibile eſt: quía ſiccctas humiditati repugnat
et deſtruit cà,Z fi aliqui ſophiſte dicãt: cur negaſti moz
bum effc ortum de tribus qualitatibus: et dixiſti vnam
cííc complerioncmoc quattuoꝛ qualitatibus;cum quar;
tuo; magie ſint repugnatiue dp tres: tres cnim ín vno [o
co repugnantct quatruo: in ouobus: q: calo:repiignat
frigiditan c pumiditati ⁊ ſicatati. Relpondebüny q pg
13 coꝛpoꝛa funt cõpoſita de quattuo: qualitatibus €qua
líter adínuicem rep us:⁊ vna alteri non domin⸗
rur:que cum egrediũtur à temperamento ſuo vt vna (us
perct aliamzimpoffibile cft vr ðue qualitates Ouabatrig
bomínentur ac cas ocftruant: quía non eft oomínano n;
fi in Ma.nã deſtructa eft ca que fibi fuerat oppofita.£5eq
— — Ig
cít triplex. Cauſa eſt: quia bumana corpoza us mos
dis compofita funt; mẽbꝛis vidclicet folidie: humoꝛib⸗
4 fpiritibus. cũq; fint ex tnbus compofita: neceffe eft yt
cíus genus febzte fit triplex: enum in folídig membzis fr
cut carne pinguedíne neruis venís cartílagine c fimilibo
Aliua in Dumozíbue ſicut ſanguine pblegmate t vtrag
cbolera . Zertiũ ín ſpiritibus.i.vitali qui eft ín cozde; od
cit fudamétum caloꝛis naturalis;c ín fpiritu animalí quj
eft fundamentum fenfus c voluntart) motus: naturali
quí cft fundamérum quattuor naturalium virtutü:appe
titiue retenue oigeftíue cibi ⁊ erpulfiuc, Unumquodq;
em membzum coꝛpoꝛis bas quattuoẽ habet:h̊ tamen fto
Tiüscpus etepari tius —** chas virtutes ; niam fünt
eis familiares plue d ceteris membꝛis: qz licet cum eis
operentur pꝛoper autrienda femetípfa:i.lam tamen fas
'ciant operationem pzopter omnia coꝛpoꝛis mẽbꝛa. Pꝛo
inde quidam antiqui naturam ftultoc iniuſto regi atlimi
; lauerunt dicentes:quedã enim membꝛa fecit effc delectã
via alíozum membꝛoꝛum actione:quedam etíam fecit effe
laboꝛãtia cauſa iuuãdi alia . pfi etiam arbitrati fünt fto
machum c epar duas « oíuertas babere actiones:quaꝝ
vna fitp:opzía ad eius nutrimentũ:alia vero fit cõmunis
etiã omnibus coꝛpoꝛis membꝛis.Fecerunt argumẽtũ oe
barum actionum diuerſitate: ⁊ oe remotioue earum nó
ín esterni at ením ſtomachũ in int
^ tio vní € facerc actione « cibi mutare in cbíl qua
« fiin ptiſanũ. oeinde fuam pꝛout opo:tcat
facere
actíonem cus pxopaictate quam babet ad digeren⸗
dum cibum, c conuertit eum ad nutricndum ſuam eſſen
tiam.Hac decauſa eſtimãt (lid duas actióes habere:pꝛo
pꝛiam fes ⁊cõmunem.Quoꝛuʒ intentio fic eft deſtruen⸗
. da:quía argumentum coz duobus modis eft cozruptus,
. €ino modofi ouasvírturce digeſtiuas pꝛopꝛiam videlis
cct ct communem pzoutoírerant ftomacbus babet: neo
ceſſe cft vt fint remoteac diuerſe: vna fcilicet operans
ín vno tempoꝛe: ct altera ín alio, autfunt commírte vt
ín vna boza faciat actionce JD» fi vniꝰactio ab altc
ti? oifferat actíóc: c vtraq; in vno fuerit loco atq; ín vno
méb:o:ímpoffibileeft no mutarí cibü Pmílli? mẽbꝛi natu
rà:fs cóuertitcaffimila£ eſſentie lli? mẽbꝛi:quẽadmodũ
, vídem? cibũ oĩbꝰmẽbꝛis coꝛpis aſſimilari.Naturalis cift.
actio in omnibus mẽbꝛis nibil aliud operari videtur nífi
conuertere ad effentiam eoꝛum illud qð fuerit eis fimile
Stomachꝰ igitur quoniam cft vnum membꝛum:vnãvir
tutem nccefic eft babeat digeſtiuã. /D^ fi ille oue virtus.
tes:pꝛopꝛia vídelicerc communis ouo ftomacbí loca ba
buerintznccefíe eft vtille ftomacbi partes cibum pꝛo to»
to. coꝛpoꝛe digerentes permaneant abfq nutrimento.
pꝛia ením indigent virtute qua dibus poffit mutarí 7
Febrꝛium.
eri et ad eoꝛum funilitudines conuetti: quoniam mem»
Db:iomnii propꝛiam babent virtutem per qua cibus con.
ucrtirurad eoꝛum efientiam; vnde reguntur nutriuntur
er augimentantur, 3Ruríus fi fuerimus interrogati z
vtrum virtue oígeftiua fir vnius nature; calide videlicet:
er pumidezaur diuerſe vt in quibufdam mermbzis fit calis
dé « ficcc complerioníe; cin quibufdam frigide ficcezin
altjs calide c humide:in alrjs frigide etpumide, Reſpõ⸗
debímus virtus oígeftiua in omni cozpozis membꝛo ca.
€ t bu.nature, 555 t abvnoquoq; meb:o quádá (umit ꝓ
pzietatem:per quam cibum mutat ad co:um ſimilituci-
nem.quía ft aliter effetzomnía cozpozís membꝛa fuiffent
equalia in forma et fubftantia, ofla fcs caro eflent: et ca»
ro offa fic cctera. Item fi dixerint:quomodo fenfüualiter ^
actionem ftomacbi videmus efle oiuerfam : fi eft vna,
Nã mó cofpicimus cibum in ptifanum mutari: ⁊ poftca.
; (ofum conuerti in fubftantíam ſtomachi. Re⸗
videmus iplum conucrii acp N ignem cuftodieng res cft cum operiens ab aeris percuf»
fponfio fiat huiuſmõi: qd actio vírturis digeſtiue ín fto»
macbovideatur cffc oiuería: vna ramen eftt eadem:quo
níam digeſtio abun ín ftomacbo mutás in ꝓtiſanum:eſt
quedam pꝛeparatio cibum conuertens ad ftomacbí fimi
litudínem:ocínde finita digeſtione: quádam accipit par
tem ftomacbus que eft c1fimilís ernumtur er ea:ceterũ
auté qð er abo reſtat finit abíre ꝙ eft fibi füperfluum. c
idco non dimittit vt alia mcmbza nutríat . (cd quoniam
ftomacpum aggrauat neq; ab co poteft rctineri, Unde
gat. caufa inquit nutrimẽti quinq; modis ẽ. Pꝛima cft
cauſa fcóe c ſecunda tertie:⁊ fic aũe. Pꝛima ením eft ín
anítio humiditatis membꝛoꝛum ⁊ oífiolutio efus que fit
per co:po:ís pozos, Secunda eft naturale ocfideríti om⸗
nib? in membꝛis exiſtens:qð cogit membꝛa vt apperant
cibum. Zertía conculcatio ſubſtantie ftomacbi; autinte».
ſtinorum pzopter meſeraicas eum fugentes. Quarta ^
fenfualítas ſtomachi cibi inanítionem fentiens. Qu inta
eftvirtus ap m facics:que fit pzopter cboleram ni⸗
gram a.fplene ad os ſtomachi afcendentem. qua os fto»
machi mo:deute fir appetitus, 42^ fi quidam topbifte oí
xerint:cur nó dixiſti cp caufa appetit?firimanino.z paup
tas cibi i ftomacbo exiſtẽs: quéadmodd otriftí fenfum
membꝛoꝛum inanitionem cibi fentíétem efíe caufam eug. ^
euandi venas:⁊ venarum euacuationé efie cám pꝛemẽ⸗
di ſtomachũ.fames etiã fimílíter quare ftomacbum non
conftríngit. 3Refpódendum eft fiappetitus fit in tomas
€bo p:opter venarum et membzosum manitionẽ:neceſſ⸗
€ft vt eius actío non fit naturaliter:fed rationaliter,quía
am cius actio fiar pꝛopter aliud: ocfiderat aliqð aliud
remotum longe ab eo:neceſſe eft fieri cum ratione, quas
rc fi poffibile eft fieri in ena q̃litate:neceſſe € vt fiat ín ois
bus. psergo vtigníe non ardeat nífi cũ volumꝰ:aliqd
vierc. Cuius queftionís falfitas palam patet intellectui
bocteftaf bpipo. cum oicít. mnis inquit digeſtiõis có
plementum fit cum attractione reí attrabende ⁊ immu⸗
tatione cíus.7 cauſa attractionís omnis eft ocfideríum:
omnís ctíam ocfiderij caufa cft paupertas eius reí quas
ocfiderat indigentia : cuíus fermonís íntentío talis eft,
virtus digeſtiua non digerit: nifi pꝛius opereturvirtus .
appctítíua que femper eft ante digeſtiuam: fimiliterap
petitíia non operatur nífi paus ſit inanitio cibi.Appeti
tío ergo cibí ⁊ inanitio ct fenfualitas appetitus que cft
in ftomacbo:non eft aliud : ici
viddietfemutnend, ^ PET
¶ Proyter quid uttebeis. gaptm.v.
e x
S'o.ccy.
— —., f£bris fit p:opter alíquod acides pue
— — cenim caufa qua ignis generatur:eſt ⁊
alía caufa qua cuftoditur ; cft alia per quá augmẽtatur
fa quidem ign£ gencràs cft putredo aut vcbemes
motio.quemadmodum alijd cii putrueritzficut cá ſoꝛdi⸗
tics que fefe conculcatet conftringit calefiter putreſit
vntur scigné generat, Suniliter videmus fo:tem ⁊ ve⸗
loccm motum loca calefacere eum ciraindantia:t ignem
generarc.boc teftatur molédinus qui aum fuo motu cale
acit aerem fibi viananté:q fi ín motu fuo multũ augmé
tetur in fua motione feruendo ignem generabit.si£aufa
fione.f££c quoníam aeris ictus ficri poteft: nc
ceſſe eft ouo ĩ igne faciat: q: fi aerfuent mobilis ignẽ cũ
fuo fufcitat motuvt'íctu, c eiꝰadeo ↄfoꝛtat actione in coz
poꝛe qð cft cí ſubiectum oonec ülud oimidar atq; confue
mat:deinde quia carct ſubiecto extiguitur.Sí vero aer
fuerit quietus etunmobilís aim fua naturali pumidi»
tate:et accidentalí frígiditatezígnis fuperfiaem pera»
tiens ertinguitzque extincta enecat alteram : ficcg pare
partem oeftruir. ez fic omninoígnis ertinguitur, Sed
repiebendimur a quibufdam oe ventis oicentibus:qua»
re inquiunt ventífuper
me qꝙᷓ in eſtate: pꝛopter fric
lori ignis repugnantem. 3Resveroaugmentans cft ez
quenutrit cum ficut oleumcera pir ⁊ ſimilia. Simili mo
do intelligenda eft becratío ín feb. Tres enim caufe in fe,
cotinentur. vna feb.generat: alía eam cuftoditz tertía eã
augmentat.f£aufa vero feb.generatiua eft nimia coꝛpo⸗
ris et anime motio et putrefactio humoꝛum ebulli⸗
——
oppilatio:ct eũ conſtipati uos dau⸗
—e t o interoub? —
tio calida —
* ſe * ſt li
LA
Liher
deſtiarum reptili ſimilium. Pꝛeterea quẽadmodũ cft
carítudo que fit pꝛopter anguſtiam et trífticiam ⁊ humo
rum copiam ad putredinem pꝛeparatoꝛum ficut diximꝰ
Pars vero que eft conueniens coꝛpoꝛi⁊ modificata benc
nutrit totü co:p?. Suꝑauitate abi itaq; augmẽtata ac i
ab ea regitur:quia cum fuerat in locoín quo natura cum
pofuerat rerit c auftodiuít cam . Egreſſa vcro indeodio
tenetur nec ab ea regitur : fed permanetin membzo;um
concauitate.Glnde quando aliquod euenít fibi accidens
ficut a natura tẽpoꝛs regionte loc acris ⁊ bis fimilibus
illa fuperftuitas mutatur contra naruram 7 putrcfaciés
naturam aeris non criftente Pim copleríonem tempozus
anni affimilaucrunt bumane nature q̃ non cft 6m fuam
complerionetn. £2 po:tet aute; in cozpoze fitactio fuc có»
plexionis ⁊ cópofitionis:que in eo Op r.3Reperieo
runtetiam regioníe complexionem.i.aerem Quinon eft
fm complexione tempozum anní:facere in coꝛpoꝛe ficut
ín co actio cóplerionis agit rem : annizque nó eft fm
co:po:ís oplerionemvel compofitionem:ac etatem: quo
niam fi bumana co:po:íe complerio eft fecunda vel pꝛo⸗
fpera ad fimüitudinem anní regionie augmentatur ⁊ re
gitur. fi at faerit econuerfo minuitur et ocftrui£ .s£t az
ín bocloco noftre oifputationis eft finis c noftram abfos
lutá »pleuim?intetionézoicendo qͥd fc.fit ⁊ q̃lis fitzüre
fit:0p5n08 dicere oífputanones vniufcuíufqs fe. figilla
indipicndt eftígit ab — ſpiritu:qð
pꝛopter quattuoꝛres facimꝰ. quia bec cíto ad coꝛpꝰ
vel ad coꝛ — venit occafione, Secunda quia eius
bifputatio c figníficatio ad aliarum febꝛium comparatio
nem faaliima eft ct planíffima.Zertia quoníá curatio cí?
leuiffima: fi $m q opo:tct fiat , caret ením materia vnde
medicus oigeftionem c ſolutionem.Quarta qz
plurima pecfe. eft caufa aliarũ ouarus.fpiritue enim nó
babet materiam per quá calo: pmancatzcaufa fe. ceſſan⸗
te. 5 febꝛis que cft ín humoꝛibus ⁊ tn folídís membꝛis:
q: babet materíá:pmanet i coꝛpoꝛe caloze q eft caufa fe.
pietercunte. Jõq; imera caufa eft ouarus aliarum
febꝛiũ:que fitouobus modis. quía alíquádo humoꝛes fi
cutoirímus ín cope augmetati fuis exeunt locis:ſuntq;
p:eparatí actione. Ginde cum epbíimera fe.acce
dit ad ſpiritũ:neceſſe cft illã calefaciat materiam : c eam
putrcfaciat:qua putrefacta fc.neceffario er ea generarur
autquía medicus nónund erratín cura epbimerc feb.et
facit (umercinfirmum abum ante ↄgruum tempus: aut
quoniã iubet ef abftinztiá babere: quouſq; ftatus febꝛis
tranfitzocinde cibũ ei donat ⁊ balneare eum facit:pꝛiuſqꝙᷓ
cibus digeratur.vnde caloꝛ balnei cibi digeſtioneʒ:ſᷣm dp
opoꝛtet nó pꝛeualẽs perficere: c crudus drca coꝛpoꝛis ex
terioꝛa egrediẽscutis poꝛos cá fua claudit crudítate atq
vifcofitate. vnde illic illius cruditas fupfluie
tas nó potẽs — exire: Similiter fitinfolidis mẽ
bꝛis:quia aliq quãdã babent humiditatẽ non natu
rale ad ſuſcipiendũ calo: pzeparatas:aut ficcitatem:d ft
calefiunt per eppímeram et ocficiunt nó valentía illũ cas
lo:em a fe expellere:permanens (lle caloz in eis febꝛẽ ethi
cam generat,
ALpare fccunda buius befeb.eppimeris --
— — —
«T c figuificationibus cpbimerc. &ap.fj.
€ De cpoimera que eft propter calozem folis et eíus
cura. f£apitulum.t). nes dips:
€ e epbimera que eft caufa frigiditatis ct congelatio
ms:et cius cuna, Capitulum.iiij.
«[ 2c cpoimera que eft propter balnea aque ſtiptice et
eius cura. Capitulum.v.
«[ £c cpbimera quc fir popter cibos potusvc calidos
et cíus Cura, ium. vj. :
«T Pc cpounera piopter ieiunium⁊ eius cura.s£ap.vtj
&[ Dc cpbimera p:opter labo: eius cura. Sap.vit,
KL c eppbimera quefit pꝛopter bubones ini Iit ge
neratoscolio c fub aſcellis Cetus QuT8. p.ir.
4L bc cppimera Q fit propter vísiliso Cep cua APR;
€ Pc cpbimera que fit propter irá ⁊ eius cura. fari
€[ 9c cpbimera que fit propter anguftíam et tnftíaa:
etoc oifferétia inter anguftíam triſticia: ouodecim eif
funtoíuerfitate9. — Capitulum.xij.
¶ De ephimera lebre. Captm..
bímera eft abuſiuum momen;
uitenim a quadas beftía maris tráfla
tumquenon viuit mifi per vnum orem
que fe.quianon ecnifi pervnü
diem: boc nomẽ cft cía fimili impofitü
Ged ramé gal. oírívfe cam vidiſſe vſq;
: ad tertíam oíem ⁊ quartas procedere:
qõ raro contingit cus pozi coꝛpoꝛis funt dlaufi ; marime
cum fumus quí ab co diſſoluitur fuerit grofíus:quia po
roꝛũ coꝛpoꝛis oppilatío naruralís fiuc acci lis groſ⸗
fum fumum non finit refolui. ende fit caufa clongádi fe⸗
bꝛẽ:que fi quartum diem tranficrítzc fanguinem calcfas
cit et incendít: a fuanatura c itur t mutatur ín cau»
fon:que iterũ fi muito plus mozabiÉ:vt naturali corpo»
ris humiditati cófungatur : m ctbicam fe. mutatur, iõq;
diximus ꝙ epbimera eft caufa aliarum febzium z et nulla
alia eft caufa ephimere.Sed repsebedimur aquíbus fo
pbiftis oicttibus quarc gał dixit ephimeram vnius oíci
⁊ poftca dixit cam poffe venírc vſq; ad quartü diẽ? Qui
bus refpondemus gal diuiſit fc. generaliter in tría.f.in
fpiritibus purnozib? c folidis membꝛis.Quia igit cpbi
mera in fpiritu mosatur plurímá nó tranfit nífi ena diẽ
etraro ad quattuoꝛ dies afcendít:pequiuír alíud nomẽ
inuenire qð ei imponeret: vnde appellauit cam epbime
ram:fed tamen non diuiñt cam abfolute: quta oetermi⸗
nauít eam cum oícitfic.fi eppimera tranfierit diem quar
tum mutabíturi caufon, ile eft ením vt caufa epbí
merc diu ín coꝛpoꝛe mozátie vratur ſanguis ⁊ febzís na»
fcatur continua, Cauſa vero ephimere generaliter in
ouo o(uidirur: aut entr fit propter alium mozbum: aut
ipfa eft moꝛbꝰ. Illa aüt que non fit p:opter alium moz
bum ín ouo partiturzaut fit intrínfecus aut ertrínfecus,
que iterum diuiaitur ín tría, Elm eft calo: folís cefta*
tis magnum tncendíum facientis.Aliud cft nimictas ab
goꝛis ct congeiatio et balncatío ín ftipticis aquis: ficut
cft aluminofa nítrofa et fulpbureg.Tertid cft anume fiuc
co:poxíe ercertía, Anime ficut ira trifticia anguitia cost
tatio. Toꝛpoꝛis vero ficut nimíus labo: ambulannum
er cquítantium: Slut fit intrinfecus ficut ex cibis ⁊ potio
bus ct medícína omníbus calídís. $e.iraqp facta pzopter
aliud quedam eft febꝛis apoftemsta femper fequens in
inguine ín collo fub afcellis c fub auribus nafcentía. bts
enim pcedétib?fe.eft eoꝝ accũs: l5 mo:bus fit acchis cov
poꝛis:qꝛ accides ouob? modis eñ:aut ſimplex:aut cópo
L se *
Febꝛrium.
implet ficut ke non facta caufa alterius:ſed ipa c
fitum e ofiz quzadmodi eft te.pꝛopter aliud creata
Scd gaboiuidit acadés ouobus modis: vni inquit eft vni
uerfale:zatiud é parciculare, Sarticulare Vo cft ficut iud
gõ non eft pꝛopter aüud fed ppter iplius cft moꝛbꝰ. —
diepo quéadmodáà accidee auquod mba fübíequze: a
eit ouobug :zmodis;aur cft inleparabie ficut oolo; capitis
tio fptis anguftiazque femper »cdidàt febsibus neqy ab us
fcparátur:que l5 fint ín quibufdá fo:tioza in quibufda de d
1ío:3:fe.tarmé fine inis nund poteft eſſe:nicut cozpoza nio
inótueniunt q̃ vmbꝛa olo carcárzauteft (epabilevr fir agni
qñq; nó:ficut vigilia alienatio ftupozi quiduſda acdidürte,
Quibuídá non.bec enim fc.cucniürpeflimis aliquado. sed
teñ nobis obtjci a quibufdá oicenribus. Quarc Te. Oe Cae
E rwauinte per apoſtema factã dixiſtis ec oc ephimeris:cũ
bippo.ín apho. dicat ꝙ ois fc.oc inguinis apoſtemate nara
eft ncflima.&Guibus refpondend.s eft:gio:ofiflim?bippo.
faa atetionẽ determinate dixit: cũ orit fi non eft epbime»
ra feb. Apoftema enim m inguinibus ouobus modis fiert
potcít .aut aum fiui fir perfe mozbuszaut cum fit pꝛopter
aliud.pzopter aliua cum cft palam oftenfum fenfuificur ai
fiunt vulnera in zalo pede zin ſimili que fünt ſalubꝛia. ⁊ eoe
rum feb.ato víffoluiur.pzoínde etiam cam poſuimꝰin ge»
ncre eppimerefeb, Sed fi ipfum eft per fe mozb?fine caufa
fenfuí compzebenfa fit fe.eius molefta t peffima, fignificat
entm auua apoftema efie oc bumozibus groffis z putrídis
eti inferioꝛibꝰ coꝛpoꝛis criftentibusz peftilentíalibus moz
bis crcatía.pac oe caufa oeterminauit illud píppo.cti oice»
ret fi non eft ephꝛmera feb, 3Rurfus fiopponantnobís di⸗
centes multos vídemus bomines anime ⁊ coꝛpoꝛis laboꝛi⸗
bus vtentes tamen ín eppimeram non incidunt , Reſpon⸗
debim? accidentía coꝛpoꝛis eueniunt quattuo: modís. aut
iopter €o:um compleríonem coꝛpoꝛis fimilantem ficut
eſt oleum cera pir adeps que funt tem fimilia, aut propter
coꝛpus ad recipiẽdum accidentia pꝛeparatũ ficut calamus
pili ⁊ ſimilia:que ſunt pꝛeparata ad recipiendum ignẽ.aut
pᷣꝛopter eoꝛum accidentium virtutem coꝛpoꝛis dominantiũ
ficut cft virtus opt): que dominatur omnidꝰ coꝛpoꝛidꝰ mul»
tam ciue quátitatem accipiíentibus. aut pzopter illoꝛum ac
cíidentium ictum continuatum per lorigum tempus coꝛpo⸗
ra percutientem: ficut ſenſualter vídemus aquam gutta»
tim lapidem percutíendo pertozare pꝛopter continuatio⸗
nem longi tempo:ís, Qð cum ica fit:neceſſe eft eppimera
generetur in coꝛpoꝛe ad caufas febzium generatiuas pꝛe⸗
parato ficut cozpoa c:lído ⁊ ficco: quis ipfe caufe fint mul
tuim fo:tes;aur fint multum debiles vcl mulrum continue,
fQuib? ergo tribus caufis fi coꝛpus careat; impoſſibile eft
tín cpbimeram incidat.
¶ De fignificationibus ephime⸗
re, —— i.
exa T»bimera babet figníficationes quibus differt
M | ab ethica.habet ⁊ aliae quibus oífferr a triteo
yis maltas etidbabet alias cum quibus fe.putrc»
Ve dinfe non conuenit , gDifferentia vero quá pae
eee bet cum etbica:bec eft: quia caufa epbimere cft
€t pauco tepozez f£ sufa vo etbice ex longo: In boc ergo oif
Terunt:fs ⁊ in caloꝛe cóucnitit.s£ aufa em̃ ephimere fe.eft ex
buobus veltríbus oíebus:caufa vero etpíce cr ouobusvel
tribus menfibus velpluribus eft. Sed fe.putredinís nullà
Conco:xdíam babet cum epbímera, fEtbíca quidem eft cum
Cpbimera conco:dang mbie modís. Uno quía caufa eppio
—— exhice eft vna: ficut anguftía triftítia fortis cogiras
cdd — quia ephimera et ethica ſunt de
p'cious qualítatibus materia carentibus. Tertio quia
: —— €cetbice non eft multum fo:t:s. Sed febres
* —— ſunt iſtis oppofitezquia caua earus eft qualitas
quia cape c Hle funt fimmpliceo:iftevero cópofire . Zimpli?
Cal. ⁊ caufa iftarü eft foꝛtis ct pungiti:? propter ebul⸗
lícionemc incenfionem putredíms bumozum que eft carus
ntiayero ephimere c triteipeccít,q: fi epi?
S'o.ccyj.
mera faerít£5 qp opoztet: nec infini ncc med.ci auquod ae
ciderit peccatum;oetermingbutur in pꝛ moztritcus vero no
fimilirer:quoniam eppimera ſicut oizim?:fi nullum pabuc
ritímpedimentus:in pzimo die erit diſſoluta quafi balneo
egredientium.et nimtetate vrine € ſudo:is.triteus vero li»
cet raro habeat ſudo:ẽ:in pꝛimo tame die nó eft Pm cnfimz
fed p:opter lenitatem materie ⁊ fubcilitatem anter cutem c
tare latitáris.nec tantus calo: feb. fuerat vt omnino pof?
fec illam oeficcare : pꝛoinde oebilirer cam calefacieng cam
€: cat modicum, 2 fi rcpicpenfi erímus a quibuídá fo»
phiſtis oicentib?; fi eppimere fc. eft oc (oia qualitare mate
riam non pabete:quare oetermínatio eius fit cum ſudoꝛe⁊
fumo. Reſpondebimus recte eppimere feb.ſudoꝛem « pu
moꝛem effe negauum?:quía oc rerneoigeftionis füuperfluí
tatc ctt poc qð oiffoluitur p coꝛpoꝛis poꝛos cũ ſudoꝛe ⁊ fu»
mo ⁊ vana p:opter febꝛis calozem « virtutem actionis nas
ture:quemadmodum videmus bomines femper pati pꝛo
pter nimium motum vel pꝛopter aeris vel balnci caloꝛem.
"inuenimus enin hanc humiditatem ſub cute exiſtentem
diſſoluere nonnunquam et vſq; ad coꝛpoꝛis interioꝛa per
forantem: c interioꝛem humiditatem — eliquan
tía aum vꝛina crpellere eam; pzopter boc fepe videmusz
quía qui balreum temperatum babent calozem ingrediun
tur:ñ firim babuerínt propter co;pozis eoꝛum ficatates as
rantur a fin:quoníam calo; balnet cus fua fubtüitare diſſol⸗
uit pumosce 7 ficca bumectat membꝛa que funt caufafiris
$cb.iterum cpbimera tres habet fignificstiones quibus a
febꝛidꝰ purrídia oíffert: Una quía calo: epbimere eft leuis.
et ſuauis:que cum ad ftatum venit nullam facitanguftiam
etlabo:em:quia carer materia in qua natura laboꝛet ad Ota
gerendum et ad eypellédum, Secunda quoniam vꝛina eppĩ
meram babénum eft quafi ſanoꝛũ in coloze iquoꝛe⁊ bippo
ítafi:c pe Licet ínter (e oífferant modica tfi earum ent diſcoꝛ
día. vi ielicet ín colose et ruboꝛe. Tertia:quia pulfus epbuw
meram patientíum non oíftat a fanozum pulfu:nifi in dila⸗
tionis velocitate et conftricionis tarditate. Tarditas em̃
conſtrictionis pulfus fignificat materiam non effe in cozé
pose partes arteriarum conftringencem vt ila exterius eps
peilatur : quía velocitas dilationis pulfus acutam et cali⸗
dam innuit qualitatem, Unde necefle cít vrnaturao:gano
rum partem velociter dilatet:vt multam aeris quanritares
attrabat per quam (lius — acumen refrigeretur.
s£piamera igirur feb.que ſit ez fola qualitate.i.caloꝛe fine
marería non eft fibí neceflitas vr conftringat velociter pare
tem o:ganozum; qui non babet quíd erpellatur. p:oinde
» motus — in — ad attrahendum aeris ſub⸗
itatem Qua calo; refrigeratur et vclodus d ci pub
fus conftrictione, pe TN
¶ De epbimera que fit pꝛopter caloꝛem fo»
lis:et aus cura. j.
Phbimera que eft propter folis feruoxem : íntel»
| igenda eft fi capita patientium toto coꝛpoꝛe fin£
? 'calidíoza: quía calo: folis fpiritum calefacit ants
ij GS, malem ez vitalem fosnter z velociter ine medía
*^ tozc. Spiritus animalis calefit caufa feruo:ís ſo⸗
lis caput percutientis:et piopter folis feruosem aro ad cus
per flatum venientem, Sed tamen illa que eft oc caloze fo»
lis:maioꝛem capiti infert calozem dp toti coꝛpoꝛi pꝛopter fos
lem capitirepugnantem et ei oppofitum: pioínde nimium
capitis patiuntur oolosem:er ín fade feruozemzetvenarum
plenitudinem ín tempoꝛibus eniftenrium. iBonnunquam
etíam reumate eragitantur cum nímio caloze et naríum in⸗
cenſiõe.Subtilitas enim caloꝛis tenues calefacit et eliquat
capitis humoꝛes:et facit cos ad nares deſcendere. Ila ves
ro que eſt pꝛopter eftiuum aeris calozem: plus calefadr coz
pus & caputzquía calo: aerís per ftatus facilius ad co: aſcẽ⸗
ditd adcaput. Tuius fignificanones be funt : Toꝛpoꝛa
enim patientium funr incenía ct ficca p:opter aerís caloe
rem: vnde magnam babent fitim et serem deſi derãt krigi⸗
dus, Vtile buius fe.curamẽtum eft vcínfrigidem? ⁊ Dume
Liber
faciamus aerem:et in pauimento domus ſternamus frons
dcs et ſtoꝛes infrigidãtes:et calidos fumos extinguentes:
ficut viot roſas nenufar frondes pfili) ſemperuiuam faticis
fródes loses bafiliconis ⁊ pmót. c (emp funt cũ aq frigida
varotatainfundéda, Et licet bafilícon fit cal, t primo gra,
tñ pp:ietaté bʒducẽdi frigiditate ad p nares: $55 0509 pa
tietiũ nares fepe pumectare cũ oleovĩoł.nenufari.⁊ ſitibꝰ.
inguenda funt tempoꝛa cãphoꝛa⁊ aqua rof.fi non habue
nutreuma.« fi reuma habuerint capítis oc bumo:ti fumo»
ſitate:cauendi funt ocaceto c camphoꝛa.Ad nares eoꝛum
apponamus fumum aque calíde in qua oecocta fint viola
et camomílla, f££aueant ab omníbus olci vncrionib?, £o fi
non babuerint capítaoe bumozum fumofitate D neq
reumate:bont capita eoꝛum rozemus poft oedínatio
nem febꝛis aqua m qua cocta fint viola ercamomilla, 02 ft
capita eoꝛum plenítudinem babuerínt : abftíncant abbac
aqua:et fobummodo fumũ eius odosent. Succum vtriuſq;
generis malo:um granatoꝛum nt melo
nes paleftinos:vuas bvemales:medullam citrulíc cucume
ris.omnía cum níneretrigcrata:fi níuc fuerint affucti, €i»
num bibant mírtum cum fp:upo granatozuim cviof, Æge⸗
ftio eo:um ficca fi faerit:bamectanda erit cum fpzupo viol
facto oe pꝛunis orífenida et fimilibus. Poſt fcbzís declina
tionem:bonü eftfi balneentur ín temperato balneo aeris ⁊
aque temperamentũ habente. OManducẽt ín ínítio pꝛandij
medullas citruli etcucumeris et micã panis lotã cum zucca
ro. Mundificato autem ſtomacho oc humoꝛis copia et fes
b:ís fumofitate expulſa:demus pullos gallinaceos: perdí»
ces coctas aim iure condito oc fucco malozum gra, t aceto
vuarum agreftium cum ramis poztulace lactuce ⁊ ſimiliũ.
¶ oc ephimera que fit caufa frigiditatis et conge»
lationis:et eíus cura, ij.
' Aicalo:em generate: quia bí qui patiuntur ep i
neram de ſolis⁊ acris feruoꝛe creatam:bab⸗
exterioꝛa ais calefacta:vnde cutis rarificatur "fti vo
quí caufa frigiditatis ab epbí amoleftanturzbabet fuos
rum fuperfides co:po:um frigidam ⁊ ficcam: t poꝛos cutis
conſtipatos ctopptlatos:quare calo: ad intcrío:a coꝛpoꝛis
ciaufus fanguínt dominatur:⁊ verit ad epar et naturalivír
tuti oomimatur pꝛiuiꝙᷓ vitali et animali: popter boc coloz
cutis co:xum mutatur tn plumbeum et obſcurum cclozem:
faacs eoxum eft tumída:et fentiunt nimiam frigidíratem c
grauitatem ín capíte.IHaresco:um autribil emittunt: aut
fi aliquíd ab eis curritzeft frigidiffimum et viſcoſum. Pul⸗
fus co:um eft paruus ct vclor. sanfa paruiratis eft oppi»
fatio po:oxum. £ aufa vero velocitatis cít conciufio calozís
ad co:po:is interioꝛa.Sed tamen paruítas ct velocitas pul
fus mino: eftiftis dp cis quí in ftiptíca aquac nítrofa fc bale
neauerínt. llli enim plus iſtis oppülatos babent poꝛos:et
cutem ſiccam. Ar ina eoꝛum alba eftz aruda ouob? modis,
Qno quía fumus qui folítus erat per pozos erize eft clau»
fus ad interioꝛa venarum:qui cum fucritaugiétatus (ats
puimectatue)fanguines bumefacit:etiam eum adiuuat aer
quí per flatü intrat. vndc infrígidato et bumectato fanguis
ne calo: eius oeficit : pꝛoinde fanguinis colo: mutatur in
albedínem.£t quía vꝛina cft colamentum ſanguinis:neceſ⸗
fe eft vt fitalbaet cruda. &llío modo quia humoꝛes ad inte»
río:a coꝛpo:is coadunati naturalem impedíune calozem ad.
biger viinam: vnde merito vꝛina eft alba ⁊ cruda,
cura pꝛedicte febꝛis.
—————— :tetbos anite omnía cauere fibi a balneis
W. pziufep moꝛbi fiat oígeftio: cviolentía febꝛis fit
Idoeclinata.Cum cuius moꝛbuʒ víderis digeſtũ:
Aet febꝛẽ oedínatam eſſe:mittẽdi funt pedes eo
— rum vſq; ad genua ín aqua calida ín qua cocta
fint camomilla (anfucus yfopus ſiſibꝛium abzotanum ⁊ fi»
milia, et (pfi inclínentur ſuper fumũ eius: ocíndebalneum
temperatum íngrediantur:et fricentur ibi:vt pozí aperian»
tur:et cutis eogum bumcefiat, gitur cum cogr usq
fi
| dust
:(eoxum fint aperti: ⁊ calo: quí ad coꝛpoꝛis ĩnterioꝛa
—** fuerat: fit diſperſus ct dilatatus: et quedam fit
pars cius ad co;pozis exterioꝛ⸗ pꝛogreſſa: US capi»
tà co:um cuʒ aqua calida in qua cocta fint camomillaaneri
etmifecbünus cum aqua quedam olea virtutem oífoluris
uam pabéría ficut camomilleon anctileó yrelcon nardileon
i£t cau£dí funt ab epitimatibus nifi cum omnis fudos fue
rit egreſſus:ne cauſa epitimatur post claudantur:⁊ mate»
ria quà neceffe eft cum ſudoꝛe cxeat cire non poflit fed per
manens ad co:po:íe interioꝛa maximum generet nocumen
tum:et oucat paticntes ad magnam moleſtiam perdi
vii$. £aucant ne diu ín balneo mozentur: quia aqua 15 coꝛ⸗
po:is fitpumcctatiua magis ceteris rebus; cius ramen ca,
lo: perfozat coꝛpus vſq; ad interioꝛa. €indc cum fumi fue,
mnt intus in coꝛpoꝛe exiſtentes calcfiunt : repugnat eis
fficics aque. Ideoq; melíus eft fi in acre mosentur gin
ibtio: quía cum fou implet pozos ct claudit cum bumidi
tatc aque: aer vcro baincí et poꝛos aperiens cft: c fumof
tatem co:pozis oifloluens z tdeirco exercitia iſtis ſunt con»
uenientia.ct quía exercitia temperata oiffoluunt tranf
cant coꝛpus et vías per quas fumi eoꝛum tranfcantzopoy
tct illos cibos accipere fubtiles.vídelicet laudabiles cpimü
generantes c nullam cís frigiditatem ingerẽtes. ficur pes
dulína caro annualis agní etfimilía , quia ſᷣm noftramm
tentionem opoztet cozpoza eoꝛum bumectarí cum artificio
uo aptata funt (urc codíto:vt vídelícet cá albumine ouí et
icco paruecepe ct modico cymíni caruit cinamomi ⁊ fimís
libus.Abftincant a vífcofis cibis et groſſis. Potẽt vinũ cii
aqua calída mixtum:multis operíátur indumẽtis: ⁊ iuxta
eoꝛum latus ſunt carbones ignis vt repugnent fri
giditati aeris.naribus eoꝛum odoꝛifera applicentur quete
ſunt caletacientia:ſicut ſanſucus yrcos et Aĩnmbꝛiuʒ
et de fructibus ficut funt citruli et ſimiliã. Quicunq; etiam
reuma pabucrintcaucát fibí a balneo nifi ceſſante mojbo,
¶ De ephimera quefit pꝛopter balnea aque
tice. apitulum.v.
LVicunq; ephimeram patiuntur caufa balneo:
Virum ftípticam aquam babentium et ocficcati
uã ficut cft nítrofa et aluminofa et ſulphurea
cutẽ babent ſicciorem ⁊ magis oppilatam
— ſi ges:pꝛopterea quía calo: clauſus eſt ad
interioꝛa coꝛpoꝛis eoꝛuʒ:et dominatur ſanguini:et vemens
ad epar pꝛius actioni nocet naturali qᷓ vitali ⁊ animali:quo
rum be funt ſignificationes.Si tangi£ cutie eoꝝ inuenitur
ertenfa et aſpera.quẽadmodũ coꝛia in lógo tẽpoꝛe ifra gal»
las t co:tíces mal gra.pofita. 40^ fi man?alicui partí cozpís
impoſita diu moꝛetur vr cutis calefiar cauſa caloꝛis palme
mãnus fumum ſentiet quí deillo coꝛpoꝛis loco diſſoluitur
calidum ⁊acutũ eſſe et pungitiuũ. Sulſus etiam eoꝛum
£n initio feb.mino: eft ⁊velocioꝛ pulfibue ſuperioꝝ:qꝛ cutis
coz eft ſiccioꝛ ⁊ magis oppilata. vnde cum ſiccitas contin⸗
ity — interioꝛa co:pozís membza:fit pulfus eoꝛum tar
rgus. s£aufa tarditatis cft ficcítas oꝛganoꝛũ:quo⸗
niam frigidítas ín interioꝛibus ⁊ exteriozibus coꝛpoꝛis 004
mínatur, f££aufa largitatis cft multitudoz coadunatio coz
fumo: quein oꝛganis eft non oíffolutozum. Vrina eoꝛum
eft multa et turbidacaliquátulum pertinens ad albedinec
cádítatem:£ulta vcro eft propter pumidítatem ad coꝛpo
ris interioꝛa conclufam:que folita € fudozemenire
et fumum.£ruda eftt alba ouobus modís.vno quiavꝛina
non permanet ín loco coctionis vt coquatur ct rubei fiat co
lo:ís:alío propter nimiam bumídítare ſanguini commixtã.
eius
cura,
"lius febꝛis curatio ſimilis € ſupioꝛi.Opoꝛtet
à £x ctíam ſicutdiximus vt balneentnr: fed non ní^
A | fioeclínante feb, t oeponantur pedcs vfq
lgemua fia ín aqua quas fup:adipimus. einde
U . —fntemperato balneo balneentur. cauẽdi funt
—— — bonnm eft fi aliquantulum —
Li cibos leues acapíant: quí fintfaalee ad digere⸗
dum:et bonum generent chimum: alíquantulum frigídi
tatí pertinentes ; vt alcant fumoꝛum ad interiora coadu⸗
I
4
S'coxutti.
natoxis acumen extinguere. Ainum non bibant nifi co:po?
run carcant plenitudinezz aum omnis fumoſitas 3 coꝛpo⸗
pi.v·
— 1 cíbos ⁊ potus calídos
3-4 3pbimera que fit pzoprere po unis
said o ad cparzqui cum fucrint calid£meccffe eftvt cs
lefaciant fanguinem ⁊ fpiritum naturaiem nác v
tco 3d co: per totum co;pus ofuiduntur. deo vrina cos
rum rubicundio; cft ccterís omníbus epbimeras patientis
bus;augmentata igitur fe.fentiunt Dolozem c calo: in epa
te. vndc opo:tet ftudíofe epar curari aim orísac.cfucco ma
louim grana.íuleb. 7 aqua ro, € campbo:a ; bos accipiant
poitulacam vídelicet atríplices fcariolam pullos gallina»
cos cucurb. t fimilía, Cataplaſmemus epar c ftomacbus
s ciboinanitum oc ſandał rofis farína oꝛdei: aqua ro.cam
pboꝛa cmiibꝰ.Eomedãt melonce mala grana
Amala poma píra pomi citrini: medullas coctana:meſpila
vuas moꝛa Cfümilia. — —
¶ De ephimera que fit pꝛopter ieiunium: et
cius eura.
vij.
Phimera que eft pꝛopter ieiunium differt ab oi
ibus ephimeris:quia facics patientium cft maci
lenta citrina quafi facies egritudines exeuntium
oculos babent concauos pulſuſq; debiles ⁊velo
ces:vꝛinam acutam c rubicundaʒ. Cauſa debilis pulſus cft
befectio virtutis coz. Subtilitas eius eft pꝛopter inanito
nem organorum. Glelocítas eius eft pꝛopter neceſſitatem
aereʒ attrabendi ad coꝛdis caloꝛẽ mitigandum c acutos fu
mos abíntus crteríus expellendum. Ruboꝛ vꝛine fit caus
fa paucitatis naturalis hũiditatis c ficcítatis coꝛpoꝛi domi
nantis, Gindcopo:tet ín (tatu fe.nallum oari cibum:ſed fuc
«im accipiant maloꝛum grana. c potum accipiant sque pa
leftine vuarũ bpemalíus fuccum fozbeant , £2» fibecets nó
fufficiant ⁊ fames cos percutíat: oandus erit fuccus mice
panís cum zuccara lote.occlínante itaq, feb.fi videatur fuc
cus eſſe digeſtus oamus ptifanam calidam:c expectabim?
vfquequo oigefta erít: ocínde mittamus cos ín balneum
X cum co:pus calefieri incepit: ⁊ ſudoꝛes cmiíttere vnguen
dum erít cum olco vio. vt daudens pozos repugnet humi
ditat coꝛpoꝛis ne extrinſecus exeat:deinde dietentur eum
cibis lenibus ⁊ ſubtilibus:⁊ ad digerendum facibus atq;
£cruem ſanguinem generantibus.
¶ 32c ephimera que fit pꝛopter laboꝛes ⁊ eius
cura.
vitj.
Phimera que fit caufa laboꝛantis coꝛpoꝛis fi
cut pptcr equitare:ambulare:⁊ cetera ſubito
rridus virtutibus accidit ſpiritualibus:ſed tft
z | ad fpi atalem magis cft ptínens:q: in epercio
dirjs membꝛa frícanturz : quib?necef»
fc cft vc lacertiz nerui fint calcfacti: vt calo; ad
cerebꝛum pꝛiuſqᷓ febꝛis accedat: vnde feb. veniente t calo»
t quafi finita eſt. Pꝛoinde pulfus eo:um paruus fuübtüís
itatẽ attrabendi
nimietate diſſolutus eft. ddeoqs m ín articulis: t i
Concatenatione nolozem £045 agnum in articulís:? in
tct aliquid requie ingenían ; beinde
nupbarino vngan£, 4» filabo: Vie ater Ede ied
pora cosum multus:fi autem ibultus;fricentur parũ. Poſt
Fo.ccvij.
ea in temperato balneo lauentur fepe et nullam moꝛam fm
€o faciant:ne fubftantialis eoꝛum humiditas confumaturz
⁊ in ethicam incidant. In ſolium deſcendant vt ꝛa eo⸗
rum bumefiant:ereuntce autẽ ſoliũ cũ oleoviolaceo vel ne
nupharino vngãtur vt daufis coꝛum poꝛis humiditas acci
dentaliter intus ín coꝛpoꝛe acquiſita permaneat.Eoituʒ fur
giant ne corpoꝛa —— Dietam accipiant ſtarnos
pdices pullos gallinaceos:bedulos agnos ãnuales: piſces
laudabiles digeſtioni obedientes. Potẽt vinũ lene c aqua
multum mxta:que membꝛa eoꝛum humectet. Ginum erri
coꝛpoꝛis atiuũ eſt:coeunte aqua cum vmo digeritur
⁊ humetacit membꝛa.Oe fructibus comedãt mala grana⸗
tà vuas pꝛuna mala ⁊ ſimilia.
¶de ephi Qut fit pꝛopter bubones in inguine:collo⁊
fub afcellis ⁊ eius cura, apiir.
Phimera ec bubonibus in inguine collo ⁊ fub
1 Mi vero auius caufa eft nó in pꝛopatulo: ab bippoz
— . in apbozífmis teftante cognofatur. "3n buboni
bus ínquit feb.oẽs male erceptis eppimeris. Que aut cft
manifefta fit pzopter puftulas vel apoftemata c vulnera in
manibus vcl us fiuc capite nafcentia.£ aufavcro bo
rum bubonum bec eft; natura enim nafcentibus bís puftu
lis vcl apoftematibus currit ad regenda ⁊ cuftodienda coe
rum loca:fimiliter z fanguis ⁊ vitalis fpiritus cum ea poz»
tantur:ſanguis ergo per mollia ⁊ lacertofaloca pzererieng
repict ea ⁊ moꝛans in eis generat apoftemata;nomína alo
cis fümentia:quioíu ibi permanens calefit: cuius calo: ad
co:perueniens febꝛem t. Unde pulfus co:us cft ma
gnus velox ⁊ ſpiſſus:vꝛna cruda alba:fsaies eoꝛum rubis
cunda ⁊ turgida;febze quoqp ceflante quedam ín fuperfis
cie apparet infuſio.Cauſa magni pulfus cft mulritudo (an
guinis z calo:ís vitalis (píritus nimíctas:veloaras ⁊ ſpiſ⸗
fitag fuít cr neccffitate nature mulrum aerem ad co: attras
uperfidiei co:r
nantem; tumoꝛ ppter fanguinis plenitudinem: fudoz decli
nate fzb,cuenit; quia natura abundantiam pumoz interi?
coadunato:um excludit vel expellit. Unde opo:tet nos ane
tcomnía ſtudere:ad airandas puftulas ⁊ apoftemara quc
caufa bubonis fuerant . Deinde balneent ⁊ in aere balnet
mo:enfzvt bumoz copía paulatim oiffoluatur : neqs quo
libet yngueto vne *á volentes tu folio oefcendere ín co
mozentur. Dietã accipiant fübtilem ad oígerendum facile
⁊ fubftantíam laudabilem babentem.
Cc epbimera que fir popter vigilias te
ca" bímeraque piopter víauiam:ín fpiritu
conítat animali; que bis fignis cosnofat. 3a
tientium facíesc totum ce:pus eft citrinũ ocu
permanens crudamzfumo
fam vétofitatem fadens:facít cutem nimefcere, ME
tío oculoꝛum ouobus eft modis. UVno quis fpiritus vitalis
vifibüis folens implere fubftantia oculozum Oefecrus eft
Alio quía bad rales qe rr iir eft
pulfus pioptervírtutem caufavigilíarum Ocficietem. Sub
tilitàs vꝛine eft propter folícitudíne quam patitur anima in
vic Luc cius cft pꝛopter vigilias naturam in coe
ctionevꝛine impe zt actionem ſenſuum eam ad exte
rio: — — fitbmóifeb.virtus im anis
tnalí fpiritu ín cerebzo exiſtente:neceſſe eft vtturbetur cere
bꝛũ ppter nimietatem ſui motus:p:oinde opoꝛtet impedi
magnum Vt pionocemusg fomng cum tricatione
Z ibet
pedum:boceffi trabit humoꝛes ín capite criftentes € repu
gnat fumo ad caputafcendenti.££ibum accipiát modicum
quí fit facilisad otgerendum:quía natura pꝛoptet defectio
nem non multum fuffert cibum, &linum bibant temperata
in quátitatc ⁊virtute. A coitu omníno caucant quoufqs ad.
pꝛioꝛem vſum coz conuerfi fuerint, '
¶ c epbinera quefit ppteríram ⁊ eius cura, — S£a.rj,
- Phimera que fit pꝛopter iram:virtuti animal
—— ? naturau oomiatur. Animali pꝛopter impetũ
C. mios — — ——
Uv] rurali vero pꝛopter nature olidtudínemad coz
Ica poxís exterioꝛa ereütis. Prꝛoĩde oculí coz funt
rubicundi fozas exeuntes:citoq; buc € illuc ſe mouentes
palpebꝛe eoꝛum funt ficce; pulfus magnus ⁊ foꝛtis:ruboꝛ
facici t oculoꝛum eminentia:motuſq; eozum veloatas pꝛo
pter fanguínis cbullitione: « ppter natura ad cozpczis ex
terioꝛa excũtẽ:⁊ ** furoꝛem fe vindicare võolentis:
- - i
ficut Aritt.oicit. dra inquit ebullitio'efr fanguinis natura
ad erteriozatendente propter animam fe vindicare volens
tem;ícd tamen fi íra cum tímo:e fuerit mixta:erit colo: co»
num modo rubicidus:modo citrinus:quia cum natura mo
uctur ad exteríoza cum aníma caufa vindictam faciendi fan
guine aum eis egrediente facícs fit rubei colozis, inimave
ro z natura ad exterioꝛa redeuntibus: vt pꝛe timoꝛe co; cu⸗
ftodiant:conucrnitur cum cis fanguís: quocirca facies cítri
na fit:ficcitas cft palpeb;arum pꝛopter nimium carum mo»
tum anima folicitante illas.vnde deſiccatur cozum bumídi
tas.Oagnitudo pulfüs ouob? modis fit/&no pzopter foz
ticudinem co:díe natura illud ſolicitante.Alio pzopter vire
tutem coꝛpoꝛis in eſſentia fo:títudinis fue permanentía ,
fion enim pius aliquem mo:bum babuit quo virtus coz»
pozis ocbílirata fit. ende neceſſario vꝛina eoꝛum fit oígefta
nullum babens acumen, oígcftibilítas eíus fit : quía caloz
naturalis eft in loco coctionis.índígentia acuminis eft pꝛo⸗
prer ectraneum calozem ad non ínteríoza intrantem ⁊ cito
exeuntem. po:tet vt ín initio curc ingeniemus quomodo
coꝛ eoꝛum confozterur ⁊ calo: ertínguatur: qð fit cum er»
pulfionc írc quá ipfi obtínentzocinde in temperatum mít»
tantur balneum fcilicet pꝛout fucrat hoꝛum conſuetudo:⁊
poft ſudoꝛem vngãtur cum oleo víoT. cat, Poſtea deſcen⸗
dant ín folium ibitamen non egredíentes a balneo : come
cdantfrígída t humida: et abftíneanta víno quouſq; cae
lo: eo:um declinabitur: vinum autem mixtum accipiant: ca
ueantfibía coitu ne putrefactis eoꝛum bumozibus putrís
e —— —— ab coꝛum capite humoꝛes oes
tendentes apoftema generent, ] "m
De —— que fit pꝛopter anguſtiam ⁊ triſticiam ac
carum oifferentía. «
€j 23
o dd tétem:ióqs anguftía plurimũ fit cà pbtbvfis dp
trifhcia:íed tamen quía caufa vtriuſq; t curatío eft vna; ne
ceffario oifputatio carum eft iimus igitur cp ephi⸗
mera que fit pzopter anguftíam ⁊ triſticiam babet bas fi;
gnificatíonce.£ culi patientium alíquando foris eminent:
z veloces funt ad mouenduʒ:⁊ alíquando concaui c diffici
le mobiles;nonnundp enim neq; concauantur: neq; foꝛis
nteminentes.Cauſa diuerſitatis cft triſticia: aliquando
enim eſttriſticia propter magnam filioꝛum vel parentũ co»
gitationem:t q q; pzopter magnam füfpectionem et
tino: aliquando eft neq; timoꝛoſa:neq; fufpecta. Igi
tur cum fit cogitatio oe rebus Ietificantibus : oculi eoꝛum
funt fous eminentes buc ⁊ illucnonnund mobiles:q: ani»
ma ocfiderat víndicarc ( als videre )quod amat, Vnde na»
tura egrediens ad coꝛpoꝛis erterioza exit ſanguis cum ea.
fades ⁊ colo: eoꝛum eft rubicundus:t vana eoꝛũ mí
nus babet acuminis ſolito:⁊ pulfus eo:u5 magnus cft. 202
fi trífiaa ⁊ cogitatio fuerit propter alíquem timoꝛem « fü»
fpectionem:funtoculí eoꝛum concaui 7 quieti:quia natura
conuerfa eft ad interío:a ad cuftodiendus coꝛ. Idcirco ſplẽ
do; facíci mutatur: € coꝛpoꝛa cosum ſunt macilenta ; pul»
(uo ſubtilis ⁊ vꝛina acuta, Gi vcro trifticia fuerit fnter re;
amabilem codibílem mediocris:erunt oculi cozum quíctí
peqs concaui-neqg fozas exeuntes, iuiditur triftícia ite
rumouobus modis. Gino in cogitatione € inueſtigatione
laudabilium rerum ad ratíonem pertinentium:ficur eft cos
gitatio oiuine bonitans fcu dementie iuftície nature reruʒ
et fumilinmz que naturaliter ad animat pertinent , filio ín
cogitatione peflime ⁊ immunde rei atqp illaudabilis apuã
animas ficuteft amoꝛ:qui bercos oíiciturzludus ⁊ caroalig
ici vero cogitatio fir oc laudabilibus erit co
gitatio femper laudabilis c acceptabilis apud animas, Sto
Gítatio vero oe peflimis c vituperabilibus rebus potert
verba co:rupta z peffüma anímeqs inconuementia, gitur
quía medicina eft que caufam tollit egrituainis:
neccife eft, vt ab ea incipiamus ; « ingeniemus Quo poffi
mus auferre ab cío cogitatíone 7 ſuſpectionem cium diuer
fis muficoxum generibus; aim omní caufa leticiam pio»
uocante; vt obluíoni tradanz triſticiam: ⁊ quícfcant auime
coim a laboꝛe:quia anima per cogitationis nimietatẽ de⸗
bilitatur atqp ínfirmatur:fimiliter ⁊ corpus ocbilitarur puo
pter animam. ficut dicit Ariſto.vitium anime fequitur com
plerionem coꝛpoꝛis:⁊ coꝛpoꝛis complerío animam concor
mitatur.pioínde opoztet ios non negligere coꝛpus:ſed ad
iuuemus illud cum rebus bumcfacientibne,£ aucant fibi
ab omnibus cibis ocficcanuís:ne caufa eoꝛum veníant ad
pbtbyfim:quia etbica magis pertínct adíftam dad cete»
ras epᷣhimeras.Siccitas ením íftozum coꝛpoꝛibus oomína
tur:⁊ coꝛpoꝛa eoꝛum calída funt,ende opo:tet illos hume⸗
ctarí:fcs cium balnco temperato: oefcendant ín ſolium:de
inde vngantur aum oleo violatio:dietam accipiant frgidá
⁊ bumidam que fitfacilís ad oigerendum ficut ptiſana:ca
ro bedulína cucurbíta atrípler poꝛtulaca blitus. Cunum
bibant quod non fit vctus « multum fit mixtum:de fructi⸗
bus videls bumectannbus comedant:ficut funt vue:melo⸗
nes paleftini ⁊ fimilia,
¶ Xcrtia pare huius libꝛi.
De ethica ⁊ pptbyfi c cura eoꝛum. f£ap.i.
De ethica quenon eft propteralium mo:bum, Tapi.ij.
De ctbica compofita cum feb;e putrída, £apí.tt).
De dieta fimplicie etbice, &api üt),
¶ De ethica c pbtbyfi ccura coz, Cap.j.
—Kluſqᷓ de ethica c phthyſi diſpute
mus:neceſſe eft vt eíus oiffinitionem oí
camus.dicimus ergo pbtbyfim efle coz
poꝛis bumidiratis confumptionem.que
eft naturalis vel non naturalis, latura
R$ is cft ficut patiuntur fenes vel oecrcpiti
ze usce cum naturalis cozum virtus ín digeren⸗
dís cibis:⁊ ín humiditate nutritiua attrabenda oefiar: vt
reftauretur coꝛpoꝛis bumídíraszque per fumum 4 ſudoꝛeʒ⸗
diſſoluta eft.llbec eft canfa confumptionis — coꝛ
poꝛum arboꝝ ⁊ terrenaſcentiũ.Cauſa vero conſumptionis
eft tribus modis. Vnus eft nimius calo: ſubſtantialem pu
míditatem ocficcans ficutcalo: folis facit m eftate, £5ecuns
dus bumo:um nutrientium ablatio.ficut ín hyeme nó plu
uiofa. Tertiꝰ humoꝛum nutritiuoꝛum cft coꝛruptio:⁊ co
rum ad malae qualírates permutatio:ſicut ad nitrofitates
vel fülpburofitatemzalumtnofiratem ⁊ fimilia. Sic ⁊ inbu
manis cozpozibus contingit: confumütur cnim ablatis bu»
mozibus ea nutrientibus:⁊ natura pꝛout opoztet in digere
do cibos deñiciente:neq; membꝛa que diſſoluta funt reftau
rare valente:ficut fenibus euenire dixumus. Vnde antiqui
vocauerunt bancfpcaem pbtbyfis oecrepità.s£o:pus
calo:e cxtranco dominante:⁊ fübftantíalem membzoz bu
miditatem oeficcante:confumirur:ficut fircá acurarn egri
tudinũ eam p:ecedentum: fimiliter oe anguftía € diutur⸗
na tríftícía. »:eterea cozpus aliter conſumitur:cũ fanguis
coꝛpoꝛis nutritíius a fuí oulcedíne c fapozofirate mutarur
quéadmodi p:opter longas egritudine mutat:qꝛ fanguís
ín oiuturna egritudine coꝛrũpit ⁊ ꝓpꝛiũ pdit ſapoꝛẽ. Unde
mẽbꝛoꝛum natura odio abr a co nutriũtur. membꝛa
Febrꝛium.
igi imẽto carentia infrigidantur ⁊ deſiccantur:⁊ cõ
— —*— non nutriuntur, infeigidãt:qꝛ ſangui
ne qui cft calidus c humidus ceſſante neceſſe eft membꝛa in
frígidentur que folebant de fanguine calefierí, 2» fi repꝛe⸗
ác nos fopbifte c dicat: quare antiqui feniozcs oicunt
babere co:posa cum fenfus oftendat contraríumznue
nimus enim fenio:es maioꝛis effc pumiditans d» iuuenes
SRcfpondebimus ín pꝛima buíus ubsi particula diximus
dq humiditas decrepitoꝛum fit accídentalíter propter ocfe»
ctionem caloꝛis naturalis coꝛum cibaria pꝛout opo:tet oi
gerere nequeuntis:⁊ pꝛopter debilitatem membꝛoꝛus rer»
tie oigeftionís fuperfluitatem expellere non valentium:qð
tcítantur pici:coꝛpoꝛa erum cozum plena funt multi?
tudine citrine aque : memb?a ramen babent macilenta et
confumpta. lon naturalís itaq; confumptio duobus mo»
dis cftzautcum feb.aut finc feb. finc fe. eft aut calida aut fri
Sida ; frzgida vero conſumit coꝛpus: vel propter diutur⸗
na apoftemara: vel propter alíos oiuturmos mojbos.pumt
dí ením mo:bí quía (unt diuturni nimiũ oc coꝛpoꝛis bumis
ditate oífloluunt, Ande infrigidato cozpoze virtus oígefti
13 oeficitiideoqp cibaría cruda ⁊ indigeſta permanent;que
€um ita fint membꝛa co;pozis abbozret ea:neq; cís nutriũ
tur:quã quidé moleftíam patientes pulfum babent debi⸗
« lem tardum 4 ſtrictum: vꝛinam albam ⁊ fübtilem c crudas;
Pulſus eft ocbilis ex diſſolutiõe virtutis coꝛpoꝛis propter
egritudine diuturntatem:tardus p:opter calozíe natura
lis defectionem:ſuiq; congelatíonem eruditus vinc pio
pter frigiditatem complerionum coꝛpoꝛis oomimantem:ct
p:opter calozem naturalem ín loco coctionis oeficientem.
Subtilitas ⁊ claritas funt pzopter coꝛpoꝛis ficatates;c na
turalís humiditatis indigentiam vrinam íngroffare folens
tis. ofumptio que eft ca.fine feb.fit propter calídos Du»
moꝛes coidi appofitos:quozum fumus ad co; afcendés ci?
mutat complerionem eiq; accídentalem pzeftat caloz£, vno
de fanguis coꝛrumpitur:⁊ pꝛopꝛia eius fapozofitas mutat
t mẽbꝛa illũ odientia nec ab a lio nutríta confumuntur. Cf
t3. vídi ínquít bunc chimum fenfualíter.volés em co:pís
——— ficut ſtomachũ inteſtina ⁊ ſitia: pꝛecepit
in fpacíoto loco pom fimíam fimul c fepe perquíri vt quas
liter cospus eiu8 confumercturztandem per medium oíuis
dens cam inueni ad co: eíus humoꝛes coꝛruptos: quoꝛum
fumum ad co: afcendiffe ⁊ (uam complexionem corrupit?
fc credidi: qucarca antíquí banc confumprionem vocauce
runt pbtbyfim decrepitam. At q: compleuím? oífputatios
nem pbrbyfis naturalis c non naturalis;opo:tet incípiam?
de accidentali que eft cum fc 4T 3Pbtbyfis ícitur que cum
fcb:ifitouobus modis eft:autipfa perfe eftimo:bus:aut
ꝛopter alium.Que vero perfe eft moibus:fit ex rebꝰ cile
; Aciintibus ⁊ oeficcantibus:plurímü tf caufa cius eft ephi
mera: marímefi propter exercítía anime fuent: ficut pios
pter vígüias:cogitationem:trifticiam:anguftiam:legere z
inueſtigare. ex omnibus enim iſtis animalis Due fatiga
tur C ſpiritualis:⁊ accidentalem accipiunt calozem: quí ca»
lo: cus mozabirur fabftantíalem confumet ⁊ ocficcabit bu
miditatẽ:maxime fi coꝛpoꝛa fuerínt ad boc pzeparata:ficur
funt calidam 7 ficcam babentes complerxionem.macilenti
ftricta babentes pectoꝛa:⁊ capíta fpatularumfozas exeun⸗
tía ficut ale auium ftantes ín etate iuuenii: videlicet d cft
&-tvitj. annis vfq ad.xxxv. seci pae fi rw fuerit vel ca»
nnuncp etiã fit propter co:
fca exercitia:ſicut pter eQtare alíos ve labo:es ———
5232* cibaria c potũ ⁊ medicinã. €T Pbtbynis $o
pen T —— piopter alium mo:bum eft quattuoz
Lim terminum tranfit ⁊ ſanguinem calefaatzaut eft p:
pter vmm ud fubftantialem bumicitatem:
í
Soc — bumíditatem:ficst aus veniter tuf
;c, P ectotfe pulmonís Dyapbracmatis rCnus et ylj
dolore qui eftoc calose zapotiémarip? Omnibus appare)
quia humoꝛes funt quattuoz Clu? eftín vafis (anguincug
fc; pumo: ín venis eriftens ficut humiditas arbo:im terre
rum fabftantíam carum ne putrefiát obferuans. 3aitur qz
co:pozea büidiras Qdrupler eſt:neceſſario fpes etbice trca
funt.Cina cft bumiditas in mébzis permanẽs: in narura
nondum tertíam oígeftíones operata cítneqs mebzis eam
afftmí : amemb:io:um eft bumiciras qua opes
rari natura iam tncepit:fed tamen non coagulapit neq ess
perfeat.Terría eft fubftantialis bumidtas qua reaürur c
cuftodiuntur membꝛa.Cauſa pꝛimi peceft: buridiras em̃
ſanguinis fi augmentetur:⁊ naturam fiperetzodio rencbi
tur:nec ab ea regetur nec mundificzbirur;quía amplius de
mo:ane marime calefit c putreſit ex coꝛpoꝛis caloꝛe:⁊ feb,
putrida Pm fuam materiã intra vaſs generabiter ſi nó
——— — dimittatur:ſed folummodo
pꝛopter id qð in eppimerafe.diximus calefiatzz calo: vías
ad mundificatum fanguinem qui eft ín arterüijs ——
coniungetur cil eo ⁊ confoꝛtabitur:⁊ venarum carterzará
ſubſtantiã calefacíetzcalo: eram víqs ad pumidiraterr que
eftín raritate metmbzo;um permanente accedet: eíus vn»
cuuofiratem oeficcabít:qui quia enctuofitatem ⁊ fapozem
amittit meríto a membꝛis non ſuſcipitur:mẽbꝛa ígitur nus
rimento carentía conſumuntur.Hec eſt p:ima fpeaes etbi⸗
cc: proinde bec fpecies ad curandus facilis:fi fapientis ma»
num paries inciderit. Medicus enim fi ne veloater
calo:cm extinguere cus frigidis ⁊ humidis tabispctu
odoꝛe aere ⁊ ſimilibus:citiflime ilium caloꝛem ertiguet:⁊
infirmus ſanabit. Cui niñ ſuccurratur:⁊ calo: ín coꝛpoꝛe fit
— —— MIGUEL E vſq; ad humiditatem mem»
:um que coagulatiõi vicina eſt: deueniaat:eoꝛũq; oefic
cet vnctuofitate ⁊ lapoꝛoñtatẽ micbꝛis nó affi'atur ipfi cas.
odíentib?.vri »fumptio c ſiccitas eoꝝ augmẽtata fiet: £e
pec ſcða ſpecies etbice que oura eft ⁊ moleſta ad curandug
2
£2. fi calo: magis augmẽtet᷑ ⁊ ſubſtantiali mẽbꝛoꝝ bumídi
tatiofictur c cam ficcetz c veniens vſq; ad bumiditatẽ mte
b:o:um q fuerat cum eie abinitio complezionie Ocficcabit
cam:1 fit tertía fpecies etbice que incurabilis eſt. Caloꝛ em
extraneus pumiditatem membꝛa cu(todíentem ocficcauit
operàs in ca ficut calo: ſolis ín lapide clígno operatur. Ca
lozenin ſolis longo tewpoꝛe lapidũ ⁊ lignoꝛum humidita⸗
té ocficcat c eorum vnctuoſitatem ſeparat:⁊ quafi ancres
cam facit.f£aufa eft:q: lapis lignum funt oc quattuo: ele
mentis cópofita: proinde calo: in cie D operatur;q9 tefta£
actio ignis ín lapide frigido:deſiccat enis 7 ad calcem illum
conuertit. s£ft ergo poffibile vt fi modo operetur calo: fo
lis longo tempoze:nulla ením oifferentia cít inter caloze fo
lis c ignie:nífiq: ignis velociterziftevero tardius operatur
^iboffum? enim íntelugere q lapis babeat fubftantiale bu
miditatem:cum arbores 7 perbe in montib?4 lapidib?ozis
tar: fibüo:cs nó babeat nutriri t augmétari minime pof
fent. f£ompleta igitur etpícc oífputatióe que eft ppter aliti
mo:bum:opostet nos fequi o:dinem ctpice d nó cft ꝓptert
pumíditas cítin concautaie coꝛds ⁊ venio ct
arterijs inhabitans: quefi calefíat ; ⁊ a ſua na»
zur3in caloxem 4 ficatatem: pzoptcr anime erer
- citia pꝛout diximꝰ:mutetur fine vlla diminutẽe
fui &cr pꝛima c —— fpes etpice que per ſeipſam eft moz
bus. ilPecitaqs faale caufaturzq: calo: extraneus nó cftnift
in humiditate ſanguinis que ín cozde cft c in fuis venis et
marterijs:nibil enim ín co facit nifi ſolũmõ calcfacnonem
4 ebuilitiones, fCo fi calo: augmétetur c calefaciat fubftan
tiàim corais c arteríarum arqs venarum zc ficcetur humidi
t3$ cius que eft víana coagulatíoni:fit fccunda fpecies bu.
ius etpice/ fi plus augmẽtatus fuent calo: ethice: vr oe
ficcet ubſtantialem humiditatem coꝛdis ⁊ fuarum vena
Zartenarũ illum cuſtodire regere (olentes: fiet tertía fpe
cies bui? ethice:ñet q; incurabiis ficut diximus.æEt qꝛ cõ
pleuimus cauſam etbice quc eft pꝛopter alium moꝛbum. 7
caufam cius que non eft pꝛopter alium morbum:ſed ppter
fc: neceffc eft va oicam? vᷣmuſcuiuſq; fpecici fignificarióes
&LiDicamus ígitur qp etbica que piopter alius moꝛbũ fit ſi
cutpzopter eppimerazintedigenda eff ita:quoniam cus vi»
demus aliquem epbímerá babentem oc anguftia: trifticia
ira c fimilibus anime exercitijs:⁊ feb.permanetvfq ad ter
tium diem confiftens ín vna qualitate. f.vt non augmen⸗
tetur neqs minuatur: c apparent ín cute infirmi obfcuriras
lixidíras;ouricia « confumptio:c manu fiiper mfirmti pos
fica fentitur calo: pungens c acutus: nulla hoꝛa augmen
tatur neq; minuit ur aut oedíaacur eft puma ſpecies ethi⸗
cc febris (20 fi appareat cum bís fignis augmentá feb,
cum infirmus manaucauzritzintelligimus fcóam ——
ius fe. eſſe.Sz ch ſubtilius opoꝛtet ínueftiganzg ſi damus
eicibum temperatum « laudabilem tribus diebus in diuer
fis tempoꝛibus:in pꝛima vídels oic mane:in fca ad ſextam
ín tertía veſpere:⁊ in vnoquoq; bozum oterum fe. augme
tari víderimus:c ad — erterioꝛa eríre: pꝛo certo cre»
dendum cft banc effe fcóam fpecies iE aufa eft: quia caloz ín
firmozum eftíntra coꝛpus quietis: ad qu£ cum abus ⁊ po
tus venerit:ſuſcitatur c diuiditur exiẽs extra coꝛpus:qð te
ſtatur oc calido lapide vel calce:aqua enim fup cos inciden
te mor calo: ín interioꝛibus eozum recüdítue extra co:pus
s£aufa eft q: aquacii frigiditate ⁊ humiditate ca
lori oppofitaeftzeags calcem percuticus bumefacit eá cum
fua bumíditate. vndc (ui aperiuntur poꝛi:⁊ veniens aq vfq
sd calo:em:calo: ſuſcitatur eiq; repugnat 7 fugit ante (llas
exterioꝛa petẽs. Eo mó ĩtelligẽdũ eft oc cíbis 7 potib? bis
infirmis facerc. Quidã vero arbitrati funt caloꝛcʒ febzile fu.
fcepto cibo augmentari:dbi enim in augmentü fe.accipiun
tur.ende fe, materíam inueniens crefcit eptra coꝛpus egre
díens:zlucernam ad teſtimonium dederunt:que dum bas
bctoleum crefat ⁊ augmentatur ignis. Sed poftea fuam
Ocftrureruntintentionem aum pac poatione,cibo enm jn
diuerſis tempo:b :
* cnet erem ——
opter cibi humiditatem cui ca ; diximꝰ
P ⏑⏑ ⏑⏑——————
patetienfui:q: facies infirmi eft
plimbesim colo:em aut liuidu⸗: que fignificatio
oftendit fübftantialeto pumidiratem effe ocficcatam;- vir;
naturalem befectam effc: nares ſubtiles funt « acu⸗
cpacperià habẽtes:qꝛ nutrimentuz
ad oculos veniens non cft bonc qualitatis: qð virtus dige⸗
ftiua que ocfecta eft minime poteft digerere: permants er
is calo: aeris 7 fc, oeficcat;
auis propter ficcitatem
ios fine vlla voluntate:quafi a fomno fint graustí p:opter
vírtutís ocfectioner c oíffolutionem:fed « mana füp cos
ámpofita frígidi z fici inueniuntur: c mann ibi mozanre Qo
ticc co:um coepoꝛa ey caloze manus calefiunt:calo: fentitur
a co:poze eos paulatim afcenderc. £22 fi ventre diſcoope⸗
riant;apparent quafi non babentes vifcera t tactus coms
eft quafi tabula:⁊ fi cutem eoꝛum cum digitis conftringas
aliquantulum errendens: a permanebit minime ín;
feríus oefcendene:carct enim humiditate qua mollis fiat
4 ad (aum tocum conuertat. Quam feb.fpeciem fi quie ins
ucnerít moꝛtẽ ꝓculdubio iudicet. Pulſus coz eft ocbilis
paruus ourus ⁊ ſpiſſus:atctꝰ coz qfi choꝛde.Cã oebílís 7
paruipulfus eft detectio c cofumptio virtutis:ſpiſſtas ve
ro val qp a sane en fumi cogentie exireẽ.Urina eo
rum cft ficutoleum ín quo: babens fquamas:que fi ſuꝑ
petram fundaturz(onabit quafi oleum AC aufa eíus eft p:o
pter confumptioner fübftantíalis bumidiratís ín folidís
membꝛis exiſtentis:⁊ hec cauſa confumptionís oíffolutio
nis eft pꝛopter ſiccam complexionem membꝛis dominãteʒ.
"Elocarur oecrepíte ſenectutis moꝛbus.neq; ſanabitur nifi
cum natura cõuerſa fuerit vt ante fuit. Stomachus eoꝛum
eft quafi ftormacpus decrepitoꝛum:cui impoſſibile eſtvt eõ⸗
uertatur im ipfa qualitate qua fuit.ſ.in íunentute.vnde fto
machus eo:us femper eft deftectus:⁊ parua occafione dige⸗
(tio cosum ünpedítur. similiter parientes ſiccitateʒ ín qui
bufdam membꝛis folídís :cum fübftantía coꝛdis auquantu
lam patitur ficcitatem cito conſumitur· Si vero ſiccitas
faerit multa:moꝛs erit pꝛoxima: Poſt bocepar ⁊ ftoma
cbus fi ín ficcitatemutantur perículum fignificant: fed tii
non cíto moꝛtiferũ ficut funt pꝛioꝛa.Opoꝛtet etiã intelligi.
qꝛ fiomnía folída membza fucrint ocficcata t multo tẽpo⸗
rctalíter parmaneãt:neceſſe eft vt infrígidentur:q: ſiccitas
cum fola venít:non permanet longo tempo:c:quoniam mẽ
bꝛa nutrimentum non inuenientia refrigerantur ⁊ deſiccã ⸗
tur:nutrimentnm ením eoꝛum calidum ⁊ humidũ efti. ſan
guis. Unde cum videbimus membꝛa deſiccari c nullas ba
bere humiditatem ⁊ frigiditatem humectemus ca:fi aute
faerint infrigidata nullam facíamus cí curam:quia mole
ftum eft. :
¶ De ethica compofita cũ febꝛe putrida. Tapi itj.
ke alienus dwit ſe hanc febꝛem vidiſſe efie com
tam cum alia fcb:e oc putredine:⁊ vidiſſe cam fo
o» lam nullíus babere commixtionẽ. Cuius compo
Aſnte figuficatío bec eft zínterpolanio.f. febzius pu
dínis:c continuatio erbiccfeb.illa ínterpolatíone pzeter
eunte; tnos nullam ocantíquis vidimus oifputationcm:
decius cura cum eft compofita : oiffialís enim cft ⁊ oura
q: funt contrarie oppofite:febzi enim putríde ncccflaríae
rcs lauatua « colatius etiã ocficcatíuazvt lauet colet € 0C
ficcet humoꝛes d funt caufa putredinis.Et etbíce cóuenit
refrígerans ⁊ bumectans vt refrigeretz humectet calo:em
febzilem « laudabilem coxpox pzeftet pumídítatem. vnde
vtraqs caufa eft fibi oppofita: pinde conuenít medíco vt ín
ueftíaet c ftudcat nc aliquas incurrat fallacíam.Cltiltoz íaf
* is bec curafi fe-fuerit commigtu:vr ———
is humiditas t erpellatur putredinís materia:t5 p:
pde (us:ficut labo? eus
quiett
[^
tet vt caufa ethice auferatur per contrarius:
Febꝛium. Fo.ccix.
siete: aum ſomnoꝛtriſticia cuʒ Tetida curc£. Simi tia:ficut funt ptifana panis lotus bisvel ter tn aqua frigida
er —— — humiaitas coꝛpoꝛis membꝛoꝝ ut panis infufus ín vino abbiſſimo leuiſſimo ⁊ bene mitto
"ma cuftodíat: c caloz epnguat accidétalis naturalis lactuce cucurbite blitis ia condita fint
cofo:tcE:ficut cũ cibis tponbus cpimü laudabíüe generan? — €u5 amygdalcon. De fructíb? ficut (unt vtraq; malagra.me
gibuscrefrigerátib?: t humoꝛcs eytenuátib?:quéadmodü ^ — lones paleftinizmala:piraz vue pyemales:c ſimilia. 2e firn
eft prifanaz fimilia: que oicturi fumus.Caueàtamedidnis ^— pisficutmalo:xigra.ciulep acapiat.Obittam? in aqua quá
quanto plus poflint nífi aum magna fueritneceflitas:beín ^ — bibere volũt bolum:ſpodũ:ſandalos albos:femen po:tula
de cligant medicinà quc eft leis c faclus nature;cínaefüó — cec fimilia. De aromatibus ficut funt fródes «flo:ce con
gent virtute medicine vrrus fit attenuatiua abſq; calefactio foztatínt c refrigeratiui. ficut rofa ſalices mírta viola nenus
Dt « ocficcatioc : Soáda cft ergo aquia cat. cũ acceflio fe. pus pbar cfandali auci clpborl ppter iccitates qué gus
tride venerit.ſ.cũ rigo: —— vomitꝰ ſpõte veneẽ ^ nifici certi fuerimus habere in ſũis capi ſubſtãtiam pu
rit bonũ eſt:quo nó veniẽte fi — ——— ———— midã:que repugnet ſiccitati cãphoꝛe.Sed fi pumidítas ca
fiat cü icuíflimo vomitu.Acuminea febꝛis ceflante tan» — pitis cft parua c accidétalis püidiras:cápbozá caucat qua»
guſtia infirmi quicfcente € petitnabifurgenteDabimus —— tum plus potſint:qꝛ reuma bit calidum:cápbosa tn nocet
ptifanam c pane bis velter lotá c3 aqua frigida ⁊ succara ^ eis l5 fit frigida:Qó eft onob? modis, Ino q; frigiditate fua
Damus o:dcum coctum cum lennbus;fedlentesfintimun — — accidztali. i
dare ⁊ cürate t pzima oecoctionis aqua auferatur : deinde groſſat:vnde fit caufa agmétandi reuma.£hio qꝛ cũ ſua fici
miſceãtur ci oz co «ramis postulace ⁊ lactuce : cũ modico tate naturalem oeficcat capire bumidítatem.nó em pumi»
co:iandni recentis aut veteris ⁊cũ aceto t 3uccara t modi ditas capis ficcitati ippons valer repugnare E DI
co croco, SSi verofc, putredínis fitoepplegrmatefunt pon& rit maioꝛis quáritat] P ficditas eft cápbo:e. SC arpaplafmata
da inuicem poztistace lactuce alíquátulum mete t apr) tbli veto que epati funt ponéda cócedimus vt pabeát cãphoꝛa⸗
tis.Sumo mane accipiant rodosaccará cum zuccaro mixta qꝝ naturalis epatis humiditas ſiccitati capho:e repugnat €
i» fi cognofcimus ꝓ certo calozes ethice nó eflc membꝛoꝝ couertít eam ad temperamẽtum.Sed rep:ebédi videmur à
rarítatezz nondum venifíe ad pumíditatem Qeftcoagula? —— quibufdá fopbiftis nobís queftionem opponétibus de cere
tíoni vana; c necefleerítoareinfirmo füccosfcariolelupu —— b:ibumiditate:quarc inquiũt bumiditas cerebzi ficcitati cá
li c aptjoandi ſunt:ſed tñ raroz nec illos fepcaffucfaciat ma pbo:enó repugnat cus cerebꝛũ naturaliter fit bumidíus ce
pime fucci apij:qꝛ caloꝛẽ babet ⁊ ficcitatem, SSilr fi necefíe — reris membis copie. Inde refpódedum erit cerebzus fem
babent trocifci oe rofis accipiedifuntfine ocberber[:autfi — permouctur x eadeni. rov ien rationes:quia cft fum
fint neceffaría maſtix ⁊ maratrü cũ rodosaccarararo tribua damétnim feniuum- volütart motus: t fum: femper afcens
tur:⁊ cü neceffitas fuerít egrotantẽ o ítoinoab aqua düt adillud.calosem etiá aerí$ plug patitur qᷓ epar : ideo;
frigida abfticrc. tez fifuerit neceffitas magna coctã ei da cerebꝛum accidentaliter eft ficciue epate:l5 ceteris mẽbꝛis
bim? ci modico mafticis mírte ci aliquo vrilífyzupo. £2 fl —— firbumidius naturaliter. IHonunc dabimꝰ trociſcũ oc ſpo⸗
apoſtema ín viſceribꝰ fuerit oino abſtineãt abaquafrígída dio ⁊ bolo cum firupo quẽ diximus: c aliquando dabimus
nifi ci calídiffima füerintapoftemata:qrcalidaapoftemata — pfiium fi egeſtio non fit bumida: ſolutio erf ventris in bac
trabütad (c frigidã aquá:z pbibét eã nc ad coz veniat qm paffione cft pefíimazq: materia eius acura eft t pungitiuaz
fiad co: venerit cum füafrigiditatenaturalé etinguítcalo — Dpumoxes in bacegritudine foliti (untad mteftina oeíceno
rem.Opoꝛtet etiã vt caucam? ne cibü ín acceſſione fe.putri dere:quoniã mẽbꝛa ſunt oefecta ad diſſoluendũ ⁊expellen⸗
de tribuamus:neq; parũ antea: q: anguſtiam dabit immo dum £o6 per poꝛos qui ad interioꝛa cꝛpoꝛis cdauũi rcíolutis
q fcb:£ gugmétabit:tpe cría epacerbationis clógabitzq: fl — tur.ocfcenduntcp ad inteftína 7 cís duas faciunt actioncez
viderim?acceffionem mane fieri calidá dabimꝰ aquá rígo:e aut uibzicitat£ faciunt vt egeftio nequeat retineri: aut exco⸗
indpicute ⁊ impediemus infirma ſugetem mala gra.in t£ riát c nafarur oiffinteria, €[ De cura igitur q: vfq ad büc
iomis:acceffione o ceflanteoabunus prifanázoi — locum noftram diximus diſputatione⸗: t mõſtrauimus pla»
Geita itaq prifana offerimus abG $m qpnaturacppetit.Oi — ne:qr curatio buius febris eft cum o:dinaméto aeri loan»
eutéfeb:is in medío diei inceperit augeri: mane danda erít — dumento:um cibí et potus aromatum balnei vnctionumz
ptiſana:rigoꝛe 9o incipiente calídam oabimus aquã vt vo⸗ — meceffc eft vt planc oicamus quomodo c vbi o:dináda funt
— — * quidẽ — — pon MM eftab — —— eft,
quíefcentc ímuscum fm qo it.» pc gitur fi tempus fuerit byemale nó tamen multus fit trigi
mane oabím? ptiſanã. Rác oígcfta fucrit: cidũ * ; Í iari "n
ficatum ab humoꝛibꝰ ad — s De coꝛpoꝛa eoꝛum indicant materiam 1eparas
n 1 curam thice tam:bonum eft vt vngamus coꝛpoꝛa coꝛũ de ſuccis lacruce
— —— — HE : vuarum — ſolatri viue iara Sar
"s E lía cũ ſuis con d inunctio non diu fuper pecroza mo:eturzquia i
— erpellam? materia putrefierí incipiẽtem cus acd fpiritus eft peranffiua. Ingeniemus etíam p:out
lo:ec ento» dbís attena usc müdificátibusabfipcas poſſumus melius ne humidi oífloluatur.q fi virtus
Succint te-ficut eft ſuccus lupuli:cũ rodosaccarat violis £03 fucrit oefectaz t mẽbꝛa diſſoluta:⁊vene apparet albe p
ceri up iobabmánacafiafiftulazfihbuscómírt.fbüqs ꝓter ſanguinis (nanitioncm-offa quoqg brad fübrüiffima
ars qp materia co:pís fit purgata:o:dínabím?aerelo —— eos cocatenatio inanita pria po:teditur moꝛs.
— — d ani catpaplaftmata c filia: — Ghinqs feb.aliquando per fe eft mozbus:et alioi
etetfitaer frioid — vilituttm:quía necefle per alium ficut —— mobi bis ——
amidus:locus zi aut eft pꝛopter putredínes febꝛis in quibu
mentanaturaliter fint fríaída « umida ficut linea vetufta NS i — * diaphragmate pulmo⸗
— *— ne aut propter diuturnam tuſſim: aut
caloꝛem ⁊ naturalem — rema TU neocfic ef vt aum eam ogouerin?
ſtãtialem coꝛpoꝛis bumíditatem cuftodíca. effc ín aliquo iftozum;p:opibcamug patientes —*
: Liber
gidis:⁊ ab vnctione ſuccoꝛum quos füperíus diximus: nífi
a p Q9 tebꝛis fueritfitcalidiflima. Deinde cy ea.
tnodicum oabímus:quía cali.apoftemaris trabít ad fe hu⸗
miditarem aque:⁊ pbibet eam ne veniat ad co: ⁊ noceat ca
loziaturali./Zo fi apoftetna nó fuerit caliduſſimũ:abſtinea⸗
mmus eos ab aqua frigida; c mitigabimus calozem coz cus
aereabo frigidiſq; aromatibus. CInde £Dal.aqua inquit frí
gida in etpica que cft pprer alium moꝛbum peſſima eft. pze
cipue fi mo:bus oíuturn? faerit, Cauſa qꝛ moꝛbus qui cau
fa eft etbicc necefle eft vt fit calid? ficut frenefis c fiia : aut
diuturnus ficut putrida febꝛis erratica cõmixta⁊ finulía, Sí
vero moꝛbus fuerit acutus moꝛãs paruo tempose percuffit
ſubitãtialem coꝛpoꝛis bumíditates ⁊ ocficcauit eam c diſſol
uit virtutem incmb:oz. vnde calo; coꝛdis eft ocfectus t nes
quit bumiditari aque repugnare. fic ergo humiditas aque
caufa eft calozem naturalem extinguẽdi.Si autem mo;bus
fuerit diuturnus:cõſummauit fanguines mẽbꝛoꝝt emüdas
uit cam a carne , ende mẽbꝛis infrigidatis caloz ocficít na»
creer piu igitur calo: coꝛdis iconedus pede ied
giditati aque calo: co:dís negt repuignarc à "
Fimefi fucrit materia ín venía P e
parata:q: bumiditas aque illam augmẽtat ⁊ materiã tn
rat vt nequeat digeri.pꝛecipue fi ín voína nullũ fignum oco
coctionts appareat, Palã ergo intelligimus:q nullomodo
oanda cft «qua in ctbica nifi cũ ipfamo:bus per fc fucritzfi
virtus cog cuftodita fit. cp fi virtus eoꝝ debilis fit caucant
aquá, Ginde opo:tet arbitrari qualiter cozpa coz bumefiát
4 cofo:temus virtutem 607 cus cibts qui funt faciles ad di⸗
gerẽdum ⁊ multũ nutriblcs:q: fanguis coꝛpoꝝ coz lícet fit
laudabüis tamen modicus cft.fimiliterfpás animalis z vis
talts:t ppter fanguínís paruítates membꝛa mínnütur quc
funt —— fundamẽta ⁊ ꝓpter paruitatem aĩalis ⁊
vitalis ſpũs ocficit calo; naturalis.vᷣñ neceffe eft feſtinemus
adreftauráda coz co:pa c in virtutc z nutrimẽto cũ abis z
potib? quí funt faciles 7 fubíto c mult nutribiles.ficut cft
dinũ albi 7 groſſuʒ rubei grofíus. Sicut Hippo.in apbo.
Faciliꝰ cft repleri potu qᷓ dbo:fed tñ prout opostet oàdum
ft ci t quomodo ops:boc eft nó purum necietunis vt pᷣſtet
meẽbris marine ftomacbo caloses c fi ſed no ocbet
accipi multü ⁊ ſubito vt intrãs velociter eceat nec mẽbꝛa nu
triat.nec multi groſſum vt moꝛãs in ãguſtis locis oppilatio
nem generet:idcoq; opoꝛtet nos illud negare c egritudinẽ
ercütibusc maximẽ ethicis:cibũ accipiat mediocrem:facile
autriẽtem⁊ quiddã groſſiciei Dabentem vt pmanes in mem
is nutriatz cófostet ea.Heq; intelligere oebem?yt bippo
«ratis intẽtio cffetoe potu ablolutovci oe humidis cibis ab
folutis:fed ↄuenit nobis noſcere:qꝛ eius intẽtio fuent de re
bus nutriẽtibus leuiter⁊ faciliter ſicut ſunt vina groſſitatis
aliquid habẽtia ⁊ in mẽbꝛis ꝑmanentia vt nutrimẽtum eis
inferãt. Decibis filr facile nutritiuis ⁊ nature obediẽtibꝰ
ficut fint e rar panis lotus 2 fimilía, Ethici vero cum
pꝛo certo noſcũt fcbiem ceſſauiſſe:nec alía rc indiget mfi au
gmẽtatione⁊ nutriméto cozpiszaccipiát manc Lac capꝛinum
tu quo ftatim emulfo mifceatur in cades quátitate cat.aqua
cad ſuauem (qué coquatur quoufqs tota aqua cofumatur,
deinde potui betur caldũ put ab vberibus emulfus fuerit,
quo ebibito tps crpectetur quo oigeftü fuerit.oeínde oabís
mus ftarnum pdícee — ſimilia.oĩa iufcellata, vind al»
bum ⁊ ponticum medíocriter bibãt.O fino potuerint folá
lacbibere mífcédum erit cum o:deo et ſimila triríci c fimili
bug fmp vírtus digeſtiua coz fo:tis fuerit, Sed tamen ft
cognoſcimus co:pa eoꝛum nullam babere materíá feu pu»
moꝛes qui fint ad putrcdínem pꝛeparati:cauendum erítab
cis cibis ⁊ babímus ſolũmodo ptífani z panem lotũ.maxi⸗
mcfi ín eo:um egeſtione — —— —
ctiam dicimus d nó debemus dare lac ꝑdices c his fimilia,
aut vinum ponticum nifi cà certiſſime cognoſcimus febꝛem
ab cís effe ablatã: qð cũ palã nouerimus balneabimus cos
ín balneo aque ſapide temperato ín aere: et calo: aque fit
Quafi calo:lactís ci ab vberibus eft emulſuʒ:⁊ ingeniemus
yt balneum manſioni cozum fit vícinum.toucatur ín culci⸗
tra aut in lccto nc motio cozum pedibus cuntium ouo nocu
menta facíat.aut fadat eos ſiccioꝛes:aut calefaciat « debfli⸗
tctcos vtín balneo ftare nequeant: quia neceſſe eft eig in fo
lio balnei diu mozari quía aqua foli) que ef temperata p;es
ftat co:pozibus eoꝛum pumiditatem augmétum ⁊ vírrutes
Opoꝛtet vcro vr fit folium ſpacioſum c oftio balnei vicini
vt non ambulent per acrem balnei nc parua Coxum bumidi
tag fubftantíalis ocficcetur.c opostet vt aqua balnei maris
mc temperata fitzquia calida fi plufip opoztet fuer
mabit cutem pluſꝙᷓ opo:tet ⁊ índurabit eam. Si vero £rís
gida plufi — debilibus coꝛpoꝛibus tribuet frigi,
ditatem: 7 caloꝛem extinguet naturalem:aitem claudei ⁊
oppílabit, t Pm noſtrã intentionem bozum poꝛi debẽt apes
riri c cut] molificarizq: funt in íftis dlaufi ⁊ oppilati natura
líter:q: fine cofumptione humiditatis ree nulla poteft ínue
turiollatans € — — facit aqua
que cft temperate calída:q: mẽbꝛa coꝛꝑisdelectãtur in ta;q
natura cratatur 4 p totius co:posíe membꝛa dilatatur pios
ptcr aque oclectationem que eft eis fimilis. vndc natura fe
Oclectante fanguis cam fequiturzz venies vſq; ad coꝛpoꝛis
exterioꝛa poꝛos mollificat aperit⁊ dilatat:qꝛ acrío nature in
pocloco quo oclectat ett oppofita actiont locique odit.qũ
a re nocitiua fugit natura ed interioꝛa co;pís, vnde extremis
tates oe fanguine ⁊ naturali inaniũtur caloze, pínde patiũ⸗
tur —— ⁊duriciem in cute. Opoꝛtet᷑ igitur iterũ
nos inueſtigare vt diffiniamus quãtum patiẽtes moꝛari in
baincooebeát:que moꝛa talis fitzquia fi viderimus rubicũ⸗
da ⁊ infíata fieri cozpa pꝛiuſq; confumi ⁊ minui incipiãt cog
a balnco ertrabamus ; quia fi dimittimus cos plufdp opo:
tet conſummabũtur. Ideoq; cum volumus carnem in cos
po:c augmentare:dimittemũs €os in balneo quouſq; fíant
rübicundi ⁊ inftati. Si autc; eam minuere volumus poft in
flatiopem dimittimus cos ia Dalnco donec intlatio tráfeat;
Tipſi ad fuam naturam fuerint cõuerſt:ſed cum decet (nues
ftígari illatempo:za:q funt multũ ſtricta z acuta precipue f
camein volumus augtmetare: ppterea verus terminus cu
a balneo debent egredi:eit ruſoꝛ coꝛpoꝛis ne ipfi vltra pma
nentes ad octerüis veniant, f£gredientibus staqs a balnco
vngamus coꝛpoꝛa co:um cam oleis frigidís ⁊ bumídis:vel
vnguẽtis vt cuftodiát püiditatem quà ab aqua acceperant
tic acr illam confumat, Rurſus opoꝛtet vt diuerſis tẽpoꝛi⸗
bus bainectur, "imum balneum fit mane pziufc accipiat
iac aut ptiſanam vt infrigidet c refrigeret coꝛpoꝛa eoꝛuʒ:ſe⸗
cAũdo oie veſpere poſtꝙᷓ lac ⁊cibus fint digeſta. D^ fi virtu⸗
tes infirmi foꝛtem pꝛoſpixeris eſſe vt poffitamplius balnea
ri bonum eft. bonum ctíam eit fi lac fuper iafueumm fucrit
emulfum pꝛiuſqᷓ i folium deſcẽdat: c mittantur in balneo
frondes frigide et humide ſicut lactuce nenufar viola ct fia
milia. S aütínfirm?eft ab bumonbus müdrificatus ad pus
tredínem fe pꝛeparantibus:damus eis baineum creütibus
lac afinínum cũ ab vberibus fuerit mulſum.hocem̃ lac huic
paſſioni eft optimum:q; ceteris ſubtilius ⁊ tardius ad coa⸗
gulationem:ſed opoꝛtet eligi afinam iuuenem⁊ ſanam: ꝓ
bare eius lac vtrus fit albũ:neq; naturaliter liquidum neq
ſpiſſum multum z znutríamus eam cim lactuca fempurua
coꝛiandro 7 bono oꝛdeo:⁊ bona 3qua.lacte vero oígelto itc
rum ad balncum mittatur.» fr balneo patientes oelectan
oriri —— — ad balneum ——
mftt vnius ab alio quinq; hoꝛis:poſtea come
perdis patios inaceos — —— ab
omni cibo graui:ſed opoꝛtet dbi quãtitatem fierí tales qua
ſtomachus nó grauetur:qà cótéplari poffumus hoc modo
Quia ft oederímus cibũ 7 patientis ftomacbus ertétioncm
patíatur et acidum et fumoſum ructum faciant:cognofci/
mus cos non bene oígererc, vnde cidi quãtitatem decreſci
mus adeo oonec piofpicíamus cam optime efle digeſtam.
Rurſus fi víderimus cos multa quátitate refectiõis cares
re:dabimus lac vaccinum:pꝛius rfi buty:um abco fit extra⸗
ctum. Deinde pꝛima vicedabimus ei.t).;.ficqs afcendamus
vſq; ad quattuor «£t quoniã lacnominauímue illud octere
mínare volumus cu(be:um conueniat c cui non. Ande dic
inus c cũ lac ceteris eibis eft facilius ⁊ omnía coꝛpoꝛis mee
bꝛa nutriat: erítoibug nutnbili? ⁊ laudabilius ad ptbyfim
Febꝛium.
me quí alium nequeunt ſumere cibum,et laudabilius
e lac mülcbxczmapime fi puellam lactauent : poft boc cft
afininum.ed tamen quídas odiũtytrũꝙ;: ⁊ q: cis abonuna⸗
bile eftzopoztet oarí capzintis. £ft enim medi ocre ínter fub»
tile c groffum:fed pꝛiuſꝙᷓ demus illud:decet poni capzáin
loco puro ; € nutriamus eam cum bono 0:dco et berbis fi
cat cosandro lactuca frondíbus celfi et pis ſimilibus:et ca^
ucamus ne utfirmí pátiantur folutionem, proinde opo:tct
bis vel ter calidum lapidem in lacte extingui vt aqnofitas
eius confümatur. fi virtus eorum fuerit confo:rata dabi
mus cís cancros pev cocos —— vel — A
fitía; ¶ Igitur qꝛ ſufficienter oc lacteolt parauumue:op
"pP eere
alic resfrígidc. dufdp diſp
muscmonftrabánpe ue fint PU A op MG —
licuius rei comparatione. itaq; concoꝛ
"i en efie cain adding : pound
ptío vero coꝛpoꝛis que eft fine feb.et caufa eius cft
—— bumuditatis co»pís cófumptio:et naturalis ca.
— —— cft ꝓpter ſanguinis parutatem : opoetet
— —
bita co:pis mutatione ínfi Wi ———
—— —
m yetus:ne doloꝛem capitis faciat ct co:poza eo»
rum oeficcet.(cdeant inaqua figna cocta fint fanfucus ba»
filicon: P3cos:frondeg;ditrulí fumigentur oc ligno aloes:ca
"mus deticiat. Demus itaq ſyꝛu
y radice:pecoꝛinam carnem: vinũ
Fo.ccx.
ueant omninoa coitu.Quoꝛuʒ virtus fi augmẽtari inciꝑpiat
dabimus tyꝛacam et mufcaram. pins itaq; fi int cofoctatí
baincentur €t balneum caredíentes comedant annualem
agnum: vifcellatà conditum cum fpíca « sinsíber: 7 bibant
vinumvt pꝛouocet eis ſomnũ. Si autem aliquam patiantur
fcb:e5 modicam videlicct aut tuffim ctfi fcreant albumvífco
fum et groſſum:dabimus eis aposimata de yfopo:;z electua
rim qõ recipit febeften.Liuiubas.rrr.líquiritie.z.j.vuarfi
paffarum enudeararum.5.rv.capilloz veneris. j.fiaue fic
cc. c. omnia m.r.libzs aque coquantur víquequo ad uas
redeant.da erinde.2.titj.colarae ad bibedum cum.2.j. 0€ [o*
dosacca.poftea comedat íus fruméti ⁊ fenurea. 4 accíptat
cicctuarium qð recip fe.lní.2. j.&.0:0bí.3 j.imedulle fe, bom?
bacis.5.j. fucci liuintie.z.t.rae puluerém et cum oleo ami»
$da.frica ocinde adde cca: qo ĩufficit. Ats Te. fucci cauliu⸗
libꝛas.itj.mellis diſpumati libza.j.coqttantur vſq; ad mellis
redierint ſpiſſitudinẽ.poſtea medullas fíftid quantũ fufficit
terect cum melle tempera.deinde cum potui oarevolueris
bà cum lacte capꝛino aur afinino vel pecozíno coctís cu5.5.D.
leuiftia . Als fe.rmaratn radicie : apt) radicis —
5.1). malue ſeminis.ʒ.iij.lini feminis. 5.15-imtubas. rr. fic? fic
cc. v. yuaz paffarum enucicaraz. s.v.bec omnia im.vifj.lib,
aque coquantur víquequo ad ouas redierint: oabís omní
oie ad bibendum.2.1tj.cu5 rodosacca, víolasacca.ana 3.) 402
fi calozem non babeat tempusq; non fuerit byemale cum
melle.5. v.accipiát illud. Zirofcia valetes ad pprbyficos em
picos cardiacos qui fy .gũmi ara.berberſ boli.ana ⸗.iit.ro.
ipodrj.fe.poztulace ana.5. t). € P.cancroxum fluuialium affa»
to:ü. 5. v. bafilíconis arnogloſſe fe. bozagi. afi.5.t). cozrams
dri ficci.5.tj. 9-infufi ir acero et adíolem ficcati poftea affas
ti, o:agaganti amid, femLatruli, axciana. 5.1). fe.mirte.s,
jítj.fc. malo:zum cditoniozus.fe, berbe acetofe ana.ʒ.ij.liqui⸗
ritíe, ʒ.iij. reub.ʒ.j.ſᷣ.cacabꝛe gemmarum non- perfozata *
rum arna.s.tj.omnía trítacum aqua rofacea. te ret
troſcici er eis fiãt.dabis exinde.ʒ.ij.Altjvalẽtes fimili modo
"Re berbens fand, al.(podt).ana. 5.ttj.rofarum.5.v. fc.poztu.
lace.citru.cucu.cucur ana ⸗5.j.ſ.dꝛagaganti gümt ara.ami⸗
d: ana.ʒ.itj.boli.z.iiij. berbe acetoie.cacabꝛe. gemmarum
non perfozatarum.ana.5.D.retnpera cut fucco amogloſſe.
Alq; Re-fpodt:bol.ro.ana.. (it). gummi arabi.dꝛagaganti fe,
amos:ofic ana,s.itj.feminis papaueris.s. v.fe. po:tuiace.fe,
atríplic.ana.5.1t).berberis.5.t). fac puluerem 7 répera cum
aqua rofacea. Alij valẽtes p:opter lienteríam frigidam Ty.
ro.fpodi) ana.ʒ iiqj.ſe.mirte berbe acetofe àna.5.it). fe. postu.
lace fuümac. ana. 5.v. fe.maligranatis.iín.boli.s.e.afimt ara»
bí.s.ít). bypoquiftidos.5.ig. puluerisenrur 7 c5 fucco cito
nioz teperenturzoa potui cum ſyꝛupo cítontoz. llt) valen
tes contra oiflinteria cum tuffi quà pbtbyfid patiũtur. Tv.
gümí fe.atrul. ana.5.ir). fe.bafiliconis.s.n). f. fe.márre.s.it),
herbe acetofe. s.iit).(emt.pozmlace.s.it).pec omnia aſſata in
puluerem redigantur. oofis cíus.s.it). aum ſyꝛupo mirte.
SElecruranum coueníens pbtbyfids tuſſim babenribus có
fccrum cũ fezupo víolaceo.marime quib? in pulmone 7 pe»
ctoꝛe ocfzendunr humoꝛes groſſt et vifcofii. f febeften.c.
fuiubas.Lvuarum paffarus enuceatarum.s. rr. fe, malue.s.
iij.cancroꝛum lauatozum et affaro:ii. 5. pv. capi. ve. amo»
gioſſe 313.5. v.liquinitíe.2.j.0mmia in.vqj.libꝛis aque coquam
tur quoufqg ad ouas redeant. S2einde.z.ur. fape adde et
5ucca.2 ít). terum víqs ad meliis fpiffirudinem coquano
tur. Z?cínde acape gũmi dꝛagaganti.ſe.citonioꝛum an2.5;
vitj.fe.cucu.z j.amígdalas oulciur.5.vit. fe.poztulace.s. vj.
amídi.. vit) fc. papaueris.aLs.vj.fac puluerem: cũ fuperio
ribus temperetur. Pilule que fub lingua pofire valet con
tra tuffim. gummi dꝛaganganti.ſe. poztulace, fe.dironio
rum. 3n3.5.(it) femi, cuc. s.v. amídi sat).amígda.s. vj. fabe
mundate.s.t). fe.malue.s.it). liquírítíe.s.v. otmnía in pulue⸗
rem redacra temperentur cum fucco pfiltj.f£3tbaplafma có
tra tuffim pectoza bumecrans. fe. malueutíd.. radicum et
fródíum maluc.ana.5.iiij.023gagári.5.n.cere albe olei vioł.
an3.3.ít).fac carbaplafima. Trociſci valetes cotra ſanguinis
fcreatü qui fir pprbyficis. fe.sümi dꝛagagãti fe. poztulace,
ana.z.v.ſucci liquintic, 5. vj. boli — ſucci
Aber.
Miren doe &catieiana. s. iij. cotallíztacabze.an3.5.iitj.fpo
o9. 5. v).rofaz.s.iit). epu eager infufi ct us
vij.tempera aim aqua acea. £catbaplafma cótra fanguis
. ife ſcreatum et tufiim et febꝛis calozem, T.cucurbite trite
uafi medulle.ʒ.iiij.cãphoꝛe.ʒj.ſandatł.al.et rub , 5.t). ros
€ ficces.tj. B. eere aL. xxx.olei rofatí.s.j.fiat catbaplafma,
Sirupus iuuans fanguinem farcantes. Ty.fucdi arnogloſſe.
fucci cucur.cucu.citrili.aque roſacee.añ.lib.ij.ſucci mirtil⸗
lo:um lib.j.ſucci pomozum citonioꝝ.lib.v.omnia coquano
tur bonccfrant quafi ſapa:deinde cum aq frigida potuí oce
, tur, (um valens contra humoꝛes fanguínolentos
. quifuntin pecto:eet pulmone:et calozem extinguit:vulne⸗
ra pecto:ís fanat. f.amídi.fe.citoniozum., ail.5. v.fabe.boli,
aũ ʒ.vij.ſe.malue.ſe.melonis.an.ʒ.iij.gũmi.ʒxxx.dꝛagagan
ti liquiritie.añ.ʒ.tij.oĩa pulueriʒatacũ ſapa temperẽtur. M
fi non fuerit febꝛis nec humoꝛes groſſi ct conuenit melius
mundificari:iungantur oꝛobi.ʒ.vtj.vſopi.ʒ vitij.maratri fe.
apij.añ.ʒ.q.⁊ ſ.Si vᷣo humoꝛes fuerit groſſioꝛes putrefacti
ſẽ. fenugreci.ſe.lini.carui.equali pondere cum oleo amigda
lino ⁊ melle teperabímus. Ate . pꝛaſſ oꝛobi medulle.fe,
bombacis.añ. .it.ſe.lini.fenu 5. tj. omnia ín pulucres
redacta cum melle remperentur, :
«I Quarta pare buius oc feb.acutie ⁊ acciden⸗
tibus císconcomítantíibus,
De febꝛibus caufon et frencfi.api.]«
De frencfi.£api.fj.
De crifi, £apiitj. i
De ſcientia futuroꝛum moꝛboꝛum.Capi.v.
De ſcientia diei cretice.Capi.y.
De cognoſcenda criñ ventura.Capi.vitjj.
EMEN putredíne que inflatíua dicitur: t pleu⸗
. refi. api. vitj.
Shc puto laudabili c illaudabili« mediocri £apiis.
De caufa oígerente matcríam adiuuante ct apoftemata
tumpentc. ££apí.k.
De differẽtia verc t nó vere'pleurefis ⁊ calido apoftemate
Seiten A
De oífferétia fit ppter paffioné diaphꝛa
«matis c que fit ppter p cerebii.SEapi.rt.
DSe fiqnificatione tpís vniuerſoꝝ mo:boz.SCapi.ritj.
De oicta t cura ipſoꝝ.Capi.xiiij
"dtcrum oc curaiftoz mo:boz.£api.rv,
De ſyncopi.Capi.xv.
yctericia. rvn. — —
De fe inflamatiua ⁊ pleure.⁊que cá ſequũtur.Capi.xviij.
i.xix.
¶ De febꝛibus cauſon et freneſi.Capi.j.
Auſon cõtinuum bs caloꝛẽ caloꝛi natura
7 SSEwdlli noduum et ei magnum facientem mpctum
ye MIptopter mo:bí repuguationer. cuius nocus
VENDS mentum eft impetus et moleftatio quí ab ini⸗
ctio aum ea eucniunt : popter acumen mates
: rici qua creatur.buíus enim materia ignea eft
acutíflima (n concauitate venarum coadunata c arteri
coꝛdi vídinantium et maxime eenarum oꝛis ftomacbí : et ín
conciuttate epatis et pulmonis, Ideo otffert bec fcb.a ter»
tian3 Quc eft intra venae ; quía tertíane cboleracft ín vc»
nis a co:de remotis. Sed ín caufon que oc cbolera genera»
turzmartme eft in concauitatibus venarum que funt ín coꝛ⸗
de vcl fibí vicinantibus:bocteftaturouríties fcbzío: furiofi
tas ſuiq;ʒ acumen: et foztítudoet continuatio fins. Cau
fa vero fo:títudínis et acuminísiet contínuitatie fcbzie bec
eft:quía materíaeft ín venis quefünt inox ftomacbi et ín
cpate.Que febꝛis duobus modis eft. CTmo q: eft acutíffima
et feruentiflima. (ua enim matería pura colera eft rubea
cum nulla bumíditatc cõmixta.Eſt et alía que non cft tanti
feruo:ís:quía fua materia eft cpclera citrina cum quadam
pbleamatís humiditate comírra. proinde vocauerüt prímá
caufon pꝛopter fuam vſtionem: eius enim materia eſt de pu
Volera ardentiffuna. fecundam vero nominauerunt aai
tam abſolute:quia matería eft aliquárulus fanguinolenta,
4r epi naturalíter eft calida et ficca,
Slurimũ autem primatauenibus accidit: quonam *
ucin eſta⸗
enim huius febris eft naturaliter co tiua et
augmentatiua:quia cum ſuo caloꝛe et ſiccitate coꝛpoꝛis bu
miditatem cum ſudoꝛe et fumo diſſoluit et deſiccat.vnde
neceffe eft vene extenuentur. pzop
contínuatio febꝛis 7 fitis:quein ftatu moz
ía vcro accídentía cí et alijs feb,
modis reri drip fpem t —
tem:aut cf, 1 et perditíones. Illa vero que fpem
falutis fi. funt virtus infirmí:t (enfus bonítas:les
uitae co:pozís: t calo: feb:íe in toto coꝛpoꝛe equalis:ſpũs
nó ipedit?z laudabílíe cópofitio;íacét] infirmi:appetit?c oí
geftio bona. libentíffina cibĩ acceptio.pulfus fo:titudo na
turali affimílantis:figna coctionis ín vꝛina et eacftione apo
parentía:ficut vꝛina rubicunda claríffima equalis ín líquo»
rc bypoftafim albá lenem coniũctam 7 ín fundo va
fis permanente. Egeſtio vero ín quátitate qua dbus ct
tue fuerunt: t erpulfioin tẽpoꝛe quo faní fucrant; ín co
ꝛe quidẽ pertínés cbolere: liquosem babens inter ſpiſſuʒ
et liquidũ medíocrem cũ cpolera tínctü : quía cbolera quá
babetadmírtum fignificat oígeftiones.& aufa vírtutis infir
míet fenfus bonítatis ⁊ leuitatis coꝛpoꝛis cibiq; appetítus
falutem fignificat: quía fanítatem cerebꝛi oemonftrat t vir⸗
tutem neruozum ⁊ lacertozz omnibus membꝛis fenfum ct
volũtarium motum pieftantíum.Q mnes ením pbyficí pro
culdubio credunt neruos et lacertos a cerebzo pzocedere
eiuſq; inftrumenta effe. ende cus fundamentum eft fo:te ne
ceſſe eft fo:tia fint eius inftrumeta:vt cũ inftrumentor falu
tc actío anímalis operetur et compleatur:7 cu5 actionis ant
malís complemento perfectus permaneat fenfus naturale
confoꝛtãs actionem: cũ actionis naturalie confo:tatione
coꝛpus fitleuc et deſideriũ cibi fit fo:xte. r£qualítas vero ca*
loris ín toto coꝛpoꝛe equalíter permanens 7 ſpiritus facili»
— ue] rua eque ipſum babere virtutem figni»
—— "a nobílía ——— de quibus
tcm rícoit o ⁊ diaphꝛagma 7 pes
ctoꝛismẽbꝛaſunt coꝛdis — fimo g fundamẽto fana
eius ſunt inſtrumenta:vnde flatus cõpletur et pulſus con⸗
fo:tatur c etíam cii foꝛtitudine calo: per totũ coꝛpus diuidi⸗
tur. Significationes fo illaudabiles mo:t£ fignificátes ou
plíci modo funtzaut erf fignificat moꝛbi foztítudinem ⁊ mo
leftíam fine tímozezaut innuũt ſuſpectionem et timoꝛẽ. 3l»
leautem que fo:títudínem mo:bi oftendüt funt feb. contí»
nuatio t ecbementía :fitis foꝛtitudo:vigilia:ſtupoꝛ
alienatio mentío:augmératio feb.imparibus diebus: o:
fitas caloꝛis ín permanentio:falícet quídà locus ca
lidus quidam locus frigidus : fudo: calídus caloꝛem ſebꝛis
etfitim non mítigang.vomítus et eaeftío ignea nullam cis
trínítatem babentía:crudíras et arofficice vine. vifcofitas
et límofitas dentes cooperientes : fanguis c naribus cum
rígo:e manane infine mo:i;bi:queomnía dicimus nontímo
rcm fignificare: quía quandoq; ea accidẽtia bona fequütur
etnonnund mala, verbíaratía, 4o:títudo febris ⁊ magnis
tudo fitíe acumen fignificant 7 vftionem 'cbolere que eft
fe.matería. £7» fi (n cretíco ote laudabilíe veniat purgatio t
feb.et fitismítigate fuerint faluspo:tenditur. Si autem
ín die cretíco febris calo: fitíe auamententur: tímozem fia
gnificabũt. vigilía fignificat calo:e:ct ficcitatem ín cerebzo
bomínari:et nonnund fignificat oolozem effe fomnum aus
ferentem:fcd co ceffante vígilia ceffabit.ftupo: autes men»
tis oftendit fimum calídum bumidum ímplentem cereb:í
ventrículos ct vírtute eíus bumefacientem. £2» fi laudabi⸗
lie crifis fequaturzfcilicet cũ vꝛina⁊ egeſtione aut ſudoꝛe ez
pellentibus materíam illum fumũ generantem:et aliquod
coctionis fianum apparebít in vꝛina:ſalutis indicium pꝛo⸗
nunciabit, Si autem vina augmentabitur ín cruditate ct
Febꝛium.
groſſicie ⁊ mutetur in albedineʒ:timenda crit. Alenatio vc
£o ſignificat fumum calidum ⁊ ficcum ín cerebꝛo dominan⸗
tem: fuam büiditatem ocficcarezquá fi bona ſequatur cri
fis ct febꝛis tranfeat vírtufqg confoztabitur:falutem pꝛonũ⸗
ciabit.Si vcro mala ⁊ augmenrabitur fcb.acumen c virtus
patientis ocbilitari incípiat:malum fignificabit, abundan?
fiam cnim bumo:us fignificabit. $udo: vero calidus in oic
cretico fi appareat c totum coꝛpus circundcet: tebꝛiſq; miti?
sabiturzfalurifcrum erit fignum. Si antem co apparente
febꝛ. non oefidiat : longitudinem mo:bi fignificabit. abun?
dantíamvero humoꝝ extraneoꝝ interius accumulatã often
dit cffc : quos longo répo:e neceſſe cft digeri c purgan à na
tura.» fi non circüdet rotum coꝛpꝰ c febꝛis augmetetur ti
tmozes ínnuit:marímc fi non fit in oic cretico:quia fignificat
Defectam effc acnoa£ in toto cozposc equaliter. i£ boiericus
vomítus oftendit cbo.ru.in toto cope oomínart. 42» fi quà»
tum naturcconuenit fuerit: t pꝛout virtus patientis tole»
rare poterit:⁊ cr €o coꝛpus fir alleuíatum : falntes pꝛonũcia
bir, Si autem pluſqᷓ virtus patientis poterit fuftinerc fuc»
rit:nec pꝛout naturam opostetznon fum? fecuri quin natu
ra deficlat in repugnatione moibí. ££scftiovo ignea fiue cro
€ca figmficat domĩiniũ cpo.ru.d fi ín oic cretico apparuerit:
aut in die declinatiõis mobi: t eam fequatur leuitas cozpo
ris et bonitas virtutis:eſt laudabilís, sLontraría vero econ⸗
uerſo.Cruditas ⁊ grofficies vꝛine ouob? modis fizaut funt
ín coloꝛe:aut in liquoꝛe. In colozevero fi fuerit citrina: figni
ficat actionem caloꝛis naruralis effc oefcctam in loco coctios
nis.quã fi bona fequarur criſis:⁊ virtus naturalis incípiat
fcces »igerere ⁊ extenuare:atq; vzina fit rubcí colozis tepe»
ramentum babens ín liquozezfitqy in oic cretico laudabirur
índícia falus pꝛonũciãs. O fi vzina apparear cruda fcilics:
aut alba 7 ſubtilis:aut grofía ⁊ cruda mala erít ⁊ timoꝛoſa.
In liquoze vero poteft ficri o:uerfie modís:quia aliquan
do erit ſubtius zdara in ca tſubtilitate:⁊ aliqua
do erit grofía ⁊ turbidazrefidens vero fit clara. aliquando
mingitur groffa ⁊ turbida ⁊ talis ꝑpmanens.Eſt ⁊ ala exiẽs
ſubtilis et clara refidens vcrofit turbida.que aurem clara
cexiens clarapermanens oftendir naturam nullam ín ca face
rc actionem coctionis. Que Yo mrbída míngirur ocindc fic
clara fignificar initium coctionis effc completa, ↄAua quides
que erit turbida ín fua permanet rurbidirare.7 €3 que exit
dara ⁊ refidens fit turdida:ſunt medíocres inrer falurem ⁊
timoꝛem:que qui planius ⁊ aperrius cupit audirezlegat lí
b:um noftrum de viinis. 2! imofitas oennum fignificat viro
tutem extranei calosis dominari.Caloꝛ enim ertraneus coz
po:ie büiditati fi oomínetur ingroffat eam fitqo viícofa:d fi
dentes cooperiat lógitudinem mozbi fignificat. soi vero vir
tus infirmi fuerit fo:tío vt moꝛbũ queat füftinere ſalutem fi
gnificabit.Si air debilꝛs multũ moleftü erit. ¶ Pꝛiuſqꝙᷓ ois
fputemus oe fanguine pcr nares excũte cus rigoꝛe:opoꝛtet
dicere:quia impoffibile eft coadunari in bac febze hec duo
accidétía fimul:quía fanguis e nanbus exiẽs fignificat cho.
Que eft matería febris cflc íntravenas mittã cũ fanguie. i
goꝛ vero oftendít mareríá febzís effc ertra vafa z membzis
feafibilibus vícinam:quia pzoptercboleram que eſt mates
na moꝛbi currentem ad. mébza fenfibilía t mo:dicantem ca
fit rigoꝛ. Rigoꝛ ergo cũ fluxu ſanguinis per nares exeũtis
eft inconuenens ín cauſon ín vno tẽpoꝛe. Sanguis per na⸗
res exiens:licet fit vnaoe purgarionibue buius febꝛis: fi in
Oiecretica appareat; fi fit Pm virtutem patientis ⁊ quan⸗
tum neceſſe fueru: et maximein finc moꝛbi:⁊ ante rf appa?
ruerint figna coctionisin vꝛina⁊ egeftione erit laudabflis ſa
lurem pzonücians. Si vcro ecõuerſo fit. fcilicet vt nó veniat
ín oie cretico: firgs paruus guttatím flucns: aut mulrus
pluíd virtus tolerare queat malus crít ⁊ timoꝛoſus.pꝛeci⸗
puc fi fit in initio mo:bí € pzíufip vlũ fignü coctionis appa»
reat. Rigoꝛ itaq; fim acuta febꝛe marie m caufon eueniat:
neq; falutem neq; timoꝛem fignificabit : qñ vero funt cũ co
alía accidentía quc funt falutem vel timoꝛem oftendentia:
tamen fi nulla eum fequantur accidentia molcitü eft. Si veo
robona boná fignificabür. 4D» fi appareat infine moꝛbi: in
die fcilicet cretica: ⁊ eum laudabilis purgatio ſequatur:fe⸗
Fo.ccxj.
bꝛiſq; mitigetur:ſalutiferum erit indicium:quia fignif.c: bit
naturas cflc contortatã ct expellere feces mo:brab interu⸗
ribusvafis exterius. Pꝛoinde rigoꝛ in fine moꝛbi ci alique
coctionis figno veniens in futuro ſudoꝛẽ pꝛonũciat.O fiin
initio moꝛbi veniat pꝛiuſq; mozbus incipiat digeri malũ nũ⸗
ciabit maxime fi non fit in oic cretico. Palam crgo eft q: vbi
fanguis oc naribus currit in acuts febꝛe non cft rigo: €t
vbi rigo: non eft (anguinis ſuxus per narcs : p fialiquádo
faerit mali pzonüciabit, fignificabit enim cbol que eft ma^
tcría febris in interiozibus venaz « arteriarum erteríozib?
⁊ toti coꝛpoꝛ bominari,/£: fi permaneat 4 faciat inrerpola?
tionem erit peffimus onobus modis : quia cum veniet aut
€rit aim virtute:aut cus defectione virtutis. Soi fit c virtus
te t panens fuerit fo:tis illaudabilie erit:quia vfus eft na*
turc vt poft rigoꝛem faciat purganoncm. "A»urgatione ve»
ro facta ⁊ rigo:c nion cefíante diuturnitas mo:bi fienifica»
tur:quia oftendir materiam mo:bi eſſe aroffam et ouram
ad oigerendum.vnde non fumus fecuri quin virtus patien
tis ocficiat pꝛiuſcᷣ mareria moꝛbi oigerarur : quia nequrt
pati feuitíam acuminis et diuturm moꝛbi t affidnum mo?
tum rígozis. £2" fi eger ab mitío mo:bi fuerit detectus:peſſi
mum eft ouobus modis. vno quia fi folutío rigoꝛem ſequa⸗
tur neceffe eft vt virtus fist ocbilio: non valens cum pati.fi
autem nulla cum ſequatur purgatio:oftendít virtutem cfic
defectam: quia nó poteft malos erpellere bumoꝛes qui funt
caufa rigozis.( Accicẽtia ecro timoꝛem proculdubio figni»
ficantia becfunt.oefcctio virtutis ⁊ eius inertia moꝛbũ pa⸗
ti nequeürie:co:ruptio ſpiritus c appetitus:pulfus abfcono
fio : anguftia : timo: : ſuſpitio: alienatio : gutte fanguinis
p nares manátis t nó in oíe cretíco frigydt ſudoꝛes:⁊ ſudo:
non in toto coꝛpoꝛe.rigoꝛ ín into mozbizyctericia. Si ante
vtj.dies apparcat frigidítas exterioꝛis co:poꝛis:⁊ magiume
ín extremitatibus ſubita fitís ablatio fine caufa manifeftaz
necin oie cretico:repentina fuftocatíofine aule apofremate
inuolitaric lachꝛyme « fine vlla pafíione oculoz.: pazaras
ct nígredo vzinc : albedo cruditas egeſtionis tui qb vifzofi
tasct vnctuofiras et eius fruftatim ouifio quafi furfuree
refolutíones caufa comuptionis fpirinus malum pꝛonũciat:
quia fignificat vírn:tem infirmi effc ocfectam 7 mozbi pefii»
mítarem quatruo: modis, Toꝛruptio enim fpiri? aut facit
magnum pulfum et velocem:aut magnum 7 tardum: aur
paruum c veloo. m:aut paruũ ct tardum.D^aenue c velor
fignificar apoftema cflc in cercbzo aut in diappꝛagmate.
xD ifferenna inter vtrũc; eft bec: q:apoftema cerebꝛi ſcqui⸗
rur alienatio mentis:⁊ rubor oculoꝝ fozas cminentus. Apo
fterma qð eft in orapbzagmate:babet anguftiam fpiri?« pe
ctoꝛis ſtricturam. agnus vcro t rardus pulfus alienatio»
nem mentis figuificat: qꝛ patiens pꝛopter oiturbaricnem
menns retinet flatum : ocínde eum fübito emittit: ficut fa»
ciunt bí qui granem oo:miuic fomnum ⁊ ſubito excitantur.
Sulſus vero qui paruus eft ⁊ velor fignificaz extrancũ ca»
jo:em aggrauare c fuffocare virtutem fpintualem et pbibe
rc eam ne fortiter egrediatur. Pulſus vero quí paruus eft ⁊
tardus oftendit p:opínquiratem e.tinctionia calozis natura
bis. Abfcófio pulfus oftendít virtutis detectionem « diſſolu
tionem Anguſtia fignificat acutos humoꝛes ⁊ nocitíuos oꝛi
ftomacoi oominan:qó nobiliſſunũ cft mẽb:ũ fenfibiez acm
tü fenfum habet:pꝛoinde ſenſuala cü co patitur meribzaz
falicer peincipalia ficut cerebꝛũ coz epar.quéadmod6 ftoma
cbí paffionem fequitur cardiaca c co:dis tremo: Ideoq; cũ
o:í ftomacbi acuta ⁊ nodua oomina£ cbolera:patiürur alíe
nationem mentis t cozdis rremozem:q: calefacrio er ignco
calo:e:c ad euis repugnationem ocfidiéte tremo: ei accidit.
Simuter etíam cerebo fi oominatur incenio caloris 7 (ub
ftantíalis bumiditas ocficcatur. vnde fit mentis alienatio,
BSꝛoinde fingulrus ín caufon eueniẽs timoꝛem nũciat:quia
fignificat fpafmum in oꝛe ſtomachi fieri pꝛopter deſicca⸗
nionem fue fübftantíalis bumiditatis. Similiter et doloꝛ in
vifceribus: fi caufon patientibus accidat: malum posten»
dír : quoniam inteſtina oftendit (pafmata, Timo: et ſuſpi⸗
tío ct ftupo: ín acuta febze molcftiam innuunt : quía pefti
mos ocnotant humoꝛes eflc ín vencriculis — :lumen
in
Liber
animalis virtutis extinguẽtes. EOali enim humoꝛes ventri⸗
culos cerebꝛi implentes aut ſunt humidi et fumoſi:aut fu⸗
mofi ⁊ ſicci.Si funt fumofi ⁊ humidi ſtupoꝛem generãt:fu⸗
mofi c fica lumen animate virtutis extinguũt ⁊ tumozes et
fufpitionem faciüt:fed plurimum boc accidit infirmís cum
8 fomno fuerint expergefactuq; illibumo:ce in fomno funt
ad interioꝛa cerebꝛi: ficut calozem videmus naturalem effe
ad coꝛpoꝛis ínterioza reconditum tn fomno, 3Rurfus víde»
mus cos qui pott abi faturitatem doꝛmierũt: quia fumus
€ibí ad caput aſcendit:⁊ grauitatem generar. Similiter illi
humoꝛes aſcendũt ín fomno 7 cerebzi ventriculos implent.
infirmo ergo a fomno furgente:quia natura ad coꝛpoꝛis cx
terioza exit ſubito:et illi bumoꝛes cum ea moguentur: c anío
mate virtuti dominantes lumen eíus obſcurant:timoꝛem ct
fufpitionem et mentís ftupozem generant, Aiienatío vero
cerebꝛi perauffionem fignificat propter incenfionem calozis
fcb:üis.p:omde eri Mae sun in cercbzo naícentis alice
nationem fignificat. sDutte fanguinis c narib?fluetes peſſi⸗
me funtzquis figmficant lóginquítarem moꝛbi:neq; fumus
fecuri quin mo:s adit futura:quoniamfanguinis manarío
pernares vna eft oc purgationibus quas natura fm crifim
operatur:que fi fucrit ín die cretica fed non fir perfecta quà»
tum opoztebit longitudinem moꝛbi nunciabit:quia natura
monftratur non pofíc totam materiam egritudinis expelle⸗
re.p:oínde iftud accidens non eft alicuius boniratís móftra
tiuũ.O fi ín oic cretíco non apparuerit eft peíus:quoniam
non eft cx actiõe naturc:fed ex materiei acumine:qð nequit
narura tolerare. Sudoꝛ frigidus malum pꝛonũciat duodus
modís : aut enim fignificat atiffimam caloꝛis naturalis ex⸗
tinctíonem : aut abüdantiam humoꝝ frigidifiimo:um calo⸗
rem naturalem eptinguentium et caloꝛem feozilem ſuperã⸗
tium:cuius differentia bec eft, udo: enim qui extinctioneʒ
caloꝛis naturalí fignificat eft ci acuta febꝛe.alius enim eft
cum leni. Pꝛoinde pꝛioꝛ vicínam nüdiat mo:tem:quéadmo
dum fi im quarta die appareat moꝛs erit expectãda in ſexta.
Tauſa quia moꝛs non fit in feptima bec eft: q: cus appareãt
figna p:opinquítatis extinctionis caloꝛis naturalis in quar⸗
ta die:non babct natura tantam vim et poffit natarelem re
gere caloꝛem vſq; ad alium termin, Sudo: enim quí diu⸗
tarnitatem mo:bifignificat eft oubius:q: fi confo:tata natu
rà illam calefacíat materiáz per ſudoꝛem illam expellat:ſalu
tcm fignificabit. Si autem humoꝛes augmétati nature 002
mínentur z calozem extinguãt naturalem mo:tem nüciabit,
Sudoꝛ ením non totũ co:pus complectens:malus eft duo⸗
bus modis:aut enim — taut frigidus.Si fit calꝛdus lõ
gitudinem mo:bi ſignificat:qꝛ natura nequit totã naturam
moꝛbi erpellere. idcirconon fit ín toro coꝛpoꝛe:ſed fi natus
ra confo:xtrcturc illam oigerat materíam:zeamq per ſudoꝛeʒ
totum co:pus coplectentem expulerit falutem innuet.fi veo
ro ocfiaat:timo:em.pzopter bocneceffe longũ tempus fitz
qui ſt frígidus fuerit vicinam oftendit moꝛtem effe ouobus
modis: vno q: eft frigidus ⁊ vícinam caloꝛis naturalís fignt
ficat extinctioneʒ.Alio qꝛ eft paruus:oftendit naturam effc
oefectam:q: ücet fit para? tamen natura nequit ín toto coz»
pet illum | facere pzopter fui ocfcctíonem, Rigoꝛ ín imtío
cb:ís fi apparuerit:t ante ſignũ coctionís peſſimũ eſt:quia
rigo: factus cp actione nature eft ín cretico oie, nullo figno
digeſtionis apparente zcum natura humoꝛes quí funt in»
tra vafa ad ecterío:a expellat: quí cum non fit ín oie creti⸗
co nullo oigeftionís figno fe manifcfráte : intelligitur non
effc ex actione nature:ſed potius cz virtute materici intrin⸗
fecus ct extrinſecus dominantis. Unde Hipo.in apho. fie
go: enim eft ín acuta febꝛe:ſi appareat ín ſecũdo die aut fes
rto malus erít:q: ín ſecũdo tímozem. in ferto die autem lon
Sirudinem moꝛbi nunctabit, Ictericia fi antefeptimü diem
apparuerit malus erit:qꝛ natura eft aſſueta in.vij.ictericiam
facere. Unde fi nouerímus cam fieri ante.vij. cognofcimus
eamnon cficer actíonc nature.fed potius er neceffitate mae
terie intrinſecus ex cholera ſanguini dominãte:aut pꝛopter
paſſionem epatís digeſtiuam virtutem pzobibente yt nó bí
uidat a cbolera fanguünes tíncludat eam follículo:qó eft tri
bus modis;aut ppter calidum apoftema epatis;gut ppter
duritiam: aut ptopteroppilationes que eft in vía epatís que
vaditad fel: que probioet cbolericam parrem ne ad fel vas
dat:de quo fi ictericía fuerit acutam babetibus fcbzem timẽ
dacnt duis appareat ín otc cretíco; ſicut Hipo.in appo.
qͥbuſcũq; in fe aut, vij.aut.ir.3 ut.xj.aut.xiitj.ictcricia fupuee
nent bonum fi dextum bypocüdriumnó fiar ourum, Si vc
ronon:nó bona. Intentio ciug fuit vt nos facíat íntelligere
ꝙ ictericia cũ huiũs loc ountia paffiones epatis Demóftrat,
e ticteriaa per poc qð ſuperius oipim? cft mala. Do fi icteris
cía de Dac paffione naſcẽs m tie cretíco fit mala:quáto mae
gis crit mala ín alijs diebꝰ fi nata fucrít.$n1gidítas extremi
tatum fignificat peffimos humoꝛes naturam aggrauãtes ⁊
naturalctn calosem fuffocantes Teum pꝛobibẽtes ne poffit
diuidi per toti co;pus. ꝓinde cfi moꝛatur caloꝛis fuffocatio
mutatur colo: extremitatü in liuiditatẽ aut ín viriditatem.
Sed tn nónund liuíditas eft oc actione nature Pm enfim
que cü tali modo fiarznullum mali ſignificabit:qꝛ caufa pue
íus funt humoꝛes peruftí quos natura a nobilibus
mẽbꝛis ad íígnobilía:q8 boc teſtat᷑: q: folii matería i oíe cre
tíca — infirmꝰ alleuiatur:nõnunqᷓ exterioꝛa coꝛpis
funt frigida; ppter magna apoſtemata ín interioꝛibus ozta
Q: apoftemata trabüt ad fc caloꝛem fanguínis a lógiquis lo
ds ficut ventofa . Lũq; ſanguis in apoftematibus calefiat
cum íllo calo:e quí attrarit cum erüt interioꝛa incẽſa nimio
caloꝛe et exterioꝛa frígtda naturalem caloꝛẽ non babentíaz
q: malus eft ſignũ.Auquãdo coipís extremitates funt frigi
de ppter paffionem alíquoz mẽdꝛoꝝ pꝛincipaliũ. Unde na»
tura ad illa loca pergit cü naturali caloze vt ocfendat ca ; et
dimittẽs exterio:a remanet frigida naturalem caloꝛem non
habẽtia qo nó eft mali. Subita fitío ablatío fine cá manife
fta peſſimũ:qꝛ figaificat fenfibilis virtutis mo:talitates que
eſt in ſtomacho:⁊ aliquádo tráfit fitis ínfcbzíbus ppter fic»
cam tuffim inftruméta ſpũs mouẽtem ⁊ hũiditatein acumi⸗
nis loa attrabẽtem:qð non eft mali. fed tf boc nonffit ſubi
to:qꝛ catpamodicti fitis tranfit in febꝛibus.Subita fuffoca»
tio peſſima eft : qꝛ fignificat apoftemata ficriin gutture aut
ín fuis lacertis aut in pellículis cum circtidantib?:q: guttur
eſt os canalis pulmonís. inde cü apoftema ibi nafcitur pbí
bés (prf ab eo exeũteʒ fuffocat ínfirnmü ſubito:qð figni Acut
perditionem:am infirmo aerem nequeüte:calo; ex»
tínguirur naturalis:pᷣcipue ft infirmus trãſglutire nequeat
oftzdit em̃ apoftema gutturís pellículís merí pbibere ne dí
bus inferíus deſcẽdat cũ ftomacbus vult attrabere cibũ:qꝛ:
ftomacb?cus abii artrabat neceſſe eft inferos meriínfe
rius deſcẽdat.Cũq; «ferio: pars meri ocfcédat inferiꝰ:ne⸗
ceſſe fupio: pare gutturís afcédat fupius.füpio: pare ergo
gutturis cum ſuperius afcédere nequeatzinferio: pare mes
ri deſcendere nequít.ende Hippo. in aphoꝛiſ.Si a febꝛe pa
bito collum cõuertatur vt vir deglutire aper tumo;e non
exiſtente ín collo mostale eft. Intentio fuit Hippocratis oe
apoftemate qð nafcitur ín sutturezquo fn gutture nafcente
ſpũs fine vila tpís mo:a füffocatur. via em eius angufta eft.
Aliud apoftema cft qð nó fit in gutture:ſed in pulmone 7 ce
terio ſpũs inftrumétis, &tin gutture nó fübita ſpũs fuffoca
tio: fed catbamodicus:q: via coz cft larga, Lachꝛyme vero
fine volüitate malus fignificát: qz oftendüt cótenhuam ocu
loz vírrutem cffe pꝛemoꝛtuã. Pꝛoinde fübftáríalis coy hu
miditas nequit cõtineri ci lachꝛpmis epíée. IBónund? etiaʒ
lachryme in ofuturnie morbis fignificant fanguinem oe na
ribus flururus efíc:q: lacbryme in diuturna fcb:e fignificat
copiam, fanguimis ad caput᷑ aſcendiſſe et panniculos cere»
b:i impleuiſſe. ende vene oculo fanguine plene emittũt (lo
lum ci lachꝛymis:ſanguinem ergo per nares fignificat efie
flucurii. Paucitas vꝛne c (uf nigredo peffimitatem fignífi
cat:quía nigredo vzine fignificat incefionem cbolere que eft
cius materia ítas vcro ouo pzenüciatzaut oftedít ſub
ftantialem coꝛpoꝛis bumíditatem cffe cofumptam erígneo
calo:e : aut ínftrumentavzíne colamentum fanguinis trabe
re ſolctia:quaſi pꝛemoꝛtua.TViriditas egeſtionis oemóftrat
extinctiouem caloꝛis naturalis 7 incenſionem interioꝝ mé»
bꝛoꝛum pꝛopter igneum caloꝛem eie dominãtem. Vnctuoñ
tas eius ⁊ viſcoſitas fignificant feructiſſmmam ſebꝛem calo⸗
Febꝛium.
rcm eliquare:vnctuoſitatem aut viſcoſitatem inteſtinoꝛum
lubzicantem facerc ſolentes. Sed tamen ſtercoꝛis vnctuoſi⸗
tas ⁊ viſcoſitas duobus modis eſt:aut eft alba:aut citrina.
Si cft albazfigniticat q: eliquatio in interioꝛi pellicula inte»
ftinoz fitzfi vcro citrína oftendit caloꝛe m effc pᷣerfoꝛatũ vſq;
adinteríozem partem que eft vicina neruofe parti ; ⁊ eft pe»
ioꝛ pꝛioꝛe. Iteruʒ egeſtio a pꝛopꝛio vfu mutara: velut fi vna
vicc fitliqda ⁊ aquofa:atía fit groffa t ſpiſſa:⁊ altera fit irri
na:modo vero íanea cum fanguine mirta:peflimü eft moz
tale: quia fignificat peflimos cpimos nature oominari : et
€am füperatà Daberi:t cos egreſſos eſſe ai egeftione.marí
me fi appareat in die non cretico: t nónunc fignificat dete⸗
ctionem digeſtiue virtutis. Zllíquádo egeſtio erit fpumofa
que ínnuit eentofitatem effe cum ca mirtam fc mouentem
& fpumofam illam facientem:ficur videmus fieri in tẽpeſta⸗
tc maris: aut fignificat nimiũ ⁊ feruentiſſimum caloꝛem bul
ltionem faciẽtem.vnde fit ſpumoſa:quẽ admoduʒvidemus
fieri in olia ci fuerit ſuper ignem magnũ pofita. Sufficit no
bis quantum oifputauimus decauſis ⁊ fignificationibus
acute febꝛis.
¶ De freneſt. £apilj.
3Rencfis abíolutcoicrum eft cau zum apoftema
naícens ín peliículis ccrebzi ex eballitione fangui
1 nis in co:de exiſtentis:qð fequuntur vigilie ale
natio:⁊ nónund freneſis cft apoſtema invẽtricu⸗
lis cerebꝛi:qð eft peius ⁊ moleftius.i£auta freneſis duobus
modis cft: aut eft inccnfio cholere ruoee invẽtriculis exiſtẽ⸗
tibus:aut ebullitio fanguinis coꝛdis:q: ſanguis coꝛdis bul»
liens eft ci cholera rubea:que emittit umũ ad caput gene⸗
ratq; apoſtema calidũ ⁊ cholericũ: t beceft cauia vere fre⸗
neſis que eft per ſe mo:busc non ꝓpter aliũ.Ouidam vero
arbutran funt ꝙ famae quí oebulliente fanguine coꝛdis ad
capur afcédit fit calidus ⁊ humidus:qð falfus eft. $'um? em
ad caput ſaliens fi fucrit bumidus elíquatur ⁊ imferius ous
cctur t in pectozie cócauiratem deſcẽdet.Si aũt illius fumi
bumí3ítas ad pectus deſcẽdẽscurrat in diappꝛagmate:apo
ftema generabit ⁊ pleureſis nücupabitur. "pars vero fumí
que in capitc remanfit : oiffoluta p pozos cũ ſudoꝛe⁊ fumo
earedítur, Sed freneſis que fic ex ebulutione fanguinis nó
fimili modo eft ficut oigim?:q: fam? quí inde oꝛitur caliditfs
mus eft « ficciffimus oc genere cpoiere rubee : q ad cerebꝛũ
afcendés nullam babet bumíditatem qua poflit eliquari:⁊
ínferi? ad oiapp:agima oefcédere vt illic generet apoftema
Qà pleurcfie dicitur. Differt ctiam freneſis à pleurefizq: cà
frencfia eft oc fumo calído igneo 7 ficco. Caufa pleurefts eft
fiin? calidus c fangaínolentus:pioinde antiqui frenefim fe
b:i affimilauerüt caufonzc pleureſim acute febꝛi.
St et alía frenefis accidentaliter alium moz»
m Bs libum fequés:ficut frencfis que fit ppter pleure»
fim:que fit ouobus modis. &Ino piopter fumũ ca.
xr tidum ⁊ humidum ad cerebzum afcendétem ficut
oirímus. 2Lío p:opter neruoz colligãtiam quà cerebꝛũ cum
oiapbzagmare Dabet.quéadmodum cerebꝛũ patitur ex paí»
fione ftomacbi t matricis: propter colligátis neruoz quam
babet cum eis. Unde alíquandofrenefis fit propter paſſio⸗
nem mans ; et aliquando frencfis fit ꝓpter putredinem
que cft oc pplegmate:quía cum putrefit aícédit eius fumus
ad caput t generat frenefim : ⁊ aliquádofir ppteraduftio»
nem cbole.z mutationem eíus ad cho.ni.ſed boc genus fre»
ncfis cft peflumur ⁊ difficile ad curãdum. Et quia oífputaz
tío noftra eft oc acutafcb.c diximus certam ⁊ veram trenes
fim effc pzopter cboleram rubeam in cerebꝛo ebullientem c
ad cercbzum afcendentem :o£camus cius figmficationes,
Hec ergo frenefis plurimũ iuuenibus accidit:cum laboꝛes
magnos faciuut: ⁊cum eoꝛum complexio eft calida ⁊ fica
⁊ tempus eſtiuum: 7 regio t aer calida faerínt ⁊ ſicca.Sed
opoxtet nos intelligere:qꝛ cũ quedam res aliam ſuperat ep
tínguitur virrus rci quc vinciturzficur videmus fieri in ebzie
tate, Sumus ením vini cooperit z vincit lamen mentis et
virtutem actionem fenfus ⁊ voluntari) morus. Simili mo
dofit in boc moꝛbo:quia extraneus calo: cum naturales co»
operit ac vínat caloꝛem:lumen⁊ ſplendoꝛem cius extinguit:
S'o.cctí].
⁊ facit oſtipationem ftupo:er ac detectiones. Habet etiam
pecegritudo accdentia:que ſunt ab ca ſeparabilia nec et ac
cidunt mfi cum febas augmentatur.babetc alia que fint in
feparaoilía:ficut bolo: capitis fpintus anguftia: c cum fta
tue febzie appzopinquabitalía ad. eũ veniet accidẽtia:ſicut
nimia fitis ficcitae oꝛis t palati aſperitas ⁊ nígredo lingue
anguftia co:dís tremo: ftupoz Ocfectio.muratio faciei a na⸗
turali ad non naturalem colo:em ficut ad atrínitates:fi cau.
fa frenefig fuerit cpolera rubea in cerebꝛo bulliẽs:aut ín ru
boꝛem fi caufa fuerit bullitio fanguínis in code exiſtentis:
1: fi patiéres becim tẽpoꝛe eftiuo fuerit:caloꝛ eozum eſt pũ
giríuus ⁊ intolerabilis a toto coꝛpoꝛe:⁊ alienationcs c vigi
lie gemínantur et cetera accidentia que fuperius diximus.
igitur quía cau(a fignificationum 7 accidentium oipirne
Oifputarionem:opostet nos fequamur tempoꝛa acute ceri»
tudinis: c dicamus quebonam crífim erunt oftendentia ct
quc malam. iPicam?ergo tépoza effc quattuo: : initium:ats
gmenturm: ftatum ⁊ oeciinationes. Initium eft cum inag it
mo:bus apparere z accidentia ad ebm veniunt carbarr.odi»
cum quoufd erunt cópleta.boctépus em dicimus eſſe mí»
tium:nó ficat alij arbítrati funt dicentes initium acute egrt
' tudime effc cum fola appareat febzís. Sed cum omnía ac
cidentia mobi nüdatiua apparuerint dicimus effe initum z
£&üg incipiunt augmétan catbamodicum víqs oti ad fum
mum afcenfionis terminum veniat t natura mouctur ad re
pusnationerm moꝛbi appellamus augmẽtum. Accidẽtibus
iterum ad vltimitatem venientibus t actione nature ín ma
gno labo:c ad refiftendum mo:bo exiſtentevſq; oum febꝛes
zomnia accidentia quieſcere inapíant vocamus ſtatũ. In
boctépo:ecrifim cum quacũq; fiat purgahone erpectamus
quía aut fit cum füdozezfi materia mobi ertremitati coz pcs
rie fuerit vicina:aur cum vrina fi fiíntra venas cum faneut
ne mixta:aut cum vom:tuzi in o: ſtomachi fuerit:aut cum
egeſtione fi in fũdo ſtomachi velin ĩteſtinis extiterit. Et ab
hoꝛa qua crifis apparet t omnia accidentia moleſta miriga
tur víqg ad mobi digeſtione⁊ perfectam en: Oificlarioncg
vocatur oedínatio, In boc enim tempoxc falutem infirmo
nunaamas ; quía impofiibile eft mozs fit i poc tempoze.
Ram nec expcrimérum neq; ratio ülam oſtendit. m poffi
bile enim cft vt mozs veniat moꝛbo digeſto er diſoluto e£
natura oominari incipiente: quia fi natura infirmi foztze c£
ftabius fuerit ad erpugnádum foxtirudints mozbi virimita»
tc:n:neccfle eft vt bene pari valeat compiemétum digeſtio⸗
nís moꝛbi:⁊ ín boctempo:e impoflibile ett vt moꝛbus natu
re dommetur maxime ſi medicus cá adíuuerir. Moꝛs crgo
non veniet nifi ín tribus moꝛbi rempozibus:in initio videli⸗
Cet augmento 4 ftaru. In oectinatione vero impoſſibile eftz
q: oeciinatio nó eft nifi cũ crifis fuerit laudabius. Impoſſu⸗
bile eft eriam materia mobi grofía ⁊ índigeíta acrioni na»
ture non obedíente:mo:bus babeat oecinarionem:quia fi
gna moꝛtis apparent:que fcilicet funt cruciras duricia ma«
teriei eiu(cg moleftationature oomínás:que nullumverius
mons figoum babet d? boc qð diximus:quia cũ natura cft
Defecriffima in ftatu moꝛbi neg; valet tolerare fuozum vin»
míz3tes accidẽtium:neceſſe eft ino:s fir pꝛoxima fine dubio.
Mala ergo crifis tría habet tépoza mozbizideft initium au
gmentum 2 tarum. Impoſſibue cnim eft oecinaricnem pa
beat:quia declinatio non poteft fieri nifi bona criñ pꝛececen
te:aum fignificationes ouẽdũt morionem mo:bi cfíc Pm oze
An tionem:ſci icet quátus narura tolerare valeat. vndc bec
figníficatio (alutem oiffolittoné moꝛbi nüciar. io fi moria
mo:biecouerfo fiar: figaiticabit peflimítat moꝛdi:neq; vl
faaet oecdinarionem. vnde :D3. ín i20 crifcoszquidiqg ino
quit mo:bus fit in futs tempo:ibus quattuoꝛ oꝛdinatus fa»
lubzioz eft: qui vero eftinoxdinarus:nonvenir ad occínatto
nem:quía pzius moꝛtem ínfert.occicit em̃ in initio aut in au
gmẽto aut ín ſtatu.Sed aliquãdo morior. oꝛbi inter hec duo
cft medíocris:axius indicium ent Pm figaizcar.ócs que ma
gio ineo apparent:qg ín alio loco oicturi plaat? ſumꝰ. Cau⸗
(3 frabülitatis mot? mo:bi ⁊ fuc o:dinarióis d eft $m qr opo:
tetzest fübnlirzsc leniras materie ⁊ toꝛtuudo virtutis, Sau
fa vero inſtabius motus ⁊ oꝛdinationis non post opostct
ágj
Liber
e& groſſicies materiei coebüitas virtutis.Cumq; fostitudo
cum debilitate virtutis componitur:et groſſicies materiet
eum fübtilítarczfit fcc modis compoſitio:quoꝛum quattuoꝛ
funt poffibiles et 0:0 impoſſibiles: ficut fo:titudo virtutis
cum debilitate virtutis ⁊ fubtilis materia cus groſſa.Certa
igitur compofitio grofía materia ⁊ ocbilis virtus cum ſub⸗
tii iz quattuo: modis:ſcilicet foꝛutudo virtutis cum ſubtili
rate materíe: c fostitudo virtutis cum grofía materia: c oce
bilía virtus cum grofía matería: t ocbilís virtus cum ſubrili
matería.s£rgo cus fucrit fo:tís virtus t matería ſubtilis fit
motio mo:bi $m oꝛdinẽ.⁊ fignificatíones im fuis apparebüt
tempoꝛibus fm q opo:tetzquia pꝛopter vututis foꝛtitudi⸗
nem natura mouetur ad ecpelledum moꝛbum:⁊ materia p
m fui leuttatem obedit ei velociter, cfiqp bocfir fignificat
udabilem mo:bi qualitatem ; ende necefle eft bona aps
parcat crifis in fuo tempo:ze fine vllius rei contrarietate: ct
€um materia moꝛbi eft groſſa virtus fo:tís fit motio moꝛ⸗
bügrauis:fzd tamen in fuo tempo:e:quia vírtue eft valida
mouct materia moꝛbi ín fuo tempoꝛe ad oífloluendum c oi
gerendum cam:fed tamen propter srofiicicin fc materici
moꝛbus virtuti non obedit, ende crifie tranfit a feptima oie
vſq; ad. rj. vel.viitj, 27^ fi natura illam nequit erpeitere mate
riam extrinfecus pptcr fua grofficiem : mouet eam 3 nobi?
libus membꝛis ad ignobilia: quc ibt aliquam faciẽs mozam
putrefit z ínfantem muratur: ppter boctrífisvenit aliquan
do cum apoftematibus poft auricalam: in auriculis nafcen
tibus. ed tamen bec materia 7 hec actio fi ſit in iuuembus
spoftemata erũt magna⁊ moleſta:quiavirtus iniuuenibus
plurime cft foꝛtitudis:⁊ materia moꝛbi quá patiũtur cft acu
tac velox. Unde foꝛtitudovirtutis mouet materiam moꝛbi:
que q: leuis eft ⁊velox citiſſime ad illa locavadít.bacoc cau
fa magna sencrátur apoftemata ⁊ moleſta. In feníbus o
ecouerfo eftzq; fi virtus fuerit ocbilis 7 matería ſubtilis:li⸗
cet eam digerere expellereq; nequeat velociter p fui ocbilí
tate;imateria tamen qꝛ cft ſubtilis ⁊ leuts:parue virtuti obe
diet c diſſoluetur catbamodícum certenuabitur ⁊ exiet per
extremitatem coꝛpoꝛis cum fudoze « fumo: pínde alíquádo
fi virtue ocbilis fuerit ocfecta « materia aroffa;oeficict vir⸗
tus ad repugnationem mo:bt ppter fuam debilitatem.vn⸗
de materia ppter ſuã sroffitatem indurata n6 obedit actio
ni nature:qð cũ íta fit mozbi motio oífturbabirurzfuus oz
do ccóaerío fiet. vnde virtute ínfirmi ante moꝛbum fugiens
tc patiens peribit. Diximus itaq; q: acuta egritudo aliquã⸗
do octerminabitur cB vana ⁊ cũ fanguine oe n:ribus flués
te: qꝛ materia cíus eftíntra venas c arterias cum fanguíne
mirxta:⁊ alíiquádo oeterminabitur aum egeſtione t ſudoꝛe fi
natura poteít materiam mozbi ab interioꝛibus venaz c artc
riarum ad exterioꝛa extrabere, Diximms etiam ꝙ fi vírtus
fuerit fortis « matería srofía negsvaleat extra cozpus expel
lere:mittit cam a nobilibus membzis ed ignobilia membꝛa:
vnde opoꝛtet nos intelligere:qꝛ hec actio non eft nifi ín acus
tio t cõtinuis febꝛibus:qꝛ materia eaꝝ eft intra venae c are
terias:⁊ vene t arteric funr nobilia membꝛa 3 quibus folet
mouere natura materías ad alía loca. 3n interpolatis aüt fe
bubus nõ fit ita:qꝛ materia earum eftertra venas:⁊ illuc na
tura ſolita eft materiã ab interioꝛibus venaz c arteriaꝝ ex⸗
trahere. Idcirco dimittit eam natura:nec illã ab aliquo mẽ⸗
bꝛo claudit vt mutetur in ſaniem:que permanẽs in loco ſuo
neq; in ſamem cõuerſa mutatur de moꝛbo in moꝛbum:ſicut
videmus triteum mutari ín amphimerinã aut in tetrateum
SEaufa cft:q: tríteus cü firoe putredine coolere rubee pure
fialiquádo alíouárulum groffoz hu.ei comifceatur aggra⸗
uatur ⁊ motus euis fit tardío: : fitqs ofuruma c mutabitur
in ampbímerinus:qucfi nó fuerit mixta groſſo humoꝛi:ſed
er nimietate ſui calozie incendítur mutabíturín quartaná:
Quía vfta cbolera rubea mutatur ín cooleram nígram.iPec
itaq; febzius mutatío qua dicimus nó fit nífi cfi fedꝛis per fe
eft mo:bus nó ppter alium:q; feb.que femp fequitur alios
mo1bos ficut eft patio epatíe aut ftomacbi sut alioz pꝛinci⸗
palíum membz0z:non mutatur oc febꝛe in febꝛem:quia no
eft oc matería que poffit mutari:quía caufa cíus alius fuc*
rat moꝛbus Cam pꝛecedens:quo moibo permanente ⁊ feb,
permanetzilo quoq; abeunte ⁊ feb:is abeft, Sed decet no9
intelligere:quia acuta e tribus modis eſt: aut enim
eft acutiſſima ⁊ citiſſimam habet motionem:aut eſt modi»
cum acuta⁊ tardus babet motũ:aut cft mediocris, £t quo⸗
niam acuta egrítudo trifarte eft ; neceffe eft vt cíus criſis fit
triplex. Qna ením velociſſima cft:ficut ín quarta aur ſecun⸗
da die.Alia vero eft tarda ficut in.xxiitj. Zertia vero medio⸗
cris ficut in.viit licer inrer Darum extremitates alía habean
tur mediocria ficut. vtj.r).pvtj. xr. Unde Balie.in libzo críf..
mutatio inquit moꝛbi fez modis eft.tres nüdant falutem et
tres timoꝛem:quarum que falutes innuüt : vna cft que ſubi
to veniens nunciat falutem que vocatur laudabilis criſis:ſi
eut illa crífis eft cuius fignificationes fubito apparent. yes
luri in tertía aut quarta die.Alia quedam mutatio catbamo
dicum figna falutis indícantía oftendens que nuncupatur
digeſtio aut orflolutio:qucadmodum criſis paulatim appa
rens víqs ad.xx.diem vel.xxiiij. Zertia mutatío eftínter bag
mcdíocris:que fignificationes babct nunciatiuas ab initio
moꝛbi que poftea non apparent víqs ad.xütj.ofem : fcd in
niW.oicomnce veniũt cum criñ aut ín initio moibí no appa
rent nifi modicum:ſed veniente crífi in.xiiij.die ⁊ tempoꝛe
ſubito aſſunt. llavero mutatioque cft tímozofa im tría diui
ditur. Una cft cuius figníficatioce abínitio mobi timoꝛem
ante quartum diem nunciant: que maia criſis nuncupatur.
Secunda eft mutatio cuius fignificationes paulatim appa⸗
rent ſuſpitioneʒ innuẽtes ⁊ tendüt vſq; ad.xtutj. Tertía que
dam mutatio eſt: que mutatio ab initio moꝛbi piurima ba»
bet accidentia perditionem oſtendentia: fed poftea cedunt
víqs ad.xx.diem. in.xxiiij. oie omnía apparent.aur ab inítio
moꝛbi non nífi modicum apparent, ventente vcro vigeſima
quarta die ſubitooſtẽdũtur. Quicũq; aut moꝛbus moleftífe
ſimã babet crifim:nox pꝛecedens crífim difficilis eſt:qui aũt
tardam noxeſt nullius moleſtie.Qui vero mediocris cft noo
ctes pꝛecedentes dies creticos omnes erunt difficiles:vſq;
in.xiiij.diem.Cauſa velocitatis et tarditatis eft foꝛtitudo ct
debiutas virtutis et acumen materiei ⁊ ſubtilitas eius fri»
giditaſq; eius et groſicies.OMateria enim fi fuerit acuta ct
furioſa inuadít et commouct naturam vt commoueat bu»
Gpporett actdlzatia ipotbuie ID Repeht IcregRTE
: : :bum ípfi natiire repugnantem
guificantia:que funt fo:titudoc ourítía —— capitis
anguftía: vigilía:incenfio:fitis:tractío b ndriozum fi»
perius:doloꝛ colli: actatio capitie buc et uc:que omnia
cum initio mobi sut plura videmus et maxime buriciam
febꝛris et oolozem capitis:pꝛonunciamus acutiffimim effe
mozbum:« itiflimam baberc motionem : vnde nüciare de⸗
bemus ín quarto oic crifim.42 fi febris non adeo fuerít acu
ta eiuſq; motus tam velor nuncius erit ín quarta die expes
ctandus:et in.vij.criñs.Si autem matería fucrít eroffio: ee
grauiozfignificatio erít da in feptíma:ct crifis ín
quartadecima.Sed tamen aliquando incipit fianíficatio in
Quarta ct completur in.vij.in.xj.vero fit crífis, et aliquando
nuncius mozatur vfq ad.rj.et crífis pꝛolongaturvſq; ad.xx.
£aufabuieftzq: mot?mo:zbí cũ fuerit tard?nullo mó figna.
indícatiua poteruntante vndccimum diem venire, vndc ſt⸗
anificat grofla; eſſe materiam.idcirco neceſſe eft mozetur vt
fiat perfecta crífts in.xx.die: fed tamen nuncius aliquando
fc keſtinans indípitin feptima: finiturin vudccima:fitq cri
fis in.rifj.aut.r vij, £2 fi fatus mo:bízideft ouricía febzis t
capitis doloꝛ.⁊ alía accídentía que diximus effc fignificatío
ua piolongata fuerint vfqs ad vicefimum oiem:fignificat
matcriam paruum babere calozem et tardum motum : vno
dc figníficationes cius apparent per vnãquãq; hebdoma⸗
dam;cideo monftrat non efie perfectam crífim:ideft xxvij.
€t perfectam effe in.xl.quia ab initio mo:bí vías ad vi
murmquartum tantum eft quãtum a.rr.vfas adxl.pꝛoinde
non poteft ín vicefimaquarta oíe bona fieri determina⸗
tio: quia motus moꝛbi quãtum eft tardiox:tantum z criſis
—— Si vero motio moꝛbi fit velox:neceſſe et criſis
at velox.
¶TDe cifi, Tapi.iij.
Febrium.
Poꝛtet nos intelligere ín acuta egritudine:q;
um moꝛbus augmentatur:ñtq; furiofus in vl
timitate ftatus : natura cft ei oppofita, vr in?
jternaturam c moꝛbũ fit oucllum:a quoꝛũ cere
Ib. RET edi tamínc actio que nafcirurvocatur crífis:fcd ta
—— — men finatura moꝛbo pieualet: ct ipfe ante ca
fusiat:bona oicitur crífig, Si vo mo:bus naturam ſupera⸗
bitcrifis mala nücupabitur. d p:ius P bellum apparcat
natura c mo:bus ocmóftrabütqualíter operatio fiat in oic
certaminis, Clerbi gfa.ft crifim natura facere oebeat in.vf,
monftratnobís ín quarta; ⁊ monftrat in vndecima quẽad⸗
modum facit ín.rát), quarta d otes c.r) funt indicatiue.vtj.⁊
xiitj.ſunt creticezc aliquando tame. vr).nunciat.rüt). Sed ft
rcpzebendant nos quídà fopbifte dicentes: quare.rj.nó cft
pluſqᷓ.vij.xiiij.indicatiua:quia vndecima quartedeamevia
nio: eſt. Reſpondemus materia moꝛbi cũ eft groſſa c gra⸗
uem babet motum vt ſigniñcationes eius pꝛolongent᷑ vſq;
ad.vij.nequit natura ſuam complere actione nifi in alia.vij.
q: vt diximus cum materia mo:bteft groſſa etus determua
Lio neceſſe eft ſit grauis:⁊ ecõuerſo eft fi materia fit leuis.
*
a ny
LEVA os
€ -
«DPcfignisnundatiuis, ap̃ .iiij.
Igna nunciatiua duobus modis ſuut:aut certa:
aut dubia. Dubia ficut ſudoꝛ caldus non ín to»
Lo coꝛpoꝛe veniens:aut ín toto coꝛpoꝛe frigidus
tam fe,non ceffatzq; (udo; totum cozpus circũ
dans cft laudabilís:fed ft feb.non ceffauerit pz
pter cum eſt dubius.Sudoꝛ 9o frigidus qui non fit m roro
coꝛpoꝛe malus eſt:ſed cu5 cft calidus oubíus eft. SSigna aüt
que funt certa ouobus modís ſunt:aut ci femper funt Lau
dabilía zaut femper illaudabilía. Unde antíqui otcunt cffc
xviij.genera ſignoꝝ.ix.laudabilia:⁊.ix.illaudabilia. Pꝛimũ
fignum ctt ſanitas virtutis fuum moꝛbũ tolerantis —
ſitum huius eſt defectio virtutis moꝛbũ pati nequeũtis.
cundum leuitas coꝛpoꝛis ſe facile mouentis.Cõtrariũ bui?
eſt grauitas coꝛpoꝛis inertẽ motum babenns. Tertium eft
ſanitas mẽtis ⁊ tacilis appetitus: cibiq; leuitas.Oppoſitũ
€? eft coꝛruptio mentis: ditticilis apperítue: ⁊ graiutas cf
bi.Quartus eft cifigice infirmi fano fimilis. ppofitü eus
€ft mutatio facici fanc:ficut cum faerit citrina: liuida:et nio
gra;nuditas carnuum:tempoꝛum extéfio: c frontis duritia:
ãcumẽ narium:toxturazanguftia foꝛaminũ narium:frigitu⸗
do aurium: c palpebꝛarum inuerſio:labioꝛũ extenſio: aper
tio vnius oculi mimo: d alterius:concauitas oculoꝝ: lacbzy
ime inuoluntarie:obſcuritas nígredinis oculozum: turbulẽ
tia aut rubo: aut viridis venazaut ficca cachexia in cis appa
rens:aut palpebzarü fpafmatio:aut incõſueta oculoz albe»
do 1n fomnís apparens. £uinrum bonítas eft ſpiritus c fas
ciliras cius narurai fpiritui fimilantis.O ppofitü buius eft
diſturbatio ⁊ anguſtia ſpiritus:aut magnitudo ct paruitas
eius. Sextũ eft bonitas ſomni in aſſueto tempoꝛe venictis
zinfirmá iuuãtis.Contrariũ eius eft coꝛruptio ſomni infir⸗
mo nocentis:maxime ſi in ſomno viderit terribilia ⁊ timoꝛo
ſa et ſpaſmetur in ſomno. Septimum eſt foꝛtitudo pulſus
Teius equalitas naturali ſimilantis. Tontrarium cius eft
debilitas pulſus:maxime fi fueritfozmídolofus aut vermis
culoſus Octauum : fo:titudo actionis naturalis in loco co»
ctionís: ⁊ apparitio vꝛine digeſte in oie cretica. ppofitum
eft ocfcctio calous naturalis in loco coctíonís t vꝛine indi»
geſtio quemadmodà fi fit alba:ſubtilis:clara aut turbida vł
eroffa:marime ín oie cretica IHonum:laudabilis et purga
tio cuim ſudoꝛe videl; fi materia fit ſubtilis ⁊ exterioꝛi partí
coꝛpoꝛis vicina:aut cum fanguine oe naribus fluente: fi plu
ruma materia ſit intra venas capitiszaut cum fputo fi fit ma
tería ín pectoze ín pulmone ⁊ diaphꝛagmate:aut cum vomi
tu fi fuerit in oꝛe ſtomachi:aut cà vꝛina:ſi materia ſit mixta
cũ ſanguine marie ft fuerit ĩ gibbo epatis:q̃ materia fi fac»
rit in gibbo epatis necefle cft cũ vꝛina euacuetur:ſi autẽ fit
ín (ua cõcauitate cum egeſtione egredietur; qs vene conca»
Fo.ccriij.
nitatis epatis ſunt iuncte inteſtinis.Sunt etiam quedam
fignificationcs bonum oftendentes:ficur fi fuerit ſudoꝛ in
toto coꝛpoꝛe € feb.per eum mihigctur: ſitiſeʒ extinguatur.
Sãguis c naribus fluens in oíc creticofi fit quantiraris per
fecte quá natura pari valeatzet ft ínfirmus co pterunte alle»
uiabitur. Sputum autem fi apparcat in terria aut in quare
ra die: 7 fuerit paruum:album ⁊ oígeftum:vifcofum ⁊ con»
iuncrum cfadle excat cum vna vcl ouabus niflibus. Comi
tus fi fuerit atrinus quafivitellum oui mixtum c pblegma
te albo temperatü liquoꝛem babéte 7 bene ois cfto: oc quo
infirm? alleuiabif ab anguftia quà pꝛius babebat. Clrina ft
fuerit bn citrina c tẽperata in liquoꝛe: bypoftafimqs babet
albam;iunctam:c lenem pínec fozmam babentem.s£geftio
fi fuent fimilis naturali equalis in quantitate cibi quem
fumpferat:c fi exeat in tempee quo confüctudo fucrat: cum
liquo: fit temperatus inter ſubtilem ⁊ groffum nulium ba»
bens fetozem:aut acutum calo:em Dabear tincrum cü equa
lírate atrinitatis:aut ignei colozis: fignificat cm ralis ecce
ftio baberí oe cbo.ru.quantü opoztet ad expellẽdã ⁊ ſubti⸗
liandam fecem. Sũt c alie fignificationes que omnib? big
funr oppofitc.ende timoꝛem nüciant ficut fudo: non ín die
cretíco apparés frigidus: non totum cozpus draundansz
maxime fi in folo fuerit capitc: deſcendat in faciem c fron?
tem: t granoſas t rotundas guttas habẽs. Sãguis e nari
bus criens; frante coctíonem : ideftin ínitio moꝛbi appa»
reatzmatimein feaimdo oíe.Sputus fimozetur vſq; in fi»
nem mobi : c fi fit multum citrinum:aut rufamzvirtdezni»
grum:ſubtile: aquofum:groffum: ofuulfum: otuerfum : oie
ftinctum:marime fi hoꝛridilis sc putridi fucrit odoꝛis. Clo»
mitus fi fuerit ígneus : aur cholericus mixtꝰ cum humoꝛi⸗
bus fubnlibus aur aquofis aut viridibus:nigris: exugino⸗
fis. €irína pꝛaſſina: albiſima: aquofa: aut groſſa: aut
nígra:turbída lactea: pꝛecipue fi babeat bvpoftafim ru»
beam aut citrinam vel nigram; aut ficuroui vitelum t fur
furca, Egeſtio fi fucrit maio: quantitate aut mulzu5 minoꝛ
citrinima vel ignea : aur virídis:nigra : ſubtilis: aquoſa:
arofía et otuerfa ⁊ fuperficiezenus vnctuofa aut oleacinaz
fetidiflima:acuta z bozribilis:manime fi nó in aſſueto cxeat
tempozc. (D po:tet iterum nos íntelligere q: certiſſima om
fisnificariona fanitarem nundantii:eft foꝛtitudo virrurisz
4 peffima omnium ſfigniñcationũ perdítiones innuentium
eft debilitas virtutis. 3P»:otnde oecct nos cognofcere quia
cum videbimus bona figna in die cretico appareatía : aut
omía que diximus:aut plura : expectãda enit bona criſis ín
die crctica que eft nüdatiue oret viana. Si vᷣo mala fuerint
⁊ videbimus figna ín ote nunciáte erpectanca eft mala cri»
fis ín die creticanunaatiue vicinãte. M fibona figna aim
maiis appareant fignísziudicabimus pꝛeeſſe ocbilibus foꝛ⸗
tía ⁊ multa paucis. Glerbí gratía.fi multa mala appareant
figna cá vmo aut ouob? bonis: fudicabimus ca iftís pꝛeeſſe:
maríme fies que funt multa fuerint foꝛtioꝛa € cerríoz3 4 có
munioza:q fi fuerint equalia in longo tempoze mostes effe
faturam offendützfed tamen fi figna laudabilia fuerint foꝛ⸗
t10:3 7 certioꝛa ín pꝛolixo tempoꝛe denunciant falurem effe
futuramzq: mala figna nundant groffam materiam 7 durã
ad obediendá. vfi necefle eft crífis trãſeat ab ila oie crenca
que pertinet diei eius nüciatiue./72 fi omnia mala figna fi
ucpluraeo:um ad bona mutent in oie areticasfignificabüt
ſalutem ditam aut tardam ſᷣm velocitatem tempoꝛis:m quo
figna fuerint mutata, Sí autem non mutentur figna oſten⸗
dunt timoꝛem in lõgo tempo:e efle futurum. Glerbi gratia.
Si appareant quedam fignificationes in tertía oie t pluri»
me earum fint laudabiles:c qued iuncte debilem fignifica
tionem babentes: figníficant fatutem effe venturã n.xiitj.
q: mala figna que cum bonís appart : fignificit mo:bü ba
bere malá qualitate, Pꝛoinde crifis a.vij.ad cár). tráfit. Sí
auté ille fignificitíóes male mutent᷑: ante.vtj.ant.vj.ad bo»
nas:poffibile eft vr crífisveniat in.xj.que fi non mutetur ín
f eptíma timo:em fignificabunt ín longo tempose effe vene
nurum: quianon fumus fecuri euin male fignificatíonca
reſcant: et confostentur fi ín fai ſtabilitate ponen
v
7er
vnde virtue nature beficict: bonc fignificatiócs ad malus
muc;buntur, 3Bonti ecíam eft medico vtnon iolum bonas
t malas fignificariones confiderctzfed ctiam opostet iium
inucftigarc illas d funt fo:tio:es ct certioꝛes:atq; ilia que
funt debilioꝛes ⁊ inftabilio:ce. Verbi gratia: fi qndp videat
laudabilia ſigna:⁊ tría iliaudabilía figna: iucicandü erit ad
quinq; pluſꝙᷓ ad tria:fed (udicius fo:fitan erꝛt fallar: Q: pofíi
bile cit vt tria fint fortioꝛa ⁊ certioꝛa dp quinq;: quemadmo
dum fi infirmus anguſtiã fpiritus patiatur: zneqp fitim aut
doloꝛem capitis babear:ztamen becouo non funt maioꝛa il⸗
lo vno figno.fignificatio anguftic ſpiritꝰpeſſimitatẽ innuitz
q:eft figaificanua ocfcctióts humane vite: ſed paruitas fi»
ti8 ⁊doloꝛ capitis non funtfimili modo:qꝛ faalius patitur
infirmus doloꝛẽ ín capite 4 fitim i anguſtiam fpiritus: ans
guſtia em fpiritus non alíud fignificat mfi oefectionem bus
manc vite. Palam ergo íntelligumus Q: acuta egrítudo oc
termínatur in.títj.aut. vt).aut.riitj.ote, ££t fi mõ ab inino be
ne cognita fuent:bene poterit nofcere vtrum fit moꝛtifera:
annon tríbus modis. cr fanitare ct foxtítudine virtus
tia: to:dinatione 7 perfectione actionis naruralis:aut eco⸗
trario.Sectido ez bonitate laudabilis qualitatis moꝛbi ⁊ le
uitate ct fabtilítate matenei et faalitate fui motus :aut ek
cozum oppofitis.Zertio er leuitate cozpo:ís: ⁊ faalirate fpi
ritus: t bonitate pulfus ⁊ fomní ⁊ appetitus:qui funr quá»
tum opostct : ct cx figno coctionis 1 vꝛina apparente: mas
rime in die nunciatiua: auter contrarijs . Diuturni vcro
moꝛbi qui :unt oc groſſis chumis tarde fe mouenres : ficut
Quarrana ct ceteri non poteft medicus inucftigare ab imtio
«trum fint moꝛtiferi necne: qꝛ non babent in inítio furiofi
tatem:aut vclocem motum per que medicus cognofcatab
initio ad quid fint conuerfari: qz materia propter fuí groffí
tatem ⁊ fui motus tarditaté non obedit actionibus nature
vt fec eius moncarur ⁊ in inítio oigcratur: vrfic pofiit mes
dicus futura índícare ab initio. Vnde opoꝛtet nos in diutur
nà carítudine mueſtigare motũ ci? t actione per vnãquãq;
hebdomadã:quoniã motus diuturne egritudinis per fepte
mouetur pꝛopter groſſtatẽ ⁊ grauitatem fue materie: acus
tam $0 egritudine per quarternariã oecet cognofdi: q: ma»
tena (ua eft ſubtilis eiuſq; motus leuis € velox.Cũcq; infir
muo in oíuturna paſſiõe fit: z invnaquaq; beodomada alle
uiabitur:⁊ bona appareat ſigniñcatio:bonam moꝛbi qualis
tatem oſtendens:⁊ faniratem virtutis bonam innuet ſalu⸗
tem.Si autem infirmus in vnaquaq; ſeptimana fit grauioꝛ
⁊ deb lioꝛ ⁊ malum appareat fignum: male qualitatis runs
ciatiuum:⁊ etiã debilitas virtutis:timoꝛẽ indicat.Sed opoꝛ
tet intelligi:qꝛ funt quedam diuturne egritudince: quaru⸗
motus ⁊ figaíficationes per feptem mouent ⁊ ——
ſunt ⁊ alic quarum motiões ⁊ figna per tría feptenaría mo»
ueuf ⁊ cognoſcunt᷑. VUerbi gra.fi pm? mot?cft ĩ.xx.die:ſcðs
eritin.rlj.tertias in.lxitj. Cauſa eſt:qꝛ sroffiffima ⁊ duriſſi⸗
ma eſt materia cum imbecilli virtute. Unde palam intelligi⸗
mnis quoniam moꝛbi quoꝛũ motus fit per quarternariũ: fi»
aníficant ſubtilttatẽ c acumen materíe: c velocitatẽ fuí mos
tue cum virtutis foꝛtitudine.⁊ moꝛbi qui plurimũ mouent
per fepténaríum ſunt p:opter groſſitatem materie c calozíg
paruítare:t motus tarditate:c vírrutis debiltatẽ. Moꝛbi
ergo'qui mouent ptría feptenaria necefie eft groſſioꝛes ct
ourío:s ⁊ tardío:ce babeant motus. ££ üqs mo:bí fuos fer
uant'o:dines:óm ꝙ opostet: oftendüt ft boͤnas habere qua.
litates ⁊ leuis effe materie: virtutis foꝛtitudinẽ. Si vero
ſuas non cuſtodierint oꝛdinationes:neq; tempo:a prout có
uenit feruaucrir: figníficát malas qualitates ⁊ materiei ou.
ncam:acvirrins defectionẽ. Inſtabilis moꝛbi motio duo⸗
bas modis fitzautením ante fiim tẽpus venit. ende figni»
ficat acumẽ ⁊ malam qualitate materieí:fita ipfa p fecaufa
moriõis añ ſuũ rps:auz poft fati tpe moꝛat᷑: vñ innuit groſ⸗
fitatem materieí c duriciẽ: ⁊ nature pigritiẽ ⁊ deſtructionẽ
virtutis. Unde Salie.in libꝛo criſium:laudabilis inquit mo
tio moꝛbi facra ſᷣm oꝛdmem eft ad ſciendũ aperta t indubia
⁊ morbi quide motio: caufa cutus motio fit laudabile et
inoꝛdinata: eft oura ac dubia ad cogaofcendiü:zcu5 magna
ac difficili cognofcitur inucftígatione, Unde dico qp inueſti⸗
gatio fit tripiex. Aut eri eft eius inuetio ucceflariazautpoffi
büiszaut im ilío. IBeceffaría ficutinueftigatio q̃ firfm
ratione ⁊ oiftinctioné. lPec em̃ inucftigatio eſt mutabilis:
quía cius intentio cft neceſſaria: cuius inueftíganonie ine
uentio fi non veníat:nonfit —— ſuaz culpa:edpꝛopter
acidentia impeaimentum aliquod facientia. Poſſibilis:ſi⸗
curínueftigatio que fit Pm experimentum: in qua inueſtiga
tíone certum c incertũ funt equalia. Verbi gratia. fi quedã
rcs alicuí pꝛobata fit nulla rationc cam affirmante: poſſibi⸗
le cft vt aliquando noccat:fine alicuíus rationis affirmatios
ne. Impoſũbilis ficut actto vulgosum que non fitfmratio
nemneqs $m experimentum venit:que fi veníat fit fm foz»
— Derbi gratía.quidam putcü pꝛopter aqua fodiens
inuenit tpefaurum: cuius inuentio neq; Pm rarionem;neqp
fim experimentt fucratzfed Pm fostunam,
«ipe ſcientia furiofosum moꝛboꝛũ. Capᷣ.ꝰ.
Licũq; vult furíofos cognofcere moꝛbos:vtrũ
(Vv fint ad falutem neenezopo:tetvt perquirat io
23 tum acute egritudinis:neq; eum obliuioni trae
E 4 dat: c ead oenuncíatiua figníficatióe apparétz
A ftatum vídels ac mo:bí vltimitatẽ oftendentíaz
ficut ouríciem feb.augmentatione t doloꝛẽ capirís:fitis foz
titudinem:laboꝛem:ſpiritus anguítram:attractioné bppos
cundríozum:collioolozem: motioncs mẽbꝛoꝛum infirmi oc
loco ad locum. Pec cum cognoucris 7 inueneris cum defe⸗
ctione vírtutís c mala moꝛbi qualírate:intelligas oefecrioo
ncm nature ante moꝛbum fugere ccertifiime ꝓnunciet ma
lam criſim effe venturã:maxime fi non fuerit ín oie nuncias
tiua nec cretica:ficut funt in.ij.vel.vj.viij.xij.d Die fimilib?:
EY fi virtutis foꝛtitudinẽ ⁊ boná qualítate mo:bi viderítz
C ín die nuncíatíua: bonas crifim effc futuram pꝛedicet:⁊ fa
lutem pꝛecipue fi fuerit ín nocte otem cretícam antecedetez
aut in die noctem cretícam p:ecuntc. llis em̃ vífis fi appae
rcant terribilia accídentía ficut alienatío que pꝛius nó fues
rat:t excitatio infirmi ne fiat fonnidolofus: q: bec accidens
tía tunc funt folíta venire.Cauſa q: fumus illi? materiei ca?
put afcendít.natura'etenim ín crifi (llos coadunat cbimos:
qui fi fuerínt cholerici cos ín ventrem ocponit vt cum ege⸗
ftione erpellantur: fi autem fuerint fangvinolenti in epate
coadunan£ vt cim vꝛina egrediant᷑:de quoꝛuʒ coadunarios
ne chimorum quedam nafcítur cbullitio fumum capíri diri⸗
gens. ende illaterribilía crcan£ accidenría Sed cim oz ma
teria cum egeſtione autvzína erpulfa infirmus quiefcit:boc
manífeftat illoꝛum accidenti tranſitio. Unde Hippocra.in
apbo.1Hó fm ratíoncs alleuiatis non opoꝛtet credere ncqs
vererí valde mala quefiuntírranonabiliter:mulrza eii talit
íncerta ⁊ non valde permanere:neq; mozari conſueuerũt.
¶ TDe ſcientia cretice diei. Capi.vj.
2 3cs cretica duobus modis eft: aut plurimum
iN in ea fit crífis laudabilis 7 falurie fignificatiuaz
aut nonvenit ín ca crifis;que fi veniat erít peſſi
ma Dies itaq; creríca d fitlaudabilís eſt.iij.iitj.
— p V. Vt · xxj xi xvij.xx.xxj Ilaudabilis vᷣo.ij.vj.
viij.x.xiij. xv. xviij. Criſis em̃ in bis diebus facta peſſima cft:
Q: bellum quod tunc fit ínter naturam ⁊ moꝛbũ eſt de moꝛ⸗
bí actiõe eiuſq; foꝛtitudine nature dominãte. Pꝛopter boc
fignificationes ín his diebꝰ apparentes fi fuerint male moz
tem p:onunciant cito. Sí autem bonc fianíficant futuram
reciptocationes: t moꝛbi pꝛolixitatẽ. Tertiadecima 7 quínde
cima funt mediocres inter laudabile c illaudabilé : quarum
caufa ín ſuo loco erplanabi£, Sed dieꝝ Iaudabitíü funt que
dam p:op:íe cretíce:fünt ⁊ quedam nuncie, Ille que funt
pꝛopꝛie cretice funt laudabilioꝛes:⁊ certioves dicimus effe.
vij. Zxiiij. boſt bas ſunt.xx.⁊ xxj.pꝛopꝛie autem c cretíce nũ⸗
cie ſunt.iiij. er.rj. poft has.v ix.et.xvij.poſt bas tertía ⁊ de
cimaoctaua: aliquando nuncia venit in ore cretica: et cres
tica ín nunciatiua . S aufa grauitas eft et groſſicies mate»
rící ſubtilitas eiuſq; leuitas ; quia fi materia groffa fuerit
Febrꝛium.
*grauíe: neceffe cft tarde veniat ſtatus. Pꝛoinde tranfit
creticam et venit in die nunaa que eft poft illam crericam,
1 fi leuis ac ſubtilis fuerit materia: fit ftatue in oie nũcia⸗
tiua cretice. Verbi gratia, feb.tertíane naturalis terminus
eſt.xiiij.dies: fed fi eius materia fit leuío: et ſubtilioꝛ: matu
ratur fitq; tenminatio in.rjap fi multo plus ſit leuioꝛ citiſſi⸗
mc feftinatzfitq ei? criñs in.ix.aut.vij.Si aute fuerit mixta
«um aliquanta alterius materie €: Determimatio
moꝛatur vſq; ín.rvtj.aut. rrj. Si 9o cum maiozi miſceat gra
ucdine plufqs terminus piolongabif. Dies itaq; ülaudabt
lis foztíoza ⁊ certíoza male qualitatis figna babens eft fcc»
da. poft bác. vj.oeínde octaua c.r. poft has.xtj.xv.xviij. Cau
fa pefíimitatio ſecũde:qꝛ materia moꝛbi eft cruda: neq; vllã
coctionẽ aut digeſtionẽ potuit natura ante quartã cperari⸗
quíbus autem a b? ante coctionem materici mo:bi
ſcimus naturd effc ftupidá pꝛopter furoꝛem materiei
4 ſue qualitatis peſſimitatẽ:pꝛoinde fignificariócs antc co⸗
ctionem materici apparct, Ideoq; vituperauit Hippocra.
fanguiné oc naribus ín fe oic mananté m acutis febzi»
bus:orrít eim eum timoꝛis foze nundatiuid. Idcirco dies ib
laudabilis quantofucrit longio: a ſecũda oíc; rito minoꝛis
ít timoꝛis. Sexta 9o fignificat virtute moꝛbi c nature oc»
bilitatem ferta eif cft ſeptime vicina. Cunq; em natura nes
quiuít moꝛbũ pativſq; m diem cretícam que pari fuerat fi
bi pzopinqua:figníficat eius ocfectione c moꝛbũ ciocminá
tem. Sed caufa oíucrfiratis diei cretice duobus modis cftz
aut pꝛopter debilitatẽ nature: aut propter oíuerfitaté figu»
rcluncincqual modo lume a fole recipiétis ; qð vtrũq; er»
planabímus ín nr̃o libꝛo pátegni./2? fi quís facillime intelli
gere ocfiderauerir:legat capitulũ oe ymeacriſeos fcriptum
ín eode libzozibiem plene diximus € monſtrauimꝰ:qꝛ impa
re$ ſunt apertioꝛes certíozes paribus: ficut lPippocra. in
epydímia. Impares inquit funt foꝛtioꝛes paribꝰ 3ntenrío
fiut Hip. vt taliter eſſent im foꝛtiores.oĩs em numerꝰ
aut par aut impar. Impar aute babet in ſeytrũq;: par vero
non habet in ſe nifi vni aut parc aut imparẽ. Hoc teſtatur:
qꝛ fi numerũ diuidimꝰ ín parem ⁊ mimpare: fit cíuifio infi
mulin parcem ⁊ ín imparẽ:ꝙ fi parem partimur non inueni
mus ín confi vnam numeri parte-fc; aut pare antímpare,
Impar ergo totü ín fe continet numerũ:par $onon.Elcrbi
ia. Sot diuidimus n eft ímpar: inuenimus vnam
partes effc part i. iij. c alim imparẽ.i.iij.ſi autẽ octo qð eft
Low per reperim?oiuifiont in vtraq; parte eſſe pares
iij. c. (itj. Iterũ ſi.xiiij.qð eft par diuiſum fuerít inue»
niunf ín co ouo iparcs:feptévidels c fepté.bacoc caufa bi»
cit Ibippo.impare pari effc foztiozc:q: vtrũq; in fc numerü
contínet. Silr bocinuenimus ín ymeacrífcos £a. c alioz,
antiquozurm, Scd tfi quidã fopbifte nobís obtjcíüt dicẽtes:
fibenc dixiſtis de Hippo.Sał.ceteriſq; antiquis:q: eoꝛum
intentio de die cretico fiierat: coe numero ⁊ de curfu lune:
vnde imparem dixerũt pari eſſe foꝛtioꝛem:quare quartãde
cimam om̃ibus diebus creticis: « quartam omnib? die bus
nunciatiuis dixerunt eſſe meliores cum vtraq; fit paris nu
meri? Reſpõdemus impares licet ſint cõuementes natura
liter diei cretice: pares tamen ſunt eis accidentaliter : qꝛ fi
criſis incipiet in.rítj.Die natura fuam cõplebit actionem in
xiiij. Unde crifis in.xiitj.die computaturzq: actionis nature
complementi ín eo oftendit Similiter ín tertia narura ina
pit (uam operationẽ:⁊ in quarta finít eam. Pꝛoinde oꝛdina
uerunt bene creticos dies:qꝛcum viderüt parem nõ effe cre
ticum er accione nature:ſed accidéraliter er apparitiõe ope
ratíoníe nature ín eo complete: conuerfi funt ad imparem:
⁊ oirerüt eum pari effe dignioꝛem.
¶ De cosnofcendz criñ ventura, — Cap̃. vij.
€i cupit noſcere diem qua criſis ſitvẽtura feu
octis aut diei: opoꝛtet ĩueſtigare initiũ
moꝛbivt fiat certitudo dierũ nũciatiuoꝛũ cre
Fo.ccriiij.
tio ſiue debilis: expectãda erit criſis in die cretica: qud ipſa
nũciatiua pᷣcedit ſicut in ſeptima quã quarta it: cin
xiiij.quã pzecedir. vtj.pzecipue fi moꝛbus fucrit in vltimita⸗
tc ftatus: crifis em ineadem oue eft ventura: maxime fi bos
na fuerit crifie; mala autem crifis nonnund venit in cadem
oiezcr aliquando ín alia:⁊ aliquando in initio mo:bí: aliqrt
in ftatu quemadmodũ diximus.Sed fi vis fcire crífis vtrus
veníatlaudabilis necne:opoꝛtet infirmi pfecte cognoſci vir
tutem fi fit foztís aut ocbilis, Si erm fuerit foꝛtis et ſpiritꝰ
fit facilis: lenis:inanguſtioſus c quafi fani pulfus foztis ac
bene o:dinatus;« fignum coctionís in vzina apparuerit:cer
tiffime effefuturam íabit.ccontra fi contraria vide
rio indicia. O fi vís fcire qua nod] aut oici boza crífis fitve
tura ftudc ab itio mozbizet cognofcas hoꝛã ín qua augmẽ⸗
tu febzie fucrat ⁊ anguſtia infirmizo: m cadc5 hoꝛa criſis
eſt ventura, Si autem fcire velis pex qualem purgationem
criſis fiat:perquire naturam mo:bí atqp fuam (pecie 7 mate
riam: que cognofcere poteris per infirmitate cuifqs comple
xionem:naturã tempozte:acris;ctans: regionis:confüetus
dinis:t per artifici ⁊ exercitia quater omnia fuerant oum
fanus crat:figura autem fi fit macilenta aur craſſa:rufa aut
fufca. Verbi gratta.fi infirmus fuerit iuuenis eiuſq; cõple⸗
rio caída ficca: t etías regio:etas:⁊ fi fuerit cali.⁊ ñc.aer.
Similiter patiens in famitate fuerat folitus laboꝛioſus:vi
ailato:macilentus:fufcus:fignificat materia effe cbo.ru.
nunciant purgatione fieri cho.ru.cumvomitu:ſi fit materia
leuis aut natatilis:aut cum egeſtione fi fit grauis inferioꝛa
petens, O fi infirmus.xx.fucrit annoꝛum:⁊ cõplexio eíus
calida c bumídazinfirmus ín (ua ſanitate quietus at;craſ⸗
fus zrufus:tépus verzz rcgio 7 aer fimiliter cali. er hu.co⸗
gnofce q: materia eft fanguinolenta:7 crifts eft ventura cũ
fanguine oe naribus. 5i fuerit matenalenis 7 acuta aut cũ
menftruíg;aut — M materia fuerit grauis. Sed
tf (anguís fi fururue ftt per nares antecedũt anguftía pes
cto:ís 7 grauitas 7 oclo: capitis: tencbzofitasante oculos
t — ante oculos quaft lãpadis ruboꝛ. —— qꝛ na⸗
tura crifi apparente t appꝛopinquãte chimos qui ſunt ma⸗
pería mo:biin cosposie interioca coadnat. Eb fi fint coole
ri ad inteftina oeponunt. fi fanguínol£n epati oirigunf,
i£ 2imíergo in coꝛpoꝛis interioꝛa c3 coadunant ct ebullire
inceperint:fi fint leues faciunt fumũ 3d caput afcendetemz
arades ergo qui fuenntocfcendunt ad ínferioza. 3Rurfus
fi fuerint fanguínolenti cfubtiles: ac fumus eoꝛum ad cas
put faliat:generabit extenſionẽ tempoꝛũ: angꝛſtiam pecto
rís:arauítatem ⁊ doloꝛẽ capitis, 22^ fi queda pars iliius fu
imtad primum parem neruoꝛũ a cereb:oeccuntes vacit que
funt via fpíntusvifibilis turbidũ facit viſum:⁊ generar ano
te co$ imagines rubeas « nüciat fanguinem p:oculdubio
bcnaribus effe flururum, 9i aut materia grofí3 fucrit ec
grauís:ocponitur ad inferío:a ⁊ generat oolozemventris 7
punctíonem fumoꝛũ ⁊ grauitatem — nunciat ſan⸗
guinem effe ſtuxurũ per menſtrua fifuerir femina:aut per
cmo:roydas fi fuerit maſculus:maxime ft ſua fuerat cõſue⸗
pudo. f£» fi chimi fint cholerici:leues ac ſubtiles:fumꝰeoꝛũ
ad caput afcendit c facit doloꝛem ⁊ ſiccitates naríum c oꝛis
teneb:ofitatem oculozum:c vulrum citrinum: vnde innuit
purgatione cum vomitu eſſe futuram. Sí aut fuerint groſ⸗
fi ⁊ graues oefcendunt ad inferioꝛa:⁊ seneranr ventrís 00
loꝛem:⁊ inftationem:nundantqg folutione. Sed opo:ter ins
tellig figníficationes crifis cum fangumís fluxu veniens
ouob?modis:quí funt vniuerfaliter aut particulariter. Cini
uerfaliter funtficut continue febꝛes:acumenq; carus: c ple
nítudo co:pozis:rubo: fadici-anguftía fpiritus:magnirudo
pulfus:aclatírudo percuriens magis fuperius õ inferius:
mollicice o:53no:um:rubo: ⁊ fpifiirudo vzine:ertenfio late
rum:arauítas epatis. His enim cogr.ítie fanguinz figuifi
cat flupurum marire fi tempus:etas:conſuetudo atq; aer
conueníant. Sí autem infirmus fentíat oolo:em in capite
tempo:tum ertenfionem rubo:em ante oculos pzuritum in
naribus crpectabís oenanbus fanguinem 4^ fi bec figna
ín vtraq parte videris:exvtraq; nare fanguis cft flururus,
Si autem eg vna parte:et per narcm vnam fanguío ñuet.
Liber
Si vᷣo vis cognofcere vtrum per menſtrua currat:perquire
vniuerſalẽ ñgnificationẽ: cà qua fivideris grauitate pecti⸗
m8 c lumboz: fi mulier fucrit is menftruavenire,
Si autem maftulus fuerit per emo:roydas fluercattedes,
Si cü fudozc crífie eft wentura:rigo: in die cretíca oebet ves
nírc ante ſudoꝛẽ:⁊ per coꝛpoꝛis erterioza fumus egreditur
calídus:ccutis fit rubicunda:z pulfus bumiduszicrus mol
lis: rubo: c ſpiſſitudovꝛine in ote nüciatiua: marime i quar
ta expectãdus erít füdo: in die cretica. Sí aüt aivomítu fiat
crífis: ocbet babere doloꝛem capitis: 7 im oꝛe ſtomachi abo
minationẽ:coꝛdis tremoꝛẽ:obſcuritatẽ oculoꝛum:inferioꝛis
labij titillationẽ:pulſum duruʒ ⁊ inoꝛdinatũ « concauũ.his
pꝛecedẽtibus vomitũ nunciat./2^ fi cum bis omnibꝰ fignis
pulfus fo:tis fuerit ⁊ latus: — ſanguinẽ oc naribus
⁊ vomirü:quia pulfus cum cftlatue c fo:tís figuificat fan?
guinem be naribus ſuxurũ. Si autem fucrit concauus vc?
tnítus innuit. £ sufa tremo:ía inferio:ís labi) firín vomitu.
ádeo q: pellícule oꝛis ftomacbi funt iũcte cũ inferioꝛi labꝛo:
vnde cu5 mouentur ille neceffe eft vt labꝛũ moucat.Signũ
erifis cum vꝛina eft grauitas c ertenfio pectínie cum ſubti⸗
lí matería c egcftionís ablatíonc. Signa folutionis eft sra
uitas in inferiozi ventre cum doloꝛe:⁊ fozntudovírtutis cü
multa marería : ſuiq; grofütudo: et vꝛine paucitas: er ali⸗
quando cum ínflatione 7 vétofitate, Sí autem matería mu
tatur oe nobilibus ad ignobilia memb:a;bís ſignis cognoe
fatur.virtutc fe.arofficia materiei:cõtinuitate doloꝛis: fub
tirilítate vꝛine c albedine:foꝛtitudine virtutís moꝛbũ ferre
valétis: ablatíone fcreatus 7 oim purgationũ.O fi natura
velit materia ad ſuperioꝛa mebza mutare: p:ecedüt capitis
grauítas;ftupo: mentís:fürdíras:viriditas vine cũ coftipa
tionevẽtris.Si aũt ad inferioꝛa mẽbꝛa fiat mutatio moꝛbi:
pꝛecedunt grauitas € bolo: genuũ cim tumoꝛe: ⁊ ablatio
ſcreatus comníum purgatiouum.
¶ De ſynocha fine putredine: que inflatiua
oiatur;ctoepleurefi, api.viij.
Ecacuta feb.de puro:calidoq; ſanguine nafci
V turintra vafa. intra venas ct arterías abic;
C9 X vlla co:uptióe vcl putrefactioe. cuius figna
» 2 funtbec: pzecedir eam fatigatio: grauitas mé
yox on
e bxo:um:rubedo c caloꝛ.Febꝛe Po apparẽte có
'tinuo erunt incenfiones; grauitas ct doloꝛ ca»
itis:ruboꝛ facici;plenítudo venarum vtriuſq; tẽpoꝛis:ocu
i eminent:pulſus foꝛtitudo ⁊ plenitudo ictuſc; molis: vꝛi⸗
na ſubtilis ⁊ alichinea. Tauſa vᷣruoſi pulſus eft puritas fan
guinis.Magnitudo ⁊ plenitudo eius cft ppter ſanguinis
copiam oꝛgana dilatãtis.Mollis ictus eft ꝓpter ſanguinis
humiditatẽ:pꝛoinde facies infirmi e(t mollis:rubicunda:et
bumida quafi facies balneũ egredientis s£aufa ſubtilis vꝛi
ne eſt ebullitio ac puritas ſanguinis. Pꝛopꝛietatẽ habet hec
fe.ſemꝑ gñare inflationẽ ⁊ facere vcẽtoſitatẽ: q: materia ei?
eft:ficut diximus:ſanguis puriſſimus:qui eſt in cozde ⁊ pul
mone:qui ci caleñt ⁊ ebullit:fumos gñabit ad caput aſcen
dentes t ſalentes ⁊ doloꝛẽ generãtes:qui fumi fi pozos cas
pitis anguftos t oppilatos inuenerint:conuertunt ad infe⸗
ríoza.t.ad pectus ⁊ ppalmonẽ:eoꝛũq; vias oppilant ⁊ ſpiritũ
faciũt anguſtũ ac anbelitũ ⁊oꝛthomiã. Ideoq; antiqui hãc
febꝛem vocauerũt inflatiuam: q; caufa inflationis fpiritus
plurimũ eft calo: pecto:ís ⁊ pulmonis eíufqs ocfectio, 1Ró2
nund ifte calo: inflat pectus ⁊ pulmone pꝛiuſqᷓ caput afcen
dat cinferíus conuerta£. /2» uilla materia que a capite oe
fcendic inferíus ad diaphꝛagma índdat ⁊ coadunet: apofte
ma generabit qð oicitur pleurefis: q: pleurefis nibil aliud
eft nífi calidum apoftema ín oíapbragmare ortum:⁊ aliquá
do ila matería que a capite deſcẽdit venit ad lacertos t car
nem: quibus cofte funt índute ⁊ faciuntapoftema qð abus
fiue vocatur pleureſis. Certa em̃ pleurefis continuo.iiij.ba
bet ſignificatões q̃ (unt ab ca inſepabiles: duriciẽ videls fe.
anguſtiã ſpiritus:pũctionem:⁊ doloꝛẽ lateris ⁊ tuſũm.Sed
plunme euenit pleurcfis calidas et humidas complexio⸗
n£8 babentibꝰ:in vere ctiam naturaliter:⁊ hyeme accidens
EET; maxune fi ver fuerit egrefium a temperaméto ín cali
ditate; ⁊ humiditatẽ:⁊ byeme fuerit humidioꝛ qᷓ opoꝛtet ·
is cim hũiditas fi oomjnct:fanguisin copcaugmncee
tatur: ⁊ frigiditas tẽpoꝛis repugnat diſſolutioni coꝛpoꝛis:
vnde neccfle eft caleñat cũ caloꝛe coꝛpoꝛis interioꝛi: 7 aſcen
dens caput fi pozos inuenerit clauſos inferius deſcẽdit: fi»
cut videmus fieri in camera balnei; q: cum fumofiras bal
nci ad camerá falíat que nequit eam penetrarezconuertitur
inferius:que oíffolutio fiad diappꝛagma pzout diximꝰ nci
datzapoftema generabit qópleurcfis nücupatzquaveniens
te continuo, iit).cíus fignificationes apparent: que funt ou.
ricia t continuatio feb,anguftía fpiritus:punctio lateris vt
nequeat infimus fe mouere oc latere ad latus:cõtinuatio
tuffis;cinmítio cti matería mo:bi eſt indigeſta eft ruflis fic
ca. Scd oolo; lateris fi víqs furculas vel fpatulas aſcẽ dít fi
gnificat apoftema e£ in ſuꝑioꝛidiaphꝛagmatis parte· Sivᷣo
ocfcendatvfos ad bypocüdriá: mo(trat apoftema in inferio
ri eſſe. Cauſa duricici ⁊continuationis febais eft ppter apo
ftema coꝛdi vicinas. Puctio lateris: c nimius doloꝛ eft pꝛo
pter apoſtema ín mẽbꝛis oꝛtum neruofis acutü ſenſum ha
bétib?:ci ccrebꝛoiũctis pꝛopter colligantiã quà habẽt cum
neruis:pꝛoinde plurimũ hoc apoſtema ſequunt᷑ freneſis et
alienatio.Anguſtia ſpiritus eft pꝛopter paffioné inſtrumen
toꝛum ſpiritus. Tuſſis q: matería eft ín inſtrumẽtis ſpiritũ
trahentibꝰ:vnde natura adiuuat fe ad expellendã materia
ab illis locis cum tufli ⁊ ſcreatu.Maxime $o naſcit᷑ im fint
ftra parte: ppter frigiditate illí parti oomínanté t ocfectío
nem diſſolũtiõis que fiunt pzoptervicínitaté fplents. 3Raro
tamen in dextro latere oꝛitur pzopter caloꝛẽ in ea parte exi⸗
ftentem:c pzopter fo:títudiné otíTolutionis. f£par em̃ c fel
in €o latere cõſiſtũt: fed alíquando ín initio mo:bí patiétes
fcreát ppter materiei leuitate actioní nature obediétis, vin
fignificat moꝛbi leuitatẽ ⁊ velocitarem ſue diſolutiõis. Et
aliquãdo moꝛat᷑ ſputũ pꝛopter groſſitatẽ materie actiõi na
ture non obedientẽ:qua oc caufa fignificat grauitatẽ ⁊ diu
turnítatem moꝛbi c ourícié fue diſſolutiõis. Cauſa tardita⸗
tís fputi cft pptermateriá groffam mẽbꝛis ínuifcatà : vnde
índuratur ad exeundũ cü fputo. Receſſariũ eft ergo ſpaciũ
tẽpoꝛis vtfputum attenuct ⁊ diſſoluat:⁊ facile currere va
leat. lHónundp etíam exit fputum pzopter füum líquozemz
fi eif liquidũ fuerit « aquofum diuidit ac íllud perfozat fpi»
ntus : vnde oefcendit inferius : q: aliquanta caret comun⸗
ctione et vifcofitate per quam ſpiritui annecti valeat z cium
eo exterius egredi. Pꝛoinde fputus ín inítio moꝛbi eríens
quemadmodũ ín tertio aut quarto die eft laudandü: qꝛ bo⸗
ni nunciatiuũ:pꝛecipue fi fuerit paucũ:lene: iunctũ:albũ:⁊
facile cũ vna aut duabus exeat tuſibꝰ:tale eim ſputũ ſigniñ
cat materiã non cfle multũ groſſam aut viſcoſam vt inaure
tur mẽbꝛiſq; inuiſcare poſſit:neq; multi liquidã:vt ab íctu
— diuiſum inferius ocpona£, Palam ergo cft v» 6m
puti facilitate eft moꝛbi leuitas:⁊ ſpiritus bonitas:fed bus
ius mobi materia:aut eft oe eno bumozc:auroc omnibus:
que cuíus fit bumozís per colo: patientis cognoſcit.ſi em
rabeus fuerírinrelligit effe fanguínolenta marcria: fi citri⸗
nus cbo.ru.oominans fanguint.fi albis pblegma: fi niger
aut fanguinis incenfioné aut vfrione cbolere rubee in nigrã
mautare:aut extinctionẽ calo:s naruralis.£ fi coloꝛes fue»
nnt oiuerfi innuũt cõmixtionẽ humoꝝ:aut omniüzaut quo
rumdam Pm copiam diuerſoꝛũ coloꝛũ:aut paucitatt in ſpu
to apparenté:fed omnibus coloꝛibus laudabilío: eft rubeꝰ:
Q: materia eius eft ſanguis: ſanguis aute eft amicus natu
re fueqg actioni obediens: citoín albedinẽ cóuerntur:pzez
cipue fi ab initio cum altquanta fucrit albedine mixtũ:oſtẽ⸗
dit em naturá fuam bene incepiſſe actionẽ c bene t optime
operari, Unde Pippocrates in peritoneónoramaton:fpus
tum indt laudabili? eccepto albo bñ oígefto:eft albi tf ruo
beo mirtũ:nõ multũ líquidü neqs groffum: neq; ourü:poft
illud eft rubeum a citrinítate liberum cum aliquanta ſanie
mírtü : fignificat er bonitatẽ actionis nature mo:bí tñ in⸗
nuit oiaturmtatem: quíarubei cft colosís : et rubeum licet
oftendat naturam coctionẽ incepiſſe: neceffe tamen eft ſpa⸗
cium tempoꝛis babeat vt in albedinẽ mute£. Sputũ igitur
rubeum cum albedine mixtum melius eft d? citrinum:quia
Febrium.
citrinum fignificat malam enaturam coctiois actio⸗
nem. Unde neceſſe eftvt ſpacium tempoꝛis habeat quoufqy
mutet materiam de illa citrimtate ; et cam conuertat in ru
beurn colozem, Decet eríam vt aliud babeat rempus quo
muret cum a rubedine ín albedinem. Ideoq; fputum fi ape
|^ parctintertío aut quarto oie album functi vᷣiſcoſum equa»
lcfigmficat à falutem ín oic feptima effe venturamz
qꝛ natura fi in tertío aut quarto coquat c digerat materíam
fufficit fibi alij quattuo: dies ad erpellendi cam: marime
fin quarto (puto veniente bone appareant ſigniñcatiões:
ficut mítigatio fcb.fo:titudo vírturis;faciliras ſpiritus:bo⸗
nitas appctitus:paruitao fitis: quíes ínfirmi; fignti cocto»
nis ín vana, 40^ fi fr in initio mozbi fuerit rubeũ:⁊ fee
qQuantur bone fignificanoncs: oftendit narurá coctione ín
bic fcprimo có. € mutare eam inalbediné: ſuãq; actíos
nem falutis gñatiuã in vndecimo finir aut.xiiij.Si aute ci;
trínum ín inítío mo:bí apparcat ſputuʒ: oemonftrat crifim
efíc venturam in,kLaut.lc. Sed nonung laudatur fputus fi
ín initio fuerit arofíum ocinde ſubtilietur:aut in initio ſub⸗
tile:deinde groſſeſcere ínapiatzvelor eim mutatio c? figni»
ficat vnam ecouabus rebus: falicet aut leuitaté'materie na
turc obedientio:autfo:titudtné virtutis naturalis: actio
naturc fübtilem ingroffat materia t groffam extenuat: ma⸗
rímcín tertio aut Jen oic, HHoc em̃ oemonftrat lcuitate
materie ⁊ vírtutis foꝛtitudinẽ:pꝛecipue fi fuerit paruti albũ
iunctum:et facile aum vna aut ouabus exeat tuſſſhus. M
ín initio egredit᷑ monftraf marería cfle leuís c nature acrio
ni obediẽs:atq; virtus foꝛtis. Paruitas fputi materie parut
tatem oftendít, Facilitas creüdi virtutem crpulfiuá demõ⸗
ftrat effe robuftas , cali ergo fputo vi rente neceffe cft in
feptima oie fanitas fit ventura, 42^ fi fputum ínfeptima ap
parct ⁊ exit ín coloze album:crifis erit eppectanda iín.cíitj.fi
autem apparucrit in pꝛima digeſtum et bene coctum: cris
fis ín.iit).venict:fi autem ín pzima vel fecunda liquidũ aut
fuübtile fuerit:⁊ in.iitj. mutat᷑ in rubedíné ⁊ i.vt).crierít dige
ftum albũ habẽs coloꝛẽ:ſignificat criñm in.xiiij.eſſe futurã.
iD: f ín fua permaneat cruditate ⁊ ſubtilitate vſq; ín quar»
tum orem diuturnitatẽ mo:bi fignificat. Si autem im quar
t3 apparens quícép coctiõis babear: erit diuturnitas 7 moz
bilonginquíras Pm cocríonis quantitatẽ in co apparente,
SRurfus fi mozabi£ in fua cruditarevfqs in ſeptimũ: ⁊ egre
díatur amm magno doloꝛe ⁊ anguftía: fignificat virtute cffe
Ocfcctam . vndc non fumus fecuri vt poffit mo:bü pati: oc
quo £Salíc.in lib.criſeos. fputus inquit indigeftü exiens vo
catur ſcreatus:digeſtum aute dicitur ſputũ.
¶ TDe ſputo laudabili ⁊ illaudabili ⁊ me
diocri. Lapitulũ ix. E
Putum cum ſcreatu feu cum reiectiõe eriens
d'tripliciter diuiditur:aut cft laudabile ct falutis
pa fignificatiutizaut illaudabile ⁊ timoꝛis indicatis
Wess] uum:aur mediocre. Zaudabile eft paruũ albü:
2» lene iunctum facile exiens fine putoꝛe: nullam
ſpiritui faciens anguftia: quo egredíente patiens ſentit le⸗
uitatem:maxime fi exierit tertio vel quarto oie: qꝛ fi ín paio
ma aut fecunda crient: I5non fit malum: melius ramé eſſet
fiin quarta oíc aut tertía fucrit egreſſum. Hi em dies funt
nunciatim ⁊ in ipſis natura complet oigeftionem ⁊ fadt cos
&ionem, Et (putü melius cft fi poſtqᷓ fuerit coctum cnerít
€p pius: qz fiante coctionem egreditur:fignificar naturam
io illud babere: contentiuà virtutem einon dominari.
Si autéfputum quartam tranfierít diem: tín. vi).apparue
rít futuram fignificat falutem eſſe ín longo tẽpoꝛe. $igmfis
catio falutis eft:q: eftbene coctum atq; digeſtus. Zardítas
falutís:q: cum mosatum fuerat ſputũ vfq in.vij.diẽ duo fi»
Sificat: autouricizs materiei nature actione nó obedientẽ:
2ut virtutis digeſtiue detectionẽ cocrioni ín quarta die co»
plere nequeuntis:ergo quantomagis fignum coctiõĩs fue⸗
rít in initio moꝛbi:tanto citiſſimã indícat falutem:z quant
ab inítío el'ongabitur tantam tardítatem ínnuct falutis:qz
natura neccffe eft tantũ habeat tépus a die nuncíatiua vfq
ad crifim quantum fuerat ab ínitio moꝛbi vfqs ad diem nun
catum, Illaudabile vcro fputum timoꝛis fignificatitum
Fo.ccry.
cft viride liuidum veneti nigrum. Hi em ſputi caloꝛes oſtẽ
dunt: aut ſangumis aduſtionem ct cho.rubee aduſtione in:
aut extinctionẽ caloꝛis naturalis.Que oifferunt inter fe; qz
fputum gð eſt oc incenfione factum fanguinis aut cpolere
ru.pzimü ferat viride poftqg mutatur ín venctum:deinde
nigra. Hoc autem fputus quod caloꝛis naturalis fignificat
extinctionẽ:pꝛimum eft couumbinü:poft venetü:oemde imu
tatur in nigrus.Cedioae autem cft citrinũ « album fi fuce
rit aquofum:ant groſſuſimũ c vifcofifiimü: poft poc eft ru»
beum — ———— zi enim colozes oftendunt
fllaudabil£ effe moꝛbũ:⁊ materia eius indigeſtibilẽ:ſed ta»
men bis landabilius eft rubeũ econtra citinus: q: rubeum
fignificat (anguinei eflc materíá: c ſanguis eft laudabilioz
ceteris bumo:bus «faciio: ad oigerendü : qt matura eius
calída eft c bumida:c cũ caudo « pumído operatur virtus
oígeftina, £Litriná rubeam cpo.fignificat que poderofiozig
eft nature ceteris pumoꝛibus pzeter cbo.nigram: qj eft fic,
ca: ct fictae ouriflima eft contra coctionẽ: quomã non bí»
utditur neq; oilatatur:pzoinde indurata coctioni non obe⸗
dit nec ebullitioni, rubeum fputum in imitio mozbí
apparens fit laudabile:mãxime fi cum eo fuerint figna ſalu
tcm oftendentia:ficut teperati ſomni: leuitas infirmi abfq
anguftía:bonus appetitus: 7 ín tempo:e quo folebat oum
fanus fucrat: p:capue fi nullum paſionis fuc pabeat nimo
rem: t vꝛina eiꝰ⁊ pulfus quaft fani. fi illud pmaneat ſpu
tum neqs vllum coctionis fignum cum co ín.vi).ant riitj.ap
pareat: fignificat grofficiem materici t ouricicm eius. atqs
grauitate fuí motus: c nunciat tarditatẽ fie in.xl.aut.lc.
€in non fumus fecuri ppter tẽpoꝛis longinquitare dn pec»
cent infinnizant mutentur tempoꝛa vel aer in malas qualis
tates: c moꝛbus mutetur:⁊ timoꝛem innuat: fed came poft
longum tempus quía fignificat materiam effe ocfecram
. in coctionie actíone longínquitatem timoꝛisoſtendit: quía
eft rubeũ:⁊ rubedo fignificat lenitate matene:nature acrio
ní obedíentem. Sed ramen fi male fignificationes ülud fe»
quanf ficut duricia fe.oefecrío virturis:fpirit?anguftia:fcz
titudo fitis:cruditas vꝛine:acutam figniflcar matería c tí»
moꝛem effe vicinum, Titrinum fi in initio mo:bi apparens
4m quarta mutetur 7 fuerit in eo coctionis fianüzficur (pu.
ti rubedo:albedo vine 7 alia laudabilia illud fequantur fi»
gna: nunciat falutem lógo tempoꝛe effe venturam:quia di
trinitae colere rubee oemonftrat acumen: vnde neceffe eft
vrnaturalongü babeat tempus vt mutet illud in rubozesz
et poſtea babeat aliud vt conuertar illud a rubedine ín albe
dinem:pꝛoinde longo tempoꝛe ſalutẽ oenotat effc futuras.
Zr fiin illa dtrinitate atas cruditate vſq; in.vij.
diẽ fit pefluna: maxime fi mala illõ accideria fequátur-ficot
duricia fcb.ocfectio virtutis: fitis: (piruusanguftia:crudis
tas —— fuerínt moꝛs eft pᷣopinqua. CInde Hip
pocra.ſputum inquit citrinum in quarta apparens purum
abſq; vlliue boni coloxie mixtione fit pefiunt : q: fignificat
pigntias atcp virtutis oígeftiue defectionẽ:in qua defectio
ncfi natura c ſputũ permáferint in ca qualitate vfq in.vtj.
intelligimus naturam non efie permáfüram vſq; ad coctios
nís complementum:vndce fit peſſtmũ ⁊ vicine mo:rís nune
ciatiuum: videlicetin.giítj.t aliquando feftinatur ante xitj.
aliquando tardatur $m quantitatem peſſimoꝛũ accidens
tium certoz ⁊ incertoꝛũ:vel fignificationü cerrarü ⁊ incerta
rum. Palam ergo íntelliaimus fputum rubeum eſſe lauda
bilius citrino ⁊ victus effe faluti: atrínum vo deterius ru.
beo 7 víaníus timori. Sputũ 9o album t teuueeft melius
grofío t propinquius faluti:q: fignificat leuitates matene
actioni nature obedientem:aroffum $o grauitatem fignífis
cat materie duriſſimme ad coctione: a: natura neceſſe eft bae
beat ſpaciũ tempozis ad ſubtiliandũ materiã vt virtuti ote
geftíue obedíar: oeinde necefle efteí aliud rempus ín quo
materíá moꝛbi Oígerat: ígitur peius eft fubtili: maríme fi
cum fua srofficie vifcofitas fuerit ⁊ Quafi granofitas: quia
fianíficat arofficiem materici t virtutis defectionem: groſ⸗
fi cnim matería virtutís — — — in
pectoꝛe nequit egredi: quod caletactum oc pectoꝛis caloꝛe
deficcatur:ntq; rorundum quafi grando. Nonnuquã fpus
fimul egredíunt: ende apparet quaft digeſtũ. f££uius fputí
—— umus intelligere boc figno: quía patiens poft
non quiefcít:nieqp mo:bus alleuaturzqi illa albe
donon füerat oe matería inoꝛbi:ſed oc pplegmate in pecro
rccriftente,Suffiat quanti oifputauimus de fputo laudas
büi ⁊ illaudabili c mediocri: opo:tet ios itaq fequí fignifi»
catíoncs coctionis materie ⁊ non poe 6 — t
tarditatis crepantis apoftematis. dicimus ſignifica⸗
tio coctionis matene c non coctióis intelligit᷑ cx rigoꝛe que
patíütur infifmí ín co tẽpoꝛe: t ourícía feb.cum doloꝛe cris
ftentezcrtenfione membꝛoꝛũ in quíbus cft apoftemaz ve»
narum ⁊ lgamentoꝛũ ⁊ cbo:daru cum membꝛis ligataruʒ.
— — materie mẽbꝛa pungẽs ſen⸗
ſibilia Buricies febzis eft ꝓpter nature motione ⁊ ſolictu
dinem:qꝛ natura cum mouetur ad coquendũ materia cale»
fit coꝛpus:cuius ealoꝛ ad co: venít t a coꝛde cum vitali ſpiri⸗
t pet arterias ad toti? coꝛpoꝛis mẽbꝛa.Foꝛtitudo oolo:ís:
Z crtenfio membꝛoꝝ fit pꝛopter materiam bullienre: 7 con?
coctionis vírtute caleFacienté. vnde clíiquatur augmenta?
tur ⁊ füur locatn pze fua quantitate extendit ibiqs generat
dolorem quafi feparationi$ (uncture,IDís figms apparẽti⸗
büs pzo certo coctionem materíe fperamus: ⁊ vicinitate co
plcméti. ££üds complet fuam coctioné : eius ebullitio miti
gatur:feb:ifqs mitigat vel refrigeratur:doloꝛ egtenfio mi
tian, lPec cá viderim? intendim? cõplemẽtũ coctióís cffe
vicinum: 7 tépus crepãdi apoftematis effe ppínquü:ficut
Hippocra.in apbo.i£irca generationes fanici doloꝛes 7 fe.
accidunt magis d facta ſanie.Apoſtemate autes in quarto
die a fi fit (creatio pauca alba iuncta ⁊ equalis: ſigniñ
cat crifim ín ſeptima effc futurá: maxime fi bone fignificario
nes ficut diximus cum e3 apparuerint./2 fi fucrít rubea cũ
aliquanto fameí cómírta: innuit mediocritares coctionis in
vij. crifim in.xiitj. Si vero fuerit citrína fit peffima: fed ta»
men fi laudabiles fignificatióes cum cavenerintzz mutatur
ín rubozem ac in albedíné ín qnta autfeptíma nüdat cnfim
in. rLautc S autem citrina ante quartá apparuent ⁊ mu⸗
tctur in albedine aut ín rubedinẽ in quarta nó eft mala: ⁊ fi
emificat crifis in. rrj. effe eetura, £0» fi appareat cítrina poft
qntá aut feptimàá crit peſſima tímozis nüciatiua: q: fignis
ficatur nó fuífíc oc actione nature:fed oe ouabus reb?: aut
acumine materie:aut multitudine quátitatis 7 anguſtie lo»
ci ín quo fir. s£aufa qꝛ fi medicina fuerit acutiflima et mul
ta fuperat naturá c cogit ed vt faciar rüpere apoftema antc
Dus. 4D» fi ínfirm? nibil ſcreauerit ⁊ ſiccitatẽ oꝛis babuerit
fbüs duriciẽ anhelitꝰaut oꝛthomiã febꝛẽ incéfam inter moz
tuos cõputabit᷑ Si aute ſcreauerit ſaniẽ:neq; put optʒ mũ
dificetur ante.xl.aut.lx.a die quo apertum fuerat apoſtema
futura cft moꝛs:aut periplemonia. Poſſumus autẽ cogno
ſcere que barum eft ventura per bonas ⁊ malae fignificatio
nes:qꝛ fi bone fignificationes plures fuerint aut certioꝛes:
c apoftema ante. rl. müdifice£ nunciat falute, 42^ fi apoſte⸗
ina non mundificetur antc. rL mutatur m periplemoniã. Si
autem ſigna timoꝛis plura fucrint ⁊ certioza pꝛiuſqᷓ vulnus
mundiſficatũ ſit:moꝛs erit expectanda. Sed nõnunqᷓ rum»
pitur apoſtema ab exterioꝛibus caufis:ſicutex ratione infir
mi ſe cõmouentis in iram:vocem ⁊ ſuſcitationem:aut culpa
medici fc ad medicandũ feſtinantis apoſtema cum calidis ⁊
apertiuis medicinis pꝛiuſq aliquod coctionis ſignũ appa»
reat, Quodcũq; aũt hoꝝ apoſtematũ aperit fit mín? malũ.
KT De cauſa digerente materiã adiuuante ⁊
apoſtemata rumpente. Capi.x.
Atis modis adíuuatur materia vt digeratur c.
apoſtema aperiatur:ſed tamẽ pꝛius opoꝛtet per⸗
du quiri ende natura eft materie: aut natura mẽbꝛi
in quo ſit apoſtema:etas:⁊ cõplexio infirmi tepo
24ra ami aer regio. Glerbi gratia:ſi materia moĩbi
fuerit calida aut ſanguinolẽta:membꝛavbi eft apoſtema cas
lidũ:aut ſunt nobilia aut carnoſa:infirmus iuueme ⁊ calida
eius complexio: tempus eſtiuũ:aer regio calida:ſignincãt
velocitatem digeſtionis materie c aperiendi apoſtematis:
oAlurimũ ctia boc fit ín ſeptima oíc 40: fi uerit contrari ⁊
-
rum cboleric inuenit ín pectoze pplegma € vtriqs miti in»
watería fit pplegmatica aut melancholica membꝛa neruofa
eur HIE Pea: H8 ſumul aer ⁊ regio frigida: indu»
ratur materia apoſtematis ⁊ tardatur ad aperiedũ.Si aũt
caufc fuerint cõmixte:calidũ videl; cum frigido: et bumidũ
cuim ficco:fir eclocitas t tarditas vulnerandi apoftematis
fm plus c mínus Darum qualitatus: auemadmõdũ ſi acuta.
cauta fit mato: fit vulnus velociter quafi in.vij. aut xiiij. Si
autes fitplus frigida mozabitur vulnus:aut in.xxiiij.aut in
ASi autem caufe fucrint equales:;fit apoſtematis vulnera
tío inter. zritij c. rit). aliquado confo:tat wembꝛũ ín quo
fitapoftemac ir materíd ab illo ín alíü loci: qð pofíu
müs cognofcere per materíe motũ:q: fi mutatio matenefic
poft fecum extenuationẽ:⁊ fignum coctionte appar ẽs invi
na:fputo egeftione: t virtus fucritfo:tis ad erpellendam
materias cum vzína « caeftione aut ſudore: fitqs bec caufa
ad falute. Si em fit purgatio per vꝛinam:exiet mulra € tur»
bída:fi autem cum egeftionc;egrediet iuncta enm cbolera
« líquída:fi o per fudozé epítmulta ⁊ calida t foꝛteʒ babet
odo:erm. 4 fi expulfio materic fiarantedp fignum coctióis
apparcat:cvirtus erit foꝛtis:expellet materram ab intcrio»
ribus z nobilibus mẽbꝛis ad exterioꝛa « ignobilia que funt
p:eparata ad recipiendũ coꝛpoꝛis humoꝛes naturaliter ft»
cut ad alas fundamentũ inteſtinoꝛũ ficut inguina ⁊ ceteras
membꝛoꝝ concauitatee c concatcnatiócs: alíquádo mate
ría mandatur ad fuperíoza membzazc alíquando ad infcrio
ra.Materia fi fuerit ſubtilis ⁊ leuis:aſcẽdit ad fupioza mẽ⸗
ꝛa ⁊vadit poft aures:ſi autes fucrit groſſa c grauis: deſcẽ
dit ad inferioꝛa.ſ.ad teſticulos c ínguinavel genua. Poſſu
mus intelligere fi materia furfum aut deoꝛſum fuerit: quía
cũ fürfüs vult aſcẽdere alicedít 00102 capítis: pectozte ⁊ (pi
ritus anguſtia. Si aut£ ad inferioza deicenſura eft: pᷣcedũt
oolo: vẽtris lateris extenſio ⁊ pectínis grauitas.Sed ſtulti
medici materiã cflc videntes commotã ab interioꝛibus ad
exterioꝛa: putant bonuʒ eſſe ſi confoꝛtant exterioꝛavt illam
materiã non recipiant.vnde catbaplafma ⁊ res confoꝛtati
uas ponunt fuper ca frigidas confoztationc facientes:qð
cum faciunt conuertunt materiã ad piíoza loca: vnde perit
infirmus:fed peritus medícus vídens materiã ad exterioꝛa
effe expulſam ftudet quatínus oino ertrínfecus oucatur vt
ínterío:a mẽbꝛa ſanentur:qð explanabimus cum de cura of
fputabímus. Scd cũ mouet᷑ materia mobi: neqs vllum in
virtute poffe inuenítur per qð adiuuetur vt fozas expellat᷑:
neq; appareat in vzina aut egeſtione aliquod fignus nobís
ocmonftrans materiã extrinfccus effe expulſam:neq; ín al
quo méb:o exterioꝛi tumoꝛ feu aliquod apparet apoftema
per quod fimus certí cp materia toꝛis fit ducta:timoꝛẽ nun»
ciat:non em fumus fecurí quim matería currens fit ad cercs
bꝛum:aut ad aliquod membꝛũ nobilevnde pcío: pꝛioꝛe moz
bus naſcitur. ;
¶ De differentia vere t non vere pleurcfis:
et calido apoftemate cpatis fiuc periplemo⸗
* fra pleurcfis oiffert
ce £ra pleurcfis oiffert anon vera cum pꝛopꝛtijs eiꝰ
VE Ifignificationibus: que funrourica fcb. angufria
D) Wal piritus:tuffis in ínitio ficca:püctio ín latere.que
A Ea accidentia fe.fequif ertenfio pulfus.bui? duricia
fitis eft octibus ſerre.Cũq; apoftema maturaiũ fuerit rũ⸗
pitur:zneg vulnus ab omni mundifica£ fame: velociter mo
uctur z mutat matería ab ínteríos oíapb:agmatead exte⸗
rioza ⁊ iuncta aim pulmone generar periplemonià: qua oc
caufa oolo: quiefcit: q: pulmo eft infenfibilis : ⁊ auan inci⸗
dunt in períplemonam pzufdp apoftema rumpat. Nõ ves
ra aüt pleurefis babet fignificationcs bas videls grauitate
lateris abfq tuffi ⁊ fputo: quia mo:bus eft extra ſpiritus
inſtrumẽta:pꝛoĩde pulfus coz eft mollis: ⁊ pofita exterius
manu fuper Locii paffionis: mor fentit oolo:em. 7 aliquá»
do tumoꝛ apoftematis apparet extrinfecus qð ín futuro cũ
cbírurgía cura£. Spoftema epatis qñq; videtur efie pleure
nicum cũ non fit, £alidum írag; epane apoftema cognofat
per citrinitatẽ vult? infirmi:q:epar eft fundamentü ſangui
nis:qð cii oeficiti müdificstóe ſanguinis:ĩmũdus pmanés ,
fanguis c cospus non nutrícns mutat illud ín citriníratem ,
a
Febꝛium.
c ficte tuſſes nunt:qꝛ materia eft extra ſpiritus inſtrumẽta.
5 cox eſt durioꝛpleuretico pulſũ. Sberipicmonia
itellígi£ cũ ruboꝛe faciei patiẽtiũ ⁊ língue pᷣlũbinis labꝛis
Caloze ectremitatũ coꝛpoꝛis paruitate egeſtionis ⁊xꝛine tar
dítatc € copia eins plurima: fupiniiacentzgraut detinent
fomno:;negs excitant nífi cũ magnsa vocc aut ſono:cũq; 002
mierint os Dabent apertum:pulfus cft inoꝛdinatus ⁊ debi⸗
lis velut fi abo potuq; plem effent zt aliq alienatione pa»
tiuntur c fenfus coꝛruptionẽ piopter ſiccitatẽ pumiditatis
corum Quibus mo:ti appzopinquátibus: multus quidẽ fu
do: accidit:extremitates cozum infrigidant᷑:⁊ fepe oefiatt
pulfufqs co: fit paruus ac fpifíus. £2 fi confo:tétur ⁊ ſpu
tum fit cante quãtitatis qua ſanies pulmonis penirus mtus
dificctir:t in bonas qualitates mutetur; vt fit albá iunctũ
lene facileq; ad egrediẽdũ: paucũ nullũ faciens doloꝛẽ t ca
reng putoze vicinam ofidit falute, Si fuerit multi ⁊ ſanio⸗
fum putene cumvirtute ocfecta vicinã indicat moꝛtẽ adeſſe
Que paffio plurimü fit in byeme c in finc autũni:⁊ ín erc c
eftatc:l5 raro.fit etiá in omníbus ctatib?z mulieribus men
ftruis carentibus plurimus feníozibus, virtus eim cozum
eft ocfecta 7 intolerabilis. Unde fenes banc paſſionẽ incide
tes moriunt: iuuenes $0 p'urimü fanantur velfaluant; qz
hechpaſſio nullura facít 20l02c5: pulmo em̃ inſenſibilis eftz
poꝛro paſſio que fenfibilibus mẽbꝛis contingit vcloa? moz
tem 'uuenib? d fenibus intert. Juuenes ern ppter acumẽ
fcnfus et caloꝛẽ cóplexionis co:um fenfibilio:es funt. vnde
moꝛbi doloꝛẽ pati nequeũt:ſenes aute feu ſenioꝛes propter
frigiditatem ſuarũ cõplexionũ moꝛbi oolozem non inultum
fentiunt: — non cito moꝛiuntur.
¶ De differentia alienationis que fit ꝓpter
pam̃onem diaphꝛagmatis: c que fit propter
cerebꝛi. s£ap.rij.
— Lenatio que fit p ter paffioné oíapb:agma
A tis non cft continua:q: doloꝛ cum acumine fe,
in cefíante augmentat: ⁊ illis mirigantibus mie
NI tigatur: mo:bo vᷣo diaphꝛagmatis íncipicnte
zx patiunt oolo:em cín ventre ⁊ ín hypocũdrijs
excentione:tpirinus eozum eft ínozdinatus: q: ante alienas
tionem cft paruus ⁊ipiſſus:veniente autem auenatione fit
modo magn? c rardus « modo fpifíus. i£ aufa fo:nirudo eft
4 ocfectio cft alienatioís:qm alienatio ft fuerit parua fir ſpi
ritus paruus ⁊ ſpiſſus:ſi foꝛtis cfpiritus fit magnus 7 tar»
dus:qꝛ cum alienatio confoxrarur patiens continer ignozan
ter liarum —— ſubito —— emittit.Alie⸗
natio aurem que fit pꝛopter cerebꝛi pamonẽ incipit augmẽ⸗
cum ſuũ cathamodicũ cótinuatís: neq fe.ceſſante ⁊ mitigã
£c quicfciripfa : q: paffio in eſſentia cerebꝛi eſt.ideoq; na⸗
tus cou infenfibilis z paruiffimus eft: fades ⁊ caput coz,
nimium patinnf o0lo265 7 caloꝛẽ:oculi lachꝛpmatur: nares
aquá oíftillant:z 0s eozum emittit líquozem.
temporis yniuerfosum moꝛbꝛoꝛum
nobis oftenfura in quo tepoze oebcamus cibũ
— 4 cimnedicinam offerrezz in quo non, Unde oici
mus d? tpa moꝛbi ſunt.iiij.ſicut diximꝰ etates eſſe.iitj. que
tamẽ funt duobus modis.Aut em̃ veloce habẽt motũ ⁊ cito
ad finc deueniũt ficut íi acutis paſſionibꝰ:aut funr diutur⸗
na kcu ord Sig fe.z mo:bís. Tẽpoꝛa acutoꝝ mo:bo
pum oupliciter funtzaut ab initio víqy ad finem funt perdus
ccntía infirmi ad faluté: fiue ad moꝛtẽ:aut ab initio quaq;
bic fantexiftentia.3Rurfüs rpa d diximus effe q̃ttuoꝛ funt
bec:initiũ videl5:augmenrd:ftatue:c declinatio. Initiũ eft
cà incipit mo:bus apparere ⁊ ei? accidẽtia paulatim veniũt
quouſq; vcl oia vel plurima appareant, fjugmenrus eft cit
nunciatiua cõplent᷑ accidétía t molefta 7 acutioza fieri inci
piunt quouſq; repugnatio moꝛbi « nature oftendarur. Sota
tuscft vtriafi repugnatione apparẽte víqs ad crifim etiã
purgatioe cuiuſcũq; fiat ſpeciei: quo ín tépo:e feparationé
mobi fiue ad bonũ fiue. milóerpectamp, gocdinatio et
Fo.ccxvj.
ab initio criſis mitigatis terribili accidentiüffuro:ibus: fl
eut fcb.fitis ⁊ fimiliG vſqʒ; ad falstem.Zempos:a antem feb,
quaque die eriftentia lʒ ienſui non appareat: qꝛvnius qua»
litatis.i continue cffe vident᷑: ratio ramen oftendit illa ali
cuius cffc quictis fcu in nocrevel in die:qð ouob?modis t€
ftificatur: vno q: feb.quieſcẽte infirmus cft folcitue ⁊ fua»
uis:qð plurimü fit in auroꝛa ppter fus frigidirate caloꝛi fe,
rcpugnante, ilio ex fcientia rerum non naturaliü. ie ctis
vítio babct finem ficut omnís motus:qð ergo babet finem
necefiario babuit initiũ: ſi Yo imtium pabuit neceſſario pau
latim afcendit vfqg oum finem aſcẽdit c quieuit: deindẽ ins
cipit. Hoc em nifi ita fuerit nec in tiũ nec nnẽ pat uiffer. t8
impoffibile eft coꝛpus patí multi z magna ↄtrariũ fi fubito
veneritzficutvidemus in moztiferis paffionibus fübito coz
pus aggrediẽtibus: ⁊ illud nullo fibt repugnáte ocftruentt
bus.natura cam fubiro fibi aliquod contrarii venerit tolce
rando ei repugnat. S£ onco:danf omncs pbi q; extraneꝰ cas
lo:qui eft cauía fe, non calefacit tonim cozpus nift pius ve
niat ad co: ⁊ calcfaciat illud:⁊ a toto coꝛde Calo; tori coꝛpoꝝ
mandetur. Prꝛoinde oíffiniit fc.efic caloꝛẽ non naturalem
ad co; pꝛius veniẽtẽ:⁊ a coꝛde ad oia mébza corporis actioe
niq; naturalí nocẽtẽ. Unde ffibile eft calo: a coꝛde per
omnía coꝛpoꝛis mẽbꝛa diuidat᷑ fubíto fed paulatim: p:ece
dat cam fatigario ⁊ 0olo: pꝛopter caloꝛẽ fc ad fenfibilia me»
bꝛa mouente:fed calo: cum per tot co:pus diſpertuur non
Íncendit « calefacit mẽbꝛa ſubito:qꝛ fi calo; ille tales babuit
virtutem membꝛa omnino deſtruit: fed panlarim incipit
quouſq; ad finem venit &m qp virtus cozpo:te illum ferre po
tuít: ende quícfcit 7 poftca incipit ficut videm? fieri in omi
re non naturali non in vna re permanente Palã ergo oſtẽ⸗
dítur qp continue feb.babent iniriizaugmentá: ſtatũ: 7 oes
dinationem:l5 fenfui non pateát, Tẽpoꝛa Yo oíuturni moz»
bi ⁊ interpolati diuidunt᷑ ouphater: aut funt ab initio vfq
ad finem:aut funr ínvnaquacp cracerbatione Tẽpoꝛa itaq;
oiuturni mobi orffialía funtad cognoſcendũ. qꝛ neceſſariũ
cft inueftigari o(uerfitat£ ínceprióis t oedinarióis ⁊ accel⸗
fionts:qó tribus modis ínrellisitur. Unus eft fcftinantia ⁊
t5rditas feb:is exacerbatióis, $9caundus eft longinquiras
4 o:euitas tempo:is. Tertuis magnitudo ⁊ duricia ei?zauE
pa-uirasc leuitas.Feſtinãtia fe.ft pꝛiuſqᷓ folita fuerat iter»
dpiatfignificar in augmeto effe moꝛbũ:ñ rardatur declina⸗
tionem mo:bi oftenditzfi autem cuftodíerít fua tẽpoꝛa:ñtq;
poft n&dariuoz fignoz apparitione: oemonftrat eſſe in fta
tu. fi piufcj fignificatóes appareat;ecacerbatio venerirz
innuit moꝛbũ ín ĩitio ec. XDc õginqͥtate ⁊ Dzeuitate exacer
batiõis:qꝛ fi ñat lõgioꝛ dp ſoleat eſſe: fignificar moꝛbũ eẽ in
augmẽto.Si autẽ bꝛeuioꝛoñdit declinationẽ.Si vo fuerit
edis ſitq; poft apparitionẽ nũciatiuoꝝ ſignoꝝ ſtatũ moꝛbi
demõſtrat. Sin aũt ĩnuit moꝛbi ũtiũ. igr̃a fc.terríane
rigoꝛ incipit pꝛima boza diei ⁊ qᷣeſcit feban fine ferte: ⁊ ſtat
quieta a iextavſq; ad ñnẽ noctis. Fe.g intelligimꝰ effe p fec
bo:ae ⁊ quiete per.xviij. M fi bunc terminum cuſtodierit
fignificat moꝛbũ adbuc in initio asc rni tbe
tépoza incipiũt augmentari 7 tempus quietis minut: i
lígimus mo:bus efle ín augmento: quẽadmodũ fi tempoꝛa
acceffióie fuiffentouodecim boze aur rvirj. c tẽpus quietis
vj.vel.rij.appellatur augmentũ.O fi punc o:dinem feruas
uenit capparauerint fignificariones*vlrimitate mobi oeno
tantes diamus moꝛbũ effc in ftatu. Si tẽpus acceſſionis má
nuitur c tempus oedinationís sugmenra£ vr rempozis ac
ceſſionis per ſex boꝛas ⁊ declinationis per.rvirjantelligtm2
moꝛbũ effe ín declinatiõe.Si 9o fuerint equalia vt rempus
acceſſionis ſit.xij.hoꝛe « quictis.rtj.ouo fignificant: quía fs
fuerint anted appareant nunaatiue fignificationes demon
ſtrãt initiũ moꝛbi. Si poftzaugmentü nunciãt.Cẽpus quies
ris tribus modis eſt:aut feſtinat:aut tardatur:aut elonga⸗
tur:autbzeuíaturzaut aggrauatur:aut alleuiatur.quãto fit
tardius tantomasís augmentatur accefíio: et quanto plus
cit fcftínás-tátomagis detrimentũ fianificat: fi aute fuerit
equale poft apparitione nunciatiuo:ũ figno: ſtatũ mo:bi
innuit. Si autem ante nuncíatiua figna : initium mozbi in»
dicar. De leuitate rom pos € grauitate code mà
Liber
€ fi quice fuerit grauis augmentũ fignificat:fi lenis decre⸗
mentum;equalis t ante nunciatoꝝ fignoz apparitione ini;
tium oftendit.poft exiſtẽs ftatü moꝛbi denotat.Febꝛis aute
periodice inueſtigatio facile intelligitur q patet ſenſui: qm
ab initio rigoꝛis c fatigationie ac frigiditatis ertretmitatus
ftatü appellamus; «a pꝛincipio ſudo:is: oonecin toto coz
tum velociflimi habentẽ.Sed fi cũ capítíe doloꝛe fignü co^
ctiõis aliquod ín tertio oie apparueru:crífim in quarta oic
excpcctabimus: fed (n quarta oie criſis crit in feptima, In
ſeptima appares nunciat cnfüm in.pj.aut.ríit. l2 fi fuerim?
certi ꝙ criſis in quarta veniat figuificatióib? oícti$ hoc de⸗
monſtrãtibus: bonum eft pobiberi cibum ín pis quattuo:
diebus:niſi aliquod contraríti fuerit ficut puerilis ctas calí
daq infirmi cõplexio vel poꝛoꝝ largitus; z mulrü fuerat oc
coꝛpoꝛe folito mo:e oíffolutü:aut cófüctudo fuerat multus
comedendi:his em̃ extftentibus non abü p:obibe;
ri:qꝛ virtus pueroꝛũ debilis cft: ⁊ mẽbꝛa cozum fant in au⸗
gmentũ. ende niſi fuerint cum cibo confoꝛtati virtus deſi⸗
&ict, cd tamẽ decet nos cauercne cibũ offeramus tn ftatu
moꝛbi ne impediat natura ad repugnandũ moꝛbũ. Simili⸗
ter babentibus calídas cópleríones ⁊ oiflolutíone coꝛpoꝛis
non opo:tet pꝛobiberi.Eodẽ modo bís qui funt folít ín fa
nitate multũ comedere abü fi negauerimug;c poftea ſubi⸗
to eís oederimus:bac fubítanea mutatiõe moleftarí incepe
runt:q: abus non fuírfolii matería p cospozis nutrimẽto:
fed ppter virtutẽ cõſoꝛtãdã aut cuftodíendá nc ocficiat aut
ocfectá regat ne fiat ocfectios: pꝛoinde opt; nos cauere ne
oino bís cibi auferam?:fs fi p certo crífim (n Qrta die expe
ctamus oamus mellicratü fi cóplerio patientis fuerit frigi»
da. Si autem calida rofatus ei concedimus firupü:aut vio⸗
latum vel (accum maligranati: manná et fimilia.Que fi eis
non fufficiant ad virtute regenda oarí conuenit ptifanti co»
latum:fed tñ nó muitü ne aggrauás impediat naturam ad
repugnandũ mo:bus:aut virtus nature ocfecta nequeat dí
bi digerere: vnde oimictit ⁊ mutafin malos cbímos fitq;
caufa pereũdi infirma. Pꝛoinde opts nos cumvolum? oare
cibũ aut medicíná: pquiramus declinationẽ febꝛis ⁊ diſſolu
tionem anguſtie om̃niñq; accidentiũ:qꝛ natura ín hoc tẽpo
re nullum habet impedimentũ:⁊ quẽadmodũ decet *
ri cibum im vltimo feb.acumine: ſic in die ftatua licet fit
aut impar abſtinẽdi funt acibo ⁊ medicina:ne impediat na
tura ⁊ inoꝛbus ↄfoꝛtet᷑. Dies em ftat?cft ouctio infirmi ad
boni fiuc ad mali. Sí ad bona impedit natura ad cõplẽdũ
ülud boni. Sí aütad malus: anguftía c labozes geminant
nature: D teftifica£ qꝛ plurímü moꝛs i ftatu venire »fpiaf:
bacoe caufa nó decet medicũ moti moꝛbi:aut etu$ acumé
negüaere vt fit fidus vtr moꝛbus fit velox aut tardus:an
accidétía ei?calída fint an fint frigida:talis eim mueftígatio
materia mo:bí facit íntellisi; vtrum moꝛbus fit acutus z fta
tus cius vicinus:aut non acutus 7 ftatus eius nonvicinus:
pis em̃ certificatie potetit medicus fcire inquo tẽpoꝛe or»
beat cíbum oare c ín quo pꝛohibere. lerbi gr«tia.fi certuſſi
me nouerit medicus moꝛbũ cflc peracutü ⁊ crifun in quarta
die ficri: dbum t oct quofdá firupos quifunt cí có
ueni£res-infirmus cm cum bac mediana ⁊ (liis accidẽtibꝰ
fam ín quattuo: bis oíeb?:uftincatzfed ti fi quodlibet im»
pedimentoꝛum d diximus non babuerit ficut puerilem eta
tem vel calidam copleríonem: aut rantate pozo: fcu cone
füctudinem mult comcdédi, nam fi vná cr iftís habuerit:
Duünum colatia pimo víqy ad quiniũ.in fexto c feptimo
mus ⁊ folos, i ]
cC faciamus ín omni ftaru acuti tno:b ilz ſit longus aut bꝛe
uis. Rodẽ modo in icis faciendũ
cabum in die
quieſcente
natura füftinec z virtuti fufficit. 'IHeecffe cft ergo fit cibꝰ có
ueníés cís c bonti chimũ generans, 42 fi mo:busg videtur
efic oiuturnus adfrigiditaté pertínts Dierarí decet infirmi
cum fubtilibus cibis moderatü caloꝛẽ pabentibus. 7 cauen
da funt frigida c ſtiptica ne mo:bus crudio: « grofío: fiat ⁊
ad digerendũ burio: t quafi mobediẽs. rerum manitio z
paucitas cibi o(uturno non couentunt moꝛbo: q: virtue ans
tcáp veniat ftat? ocficit neq potcft mo:bo repugnare:tota
tu at app:opmquáte z natura moꝛbo rcfiftéte ⁊ eũexpel⸗
iere incor aM rcadus cft cibus ⁊ dandũ cft mellicratũ:
ítnarurá ad complenád fuam
actionẽ materiã mobi expellentẽ. Sed fi egeſtionẽ neceſſe
tio aut in toto ſit coꝛpoꝛe
aut ín vno aut ín duobus mẽbꝛis aur p'uribug: opostet ite»
rum intelligi qꝛ fenfibilía mẽbꝛa citius patiun£ d alia:maxi⸗
ime fi fuerint nobilia ppter acutũ fenfum qué habẽt. Poſſu
mue itaq; naturávniufcuiufqs mẽbꝛi cosnofcere per exeun
tía ab cis ficut p munctünaturá cerebꝛi oſtẽdentẽ:⁊ p (arca
tum pectus 7 pulmone: per vꝛinam cpar ⁊ renes t veficáz
vomitus ftomacbd: per egeftionz inteftma:per ſudoꝛẽ:
ca que ſuntvicina exterioꝛibus coꝛpoꝛis. Rurſus opoꝛtet
inueſtigemus qualitatẽ moꝛbi cuius quãtitatis ſit ꝓt ín mẽ
fura eiuſdẽ quãtitatis cibũ ⁊ materiã opponere ſciainus:ne
plus dantes d» quantitas eft tno:bí: fuam mutemus cóples
ríonem, Sufficit quantü diximus oe acuta fc, z caufa eius ⁊
eius fignificationibus.
¶ Iterum de cura iſtoꝛrum moꝛboꝛum. — ffap.rv.
vtriq; moꝛbi:quia funt moleſti atq; ſuſpitioñ
ad timoꝛẽ:o nos ab initio ſtudioſe atpicias
mus:p:out bumana ratío eos inucftigare potes
rit:marímein quattuo:reb?ftuditi babere quas
————
. Hippo.auctoꝛicauit ac pꝛecepit cil diceret:Opoꝛ:
tet non folum ſcipſum pꝛebere que opoꝛtet facientẽ zc. In
huius viſtone bíctíóis monftrat nobis Hippo.cauſam coꝛ⸗
ruptiõis ſanitatis infirm fieri quattuo: modis:VUnus per»
tinet medíco: fecundus ínfirmo:terti? míniftris 7 vifitanti»
bus: quartus exterio:bus caufis ficut aeri indumetis loco
⁊ multis bis ſitibꝰ.Qꝛ infirmus:neccffe cft medico fitobe»
díene:míniftr fideles dilecti ⁊ ftudiofi in artificio cibi t po
tus ⁊ medicine.indumenta etiã ⁊ domus 7 lectus t fimilia,
Studeant vifitantes neveníant ad eum nifi fe, mítigante ⁊
coꝛpoꝛe infirmi alleuiante: ne ínfirmue fupereos animum
babens impediatur fenfus z natura; neq alíquíd eí eri
n
Febꝛium
nuncij nifi fucrit acceptabile rifibüe letificabile : neq; diu
mozétur — — nõ fit cuis aut frigi
dio: j opo:teat. — nt tẽperata Pm cõplexio⸗
nem teporũ.OMañio fit vndiq; viſibilis. pozte eiꝰſint ſeptẽ⸗
trionales: tectũ altü:pauímétü facti oe marmoꝛede ad fri,
ifufo z pleni aromatib?fródib? cftozib?ficut (alib? mirta
rofaviola bafilicóe nenufarec ſitibꝰ OMedicꝰlʒ i bac arte fit
ꝑfectus cnó ſolũ in logica fs etia ĩ metaphyſica:neceſſe tn €
vt fit ſtudioſus ⁊ longo tꝑe vſitatꝰadviſitaãdos⁊ ſeruiẽdos
ínfirmos ⁊ ad cogſcẽda quattuoꝛ rpa moꝛbi.i.initiũ augme
tũ ſtatũ t declinationẽ:vt ín vnoquoq; tꝑe operet putops
vcrbi gfa fividerit in ínitio morbi qp neceffe fit pparmaaac
pblebotomía fcítináter ca agat pꝛius qp mozb?cofoztetur €
augmétet c natura oebilitet. Poſſumꝰ aütintellígere qt
fucrit neceffitas purgádi p motione materiei ⁊ ſubtilitateʒ
cius oc loco ín locũ ſe mouẽtis ⁊ ertrinfecus exeũtis mo cũ
vornitu 7 mó cũ egeſtiõe. Poſſumꝰetiaʒz fcire etr aumvo
mitu debeat egredi materia aut cá egeſtiõe.qꝛ fi c vomitu
videbimꝰ abomínatione 7 imaginatione anre octlos ⁊ oo»
:em ín capite.bis itaq; €tib? cognofcam? mareriam
effe ſubtilẽ c facile ad mouendũ. D fi materia cũ egeftióc
Oebeaterire p inferioꝛẽ partẽ:ſentiũt ool. c grauítatt ínvco
tre:fi pũgitiua fuentmatería.aut grauitate; t ertéfione fi
. pblegmatica fucrít.fi at leuis t natatił appareat materia
ꝓuocanda erit cũ vomitu.i.cũ fucco atriplicis ⁊ orisaccarat
modico ſat.aut ptiſana cũ oxiʒaccara.Si vero fuerit neceſſi
tas purgãdi inferíus:fiat purgatio cfi oxifemcia pꝛunis iu
iubis violis cafiafift. manna rodozaccara c fimilibus.» fi
te.fuerit lento c PD fo:tís boc catbarticü accipiat qð Ty. vt).5.
imírabolanoz citrínoz mtüdatoz . $5 fi aliq nobís 2rium
ín imitío moꝛbi obuíauent: p qð nó audeam? D catbarticii
facere ficut crudítasc ouritia materiei vᷣtutiſq; defectioꝛca
uendi eft quãtomagis poterím? ne facíam? ilió ín augme
to neg in tpe ftatuivicinante.boc cim fi fecerímus natura
impeditz repugnatione moꝛbi dimittit:⁊ materiá ppt fui
groſſiciẽ relinqᷣt vt obedíar cathartico:⁊ matía nõ obediẽte
cõuertit᷑ pharmacia ad ſubſtantialẽ coꝛpis hũiditatẽ.vnde
natura moꝛbũ deſinẽs cõuertit fe ad repugnandũ potioni
ꝓinde nó ſumꝰſecuri quin a moꝛbo natura vicat canre oia
eüfugíar. £95 crgo tũc tꝑis catbartici negari ſtudiũ um»
pendi ab initio víc5 ad ftatü cii (üppleméto natureer?tue
cuftodíri valeat:qð fir cü dieta ad digerẽdũ facili c laudabí
V generante cbimü ⁊ virtute cuftodiéte ficut ptiſana c mi»
ca panís loti.boc tfi eft facienda ín extremitatibꝰdiei marie
in auroza ppter aeris frigiditate caloꝛi feb.in illa boza repu
gnãtẽ. 55 ct D fe.abinitiovfqs ad ſtatũ fuerit acuta⁊ dura:
neceffe ẽ vt in o1? ei?rpib? ſubtilẽ demus ofetam.fic enim
coucait ficri in or acuto mo:bo d veloce hʒ motũ c ſtatũ dꝛe
uẽ. Grauioꝛ: atit ⁊ tardio: fi fuerítzíngroflam? dietã t inítío
vt virtus cuítodíat: app:opinquáte qͥdẽ ftatu ſubtiliamꝰ
eã.bonũ etiã eft fi caloꝛẽ ſtomachi extínguam? ín illis tẽpo
ribus;vídelicet ci fucco malt ara. vua hyemali:melone pa»
leſtino ⁊ his ſilibꝰ. aucdi tñ eft ne oonem?bec i ftatu nifi
magna fuerit neceflitas./D fi ftíprice fuerint nature:hume
faciam? cos ari ftatü cri mána viol, succara ſolutis ín aqua
ca.aut in fucco cucurbite affatc. Si aütfo:tius volum? bus
mectare oam? vij.s.caficfift müdatc.q fi pbocnon fotuat
facimus peſſariũ qð recipit viol.5..líct).5. tj. ofagredg.s. P.
nitri.z.. in modũ offi oactyloz fiant inunsátur cus oleo
viot.oeinde ſupponant᷑.Si aüt D nó fufficiant clyſtere eí fa
aam?.q3 fe vio fpine egyptiace malue oꝛdei müdati aif. 5.
j.furfurt frumétí quátüvtraq; manu pt capi. fice. frond.r,
ſcbeſten.xxx.iuiub.xx.oĩa coquátur i.ütj.lib.aque: quoufqs
ad tertíá parté redierint, ocinde colatis ín. vitj.cius.z mtt
tatur. 5.j.olewioLs. j.saccareobfomogari.s.t). (aT. s. ít) nítri,
5.j. Appꝛopiquãte atit ftatu c natura mo:bo repugnare in
cípiente ſtomachus 05 oĩno effe a. cibis inanitꝰ nifi magna
nos coegerit neceſſitas.Ad refrigerãdũ ftomacbi calo:t da
mus pfilium cum fucco mala era.aut fucco melonis palefti
ní./Q fi oubiram?ne vᷣtus deñciat ín ſtatu:neq; moꝛbo reſi
ſtere:neq; tolerare e poſſit:confoꝛtemꝰeam cũ ptiſano co»
lato ⁊ pane loco:ſi tamen parũ damus quãtũ virtus ſuſtine
Fo.ccrvij.
re poterit:⁊ quies infirmi ſenſerit.Si autẽ doloꝛem capitis
patiũtur:humectamꝰnares cũ oleovioł.⁊ nenufar], ST c£
crura — pedũ fricent cti palmis manuũ olcovict,
⁊ nenufart. 3n tpib?ponim? catbapla. qo fy. fan .farí
nc oꝛdei affati,ola puluerisata cũ fucco fpuiue teperant aut
cum aqua ro.oleü ro.cum modico aceti mixtũ ro:idum cft
frontit tempib?.sCatbapfa.ponam? fupza eparz ſtomachũ
qð hx.ſanð.al.⁊ ru.ai.5.). rofe.s.t).c- P. coztícis cucurbite.ʒ.
iiij.frondiũ viridia vioł.ʒ.it.cãppoꝛe.ↄ.j.oĩa tépata cus ſuc⸗
co fpuíne. "S Ponẽde funt ín pauimẽto frigide frõdes falicis
rofarü mírte bafiliconís ⁊ fimili: c fepe roꝛe mus fuper ca
aquá. Ponimꝰ añ ifirmü mas vafaargíllofa clanffima aq
piena, z mouemꝰ ills ante illum: t aquamvniꝰmittimus ín
aliud:z alteríus ín altero. auendB quoq; cft ne vnguatur
aut catbaplafmef caput ocolco ; alijiq; catbaplafmatib?,
Z7 fi vigiliae babuerint iungam?in cataplafmate qð fron?
ti t tcpib? fupponimus femen papaueris lactuce. Infun
dim? narce ex oleo viot. c nenufart. Si aũt 0010: capitis nó
ceffauerit; neq; infirmus reuma:aut tuffim büerir fométa
mus caput cá aqua tepídazin qua cocta fint viol. camomil⸗
la rofa o:deum mũdatũ.O fi adbuc doloꝛ non deuentzin»
fundim? (uper caput eoz lac capꝛinũ c afiníni. poftca fomẽ
tamus. £auendi tñ eft ne aliqua iſtarũ fomerationum aut
aliqua rem quá fuperi?oirim?in ftatu faciam. neq cũ fen»
ferim? bumidís fumíe: caput cffe plenũ.hoc em̃ fi fecerim?
augmentat ⁊ gemínaf olo: in capite. Poſſumꝰ aute ſcire
fumos biüídos fi fint i capíte p arauítare quá ſen tiũt in ca»
píte. $5 fi fumus fuerit ſiccus:ſentiũt ooL.cum vacuirare €
leuítate capitis. Eũq; certi fum? qp bumídi fumi funt ín ca
pite: negamus fomentii lactis t iunctiócs, bec em ota dau
dunríllos fumos c nó ocfinüt cos otflolnt. marie oleti.po»
ros em̃ coꝛpis cũ fua vifcofitate oppilat. ende o5bec omnia
negari. Infundimꝰaũt pedes ⁊ manꝰde aqua repida 1 qua
coctà fint camomilla z viol. 4ricam? plantas pedi cü oleo
viot.pofitas ín aqua. Fricamꝰ etiã arura clígamus ea a fu»
perioꝛi vſq; inferius.bec er actio illà oeponit materiam et
diſſoluit. Inrmꝰ etiã fennt qũo deſcẽdit fumus p mediü
ſpondiuũ oo:fi rina iterũ manifeftat hoc:qꝛ ↄuerſa eft in
rubo:erm ⁊ quiefcit infirmꝰ. His vero apparentib? ĩtelligi⸗
mus materiá effe oco:fum: vn ops illa (cpe fieri. Bonũ c(t
in baccá fi oo, capitis non ceffauerit vt ligem? fundam en»
tá teíticulog:oefcendéte materia ⁊ poloꝛe capitis quiefcére
ponimus caput infirmi fup famũ aque in qua cocta fint ca»
momilt ⁊viot.⁊ fomenta fadim? que ſupꝛa diximus. Rur⸗
fus fi patiens cii dolł.capitis ſentiat leuitatẽ ⁊ inanitionem:
ſcimus fumũ illũ acutũ eſſe ⁊ ſiccũ.vnde ponimus in capite
oleum ro.⁊ acetũ.acetũ em̃ attenuat ⁊ aperit : ole aüt in»
frigidat./£» fi doł.nõ ceſſauerit: ſuꝑio:i capitiapponimus
ficut ſuccũ poꝛtuł.cucurbite fpuiue cucu.⁊ fiui. mixtum cũ
oleovioł.⁊ nenutarſ.Frõtẽ ⁊ répa catbaplafmam? oe fana,
ro.viot. c fimilíb?, Cauẽda eft caphoꝛa in bís locis propter
ſuã ficcírate.ponenda tii cft illis catbaplafinanib?q apponi
tur ftomacbo tepatí, Sí autẽ patiens nimii fenferír doł.in
capite ⁊ vigilias babuentzaddim?catbaplaímati qð fuppo
nendũ eft capiti. fe. papaueris lacruce. c téparn2018 cũ fucco
lactuce 4» fi ardo:es z nimiũ in ftomacbo fentit cat firupa
bamus mał gra.⁊ de oxifenicia ⁊ oe pꝛunis.ſi pec? babeat
fanum ⁊ tuſſe careat. 55 fi pectꝰhabuerit infirmũ ⁊tuſſi cõ
moueatur:damus ſirupũ viol.cũ pſilio. Siccitateʒ ín oꝛe et
afpitatéi liqua fi patiat᷑:lauamꝰeã cũ pſilio ⁊ fucco cucurbi
te cucu. fe cicomoꝝ c bis ſitibus. Potui damꝰ aquã hoꝛũ
et melões paleſtinos cũ ſirupovioł ⁊ nenufarino. Fricamꝰ
liguã fi fuerit nigra:cũ bís ſuccis ai ſumac mixtis Atimur
atit iftis ſuper linguaʒ:quouſq; nigredo tranſierit.Si autẽ
neceffe dietã fuerit ingroſſari:ðamꝰ ptiſanũ nõ colatũ:⁊ pa
nem lorum : hectñ concedenda ſunt in auroꝛa diei feb.miti⸗
gãte.O fi patiunt coꝛdis tremoꝛẽ: tribuimus pſil:ũ cá fuc
co cucumeris € ſirupo de aceto pomi citrini t oc fucco vuaꝝ
agreſtiũ. Cõfectio ad cardiacos fy berber! ſpodij.ſe.poꝛtut.
boli.ar.añ.ʒ.itj.ſe.cucumeris citru. cosiandr ínfaftim fucco
vuaꝝ agreftii. s. t.c f. facpul c 03.5.0.potuí cim firupo Se
fucco vuaꝝ agreſtiũ:vel cũ ſuccocucu.aut M Soi autcm
IE
Liber
teuis fuerit fe.iũgẽdus (lli ↄfectioni fuccus amosloffe , £02
fi cognonerím? patiente tatam in cozpebabere bumidita
téíbtáriale q càpbo:e ſiccitatẽ pati valeat:iügere debemꝰ
catbaplatimati.s.P. cà Cathaplaſmemꝰ epar ⁊ ſtoma
chum oc ſanð. ro. viok· ⁊ pie ſilibus. Cauendũ tn eſt ne ſto⸗
macbo cibis pleno ponat᷑.Cyſtere faciamꝰde fucco poꝛtutł
fpuiuc arnogloſeẽ ſitium. Nutriri o5 oe cucurbita postul
lactu. c fimilib?, 20x ft fe,non fuerít foztisc virt? bona:da⸗
mus ſtarnũ perdicẽ pulli gallinaceũ otatufcellata:cü ace⸗
to vuazasrcftid. Si patiẽs tuſſim habuerit:damꝰhuic boc
clectuariũ. -.gũmi oragagáti ſe.citonioꝝ mrüdati. ai.5.it),
amid⸗j.⁊ ſ cucumeris.g.ij..ſ.tẽꝑa cũ firapo vioł.Si aũt
timoꝛem babuerim? ne ſirupus viol.egeſtionẽ bumefaaat
tẽpabimꝰillðð cũ firupo ro.z dabimus ín modum fabe.⁊ te
neat íllud ſub língua oonec elíque£. Si cacftiontvolumus
bumidá facere oabím? catbartici Q3. Re febefte prr. iniub.
Er.fc.po:tul 5. j.oragagati gümí ai.5.£-1e.maluc.s.). ota co»
— ín duabꝰ lib. aq donec ad tertiã pté redierint:deĩde
cola ⁊ 0a cum firupo viot. Sí expuat groffum « vifcofus fe.
qp fuerit quieta: iungimus catbarrico — —
ij. Angimus pectus ci boc vn QUT. oragagáti.5.].
fücc malue c violaz quantũ fü jat:ponátur in mostario €
agita quſq; ad fpiffitudine redicrit.ocide cere alb. 5. iitj. olei
viot s.j. liqfac fup cinere ⁊ miſce oia c agita qufqs ĩ modũ
vnguẽti fuerit. Oñ ſtatꝰtrãſierit c criſis put oʒ venerit:⁊
nirmni fortis fuerit: mutamus dietan in atríplices cue
cArbitã ⁊ bís fitta. Sed tri nó ſubito:ſed paulatim ad banc
Diet mutent. Si aüt criſis nonyenerit put o5 oecct pꝛimã
tenere dietã: qua dietauit an (tatus oonec alíaveníat crifis
finon mutet oieta.íta dico quẽadmodũ virt? febzicitantis
vidc fo:c, Sed tñ ftudiofus medícus bri poterit venturá
nofcere crífim cii nũciatiua viderit ſigna:ſicut oípim? i crifi
Sincopis aũt⁊ ———— funt accidẽtia hanc fe.ↄcomi
tantía:neccffe eſt de his diſputare.
De fincopt. tim.xvj.
Incopis eft co: z totis virtutís ín
eft:aut nimia plenitudo:vł nimiꝰtimoꝛ:ſeu ſubita mutarío
nis 2plerio be calozevidels in frigdoꝛẽ. Plenitudo fiue fit
ſoliꝰſtomachi:aut toti? fit coꝛpis:ad co:venies naturalem
fuffocat cat vnde patiens co: tcidit fincopi. boc teftificatur
quía pleriqs fincopi bites vomũt⁊ ſanãtur. Zumo: at coz
coadunaríc cõſtringi ac ad ſe calo: naturalem trabi facit:
p:obibet:ne fpüs poffit oilatarí; vnde fincopís gñatur. Di
uerfitas qͥdem ſubite mutatiõis cõplexiõis oc calidavídels
in frigidã generat ſincopim:qꝛ foꝛtitudo frigiditatꝭ claudit
po:os. vnde acuti fumi cxire nequeũtes naturalẽ füffocant
calo:é: pinde fincopis naſcit᷑. Foꝛtꝭ otlatatio iterũ tripler €
Pꝛima nímía eft inanitio fiut fanguís per nares egrediẽs
aut aliarũ co:pís partiũ.Secũda cft nimía leticia. Zertia €
fubita 2plerióis mutatio oe frígo:e in calo:é, IBimnía inani
tio co:p? extenuat cuacuat. vnde naturalis calo: ocficitz
ſplendoꝛẽ eius obfcurat: pinde fincopís nafcit.leticia vero
fubito co: aperit:⁊ calo: naturalis diſpergitur p totum coz
pus. vnde co:de ínaníto ſpũs eius extingui£. Gutatio có;
plerionis oc frigoꝛe ín caloꝛẽ generat fincopim: q: calo: ra
ríficat copus fubito t naturale oíffoluit cal.Quidã Dicunt
fincopi aliquádo fieri ꝓpter paſſionẽ ac ocfectioné cerebꝛi.
vn ?tutc ſenſibili nó ad co: veniente nafci£ ſincopis.Suffi
cit quantü diximus be caufa fincopíe:ops iterũ intelligi qꝛ
ſincopis buicfc.non accidit nifi ex plenitudine aut inanitio
nc. Sí aũtfuerit cz plenitudine:coꝛpus inaniri eft necefic.fi
be inanitiõe illã reftringimus inanítione 7 reftáauramus qo
facrat diſſolutũ.Et bec plenitudo aut efti ftomacbo:autin
inteſtinis:aut intoto coꝛpe.Si matería fuerit i ftomacbo ín
telligimꝰ bís fignís.pant ei imagínatices añ ocfos nónfidy
aborinationé oL. ín ftomacbo 7 capite. £1 matería fuerit
im iteftínía:fztíüt ibi doloꝛẽ c pũctionẽ c torfione:fi cboleri
ca fucrit materia:aut fit cá grauitate iflatoc fi fuerit melã
colíca. A fi i ſtomacho extitcritvomitis puocamócii oximel⸗
lc ad cat. c fale ⁊ fucco crífolocinczaut cum ptífana ⁊ orísac
cara, Si aüt in fuprozib?inteftinis auri ſuꝑioꝛi cozpe fuerit
purgabím?cà cum fucco lupini. vioL.succara mána cafiafift,
onfenicia peumecfilib?,/Cc fip faent fozt] ⁊ ftaDtraftez
mo:b? oecimare incepit: damus catbartíca oc mirabol ab
fintpío p:urus cafiafür.imána ⁊ fifib?.422 fi mafia fuerit ín ĩ
fcriosibireftims ciyſtere facimꝰhũið.qð o̊.vioł.camomiit.
eũ maluã febefte iuiub.oleũ vioł.zʒuccarã mitrũ.⁊ fimilia
Gi aüt incopis fucrit ppt ĩanitionẽ: neceſſe € aut fit ey m»
tnio vomitu aut nimio dot. vel nimio ſanguine p nares ftu
ente:aut nimia foluri fi nimius fuent vomit? oam?
fuccü max.g. aut coz fapá:aut ſapa maloz citoníoz. oam?
fümitatcavitifi:firupi oe iucco viiaꝝ agreſtiũ:aut firup.oe
fucco accri malox citrínoz ro pod iignũ aloc maſticis eq
lí podere trítaz t pulueré redacta vnũ cxasn vam?cü alid
fr.gidoz firupoz.iXarpaplafmem? ftomacpi ca fandabro,
lapdano ait..r-ligmialo.s..crod.3 j.c3pbo:e.3..ofb? dad
ro.tépatis:aur fucco mirtc.Z2" fi fucrit fincopte ꝓpt nimiũ
fudo:ézengim?coxpa ct oleo mirtino:fabiano ro.⁊his fiib?
SRcfnigeram?mátione cti odoziferis ſtipticis fiozib?c frõ⸗
dibꝰ.Si aũr inanitio fit oc nimíetate fanguinis oc naribus
fluétis:fitqp poft coctíócs moꝛbi ⁊ fignü coctioís apparcat
ivzina:é bonũ.qꝛ falute nüciat.S5 fi (ir plufd o5 ponim?i t€
pozib? ⁊ fróte catpaplafma qð.ꝑ.ſanð.ru.ſucci bppo.fe.pa
paueris medulle atoníox.oia tríta; oemde fuco mirre cus
modico —— mit? tẽpet᷑:ponat᷑ ſuꝑ tẽꝑa⁊ frõtẽ.qð
fi hoc nõ ſuffecerit pánn infufum in fucco mirte poꝛtut.vua
rũ agreſtiũ mał.gra.acetoſoꝝ capiti tponim?.cápbo.cü aq
ro.caceto tépatá naribꝰapplicamꝰ.ſternutatiõeʒ facimꝰcũ
ſucco vuarum oactiloz. campb. cum oleo ro.aut cum ſucco
bypqſt. Campho.et ot.ro.manus ⁊ pedes a genibus inferi
u$ ligamꝰ. insi? pedes cũ (ucco poꝛtuł.⁊ fup ventrem
vétofa5 poam? .frote catbaplafinem? oc fucco hypoqͥſtið.
t opio ci accto tẽpatis.O fi nó fuent fe fo:xtís accipe gal»
lae nó pfozaras miffas ad ígné € in aceto ertínctas; Deinde
eas ad puluere reducito:⁊ mifce ibí modicũ cãpho.⁊ lichnũ
lineũ in ĩcauſto ínfufusc illi pulueri ĩuolutũ naribus inijce
frice£ caput cum granofo faic alumĩe cócbíe marinis vſtis
ofa ci modíco cápb.puluerisata narib? ifuffic£.fuce? bypo
quiftió cái alumiec caphoꝛa narib? initillet᷑:ſtercus aſininũ
mox egeſtũ de acero roratü fumũ accipiat.Silr recẽs ĩcen
fum cin puluerẽ redactũ naribꝰĩ ſufflatũ iuuat , Si at in⸗
anitio fiat ppter egeſtionẽ cholericã: dabimꝰpfiliũ aſſatũ⁊
ſpodiũ cii firupo citonio ⁊aq̃ frigida.OMeñ nó habueritvẽ
trẽ bñ ſanũ tribuum? ** mirte: damꝰ ⁊ ptifanti cũ oꝛdeo
⁊amigð.cũ ſuis co:tiab? interioꝛibus aſſatis:panẽ lotũ ci
amigda.aſſatꝭ:ſuccũ meſpiloꝝ ciromoz piroꝝ.Si hec ei nó
ſuffecerint damꝰtrociſcos oc fpodio in qb?femé berbe aces
tofe intrat cũ fripticis troafcis.oe mar purís citonijs ⁊ mír»
tis:tribuim? Díus qð eft oc milioaflato , oam? ⁊ rem
tnaloz aranatoz acctofoz. Zrodí? valts y. berberis.s. fiij.
gümi afarí boli,an.5. v.ro.5. if) .amídi.fc.mírte affati.an.5 itj
fe.postuEaffati.s.ij. c.f. fc. berbe acetoſe.ʒ.iiij.oĩa pulueriʒa
tacad modum trocífcoz .03.5.t).ci fapa mírtezaut
citonioꝝ:aut fucco mał.gra.acetoſoꝝ c fili. Si egeſtio fue
rit foꝛtis « cbolerica vt videat efle incenfazrefrizeram?inte
ftína pꝛiuſq;ᷓ veant er incéfioe cboTe. S lvfterevales.fe.yamo
rũ po:tuL. c adro.tritoz fucd colat: lib.f.vitelli ouí ⁊ olef
ro.5..bolí.5.t).fuecus arnogloffc vítella ouoz oleũ ro. t bos
lũ fiti mó ſunt íuuátía. Cathaplaſmemꝰ ftomacbü er catba
plafmate.q9 olei mirtinũ ñ oꝛesvitiũ ſalicũ pira mala pa
nem apbzicanum campbo:as cum equali pondere cuʒ aqua
ro.tépcra ftomacbo ipona£. CIratur bocelectuario. s. cíto»
niorum purgatozum interius c exterius lib.j.malo:um pí»
roꝛum mundatozum.an.lib.f.coquantur cum aqua ro.bein
de'pifteniturvt fiant quafi medulla firupi ro.lib.fj.omnía in
fimul cum aquaro. coqnantur donec inſpiſſari incipiant,
beinde pul.berberis.5.t).fpodij.5.j.addíto.et dato.z.iij.aut᷑
iíj.cum firupo vuarumaarefríumzaut mal gra.caqua . £t
ſi egeſtio fuerit quafi lotura carnís : ſigt contentíuam vire
tutem queeft in cpate effc ocfectam. lDunc puluerem acci⸗
S'cbotum
píant qui fV. berberís fpodi afi s fj coztandri infufi in fucco
vuarum agreftíus aut mat.gra.acetoſoꝛum: deinde ficcati
et tríti.s.ii)) fümac müdati.s.íitj,granox mat.gra.aſtatoꝛũ
ʒait. gomi Dolt.ad,s.t.fe. berbe acctofc.s.it). terre figil. fe.
mirte 35.5.0.c.P.oibus pulueriʒatis dabis pondus.suir.ci
firupo citonioꝝ c aq̃ frigida. Zroafa fiti mo valentes, fx.
fpodt).5.iitj.role berberis gũmi afi. 5. v.fc.berbe acetofe.s.tj.
terre figillate fe , mírte añ iiij.caſtanearũ ficcaz. sait). ami
dí affati.5.ifj.fumac affari. s. iit). mal. gra. acetofoxum affator
rum.5.tíij.oia: £ cum fucco citonioꝛũ. c potuí 04.5,
ít.cum firupo vuará agreſtium⁊ aqua frigida. Zcciptàt pri
fanus oc o:deo affato cocto ci amigdał.aſſatis.panẽ aſſatũ
panẽ aphꝛicanũ mala gra.fumac. t fimilia affata , 2c fi pec
dieta patiẽti non fuffccerit:bemus lentes boc modo pzepa»
ratas.lentiũ mundatarũ ⁊ elixatarũ in aqua: in qua pzDfue
rant cocte prjaatur. oeínde ín alía aqua coquãtur ⁊ mitra»
tur ibi rami postul. aceti vuarũ agreftiá . s£atbaplafina
imponamus cpati oc fand.ru. rofis flozíbus vitiũ mal pi⸗
rne petite cd fucco mirtezautaqua ro, Sí aute
bolo: ín ſuperioꝛibus ínteftinís fuerit bonü cft medicari ſu
perius. Si fit ín iaferíozib?inferuis.q: medicina oata fupi?
&ito venit ad loca infirmũ:ſt ín exterioꝛibus extiterit.de ife»
rioꝛi afit data:licet ad locii ínfirmiü nequeat penetrare eum
tamẽ confostat ne percutíatura chola ocfuper ad eum inci
dentc.9nde o5 bunc pulueres oan d. fv .gümi affati.s.j. c.f.
fc.berbeacctofe,s. it). fe.bafilico.affati.s.it). fe. po«tul.affati.
ʒ* ij fac pul.da.ʒ.iiij.cũ firupo mírtino ⁊ ad frígida. Sí aute
cholera in inferíozib? inteſtinis fitzfaciam? clyftere retrige⸗
ratiuá c confoꝛtatiuũ oc fucco poꝛtutł.oleo ro. 7 fimilibus,
£» fi ſanguis eijciatur cus rafura inteſtinoꝛũ: boc dyſtere
eft facienda qð.R.oꝛdei affati lentiũ mũdatarum affatarus
balauftic coꝛticũ mali gra.ſe.mirte.añ.ʒ.j.ſepi renũ capꝛaꝝ
5.j.ro.5.r.ofa coquãtur ín.vij.lib.aque quouſq; ad ouas et
f.redícrint.ocinde puluens boli.gümí arab.acatie affatoz
ail. 5.fj. cerafe.5.j. tolle. s.t). boꝛũ pulueriʒatoꝛũ c vitellũ oui
aſſatũ.cui dimidiã ad fuperiozis decoctionis lib.adde.⁊ fa»
cito chyſtere. Mietam banc accipiãt lentes, vt ſupꝛa diximꝰ
mili ꝑanẽ aſſatũ. O fi podus habuerit lauetur ĩ aqua in q
cocta fint balauſtia ro.mirta coꝛtex mali ara. z his fimilia,
ocíndc loca vngantur olco ro. Si aũt fcbzis ceſſauerit ⁊ p»
manferit paties ín oíffinrería critqs cũ egeſtione fanicsaut
fanguig:nulla tf inteſtini (5a fecti carediente adde clyſteri
qð oírím?.5.t).trocifcoz arſenici ds oícturi fumus c.5.].olet
ro.t caue ne boc facías cũ videris aliqd oc ireftíni fubftária
egredi.O fi es fecurus ꝙ ſubſtãtia ínteftin fana fuerit:ſʒ
tamen vulnera ſunt dilatata t putrefacra accipe trociſi ar⸗
feníci.s.t). t riʒi.ʒ.q̃.viteltł.oui aſſati olet ro.ʒ.j.vini cocti lib,
£. c fac clyftere. Si vulneraviderís e£ purgata:lauari ea de
cet oe bumído dyfterí qo — oizim? .q» fi nó fuerint
mundata:lauáda funt aim obfomogaroz melle:deinde ais
ſupꝛadicto bumído clyfteri lauentur. Unde ga.quidã inqᷣt
roman? paticbaturbanc paſſionẽ abſq; fe.quẽ boni medica
uerũt medici rome exiſtentes:qui quãtomagis opabantur
medicinátátomasis vulnerũ putredo augmentaba£. quà
adeo peioꝛauerũtvt illus »fiterent fuis amíds fecretis:nul
lo modo poffe euadere: Zàde audiẽs patiens merome mos
raniuffit vt ad eumvenírézad qu£ c intrauí ed oc fe deſpe
ranté mueni:quẽ cumverbis placídis &Ofo:tans interroga
ui qualiter pafius fuerit illã paffionem.g narrauit mibi cau
fam ⁊ medicinã quà ei fuerát operati medici. oeíde iuefti»
gans virtutẽ eius efle illius paffionís tolerabil£ appetítum
et digeſtionẽ bona: zvídens ſuã egeftione efle ſaniẽ cus fan
guíne folo mixtã:nullã inteftínozum particulam cffentie cũ
cís egredientem: cófifus fum eum fanarezqà fuit qͥdẽ amt
cie incredibile: ⁊ dfi impoffibile poc fieri 3b oib? eftimaba
tur p:o verbís q̃ eis pꝛioꝛes ofperát media. THouiflime tro;
cífcos arfenicos ei fccí:et aum rtsi vitello oui oleo tvino
cocto dyftere feci per vnã vicem:⁊ cum illo egrediente eri»
uit multa fanics, Deinde alia vice fibi feci:er exiuit cum eo
paruiffima fantei quátitas. vn confifus fuivulnera effe mis
dificata. Hoc aũt afpiciens feftinaui cum büidrs eum libera
re dyfteribus: liberatus eft ín eade die. Sa.iterũ quedas
Fo.ccrviij.
matrona moleſtabatur hac paſſione:que me clamans ſuam
mibrnarrauit paſſionẽ:tunc ſuãvidens egeſtionẽ aſpexi cá
magis ſanioſam effc qᷓ egeſtio illus viri fuit, vnde dyſtere
feci de obſomogaro ⁊ melle: ai quo multa ſaniei quatiras
egreſſa eſt. Ju t aũt fibi aliavice fieri:⁊ exiuit eum co lapis
ficut folet — — — tamen eius fuerat ſicut
ouum galline. Pꝛecepi terü fieri dyſtere cum.s.t). trociſci
— fanata eft. Zrodfaiarfenia, "R; arfemiat rubei t
citrini fecis acetivſte acane gũmi af.s. rít).calas inextincte
charte bõbacis vſte añ.ʒaitj.alumĩs.z.ij .opij.ʒ..puluerẽ fac
tepera cumvino rubeo ⁊ trociſcos fozma,
Adus modis fimiliter intelligi: noie videlicet fuo
et fua actióc fed nó oiffininone;lRome ergo yctericũ abuft
uũ cft: ſumptũ cicft aquadá aue in monumetis deſertoeũ
loco: habitante.⁊ ín nullo tépoze nifi medía cftate appare
te:que tota die doꝛmit et ſomnũ facit rerribü£ , £aufa cius
€ cho.ru.et ſanguinis mixtio cp totii co:p?oiuífa exterioꝛa
coꝛpis tingẽs.Que quide bifarie diuiditur:aut firactóc na
ture:aut non nature: quẽadmodũ (n febꝛibꝰ apparet in oie
cretico.vt in.vtj.ix.xj.xiitj.qꝛ natura cõſoꝛtata ad digerendũ
cholericas feces ⁊ eas extrinſecꝰexpellẽdas ci ſudoꝛe fi fint
fubtiles ct poꝛi largi:ꝙ fi fuerint groſſe ⁊ graues « pozi an
Gufti permanet fub cute ⁊ tingunt eã:nunciãt rm (aluté níft
ſint añ.vij diem.añ enim eríftens móftratur nó effe cr actio
ne natare:fed p:opter acamen mo:bí naturá cogentis mon
ftrare ſuã actionem ante tpe anted aliqð coctionis fignum
PA tole pi fi —— ahi. vij.diem apparuerit ꝓcul
io moꝛtẽ innuit.Cauſa aute yctericie non actione natu»
re facte buobus modis eft. auterterio: ficut moꝛſus repti»
lium velvenenofa potio:aut potus ve! db?vel medicina ca
lefaciens ⁊ incendens fanguine in cpolerá rubeam mutás
gut Interio: p:ecedés : aur in coꝛpoꝛe fenefcens:que iterum
tríbus modis fitzaut ex pafitone fellis:aut epatis :ant mn»
rartone cõꝑlexionis ín calo:£ totíus coꝛpoꝛis venis Dominá
:emzquía fubftária venarũ calefacra incéditur fanguis in
cho.mutat᷑. Que afitoc paffionc fellis fir:fubito venir fine
ci manifefta neqs actioni nocet naturali ín tempo:e eríftéci
q iterũ fit oupliater: aut de paffionc fübftanne fellis : aut
ocquibufda acddentibus ín fua cócauítare nafcénibus.i£ a
vero que fit oe paffione felliszaut oe cozruptione fue cóple»
rioniszaur oc officiali membꝛo.De co:rüptione cóplerióis
tripliciter firzaut ením fuum calo:em augmentarzaut cü mt
nuitzaut ocficcatur, 5i calo: eíus augmẽtaturepar calefitz
et ſanguis eiusvzitur c ín cbo.ru mutatur. Si mínuit oefi»
cit fua vírtus appetitiua ad trabendá ad fe Cbolericas parte
fanguinis, vnde cbo.ín epate manes cus (anguíne per roti
co:pus diuiditur ríngens cozpo:ís erterio:a. Si Seficcatur
ſuavirtus ecpulfiua ocficit:neqs poteft ftomacbo c inteftí
nis cpo.emitri.pmanens ergo n epate cum fanguine toti
co:pus arcüdar c exterioꝛa tingit. s£a quide que fit oc offi»
cali mẽbꝛo:aut eft oc apoftemate ĩ ſuo fosamine oꝛto. vende
cho.pꝛobibetur nevaleatad eum penetrare. pmanente igit
in fanguíne co:pus tingitur.Difert aut£ ca que eft oe offi
ciali membzo ab illa que fit oc — — defectõe
quía que oritur oe officiali membo venit ſubito:alteravero
paulatim.Accidẽtiavero que ſunt in cócauitate:cpimus cft
1n cõcauitate fellis co:ruptus:q aut eft pplegmaric? vifco
ſus:aut ſanguineus rurbidus mifcens fc c cholera fellis i»
groſſat eam.vnde nequit penetrare ad ſtomachum et ínte»
ſtina p:opter fuam groſſiciẽ:nullam tamé infert feli leñonẽ
fed abundans ín felle conuertiturad epar : 7 mírta cum fan.
suine cute tingit.Nõnũqᷓ via cho.ad ſtomachũ oppüat: et
aliquãdo via inteftínoum. Si via ad tomacbum oppilatur
cbolera conuertítur inferius: et ezcurr.t ad ínreftína, vnde
vrina⁊ eaeftio tingitur:vꝛina quoq exit turbída rubea fpu
mofa egeftio etiam citrína . qua oe caufa pplegmate ín ftos
macho 3ugmentato ſua digeſtiua ocfidr ax indigen⸗
tm cbolere ſtomachũ mundiſicare ſolentis. Aliquãdo hec
cho.q̃ vadit ad inteſtina augmẽtatur ⁊ deſiccat egeſtionem
generatq; cõſtipationẽ c colicã cũ nimio doloꝛe.Si aũt infe
riu foramẽ fellis oppilatur p qð cholera ad ĩteſtina octiuit
augmétaturin ftomacbo; vndc ficatas t amaritudo in oꝛe
giat c nímíus calo:. c ñtis i(tomacbo:firgs vꝛina citrinaꝓ
pier paruitaté cpolerecam tíngente:egeftío cft alba ppter
ablationé cholere.yctericia vero quc fit ppter paftione fel⸗
lie. v. modis eft.aut oe augmentatóe caloꝛis cpatis;aut par
uítate;aut oefectióe eppulfiue:aut apoftematci oꝛe eiꝰ:aut
oppitanóe q̃ in vijs eus fit. ycterícia quefitppter eparouo
busfit modis:aut naturaliter que fit Pm critum: quare natu
rà diuicit feces ⁊ cófostat epar ad expellendũ eas ertenus
aut nó naturalíterc venít paularim:quá piccedit coꝛruptio
virtutio naturalis i epate exiftentis, ⁊ colo: coꝛpis mutat
cro egtenua£ ci doloꝛe dextri lateri. c aliquádo antecedit
eam apoftema fub hypocũdrijs o:tüi conritíat oppilatio
epatis. Itẽ cà petenicie q fit ppter epar jnqs modis fit.aut
0c calo;c cũ fanguis calcfacro epate calefitz in cbolerá mu.
taturzaut oc frigiditate cũ virtus cpatís appetítiua vel di⸗
geftiua ocficit c ion digerit fanguine vtops, neq vrrands
So.⁊ pbleá. ab eo diuiit:qͥbꝰ cti fanguine pmanétib?fiet
yatcridia obfcuri coloꝛis «torti cop? tumet v:ína firaloa
t grofía nũcians futurá bypofarca, ga.ficut cibus in
ftomacpo cũ non bii orgenitur : erít vꝛina albac cruda atq;
turbida:ficz coi3métus dbi nifi bi digerat᷑ ⁊ oppoꝛtune in
epate « crit vꝛina alba cruda atq turbida bypofarce nũ⸗
datiua. Tertio eft ocftutis erpulfiuc ocfectíóc q manet ín
epate non potis a fcad fel choleram expellere: vnde pma»
nens in cpateaugmentatur ; 7 mírta cá fanguine exterioꝛa
co:pis tingit:exit tfi egeſtio ⁊ vꝛina naturaliter. Colo: etiã
puius yctericie eft darus:quíafanguis eft oígeftus c pur?
gatꝰ ab vtraqs cbo.c pblegimate. Quarto oe calido apofte
mate aut ountía epatis: vn impedit nó potes ciuídere cho
leram a fanguine. pmanés ergo cum fanguíne iũcta cutem
tiíngit.uito oe oppilationevie d oua£ cbo.ad ſtomachũ.
vi nó pót ab epatc ad fplen£ fluere, coadunata igi£ in epa
te cum ſanguine iuncta tíngit cutem. Pꝛeterea nigra ycrerí
cía fit aliquádo pzopter oefccrionz vírtutie appetitius que
eft ín fpleaeciü iat fecem fanguinis trabere ad ſe:qͥbꝰ
in fanguine pmanentib?: fanguíe turbat. fuperfiae cutis
ocnigrat AL bícta qd oiuífionec caufac figaíficatióe cte;
riacos curam indipram? huius yeterític quá fequitur fe,qz
pui? nri líbzt intétio eft oc febꝛiũ diſputatiõe 7 cà cari « fi»
qnificatione: ende dicumꝰ ois ycterítia cũ fe.eft pefitma nifi
fir ppter actione naturc velut ín oie cretica figno cocríonis
secedéte invꝛina.ſ.et egeſtione apparéte: pzedpue fi fit fa
t:ferii fignü:ficut foxtitudovtutie fanitas fenfus laudabi
lis ſpũs t fo:títudo appetitus. becert, ſpẽs yctericie lauda
bilis cft.r£a eii que eft ppter oppilationé fellis aut epatis
peffima.cui ſuccurramꝰ cum oíerac mediana cboleram ru,
mundificáte.ficut catbartico pꝛunoꝛũ oxifenicie fucco maL.
gra.orí;saccara ptifano 4 ſitibus.Cñq; fc.acumé quicuerit
et moꝛbus decunare inceperítzpurgamus patiente cfi fucco
cufcute lupini (otatri cafiefift. min vioł:⁊ ʒuccara.O fi vo
mítus acciderit:damus fucci maloz granatoꝛũ cũ ſpodio⁊
oxifeniciã cum modico lactis t aceto mal.gra. fo:ba meſpi⸗
la cítonía.£atbaplaftnetur ftomacbus ⁊ epar fanó.ro.cam
phoꝛa croco polline oꝛdei omnib? t&peratis cũ fucco folatrt
aiit poꝛtut. Z2c fi fccum oímiferit ⁊ egritudo tráfierit ⁊ tñ
cutis fit tincta:accipiat apoʒima maratri cufcutefolatrí cus
modico aloe c croco.ft aũt fuccus frondiũ radícis fit cũ eis
mixtus vtilius eſt. Lauẽtur oc ex aceto aque frisíde mírto
aut fücco coziádrí:aut aqua ro.acapiat pdíces ſtarnos pul»
lo? gallitaceos: t íura cũ aceto? méta cõdita.Trociſcus va
lens ad bácpaf fro. fpodij afi.5.tj. acce fucci cupatoꝛij ru.
fc.poxtut.ai.5.j. 7. . fe. cucumerT.5. j. c.P.maratrí aní.reubar
ba. 21.5. j. pulucrisa oia cũ fucco lupini téperen£. c cũ fücco
maratri ⁊ oxifenicia poten£, s£atbarticü ad bocvtile. R.mi
rabo. atríno:i.5. vi). kebuLs.v fc. famiterrc. 5.ítt. abfintb,
5.8.cufcute. 5 iij eupato .5.1tj. maratri anifi , a5. t lacce.5.
itj.paſſarũvuarũ enucicatari.z.j omnfa coquátur in tribus
rabot. kebut. añ ·z. ith. arai
fc.radícis.5 ifj, fucd cupa
frondià radícig. fac pf. t da potui. 11). C, PCI fero c cum
orísaccara tali mó, lacris capzuni líb.t). fac bullirez oeinde mi
fcc cum eo orísaccarc.s.íii) que iteru5 bulliant.poftea pon⸗
giam marinã in aqua calída mfunde: cũ ca interioꝛa latera
caldaric terae. ocinde ín frigida funde c ct)ce eam Intus
in lactezquoufü bullitio eptinguatur: oemde colcf t ítcrus
mitta£ icaldario:cui admifce 3-1 alío o E bul
líre permittito:c ſpumã que in co furTeperit eppesito.cuqg
fi uni non —— colctur: ⁊ dabis ounidias libzam cum
—— it.
(Lie febze inflammatiua ct pleurefi que ca
fequítur. itulum.xviij.
— la bec fe.fit oc —— ſanguinis purí cus
augmétat4 vꝛit ꝓpter ſue quátitatis multitu⸗
dine:neccfic eſtyt ingeniemꝰ:vt eius ſuꝑduitas
eijciatur pꝛiuſqᷓ incenfio augmentetur ſua:⁊ cre
n non poflit expelli.Sed tamen pꝛius ops coñ⸗
derare $tuté itifinmí: qp ſi toꝛtẽ cà viderim? cá ——
füccurrerc feftinabím?: et ſanguinẽ oc media bꝛachij vena
minuere iubem?fi ſanũ — ———— infirmũ bañ
lica illus lateris vbi paftto cft incidatur: boc fctó feb, extin
guírurzq: caufa ci? nó eft aliud nifi mtritudo fanguinis pu
ri fine alicuius male qualitaríe cómigttóe . vnde fuperflut«
tate ſanguinis cypulfaznulla cíus qualitas remanet in 0022
po:e:pioide antiqui vocaucrüt bácfebse cpbímerá. q: plu⸗
rím& invna ote fountur. &ln ga. in megategní dicit fe mule
tociens bocin multis boibus pbaſſe.iutſit aũt adco fangui
nem minui vſq; ad ocfectiones Dicit aũt oc quodáiuuenc
bácfe.babéte qué iuffit pblebotomari fanguíné vfq; ad
befectionem minut, cii quo multi nobiles cius amic ⁊ con»
fanguínei fuerüt.que afpíciétes effc defectum adinuice in?
ceperuntimunnurare.t ga.dicere peu beu nrm cpariflunus
occidifti.paulo aũt — pmanentíbus oio fc. mitigata
eft:ct infirmus euafit.oe quo ftupcfacti pꝛudẽtiã ranti virt
mírabanE. gif cũ ab co fe.ita curata fucrít:o5 nos tãtiviri
pꝛeceptũ tenere:imueftigata tame virtute etate cópleríonc
époze aere regione c cófuetudine:fi fuerint putos, nam ft
becnon funt 2uenientía:vírtuté tf bona inucniamus: fcals
pellemus invicem pblebotomiíe : q; inPtute fo:tí (anguine
mínuto fecuramur oe fpe falutís: licet patíens etíam alís
quá patía£ moleftíam inde:maxime fi fuerit in initio moꝛbi
piufdp natura ín ftatu ipcdíatur inr itio:bo, f»
fi natura vel vírt?fuent incouentens. c cücta alía conuenic
tia:fanguíne mínuto perit infirmꝰ:qꝛ fo:títudo ⁊ ftabilitas
virtutis fo:titer repugnat moibo: 7 ꝑmanens eft intentio
medici t non alía.£ed eas regio acr t cõſuetudo fi fint có»
ucníentíaznó ocbem? intelligere — fc: fed ppter adiu⸗
to:íü nature mo:bo repugnare voletis. Ideoq; virt? confie
deretur femper: acutiffime cámueftígemus: vtrü moibo
poffit repugnare pꝛiuſqᷓ incípíam? pblebotomía:qua toꝛti
criftente marime in initio moꝛbi:ſauguis minuat: In ftatu.
vcro zin auamẽto nonzq: in boc vtroq; tpe non fum? ſecu⸗
ri vt virtus fit fo:tío:q: cft impedita ín mo:bo repugnádoz
quá fi cibo catbartico alijeve rebus impedimꝰ: oeficier :et
co:pus nó reget:infirmuſq; perit. Phlebotomia ergo fana
virtutc exiſtente: q; eft moleftiffima ac patiẽtis nocitiua:fi
fuerit i augmentovel ftatu:quáto magis erit peflimat no
cibilío: e fit ín illis répozíbus vᷣtus debilis. etías fi
faerit ín initio mo:bi ibecillis neget pblebotomía: q: mala
eft:mín? tf mala d fi fit in ftatu; Mã fi fit ín initio moꝛbi per
ditio infirmi longa erit fcils in.vi. vel in.xiiij. In ftatu vero
eriftens nüciat pditionẽ: aut in iio oie zaut vt multi in.itj.
Qn fufficit nobis teftimoniii et auctozítas q fuerit cx actios
ne nature: q: plurimá confpicímus naturã fanguine in bís
mo:bís per nares:etper alia loca purgare, uo manantc fi
S'cbotum
virtus ſit bona:quieſcit infirmus:qð cft initíus fatutis pꝛe⸗
cipue fi fit in oic cretica Hatura vero fi fit debilis: mo:bus
augimentaÉ:ctnatura ocbilio: efficit: vnde periculi oftédi
tur marame fi nó faerit in oie cretica. Pala igit eft ꝙ pble»
botormía in oefccróe nature;licet etas cõplexio firmi r̃egio
€t aer fucrint bona:moleſta eft. Currus err cft fundamenta
aliorũ oĩm:⁊ ipfa oia funt ppter cam. &inde ga.quemdam
teftatur ex pplebotormia ín bac paflione mo:tem 1uo3fic,
Sed quidà: medici in alijs bonis fignificationibus cẽ ſi:vᷣ⸗
tutem debilẽ negigetes:eũ phlebotomari iuſſerũt:qð caus
fa moꝛtis extitit, Unde fi ppter boc fanguinem minzcrcnó
auderemus cü pplebotomia:neqs cũ fcapel.ops noa cao:
ſanguinis cíufq feruoꝛẽ mitigare cü ficco malo: granato
rũ pzums oxifenicia. Bonũ ẽ quoq; aquá frigid ielunis da
re:quia caloꝛẽ extiguit:ſed tamẽ nó temerarie:niñ cum feí
mus pectus et viſcera effc fana 7 pꝛincipalia membzazacoc
apoftematib? aliena:qꝛ aqua frigida nocet pecto: 7 oibus
vifcerib? et pꝛincipalibus mẽbꝛis fi apoftemata habuerint
Omnia ctíà multi frigida nocent neruis:ct mareriá moꝛbi
crudificant « ingroffanr. Sed fi apoftema rári it caloꝛis vt
frigiditati aque poffit repugnarezoam? potü aque. Item
neganda eft aquafrigida etfi becloca fint fana:nifi eri figni
coctionis in vꝛina appareat:fed tamẽ pꝛius bumectàáda cít
egeſtio cum rebus tangumís acume ectínquétib?, 'IHam fi
fanguis faerit multũ vſtus:dandũ eft pfiliti cũ fucco grana
toꝛũ.O fi egeſtio p iſta nó udfiat: ſanguiſq; ín fua perma⸗
n2at vítionc: o3bimus catbarticii oc orífenicía et pꝛunis:ſʒ
tamẽ fi pectus patiẽtis fir ſanũ:quia acctofitas calozé natu
ral vittigat.£3 qͥdem moderate cócedatur: ne noceat pes
cto: er neruis ftomacb: ci fua acetofitatezmaric qꝛ inflatio
hancfed. vt diximꝰ fequi£, 40» fi $ et nerui fint ſani:et
ſcimus ꝙ acctofitas nó noceat ete:orífeniae.z j. oabimus:
p:una.ce, fc.po:tulace.s. vio 5. v.coquátur in.ii) lib. aque
vſq; ad medietatẽ:deinde colent᷑:⁊ mifceanf ibi máne suc.
vioE.caficfift.an.2 j.que fero colat porui tribuantur, /2o fi
fanguis non multà faerit calídus:negemus aquá frigidas.
bumefaciam? egeftioné cü fucco cucurbite affe additis fins
$ulis.2.mánevt cafiefift. Sí at egeftío p bocnó bumefiat:
fupponat oc penidüs fale nitro fcamonca ucio vioF. c fune
libus.Quibꝰ nó fuffiactibus:cyftensétur er vioł.oꝛdeo ca
momilt.mãna febefte iuꝛubis coctis m aqua ad tertiã:vel in
dimidia lib.eoꝛum mittãtur fingulz.3. penio. fifameleon et
obſomagoꝛõ añ.⸗.j.ſalis cõis.æ.ij.nitti.æſ. Sí pariáruroolo
rcm ín capite bumctlant nares eoꝛũ cum oleo viol, £atbas
plafmara ín vtroq; tépoze apponátur : q. fv. fand.rof.vtot,
mal.téperataecü fucco ſemꝑuiue vel aqua ro. Infundãtur
manus et pedes in aqua repida ín qua cocta finr camomul?,
ct viol s£rura ligentur cü fafcía. Studcam? ctíá ín Dac feb,
vtnon ponatur in capíte catbaplafma aur fomérum:q: plu
rimum tn Dac fcb.catarrus t anbehrus euer. 2» fi ftupos
ré métís patitur c grauitatẽ ín oculís vt nó poffint aperiri
ned loquizcaueant inuncrionce catbaplafimara etfométa
et ac capiti —— naribus:ſed pedes ⁊ manus in
aqua mittant in qua cocta fint camomilł etvioł.Et fricẽtur
manus et crura foꝛtiter. Plante quoq; pedũ in aqua cũ ſa⸗
le et oleo fricẽtur.Abſtineant a cibis:et acapiár parũ panis
lori cũ fucco granatoꝛũ.Oeſi ínfirm?fübito excitet᷑ a ſtupo⸗
re:et vertat fe ad dexterã et ſiniſtrã:ventris etiã eius fonit?
eft quafi tonitruũ:et poft ventris ſolutionẽ illa ínflatio non
ſoluitur:moꝛtẽ nunciat:qꝛ caufa eíus fumꝰpeſtilẽtialis crea
tus oc coꝛruptoꝛũ bullítione cũ extraneo calozezficut fit ín
cadaueribus mo:tuoz cü nó regunt caloꝛe naturali: t non
müdificarur feces eoꝛũ et putredines ab'cis marimefi ín er
tremitatíb? co:po:ís apparuerint et puftule magne: pedía
liuida et obfcura : et magnũ co:pís locũ tenuerit hec erfi fi;
gníficit vftíonem bumozum et vicinitaré extinctionis caloz
ris naturaus. fi bec feb.apoſtema in diaphꝛagmate ges
nerauerit:curemus eam bocmodo.
¶ De pleurefi.non vera,
£ apitulum.cir,
$o.cctít,
eser Operiusoipimus q: vera pleuteſis *ft calidus
ces apoftemanafcens in diaphꝛagmate ꝓpter bur
zu M 110268 a cerebꝛo ad pectus ꝓnuentes.Aliquã⸗
do etiã bec materia deſcẽdit ad lacertos cottas
m7 celátes:et aliquádo in pulmone: et nónupd in
diaph⁊ agmate.Si fuerit in pulmone:ent doloꝛ leuioz: quía
puimo cft infenfibilis ppter neruos ab eo ablatos:ſpũs iñ
eft anguſtioꝛ:qꝛ pulmo € maius iftrumérü fpás./2» fi mate
ria in oiapb:agma venerit fit ſpũs leuioꝛ⁊ doloꝛ fo:tío: ꝓ⸗
pter młtitudinẽ neruoz i eo c colligãtiã quà ips cti cercbzo
b5. pinde fi vulnera patian£ funt oura ad fanádü: marie fi
faeriri neruofa pte oi3pb:agmat] came nó bnris.vulncra
eiinioco nata nó carnofo funt ĩcurabilia: q fi fuerit i cmo
fo funt oura ad ſanandũ ppternimietate iui mo? quà bs.
£r nó ſolũmõ vulnera diaphꝛagmaris funt oifficilia ad cu
rádi:f5 eri ea q ſunt in oib?locis fub diaphꝛagmate crifte
tib?ficut circũdãtia ventre « inteſtina.qꝛ comuptio oim bu.
moz ad beclocavenitzq: funtvicina locis fecti: ppter b op⸗
medicüvulnera ocficcare d funtin bis loas quãtũ virt? to»
lerarc poterit. Sintea oirim?: q: pleurcfis femp fit oc puro
fanguine, 3üqn oc cbolerico aut pbleginarico. 7 aliqñ oc
turbido aut melácbolico snatur « nónundg oc oib?2aut pu:
rious bo:fi siat. S5 oifferunt pleurefis Ipes in coloze fpu»
ti:q̃litateq; ifirmr.q: fi materia fuerit ſanguinea ſputũ erit
rubeũ ruffis bfida co:pus plenü:tact? mol ⁊ fuauis:fitis
parua:pulfus magn? ct largus.vꝛina vermilioſa ⁊ teperata
in liquoze: aut aliquãtulũ groſſa.Si aũt ſit cbolerica ſputũ
erit atrinũ tuſſis ficca coꝛpus macrũ.calo: — acu⸗
tus:ſitis nimia pulſus velox c acutꝰvꝛina fubtilie ⁊ lucida.
Si aũt — ſputũ eſt albũ tuſſis hũida.coꝛpus
pingue. effigies mollis 7 parũ coloꝛata feb.eſt debilis ſitis
parua:pulſus latus ⁊ tardus.vꝛina vitellina autvt atri po»
mum:liquoꝛ groſſus:⁊ aliquãdo ſubtilis ⁊ albus qð eft ma
lũ.Materia melácbolica bs ſputũ nigrü coꝛpus maacus c
ſiccũ:pulſum ſubtilẽ ⁊ tardũ vꝛinã colübiná aur auquárul
viridẽ᷑. Materia aũt fi oc oibus pluribusve bumozib? fue⸗
rit mixta:ũt coloꝛ ſputi mixtꝰ $m humoꝛũ cõmixtionẽ.Siłr
cetere paríétis dlítares erũt mixte. Bonũ aũt eſt fi ante ot
geſtionẽ materie ſputũ fit albũ ⁊ aliquãtulũ rubeü:q: figni
ficat matenã eẽ leuẽ: obediẽtem. Signo igit ſan⸗
guinis apparẽte:quia moꝛbꝰ eft ſanguineus doloꝛe quoq;
ad furculas aſcẽdente añ oia phlebotomabis.deinde occur
re cum catbaplafmatib? ſanguinẽ extinguẽtibꝰ ⁊ diſſoluti⸗
uis:ſicut eft ſuccus maliauiſci viot oꝛdeũ mundatũ oĩbus
coctis t mũdatꝭ ⁊ addito oleo violaceo ⁊ pannꝰin eis ĩfuſus
parieti locus frigidus imponat fi tpᷣs eft calidi. fi vero frigi
dũ calicus. £D» fi calo: re.nó eft foztís addim?carbaplafinatt
camomült. Item fi virtꝰ fir toꝛtioꝛ etas cõplexio ínfirmi rps
regio cófuctudo cetera finr cóueniétia: oetrabat fanguís
puufcp moꝛbꝰ augmẽtari ĩcipiat⁊ fe. ↄfoꝛtet᷑: mali enim eft
fi poftea winuat᷑ ppter nature debilitatẽ. O fi ꝓ certoma
reriaẽ fauguínea ⁊ 9D? cft fo:tis pplcbotomía 2ueniés erit
licz cetcra inconuen(etia finr, caue t ne remere (anguis mi
nuaf:cá virtus debilis eft e: moleftü cft.i£» fi minuaf caue
tñ ne fit oc baſilica: ⁊ oe infirmo latere. oerur mane ptiſanũ
colatü cü amigdaleon ⁊ succara; cum firupovioł .ſi paticns
cóftípatus eft vefpere micã panís lotã cũ amigo. t succara
tritã:ſoꝛbeãt oulaa granata. 2 fi »fuetudo fucrat eis mb
tü comedere⁊ ptiſanũ eis nó ſufficiat:da malui crifotocáni
ſpinarchiã cucurbitã ota cocra cũ amigð.an die rm nüciatíua
ſubtiliet᷑ et ſolũ ptiſanũ oetur. M fifputü ín quarta die t
albũ lene iunctü facileq; egrediat᷑ cũ vna aut duabꝰ tuſſibꝰ
criſis erítín die feptima.fi aũt ín quarto fit rubeũ cü figno
coctiõis apparẽte:⁊ fputü fit lene ücrü viſcoſum⁊ aliquãtu
li albũ c leuiter exeat bonà crífim ecpectabis in.xj.vł .xiitj.
maric fignis ſalutis apparétib?.r 9tute leuítate bono ſom⸗
no etappetituzmazie in boꝛa d erátfoliti illũ babere ín fant
tate:⁊ ſignũ coctiõis in vꝛina app-réte eadé boza ſanitatis
vn ft nimia tuſſis maneat has pilulas dabis. Re.gũmi orac i
gãti ſe.citonie mũdate afi ʒ.ij.ſe.cucumeris.ʒ.it.amidi.gIn.⁊
P.oia pulueriʒata tẽperent᷑ ci ſirupo viot . 4 fac pilulas in
modũ ciceris:quarũvnã fub lingua — liquefist.
E
—
Liber
deinde aliam accãpiat ſimli mõ. Oſ paſſio fuerit cholerica
acuta cathaplaĩmabis patientẽ oe ſandat albis viol aft.5.it),
pollinis oꝛdei.ʒ.j.⁊ ſcoꝛticũ cucurbite.ʒ.ij.radicis malue.5.
W.c.f.ola płiʒata tẽperent᷑ cũ fucco ſemꝑuiue ct oleo vioł.
accipiat ptiſanũ tritũ ai amigð.⁊ saccara, Panẽ lotũ ct 5ac
cara accipᷣiat.veſpere fugat mat.gra.vuas hyemales mãdu
€ct. Si ca. ftio fit ↄſtipata bücfiat c mãna vioł.ʒaccara ca»
fiafift.folutis tad cucurbite affe. vf fi doloꝛẽ E capitevel alie
nationc babuerit büefiat narcscit oleoviolaur nenufarT.ca
tbaplafmc£ frõs oc fanó.al.t ru.tépatis cũ ad ro.caucüt ne
aliqð catpaplafma (mponat capiti ne claufis poꝛis fum? ín
captte augmétet 4» fi fputü rofe fiti quarta die nunciat
crifim peur ppp q matena — leuis — me
rit.ꝙ fi atrinũ in.iiij.die apparuerit lógingrate moꝛbi figt.
fed thi nódá timoꝛẽ aut alt fiat. fed fi in.vij.mute£ ín rus
boi: c alíabona figna fint ín longo tẽpoꝛe falute effc futu»
fram oſtẽdit.Si aür víqs in. vij.pmancat citrinũ:⁊ illaudabt
les appareant figníficationes tĩmoꝛẽvicinũ oemófirat.fi au
jen Lower fint mediocres fitrardíras timoꝛis Pm fignis
ficationi cõmittionc i£ atbaplafma val£s cotra pleurf.que
eſt cii febꝛe acuta. f. maluc pollinis ozdetafi.5.v.vioL fano,
sLafi.s. t) fe.postuLs. r.oibus puluerisatis acape cere aibe
5. v.olei ro.s. cv. d líquefacta ad cínere pulueri admifcean£,
€ Eit aũt alía pleureſis d nó fit c acuta fc. eft em̃ oe mate
ria pblegmanca vel melancpolica oc qua lib:ü nrm volum?
ocnudarc.vii diſputamꝰde ea. Nã fi certíflime víderimus
plcurc.pblegmarica eẽ aut melancpolicá afiucfacim? pane
te5 catDaplafmatib?oiffolutiuís ficut b, fy. lini fe.5 (it). fenu
greci.ʒq.radicũ maluc.s.íij.o:dei mũdati.ʒ.ij. coctis i aqua
« colatis⁊ addito amigdoleõ:aut yzcleó. « fpógia in eotfü
fa patiẽti loco fuppona£. Slccipiat ptifani cũ febefte liqᷣrici.
⁊ iuiub.aisaccara.Siposima v̊..ſebeſtẽ.xl.iuiub.xx.ficus.v.
liqᷣricie.ʒaij.ſe.lini aſſi.ʒ.tij.coque in trib? libꝛis aque ad me
dietatéc audita.ẽ vna melłvioł⁊ colatũ potui det᷑. Electua
riũ fiti mõ valẽs. ſ.dꝛagragãti.g.iij.gũmi.ʒ.xx.ſc.lini aiſi.ʒ.
iijlqricie.ʒ.iij. amigð.ʒ.qj.ſe.vꝛtice pincarũ añ.ʒ.ij.d ſpᷣtcẽpe
ra cũ melle vioł.da ius ciceris cucurb. « ſpinarchiã.Moꝛbo
declinãte da ſapam mellicratá.pectus engat camomilleon
yꝛeleon c ſimilibꝰ.O ft rráfacto.rl.oíc apoftema nó müdifi
€c£ mutabi£ in penplemonià . vti accipiat boc müdificatio
uũ aposima. "Fe.radice maratri apij gũmi maloꝝ gra.añ.ʒ.
f.fcbefte.Liufub.rer.ficus. v.lígrície, sit). mararrí anifi an.5,
fj. fc. malue;s.tj.amig 3. amar. « dulciũ af.5.v.coquátur in.v.
lib:ts aque ad tertiã c.2.dtj.colate potent. AZ» fi foꝛtius vis
müdificare adde ibi.5.t).pfopi.5.v.capil'eener]. lud apost
ma X.cãcroꝝ fftuuiał᷑ müdatoz.s.t).febefte ree tutub.rr.li
quiricie ʒ.iiij.yꝛeos.æ.iiij.ſe.lini afit. 5. iiij. ⁊ coctis ín trib? li⸗
bꝛis aque ad medictaté lib.j.t colatís oabis potui cus.5. v,
saccare,£lectuaríü pectus et pulmoné mũdons oc grofíis
pitozib?, f. foltj. J.píneaz.s.rr.amigo . oue c amarart
ait.s. vij. ſemĩs lini aff s. x. mel! qð füfficit oat modũ nucis
Auud fifi modo vales, .ſucci liqricie amigð.ama.am.g.j.
gũmi mał.gra.añ.ʒ..mel qð ſufficit.Aliud. Ke, fucci ligri.pt
nearũ amigð.dulciũ ⁊ amara.medulle fe,bóbacis añ.ʒ.vij.
vuarũ paſſaꝝ enucleatarũ.ʒ.ij.tantũ põdus quãtũ oẽs fj
cies piſtate quafi mellis ſape ⁊ penidioꝝ quantum —2
"pilulef. fuc uqᷣricie.ẽ.j.croci.ʒᷣ.j.amidi ſe.lini affi.s.t. c.f.
medulle ſeminis bóbaas.s.t). c.f. tepera cũ lactejafini ⁊ fac
pilulas ín modũ cícerís:quarü vnà fub ligua tencat dufqg
fuerít eliquata deinde aliã accipiat. flliud, .amigð.ama.
t dulciũ ſe.lini affi medulle bóbad s pinearũ af.5.(tj.amft
54ij.fabe mũde.ʒ.iij.gũmi dragagãti afi.5.tj.saccare.s.itj.pe
nidiarũ.ʒ.iij.coquantur 5accara t penidie in fücco maratri
oonec ad fpiffitudíne mellísvenerintzt cum co fpeciez pul.
uís teperecur fac pilulas in modum ciceris.
¶ Quinta partícula buíus oc feb.putridis.
Quid fitputredo. £apitulum.j,
De caufa putredinem adínuante, f'api.tj,
De ſynocho quí fit oe putredine ſanguinis. f£ api. itj
De caufa feb.pefilentialium. t£ api.iíij,
De caufa variolarüi ferc omnibus accidentium, : £ apí.v,
32 c cura ſynochoꝛum. Capi.vj.
De cauſa putride ſebꝛis Lapi.vij.
De febꝛe tertiana et eius cura. i. vitj.
De amphimerino. pitt.
De curaampbimenní. fapi.r.
De bemitrítco et cíus matería, fapi.rj.
De cara hemitritei. Sapi.rij.
De tetrateo. CTapitulum.xiij.
De febꝛe quartana et eius cura, Capi.xuij.
De epiala. apitulium.xv.
Deuparia. Capitulũ.xvj.
ic aura epialos. Tapitulum.xvij.
De cura líparie. em pítulum.rvity.
3Dccá oiuerfitatis fe.adinuicẽ interpolantiũ. ££api.rir.
q ſanguis materia dicit ⁊vocatur inflatíua
—— ops nos o:dinatim oc febꝛibus putridis
bífputare, ende pꝛimũ dicẽdũ eft quid fit putredo: t d caus
ſa sñat:⁊ qüo d cõplexio putredíne cũ fuis qutanb? recis
pít:t d nó cũvna q̃litate:⁊ q nó recipit eá nífi acadetaliter
Gh oicamus q ois cóplerío d eft ertra naturã « tẽperamẽ⸗
tá fit Qdruplícicer.pzuma ca.er humida.ſcða cft ca.⁊ fc. ter»
tía fri. c pu. quartafri.t ficca.Qrü nulla putredine recipit vt
generat nifi ca, bu.putredo ín ca naturaliter cft. £8 q: pu
trcdo neceffarío naf er büiditate d liq̃ſit ⁊ marena diuidi
tur dilatãs cà ad extremitatẽ: c faciene eã babere motũ fas
cil£ currendí, Itẽ neceſſanũ eft ex caloze calefiat prurbet et
* S dia d,
lose 4 ficcitate büidítate ⁊ frigiditate q̃ nó recipiũt putredi»
nc5:0: calo: l5 matería ad ertremitates fuas otlatet ficcítas
tii coadunatcocficcat eam? pbibet eã dilatari ⁊ bultire:fii
terc büidítae puis ueteri Durmefaciat t dilatet 7 currere
facíat ad exterioza:frígiditas tii cogelatz ingroffat cázp:o
bibetne actíói hũiditatis obedíat. Palã ergo eft no poffe
fieri bullitionẽ ⁊ putrefactioné nífi cü bumiditate mollificá
tc t oilatantec rem currere faciente ad extrema. 3Res ergo
quarũ feces nó oínidüturcum dilatantur⁊ bullí&t neceſſa⸗
rio putrefiunt:nàá bullítío non eft nífi p rcalo:em t bur
míditatem.que em ín aqua coquitur diſſoluuntur et molli
ficantur; que vero affanturocficcantur et índurantur,
¶ De cauſa putredínem fae
ciente. oↄpitulum.ij.
S cott
gez Rio: caufa putredine generãs conftipatio cít
lcorpís t po:0z oppilatio 7 ↄcluño fumos in
e: cis: poꝛis em̃ claufis c cõſtipatis neceflarío fc»
5^4 ces tertie otgeftióio in interioꝛbꝰ co;pozte re»
manẽt:qͥbꝰ nõ alidd euenit ppter qo ocfluant
ficut calida cibaria ⁊cõuertibuia: aut cosrapt? putridufve
acr ficut 0c co:pib?mostuie exiens coꝛrũpit oim coꝛpoꝛũ co
plexiones « generat peſtilẽtiã « peſſimã in eie moꝛtalitateʒ
s£au(a ↄſtipatiõis pozo: gñauter in ouo diuidit᷑:aut de in
terioꝛibꝰ aut oc exterioꝛibꝰ De exteriozib? ficut oc aere fri
pen balncis ftipticis cfulppurcis aluminofisvlnitro
9. De interio:ib?vero ficut groſſis pumozib? cvifcofts in
ínteríozib? coꝛꝑis coadunatís; ppter requie c delectationẽ
4 exercitij ablatione affiduitate groffoz ⁊ viſcoꝛũ ciboi c
multe quátitatis nó fm oꝛdinẽ acceptoꝛũ:neq; cum ftomas
chus eſt inanitꝰ.qꝛ multitudo requicí ⁊ ſuauitas cozpa ins
frigidat.vnde cibꝰnon digerit᷑ fed ingroſſat: vnde ⁊ humi⸗
dus etficitur:ꝓinde fupfluitas tertieẽ digeſtionis ad pozos
cutís veniens grofía cvifcofa er nó potens egredi daudir.z
oppilar pozos cutis : ficut fec&videm?vini claudere foꝛami⸗
na colamẽti et pbibere groſſitatẽ vini ne eceatzcode modo
fit fi cibꝰgroſſũs cvifcofus fit naturaliter. mult etiã come
dere virzuté aggrauat:vñ nedt eum oíigererec pmanet cru
dus. Simíliter cibus accept?pzíoze nódum inanito indige⸗
ftus ꝑmanet: d oia fiunt ca a grofíitatis ⁊ vifcofitarie Du»
11028. balnco ctiá loti cibo nódum digeſto calo: balneitra⸗
bítabíbumíditaté ab interio:íbue ad erteríoza.vnde p fua.
cruditate nó potée egredi coftipat poꝛos.Pꝛeterea q come
dunt vltra d vírrus tolerare queatzquo incípiente digeri:
alíus ſumit᷑ vn pꝛioꝛe egrediente trahitur ca coq nondum
erat digeſtus quí neceflario deſcẽdens ad pozos venite cus
fua arofliciccvifcofirate pozos oppilati.hẽ (üt caufe putre»
díni fe,putrídas facientiũ. SSignificanoncs aüt putridarü
febꝛiũ ſunt.x. Pꝛĩa eft áádá prereritü «1n coꝛpoꝛe inuetera
tum:cuíus fe.nó naſcit᷑ oe pzefentib? reb? aut exterioꝛibus
nifi fiat accideraliter. verbi grazepbimera oepritibus exte⸗
rioꝛbꝰ caufis nafcens eft inueniẽs alíidd in coꝛꝑe inuetera⸗
ti? calcfaat et putrefacit illud.pñs ó eft cà queda accidẽta⸗
liter putrefadiés rem antecedentem.ficutvidem? nin acci
dentalíter extremitares coꝛꝑis vrere c ei? iücturas fepara»
re. Q: pzopter nimietatẽ fue fríaiditaris calo: ad interioza
coadunaf incidit ⁊vꝛit extremitates.nix ergo eft cá incenfio
nís licet nó fit naturaliter. Sca fignificario q: rigo: fem
antecedit putridã fe.cfrigue marie fi mareria fit extra vafa
« fenfibilib? mẽbꝛis vicina.fed tñ non oCs febꝛes rigosével
frigdoꝛẽ bfites funt purride.q: alin rigo: acadirepbime»
re accidẽtaliter.Nã epbímera fi malos in co:pe chimos iue
nerir calefacit cost fumü puocat quo fenfibiua mẽbꝛa pun.
gente rigoꝛ nafciturz tali em̃ rigoꝛ nó oíu pmanet.SRigoz
autẽ oíifferta frigoꝛe:qꝛ ín rigoꝛe fentit paries punctionem
Quafi 3cue ⁊ ſpine fint in eo inũxe. c non pmanet oía : quía
cauſa huiꝰ funt acuti fumí chimi dita exitũ bütes . Frigus
fentiunt infirmi quafi muis cõgelatio fit in eís mixta. quia
caufa cius funt chimi graues tardi ad mouẽdũ.Tertia 0:
putrída iterpolafc mnis interpolatiõibꝰinterpolatur nifi
paruiffimaz leuiffima materia erír. vn oi(puram? oe cá fua
rà iterpolationü ⁊ diuerſitate. Vñ dicimꝰ:qꝛ cá purredínis
fcbzia eft materia ín coꝛpe diu coadunara.queveloe q̃ttuoꝛ
bumozib?eft mixta vcl eft pura. $i fit cõmixta inrerpolatur
indefinite, Pꝛeterea cá putrefaciés materias fe. calo: nó na
turalís eft. q fi iucnerit materiã putredini obediẽtẽ ↄueniẽ
t£ caloꝛi obedit:finautẽ actióí ci? repugnat: pínde fanguis
q̃ cũvtraq; q̃litate conuenit putredini cito ectranco obedit
caloꝛi.vñ fit te.otinua. Interpolatio ei nõeſt aliud mfi pꝛo⸗
pter materiã extraneũ caloꝛẽ tpedíenté cum fua duricia quà
neceffe cft vt calo: extraneus diuidat deinde caletaciat.⁊ eã
feruere faciat. Idcirco cbo.ru.q: cávna q̃litate putredini có
uenit: cit alianõ: fit cũ caloze Juenis : ci ficcitate oim»
peditur calo: oonec illa ſiccitas fue actioni obediat . "$»ble
gma d$ q: ci ena qUtate putredini obedir.í.büiditate. t cũ
alía nó ↄuenit.i.cũ frigiditate neceflario calo: moza£ ifrígi
dítate qͥuſq; fuc actiói 2ueníat.s£poleranigra qꝛcũ vtraq;
/ 12
!
ac
S'o.cctt.
Qütate putredíni repugnat:multũ ĩpedit calo:ẽ naturale vł
crtrancii pide irerpolatio ei?rardio; € ceter. Quarta figni
ficano € q: calo: putride feb, € fo:tiffun? 7 ſcuſuũ pügitiu?
niman?lup patiẽtẽ pofita cum febꝛis adẽ fentir püctione
caloꝛis manus ꝑfoꝛantem:manu ená ablata ꝑmanet caloꝛ.
Quita figtio € q: ꝑpodica fc mariam gñat anguſtiã ꝓpter
groſſitacẽ fumi putredinis i ftomacpo bulict f$ fi materia
fit ſubtilis ⁊ vᷣtꝰ fit fo:tis fum? ci oifloluif : € patiẽs qᷣeſcit
pulfustépaturz 2uernt ad fud oꝛdinẽ.O fi fit grofíac hũi
da tardaqg ad mouẽdũ: naturá aggrauatvt pꝛe cius diſſolu
tiõe ocfiaat: vn fumꝰingroſſat᷑ in coꝛde ⁊ anguítia augmen
tat᷑:pulſuſq; nó ↄuertit᷑ a fua inaturali Qutate ad naturale
SSerta fióno cft qꝛ in ſtatu pyodice fc . fignificarioes ondüt
cõplementũ putredinis.t. 06lo: capitis fitis ficatas oꝛis et
anguſtia.Septia fignificatio ẽ q: cozpain putridis non mũ
dificant cũ ſe.invnaqq; qͥeſcãt acceſſiõe:qꝛ matcna putredi
nis eft ĩ interioꝛibꝰ co:pie clauſa. Octaua figtio o: putrida
materia fi fit intra vaía fit calo: inſepabilis:q̃ l5 aliqũ fcpet
aliquãtulũ tn ſentit᷑ꝙ fi fit extra vaía ſit cũ interpoiatione,
NHona fignificario ẽ:qꝛ vꝛina ĩ initio putrede cruda € ꝓpter
cruditatẽ materie. Decima ſigtio eft:q: pulſus putride ou
rus eft c plenꝰ:qꝛ vafa funt piena groſſis ⁊ crudis fumis.nã
ois paties bác fc.nó fudatin initio. $55 pyodica ad augmen
tü veniéte fit pulfus i pꝛima acceflióe paruus cvacuus:cef?
fante at rigo:e t calefctà materia-Bt pulfus plen?fe ad ex⸗
terioꝛa dilatãs cui?oilatatio maio: eft p conftricrio. $5 qdà
medici arbitrati funt ꝙ paruitas ſudoꝛis i pzicipio fc. pucri
dc eris fit. ppter calozis fo:tirudine coꝛpis hũiditatẽ paula
tim egtenuante: qð falfum eſt.qꝛ ſi paucitas ſudoꝛis fuiffet
cá caloꝛis hũiditatẽ deſiccãtis pulfus cet inanitꝰ 7 vacuus,
et nos in íníno fe.pyodice vídem? pulfus eẽ plenü ourus,
Sudoꝛis ó puitas im initio pyodice fe. ppter srofücie mare
rie couridem ei? ad oíflotuedü mobediẽtis. Sufficit itaq;
quãtũ diſputaumꝰde cà putredine febzis faciente. Incipia
mus ó c dicamꝰde vnaqq; ſpecie put ró poſtulat: epi
dimía hippo.iuſſit femp medicũ (cd debere actionẽ nature:
ops nos fuá auctoꝛitatẽ feruare : air em: ops medicũ mínis
ftri eẽ nature. Quocirca ĩciꝑiamꝰ a fynocbo q̃ fic oe putre»
dine (anguinis:q: fanguis € piicipalio: ceteris bũoꝛidꝰ:⁊ D
trib?móis.Gino:q: eft tépario:? fapo:zofto: ceter : pinde fe
cit eũ natura ee imateriác nutrimẽtũ roti? cozpís. zilio cum
fir acceprabilío: ceteris clemét] fenfu naturali c atalí : fecit
eünatura materiã⁊ pꝛimũ in adoleſcẽtia ac füividel5 nutri
mẽtũ:qꝛ pprer oebilitaréfuoz, mébzoz adoleſcẽtes neque
unt pati nutrimetü alter? mareríei d fit lõge a tẽperamẽto
Tertio ppter amoꝛẽ eiusqp oignitate fecit eũ maloꝛis quae
titatis cp ceteros c ofuifit cũ p totü cozp?. Igit᷑ qꝛ videm?
tãtã nature ee dilectionẽi (anguiezvr ed dignioꝛẽ faceret:oʒ
vta pꝛincipalioꝛi ⁊ nature familioꝛi indpiam?.$55 fi quidas
interroget Gd differat inter fenfus natura rõnalẽ⁊ atalem
3Rndem? fenfus tripfr diuidit᷑:alꝰeſt aĩalis:aliꝰrõnał:aliꝰ
nacuraL.;iBaruraté oio? mẽbꝛis aialiti:o: ſentiũt materiã
Q ẽ cis ſitis vñ eã p fc trapürzficur fcliicul?amarirudine fan
gFiunis ſẽtiẽs:⁊ cà ad fe trabes: c ficenü dá gg coꝛpis mẽbꝛũ
fud fie ad (e ducit:quẽadmoð offa qð frigidi?c ficzi?€ ad fe
trahũt:caro⁊ lacerti qð calidi? ⁊ püidius ẽ.cerebꝛũ qð frisi
dà eft ⁊ bũidũ.Aĩals aũt ſenſus eftficut lingua d ientit a»
poꝛẽ:ocłi d d fentitit coloꝛẽ fozmá et figura aures aüt à fen
ríát font? ⁊ fila. Ronalis fenfus príner rónali aic vt cõpꝛe
bendat rem cerrá rerumpᷣtutẽ zverü a faifo diſcernat.
&[ 5c (vnocbo d fitoe purredine (anguis . £a itj,
Anguis Pm curſum nature eria invenis € arte»
fia rijs claudit᷑:qꝛ funt eius vte p ds p totũ co:pus
diſptit᷑ c ipin nutrit:q̃ cũ a fuo naturali loco oif»
— grẽdit᷑ mo cuftodif a natura:f5 ei?regimc dimit⸗
titvñ co:rüpi£ c in oiuerfos mo:bos mutat᷑:ma
ime fieltra mẽſurã naturalẽ egredit᷑. fiin fuo prnáferit
locozagit qð ppꝛie facere osznutrimetüz regunétü olb?mé
br] tribuit. S5 fti quáritate augmétatzmura£ a fua ppa du
tate.vft odít c nacura eiuſq; regime ocferir vñ pimanet cra.
dus ⁊ indigeftus ⁊ coꝛpus nónutrit: neccffarío putrefir e£
fe.putridà gñat:q̃ ſynochus appellat AC^ fi — nos
ig
Ziber
^ quidióicz*es cur accidit — putredoai fit amicus na
turec per e (074€ c nutriat co:p?, SRBdem? fanguis L5 fit
amicus nature:tñ ci augmentzt aggrauat naturã vn odio
tenc£ ab ca.ficur pf odit filía cũ et inobediẽs fit:fansuis co
' démó a fuo téparnéto egreſſus anatura reijcit ⁊ ꝑnares erj
cit aut p alias ꝑᷣtes egredit:queqde fi nó poterirerpellere
" otrnittit eũ vri putrefact? fc.gnat ſynochũ. Oiximꝰ qm fanz
ig aut eft intra vafazaut extra cozp?:aut folümo crtrava
3, Sanguis aüt qui € extra coꝛpꝰ: aut &actóe nature fm cri
ſim:ſicut videmꝰin oic cretica fanguine fluere p nares: per
emo:roydasp méftrua;aut nó fm naturá ppr aliq3 accetiio
nísaccia£e nature cá cogésvt ct ct)cíat ſanguinẽ. M aüt fit
interi? aut exteriꝰ.exterius ficut inciſtõe gladij:aut his fir
bus. Intrinſecꝰvᷣo cũ aid pectozisvena tüpit:aut ppt mul
titudine ſanguinis vel o:ganoz fuo: anguſtiã. Sanguis
aũt qͥ ſolũmõ extra vaía eft:aut eft in toto coꝛpe:aut ínvno
loco claufus . Si ín toto coꝛpe fuerit senerat tumoꝛẽ rubo
rem caloꝛẽ in toto coꝛpoꝛe.Si fucrit ínvno loco et marurat
mutat ín ſaniẽ.ꝙ finon digerat gñat tumoꝛẽ rubox in cos
dem loco. $5anguis Yoqui eft íntra vaſa:aut cft in oĩbꝰ va»
fis:aut eftín qoufd3. Si fueritin omnib? ſynochũ gencrat
fi ĩ aliqbꝰ facit ín llo loco fe. « ab eo nome acdpirzquá code
fcimus er caloꝛe ⁊doloꝛe illius loci. $55 diſputatio nofira nó
eft oc febꝛe d fir ín parte co:pis:fed oc ilia d fit ppter fan»
guinẽ in ob? venis putrefactü. vn pziufip oe e; oifputem?
0p5 nos mõſtrare cáin illius calozís giatiud. Qua oc re dici
mus:q: caufaq —— modis eſt:quinq; funt calo
ré facientee ⁊vnꝰ pafftuus:quo pꝛimꝰ eft cato: :olis ignis
et eſtus.Scðs calida dibaríac potus ac medicina. Zertius
nimi?motus ⁊ labo: incidentes fubfráti memb:oz: ppter
mẽbꝛa adinuicé fc fricantia.Quartus eft putredo, £outtus
€t cóclufio poꝛoꝛũ.Sextus eft macíllitas coꝛꝑis 7 paruitas
fuc naturale hũiditatis:qꝛ co»pus fi ín hac métura fuerit
fit pepe ad recipiẽdũ calo:c.&t q: b fex funt cà calozis
X fe.nó eft nífi calo: extra naturá ; necefle eft ergovt bis fex
ftet caufa fc. Sed fi fuerimus interrogati d fit oifferétía in»
ter fc, ſynochũ q̃ fit cá putredine fanguinis:z fenocbá que
nó fit oc patredinc —— q̃ inflatiua vocat. Rñdemus
ſynochũ q̃ ſit de putredine ſanguinis patiẽtes faciunt pu⸗
tridãvꝛinã ppter putredinẽ ſanguinis ⁊ pulſum habẽt inoꝛ
dinatũ:qꝛcoſtrictio eiꝰpelocioꝛ eft cp dilatatio ppter natus
ram feſtinãtẽ fe ad expellendã fanguinis putrcfacti fumoſi
tatẽ. 3nflatíua vero fic dinoſcit.qꝛ vꝛina patientis nullá bs
putredinẽ:qꝛ ei? matería purus cftfanguís nó putretactꝰ.
3Rurfus fi dixerint d fit differẽtia ínter fe.d eft oe putredi⸗
nc fanguínis fe.continuam que fit oc putredine ceteroꝛũ
burmoz.3Refpodebim?:fcb.q fit oe putredine bumoz:lsvt
dca£ otínua eſſe:bonus tmi medicus:ſi bf eã inueſtigauerit
fentit erꝰ interpolationé:g fit inter fin£ vnius acceffionis:c
initiũ alteri?.555 fpnocba nullã ps dimiſſionẽ nífi alídd trà»
quiliitatis ín extremitatibꝰ diei cri aer fuerit frigidus.q̃ mi
tigatio nó fit ppterfe.fs quia firmus qeſcit et gaudet de
aerís frigiditate fe.acume mitigãte.Que fe.trib? modís fit
q: quedá eft eq̃liter ab inítiovigs ad finc:alíqua debiliter ín
capiens c paulatun afcedit vfq; ad ftatü . eft ⁊ alía fo:títer
incipiẽs in initio:deĩde cathamodicũ deſcẽditvſq; ad ſtatũ
Cauſa quía matería que putrefit oc ſanguine: aut cft tans
ta quita diſſoluitur:aut míno: d oífloluiturzaut plus, Un
de fi tanta ſit materiei putredoquanta cius oiffolutio eft
nafcitur ila fpecies fenocbe que dicitur bomotenus, quía
ín vnaq̃q; oic oiflolnt idẽ ⁊ putrefitzd cũ ita fit:fiar medio
critatẽ inter ſpẽ ſalutis 7 timo: mo:tis, ed fi qð oe mate
ría putrcfit míno:ís fit quantitatis c9 íd quod refoluitur
natat itla ſpẽs q ðꝛ epaugmaſticꝰ d falute ftr. IBá fi qð de
materia duſoluit matus eft co qð putrefit fimrur paulatim
imatcría, vndc c eft vt veniẽte mo:bo ad ſtatũ vel ad
cnfimzmbil oc materia "emp ida pmanet qð facillime
paroabtt:q: virtus eft fo:tis.SRurfus fl oc materia pDpu»
treñt d diſſoluit fir (lla ſpẽs quá oícüt augmaſticũ:q̃ ſpẽs
eſt peſſima c timoꝛis nũciatiua.qꝛ illius materie mta quati
tate putrcfacta:c pauca diſſoluta:neceſſevt oi die augmen
tztur fzb.anguftia ⁊ moleftatio: ende timoꝛis cft oubictas,
- mínctur. Significationes autem fynocpe
:ín vod bie augmẽt ante mafería timet? ne in ftatu tà»
* illius Nri quantíras augmétctur; vt nullo modo ca;
natura pati valcat: qua oc re natura cedente moꝛbus oa»
duobus modis
funtzaut antecedéres eam ſicut fatigatio grauitas 7 plenio
tudo membꝛoꝝ rubo: ⁊ calozín exterioꝛibus coꝛpis:aut ed
fübfequétes ficut oolo: capirís cũ incéfione € grauitate ru»
bo; facici turo: tempoz € extenſio venarũ ſuarũ eminẽtia
turbatío et tenebꝛoſitas oculoz c figure rubee anic oculos
apparétes pulfus foztítudo ⁊ velocitas « cius magnítudo
ac plenitudo:atq; mollicies organoꝝ facies patiẽtis dfi bal
neüegredictis, vina rubicũda⁊ teperara in liquose. caufa,
fo:titudinis pulfus cft ppter foztitudíne virtutis natura?
lís.cíus magnitudo cft ppter fanguinis plenitudinc. velo»
citas eius cft ppter fanguinis caloꝛẽ.oꝛganoꝛũ mollítics
éppter fanguinis püiditaté, Ruboꝛẽ vꝛine rubedo ⁊ caloz
fanguinis facíunt.fpledozvzine eft ppter fanguinis clarita
tcm, £55 cá tamé illa fpes oe cuíus materia plus putrcfit dp
oifloluaf augimératur putredo m coꝛpe et vꝛina nrturbida
atq; colo: eíus fit arſenicus. Accidit eríà bác fe.patictib?ín
flatío quéadmodü cís à innatiua moleftantznó crm differũt
nífi q: cft ci putredine fanguinis: ínflatíua Yo minime.Et
qꝛ buic fe.hec fiunt accidẽtia.i.variole ⁊cetere peftíüétíales
paffiones accidüt: necefle eff oc eis diſputare pᷣiulqᷓ curas
cius íncipíamus. "- AS
¶ TDe cauſa feb. peftílentíalium, Eap̃ .iiij.
peſtuentialũ febꝛium cft peſſima mutatio
eeris c coꝛruptio cíufdé ín q̊ttuoꝛ tpibus anni.et
| — mutatio aeris fit Qttuo: modis: aut ca onatur ei
vna ex q̃ttuoꝛ quratib?:aur pprerfuri ⁊ puiue
CP
rem terre eũ pcrturbanté et obſcurantẽ:aut pprer magnũ
fcto:é ficut cadaueris coꝛpis aĩaliũ q9 ef ceteris peius.p:o
inde plurímí patiütur peflimos mozbos oe peſtilẽtiali gñe
4 fe, nõ de gfie humoꝛů.qꝛ ficut peffün? ii: 0:bus aur vene»
nofus:filr « aqua nocet z ocftruit ſubſtãtiã cas accipientiũ
nó falttanf nifi rariſſimi:ſicut aer fi cozrüpit et patrcht: qus
cũq; pati£ nó euadũt nifi pauci e eee ci de
bís c porib?:q: velociter pfosat ad co: t pulmone ci flatu
& € vlla co:ruptóe:pzoínde om̃s (ufirmíc faní plu
rímiinfirmátur er aerís coꝛruptiõe.Antiqui coco:dati funt
marie bíppo.q: fiin jttuo: anm tpibus aer coꝛrũpitur:ge⸗
nerant in illo anno peftüétic: c mo:tales pafliones . Dixe⸗
rũt etiã fi venti ín tribus mẽſibus byemis in decẽbꝛi ianua
rio fcb:uario:pflear c puluís ín aerc augmetat.t acrís có»
plerio i ficacaté mutatur nullà bris pluuiã ⁊ dies in q̃litate
biuerfant: vt videlicet ena oícs fir calida ⁊ alía frigida fues
rít b peffima figna byeme:zvere aür accedere pluuíalíc tur»
bido cuius pturbatío nó diſſoluta.ij.iij.iiij.v aut.vij.die ra
ro fiuntfe, peffime nó frm bumo:es:fed plurimenafcuntur
vartole t puftule:multe ená tuncplime oziuntur moꝛtales
peſtilentie. Dixerũt íterü fi ver ⁊ $ taliter fuerint:ne⸗
cefic eft fit ín eſtate acrturbidus 7 bumidus c nó clarus ct
arboꝛibus 7 terre nafcentibus puluis dñatur:vnde fir cá in
co:pe oefudationes generãs.coꝛpoꝛa etiã nó füdant nec bu.
mectantur: ficut folita funt ín efrate bumectarí naturaliter
RKurſus inquiunt f eftas vcr c hyems fintzvt oirimus:fit
ín initio accedétís autüni mo:taliras in aialib?. 6g; equi
noctiũ venerit autünale apparent ín aere . videlicet ſeptẽ⸗
trionali fiáme ac lampades multe acoiuerfe. £» fi ddam q
runtbuíus intentionis rónem:oícem?bec q Dicta funt non
poffe ab eís intellicinifi pzcuifa acíntellecta motus ſtellaꝝ
fcientia et cõiũctione cart adinuícem q fit círaulis fuis ⁊ d»
lítatibus cuius ftellará que eft fm cart loca. in círculís et
in vnoquoq; anní tépoze. SRurfus fi oíreríntfi bec que dici
tis funt pzopter action£ motus ſtellarũ:que neceflitas fuit
bec in ltb:ts fcríberent a medície cum ea oefendere contra
repugnatoꝛes nequeant. 3Refpondem? coꝛruptio aerís nó
acddit nífi corposib? ad ea p:eparatio . Clnidecii medicus
viderit fígnificationes acris in enoquoqs tempoꝛe anniven
turi:poterit mundificare materia oe co:pozibus co:ruptio
ni pꝛeparatis pꝛiuſqꝙᷓ cozruptio accidat cis: ct etíam tempe
ramentũ pftare ſcierit:vt venture coꝛruptiõi repugnareva
Febꝛium
leat. Mam ff pꝛeuiderit motũ ſtelaꝝ debere facere niminm
calo:£ in acre ⁊ himiã ſiccitatẽ ⁊vſtionẽ:teſtinat ad purgan⸗
dam choleram eoꝛum quibus ínctt cholerica complexio na»
ur uter:ne illnus caloze feruoꝛẽ facillime ꝓpter ſimilitudi⸗
nem recipiant:dans quoq; frigida⁊ bumica caloꝛi venturo
rcpugnantia:quia rationalis anima dignioꝛ ſtellis eſt: nam
actio earũ ei minime acadit nifi cusígaozária tencatur.dũ
em íillà ſcierit eá oio caucat, Q9 tcftificatur ab eo qàvidem?
ab optimis mathematicis qui cd certiflime nouerint dies
periculi moꝛtis inferentes eis qui in mare ingrzdiürur fas
tis pfit eos tueri. filr ctcos qui i bello moꝛituri ſunt.in quo
quidé bó differt ab aiaüibus;ná rónis ⁊ intellectus eft fcm»
per inquirere bona c deſiderare:⁊ mala refpuere eigo re»
pugnare:quia nõ eſt ſubditus naturali actioni ⁊ peſtiletiali
Ocfiderio nift cũ ignoꝛãtia tétus eſt:ſed cum far c diſcernit
bonáa malo verü a falfo ⁊ iuftü ab iniufto: qrit bonam par
tem que cft eis filis ; vnde bó eft; ⁊ fpernir mala; que non
€it ei fimilis vndc cít animal. :
¶ De te.variolarũ q̃ tere oibus acdidür. Cap̃.v.
Auſa variolarũ oibus aut pluribꝰ nafcentiü ma⸗
Iteria cin ↄpone tetꝰ ínvulua exñt: quánatur i
— jdbufdà locis claufit a pricipalib? mébzis remot]
cutiq; vianátib? ꝓpter debiutatẽ mebꝛoꝝ fetus
Lc EX dit ice materie iu? non ſuſtinẽtiũ:q̃ cü mouent
ppter aliq exterioꝝ ficut ppter peflumos chimos:aut coz
ruptü acre a fuo loco egrcaicur cũ natura repugnãs expel⸗
lit eá ad cutẽ:qꝛ: fibivicina eſt.hac de cá fiuntvarioue; nec vl⸗
lus remanetquín cas hẽat.qꝛ earü materia fit ín 2ceptióc
fetus. c płmũ adolefcétulisz pueris fit raro iuuenibꝰ⁊ fe
nibus:decrepitis vero nũqᷓ impoſſibile cft illã matenái co:
c: vſq; ad decrepitã manere ꝓpter mutationẽ etatis tẽ⸗
poꝛis exercitioꝝ t cibarioꝝ ⁊ ceterarũ diuerſitatũ:qꝛ natus
fa cá aſſuefecit.vñ non mouet illã nifi cum ipfa p ſe mouet᷑.
t e adoleſcẽtulit pueri płunũ boc pariütur:q: funt gulo
X cibos io:dínate ſumũt:neq; cauẽt aerẽ aliquẽ nec; acd
dẽtia⁊ iſtis qo? cal. c hũida ↄplexio dñatur:q̃ cit putredini
familiaris ⁊ 2ueniza. fiá quarũ nõdum appareriü hec ſunt
doloꝛ capitis t ĩitio fe.rubo:z tumoꝛ taciei turbuletia ccłoꝝ
lachꝛyme capit] grauitas totiuſq; cozpia : pudoz ĩ naricꝰ
ſternutatio pecto:ía afpitas vocis rauacas pũctio in cope
fi er acubꝰ innxis:qꝛ materia volens esredi eut ⁊ camem
feparat vt facii? exeat.ſed pfimá in terio oie egredi£:c ali
quádoin pna pio vcl fcóo feſtinat ppter magnitudinẽ calo?
fio fe.Sedvariole Qrruo: modisfuntzaut oc puro fanguine
aut pblegmatico aut cpolericozaur melãcholico Que oc pu
ro fanguine fit (uat rubee ſupius acute: ĩteriꝰlate citoq;
maturant:z ín ſaniẽ conuertunt: ſuntq; ſalubꝛes:qꝛ mare»
ria eaꝝ et ſanguis eſt amicus nature ⁊ digeſtioni obediens
quia ca.⁊ hu.eſt. Si finr cholerice funr ctrinitati ꝑtinetes
ꝑue otũde capita caꝝ acuta⁊ dfi acus pũgitiua ppter acu
men materie earü: pinde figna earũ fuut «d timoꝛẽ ⁊ ad fa
lutes oubiazq: fi laudabílía figna eas finr 2comirána:ficut
coctio oígeftióís ín vꝛina ín ote cretico appares ⁊ teb.atq;
ſitis mitigétur t variole aperien£ c ab cis hũiditas erfiuat
bonũ nũciant:Srie fi finr cõtraria fis. Si fuerint pblegmati
cc fuat aloe late lenes dureq; ad oigerendum velfuntindi
geſtibiles quaz materia füb aute putrefacta nimi?iub cute
pudoꝛ gũñatur maxicfi polegmata falía fuerint:aut pꝛurire
ccperit diſcoꝛiãtur t fluit er eis putredo eruginoſa.qð nun
&3t mo:té maxie ſi vꝛina cruda ſit.Melãcholice aür in tino
funtlinide pofteavenete.ocínde nígre in qo? nó coadunat
báiditas:funt ei parue oure dfi dure ᷣruce:vñ funt peſſime
:nullà pfit ditate d maturari: aut hũoꝛes recipere valeat
vnde ficcant c flndun£: vii gñatur fincopis alienari ⁊ ocfe
«tio: qb?apparerib?nüaáda eft moꝛs.Sufficit quátá diſpu
taurnꝰ ocvariolis incipiamus oe cura fenocbi.
(c cura ſynochoꝛu mo ikap.vi.
«| lia becfc.fit oc purredo fanguine in vafis oe
cet oblebotomia pꝛiuſqᷓ; non putrefactus fan»
suis putrefiatzpzius tñ »fiderata $rute etate
y ees yr A^ tpe resióe ⁊ 2fuerudine an finr 2ueniétia.oe
inde minuaf fauguis af (tatus 0: pplcboroo
17
»
,
-
S'o.ccttj.
mia oibus curie ſynochi⁊ ſynoche eft vrilioz:fenocbe tn có
uenietioꝛ: qꝛ fanguis ei? purus cft. cp fi cia fupsadicra fint
cõueniẽtia:virtus d nó fit imbecilis his faccurrendum eft
Itẽ cibus fupzadicris bonis ⁊ vᷣtute erfire ocbili nc teme»
ranicianguis minuat ;ficut diximꝰ in cura ſynochi in d mon
ftraum?ianguiné nó debere minui in ftatu necin augméto
q: inde natura ipedif 1 vᷣtus l5 in bís vtriſq; fe. fic toꝛtis
in augmeto tni « in ftat nó ops nos ca crederc.i initio moz
bínifi virt? obftircrit minuat oi aütin initio nó audemus
€rctingamus acumẽ fanguinis cus fucco mał.gra.oxitenicia
⁊ ſitidus:damꝰptiſanũ cũ amigð.⁊cʒaccara.Si fiat ↄſtipati
bumcfiant c refrigeratiuis attenuatiuis ⁊ diſſolutiuis: qꝛ
licet bec te.ſit acuta:putredo tñ ei? oppitationẽ gñat.vnde
nidrefrigcratiua attenuatiua dederimus t diſſolutiua: pu.
tredo augmécat:c mo:bus neceſſario 2fo:£. Soiscmm
datis rerrigeratiuis:putredo augmencat: q; ret igeratiua
nó diſſoluũt.demꝰ g̊ attenuariua refrigeratiua dinoutiua
putredinẽ cũ vꝛina ⁊ egeſtꝛone ⁊ ſudoꝛe ꝓuocatia:uiſi cum
materia acutiſſima eſt: anguis ei i pac tẽ.aut cft acutiſſimꝰ
ct cholericus: aut grauis «€ pplegmaticus:aut medius.Si
eſt acutiſſimus:damus frigida t acumé extinguentia ficut
pfili3 accum granatozonteniaà firupus pꝛunoꝛum vioł.
caſietiſt.mãne fimilia. prifanit G5 colatü ⁊ pane lotũ.Si au
tem medius oande funt iuiuoe p orifenicia ptiſanũ panem
lori c fimilia. Itẽ fi fit srofius t pplegmaticus:oabimꝰſuc
cum lupinivel endíuic cum mána cafiafift.z funida. Ayſte⸗
risea£ ⁊ peflariafadam?, 55i oolosé capitis patiũtur:nares
humenant cũ oleo viot. « nenufarino:tempozib? imponat
oleũ ro.cü aceto : pedes q5 infundant ín aqua calídaan qua
cocta finc camomilt.⁊ vior. €i babeat vigilias: fronti roze»
mus aquã in qua cocta fint coꝛtices papaueris fe.lactucezla
ctuca viola c fiia Cathaplaſmet᷑ caput ex ſucco víof poztu»
lace fempuiae cũ oleovioł nenufarinot fiib? icc fi ientiũt
ín ventre acume aut pũcturã:accipiãt fuccum cucumceris. t
mal srana.oam? etiã fuccü melonis paleftint ciuſq; came,
doloꝛe capitis non ceffanre : fundamus ineo lac mulieris
cum oleovioL. pedes ⁊ crura ín aqua mittãtur:in qua cocta
fintcamomil£. c vio crura eoꝛũ ligentur.qꝛ rapi materia
afuperio:ib2ad inferioꝛa.Si ftupo: eft menns: nec oculos
pofiint aperire catefiant capira 60:6 cum aqua in qua cocta
fint camómalZ. centaurea mellilotũ viola ⁊ fimilia, Si vᷣtus
fit ocfecta ⁊ cał. foztis caleflar ſolũmodo cum camomilia ct
viol fianz drca eũ fonítus oclectabiles 7 dulces ad audien⸗
dũ oe gne muſicoꝛũ: qꝛ ala oelecrarur ⁊ cofozta£ et nazura
ad diſoluendũ marerià excitatur.Sed quidã arbitranf na?
raram ez boc impedirí adeovt materiã nequeat digerere fi
cut abus medicina: o3 falfum eft.natura erm non umpedi£
nifi ez orgerend3 rc t müdificanda:ea igit᷑ quib?non impe
ditur córostant eà;ita dico fi in eis Oelectetur Z» fi oizerint
de pbarmacía aur pbarmacia acapietes pbibeas ne ad ali»
4d cogitãdũ fe impediár ne ad alidd cogitandi metes indu
cant:qꝛ dicitis naturá offendi in diuidendã materiá ⁊ eam
digerendũ ꝓpter coz impedimẽtũ. Reſpõdemꝰ inter Dec
ouo magna eit differẽtia.qꝛ aia fi in cogitatione aut aliqua
rc faerít oedira coadunat ín fevirtutes:vn ad actiones cpe
randas natura (impedit. sSed fonitus oclccrabiles ccontra
babent.nibil ci aie aur nature umpediür nifi ſolã delectatio
nem qua cófostant ⁊ toꝛtioꝛes fiunt.boc fic teftarurvidem?
einn adolefcerulks eum auquos faamus eis delectabiles
fonítus ftatim furo: eoꝛum mitigat᷑ ct fomnus eis puoca
tur.O fi patientes ſurgentes a ftupoze buc? üluc fe vertat
mõ invno latere: modo in alio.et cũ magna anguſtia:peſſi⸗
mum oenotat fignum et moꝛtis nunciatiuũ. ^» fi babues
rint trifl acionem et fonum quaft tympani et poft ventris
ſolutionem er inflatio non ceffaueritzfit certus fignum ad
mo:tem:quía fignificat peftlentíalem fumũ ficut eft infia»
tío moꝛtuoꝛum cum naturalis cat. eft ab eis ablatus. /£» fi
1n co: pe q̃dã puſtule apparcár liuide autnigre:fit peffitnus
fianü:marie fi princípaub? mẽbꝛis finrvicine. i£» ft bis acd
décib?careát z patiant luxũ fanguis oe naribꝰ⁊ 9t?firbos
na febꝛiſq; mitigata:⁊ moꝛbꝰſit in declinatiõe:cepbalica icf
datur.quoniam ille moꝛbus ſanguineus cft er —
v
Liber
ſuſtinet:quibus non füfficientib? curentur er medicina qua
oirimue i cura fluxus fanguinie quí eft in cauſon.Si patiã
tur coꝛdis tremo: imponim? (tomacpo (an . farina oꝛdei
maluá camph.cinerem foꝛnacis fabio: tẽpatũ cum ſuccis
poꝛtuł.ſemꝑuiue citruli arnogloſſa⁊ aceto. 3n eoꝝ manfio
ne fteraanrur frondes viti mirte ſalicis bafilicon : et vafa
aqua plena in draitu manfionis mittantur. f£Catbaplafme
tur venter ex olco ro.cucurbita cucu.⁊ ſitibus.CAyſteriʒent
€x fuccis cucu.cufcuta vucagreftís fucco arnogloffc cũ oleo
ro. fi pec febꝛis fit ppter apofte.aut erífipilae accipiant
fucci —— ⁊ — — manna viot.
ʒaccara.ponant᷑ fuper apoſtema.ſanð.roſe malue memitha
ſolatrũ coꝛiadrum.Si calo: € foꝛtis aliqͥd croci miſceamus.
—— de actõe nature ⁊ Pm crifim ponimꝰdiſſo
menithã maluã.camo.crocũ folatrü «fitta, Sí
aür b fc.fit pptervaríolas ⁊ deſudationẽ⁊ pót fcirí p figna
q̃ diximus in tmitío moꝛbi oculí rigentur:lauentur ó cii iurc
oliue c fucco granatoꝛũ — —— —
ro.ſumac et antimonio cum campbo. téperatís ci ficco co»
riandri vt mundíficetur eoꝛũ putredo, Siposíma ad expellẽ⸗
das varíolas. "fV. lacce.s. v.lentís müdatc,5.vj. o235ragantí
s.itj.coquáturi tnbus lid.aquead tertiát oabís potuí gut»
tati, In fe.nó foꝛti iũgant᷑ buic aposimati. «fucci maratrí
«.fj.ocf dqs apost. mara. apé) címini radosaccare et croci t
gargarisentur.c etíá accipiant ptiſanũ criſolocannã cueur⸗
bítam po:tulaca blit.humeſiat vent:r fi fir neceffe ín pꝛima
bebdomada cà manna cafiafift.rodosaccara ⁊ fimilib?. So
lutio ventrís buic pafitom folet euenire fponte; quía mate;
na cus fuí acumíne pungit mteftina: ende folutío fit, quib?
artificiali folutione cauendũ eft cab acutis c falfis:accipía
antgranata vuas —— coctana t ſimilia.Sihyems frigidũ
ve tẽpus fuerit habeant focũ cũ lignis vitium ⁊ tamariſcis
variot autem deſiccatis fi neceſſe eft balncentur cũ farina
oꝛdei riʒi milio c ſimilibus Si habẽt ſolutionẽ ventris acci
píanttroafcü ſpodij qui..gũmi boli.añ.ʒ.iij.amidi.⸗.ij.
$.berbe.fpodí) ro.añ.ʒ.iij.ſe. berbe acetofe .5.íitj. mirte.s.fj.
rod. 5. j.tépera cü fucco citonie:⁊ da potui mírtos cum fuce
co coctano:us. £P fieanole fiat plumbee? füperficietenus
late aut nigre mo:tales funt. fi aute in fine i vis reli»
quias purgare ⁊ extinguere Da trociſcos fpnocbt reliquias
ertinguent-$. RX.ſpodi.ʒ.ij.ſe.poꝛtuł.cucu.añ.ʒ.iitj.ſe.cu⸗
curbi citrulli añ.ʒ.iij.gũ.draga.amidi.añ.ʒ.ij.berberis.ʒ.itj
liquiri.ʒ.v.tempera cum aqua ro.potetur cum ſucco grana
ente e uſ hutace tcheiss ccab vit
cauſa pu zs. 4p. vij.
&lía caufa fe.putride cał.eſt extra naturam opes
rans ín fececbimo:um:quce fit oc tertia oígcftío
Ine tn omnibus membzíe cozpo:ís eríftente:que
lfex ineft: quía oia d accipím? fiue fit potus fiue
dbus non fünt omníno laudabilia: vnde cibt ve»
nientes ad (tomacbum factí quafi phfanum : epar trahit
colamentum cíus ad fe qð oígeftum cft: cim fanguinem có
uerfum mádatur membzís vt ex conutriautur qð fue com
plexioni conuenit. fer autem quia non conuenit per poꝛos
cũ ſudoꝛe ⁊ fumo erpellit./O" fi mẽbꝛa fuerit befccta ad ep»
pellendum fecem propter mutationem füarum compleríos
num vel compofitíonum:aut propteroppilatione pozo:um
aut p:opter grauitatem materic:fi fuerit ín quatitate mul»
ta:aut groffazaut vífcofazfer permanet ín concauítate mem
orum etrarítate eoꝛum.ſicut pulmonís et fpleníe: c cõca⸗
uitate ſtomachi venarum et ſimiliũ:que fi moucant ín quí»
bufdam tépo:ibus.vel mala cibaría qualitatem ei?augmee
tantia:aut pzopter aerís mutationem 7 ſimiliũ:odio tenct᷑
a natura pzopter fuam coꝛruptionẽ nec regít eam. que fine
ifia
lutíua
regimento permanens calefit interioꝛi caloze ct faa fumofi
fate proinde bullitet putrefit : ficut bumo:es cadauerum
bullienteg co:rumpuntur ⁊ putrefiunt cum naturatem per
t calozem zregimentum nature: que putrefacta qc
&eratfcb.fm víam conculcatióis: ende nomen accipit a fuo
€leméto. Sí em materia fuerit cbolerica tertían verá
rat ouodecím bo:as tenés. .rrrv).defcens. i fitpbleama
tica amphimerinã facit.xviij.ſe mouẽs Dbozig: t fex quie ſees
£x fi melancholica quartanã generat que.xxiiij.hoꝛis mo⸗
uetur.⁊.xlviij.quieſcit.Cauſa diuerſitatis parum grauitas
et leuitas cft materie ad putredinem conuenientis. Nam
omnis putredo nonfit mti cum caloꝛe et humiditate.que⸗
cũq; ergo materia huius fuerit complexionis: aut ei vicina
ſit racilio: eft ad putredinem:cõtrariavero econtrario. Un⸗
dc quartana quia materia frígida cft et ficca: t cauſa putre
dinis cft ca.et Du.repugnat pucredini cum vtraq; quautate
fuí.ouníffio ergo eius eſt.xlvᷣiij.boꝛis et motio.xxiiij.neceſſe
cft enim vc caloꝛ extraneus.xxiiij.hoꝛas habeat ín murada
alia qualtate. fi quidam fopbifte nos repꝛehendant oí
centes. Quarc ifte terminus ídco! non maioꝛ vel mino: eft
xxiiij.hoꝛis et non plus necs mínus:quia omne qð conſtrui
tur Qo cft ſub lunari arculo cft exaít), elementis adinuicem
oppofitis: oeftruere em̃ eft conuerfto vnius in aliud. verbi
sratia,clementa mutantur ín cibumzabus ín humoꝛes: bu
moꝛes in memb:a, tem cum ocftruítur coꝛpus: humoꝛes
rcucrtuntur ad aquá. fps ad acrcm: calo: ad ígnem: oſſa
ad terram.Actio quoq; elementoꝛũ fit psopter motus lunc
fols omniũq; ftellarü motum habentiũ.Sol quoqs eft cau
fa ceterozüc dominatoꝛ⁊ curfus eíus ab o:tu fuo exiens ad
cüdé rcdiés nó manct niſi.xxiiij.hoꝛis.vñ fi matería in aliq
partc putredíní obediat;fit tẽ pus acceſſiõis citius, Sdeogs
tertiana:quia calide ſicceq; materie cftzet cü vna qualitate
4.caloze cõuent t cum alía non:neceſſario caloz extraneus
mozatur.rrrvj.bozis in mutanda illius ficcitate ínputredí»
ne5. Unde repꝛebendimur quare caloz ertrancus ín quarta.
nà moꝛetur.xxuij.hoꝛis ad vnam qualitatem.i.ficcíta uem, z
1n tertíang ad candem qualitatem moꝛetur.xxxvj. Reſpon
demus ſiccitas coꝛpoꝛris ouobus modís cftzaut cum caloꝛe
vel frigiditate:caloꝛ aüt ocficcat coꝛpus:qꝛ illud ranificat et
humoꝛes ocficcat.frígidítas Po materíá coadunatz 2gelat
vndc pumozin ea clauditur ad qué caloꝛe extranco acceden
tc cóftipato aperit matería 7 puro: cius defluit putrcdint
obcdies, Sin ca atit d ppter caloꝛẽ eft ocficcatazq: bumczes
nó füti eo daufi neccoaqulatí neccfíario calo? extraneꝰ Eco
tardat iea lídfaciédac diuidẽda. ulrfi oppofuerit oc ams
phimerino:cur ampbimerin?fit facilío: «d putrediné d ter»
tíana:cü ctiá repugnet putredini cũvna Ql tate.i.fiígiditate
"Rüdcm? pblegma cft fanguíe femicoct? «ín albedinéc fri»
giditatẽ mutatü, vídem? em naturã mutare materíale fan?
guine inlacin mamillis 7 ín tefticulíe fperma , cog nas
tura mádauít pblegma ci fanguíne p toti coꝛpꝰ: neq; clau
fit illo in alid mẽbꝛo:nec loco ficutvtráqs cbo.q: alioi coꝛpꝰ
creo nutni£ cB pauꝑtatẽ fanguis habuerit. Igit phlegma
eft ↄinuatĩ obediẽs putredini ficut fanguís.t nó differt ni
fi ppter ꝑuitatẽ fue frígiditat[ ín d calo: cEneus alíquáto tẽ
po:e mozaf i mutüdo illi? q̃litatẽ in putredíne, Pꝛeterea oí
cim? bác fe.tertianá oc dpolcrico.cbímo ⁊ putrído nafci p»
pter id qð diximꝰ:qꝛ ebolera ru.cũ dñat co:pi: autputrefit
aut nõ.que nõ putrefitzaut eft ínvno mẽbꝛo:aut ín toto coz
poꝛe.ſi firi toto cope: gñat yctenaá fine fe.q̃ aüt eft ín qu£
buſdã mẽbꝛis facit tertianá pᷣutretactõ. lut € in toto cozpez
aut ín vno mẽbꝛo.ſi fit in vno méb:o gñat apoftema qð Oz
erifipila.fi fit ín toto coꝛpe:aut eft intravafa:aut ct. fi fitín
tra vᷣaſa:aut gñat tertíana finc rigoꝛe:aut caufon. Gi fit ex
vafa faciet tertianã interpolatá.ea ef materia d € itravafa
nà faciet rogoꝛẽ eo qp cft claufa ín vafis:non potens tranſi⸗
re per loca fenfibilía et pungere ea. Rigoꝛ em̃ non cft alíud
d? materia pungẽs méb:a fenfibilia. &5 becfe. I5 íntra vafa
fit cũ ínterpolatione ín oie rame remiffionís nó quieſeit fis
cut ca que fit ectra vafa: quía cius materia eff mirta eũ (ans
guine 7 cum eo mouetur.fed tn in die tranquilla quíefcit et
mitigatur alíquantulii , ende a ofe exacerbationis oeftruít
Que itaq fe. a caufone oiffert. q: matería tertíane cõtinue
Íntra vafa cxiftens cótinua eft ín oibus venis co:pozis.fed
matería eaufon plurimi confiftit ín venis coꝛdi vicinantibꝰ
ficut fünt vene oꝛis ftomacbi epatis ⁊ pulmonís: pínde eft
acutio: ⁊ moleftio:. materia aũt tertianc feruentíoz cft alijs
ín locis coꝛpoꝛis dp in illis:ſed tn he vtreq; feb:es cõcoꝛdant
adinuicem:quia materia vtriufqg eft cbo. vtraq; etiã eft cá
tínna;caufon tfi alíqn fit oc (alfo phlegmate ficut píppo.in
Febrium.
epidimia.feb.inquit queda eſt amara ⁊ dà fatfa.Zertíana
$oque babet interpolationẽ intelligif cà tribus fignincas
tionibus:quas Bat.oſtendit in rc naturali no natura € có
tra naturã. Naturalis ovt cft ctas cóplerio.non naturalis
quéadmodü tépus aer regio.res crtra naturávelut occafio
nce q creãt moꝛbi naturá q funt infirmíacadenniaz media
fignificatiócs ficut rigo: frigwditas ⁊ tarditas acceflionis et
aiia fimilia, "ger ré naturale ficcognofat:q: plurimti patit᷑
bà feb, cui? cóplerio calida cft ⁊ ſicca:etas iuuẽtus a.xxv.
annis víqs ad.xxxv.maxime fi tuerit maciletus ⁊ cnfpos pr»
los babuerít coꝛpꝰraꝝ. Per nó narurai£ ré cognofat :q: plu
rimũ o£ in eſtate cũ acr fuent mutat? in caloꝛẽ ⁊ ficarate,
Simũiter⁊ regio erercitiü infirmi:c fi in fua fanitate fuerat
labouofus c ipfe ftudiofizs ac ſolicitus: qm natura tepozus
&nni eft quafi natura coplerióis infirmi:⁊ fi cõplexio puma.
n3 alídd fiátznccefie eft id natura tẽpoꝝ oftédat, c natura
aeris qfi natura paríctis, natura regionis eft quafi natura
etatís; vfi quodcũq; D fignificat neceffano idẽ illa nũciant.
Soitr labo: ⁊ folicitudo funr quafi macilentia ⁊ extenuatio:
inacilétia erf calosc ⁊ ficciratem ſigt:⁊ folicirudo atq; laboꝛ
fadüt caloꝛẽ. De re extra naturá ficintelugit:funt em qdãa
in quibufdà quibus bec feb.cognoſcit᷑: qꝛ bec feb.oe mates
ría cboleríca cali.⁊ fic.cft ⁊ vicina fenfualibus mébzis:necef
fc eft cá pꝛecedat rigo: moleftiffimus pügitíuus quafi acus
sut ípinc. Acumen enim cbolererubee tranfiens per fenfi»
bilia mẽbꝛa q non fuerát affucta pügir ca ⁊ generat tremo
fé d rígo:!'o: . D reftifica£: q:fi aqua calída ín cboleríca coz:
po:a inciderit pꝛiuſqᷓ eis fuerat affueta tremozem pat.unt
Z repugnat aquc:f5 cà aſſuefaciẽtia vtraq; vna rcs efficitur
ꝓpter ſocietatẽ quá pabet in caloze; q: fi matería cboleríca
tanti fuerit acuminis ꝙ mẽbꝛa fenfibilia p eã fuperent: nas
tura fugitad interío:a coꝛpoꝛis ppter ilá ré nociuã: vn er
tcríoza infrígidᣠquouſq; mareria calefiat ⁊ terueat eiuſq;
caloꝛ per totũ coꝛpus diuidatur.Cũ ita fit neceſſe eſt panas
tur infirmi incéfione c nimiũ caloꝛẽ ſitimvigilꝛã doloꝛẽ capi
tis fiue grauitatẽ ⁊ ſentiãt pũctionẽ ín epate⁊ acuti fumi oe
cute egrediunt᷑ appetitũ perdãt: « aliq eoꝝ extremitates
refrigerant ꝓpter nimietatẽ anguſtie ⁊ delectant pannos
quibꝰ funt coopti expellere aut cis in aqua intuſis te indue
rc: maxime ſi fuerit in quarta acceſſone runc em eft vltimi⸗
tas t ſtat moꝛbi.cũq; venerit in finz quarte acceſſiõis diſ⸗
ſoluit materia cũ ſudoꝛe fi fuerit ſubtilis⁊ leuis: aut cũ ege
ſtione fi fucrit groſſa ⁊ grauis.Solet etiã huic feb.vomitus
cuenire cholericus ⁊ tincta egeſtio marie in tertia aut quar
ta acceffione: pinde cauere opoꝛtet ne in bis tẽpoꝛibus oct
armada:oq: natura p fc purgat materiã ĩ his tꝑibꝰ. O fi
5 feb.finc aliquoz bumoz cõmixtiõe fueric bectigna appa
gent pura t ſimpla.Si aüt feb.cómirta 7 cíus figna funr có
pofita fin cõmittionẽ materie:ſʒ fi in pꝛincipio diei bui? fe,
figna apparet perfecta digeſtionẽ oftedentiazfinit in tertía
acceſſione:que fimó fuerint pfecra cóplent in quarta. SRur»
fus fi digeſtio fuerit debilis in feptima finit accefítone: ꝙ fi
nullũ ſignũ coctióís oemoftrariuum apparuerit fit feb. oíu
turma c móftrat eſſe non vera:d fi fuerit vera ei? acceſſio vt
multũ.xij. hoꝛas tenet ⁊ dimiſſio.xxxvjſ.⁊ fintE in. vi). peryo»
dis qui ſunt.xiiij.dies.ꝙ fi acceſſio.xij.hoꝛas trãſierit c. vi).
peryodos inteliigitur non eſſevera. vzina patientiũ hãc fe.
eft rubicunda ignea fubrilis, cá rubo:zis calo: eft cholere:cã
fübtilitat:is eius ficcitas eft cholere. Pulſus im initio aceſ⸗
fionís pziufdj calo: fuerit per co:pus diſpertitus paruus et
fubnlís p:opter naturá ad coꝛpoꝛis interioꝛa fe coadunan⸗
tem:ſed calo:e in toto coꝛpoꝛe diuiſo € acceffionc ad virimís
rate appzopinquate fir pulfus magnus 7 vclor: f3 tame vir
tus ci?fo:tto: eft in dilatatione qᷓ in cóftrictione ppter mul
títudine fumí ad interioꝛa coꝛpoꝛis accumulatà in qua na^
tura labozatyt ertrifecus eà expellat velociter.( Sufficit
quãtũ diximus oe fignis tertíane feb.opo:ter nos plane di⸗
cere qualiter ⁊ quomo cbot.ru.redpír purredíne cii ei? na;
tura fit calida 7 ficca. gDicimus q: putredo nó eft nífi calidi
tas t bumíditas fint coniuncte. Item oidmus q ſiccitas
fit tribus modís:aut em ficca eft in natura:aut in fubftátia
aut in vtroq;: o: quedam funt n3turalter ficca ⁊ ſubſtãtia
S'o.ccttif.
eoꝛum eft liquida ficut mel vinti cbol rab.aqua falfa ⁊ fimi
Ua. Sunt quedà erii in natura bumida c ín fubftantia ſiccai
X oura ficut piperlongum zinziber z fimilia, Sunt c aliain
ſubſtãtia⁊ natura ficca ⁊ dura ſicut lapis ferri fimilia 2
ergoin fubftaria cft ficii: in natura humidũ recipit putredi
nẽ:qꝛ calo: ectraneus humiditatẽ in co inuemens oilarar cá
faciens cá fluere. Itẽ oirimus q ois bullitio ⁊ perturbatio.
qu£ ſunt extra actionẽ nature faciunt putredine Oð etiã in
natura eft ficcũ ⁊ in fubftantia liquiaũ:ſuſcipit putredinem
qꝛ caloꝛ ezrraneus inueniene liquozem in eue fubftátia; fa»
at cá fiuere.Qð aür in ſubſtãtia ⁊ naturatiter ſiccũ cft nüdp
recipit puiredine: nà ex vtraq; parte ficcü eftzp:oinde caloz
extraneus in ea nulla recipiẽs humiditatẽ fit cà cam ficcio»
r& t durioꝛẽ facere, "$»alà ergo íntelligim? q: qð in fuo coz»
pose crit humidũ (utcipit putredine: licet naturaliter fit fic
cü: vnde cbolera rubea licec in ſubſtãtia fit liquida in natus
ra tamẽ eſt ficca: reapit 6 putredinẽ:ſiłt « cbolera."s»atam
igitur cít qꝛ chole.rub.⁊ nis.nó reapiüit putredinem ppter
caꝝ cõplexionẽ z naturáz;5 ppter ſubſtatialẽ bumiditarem
íllaz atqp uquo:£ Er 3: cópicuim?cám putredinis cbot.ru:
abfolute opo:tet nos diffinixe fpem cbolere ru . que recipit
putredinẽ:⁊ cà q̃ no, Ein oicimas cbole. rub. modis oíuer»
fis eſſe:aut eſt naturalis aur nó naturalis. iHaturalis eft ru
fa babitás ín feile t virt? eíus ín epate, Nõ naturalis infto
macbo:eft tamen diuerſa:q;ꝛ quedáviteliina cft: 3lia croceaz
alía pzaffina: c alía eruginofa. Vitellina ⁊ crocea minor? füt
calo:iscficcitatis d rufa à eft naturał.pꝛaſſina⁊ eruginofa
maioꝛẽ babét calo:e ⁊ ſiccitatẽ d naturalis.cá qs naturalis
cbof. ad ftomacbü veniens miſcet cũ büozib? in tomacbo
eriftentíbus:d fi fuerint laudabíles ⁊ tẽperati ficut humo⸗
ree qui o:iunt oc pane bene fermẽtato ãnuali agno bedus
lo lac adbucfugéte cóuernturi cholerã croceá naturali vici
nantẽ. O fibüio:s quib? cbolera eft cõmixta ad frigidita⸗
t£ ⁊ büiditaré prinétes fint fi eio d naſcũt᷑ oe piſcibꝰ ⁊ fru»
ctib?murat cpcCivirellina. dcogqsvitellina min? cft cali. c
ficca qᷓ crocea:⁊ crocea mínus d rufa. £0? fi ínuenerit hũo
res in ſtomacho calídos ⁊ acutos ficut quí gñant᷑ oc pipere
finapi pozris alijs ⁊ fitib?augmétaf calo: chox.ñitq; pzafitj
colort. Si aürüla cboL . 1íuo pmáferit acumine ⁊ calcfaciar
e calozektranc?fit Glo: tpis aut alias rez; incedit firqperu
g.noía.&rocea iteꝝ align nafcit t epare ei fanguís hũidio:
fit d decʒ: pindenaruralcboLín iuuenib? € rufa fenib?aüt
⁊ pueris eit crocea ſenioꝛibꝰ eſtvitelana. Pꝛaſſina aũt ipof
ſibile eſt in epate gñet: neq; trãũt a ftomacbo neq; gñat fe.
Q:táro tpeín co:pe nó pmanet vt putreñat ⁊ feb. gñet: na
rura er temper ſe adiuuatvt cà 3 coꝛꝑe expellat pprer cíus
malignirate. A» fi natura oefccerit eã erpellere nequiẽs in
cendit cozp? bó moꝛit᷑ Igit᷑ fi talis oe paſſina accidür tá
to maioꝛa 7 certioꝛa oe erũginoſa eueniũt: neceffe € G vtru
facroceatvitellina — ⁊ feb. gñent. Sʒ fi ma.
teria fe.tueritvera chot.rufa gñat᷑ caufon.fi fuent crocea fit
tertiana:ñ cftvitellina nafa£ pemitrireus.
¶De febꝛe tertiana c eiꝰ cura. — £a. vitj.
|j bzib? ppur acumẽ ci? materie: ⁊ q:caufon vicina
1iQ c fucrit $a fit ei? crifis ín ſeptẽ peryodis ficut
Hippo.dixit:ſi n6 fit $2 traſiet büc termini ſᷣm
materiã cũ q miſcet᷑ firlógitudo fue determinatõis:q̃ aliqn
indpit ĩ autũno⁊ dimittit i vere:ſolẽt etiã patíépb?euenire
in nocte ard acceſſio euenerit anguſtia⁊ vigilia:veniẽte au
té acceſſiõe accidit parua frigitudo fitis ⁊ calo: pꝛima qᷣdẽ
acceſſio.iitj.hoꝛis ꝑmanet aut.vj.aut.vij.deinde diſſoluitur
ci aliquãto ſudoꝛis. ã ſudoꝛis in pma acceſſiõe ſubtilitas
eſt materie. Paruitas eius cft duobus modis. Uno qꝛ mate
ría non bene digeſta cft . alio qꝛcaloꝛ feb .oeficcat ⁊ cõuer⸗
tit eũ in fumü: ende füdo: paucus apper. Sede aür acceſſio
nís acadentía (unt quafi pꝛime fed tamcn lõgioꝛa:quia per
manet, c. bozís : veniente vcro tertia eracerbatione mole»
ftatur:natura eft enim nunciatiua. Ideoq; fignificstiones
apparent monftrantes quía feces perturbari c bullírí inci
piunt.i.doloꝛ capitis nimia incenfio anguftia fitis vomitus
cpolericus, Ueniẽte quidem quarta — induratur
Y)
Liher
t augmẽtat᷑ feb.qꝛ ftatus moꝛ:di eſt vicinus. Idcirco doloꝛ
capitis augmẽtat᷑ c ſiũt fins vomitus angufha detectio fic
citas labio:um rubozoculoz « aliquando curis faciei fit li
nidi aut nigra:c align natura cpolerícà puocar egeftionem
fm crifim q: dies cretica eft ⁊ moza£ acceſſio.xij. hoꝛis: ⁊ alí
quãdo.xiiij.ſi materia faerit groffa; oeinde cũ nimictate fu.
doꝛis duſoluit᷑ marte fi egeſtio fuerit ex cõtrario:qꝛ becma
teria folet diſſolui in acceſſione. O^ fi materia ſubtilis fue »
rit atq; leuis expellitur per pozos cum fudosc:fi cft grauis
cũ egeſtione: mediocris exitens cü vomituetjat: bis itaq;
accidentibus tranfactis infirmus quiefcit c cofo:tat, Quin
t3 ait acceſſiõe accedéte patiẽs cft minoꝛis moleftatiois d»
faerit ín qrta: lic; em̃ moleftatio tertic acceſſidis malignita
tí vicina£. Sexta aüt accefíio debilioꝛ eft ⁊ modici ſuoꝝ ac»
cidẽtiũ apparet. Septima aũt acceſſio vt multi. ri).bozis p
manet:deinde ab infirmo cedit ois moleftatio ⁊ anguftía t
ipfevalde ab egritudine egredit᷑. Et aliqñ D feb.ín tertia ac
ceſſiõe finit᷑: et nõnũqᷓ in.ũij.ſed plurimá in.vij.qð intelligi
tur ex ſignificatiõe ín vꝛina alijfqs locis ſicut diximꝰ appart
tibus.q fi ín pꝛima die apparuerint erit bꝛeuis:ſi aüt poftea
tardabit : feách fi vera fuerit non — — ſicut
IDippo.octerminauit. €N os medicũ in Dac fcb.fe cauere ab
initio et nó oct infirmo r£ eii calefaciente ne materia calefa⸗
cta cũ fuo acumine caput falíaz ⁊ frenefim senerecifiatgs tí
mo: € molcftatío peío:es d» matería qua generat. Rubee
em cbolere acumẽ ⁊ velocitas nó fuftínet medic ignoꝛãtiã
t infirmi ſtultitiã. Utilius aũt buius curamẽtũ taliter eftvt
ín pꝛimis ꝑquirat᷑ vᷣtus vtrũ ſit foꝛtis vcl nõ.q̃ ſi oꝛtis fue⸗
rit t materia moꝛbi furioſa catharticũ 0a:t cóuenit chole.
rub.purgás eiuſq; acumẽ extinguẽs ficut oe oxifenicia.ʒ.ij.
pꝛuna.xxaniraboł citri. j.caſieſi.g.v.mãna ⁊ his ñtibꝰ.Si
atit egeitio coz ſtiptica fuerit ⁊ eft neceſſitas eã liqͥdã faciẽ
di aliquãtulũ dyagreð.opʒ miſceri: (5 nó in die acce ſſiõis ca
tartbicũ oc£:(5 aut die pꝛima aur tertia aut q̃tta die. Cauẽ
dà etiã eft quatum plus põt ficri nc impediat natura ín die
acceſſionis voles mo:borepugnare ⁊ materiã eiꝰ expellere
cũ cathartico autcibo.Suftficit aũt in acceſſiõe pſiliũ cũ ſuc
co mał grana.aut ſirup.alids à fit e(cóuen(te:(5 becoanda
funt cá nimiꝰ aut foꝛtis fit calo: ⁊ ſitis. Si aũt taliter nõ ex
titerint ſufficit folus firupus: q; pſiliũ aliqn cõgelat ⁊ indu.
rat materia. Si aüt acceſſio incepit poft pꝛãdiũ fufficit infir
mofolus firupus ei datus mane:feb.quidé tráíacta ct ptifa
nũ oc£:vcfpcre panis lotus ci saccara. / fi acceffio ad me
dii diẽ — matutino ptiſanũ accipiat neq; ſumat alið
niſi feb.ceſſauerit. Pꝛetercũte quidẽ feb. pane cũ ʒaccara
accipiat.Si aürfcb.invefpere aut piana noctis hoꝛa incepe
rit mane ſumat ptiſanũ:⁊ cü feb.ceſiauerit pane loti. $5 ca
uere ops ne ín hoꝛa acceſſiõis alid ci tribuat nec trib? bo»
ris anteqꝙᷓ acceflio venerit:qꝛ fi alidd ín hoꝛa acceſſiõis acce
perít ftomacbus illud cuomít:q: tũc tꝑis ftomacbus moue
tur ad erpellendü putredínis materiã q ín co cótine£. Un ft
tpe accefíióts vicináte "e oatü fuerit fit caloꝛis feb , au⸗
gmentaü ⁊ mareriá ingroflat ⁊ poderofam eã facit.eft em fe
b:ís quafi oleũ ardẽti lápadi , O fi in initio buius fe.nó au
debis Dare catharticũ pprer Prutisoefectionem aut ppter
paruitatẽ etatis t aerc da in die quietis mãnã caſiãſi.vᷣioł.
zucca.oxifeni.pꝛuna rodoʒacca. ín die aũt acceſſiõis fuccum
mal.sra.ci pfilio. qp fi b nó ſuffecerint fuppofitoziti necenſe
eft fiat de licio nitro opasredio succa.z bis ſimilibus his ᷣo
nó fufficientibus clyfterefiat oe o:deo müdato vio malua
bleta febeften farfare obfomog . succa.oleo vioł.nitro fale
coi dyagredio.O fi nq oícs trãſierit patiẽs⁊ mo:b?ad vl
timitatẽ venerit pbibe cibüz oa infirmo folii ptiſanũ manez
vefpere pane lotti cũ succa, Rodẽ modo dieta in.v.« vj. oíe
vtat ficut ín die acceſſiõis feceritzvt veniẽte. vij.coꝛpꝰ fit ina
nitũ c natura libera poffit mo:bo rcfiftere nullũ babes ime
pedimentũ:⁊ in.vi.folü accipiat ptifanü mane fi acceff.o ad
vj. eſt vétura./£o fi aug fuerit ſuſpitio ne cibus ín ftomacbo
augmentet᷑ ppter fui ínanítionéertingue carpamodicum
ca fucco mat᷑ grana.⁊ melonib?paleftinis:feb.aüt mítigata
t anguftia zincenfione 3b infirmo cedentib? fi püctione in
oꝛe ſtomachi ſentiat accipíat panem loti cũ aqua; aut cola»
tü aut fold aut cũ modico ʒucca.Si gule ſiccitatẽ aut incen
fione pabuerít ín palato gargarísct fucci cucu.⁊ pſiliũ po
tet aposinía pꝛunoꝝ ⁊ orifení.fi dolo:ꝛẽ capit] patif bume
cta nares cá oleo viot.caput infundat oc mulícbzi lacte vel
afinino vel capno: emplaftrü oc pfilio fuppone capiti: pñliũ
lotü c paz aque ro.miſce ⁊ oiu agita donec incipiat inlpifla
ri« (upponetronti c tépozibus vel ſandalos albos: fricent
ín tcfta intincta aque ro.c et co qð inde clicietur, fiant troci
fci.itj.admmgto modico cãphpoꝛe ⁊ ficcatí cóficiant cii adj ro.
⁊ terne: £ cá feces —— prd nior aid
annus 7 ſuperponat᷑ tẽpoꝛibus 7 fron nat tepo
bus olcáro.aut viol. cũ aceto mixtũ infundat. Si aüt ficci
tas qugmentata capiti dñet᷑:⁊ infirmus alicnationt pariat -
fternutatione faccü oleis lacte d dicturi ſumus:lauet᷑ etia
caput cr cío:pedes etiã t crura mittant ip aqua t qua cocta
fuerint viot.papaueris cozter lactuca t alíquantulti camo»
mille : ex pac ac fi fuerítneceffitas lauf caput. £c fi in oic
feptima folutíoaur vornitus venerit firgs cr actíonc nature
nullá artificiale ingeniũ opostet coaptari quouſq; folutio
rmáferitfi fuent vñ opoꝛtet ⁊ $m ꝙ opʒ:⁊ quátü natara
üuftínucrit.ops nos mitigare incenfione ftomacbi cü ſirupo
mał grana.aut viot.« fpodio:fed fi augmentet᷑ fc.fitís ⁊ oe
fectioin vltumtate ſtatꝰ⁊ mute£ pulfus ín calidũ ⁊ veloce c
tno:dinstü . vrina $0 fiat rubicüda ⁊ incenſa « infirmus fit
pufillanimis aut timidus quouſq; videns cám venire quà»
iũ ops tfm q ops. 4» fi ventrís folutío augmentabif ſitq;
neccflitas vt cófozte£ natura cũ cibo: oabis prifanü factus
oco:deo aflato ⁊ pané aſſatũ lotü farinã mał.grana.cũ aq
ro. tfi poft boc folutío nó ceflauerit 0a trociſcũ oc fpodio cũ
firupo oefücco agreſtis vuczaut oc acero pomi citri.Nutri
rí couenit oe milio rifi cum ſumac c amtgO.vftís c ſimilibꝰ.
iDeampbimenno, s£ap.tr.
DO pbímerinus oe pblegmatico chimo naſcit
- i pblesma erii fi co:pís cóplerióí dñat:aut pu»
trefit: aut minime nõ putrefactü : aut ín toto
Jeſt co:peaut in pte.fifuerit E toto cozpe gñat
— bypo arcã aut frigið. ↄtinuã ſine fe.ã bui?
diuerũtatꝭ eft foztínido:c ocfectio mẽbꝛoꝝ.qꝛ mẽbꝛa cü foz
tia fint expellũt paulartilló pbiegma neq; dimttũt illð coa
dunarivt bypofarca gñet᷑. qp fi fuerit oc frígida coaduãt᷑ ín
co:poze: vri bv poíarca naſcit᷑. Si aũt fuerit ín vno loco facít
büidü apoftema qð ʒimia nücupat:fi 9o fuerit putrcfactii
aut eft ín toto coꝛpe:aut in vno mẽbꝛo.Si eft ín vno mẽbꝛo
senerat vulnera aut puftulas oe quibus humores fluunt
faniofi z aqnofi. Si fuerit ín toto coꝛpoꝛe:aut cft intra vafa
aut extra. Sí eft intrinfecus generar cõtinuũ ampbimerínd
fine rigoꝛe pprer cám quà fuperius diximus oc alijs bumo
ribus cfi faerit íntra vaſa.Si eft extrinſecus faat ampbíme
rinũ cit interpolatióc quá tribus modis cognofcimue ficut
ín tertíana diximꝰ.i.naturali nó naturalí € rc ertra natura,
3Res naturalis eft etas: ↄplex io. õ naturalis cft tempus
regio aer ⁊ artificium ínfirmi . 3Res extra naturam funt ace
cidẽtia q̃ er bac fc .generant: d (untinfirmi acdidétia: medi
S'co:tutti.
ci vo fignificatiocs De re naturali q: bcc febꝛis plarimü ac
cidit frigiditas ⁊ humidas babétib? naruras etate :
tá 3urpueritià ppter pblegma feníozibus oorminás c »cfe
ctione caloꝛis co:;vt abaria nó digerãt ſᷣm ꝙ opoꝛtet:neq;
ſuperfluitas tertie oígeftiórs ab cis expellaf. odẽ modo
intelligimus oc omni coꝛꝑe cuiꝰcõplexioni frigiditas et hu
miditas dominat᷑:pueri vo accidẽtaliter funt phlegmatici
ppter eoꝛũ gulofitaté : q: accipiũt abii vltra d poſſit caloꝛ
naturalís pati ⁊ eũ etiã ſumũt mozdinate. vr bumidi chimi
in eoꝛũ coꝛpoꝛibus augmentant accidẽtaliter:qꝛ calo: natu.
ralíe in pueritia foztioz eft dp ín ceteris etatibus naturaliter
⁊ in iuuenib?abüdátio: cft q̊utate:ſic Bal.caloꝛ inquit na»
turalís ín pueritía plus cft in fubftátia c» ín qualitate: qz in
ueris eft ficut ſanguis tẽperatus:in iuuenibus ficut cho⸗
arubea in acumine permanens. ala crgo eftin pueris
pblegma onam ppter gulofitatec cibi ino:dinationé Scd
intelligendü eft in oibus gulofis cibũ potũq; muitü fumen
tibus ino:dinate ⁊ maxime ebꝛietatẽ aſſueſcẽtibus:⁊ marie
fi cibo nõdũ oigefto bec fecerint. Palã g̊ eft qp becfeb.natus
ralíter accídit fcniozibus c cís d fimiles babet copleriones
ficut glaucis aut rubcis albís craffis büidis nó pilofts: c an
guſtos poros babétibus , Naſcitur etiã in pueris t eís qui
fimile fiat eis d. gulofis multum comedentibus ebziofis
ſepe:⁊ multü frigidà aquá bibétibus. De re nó naturali ita
intelligi: q: plurimũ pecfeb.nafaf m byemezaut cum aer
mucat ín frígidirate 2 humiditatẽ. Similiter ci natura ree
gions fucrit mutata maríme fi panensin fua fanitate fue
rat affuctus requie delectatiõe neqsvlla ezerciratione foli
citudine:⁊ labo:e fuerítvfus. Res arit cxtra naturam fic co
gnoſcit: qm bec feb.cü firoe putredine pblegmatis neceffe
eſt in vnaquaq; acceſſione pꝛecedat pziufd materia putre»
fiat ac calefaciat nimiusfrigoꝛ quafi glacies refrigerãs totũ
coꝛpus vſq; ad extremitates ⁊ permanet quafi vna bo:a H
Tũq; pblegma fuerit puirefactii ⁊ inceperit calefieri trãſit
frigiditas: calo:q leuis eft ⁊ grauís:fed tũ eft oíuturn? ac
foꝛmidoloſus.Leuitas ⁊ oiuturnitas feb.q: materia € pble
Smatica ⁊ pblegma cft durũ vr oígerat.Zremo: ei? eft pzo
pter naturã laboꝛãtẽ er cõtinuitate ⁊ ꝓpinquitate fue ínter
polatiõis: q: tcp? fuc accetfiois eſt.xvᷣiij.borꝭ c reqei.vj.vn
de pztufip ſentiat infirmus vnius dimiſſionẽ inapit altera
neq; perfecte mundificat oc co:poze ficut tertiana:materia
em tertiane ppter calozé ⁊ ſuã ſiccitatẽ ato ai extraneo ca»
loze incendit c cónertit quafi in cinere: vn patiens quieſcit
donec altera veniar acceffio:fs quotidiana nó fit fimiliter qz
matería eius ppter grofíitate ⁊ vifcofirate fud rarde diſſol
uit zannectitur co:poz:eíufq calo: fcrua£: pinde patiens
nó qᷣeſcit neq; fentit qn interpolat᷑. Ideoq; naturã fatigat
vii eft moleſta ac timoꝛoſa.Rurſus pᷣatiẽs nó ſudat niſt mo
dicũ ppter groſſitatẽ c frigiditate matenei, Ueniẽte aures
moꝛbo in vltimitate laboꝛis 7 fignis nũciatiuis apparẽtibꝰ
criſiq; appꝛopinquãte diſſoluit᷑ materia:⁊ nimiũ fudare ín»
cipizinfirm?, Hʒ etiã D teb.ꝓpꝛietates d ſunt ab ca inſepa⸗
rabiles.i.doloꝛẽ ſtomachi: pinde patientes euomunt phle⸗
gma:⁊ fplcnis:f5 tf maio: eſt in ftomacbo:q: pblegma fem
per eftín oꝛe ftomacbi: pínde pariétes euomũt pblegma c
facíes coz; fit tumida ⁊ mutat im liuidũ aut plũbeũ coloꝛẽ:
08 eoꝝ femp e(t hũidũ ⁊ infipidá neqs vllã patiunt fitim: c
fita ftatu fitierint ft modica: fitis nó eft ppter materiam
pplegmaticã:ſʒ accidétaliter pptcr caloꝛẽ ᷣblegma calefa »
eiẽtẽ ⁊ putrefaaété ficut ſitiũt bi d pifecs t meiones come
düt:becem abaria fi caloꝛẽ in ſtomacho accumulatũ ínucs
nerit ciro ín ei? naturá ↄuertunt᷑ ⁊ ſitim generãt:qꝛ natura
liter fant couertíbiles.ZY fi vitimitas caloꝛis in vnaquagg
feb. venerit mutat facies ei? im citrinitatẽ: vina fit rubea ct
pulfus fo:tís:bec fiit pprer caloꝛẽ pblegma putrefaciente
ſſante quídé caloze cóuertít facies ei? in albá « plübeü ca
lo:é ⁊ vzinajn albediné ⁊ crucitate, $3 q: matería cius eft
eruda. pulfus cius fit latus rardus diuerſus oebilis . 7.ati»
tudo fit p:opter burniditatem 7 abundantiam matcric.oc
fcctíoz paruitas ppter paruitaté naturatis caloꝛis:diuerſi⸗
£35 eiu8:0: natura alíqri materie dñat᷑ vñ pulfum facit fortẽ
7 3iiquádo materia nature pᷣnalet qua oc cá fit pulfus dedi
Fo.ccxxiij.
lis.veniẽte at moꝛbo ad finẽ ⁊ materia digeſta fit vꝛina di⸗
geſta rubea ⁊ turbida « nũciat ꝓpinqᷣtatẽ crifis , £0» fi qui
dá fopbifte nos repbedennt ⁊ dixerint fi natura fcb, cft calf
da ⁊ ñc.⁊ polegma € fngi. c hu.quomõ fcb.er eo nafcit. Re
fpodemus nó oídm? feb.de pblegmate snari fm fua ppzía
naturã cziftente:f oicimus qp ois materia pblegmatica fi
ue cboleríca aur melancbolica cum putrefit bullit ⁊ calefit
vnde fe.senerat: d fi no putrefit febꝛẽ nullo mó fadict l5 na
turatr ſit calida: boc teftat p yctericiã q naſcit oe cbo, rub.
mixta ai fanguine p totü cozpus: ⁊ tf patiéteg nullã febꝛẽ
patiunt᷑ q: cpol.nóeft putrefacta . "ala ergo intelligim?
qꝛ pblegmanó gñat feb. naturatr:fs ppter futbullinone 2e
putredine ꝓcedẽtẽ.verbi gra:aqua caLincedi£ non pprer
fuí naturá:l5 ppter cãloꝛẽ qu£ ab igne redpit.Suffiar quà
tũ oifpurauim? oc cà ⁊ ſignificatisibus am pbimernini inci»
piíamus curam. aa z
¶De cura ampbimerini, Cap.x.
ex Ciia bec feb.de pplegmatica nafcitur materia c
| X pblesma naturaliter cft frigi.⁊ hu.neceſſe eft b
A. Sj fc.curet ai reb? groſſoꝝ bBoz attenuariuís f$
^, Ya. thi q: pplegma oiucrfis modis cft : q: q̃dã ſpẽes
5 pblegmaris eft groſſioꝛ t frigidioꝛ naturali: et
queda calidioz:neceffe eft cũ materia eft frigidioꝛ:dari plug.
attenuatíua d cà fuerit calidio: . M medici ops inucftiga
revt certiffrme cognofcat quomó debeat curare; fiat Ber
qütate:res em ſubtiliãtes c attenuátes diuerſo modo funt
in q̃tate. Phlegma írerü filr eft diuerſum in qualitate: qz
cft pblegma frigi.⁊ hu.cuiꝰ fpecies eft naturalis que eft oc
colamẽto fanguínis aquofi: pínde fanguis nó pfecte dige⸗
ftus cft pbleg.eft ⁊ pblegma frígidi?: eft ⁊ aliud caudi?c ie
uíus ficut falfus:qó oſtẽdit caloꝛẽ aquofitati fanguinis effe
dñantẽ.Silr⁊ attenuariua diuerſa ſunt:q; q̃dã cũ nimio ca
loꝛe cincẽſiõe funt attenuatiua ficut radices oꝛigani calamẽ
ri ʒinʒibe. c fimüia: « q̃dã d attenuãt abſq; multo caloꝛe et
frígo:e quẽadmodũ maratrü lupini apiũ 7 ſitia.Sũt⁊ alia
attenuatiua acumẽ cał ertínguétia er interioꝛi fit prifanus
órisaccara t bís fiia. ven qꝛattenuantia talí modo funt: vti
raur eis tali mó:ft pplegma intellígi£ efie frigidi? ⁊ groſſꝰ
medice£ cũ re calet᷑ ctiua c bumecrariua. fi fuerit caudi?zbu
midi? curct ín inítio ai refrigeratiuts c attenuaríuis : feb.
aũt mitigari incipiẽte aure paries cd re egtenuatiua ⁊ cale
factíua aut aliquanti calozís actíua, 80^ fi sara fuerint refrio
geratiua caloꝛe feb. decreſcẽte timem? ne materia indure£
c ingroffe£, "»blegma ei licʒ calefiar accidetalirer ramen
naturafr retinet frigiditatẽ etbüiditate. Sireri fi calidã me
diciná afluefacimus augmétam? materiã plufj p:ius fuc»
rat.cp fi caloꝛẽ cũ fuerit fríaidü fufcepit — ad re
cipiẽdũ caloꝛẽ cũ accidẽtaliter fi calidũ: ppter b neceſſe eft
fitmedidna meciocr.i.attenuãs fine caloꝛe aut cii modico
calo:ec boc fiar ab initiovſq; od digeſta fuerit matería cũq;
figni coctiõis ín vzina altfve loci apparuerit feſtinari ops
ad expellendũ materia extrinfecus. boc eim fi neglexerimus
timendũ eftne marería ingroſſet᷑ ⁊ induref: q:ficei? eft na
tura. Signũ etiãcoctiõis fi nó patear quẽadmodũ firuda
— alia ſigna mõſtrẽt motã effe materiã ne cre»
dat v:ine:zpoffibile em eft cruditas vꝛine fiat ez cibi ⁊ potus
ino:dinatíóe. vri nó tuá actionẽ dimittas ppter vini: fed
purga materia cii vẽtris folutióe Pm q 05.1. fi pblegma fue
rit catharticũ oabís oe miraboł citri. kebuP.abfint.bedega
ri cufeute eupatozio cafiafi . 7 mána:c ai pilt.de bierapig.t
his fitib? D^ fi fuerit acerofum pblegma purcabi£ ci pit.
oc ftomaticon:tS rücnó oino materia erpellat fübito:fs mul
tis vicib? pauliſper: q: fi materia purge£ in vna vice cii fo:
ti potióe timẽdũ cft ne repugnet matería potioni cum fua
grofütie: ⁊ cOuerta£ potio ad ſubſtãtialem co:pís büiditas
té: vri natura itez repugnet ei : t fiat B certame cà infirmus
moleſtãs ac piclitãs.Eodẽ mõ opʒ fadam? in om̃i paſſiõe q
fueritoc Sui materia ⁊ dura ad diſſoluẽdũ. Põt itaq; mate
ria cognoſci fi fuerit ſalſa velacetoſa bis fignis:qꝛ fi fuerit
acetoſa infirmus paruá habet iitim ⁊ ſentit grauitatem c
in ventre ec ventrem babet có m. £aufaq: pblegma
cũ frigidũ fueris ⁊ groſſum adberct ſe vie t pꝛohibet cá ne
Ziber
etjdatur: ende patiens fentit grauitatem ; efi matería
fuer alſa: fic fitia nimia egeftio ſolubilis ⁊ patice fentit in
ftomacpo punctioué ⁊doloꝛẽ:⁊ D5 os ſiccũ ⁊ falfus cũ nimia
finzq: pplcgma cũ fua faifedine pũgit ftomacpü c inteftina
4 Cogit ea vt expellãt a fe qͥcqͥd fecis habuerint.Sũt ⁊ alia
figaa quía fi marenia fuerit falía frigiditas mino; t calozfoz
tío: ⁊ actio fir bꝛeuioꝛ ppter icuirarez acumé marcrie; c eco
trano funt figna fi fuerit acetofa. 42» fi vᷣtus inarmi neqat
pbarmacíá tolerare:oʒ ingeníarivt extenuet᷑ matería abiq;
vᷣlo naturc laboꝛe:verbi gratia:fi materia fuerit ĩ epate oo
nentur cá epatis müdificária cum vꝛina ficut trociſci de ro.
⁊ trociſci de berberis oximeł.cũ lucco vel aposimate berba»
rũ.ſ.radicis apt] maratri ſcariole fcolop£.amcos.cofice cum
ſucco maſtic :ñ materia fuerit acecoſa.qꝙ fi (alfa dabis troci
fci oc ſpodio cà ocísaccara , $ed fi materia fuerit circa fto»
macbü müdificet ſtomachũ ci lupinis melle ro. fi fuerit ace
tofa, ti falfa cũ rodoʒaccara. Audiuimꝰ quofdá antiquos r€
terẽtes fc vidiſſe ads quotidiana habuiſſe oc acctoto pble
gmate:deinde ci oxiremiã inciderit c vomiti:q qn fala oc
taví funt ficuc blitis eugatis cũ obſomogaro⁊ porrisradici
bus (parag:s « ſimiliter potaucrüt vinti foste ⁊ vctus; t po
fucrunt epytpíma calídà ſupꝛa ſtomachũ cum à cibis fucrit
ínanitus oc oleo nardino c lic euafi ſunt:qꝛ materia diſſolu
ta ai egeitione egreffa eft. ali) adt comederüt piſces cũ fina
pí cfo:tc vinũ pocauerüt ⁊ ani funt effecti AL Sufficit quà»
tü oífputauim? oc eura ampbimerini abfolute ⁊ vniueriafr
vouim? mó oicerc particulariter devnaquaq; fpede ci?: vt
dicimꝰqꝛ in initio ops inueſtigari qualírates marencietrum
fucrit ſalſa: ⁊ fic in initio moꝛbi detur orisaccara cũ aq calió,
vcniétc aũt acceffióc c frigoꝛe incipiẽte ponan£ pedes patiẽ
tis in aqua calida ín qua cocta fuerint camomilLz viot, ane
ti: fricenf pláte pedü cũ oieo viol. 7 fale 4D» fi ſpõte parit
vomitũ fit bonũ ñgnũ:ſigt emm leuitatẽ materie etufag facili
tate, Z» fi vomitũ nó babuerit ne coga£ vt seed o ino
tio moꝛbi:q; fit groffiratem ⁊ duritiã materic, vri vomere
€i fecerimꝰmagnũ ftomacpo nocumẽtũ tribuim?: cipamct
fco. ꝓpꝛie fit tomacpinoatiua: pinde nó dʒcã fieri (toma.
€bo icfione inferẽs:ſ̊ Dari couemt rodosaccará cum calidaz
8qua cdi calið.in hac feb.eſt vtiliſſma:materiã em attenuat
⁊ oiffoliucz firím ertinguitzq: cà ſitis in hac feb.eſt ebullitio
c putretactio materic.vñ cũ fucrit extenuata ppter aqua ca
Liaá fitiscctinguit :ocide accípiar ptifanti cũ õxtʒ accara.
fi egeftio fuerit (tiptica oabís mãnc.q.xxx.oxiʒaccare.g.j.aq̃
calide.7.iij. S5 at eb. pzimá tráfierit hebdomadã « 5
coctiõis appucrit invꝛina:⁊ materia moueri ⁊ digeri incepe
rit; tribue in initio acceſſionis orísaccare.5.t). cü apoʒimate
ancti t puocabis vomitü finc anguftía.Z fi véter fuerit có
at? pumcfac cd cũ lupino mánarodossccara t bis fimí
libꝰ. Qſi nõdũ huinefactꝰ faent dyftere ei facíes oc vioł.
camomilleõ fpinis egyptiacꝭ malua afi.2.).fc- crod hoꝛtẽſis
5.rx.furfurís blece centaurce maioꝛis fcbefte : oa coquant
init) . lib, ad oonecad vnà redeát ;ocínde colátís adde olei
violaz succa.obfomog.ah.2 ). falis cõis nitri ait.5.6.40» fi fc,
elógabi£ vr.rüij.tráfcat 0165 t manifeftabit fe patiẽs fenti»
re fumũ cat. oe fuo co:pe exire:⁊ patiẽs fentíct abominatio
nẽ aur vẽtris rugitü:cognofce q; materia eft pturbata 7 có»
mota c vult exire p fudo: fi fumofitas fentif: aut cũ vomi
tu fi abominationẽ:aut egeftione fi ragítü paffus fuit. Vñ
ops feftinarevterpclla£ materia cũ b catpartico qð. fv. mí»
rabo.citri.kebuł añ.ẽ.ſ.bedegar.⸗.vj.rute abfintb.eupato:tj
añ..iij.vue paſſe Conca d Deo. -puns qi ola itri
bus lib.ad coquant ad tatẽ:deinde máne rodosacca»
rc afi. j.adde colatis oib? potuí dabis. 3Pill fifi mó valen
tes. fe. lebul. 5t turbitb . 5. tj. c P. bierepi,s.tj.trocífcü oe
rofisbedegar an.5.t).abf ntb.eupato:t) cuſcute añ.ʒ.iij.ma⸗
ticis. 5.9. tt pera cü fucco aptj aut lupini ⁊ fac pilł.ad modi
— — — Eon calið.aut oximeł.cũ calí3,
oppilationẽ c renũ — ã ꝓuocat ſto
machũ oe frigidis humoꝛibus müdificat: marie t cũ aq̃ cał.
bibat:qꝛ ad calida multũ iuuat. Idcirco cauenda eft in pac
fcb.aquafrigida femp:neq —— potũ autfim medi
díciná;qs materiã ingroffat 7 cógclat; accipiat ptifanum qo
eft coctũ c radicibus aptj aratri aneti calaméti cti modis
co piperís: cũqꝙ; frigus acccflerit ponanf in aqua cali. pedcs
ín qua cocta fuerit camomilla anctà ianiucaig abꝛotanũ et
fimilia: qp fi frigus fuenz toꝛte Qn gladíce epithima doꝛſo
femo:i c vétri imponat᷑ cũ calido olco ip quo cocra fint pire
trü ftapbifagria nitrum pip ⁊ calametũ:dabis ormel cüca
lida in coctü fuerit anctü . £22 fi nó venerit vomít? ſpõte
puocer cũ oximelle ocradiabus aut 0c ancto € aposimate
faicolox falc cói q ola calida accipiant Soi egeftio fuerit co»
ftipata dabis fucco lupini cũ carpobalíamo crod bo:téfis
5. Vt Saccare, 2.. ꝙ fi pecnondum füfficerint dyftere fades
cum ic. croci imalua colodntida cenraurca furfure bleta ob»
fomo$. fifameleó mro lale. Mabis pifanf cũ radicib? ma
ram aptj corunelle coctũ.Si ar ptũanũ in acctofitaté có»
ucrfus fucricnegabís illnd;« oa mellicratũ w quo coctafue
rint fpica maftix cti cinamomo. fi vomitus in initio moꝛ⸗
bivencrit ipótancus nó cottringas eũ:ſed fi adeo qugm en»
tatus fuerit vr virtus patiẽtis pati cü nequeat »ftrínge c
cũ firupo oc fructío? aut firupo mat.gra, facto cũ méta. fc
cipiãt pauc confccrionéqu c. Iv.cbune maftícis ligní aloes
an. 5j. cípert.s..c P.cardatno.5.t). f, mente ficce.5. ).P ,maE
6r, vii). 5. omnia coquantur intribus lib . aque víqs ad ter
tlam:⁊ Qabía potui paulatim, lius . "V .fpice mafticis an,
3.tj,gar. ligni aioes anífi afi.5.1).fac puluere ⁊ dabis.ʒ.ſᷣ.cuʒ
odozifcro vino. Sí patiᣠgrauitate capitꝭ pona£ facies fup
fumũ aq cali.ín qua cocra tint camomüla mcllilotf ct ſanſu
cus.caucãt aboi effuftoc lactís aur aliquaz rerũ: nec capiti
funtímponéda olea:etiã nec capiti nec faciei nec toti co;po
ri umponantur: quia materia feb;íe cft multa ⁊ vifcofa ⁊
oleũ cóftipat poꝛos:vñ nequit materia diſſolui. Dietã acci»
piãt pác iuravídcicer ciceris;blete nó multurm comedat ne
ftomacbo aggrauato abus nó poffit oígeri neq; multü fub
tilí vtaf dieta nc p:elóg.tudine mo:bí pattés ocficiat:fs fi fe
bꝛis índpíat ad mediũ oit manc accipiat ptiſanũ:incipiente
$orígo:c oximeł.cũ calida ſumat:cũuq; feb.ceffauerít come
dat. Rurſus fi mane fcbzis accefferit nílpil accipiat quouſ⸗
qp ceſſabit. Uniuerſaliter quoq dicimus vt ínter cibũ c ac»
cemonẽ fer hoꝛaꝝ fiat ſpaciũ:ꝙ fivírtus patientis oefecerít
ínacapi£da poarmacía oa càm ſuauiter artenuatíua t mun
díficatuam.verbi gratia. €5i materia fuerít epati vicina oa
bis ré cpar müdificante.g fi fuerit ĩ ſtomacho oabís ea que
ftomacpi für müdificatiua:ficut abfintpíü aposáma oc aloc
permit bis fimiía quéadmodü víder] materíá effe groſ
autfübtilé.bona aũt funt'catbaplaimata aut epithimata
calefactíua ⁊ diſſplutiua in ftomacbo 7 epate:fed tamé poft
imüdificationé cü certiflime nouerís, materià effe diſſolutã
⁊ lidfactà. Apparẽte figno coctióís ín vzina ruat cti tyzías
ca magna poft vomitü, £i fuerit materia mita cfi cbolera
qpbibe ea q funt calida:⁊ dabis muicẽ oximel ⁊ orísaccaráz
X inuicẽ mel ro.rodosaccara ⁊ materiá cü frígidie mífceas c
quía huius febꝛis eft pꝛopꝛietas volo: ſtomachi:opoꝛtet fto
macbum cófo:tan cum cataplafmatibus € epytbunatibus
que funt facta oe maftice abfintb.fpicaz amonito⁊ his ſimi
libug, 4» fi ftomacbus ocfecerit vt carcat appetitu confozs
tamus eü ci oleo nardíno 7 abfintb. Si ouritíá ſplenis ba»
buerit curetur cum medicina ſpleneticoꝛũ. Si patit᷑ ín fto»
macbo frigiditate velacetofitatem : imüdiíficam? ſtomachũ
cum bis pilulis eum oc co:ruptis humoꝛibus inaniẽtibus.
"Résebuts.tj.píerepig.s.tj.t P.fucci.eupato:t) fici abfintp,
ait.5 i. facpuluerem ⁊cũ aqua calída tépera ⁊ pilł.fac. cp fi
vis cae foitio:cs faccre adde modicum fcamonee et cufoz»
bij. &lius. "fI. bicrepig.s.tj. coloquíntide interioꝛis.ʒ.ij.eu⸗
fo:btj nítrí afi.5.f. tempera cum fucco caulium ſilueſtrium ⁊
adde ——— bdellij gummi añ.z.j. Alius valens ad mũ⸗
dificandum ſtomachum oc groſſis humoꝛibus ⁊ ventoñta⸗
tc inflatiua. IV. kebuł falis gemme ameos apij ſemi.ʒin⸗
5ibe. piretri añ.ʒ.q̃.piperis lonai.s.íi).rurbitb.s, vij.opagres
di.5.f). penid.quáti omnes fpes: mel qð fufficit da.ʒ.iij.cus
calida. Apoʒima radicis valés 5 bácfeb . fi fitourazoíutur
na. radices maratri apfj radías ai.3.i.3meos apt) eupa
toꝛij a1i.5.iij.bedegar.. vj o:igani abfintb.ari.5.j.fpínc eapp.
cufcute ap. 5. iin. fquinanti ariftoloc.c rotü.aD.5. v. omnia co
Febrꝛium.
zeur ín trib? lib. aque donec ad vnã redeãt: deinae colet.
posit atozio valens 2 hãc febꝛẽ cii eft oíuturna ,
ci eius añ.ʒ.iij. aſari ameos api) an. 5. flr]
€:igani.5.fj.abfintB.s. ít). fe. "Famiterre.s. iiij. lactj amigdala.
amararti afi.s.iifj.oia coquátur in tnbus ib. aque oonecad
ni. 5. iij. ameos. s. iit) sisi. piretri ah.5. f). C P. coziadri.s t).r0.5.
bii calaméti 5.9) liquiríae bedegar añ.·z.iitj. omnia im tríb?
libzíe ad coquant vía ad tertia partt ⁊ colatü oabie potui.
4rofafa fbat.valet 3 febzes diuturnas cum nímíafrigidita
£c. Rv. lacce.s. r.fücci enpato:tj. 5. iif) ſpice. s. vt). afari ariſto.
to. af.5.iítj.loge.s1ij.amigda. amaraamaratn a anifi me
£c.2f.5. (i. croci.s tj. bicreptg. 5.vj.tépera oia cii fucco lupi,
babís cii mellicrato ⁊ ſucco maratri apt) . lius fitr vales,
"f anifi.s.v.amicda 5.) fquináti.s.if) brerepi sir. fucci eus
patoztj.s.íij. c p, maratri apt) an.5.1£). ſpice rofa ah. 5.if). té
pera ci fucco maratri t dabis ad potandá ciraposimate ra
dicum Alius..aloes.ʒ.iij.coꝛianð.ʒ.itj.calamẽti.ʒ.v.vuaꝝ
pafía.enucleata.s.vi.coquan£ in trib? lib.aque ad tertia c
€olatü oabís potui, Trodifcus ali? .ſpice afari ameos fo
5j abfintb.lacce af. fj.anifi. 5. v). ſucci abfinrb. fucci eupato
tj af. 5.itj.aloes lote.5.v. apt).fe.s.f. c P.oia c fucco ap aut
maratrí tempeern£ trociſci mfo:mentur . dabis eos ad po»
tandi cá aposímate ſuperioꝛi.Q fi nimiꝰ ín bacfebze fri»
do:fuerít: eppthima ſupꝛa doꝛſum frígdo:e accedente im⸗
ponat᷑ aus oleo vᷣbi cocta fuerint piretrũ ftapbifagria piper
calamentũ.Alius fimiliter. R.tburís mafcult piperis piretri
—— põdus fac puluerẽ ⁊ tempera cũ oleo ep quo vngas
dorſum.
¶ TDe hemitriteo ⁊ eius materia. s£ap.rj.
itríteus nafcitur oe materia cholerica ertra
| vafa eríftéte: c pblegmarica intra vafa que vtra
t] vi j| qpinquántate eft cqualís, vb. Dippo.in paimo lis
D. CAS b: epidimie:pemítriteus inquit nó dimittit.qð
7? bencoirit: q: vna ſuarũ materíag eft intra vafa,
materia enim cá fuerit intra vafa nó quieſcit patiẽs qꝛ non
babetínterpolationé quis fuerit interpolãs naturaürer: et
qi b febꝛis oc ouab?nafcit materijs ↄꝛijs.i.phleg.⁊ cboL. nit
ín oie tertíane acádéná fiário cómirtaz moleſtatio feb.va⸗
lida:qꝛ moleftario eft oe ouab?fcb. 3:05. 3n oic aGr ampbi
merine figna apparent fimplicia zaptaz c moleftanio febzis
eft mollio: z cui: qꝛ vnius fcbzís eft . 22 fi quidã fopbifte
nos rep:ebendcerint c oícár:fi cft hemitriteus feb.de duabꝰ
fcb:;i.cópofita.i. ampbimerina 7 tertíana: c ampbünerinus
palã ín co ap eiufqg fianificarioes — quare
accipit nomẽ a tertíana ⁊ nó ab —— põdemꝰ
qꝛ ampbunerínus aperte patet ſenſui ⁊nõ eft neceffe ſibi
nomtimponat fed terríana qꝛ eft oino'occulra fi noie cares
rct oimodo ⁊ ipfa negaret᷑. Si iter dixerint quomodo pof
fum? nofcerc tcrtiane materià vtrũ fit extra vata: c ápbime
ríni matená intra vafa, Dicimꝰ qꝛ fi frigitudo d folita erat
ín ápbímerino nó apparet rigo: tertianc apparet intelligi
tur matería ampbimerínt effe intravaſa. Pꝛeterea aum bec
fcb:ís quotidíc accidit cognofcim? eá pplegmaricam babes
ve matená 7 q; frigoꝛe caret ⁊rigoꝛẽ habet:cognoſcimus et
€polerícá materíam cómirtam cfTc.
«[ £ ccura bemítriteí,
Entriteus qoc cholerica 7 pblesmatica mate»
NI ma eſt:neceſſe eft curamẽtũ ci?fit mediocre inter
LA. ej rem calefactiua Crcfrigeratiuá :z q:ois cõmix⸗
1 $6 tio aur eſt ín poteſtate ⁊ actu equalis vel inequa
lis:aut vna foꝛtioꝛ eft alterazops vtraq; bui? bc»
mitrítci materia aut fit eq̃lis aut inequalis. $i fucrit equa
lis fit verabemtriteus: cuius curano fit cũ rebus attenuá
tíbus c diſſoluẽtibus nul frigdoꝛẽ aut calo:£ facientib?:ft
eutlupíno maratrí ſucco apt) (ucco mãna meT. 5accararodo
saccara ptifano ci orumelle, 2 fi cbolera fucrit maío: furta
cilio: c leuioꝛ: quá curari oec; cũ reb? müdificatinis ⁊ modi
cũ refrigeratiuis ficut endtuía maratro rodosaccara vioł.⁊
3accara mána pꝛunis ptifano cũ oxiʒaccara fimilib?. $5í au.
té pplegma videt᷑ onarifit bemitriceus moleftio: d medico
tur cũ müdificariuig z diſſolutiuis 7 aliquãtulũ caletactiuis
Fo.ccrriiij.
quẽadmodũ mellicrate cii aqua calida firupo abñintb.ptiſa
no ín quo cocta fuerint apt) radir maratri radir anetum cala
metü ocunel accipiat⁊ trociſcũ oe berbens oia cii fucco ma
ratri cocimell-.fumat mel ro.cũ maftice anifo maratro⁊ ad
calida. 5i videris matená attenuariz mouerivtegrediat c
figaü coctidis invzina enr ota juennaas fuauiter
foustioné faciente. t bonũ eft fi poft db vomít? puoccf :Ic
oiurenca tribuan£ ficut troafa oe abfin.« oe Lacca cá fucco
maratri endíiuie « aptij. Pilt.valẽtes. I. bierepíg.calam.€tí
an.5.v.mararrí anift apt) ari. s.t). fac puluere tépera ci fucco
apt) oabíg. 5.1). c tepida, Alie pill. fir valétes ,"Re bierept.
calaméti an.5. v. maratri anífi apr) af.5.0.fucci abfintb , (uc»
a eupato:t) ah.s4it).t£pera cà fucco fumiterre ⁊ fac pilł da⸗
bis potui. r.cum aqua calida, "UN
¶ De tetrateo. t
Etrateus nafcif oc chimo melãcholico.cuiꝰ mas
itena aut eft putrefacta: aut nó putrefacta. Ron
|putrcfacra aureftin toto coꝛpe:aut i vno mcbzo
À Coarctata,. €» fucritin totoco:pe nigrã gDat ycte
ritià à fit ex oefectióe fplemis languimis feces ab
epate traberc ocficiétis:q fi fuenrín vno mẽbꝛo durũ gitat
apoftema qð vocat fclirofis. $i fuerit purrefacraz aut eft in
vno mẽbꝛo:aut in toto co:pe. €x fitin vno mẽbꝛo ghat can
cer mẽbꝛa comedẽs.Si fucrit in toto cozpezant € intra vafa
autertra Sí eft intrinſecus faat q̃rtanã fine rigoze neq; in
terpola£ . Si fuerit extrinfecus € cti iterpolarióe quá intelli
gim?trib? modis.i.rc naturali nó naturali? reertra naturá
De re naruralífic cognofia£ q: plurimũ accidit qͥbꝰfrigi.⁊
ficca onatur complexio: caius etas eft ſenectus a.xxxv. ad
rLános mari fi fuerint calidi c ſicci:vene coz augufte ⁊ oc
culte.⁊ aliqñ fit caadas c ficcas habentibus complexicnes
accidétaliter:q: cpoLnig.nó inuenit nifi in frigidas ⁊ ficcas
babénbus — naturatr: ⁊ eis quoꝝ cõplexiões fue
rint calide ⁊ accꝛdẽtaliter qꝛ groffi chinu fuerĩt in coz
poꝛe calido c ficco daufi: c mozan ibi vꝛunt᷑ cr cozpozis ca
loꝛe eoꝛũq; büidirates ocficcantz murant i cholerã nigrã.
De rc nó naturali fic cognoſcit᷑.naſcit᷑ em̃ in tépozib? frist
ais c ficas t in cis q funt frigidi 7 ficci naturaliter:⁊ oicta.
fiirfrigidac ficca. ſimilter ĩ regioe ⁊ acre fumili modo eri »
ſtẽtibꝰ. De re extra nanurá fic cognoſci 2uenir: q: bᷣteb.cũ
inaoit magn?paneti euenit frigdo; laboziofus c offib? fra»
ctura: frigidiras c aroffincs materici currés ad fenfibilia
mẽdꝛa agguat nimiũ mẽdea frãgcẽs acoífiüges ⁊ lõso ĩ eis
moꝛat tpe:nó em̃ cito vꝛit᷑ d c iacipitvꝛi nó rimi fcit calo
re: fs dũturbat co:p? pprer materiá nature laboꝛẽ faciente
aüqnmaterie natura dñat᷑ ⁊ qefcít infirmus; aliqũ moz
bus nature pꝛeſtat:vñ pane moleſtat᷑. Caloꝛe aũt febꝛis
ad ſummitatẽ accẽdẽte mutat colo: coz ín plũbeũ ⁊ nigrü
colo:ẽ:cũqʒ febꝛis mingaf colo: coz fir p.ũbeus aur ſulppu
reus cauti coz fit - t — ett ſiccitaskbob nis. Et ſi
cuttertíana ppzie facit doloꝛẽ capitis ⁊epatis:amphimeri
nus Golo:em ormacpi: fie c tetrüred ool: couritià (ples
nís fequun£ ꝓpꝛie.cã eft ficcitas t groffities materiet llbec
aüt feb.xxiíj.bo moꝛat᷑ cqͥeſcit. viq̃. Cũ aüt feb.ceffauerir
4 ouritics materie patiẽs qᷣeſcit nibil mali fennesq: "mare
ría jfi ad dneré$ti£ vf nip fue hũiditat ã co:pe pmanet d
calo: nutría£:q: büiditas femp € calorf cuftodiriua i coꝛpẽ
€ cr fud nutrumztü.b reftíficat :q: extrinſecus ignẽvideuiꝰ
ficca cóburere ligna c ea ad cinere ꝑaucere:ſ fiviridía wice
dent in cis futi caloꝛẽ optie def faarc. Pulſus ín pac feb.
ín titíoeft paruus tardus ⁊ occultꝰ.in vltunitate aüt moz
Duobus modis fiunt, Uno ficcitatẽ materie; alío qz
ined fua aroffirie vic : vñ p:obibetur aroffitudo
uoris vzine ne iat: ficutfeces vini ꝓbibet vta cola
mẽto exeat: pínde crit dari ⁊ ſubtile. Cã nigredinis vine
in finc bui fcbsis fit ppter naturã digerẽtẽ c fubtilíantem
Liber
mareriã c expellentẽ eãcũ vꝛina.x ñ ꝑfectã ſignificat criũm:
fed th vꝛina eft diuer ſa ín bac febꝛe:qꝛ matena bhuius febꝛis
eft diuerſa. Eſt em̃q̃dã q̃ fitoe incenſione ſanguinis: eft c
alia naſcẽs oc aduſtione cbolere:cftz quedã que gñat᷑ oc ín
cenfióc phlegmatis. Tã Dui? diuerſitatis eft q: hũoꝛes cu;
fuerint incéfi 7 cómirti generát febze errarícà « cómirtàzq
cũ ſit diuturna ocficca£ c ín quartana cóuertit . verbi gra:
fi ddà pati£ tertianã in cftatec fur tráficrit tern inũ ſubtile
fae materie diſſoluit᷑ nũc cii vomitu nũc cũ fudoze ⁊ modo
ci cgeftióe ⁊ pars ꝑmanet groſſa:vñ veniẽte autüno ⁊ na⸗
tura tẽpoꝛis ad melãcholiã mutata: illã materiã ad fuá con
uernt naturã:⁊ nafat quartana.s£odé modo fanguisfi pu.
trcfiat ⁊ generet febꝛẽ atq; ſplẽ ocficiarad attrabendũ fece
ſanguinis ab epate:ꝑmanet cti (anguine mixtus:⁊ totũ coz
pus perambulans generat febꝛẽ fi putrefit q̃ cft indefinita
cuius tẽpus nó pot octerminarizintrante autũno mutat in
quartaná.fimili mó íntelligit oc phlegmate:phlegma ctia
magís oibus cft cõueniẽs ad murandt fein cpoterá nigra
que eft in frígiditare c groffitudíne : bec $ fuit diuerſitas
viínc z pulfus in bac fcb.f. pprer diuerſitatẽ fue materie.
¶ Te febꝛe quartana 7 eius cara . Cap rii],
zs Gartana febꝛis q:fic oe materia grofia ⁊ oura
i vtperfecte curet ops medicũ inueſtigare « cófi
derare curáei? 7 puidere Qttuo: res:quazvna
D eft: in in:tio nó oet re nim ũ calefactiuã ne cale
— xaciat materia t inde ouc febꝛes generent: vna
vídcl5 interpolata⁊ diuturna:⁊ alia acuta ⁊ cõtinua:quibꝰ
virtꝰpatiẽtis deficiat ⁊ ipſe infirmus ſubeat ꝑiculũ.natura
em̃ nõ tãte vᷣtutis cft vz poffit mo:bi acumẽ eĩuiq; ꝓlixitatẽ
tolerare. Scda ne oet frigida ne cõgelẽt ⁊ materiã coagu⸗
iẽt.vñ induret ⁊ moꝛet᷑ ad digerẽdũ:natq; cã ꝓlixi modi er
eius peſſinntatis. Tertia nc conſumat aut debile faciat coz
pus cũ ſubtilitate diete t abſtinetia:q̃ cá faciat mutare pa⸗
tientẽ ad ethicã ⁊ phthyſim.Quarta ne cófundat coꝛpus cit
pbarmacia ⁊ maxime in initio moꝛbi pꝛiuſcᷣ materia moꝛbi
eliquet᷑:⁊ ſit inobediẽs actioni nature.S5 0p5 medicũ ma»
gnũ babere ſtudiũ in fia actiõe vr oet ré maturantẽ ⁊ dige
rentẽ ⁊cito eijcientẽ: ⁊ ingeniet purgare cathamodicũ ma
teriã cũ leui vomitu:ſtudeat etiã in regiminet cõtoꝛtatione
fplents z epatis:q: epar generat ſanguinẽ t müdificat eũ.
Q fi oefccerit eũq; nó purificauerít : permanet cõmixtꝰ cũ
putridís burno:íbus: vñ tpfe putrcfit z inceditur:fple aute
Q: trabit fecẽ ⁊turbiditatẽ fanguinis fi ocfecerit pmanens
fex in fanguine co:rüpit: vñ idẽ fanguís putrcfitz incédi£ ,
Hac de cà vriliffima buius fcbzis bec cft curatio vt oef ori
3accara cii aposimate radica c berbaz « firupo abfintb.tro
ciſcus oe cupato:to 7 fcolopé.t oc reubarbaro.£ ps etiã ne
trocifci ín initio oen£ ne deñccẽt hũiditatẽ materie : ⁊ indu
rcf ad obedíédii nature:f5 »uenitoare poftd materia fue;
rit maturata. gbftincát a pullís gallinaceis ftarnío ꝑdicibꝰ
per tres bebdomadas initiatis febzibus nc cus vnctuoſita
tc carnis calefiat ⁊ vzaf feb. q: vnctuoſum in feb.eft quafi
oleũ i lucerna.O fi matería nó faerítmaturata p illas tres
ſeptimas abftinenti3 habeãt vfq ad.rl.otes:fi virtus patiẽ
ti patí valeat, £ta:bcc fcb.oe hũoꝝ incẽſiõe gnat.cfigui
nis pblegmatis4 cpolere rubec ops diſcerni oe boz quo bu.
mo:ü fir gñata vt curet putops; vi: inueſtiget vtri an hãc
fcb:e fucrit fanguinoléta feb .aut fanguínei moꝛbi: aut có»
pletioni infirmi oomínet fanguis ⁊ vene ci? finr plene pul
fuslatus fpiffus vꝛina rubea ⁊ ſpiſſa « in oꝛe cíus dulcis fa
po: tẽpꝰver aer calið. humið.ſomnꝰ patiẽtis granís fitis
parua patiẽs mãſuetus⁊ paaficus:intcllígimus emfieri oe
ſanguĩsincẽſiõe.O fi hãc feb.tertíana ancefierit aliufeecbo
lericus moꝛbꝰ 4 patiẽs facrit iuuenis macilétus cbolericus
pulfus acutus 7 velor vrina rufa ⁊ ignea fitis nimía ct vigi⸗
lie iracũdus ⁊ íntolerabtís tẽpus ctascaer t regio calida et
ficcazintellígimus cá eſſe oe incenfione cbole.rub.40 fi am
pbimerín? p:ecefferit aur pblegmaticus mo:bus : 7 patíés
fenío: fuerit ⁊ pinguis coplerio eíus frígida tbumida pul
fus latus c tardus v:ína eroffac crudafomnus grauie fitis
parua ttp? hyems aer ⁊ regio frigida z büída c pluuia fue
Ht multa:cognoſce eam oc incéfioe pblegmans fuíffe natà
is itaq ſignis q̃rtane oiuerfitas ſenſui facillime piʒ . Igi
rf —— noueríe cam eflc oc vftionefanguinis 0a in
initio rẽ attenuatiuã z diſſolutiuã c t nó calcfacient£ ficut
ptiſanũ cB orisactara rodosaccara viol. succara c6 aqua ca»
lidavomíti puocabíe'n initío acccflióis cũ frígus inceperit
infundatttur pedcs ci?in aqua calida in d cocta fint camomil
la viol. accipiat fucci maligra.z vuae byemalcs.40» (i ma
tcríaincipiat digeri feftináter fanguine oetrabi conuenit oc
bafilica vena finiftri bꝛachij aut oc medía: ⁊ minue quoufas
viácris dará fanguine egredivirtute boc patiẽte: puoca g
egcftioné fi neceffaría eft Doc catbartico qo fV. mirabola, c
tri. kebut uiub.pꝛuna vuas paffae enucleatas ſe.fumiterre
caſiefiſtuł. mãnã rodoʒaccarã radicẽ api) ⁊ endiuie. £0 fi fe
bꝛis clógabi£vr]viccfimü tranfeat oit leiunet ínfirm?p oẽm
diẽ acceflióíec alio otc nó multü comedat;q: ——
abſtinẽtiã attenuat᷑ vtat dieta ſubtili q̃ faciliie egrediat. M
fi drrana oe incẽnone cholere rubee fucrit: dabis ĩ initio ad
iutoꝛia refrigeratiua ⁊ attenuatiua: qz materia ꝓpter calo
rẽ ingroſſata non attenuat᷑ nífi cũ frigiditate: ꝓinde dabis
fucci maligra.cũ orísaccara ⁊ ptiſano.O fi cotipata fucrit
egeſtio bumefiat ci mãna rodoʒaccara pꝛunis fucco ende⸗
uic cafiati , CP finódü p bocfuent hũefacta caue ne dones
catharticũ pꝛiuſꝙ materia digerat fsfac clyftere,/£» fi mate
ría incepent oígeri t oc loco in locü n ouẽri:purget᷑ cücar
tbratico oc mírab , citri.kebuł.oxifenicia pꝛinis eupatozío
vioL.cafiafiftula mána rodosaccara abfintD.cufcute fc. fumi
terre c radícib? endíuic./Do fi matería fuerit itra vafa ⁊ pur
gauífti bis vel ter cü B cathartico bonũ eft fi minuat fáguis
Oc bafilica vena finiftrí bꝛachij:cauẽdũ tf € ne fiat aid? ma»
tcría digeri inapiíat:ín fine a üt moꝛbi lauet᷑ in aqua rcpída
ín qua cocta fint camomilla mellilotũ abfintb. enguant cu;
vínoodoufero mírto ci oleo ro.calamo aromatíco tẽperatis
oibus cü fucco maratri.comedát malagra . vanas hyemales
meloncs paleftínosc ſimilia.Oſi oolo:&capit] parínnt pu
mefiát narcs coz ai olco viol. fi vigilias babuerint lauent
pedes c aura cũ aqua in q cocta fint papauer lactuce vioł.
⁊ ſimilia.O fi oc incẽſa fuerit mareria pblegmatica oabis
ín initio mel ro.⁊ vioł.cũ calio. Apparẽte aũt coctíóís figno
da ſuccũ maratri api) cũ fc.crod bostéfis 7 fucco lupini , £5í
egeſtionẽ vis Dice dyftercfacoc ficubus ficas fpinis
egyptiacis camo. fe.croci bo:téfis fifameleó obfomoga.sac
cara nítro fale cõi coloquíntida t bís fitibus , £pitbima fa
cías ci oleis calefactíuts humectatiuis t apítiuis.nutrian£
ociure ciceris ⁊ lactu., £ fi feb.rl.oics trãñerit accipiat car
ne:f5 tñ carné cauestvifcofamz vncruofam ac mult pinaue
diris babẽtẽ.abſtineãt | die acceffióis a cíbo: ín die rráqua
accipiat cibũ aſſuetũ:⁊ t nó multü caueãt fe a frigidis bu
midis: potét fubtile vinũ in caloze tẽperatũ:de auib? comc
dáreas d tenerae babétcarnes ⁊ facile oigerunf: vomit? p
uocet c poft cibũ fumar diaciminũ oíatriópipereó: ftatu au
t£ accedete ⁊ coctionis figno ín vꝛina alifqs apparéte ſub⸗
tiliek oicta purget cii pbarmacía« clyfterib?.oabís etiã oux.
retíca, cvomíitü oi oícaccefiióis ftomacboinaníro ꝓuocabꝭ
in die qua non venerit acceſſio puocet᷑ vomitus poftq co»
ederit.abſtineãt a pullis ⁊ oib? volatilibus ꝑtres beboma
das c pP donec digeſta fuerit materia:deĩdẽ fi vᷣtꝰ ꝑmiſerit
dabis ãnualẽ agnũ ei. fi febꝛis nó fuerit foꝛtis neq; ᷣtus
defecta oa helleboꝛũ albũ:⁊ pnoca vomitũ cá fucco aneti ra
dicis et oximelle: et aſſuefaciant D magnam diateſſe⸗
ron oiafülpbur zbis fimilia . Zrofafcí valentens cótra cpa
tís Dolo:em ⁊ fplenis 7 febꝛis quartane . "fv laece reubcr»
bari aii.5.íítj. eupato:tj abfintb .füccí amborum pondus cá
lc fpodi) aii. 5. 10). cufcute.s. vj.fcolopendrie .5.v. femi . poz»
tulace fpice anifi apt) fe . ai.5 .£t) . maratri.z iiij.croci pipe:
ri9.atí.5,it).ro.fe.maligra.capparis radicis arí.s.1j.tépcrata
&i ſucco apij.Alij ſimili modo valentes . "fe. fucci curpato:ij
fcolopé.art. 5. r.lacce aríftolonge.ari. s.t). fpodij.s.v. fe. cucus
merís poztul'ait.s.vj.maratri.s. vj.croci. 5.tíi). piperis alb.s.
if. tépera cũ ficco apij ⁊ 0a potui cũ oríme:le. alli 3 quarta
. nàdfitocincéfióc pblegmatis. Re. myzrbe.s.vij.fpice.s.vj.
amomi.iiij ariſtot.ro.reubar. a11.5.v]. opi).5. ifj, anifi aptj
fc.petrofit am.z.).caftozci . 5. v. fquínatí piperis alb.caſielig.
Febrꝛium.
anz. ii. piꝑis nfart ame.añ̃.⸗.j.ſtoꝛacis.ʒ.vj.coci.æ.x.melli
—— v. melt qð ſufficit.dabis
s.j. cf. cà calida. ydiocri. fv, flos perbe policaric albe c ci»
trine my:TOC añ.z.tj.dauci calami aro.ciperi xilobalſami afa
n ligni alocs añ.æ.iiij.rubee cofti (pice coci maſticis añ.ʒ.v.
tépera cũvino odoꝛifero⁊ factroafcü. £llius fimili mõvalẽs
Te my:rbe,s, de pur adn jeep anifi sic
smomi.5.iit. apt). s. kt) fquinari.s.c vn.gnmi mar gra.5, v.fite
1cos.5.üütj. y díocrti.s. ti). mel qð ſufficit. Diacoſtus ad rra
nã ⁊ ad fupzadicta vales R.cinamomi alípte fpice caſie li
suec coftíait.s.ír) mysrbe fauinári fucci euparo:t) anifi apt)
afari aii.s.vfj rcubarba.ariftoL.ro.crod añ.⸗ j abfintbt).s. v.
mei qð füfficit 02.5.) cii aqua cali. Zl fimili mõ valens. fv
ameos.ʒ.x.pipis nígri-».it) simsibe. 5 din afaris.v.calametf,
5.1. cafic.s. vit). fpice.s.r .carui.s. vij.anifi. s. vi). mafticio. s.v).
maratri s io.mel qo fufficit. Pilt vriliffime Ri bierapiept
tbímía?i. s. v.agan. s.t. turbitb. s. vj.abfintb.s, in. folpbur
albi (alis ameos ari.5. trt).polipodt).s. iit. maratri apr) ani
an.5.j. c P.tépcra cũ fucco mente ⁊ fac pill-.quarii. s.t). cd cali
da oonen£ inoíe tranglla. Zrocifa fe, croci. s.t) Jfulppurt. 5.
ij.cafielig. fc . cofti ſpice a5, 5,ii) caftozei mysroe am. 5.] € f.
rute sarete p RH igi m bd rk a anmfi an.5.itj.
fuca liquíritie.5.vj. t&pera cti ficco apij oabis ad potandus
cũ calída tribꝰ boꝛis an acceſſionẽ. ʒima valens 2 quar
tanáoe pblegmatica materia nata. fy .fquinatiamcoós aij,
5.iíij.calamenti carui api) fe. anifi añ.ʒ.vj.ſucci eupato:t) s.
vi.abfintbt) cufcute ai.5. v). osiganbs. vr). vue pafle.z.j. om»
nía in tribus libꝛis aque coquatur ad tertiá ⁊ colatis ad oí;
midiam libꝛã potui oabis.
De epiala. Capi.xv.
iala eft tebꝛis qua co:poꝛis interioꝛa incen⸗
f'aun£ c exterioꝛa infrigidant᷑:qꝛ exꝰmateria cft
(fit generat tebꝛẽ:altera aũt Q eff impurrefacta
— 'facit cógclarione cà fua natura, ã Qre nó pu⸗
refit ci? groffitudo cít ⁊ ouritía materie: q: pblegmata nó
naturalía funt qttuo:: vnũ dulce:ſcðm falfum: terni aceto»
fum:quartà vitreũ. Dulce vo eft vicinũ naturalizfs r modi
cũ cft calidi ppter ſuã oulcedínem: nó em cft aliud nifi (an
suis nó pfecte digeſtus: pinde natura cünaturali indiget
polesmare babct oulce in vice eius c digerit illud cum fan
Suinc ⁊ emollit cũ eo mebꝛoꝝ cócauttare ⁊ cócatenatione:
vt facile moueant᷑:illud etiã expulſiue virtutis facit eſſe ma
teriã.Salſuʒðᷣo ⁊ acetoſuʒ funt ín ſſomacho.Cauſa em cox
aut eft calo: extraneus ſtomachi cõplexioni oominans: aut
nímía frigitudo:quía pblegma naturale ad ftomacbam ves
niens ad mitigandũ c cõfoꝛtandũ expulñuã virtutẽ fi in fto
macho ertrancü inuenenr caloꝛẽ calefít 7 ín falfum conuer
rit:ꝙ fi ectrancá reperierit ibí frigiditate oeficit calo: natus
ralís ⁊ (ua augméra£ frigitudo; vnín acetofitaté mutatur,
Cauſa autẽ fatfuminíe duobus modís eft : aut e(t putredo
pblegma calcfaciens naturale illudq; conuertẽs in acidi»
tate, vri fit ſalſum:aut eft nimíus calo? pblegmatis büidita
tem deſiccãs qua de re ſuã amittit ſapoꝛoñtatẽ c cõuertitur
ín falus, SSüniliter cá acetoſi pplegmatis duobꝰmodis eft:
aut eft frísiaitas : aut caloꝛ:q; frisiditas fi ajfitati ſangui⸗
nís dñet pbibereü ne ad coctiõis ꝑfectionẽ veniat vn cum
ſuã acrioné cóplere nequiuerit neq; ín fapiditatévenerit ei?
aquofiras ꝑmanet fubtilis: pinde cio mutaf in acetofitaté
ficut videmus frigidü aerẽ in mufto operaricũ paruitatem
babet oulcedinis:q: mutatillud in accrofitate, Calo: aurcs
fi fanguis aquofitate inuenerit inſipidã ⁊ inüctuofam:quá
dàin ea facit ebullitionẽ ⁊ cõuertit iluad ín acetofitaté:ficut
calo: folís, « aerís ín aqua mellis ⁊ mufto facit cà oulcedo
coꝝ füent puavieá em calefacitz excoquit:q; in eis tira nó
inuenit ouicedovr cuftodiat coz; bumiditate: mutat in ace
toſitatẽ. Soqdẽ modo vídemus caloze aeris agere in prifana
2 lacte:cü nó in cís tãtã inuenerír oulccdiné vt ſua cu(todía
tur büiditas cõuertit eà in acetoſitatẽ Phlegma aũtvitreũ
sroflifümi eft t vífcofum:q: cá cius nimia cft frigidiras na
turali dominãs pblegmati; vi ingrofiat ⁊ fundü ci? fit qua
——
S'o.ccttv.
fi liquidũvitrũ. Pꝛoinde n6 pofuitíllud natura in regimẽto
cospo:ís ꝓpter ei? ounti£ acrioi naturc inobedicnte, vnde
nó naturaüs calo: cti ad illud venen negt illud oino putre
facere: f5 part£ eiꝰq̃ facilioꝛ € putrefacit :ahá putrefacere nó
valct. — interioza —— exterio⸗
rà frigent:qꝛ partun phlegmati inter? cxiſtenti calo: extra⸗
neus accidit:cui q: ipla obedierat putretacit eã:pars atit cir
ca coꝛpis exterioꝛa babitas:qrfi i nó obedit caloꝛi non pu⸗
trefir:ícd in ſua 2ftat natura:vñ naturaliter Gencrarfncidi
tatem. Amphimerina aütoiffert ab epiala: q; tota marena
appimerine putreñt.vñ calo: eiꝰtotũ copus circũdat.Epia
los nó cft huic ſitis:qꝛ tota nó põt putretieri ĩterioꝛa calefa
Cit t exterioꝛa infrigidat.Hec etiã fco.aliter ab apbrmenna
oiffert:qmv:ina in ca crudiffima eft ⁊ albioꝛ d vana q appa
ret in ápbimerina . pulfus fimiliter cft paruus ⁊ oebilie p»
d n ampbimerina:c aliq ai5 materia epialos melãcholica
miſcet materia. vn fua angmetat croffitudo c ei? cóto:tat
póderofitas:fuufqs motus fit tardus : q; aliquãdo oc. vin
v.moncf;zaliqn p.vt.nónundg perg. ——
(2c liparia, Cap · xvj.
Ebꝛis aũt liparios caufa cft oc cholerica materia
A — mixta di vitreo pblegmate aur cà melan⸗
P SESS e cpolica materia.vñ conuertit c a natura cboiere
egredit᷑: q̃ oiffert ab epialos : qꝛ illa ínterioza coz
:iecalefacitz exterioꝛa infrigidarvfcg ad cozpo
ríe ertremitare ; ⁊ oppilans poꝛoꝝ foꝛanuna pbibet ne fu»
mus diſſoluat᷑:⁊ acadüt patiẽti nimia fitis « ligue afpitas
peter caloꝛẽ in ꝛis interioztb?oomináte:f5 in iparios
oia funt Zꝛia qꝛ interíoza funt frigida zertertoza für calida,
Cã qꝛ cũ materia ei? fitcópofita oe melácbolico z pplesma
rico hũoꝛe:chot.rubea o ics incedat ⁊ insroſſet᷑:diuiditur
tñ extra coꝛpus ⁊caletacit ilud exteriuszwirreum aüt pble
ema cmelacpolcis hũoꝛ naruralr funr póderofi coadunas
tí c iũci.vñ in coꝛpis inreriozib? vna fünr accumulari: qui
qm in interíozibus egiftützc tf nó putreñũt neceffe eft vt in
terioꝛa infrigidẽt. O fi qdam fopbifte noe repꝛebenderint
oc bemitriteo dicẽtes:quare nó Interíoza calefiür ⁊ exterio
. vainfrigidant cũ materia pui? feb.fit cpoleríca t phlegma⸗
tica? Reſpõdemꝰ pblegma in bemitriteo eft icucz mobile:
v3 facile obedir extraneo caloꝛi⁊ putreñt ⁊ calefitzís in ipa
ríos materia pblegmarica € dura:qꝛ pblegma vitreũ eft pu.
tredíni tobedies : pinde interioꝛa naturatr íinfrigidat. Rur
fus fi dixerit fiin liparios cbolerica materia cũ fuerítincen
fa calefacit exterioꝛa inrerioza minime z Qre in tertiana non
fili modo agit cbolera?3Rfidemus cpolera rubea in tertia»
na eft fimpler nó vt cũ alia materia fit mixta: que q; eft fim
plerequrer fui opat actione inter 7 exteri , In üparios
vo cho.cũ pblegmare eft mixta: vii colere pbibef actio in
coꝛpoꝛis interioꝛibꝰ:⁊ fitibi naturauter frigiditas, S iterũ
oppoſuerit re vitre pplegma in liparios nó gar feb'.fié
facit ín epa? 3Refpodem?pblegma Q9 eft in epíalos lics fit
frigidiſſimũ ⁊ ouniflim&: tñ nõ in roto eft eie: pinde cü er
trane? calo: ad illud venit parte ci? liqdà ⁊ purrefactioi có»
ueniẽtẽ calefacit z putrefacit. Aliã o durã ⁊ putrcdiní ino
bediwnté putrcfacere neqt: in epialos $0 pblegma eft frigi
diſſimũ ⁊ duriſſimũ c toti equale. Idcirco extraneus caloz
nó valet ad eũ accedere:neq; illud cõuertere ad putredinẽ.
¶ De cura epialoss. p. xvij.
——3 2054108 qꝛ de vitreo phlegte naſcite neceſſe eft
funt caletaciẽtes donec eas natura aſſuefaciat:deinde pau⸗
latim ad calidioꝛes aſcẽdi quouſq; ad illã caloꝛis quántate;
veniat ín qua noftra fui intẽtio. Plurime noſtra intẽtio eft
ín bac febzc et müdificet ftomacbus cũ re purgatiua mũdi⸗
ficariua c colatíua, purget materia p vomitũ 7 vꝛinã cũ ori
mcllec aqua calidazin qua cocta fint fpica anífim c fnilia Nl
2» fimatería inceperit fe mouere ⁊ ſignũ coctiõis in vina
apparuerit: purget materia cu5 aposimate oc aloe ⁊ aposi
mat oc hierapigra:piluł ſtomaticis ⁊ piluł oc fetida.dyftc
Liber
yc fiat eio in quo intrauit fc . crocí bo:téfis centaurca anetũ
ab:otanü Derba policaría ameos bdelliü ferapinti coloqn⸗
tida « pís fimilia, poft purgatione materie afiucfaciatit an
tidotü vbí afa ⁊ caſtoꝛeũ ponunt ; t piluł in qo? eupatoꝛiũ
maftiz abfintb. ariftotro, fpíca crocus ⁊ fibia intrauerinr,
Dieta accipiat q fit lauatitia c oruretica ficat cftíus acer]
cá obfomogaro ⁊ cimíno c amigdaleon blitis radicibꝰ fpa»
ragis po:rte ommbus coctis ⁊ cfi obfomogaro «oditís.po»
tét oximel fquillitici cũ aqua. accipiat poft cibũ oiscumimu
oiateron piperconoíacalamentü ⁊ his ſimilia.
| A MDe cura liparie. f£ap. xviij.
Iparios aüt : q: materia eft phlegmatica cum
cbolera mixta:dari ops minus calida d in epia⸗
los fic mel ro. onisaccara aposima oc aloe hie
rapigra c orísaccara cus fücco maratrí api) anifi
1uaftícis t fimilibus . uu
(e cáoiuerfitatie febꝛiũ adinuicẽ ĩterpolãtiũ. Cap.xix.
—— Cia cõꝑleuimus quícddvoluimus dicere oc
SN bumo:ti putredinezopsnos crplanare cám Ot
" uerfitatis febzii adínutce interpolán : « Qrc
quedã nó babét tranquillitate ; l5 par quic
fcát qo nó pts ſenſuꝛ:⁊ q̃re alía. rvitj, bozas te
———
* — fer dimittat.Alia etiã.xij.hoꝛis mouca
tur ⁊ xxxvj.quieſcat.⁊ alia.xxiitj.hebeat cõmotionẽ:⁊.xlviij.
requiẽ.Et uis fuper? i tertiana videlʒ:de Boifputauim?
placet tñ nobis illud repetere vt firmus firannerü memo
ríc.vi oicimus cám effe ouobus modis. Vnus q̃litatũ cle;
mito eftofuerfitss fuarüqs actiond, 21? funt quãtitates
⁊ q̃litates materieꝝ. Ratio⁊ fenfus er elemẽtoꝝ naruraoc
monſtrãt q̃litates clle q̃ttuoꝛ:caloꝛẽ:frigiditatẽ:ſiccitateʒ:
Xbumiídirate idana em̃ coꝛpa nó videm? mutari neq; cõ⸗
ucrt niſi ad ca8: c nó fanari neq; reftauran nífi p cas. Do fi
alia qnta effet in nfis coꝛpoꝛibꝰabſq; bis qtruoz ncceflario
ad cá mutaren£ ſicutt ad iſtas cõuertunt c ctíà eſſet
erbiberi alíá q̃litatẽ ifti dntero:ia vt cũ ifta curarent reftau.
rarent: qꝛ medicina nó eftaliud nífirepugnatio vmus 2st)
ad alið »:ii:nos em̃nõ inuenim?gnra copa mutant᷑ ac cõ
uertant᷑ niſi ad calidũ frigidi hũidũ ⁊ ſiccũ:neq; ſanari⁊ ea.
reſtaurari nó eidem? nifi cà calido frigido hũido ⁊ ficco fi;
cut Ariſt.dicit in rta partícula megacolmi: p Pꝛiũ ínqt cu
ramusg« p fimilitudine augmétam?.£huattuo: funt quta
tcs neqs pl? neq; mín?. Opoꝛtet iteꝝ intelligi q: oc iftis Qt
tuo: qualitatibus due funt actiuc.f. calo: ⁊ frígiditas ⁊ oue
faat paſſiue.i.hũiditas ⁊ ficcitas:q: calo: femp facitficcita»
t£: oeficcat er püiditate co:pis:frigidiras em facit büidita
té q: daudit ⁊ coadunaceá atq pbibetne oíflolua£. büidi
tas aũt ⁊ ſiccitas nipi faciüt in caloze c frigidirate.sCalo: g
X frigiditas funt faciéres hũiditatẽ ⁊ ſiccitatẽ:⁊ büiditasc
ſiccitas ſunt illoꝝ paffiue . Uñ miro: oc iobánc oamafceno
quare negauit caloꝛẽ nó faccre ſiccitatẽ ⁊ arbitratus eft vr
intétio Stríft. Oc caloꝛe ficcitatẽ faciente raürer eflet vr ficci
tas fitinftrumentii p qð calo: fuam opa£ actionem, fecit
buic ſimilitudinẽ fenlualíter cũ dixerit qp (gnis aquecal. fit
&ctiuus ⁊ aqua ſit eractiua paffiuacotia q cft ficca firinftru
mentũ ct mediatrix ad ⁊ ignis vt ꝑeã (onis valeat calefas
cere aquã.Mihi aũt vidct ꝙ nõ egercitauerit (cin fermoni
bus pbilofopboz neq; inueftigauerit coz intẽtionẽ:nõ cm
fimila£ ſapiẽtie Ariſt.q̃ nó intẽdit actiná q̊litatẽ facere ĩ paf
ſiuã cá inftrumétozq: actiua actiue opa effentíaliter z na
turatría paſſiua:⁊ inſtrumẽtũ cft otinuũ accides adiutoꝛiũ
actiue pᷣſtãs actioni:olla g¶ nó € aliud nifi inſtrumentũ aquã
ne currat retinẽs ⁊ cuſtodiẽs vt ignis in cá oꝑarivaleat:q fi
ignis nó poterit illud facere fine mediatoꝛibꝰ ⁊ inſtrumẽto
quo incẽdit oleñ ⁊ eliquat ceram plũbũ ⁊ multa alía copa:
niſi qꝛ actio ſua eſt naturaliter nõ cũ mediatoꝛe inſtrumẽto
Ego aũt nõ paruipẽdo faétiá ⁊ pꝛudẽtiã Job.damaſc.⁊ oí
co fuã intẽtionẽ no eflc ex ignoꝛatia pboꝝ 9boz: f5 ſpero in
bacoíctióc intẽdiſſe fic rhetoꝛici dñt ĩ ltigatioc od ingeniãt
qualíter poffint vincere alique:l5 nó cit veritate. Et qꝛ palã
intelligim? caloꝛẽ ⁊ frígiditaté q̃litates effe actióre: c büídio
tatẽ ⁊ ficcitate eflc pafliuae : oebem? itex intelligere qꝛ cae
lo: fozríoz actiuus eſt⁊ frigiditas debilioꝛ:⁊ ficatag ẽ toꝛtioꝛ
iua:büidítas aũt debilioꝛ eſt. Inuenimus etiã caloꝛẽ df
[ee € * $ faccre ín noſtris coꝛpibus dp frigiditatẽ:qꝛ fri
gidítae nó fadt ín nfis co:pibus nifi poft aliqó tpis ſpaciu⸗
pꝛoinde plus patimur fri ditat niuis dignis caloꝛc Sic⸗
dras aũt o: eflc foꝛtioꝛ paſſiua qz reperimus cam onriozt t
ttiagis repugnat ad — calo:etn vel frisiciraté d fit
büiditas.D teſtat ferrü c lapis q funt durioꝛa⁊ inobedittio
raadrcapiendá calozé vel frígidítate d aQ:q: bfüdiras par
t£ rcibilatat « mollificat : vn inuenit calidiras viã ad pfoza
das ccterae co:pts parte$ velociter. Sicatae atit coadunat
ẽreie cáindurat.vü calidíras — pid Dus
trare , Aciões iteꝝ qualítati ín quoda 2coscst Cin QUOS
oifcrepátzinuenim? erf actiócacalozis cũ hũiaitati⸗ actise
cfic coueniétes ad mouẽdas ptes reí ad exterioꝛa:videmus
cif; ollatari c erpádi acapirico:pa cũ ípícad erterio:a eà oí
latauerit.ictio eif frigiditatie. oícitur cũ ficcitatie actione
cfle coueniés qz coadkmatres « mouet cae ad centrü: t ap?
:opinquantpartcs coz adinuicẽ. ££ fi ddá fopbífte nos
in büiditate ⁊ ficcitate repbedát dicẽtes:q̃re ficatate c hũi
ditaténó dixiſtis eſſe actiuas cũ dixeritis ꝙ büiditas parte
rci dilatat⁊ cà ad exterioꝛa extẽdat:ſiccitas ⁊ trigiditas coe
adunatré « cá facit ad cẽtrũ mouere ⁊ ĩ ſuꝑioꝛibꝰ er dictis
&irifto, oíreras actiones ab cís eſſe ablatas cflc pafíiuas ,
e(pódemus sirifto.nor abfolute abftulit cas acríuas effe
nífiin caloꝛe € frigiditate : fed inter fc adinnicem ví
babere actiones:quía videm? bumídítate rt bumectare et
oilatare ⁊ ficataté coadunare eãdẽ:g̊ &rift.nó büiditati e£
ficcitati actione abſtulit niñ in caloze t frigiditate: D calídi»
tas ⁊ frigiditas fint eaz actiue. Inuenimꝰ em caloꝛẽ hũidi
taté minuere⁊ ficcitaté augmétare ⁊ frígiditate oecrefcere
ficcitatẽ ⁊ hũiditatis cffe augmétátina:cminint frigiditas
q: calo: hũiditatẽ deſiccat.vñ q̃litas ci? cft coadunatiua.vñ
crefcerc facit ca.büiditas F c ſiccitas — » —
4 frigiditate. Palã d intelligimus qꝛ ín elemẽtis caloꝛ ẽ toꝛ
Mist o fo:tíoz paffiua: code mo intcllígim? qz
calo: t büiditasodatát «monct r€ ad exterioꝛa:⁊ frigiditas
et ſiccitas coadumát ⁊ arcét eã ad interioꝛa ipfius coꝛps pa
tiẽtis.qð cü ita fit neceffe eft vt q̃eunq; matería fuerit copo
fita oe actíua fo:tio: c paſſiua debilioꝛi faut cft ſa zfe
b:is d ab eanafci£ cõtinua eft: 9bi gr⸗ inuenimꝰ m fanguie
fo:tío:€ actiuã..caloꝛẽ ⁊ debilioꝛẽ paſſiua.i.hũiditatẽ:et qz
pꝓpꝛietas caloꝛis ⁊ hũiditatis eft dilatare ⁊ mouererẽ ad eg
tcrioza fit motio ⁊ dilatatio bui? febꝛis ad exterioꝛa facilis
inuenit loai cat.vt eis actio femp fit:q: ca.fáauis € feð.adu
natiuus hũiditas ci? ocfecta cft ad repugnãdũ caloꝛi:ẽ etia
dilatationẽ c ad exterioꝛa motion? adiuuds: pinde febꝛis q
fit oe (anguíne eft cotinua.f£r qm ín cbolera rub. eft foꝛtio⸗
actiua.i.caloꝛ: fostío: paffiua.i.ficcirae ⁊ ppzícras caloꝛis
eft dilatare ⁊ mouere ad exterioꝛa ⁊ ficcítas coadunat cmo
uet réad ínterio:xa huiꝰteb.motio naturałr indura£ neceffa
rio:et oílatatío eius ad exterío:a aggrauat᷑.vñ calo: ipedi£
ad cótínuandá actione fua: pínde aüt ipe cũ fuo caloꝛe opa
tur cei? matería circa fuas extremítates egredif p vnũ diẽ
repugnat cís ficcitas vtnó fiat feb.cõtinuatio ⁊ tardat cam
vſq; ad terti diẽ:⁊ q: ín phlegmate cft debilioꝛ actíua.t fri
giditas ct debilioꝛ paffiua.i.büiditasc frigiditas cft coadm
natío hũoꝝ c motio chimoꝝ ad erteríoza: c büidiras ppz
dilatat comouet cos circa ectremítates facilio: necefle eft
D fe.babeat motũ c oilatatíoné 7 ad extremitates eft debi⸗
lís.c qꝛ chot.rub.debilioꝛẽ b5 actiuã.i.frigiditatẽ ⁊ foꝛtioꝛẽ
paffiua.i.ficcitaté ⁊ vtraq; ↄcoꝛdant᷑ ad cõſtringendũ ⁊reti
nendũ materiã intrinſecus bmóí febꝛis materia neceſſe eft
indurat᷑ ⁊ tardat ad dilatãdũ fe circa extremitates: pínde
eiꝰinterpolatio fit lõgioꝛ fua acceffióe: qꝛ nó habet᷑ in cho⸗
lera nigra vlla res caloꝛẽ adiuuãs:vt ad exterioꝛa dilatetur
t duis nõ inuenimus ín cholera nigra mfi vtrãq; qualitatẽ
eã ad interioꝛa cõmouentẽ ín fui tame groſſitudine ac gras
uitate motus ferues oíu mozaf nec dito extingui. Idcoq;
tempus fuc eracerbatióis ad coparatione alíaz putridarus
febꝛiũ eft lõgiſſimũ cad cóparationé fuc tranquillitatís eft
b:cuiffima.boc teftíficarur videmus enim lapides c ferrü li
cet tarde caloꝛẽ ignis recipiant: tñ ſuſceptus difficile ertitia
Febrꝛium.
guíturzí e vero extincto nipil ealotis in eie pnãſiſſe repe
arat oh pumiditatein qua calo; adperere fc valeat
4C: fi ádá fopbifte nos repzebéderint ow£tes: fi vtraqy qua
Litas cpolerc nigre intriniecus fe cómouct: quomodo caloz
circa co:pous erterioza oilatatur? Refpodemus oirimus qz
fcb:is nó nafcitur oe matería melácbolica nifi cii a fua natu
ra cgrediturc putrefit: ſubſtãtia em eius cft liquida l5 ficca
fit ínnatura.endc ppter ſuũliquoꝛẽ putrefit c febꝛẽ genes
rat. Sed tamé febꝛe circa exterioꝛa coꝛpoꝛis apparete fi na»
turaeius naturaliter fit calida:;fit morue cius velocio: ads
exterioꝛa dp ad ínrerío:a, $5 fi materia fuentfngidazfit mo
tug cconuerfo. ,
€ De diuerſitate interpolatarũ febaum pꝛo⸗
'pter qualitatẽ ⁊ quantitatẽ. Cap̃ . xx.
— —e mterpolate febꝛis ppter quautatem
7quantitatẽ materie multipier eſt. Eſt emn fce
VAR? el p:is cuius materia multa eftín quantitate C tẽ
S LA d pcrara in liquose: c foꝛtioꝛem baber calozem ma.
À
ad putrefactioné ficut febꝛis que naſcitur oc i
guinis.æſt c alia cuius materia ſubtilẽ c ígneü babes calo
ré quéadmodi feb.que generaf oc fanguime, &&ft ⁊ alia ma
teria cu? € (ubriliffimaz ficciffima ín naturaz calidifi:ma f
cut febꝛis q̃ fit de putredine cboiererubee , Eſt iterim ala
cuius materia cft multa ⁊ groſſa ⁊ humida accadẽtauter ba
bens caloꝛẽ ppter ebullitionẽ c putrefactioné ficut ca q fit
be putredínc pblegmatis. Rurfus cft altera que cft pauca
in quantitate grofía ⁊ ficcanaruraliter liquida turbida ba»
bens accidentaliter calose ppter bullítione ⁊ putrefacrione
nó tfi cx fuí natura quéadmodá febꝛis nafcés oe putredine
€bolere nígre. Of c fe5.oe multa ozi£ materia téperata in.
liquozec cal. naturafrficut fenocba feb.adberet fc materici
multitudo ín líquozis büidiraté:qua de re acccfio ei?tir cótí
nuanullàfacíée remim̃onẽ ab initio vfqs ad materie cofum
ptíoné:fs t huius fcbzis cõſumpt:o plurimc bꝛeuis eft pꝛo
prerfuá materia q eftfacilís ⁊ obediens actioni ⁊ coctioni
nde bec febꝛis plurime in fepté fini£; fi ſeptẽ trañerit fir
ꝓpter aliã materiã d eft fanguini cómirta eü ingrofians €
&ggrauás:bacoe —— ad.. aut.xiiij.dic.Ca velo
citatis hãc febꝛẽ diſoluẽs eft ppter ſanguinẽ d cct veloci⸗
tcr putretiat fua tame eſſentiã tẽperata eſt.vñ fi acadentas
liter eft putrefactus naturaliter tneft teperap : pindc ato
ín ſuã cOuerti£ naturã.Sed alij bumoꝛes nó funr buic fimi
les:fumunt em putredínemz caloꝛẽ in quanritatez qualita
tc:f5 fanguis nó eft eis fimilis:nó cr putredine tufapit nio
ſi cũ ſola qualítate:qualiras em efus calida eft ⁊ humida:et
calida cõplexio ceterís cõplexiõibꝰ eft téperatíoz 47^ fi qui
dà arbitrantur vt augmétatio caloꝛis ⁊ humiditatis ſangui
nis fit cá qualírate ei?co:rüpés:peccát : boc em nó eft auud
nifi fue quárítatis augmẽtatio nó Quitar] coꝛruptio.nã fua
itas non cozrüpi£ nífi cà folus ca. auginẽtat᷑ 7 egredit᷑ a
natura fangnis fitqp cboleri aut augmétata ci? büiditate
fitpblegmati í caloz cíufqs hũiditas eq̃liter fuerit au
emetata fitaugmétatio quátíratie nó coꝛruptio qualitatis,
Quecũq; adit febꝛis oe materia ſubtili fuerite ficca ⁊ ignea
babuerit caloꝛẽ:naturaliter feſtinat᷑ calo: in materia:4 facie
quafi cinere: c mũdat᷑ cozp? a caloꝛe:q;ꝛ calo; nó inuenit bue
míditaté cui adiũgere ſe valeat.D tcttat qð videm?in ſiccis
⁊ viridibus líanis:ficca em cito vꝛuntur 7 ad cinerẽ cõuertũ
tur: fed ín viridibus allígarus ignis oiu feruat Cc fi quida
fopbífte nos rep:ebederint dicẽtes: quomodo calozem fer
Bat bumidíras cum vtraq; fint contraria : t omnc contras
rium femperfüo repugnat cótrario . Reſpõdemus bumi»
itas repugnat caloꝛi pꝛiuſqᷓ caloꝛi operc£ in ca:f5 cà humi
ditas incipit paticaloꝛẽ cuftodit ac feruat eũ:qꝛ resit mare
riã in qua caloꝛ operat᷑ ne ato p eũ cõſumatur: pinde q̃cun
qs matería febꝛis fuerit ficca c fübrilia ſicut cholerica incen
Qi£ ac cõſumit᷑ velociter fitqs quafi cinis ⁊ dito eius cato: ex
tíngui£ ⁊ tardat fua reuerfio:q: nibil por] materiei ín coz»
po:c pmanet:vt velociter caloxt ínapere valeat:fs matería
feb;is ſi fuerit hũida⁊ groſfa ficut pplegma fua tardatvſtio
ne: quà $o cũ pan incipit diu fufincr ca c rardc calo; extin
S'o.cctt'vj.
rio em̃.xiitj.poꝛis pmanet-fcd oimiffio. cL vir. 4" fi (opbifte
nos repꝛebederĩt z oicárzquomó fe5.i maieriã opat z ↄſu
mitcà; ⁊ aliqñ dro zaligh rardetini£ pprer fubnuratem z
sroffiné materie:cũ nosvidem? naturaié calozé materiá oí
gerere c eaextrinſecus expellere. Rᷣdemꝰ ois cal. gsgrurat
vel accidẽtalis neceffe cft pabeat materiá d nutriz£zq fi nó
babuerit cito extĩguit.vñ nutrimẽtũ calozisnaturalis € hũi
ditas fanguinis in arterys eriftes ſuiq; vnctuoſitas: c cato
ne naturalie materia m Q opera£ (unt cibaria:ea er egcoGt
⁊ oiger.t € laudabile diuidit chimũ a nó laudabili:⁊ lauda» -
bil? mádatp toti coꝛpus vt co nutria£. lla: dabilẽ fo ex»
terius erpellit. £55 caloꝛ febzis nó cft buic ſitis.eꝰem̃ nutri
mentü eft vnctuolà materia p quá febꝛis sna; f$ fubiectus
vbi opaf eft materia yh febs na(at: q: nift boceffet nara
ralé incederer püiciratéz cà cõſumeret:qm̃ ipoffibile eft in
ueniri caloꝛẽ abfqs marena in d operet. 3deocs materia fe
bꝛis ceffant: ⁊ipᷣa ceſſat: ⁊ materia adbuc pmanétec febzis
ꝑ anet. Pala ergo intedigmus qz act:o cato:is naturalis
in hũoꝛibus coꝛpis fm ꝙ opʒ ⁊ ꝓut neceſic eft ad coꝛpis re
giméopat:queidmcc m alijs lode diximꝰ.inuenimꝰ er
caloze naturale Gbum ſubtiiare ⁊ oigerere atqg müdificare
euiſq; feces expellere p loca d natura ad B Dparatur:íscaloz
iebꝛis operat cũ fua natura in materiá d cít putrefacta per
vnáaquág exacerbationẽ:vt ci? büiditarem p vnãquãq; eza
cerbationé ↄſumat. Ideoq; ccflante materia trifitfeb;:s:5
teſtat q: vizem? febꝛẽ periodici qᷣeſcere c incipere multis
modis ezacerbatione z interpolationẽ:⁊ nulla actio nature
in eaappet uc qo invꝛina necp in alje (upfluizatib? Ruríus
fi oo matcria facta p vnãquãq; ioné eficter actione
nature : nõ fieret ĩ bma neci ſcða acecflioez qz narura pꝛiꝰat
renuat ofuidit t bigerír materiã: ocínde eã expellit. Iterũ
qꝛ natura nó facit acceſſionẽ nifl in die nfidariua aut cretíca
& otffolutio materie ápbímeríne tertianetacta q̃cũq; actio
nct pꝛĩa eracerbanóe velim ſcða nõ eft cx actiõe fs er caloe
fc. nó eft nifi Pm oꝛdinẽ vt pzius attenuet ⁊ digerat mate,
ríà ⁊ ctiã diuidat:deinde ezpellat in oíe nüciatíua aut creti
ca. qp fi feſtinat᷑ añ tepus aut tarda£ nũciat malũ: ei? erf fe
ftinatio innuit acumẽ materie ſueq; qualitans peffimitare
naturá inu⸗dẽtis vt fcftineropar! zn fua t&pus.tarditas?o
fiit materiegroflitité t naturc ;.5nti£, $95 brntiaacrióis
boz calo:üeft 5: q: calo: naturalis pzi? digent matená: oe
inde cá p cógrua loca erpellít aur cũ ſudoꝛe auta vomiru
aut cii ſolutione aut cũ vꝛina:ſʒ calo: febꝛilis oepafcendo có
fumít materiã cà fuo nutrimẽto neq eã digerit aut erpellit
vn materia cũ fuerit erpleta ⁊ finita febzís qꝛ caret nutri mé
to ertinguif oonec aliá inuenerit materia € €àvz3t: ppter D
in initio mo:bi interpolatione febꝛis eiuſq; oimiffione pa »
tiens nullã fentír requie niñ qefcete febꝛe: qꝛ narura nõdũ
excoxit materiã neq eá ougeffit.
Suplicationc ⁊ cõpoũtione febꝛiũ. £ap.rrj.
— Ebꝛis d fitoe putredine hũoꝛũ cõponit᷑ ⁊ du
SORTI plicat mult] modis: aut $m cõplexionẽ aut vi *
ñ miſcent due keb. n vna bie t Cvno
eat 2M! vbi gra: Duplez tertiana incipit in vna deo:
oiecin vna dunittit: quéadaodi (i in pꝛĩa hoꝛa diei ĩcipiat
cinitatẽ:aut fm ↄpoſitionẽ.aut ſᷣm ꝑſecutio
Liber
t in finc diei dimittat.hec em coste vt multũ.xij. hoꝛis mos
uctur . £c auquádo coponunt oue febꝛes ep diuerſis mate
rijs: vna videlicetcholera:⁊ altera pblegmaticazd vtraq; in
cipit in pma hoꝛa diei:⁊ dimitcit cpolerica i fine oici; t phle
gmatica ín medianocte. Gin fi be fuerint ↄmixte:⁊ vna ma
teria fuerít intra vafa ctalia extra: funt fignificationce fa
cies ad cogaofcendurm: à vtreq; fi fucrint intravafa aut ex
trà:funt figniücationes earü dure ad cognofcendü obſcu⸗
re pꝛecipue fivni? fuerint materie: c ín vno ínceperit tẽpo⸗
re.Scd tñ d intẽte caffidue in bacarte labozaui € ín fecre
tis antiquoꝛũ exercitatus eſt:eaꝝ figníficatiócs cos nó la»
tent; q:fi dñ inueſtiget vniuſcuiuſq; matericppzías fignifi
cationes:⁊ cas d plurime « modice contingunt oino poteft
cognofcere.verbi gratía;quis ouas parit febꝛes:vnã cbole
rícà c aliã phlegmaticã: quar fi ppcgmanica fuerit maioz
fit rigo: fcbzis frigidioꝛ:extremitãtes coꝛpoꝛis manusvide
lícet c pedes infrigidant: t augmenti atq; fcbzie acumen
veníre tardantur:necg patiens babet acumé 3ut fitím : fed
licet pter cpolerá firim babeat: parua ramen fitis efizmí
noi ctiá moleſtia febꝛis verant: d fi vtrac; marería tuerit
equalis in quàtitate, Hec iraq; fpecies febꝛis cui? marena
poleguigtica eft maio: nó facit vꝛinã multũ rinctà auc mul
ti acutà : nec patice fudat mifi parũ in finc actióte ⁊ vomit
pblcama, 42 fi cpoleríca pare fuerit maioz:fit rigo: toꝛtio:
« frigidrtas leuio: fitisc imcenflo maíozzc acccfíus feb:s ci
tio: fado: multus c vꝛina tincta t acutío:: « vomit cholerã.
KY fi vtraq; materia fucrit equalis in quãtitate: bc fignín»
catões eq̃ uter crütxqueadmodi fi rigo: frigiditas fuiflet
equalia.ugmẽtatio febzís inter velocitatem c tardiratem
mediocris « vomitus mirtus oc pbiegmate c cholera.que
vtraqs marería fi fuerit intra vaſa carct rígozeatqs frigidita.
tc:ceccras th pabet fignificatióce febꝛisq; fit cõtinua:cuiꝰ
fignificaziones aco(ucerfitates poterit quis diſcernere ficut
Oirím?. £» fi vna materia fuerit intra vaſa: ⁊ altera extra ri
gozeft ablatus ab ca que cóftar intrinfecus € permanent il
larü figaíficationes proutoftédimus: fitq febꝛis quafi cori
nua:ficut vídemus t pemitrítco quí eft oc pblegimate intra
vafa exiſtente « oc colera que eft etra cà fucrint equalcs
in quátitate ⁊ qualitate: p:oínde eft quafi cõtinua ficut bip
pon pta particulaepiátmíc pemitriteus inquít nund oi^
miat. qð gloꝛioſiſimꝰ bíp . fapitter ⁊ vcre dixit: q: mate
ría cü fueritintravaía : l5nataraliterfit ĩterpolãs:nõ th jc
zit. d feb.q: de pblegmaticac cpolerica cóponif materia ⁊
fin pblegma fit cotinua: Pr cbolcrá vo vna die dimittit ⁊
vna minime:fi fucrint ſigniñicatiões ofer ad triteũ ꝑtinẽtes
cõpoſite oe tertio i rerti c ampbimerino:fitq fua molefta
tío ficut ea d fir oc diuerſismaterijs 3n oie atitápbimerint
fignificatióes fimplces apparet ⁊ fcb. leuis. iPociraq; mo
do ops intelligi duas feb:es oc vna materiavidclicet cpole»
ricam c pblegimaticá: q: fistiones oſtẽdũt eas ouplices efie
ocmóftrárcs.s£odé quodá mó cognofcím? fi quidà habue⸗
rit tertianá contínuá ⁊ quartaná interpolata: q: neceffe eft
vta tertíana rígo: fic ablatus. ££ft em̃ intra vafa cũ ſanguĩe
míta: za fenfibilibus membzís logínqua ⁊ cetere figuifica
tióce permanét cómírtecü quartana. vn oe fignis tertiane
vꝛine apparct vítío firís cbolcricus vomitꝰ acutiovznc pul
fus fo:titudo« velocitas c ata febꝛis accẽſio.De fignis aũt
quartane oftendütur tremo: nimíafrigitudo grauitas ⁊ fra
gmentũ carniũ c offiti:q: groſſities ⁊ grauitas materie fra
Git mẽbꝛa ⁊ ꝑmanẽt ſigna rertíane, rt). hoꝛis. deinde figna
Qrtane fola apparẽt ſine illoꝝ cõmixtiõe ⁊ moꝛant᷑ quſq; co
rus tempus finitur qð eſt.xxiitj.hoꝛis.hac itaq; decet mens
ſura inueſtigari fignificanócs febꝛis:vt in ꝓpatulo ei? certi
tudo appareat:⁊ ois ab eo dubietas tráfcat. Cõplexio aũt
eft cõiunctio duarũ materiarũ diuerſarũ in vna febꝛe: ficut
eſt liparios que cft ↄmitta oc cholerica materia cum viſcoſo
legmate:aut cii melãcholia Cõpoſitioᷣo ſicut cfi oue fe
oponütur ſᷣmvicinitatẽ:⁊ ꝑſecutionẽ᷑ in duobus tẽpoꝛi
bus vna fequens aliam: hoꝛe tamen earũ ſunt cõmixte.i.cũ
pꝛma cedit altera incipit: ⁊ earũ ſignificationes oꝛdinatim
Ppparent:pꝛoinde hec tebꝛis non babet obfcurá ficuificario
né. Aliquãdo tamen materia vtriuſq; feozis in ouerfis los
cis coꝛpoꝛis permanet:ficut cũ materia eft in fplenc oicitur
quartana: cca d cõſtat in (tomacbo dicit aphimerina. Pꝛe
terea aliquádo vtraq; materia eft in vno mebzo ſicut mate⸗
ria tertíane ⁊ quotidi;nc in ftomacbo exiſtẽs. Rõnũqᷓ one
febres fiunt oc vna marcría; fed tame ꝓpter cíus duritiem
« groflii£ partim putrefit € partim minimc. partie itz qp
quc putrefit cíus calozoftenditur: (ed ca cotum pra fcóa in
cipit putreñeri:⁊ calo: ei? apparet , d vtraqyfco:is er ſuoꝝ
accidentiü facilitate cognofa potcft. Scd d nónüd tres fc
bies coniüguntur ficut diximus:que funt ant fm cõmixtio
nem aut fm cõpoſitionem.Quattuoꝛ autẽ tebꝛes impoflibi
le cft couungancurznifi cá oue vnius fuerint materie ⁊ ouc
alzerius. verbi gratia: ficut fi fucrint oue tebꝛes oe cholera
zOue vc pbplegmate: tertia de cpolera;quarta oe melãcho
ha.SSauguínis adt figmificatio impoffibilis cft cum aliarü fi
gnis appareat : fanguis cním plus ac abundátius in coꝛpe
tt toto d om̃es alij pumoꝛes: q fi putrefir febzes sencrat
operit omnes febꝛẽs que cũ ea funt cõmixte pꝛopter muiti
tudinem fuc quáritatis et obſcurat earũ fignificationcs:qz
oc omnibus rcbus foꝛtis ocbil£ oenigratz multü pauca: qo
tcítazur lumen folts lumẽ ignis opericns: vnde Hippo. in
apbo.otio:u5 doloꝛũ ín vno loco factoꝛum vnus ocnigratal
terü.intedit ipippo.vt maio: obfcuret mínose vt ſenſui nõ
apparear.« dicit vnd locũ pzoptervicinitatem locoꝝvtriuſ⸗
qp oolozís qui funt quafi vnuslocus:ſicut tempoꝛa oculís c
canínis oentibus vicinantia, 3Palà ergo intelugitur: o: fan.
guís ceteros humoꝛes putrcfactos fi cti co mixti fucrint ob
fcarat:neqs fanguis eft caufa alterius febzís: licct aliqua fe
biis fit cauſa alterius ſanguinee febꝛis: quía aliquando pu
trefit cu5 propter alíos humoꝛes putrefit « calefit: neqpipe
alios calcfacit pumo:zes : eius enim complerio temperamẽ
to vicina eſt:pꝛdinde fi putrefit ⁊ calcfit non multum 3 em
peramento egreditur:ſed ccterí humoꝛes ín naturali eoꝛuʒ
curfu exiſtentes funt vltra temperamentum:quantomagis
cũ curfum egredíuntur (uum.
€[ Dc fcb:;c accidente ꝓpter oolo:em epatis
fpleníe velalteríus membzi. fap
ql Jquandocft febꝛis ꝓpter epatíe oolozem aut
YA Iifplenis cereo: lateris pulmonis renü 7 fimilíiusz
À B7 L) c cefiantemo:bo qui eft caufa febꝛis ceflatz ipaz
zi vnde vtilis eft ei?curatiovteertiffime caufa cius
curctur.í. ſanetur mẽbꝛũ cui? occafióc febzis generata eft
Scd pre trap teen qꝛ febꝛis d alíos mobos cócos
míta£: alíquando eftocbilis ficut fi fuerit ppter fplené reo
nes aut veficá: c aliquando foꝛtis eft ⁊ moleſta ficur cü fue»
rít popter epar cerebꝛum clarus: cnonnücp cft oebilis ⁊
alíquando fo:tís:fo:tis autem cü fit ppter pulmonẽ.doloꝛ
enum pulmonis fi fuerit ppter fanguine aut cbolera fcbzis
erít molefta, Si aut£ fit pprer pblegmaaur cbolerá nigra
febris erit lentszmoleftatio antem febꝛis que fit ppter epar
quía matería cius cft fanguis: lenítas aũt eius quc fir pzos
pter fplenem eft ppter cholerã nigrá que eft cíus materia:
moleftatio febꝛis d fit ppter cerebzum cft. ꝓpter neruos et
fenfus acumen:lateríe autẽ moleftarío fit ppter cboleram
quc cft cíus materia ⁊ ppter vicinitatem coꝛdis.
¶ Txpliciunt febies yfaac.
¶ Regiſtrũ huius partís operi yfaac.
&.b.c.o.e. f. p. Rl. m.n.o. p.Q.r.9. E. v.c. y 35. 0.2.3.8. 35.
Q mnes funt quaternionee pꝛeter 3B. quinternum,
Ud
xiber Pantegni Yſaac (fraelite filij adopti
€T Sulomonis regis — ——
nus aphricanus monachus montis caſſinenſis
ime pzenitenti;sConftátinus aphꝛicanus:li
jcet tndignus: fuus tamen monachus:ocu
¶ latis interius 7 exterius celi afaribt anima.
ibus. s£um totius pater fcientie generali
ncipales babeat partes ; omnes enim ſeculares
,,
Hippocratem ín bac arte maximũ.⁊ Mal.⁊ oe nouis Alexã⸗
drũ: Paulũ q5 ⁊ Oꝛbaſiũ.Sed Hippo.in apbo.aloziofifli
muz:⁊ ín alijs libꝛis buf? artis tractatoꝛẽ pꝛecipuũ:ſolũ imi⸗
tari volui:qui adeo obſturꝰ args bꝛeuis extitit: vt multos iã
ab bac vtilitate reppulerit. Bat oe rebꝰ fingulis ſingula vo
lumina fecít.affidua ern terminatióe $boz« cauillatíoe: c of
ucríaz qónum argumétatióe.dr. fedt volumina:cadéc ma
ríma:quoz plirítate multi quoq tedio funr affccri Aix cm
tiri.cvj. volumina legürurzá fum glpiroton : berefeos medi
coz ptíaia.).microccani.ipulfua minoꝛes pricte.fj.epiftole
ad giaucone.tj.oc elemẽtis.j.de cóplezioneatj.oc vᷣtutibꝰna
turalibus-itj.oc anatomía. v. oe mo;bo c accidéti. v). mega»
ulfüum.rvj.oc interíozib? mebzis.rv.crifeos.in.vmeracri»
€08.ifj.oe febꝛi.tj. megategni.xiitj.de regiméto fanoz. rrj.
¶ O:ibafius in lí. oc republicaad Smméfus fili ſuũ mpil
tetigit naturaliũ.de alfjevo paz. Sxripfit q; altez ad quẽdã
Statiũ filíd fuum fitr m.ir.priculas otuifumin quo paz p»
fuit:qꝛ oc naturalib? mbil ſcripſit ibidẽ.i.elemẽtis:cõplexi
ne:büoxbus:mébzie: virtutib?:actione;fpü. 3n alio vo vo»
lumine.lxx.ꝑticulas ↄtinẽte: vix aliqd inuenitur naruralez
nifi ínteríoz mẽbꝛoꝝ in vna ptícula:vbi noiatur anatomia,
Paulus quícád fcripfit bf taripfir :f5 naturalia omifitzc li
5:08 malc o:dínauir. aller. fitr. Eso cõi ↄſulẽs vtilitatiſcri
bere tr neceſſaria oifpofüi t fanitate fanoz cuftodiéda:c ín
infirmírate medícáda. Dixi q; moꝛboꝝcãs ⁊ coz naturas:
fignificatioce: c accidétía. infirmos em curare bis ignoꝛatis
eft ipoflibile.3n muitis ti lods teftimonta introduxi Hip⸗
po. s&aL.ab ipfis exꝑimẽto cópzobata ⁊ róníb? oe dieta cz
incdícaminib? »firmata. In pluríb? vero loas multa dicũt
oe medícis q nr̃o tpe ftatuím? nó fequí:vt pote ín.ür). cima
tc »ftítuta.(.in qrta pre müdt. IDippo.pcepit in peritoncone
noromaton in ſolutiõe vẽtris belleboz ni.dare pleuretícís,
Mal.⁊ qͥdam alij in egritudie acuta aquã mellitã. Nos vᷣo p
mellicrato ſyꝛupũ viol.vel ro.ↄſueuimꝰdare ín acuta egritu
diez ſoluimꝰcũ cafiafi.mánazorifenida vioł.⁊ ſitibꝰ:auctoꝛi
tatem tfi non frãgimꝰ cus pᷣcepta ſequamur:ſed fitus regio
nti oideramꝰ.Eſt aüt libꝛi bui? intẽtio quó infirmírates co
gnoſcãtur:⁊ er oxdíne fuo ets curatóce adbibeatur. ¶ Glo
bís atit pater bocnim opufculi tribus er caufis ddem deſti
nauímus nos daturũ:vt cũ ſupꝛadictis pbíe pribus hiãter
nos ínfüdare nouerim?:bac eiuſdem pte vtpote potioꝛe vo
luerim? nos curare, Scdo etiã vt pbs ait:cũ omne bonũ
fe fit ioc&dum:ín cóc tamen deductum⁊ pfertím ínter ami»
cos vénistum:fit iocüdiffimum.Zertío vt cà in actibus bu»
manis nibil ín ot parte pfectum ſit:coꝛrigẽda coꝛrigatis:au
ctoꝛiʒanda noftra cófidcratione digna iudicetis.
y
P
* *
7 iber pꝛimus tl
j J^
*
oce.
(Qualis oebeat eflc diſcipulus. api.ſ.
Que fcri ocbeant ab introdu f£apitj«
De oiuífione medicine, £apLitje
gc clementís áütje
De commirtione api.v.
ic mutatione in complexione Capi.vj.
De diuiſione complexionum Capi.vtj.
De fignis humanẽ complexionis Cap.viij
De viuerfali cõplexione membꝛoꝛum Capi.ix.
De particulari cõmplexione cercbꝛi Lapux.
De complexione oculoꝛum Tapi.xj.
De complexione coꝛdis Capi.xij.
De complexione epatis Capi.xiij.
De complexione teſticuloꝛum Capi.xiitj.
De complexione ſtomachi Capi. xv.
De complexione pulmonis f£apirv).
De complexione totíus coꝛpoꝛis api.xvij.
De moderato coꝛpoꝛe F— Tapi.xvitj.
De caufa mutante figna complexionis LEE.
De mutatione cõplexionis ppterregionem — — s£apLrrs
De mutatione cõpᷣlexionis pter etatem £api.rr-
De mutatione cõplexionis ppter fecum Tapi.xxtj.
De mutatione cõplexionis ꝓpter cõſu XL EFID,
ic figno fani coꝛpoꝛis rn.
De quattuo: bumo:bus is LapLEEYa
i ualis debeat eſſe diſcipulus. api..
ster quí medicine vult obtinere
WO babitu vt mag sb co bonozctur: laude
turzfibics ficut ceteris parctib? feruiatur,
érib?em bono: eft expibẽdus:vt pis
!3 quibus tot effe (umirur. Magiſter bo
noꝛãdus eft: vt a quo om̃e rude ⁊ infozme
culí cá ebzictate fugiar.bec em̃ mẽtem diſturbãt:⁊ coꝛꝑis ví
tí3 confo:tátz c duunum auxilium ſubtrahũt. Affiduirarem
amet ftudg ín cuftodíéda co:pis ſanitate:neq; eum tedeat le
ctionis aſſiduitas:vt fi aliqũ libꝛũ amirtat:eum adiuuet me
mozía. Meq; quofliber oedignerur vifirare infirmos: vt fcm
per in experimétis fit valentioꝛ.Sit purus:bumilís:máfüe»
tus:amabilis:diuino expectãs anriljoadiuuari, — —
¶ Que ſciri cóueniarab introducedís. £ap.t. —
Er funt que fciri cóuenit 3b imtroduceédis, Zi»
Y bzt intentionem : eíus vtilitatem: titulum: ad
J quam partez ooctríne tendat: nomen auctoꝛis:
libri oiuifionem. ¶ T Intẽtio cft vt dicamus ta»
lia de medicina tbeoꝛica 7 pꝛactica:quibꝰ perte»
ctis nulli amplius huius artis fint libzi neceſſarij. oia enim
bic compendioſe ⁊ planc atq; plene videmur collegiſſe. De
hac intentione 1deo tractauumus:vt hanc viam ingredienti
bus lumen p:ebeamus. Eſt enim quafi cecus qui viam in»
greditur quam ignoꝛat. Putus aurem líbzi vtilitas eft per?
marima:quid em melius eft medicina:cuʒ fibi ſubiectos bo
mínes faaat oífcere ⁊ laboꝛat.Secũdo quaa bec eft als ex⸗
cellentio: f»:oculdubio ifta omnibus eft p:eferéda:quía cũ
fubiectum fit bomo: z omnibusalts artificíalibus carcre
valear: ifta quoquo modo eft babenda vtpotc ín fanitate
coꝛpoꝛis conferuanda:qua amiffa quíd ceteraꝝ artium pꝛo⸗
derit ſcientia:cum etiã rõnabilitas in homine cffe nequeat:
finc coꝛpoꝛis ſanitate. Sanitas vero co:pis ———
—
Fi au dd di 7 7
Wn
fL
—
TQ
aim t n132 01 )
Liber pꝛimus
temperamento:d humoꝝ temperamenta medicine expoſtu
lent adiuuamẽta:cõſtat artem banc oibus eſſe neceſſariam
t Dignic:em. Tertio cft liber ifte vrits:q: nec ante cum:nec
poft eum alij libꝛi medicine funt neceſſarq:ideoq; qui tãtũ
in hac arte vult pꝛimatum obtinere:dialectice ⁊ totius quas
driuij noticiam opoꝛtet cum baberc, De vtilitate libꝛoꝛiam
idco antiqui tractauerũt:q; ifta cognita magis animatur bo
mo ad lesenda ſequẽtia. Ziralus libꝛi talis eft : incipit pan»
tegni.i.ars ingẽs medicine vniuerſalis:qui libzi capiti eft ap
ponendus: vt intellectus cius lecturis aperiatur. VUt cnim
Quidam aíuntzerafooe libꝛi capite titulo ; mura videtur pa
gina remanere, Liber autem tfte videt ad oíuifionem artis
nere.omnis aurem ooctrina eft tripertita:aut fm oiflolutio
nem termini:aut frm notationem:aut fm cõpoſitioneʒ.i.de⸗
ſcriptionem:aut ſᷣm diuifionem.Diſſolutio eft res in mente
conceptae vſq; ad partes oeducere ignotas. verbí gr̃a.Coꝛ
us humanũ i mẽdra officialia:officialia t ſimilia:ſimilia in
umdꝛes:humoꝛes ín cibumzcibus in eleméta. i£ ompofit io
eft diſſolutoꝝ ab inferio: ad fupioza reductío ; vt elemetoz
in cibum:dbí in bumo:es:bumoz in ſimilia mẽbꝛa:fi milium
membꝛoꝝ in officialíazofficialium ín totum coꝛpus.Oiſſolu
tío termini eft terminationeʒ alicuius rei in partes fingulas
diſſolui: vtpote in genus € [pes : « oífferétias ſubſtãtiales.
Sic em̃ £ale.fecirinlibzo Tegni dicẽs. Odedicina cft ſciẽtia
fano:um egroꝝ neutroꝝ.qð fm Rracleum eſt.Hanc vero
oíffinitionem poftea diſſoluit in factam c oíffzrétíam fano
rum egroꝝ ⁊ neutroꝝ Diuiſionis apud medicos fepté funt
modí:aut erf gencris in fpecies: ve febziezalia in fpirituzalía
ín bumozibus : 3lia ín membꝛis folidio:xbus .' &ut fpeciei
énkindiuiduazvr tertiana feb. alia tertíana focratís:alia placo
nis:alia ſimilium.Aut totu in partes vt humani corpoztez
aliud caput: aliud manus:aliud pcs, Ztut vods ín fignificas
tíoncs:vt canis: aliud latrabile animal:aliud marínuszaliud
celeſte fidus. Sut fübiecrum in accidẽtia:vt coꝛpoꝝ:aliud ni
Srum:altud album:aliud medium. Sut accidẽtis in fubiecta
vr alboz:alíud nixꝛ:aliud lac: fimilia, Aut accidétis in acci
dentia: vt dulcium:alia dura: alia liquida. lRotano vel oes
ſcriptio eft cum res aliqua nó per ſubſtãtiales:ſed per acci»
dentales diſignatur differẽtias:nec oiuiditur in cas, verbi
grana.iDoino eft animalerectũ babés caput vngues latos
4 mcd:cína eft ſanitatis largítiua, Diuiñoni aũt noftrí libꝛi
fapponim?(aériam:qQ: in maltis ei? indigemꝰ:vt cognita oí
uitio faciliozem intellectus introducẽdis oct; t vt leutus par
tes capiátur in méte diuiſe. Romen auctoꝛis bic fcire eft vti
le: vr maio: auctoꝛitas libꝛo habeatur.æſt autem ↄſtãtinꝰ.
aphꝛicanꝰ aucto q: er multis libꝛis coadunatoz. (T Ziber
igitur totus diuiditur in duas ꝑtes. Pꝛima cótinetfaetiam
rerum naturaliumzt nõ naturalium;tcearus que funt cotra
natura, liec aüt pars appellatur tbeozica, SSccüd3 cõtinet
ſciẽtiam cuftodiédi fanos : c curádi infirmos cum dieta poo
tione:⁊ cbirurgia:que vocatur pzacríca. ¶ Theoꝛica. ha⸗
bet particulas:quarum pꝛima.xxv.habet pꝛincipaliter capis
tula. Secũda.xvſ.c anatomiam ſimiliũ membꝛoꝛum:⁊ iꝛua
mentum eoꝝ. Tertia.xxxv. t anatomiam cõpoſitoꝛum mem
bꝛoꝝ Tiuuamẽtum pſoꝝ.Quarta.xx.que cõtinet virtutum
ſcientiam: actionum ⁊ fpirituum. Quinta.xxxv.ſciẽtiam reo
rum nó naturaliuʒ cõtinentia:que ſunt:aer:motus ⁊ quies:
cibus ⁊ potus:ſomnus ⁊ víguíazinanitio ⁊ repletio:⁊ conti
uentia anime accidentia.Sexta.xxxv.babet capitula res fcil;
extra naturam habẽtia.i.mo:bos:⁊ moꝛboꝝ cauſas:eoꝛũq;
accidentia.Septima.xxv.que moꝛboꝛumvniuerſalez ſignifi⸗
cationem:⁊ coz cauſas cõtinet.Octaua.j.que mo:bo:tis
inueſtigationem:⁊ coz caufas habent. Hona.xl.habentia
wiuceftigationem interioꝝ moꝛboꝝ:⁊ fuarum cauſarum. De
cima pars.xij de fignis pnoſticis infirmitatum ad falutem
fiue moꝛteʒ cocingentium. ( Secũda pars huius libꝛi.i.pꝛa
ctica:ſimiliter.x.habet particulas:quaruʒ pꝛima.xxxj.habet
capitula cuſtodiendi ſanitatem ín ſanis:⁊ dietam in infanti»
bus € ſenibus:⁊ egritudinem exeũtibus.Secũda.lxx.babet
capitula ad moꝛboꝝ fimpltcem medicinam attinẽtia:⁊ eoꝛuʒ
cam ꝓbationibus inuamẽta. Tertia.xxxiitj.ad feb.medican
das:⁊ apoſtemata.Quarta.xxiij.de medicamine füperficici
coꝛpoꝛis attinenti.Quinta.l.ad interioꝛum membꝛoꝛum me
— maríme animatoꝝ:vt cerebzi t medullaꝝ fpodí
tia:que funr teſticuli: virile membzum:matrir z € mamille,
*[ona.cr.cpírurgíe operationem contínentia, E ccima.kzr
m ah-puius artis materia fit fubalterna vt cnftodire
fanitatem:;remouere ínfirmítates « alia. is crgo medicina
aut theoꝛica eſt:aut pꝛactica Theoꝛica eft; pfecra noticia ree
rum folo intellectu capíendarum:fubiccta memoꝛie rerum.
operádarum, Pꝛactica cft fübiectam theoricam oemóftra
re in piopatulo ſenſuũ ⁊ operatione manaum fm pᷣeuntis
theoꝛice intellect. (LX beo:tca diuiditur ín trcs partes fcil;
in ſciẽtiam rerum naturalíü c nó naturalíus:c carü que funt
contra natura, Res naturalís cft ínrebus alatis oc terra
p:ocedétibus: in cospibus ſcʒ fenfibilibue tinfenfibilib?
qua nó fübfiftete necefíe eft coꝛꝑa nó fubfiftere pertinentia
ad conftruere vel deſtruere.Hec diuiditur ín ſeptẽ partcs.
ín elemẽta:cõplexiones:hũoꝛes:mẽbꝛa:virtutes:actiones:
fpiritus.p bec cófiftit animati coꝛpus c regnũ ipſius:quoꝝ
vría fenfibilibus c mfenfibilibue cóía funt.f.clemétazcóple?
xiones:⁊ actiones.quattio: vo fenfibilium funt ꝓpꝛia.ſ.bu
moꝛes:mẽbꝛa: virtutee:⁊ (pilo, Día aur.vtj.quidam poyfict
quattuoꝛ adimifcet.f.etates:colo:te:figurae:maris 7 femi»
nc diſtãtias:ſed bec cõplexionibus vidctur attinere.vñ non
nobís eft neceffc oe bis quafi fingularibus tractarc. £aufc
nonnaturales funt.vj.aer qui crcũdat co:p? bumanus:mo
tus:⁊ quies:cibꝰ:⁊ potus:ſomnus ⁊ vigilia:inanitioz reple
tío:c dtingẽtia aic accidẽtia.Que ſunt cxtra naturã diuidũ⸗
tur i tria.f.ín moꝛbũ ⁊ moꝛbi cauſas:⁊ ſignificationũ moꝛbi
accideria, ¶ Pꝛactica diuiditur ín ouo.f.in cuſtodiã ſamta
tío t curationem egritudinis:cuſtodia ſanitatis diuiditur in
tría.Lín cuftodia co:;pozü ín fanitate &abiLz cin cuftodíam
coꝛpoꝝ a fanítate iam trá(cütius : tin cuſtodiã fragiliũ vt in
fãtiũ ſenũ:⁊ egritudinẽ exeũtiũ.CSanare egros diuidik in
tria fitr:aut potiõe:aut dieta:aut chirurgia.Cbirurgia diui
ditur in ouo:aut ín carne incidẽda:ſuenda:coquẽda:aut in.
offium fractura: c ad locti ppitum fi exierint reducẽda.Hec
mediane oí(uifto mibí alte pbyficie vídetur effe melioꝛ.
De elemetis, £apí.üitj
iiparticulã effe elemẽtum.Simplã aüt rem of
üs dimus que cà fir eadem in eſſentia:ſilis cft in
VV Alpartib?:vr ignis:aer:aqua:terra vidẽtur effe.
aene Sed tii quedam vifu fant fimpla ⁊ intellectu
cópofita:vt lapides : meralla:4 ſitia. Pbyſici vero vidétes
eleméta intellectu effc fimpla: c ola co:pa cóftructioni ⁊ oc»
ftructiói fubiecta er eiſaẽ cópofita:vocauerüit ca pzia eleme
ta pofteríoza:fecüda ⁊ tertia. vñ dam vocátur vniuerfalía,
quedã particularia.q̃das $o vníuerfalía funt ex quib? multa
copon&tur co:pa. pticularía d cozpi infunt vnicuiq;: inde có»
pofita füt ppa,£^edia 9o ⁊ vmuerfalib?c pricularib?fub
fiftétíaz vt bores. iit)-ípfi vo ad cópationcs ſimpliciũelemẽ⸗
tox copofita funt;ad fiia fo mẽbꝛã »fiderací funt ſimplicia.
D*e g dicũtur medfj:nó tf nfe intẽtiõis eft nifi ocvniuerfa
9c pximís tractare eleméti:quoz cómirtionib? ⁊ inarura
co:pis qð indc efficitur tráfitionib?:omne aiatus fiuc iani
matum co:p? cóponiturzquod conftructíoni z ocftructioni
ſubtjcitur:qð quattuo: er caufis pót ꝓbari. Pꝛima q: funt
fumpla.Sccũda q: dda5 co;ps fibi inueniũtur ſitia.Certia ex
IPyfid oíffniát minimã fimplá co:pis copofi
Theorice.
eonftructione-cum em̃ oĩa corpa fub lunari globo pofita vi
deatur fibi eſſecõmixta⁊ oíflimilia,etfi crm qdas appareat in
cómirta ⁊ filia:fntellectu cõpꝛobãtur tfi cõnuxta 7 diſſitia.
EAemẽta € fenfu « re tpfa coftat cflc fimpla c fimilía, vñ oi»
sna vocárur elemẽta.q̃daʒ coꝛpa fibi videtur eſſe ſitia:vt in
alalibus offa oura c folida inuenim?, v terre funt fifía: pus
moꝛes líqdos inuenim? c molles:ergo aque fifes.cópamus
etià ſpm̃ aeri effe affimuládum:tactu caloꝛeʒ oifcernim?ignt
ficm:ti nulli boz eft ali fite ctfi coficiatur cr coz. cómirno
nibꝰ⁊ »ftructioib?cópzobatur:q: o€ atatus coꝛpꝰ fiue inaia⸗
tum er his cóficítur: vt in ꝓgrediẽtibus a terra videmus,
"Sbioiectum erf terre femen fi nó babet folemz acrem perit
$ tetra nó exurgẽs. $i vero quattuo: cleméta moderentur
femen augmétatur.aialía q5:q: finc terrenaſcẽtibus nó fub
fiftüt:cóftatzq: ex.iiij.elemẽtis cõficiũtur. Oatalloꝝ q; coz
posa feu lapides:etfiidiotis nõ videatur:ex bis th quattuoz
conficiürurzer deſtructione cófirmaturzq: queq; deſtruũtur
necefíc eft ad boc quattuoꝛ reuertantur, natalibus ergo
moꝛiẽtibus pꝛimo cato: pdirus ad ígnem neceſſe eft reuerta
tur:fpás ad aerem:humoꝛes ad aquá : caro ⁊ oſſa ad terrã.
filt c in arbo:íbus. XRemẽta ergo er toto nó deſtruũtur:qꝛ
becoeftn:cta q̃ cr eis cóftruütur ad fui pꝛincipiũ particula
riter reuertitur: c idco oígni eft ea cleméta vocant. loc bis
tamen multũ oífco:dati funt pbi.quidam aüt dicũt oĩa co:
po:a oc vro cleméto facta.c ift adinuicem diſſidẽt. Quida⸗
enim dicũt ſolos atomos effe elemétum.alrj ignem trn.
aerem.aln aqua.ali) terrà, (T Sed boz erroꝛi Hippo.in li.
quẽ fccit oe büana natura:tarís obuiauit.dixit efle necefía
rium nullũ »ftruédum oc vna tm̃ fieri partc. qiio em cadem
rcs afe oíuerfa gñaret finc ofuerfaz rerum cõmixtione:ſum
pto em̃ frumeti femínenifi idem cõmiſceatur terre;c aque
nibil videtur gnare. itr in atalíbus fine cõmixtione maris
X fc.nibil gatur. Iterũ — €odes:fi hoõ inquit fieret
oc vno eleméto:nullis oíuerfis paf.(ubiacerer.dd em in cos
de; fibí obuiaret inuíce, Itẽ I Pippo.ft inquir diuerſa nó pa
terctur bíucrfie medicinis nó rcficerenirz15 boe credere ab
ſurdũ cft:q: oiuerfis medicinis diuerſas paf.effeops.G Pa
lam efr g elemẽta effe quattuoꝛ d fenfu apparet fimpla intei
lecti 9o cópofita:nunquá cm fübfiftit terra fine aqua.ignis
fine acr ptc aliqua:neq; cetera ſitr.Qðcũq; hoꝝ fua ꝓpꝛia
Qualítate eft ↄtẽtuʒ:illud ppꝛie eft elemérus:qo fi fentu nó
patet : tñ pts intellectu. vnde pbi dixerũt quattuoꝛ cffe ele⸗
iméta (c5 calidü:frigidum:bumidü-ficcum:neg in bis folas
qualítates intelligit: fed fubftátiam eoꝝ. Talidũ em actuali
ter pfectu5 ignem cffc oícütztrigidum acrualez pfeaum ter
ram:ín fuí tñ cõmixtione alíasqlitares ad ſeinuicem mutua
tur. ppter aſſiduũ enim motũ lunaris globi fibi vícim ſiccita
tem nact? eft anis, Sler Yo ppter affinitarem ignis adept?
eſt caloꝛẽ.aqua er aerís ppinqtate humoꝛẽ videtur Dfe. rer
ra ppter aquá fit frigida. ¶ Ignis g̊ naturaliter calíd? eft
⁊ ficcus, Ser ca. bu.aqua fada ei bu.terra frigidat ficca,
Ex bis atit qualitatibꝰ q̃daʒ diſſidere vídetur. Ignis ſubti⸗
lis atq; leuis:ideoq; femp altioꝛa petit.terra grauioꝛ ⁊ groſ⸗
fio: atq fibi coagulatio: : cad ima grauioꝛ. Aer igne gra
uioꝛ: aqua $0 leuio::c ídeo medíus, aqua terra leuío: : aere
grauioꝛ:⁊ tdeo media, iDec oc qualitatib? clemétoz ⁊ natu
ns eoꝛum ſufficiãt.
¶ De cõmixtione. Capi.v.
resa um cõmixtionibꝰ⁊ nature [ue in pác quam nó
wj — habebãt ↄAmctionibꝰ efficitur dequíd ínftruitur:
je j nectit ita quó a nobis diuerſa admifcérur co:ꝑa.
Si nn vinũ ⁊ aquã miſceamꝰ:cõmixta fentbali
.— ter vinũ eſſe vidẽtur:ſedvnũquodq; in fui natura
confiftit ⁊ intellectu:neq; in aliud effc mutarurficut ín fan»
guinẽ panís comeſtꝰtrãſducitur.Semen er mádatus terre
naturà accipit herbe. Cõmixtio atit elemẽtoꝝ nó cqualis i
oibus calidis co:zpibus:ín altjs maío: : ín alijs mínoz.nó em̃
ca.frí.bu.fic.cadz eft quátitas ĩ boie d ín equo neq; in focra
tc dn platone:neq;ʒ in víte eadem d ín ficu. Pec aüt eleme
to quátitas fatis fuit neceffaría diuerſa diuerſitate geneꝝ
X fpes ſuas:⁊ fpeciez indiuidua. Si erf cade effet oim crea»
toꝝ:vana fo:ma⁊ ꝓpꝛietas fo:ct;fed l5 cõmixtiones fibi fint
temperetur cr frígidozc fice cx pido íncooplestperum
fic v ocftruif- Scd frigidi eft plufq ops:coagulata
fit huida vt fubfifterenó poflit res foꝛmãda:ita pzozfus cli»
quat.ſi aüt ficcitas exuberet:nõ ira mollif materia vt fozma
cü iuméto: vel canibꝰlupũ:qꝛ vicini funt'in natura 7 ꝓpꝛieta
te fua, Sufficiãt ifta oc cõmixtione elemétozum .
¶ De mutatione in cõplexione. Tapi.vj.
sz "IH clemétoz tractara ſuꝑioꝛi oĩa coꝛpa ſubiecta
à (73 coftructioni ⁊ deſtructioi ex elemẽtoꝝ cõmixtio
nibꝰ fieri cóp:obauím?:in quãtuate ⁊ Qlitate di
uerſa put fozmádi veri coꝛpis expetebat neceffi
" tag. £ft em quántas eq̃lis ⁊ ineq̃lis.equalis ó of
cetur t&perata. inequs intepcrata:q quattuoz Glitatib? aut
duabꝰſupat. atit 5plenone eflc niam? ex elemẽtoꝝ
cõmixtione »ficitur. Si g cr elemẽtis coꝛpꝰ copofttus in qua
titatc ⁊ Qutate equale ſit:illud ent tẽperatũ. Si ignea pare
fupet calidũ eſt.Si aũt aera:pumida.fi aquea:fricidi.fi tev
rca:ficai.fi ignea 7 aerca:c3.7 hu.ſi aerea ⁊ ada:frigi.c bu.
fi aquofa c terrea:frig.⁊ fic.fi ignea t terrea:ca.« fic, "Ioue
ergo ſunt cõplexiones.viij.ineq̃les:⁊ vna equalis, Ineq̃ iu⸗
quattuoꝛ funt ſimplices t Qttuo: cõꝑoñte.he oue in fumma
extrem ia em eptremitas cft téperata:alia int&perata
inter quas funt multí grad?. 9bigfa. SS diuerſos colozes vt
albedin c nigredine : croce rubeüt rubicũdum equalí põ
dere admiſceamꝰ:diuerſos colozes pꝛioꝛi reddim?. Si vero
partem ounínaim5:c rurfum alid addimus:rurfus colo: cft
alius. t ita ín infiniti. vf fir oe cõplexionibꝰ ppter diuerñta
tc5 quátitat! (ue i cozpib? qp diuerſe coz fozme effe vidẽtur.
«UP diuiſione cõplexionum. api.vij.
Omplexionũ vnãquãq; diuerſis modis diuidũt
(758 pleriq;.alia inquiũt eft téperara: alia inr£perata,
— tẽperata eft ep cóplerionib? oim extremitatũ fua
ases rum equalis:cr Qtruo: eiemétoz cómirtíone qud
ritatem edlirer ↄtinẽs.cõplexio ifta eft equalis.
multi verax zcreta.i£ft 7 alia cóplerto tépata Pm ꝙ necefta
fr
ri Geft vniuſcuiuſq; cozpis effc tépaméta. s5ed piana co:pa
⁊ veraa téperate.t, vicina. di bzuraalalía vno tm̃
officio fint cótenta.pó vn? idem cóparur ola: ideo rónalis
eft c itellecrualis:q: qð facit intelligir:z róne diſcernit.vole
aut manud toto coꝛꝑe funt repatio:esvt tãgẽda facili? táge
rent: ⁊ capíéda firmi? tenerẽt. € em̃ rac? réperat? nó cfict
calídum a frigido nó diſcerneret:neq; mollis a duris:neq; le
nía ab afpens. IHullus em̃ fentit augd nifi mutetur fenfus
in q̃litateʒ rci fenfe, vᷣbigr̃a. Lact? m boie vr tenéda tenerét
opo:tuit eſſe tẽpatos.Si emi man? nimís molles effent.feu
dure retinẽda nó retínerét. Sed t alíquá rem tenẽtem ops
eſſe ouriozes d? molle. i^e copleríone tẽperata S3? dixit ita
coꝛpꝰ nullũ fenfaalirer vel intellectuatr inuenitur equatr tẽ
peratü in oibus extremitatibꝰ. 3n méte cm »cepro aliquo
co:pe ex dttuo: qualitatibꝰ edtirer fubfiftétezena tñ quali
tas incffe intelligit᷑ que nulli alíaz affimila£. c bec tépata
eſſe ð. Si 9o fenfualr accipe velim? aquã calidiffimá ⁊ niuẽ
frigidiffimá equali pódere miſceamus q̃ cõmixta fi tasãtur
tẽperata inter ca. c fri.inueniũtur. Sí puluerem ⁊ aquã mi»
fccamus inter molle 7 durũ temperatũ fentim?zficgs multa
cófimilía poffum? arbítrari per que temperatü poffit intelli
gi.Lemperatü $0 fm ꝙ ct neccffaríá in omni coꝛpe t in ot»
bus ertremitanb? certe 7 veraater eft com tedlc$mdq
eft neceſſariũ cffigici co:pís ín qua ↄAitũ eft. 9bigra. Leoca
lidioꝛ eft: vc rapídus ⁊ iracũdus. ep? fríaidus vt cimía? t
fugax.Oĩs atit cóplerío téperatio: ez fuo otfcernitur officio:
vt equꝰ:q; veloao: eft ⁊ bello ptus dicef temperatꝰ:canis
q; faga. drca venationem 4 circa opi noticiã — eſt
])
Zibet pꝛimus
dn terrenafcétib?. vis
babétis.
fpecicbus:que iuuat melius in fui natura oicütur efle tẽpe⸗
rata.S5uffidt oírific oc téperameto cóplerionis
tẽperatam ca. fri. pu.
fic.que aũt intelligürur qualitates fole:ertra fubíectü ; aut
in fubíecto funt, In fübiecto actuatr vel potẽtialiter: fiue
actualiter fiue poteſtatiue:que cB fenfu nó apparet : tih effe
poffunt: vt piper cũ calide fit naturenó tñ fenfualiter diſcer
nitur nifi cũ calcfiat coꝛpꝰ comedẽtis:caloꝛ erm poteftatiu?
eft. Actualiter dicimꝰ ín fubiecto cffe; vt aque calide cato: ⁊
fimilia, actuales q̃tates:aut im fumma virimítate vt n Qt
tno: clemétíg:aut fub vltimitate vnà; vrín coꝛpibus aíatis,
¶ 3n aialie co:pc oicütur cfle q̃litates:vel q: vna fuperat
alías ex cópatione fm menti vel intẽ erum.
fm téperamttum vt fi dicamꝰ aial rõnale B quátus ad
boies.pomo em̃ oibus téperatío: cft aialís fpecieb? : fm in
tempcramétum: vt a dicimus aial calida ad cóparationes
¶ De fignis humane cóplerionis.
AVAicãq; vniuerſalem et naturalem cóplerionem
| G) ,eftops cum cognofcerc:que fi ígnozatur: c toto
gidũ necefle eft eſſe: ad roms — Coꝛ ca
lidá qꝛ vite⁊ caloꝛis naturalis eft füdamétus sEpar ca. pu.
qꝛ virtutie digeſtiue eft caput p iũ. Oſſa Frigida fic.
q; fingularitas toti? co:pis fup ea eft fundata. Sitr alijs mẽ
bris vís q̃dam oatacft naturalís;fm ꝙ neceſſe cft fingulis,
vnde ci quelibet mẽbꝛa dicamꝰca.fri.hu.⁊ fic. Pm ꝙ ocbues
runt fünt cófideráda:nó ex certa cõparatiõe tẽperamẽti: cũ
enim oídim? cereb:ü efíc ca.co; verofrínó ideo ðꝛ qp cercozi
coꝛde fit calidiug,co: quoq cereb:o frigidis : fcd qꝛ nó ira
fit vt vnũquodq; eſſe oebuit.nunquá eri cerebzum calidi?
€ft coxde:co: frigidius cerebꝛo impoffibile eft cflc,
¶ De vniuerſalicõplexione mẽbꝛoꝝ. api ix.
DEonis cõplexio in hũano cozpe tẽperata eft put
diximus ante.méb:oz tb natura eit oruerfa.qdas
em mẽbꝛa funt téperata;qdam íntéperata. Tem⸗
» perata vr cutie d t€ ima eſt in manuũ vol,
— t bocideo cft ; qꝛ cutís eft cooperimẽtum totíus
coꝛꝑis⁊ oefenfio ab exterioꝛi pte ficur caloze:frigoze:lefione
cít receptrir humoꝝ anatura oe interiozib? méb:ie
ſoꝝ:⁊ ideo téperata 0x: q: mẽbꝛa t£perata qualibet ditate
cotraría 2ucnitéte:nonilíco mutãtur:⁊ fi mutátur ad natu»
ras ꝓpꝛias cito reuertũtur.Cutis ín vola manuü ppter tas
etum eft t€ OMebꝛa Yonó téperata.alía ca.alía fri.alia
hu.alia ſic.q̃dam tñ in vltimitate maioꝛi funt ca.ddas ín mi»
noꝛi.quedã in mediocri. In vltimitate maioꝛi ca.calidiſſuna
fant vt coꝛ.Coꝛ em̃ calidius eft oibus mẽbꝛis coꝛꝑis:qꝛ inde
calo: naturalis ad oia mẽbꝛa coꝛpis pcedit.s£par qs calídus
minus tn dp coz:vt cito oígerat. poft tfta ouo ſimplex caro ca.
poft bác lacerti:fed min?calidi carne fimplici.c poc er neruo
rum cõmixt one cóuenit.ocinde fplen eft calidius. Ibi enim
feces ſanguinis colligũtur. Deinde renes paz ſanguinis
babentes.poft vene € arterie:que ddem natura fui ſunt fri
side.fs ti caleſcũt:q: vafa fanguis ſunt.Ocbꝛa frigida funt
alía plus:alia minus:alia mediocriter.3»ili oibus membzis
funt frígidio:es, poft bos offa.poft d cartilagines. oed lí
gaméta.oeide i.cbosde nerut.medulie fpódilius t ce
rcb:i. ín vltimís pinguedo. | Vniuerſaliter oia mẽbꝛa fano
guínzm habẽtia funt — vero carẽtia ſunt frigida.
£525:3 bumida:ala büidiffima:alía minꝰ:alia mediocriter,
Ipumídiffima funt pinguia mẽbꝛa.ſecũdo cerebꝛum.tertio
medulle fpódilíus.quarto loco vbera.quinto tefticuli:z fub
ſtatia pulmmonis:epar:ſplen:renes:lacerti.Sicca mẽbꝛa fumt
Ólí primo. fecundo offa. tertio loco cartílagino(a.quarto lo^
D ifaméta.quto cooxde ferto pánículi. poft Dos vene. poft
ín vitimo choꝛde fenfibiles:bec eft oim fimpler natura mem
em a ſorma dignoſcit: auta pile ab iplo ꝓcedẽti
fluig vela tactu: vel ex oculoz fignis. fozma:;qz
ut neq nimis magnü:neqo nimís parui tem
peratum 9: brc cereb:i. fi occipitiũ c —— aliquãtulum
acuátur ambo tẽpoꝛa aliquãtulũ : ficut Ws.inquit.ꝑ⸗
fectio em̃ cerebzi ex quadá cere rotüditate 05 confidcrari:q fi
pce elentdyss soar i vtraq; plana redu»
cítur. en antenoxs capit[ ptis ppter vétricutus fit pe
pꝛie cerebꝛi.exquo pcedũt nerui,vi quas fenfus exeũt.Acu
men pofterioue ꝑtis ꝓpter vẽtriculos fir puppis. vfi medul
le ſpondiliũ ⁊ nerui funt volütaríus motum ut
paruti intemperatü fignficat cffe cerebꝛũ.cuiꝰ cá it
matería:t fozmatíue virtutis debilitas Oagna foꝛma capt
tis fi faerít:laudabílis aliquátulus groffa:ceruít ⁊ fpódiles
fitr z nerui laudabile erít ſignũ. Si Yonon Zꝛium:qꝛ nõ ex
virtute fit foxmatiua.fs ex nimia mateneabüdantía.boc aũt
caputfemp cepbalica infirmítate ⁊ aurículoz doloꝛe fanga
tur Ex pílis ab ipfo nafcétib?:q: pili nigri ⁊ crifpi fi cito poft
partá nafcütur puerís caloꝛẽ cerebꝛi mõſtrant.Si funt albi
velrufi fiue fubcaftanei ⁊ aliquãtulũ tardí frigiditate ſigni⸗
fict cerebꝛi. Pili planí ⁊ nó vecatuádi humiditatem poꝛtẽ⸗
dũt cerebꝛi: deoq; mulieres ⁊ eunuchi nõ fiunt calnizquía
cerebꝛum babẽt hũmidũ. Pili cito naſcentes c fc ín altum
tendẽtes ſurgẽtes:o cerebꝛi ſiccitatem. Si mmís ni⸗
gri criſpi «rufi c ato decaluandi:calidũ c ſiccũ figmficant
cerebius:c fi plani neq; nimiũ rufi : necs ad caluiciem fcftini
calídum t bumí.figníficant cfic — ieu
di: parui: cito etíam caní: t nó :frígidumc humi
dim fignificát cerebꝛum. Nigerritmi ⁊ nó multum tardí nó
ato occaluati feu cancfcentes:frígidü c ficcum oftendüt cce
rebꝛum. De actionibus cerebzí dicẽdum eft, Solícirus ct
inſtabilis audax atq; loquar nó fomnículofas calidi babct
cerebzus. OQ dofus neq; animofus neq; dto mobílis:fagi. pt
ger:⁊ obliuioſus:humiduʒ:leuis:velot:vigil:⁊ bone memo
ne:ficcum, velox:inſtabilis:aĩoſus: € vantlegus: c multum
vigiLcalidum 7 ſiccum.ſomniculoſus:⁊ fomniato: : neq; nis
mis leuis fiue inſtabilis calidũ ⁊ bumidus.píserobliuiofus
ourus ad intellect atq; fomnículofus : frigidà babet ceres
b:umc humi. Frigidũ € ficum habẽs cercbzus fimilis cft ín
actionibus frícído mínus tn fomntculofus cft. fupfluitatf
b?abípfoerpulfis:fupfiuitas ab oce exiẽs fiuc nafo fi fuerit
parua ⁊ nimis cocta:caloꝛem nimiũ fignificat, Scd nimia ct
cruda ⁊ ar d rcumatica frigiditates, Si multaclígda:bu
miditatem.ñ parua ⁊ ficca:ficitatem.fi parua c cocta bene ⁊
groffa calidñ ⁊ fici fignificat cercbzit. fi nimia cocta ⁊ fem
per reumatica calídii « humidũ fignificat cerebꝛum.multa ⁊
ficca:frigidum ⁊ ſiccum.Si multa z crudazfrigídum 7 bumi
dum:que cóplerío citã monftrat infirmitatem:vt dicit Dip⸗
pocra.in aphoꝛiſ.quoꝛum inquit nares humide fngídos bu
moꝛes —— fperma liquidum habẽtes infirmitati qp
ſanitati funt vicinioꝛes. De tacta dicẽdum eſt.Caput tactu
calidum ſignificat effe cerebꝛum calidum ⁊ econuerſo. De
fignis oculoꝝ dicẽdum cft. Qui groſſas habẽt ín oculis ve»
1139.7 cafdem rubicũdas:tactum vero calídum:cerebzti mà
ftrant eſſe calidum:cõtraria babéres frígidus:fignt tamen
eft bumidítatía ; $5í vero fint rubicũdi 7 vene ſubtiles fues
rintztactug vero ficcus : fenfus clarí:fic, fignificant cerebꝛũ.
ALS
QV
S852
* ——
3 beoíce.
Si oculí fint rubicundi ⁊ groffi:tactu df calidi : ⁊ alij fenfus
turbidí caloꝛem t humoꝛem móftrát cerebꝛi.ſi cotrartum fri
gidumcficum, —— — !
¶e cõplexione oculaꝝ. £apis.
AS Omplexio oculozum cognofatur er venis:vel
| AD v M tactu:vel ep motu ; vel ex eoꝛum coloꝛbus:
À. Dozeed cl crabundáría ab cís erpulfa. ¶ De venis
—— fuerint rubicunde ⁊ groſſe: tactus calidus:
35 calo: oculoꝝ ſignificatur:ecõtrario frigiditas.
Si tactus eft. bumídus : bumiditatem fignificat. fi con»
trarium ſiecitatem.Si multis fluunt lacb:ymis humidita⸗
tem. ſi non ſiccitatem. Si oculí fint magni cozpufqg torum c
caput fimiliter fuerit:tẽperamẽtum fignificat complerionis
⁊ foꝛrmatiue virtutis. $1 oculi fint magni coꝛpuſq; totum ct
caput paruum fuerítzabüdáríam male materie t cam intem
peratam oftédit. £culoz paruitas paruo co:ypi ⁊ capiti affi
milata:paruam:t tatnen teperatam ocfignat eſſe natura. fi
econuerſo:cõtrarium. ¶ Dẽ coloꝛibus.ſi glaucí nigri ⁊ cere
uini fuerint oculi.nigri fiunt cx criftollopdos paruitate:con
cauitate : vel turbicitate.cuagaydos:bumo; multus eft et
turbuletus vbicũq; ifta funt: oculi nigri funt ex neceffitate,
glauci iftis funt contrartj:ceruínie cóueniunt hoꝛum aliqua
nigros tglaucosfadétia, ——
¶TADe cõplexione coꝛdis. Tapi.xij.
ꝛais cõplexio oc actione intelligitur.de figura.
coꝛꝑis.de tactu.de pilis. De actione:qꝛ fi pulfus
a ⁊ Iptrítus funt vcbeménffimi in pominc:ipfe ves
, V4 iro magne audacie vel iracundie: calozem cozdis
- vel totius coꝛpoꝛis vidétur ſignificare:contraria
frigiditatem. $i fpiritus ⁊ pulfus nó adco vehementes vi⸗
deátur: bomo xíto iraſcatur:tardeq; placetur:ficcítas deſi⸗
gnatur. sx fpfrirusc pulfus foztes lunt t veloces fpiffi, fi
militer pomo velor ad iram ⁊ foliatus : calo: et ficaras oco
fignantur.S*í ſpiritus ⁊ pulfus mediocris molis:pomo fis
miiter ato írafcitur cauditarem ⁊ bumidiracem fiGnificar,
Si pulſus paruus c fimiliter fpíritus;bomo nó anumofus,
pigérznon multum iraſcibilis t iraícens ato placabilis:fri»
gidum z bumidum co: erit. 5i pulfus paruus 7 ourus:« fi»
militer fpiritus:nó dto íralcens tardeq́; placabiliszfrigidus
X ſiccũ co: erit, &lolétes pec diſcernere naturas epatis opo:
tet confiderare:q: fi natura eius nó cognofarur mulum có
fidzrátes decipiuntur. De cozpo:is figura, $5i pectus fue⸗
tit lazum:non capiti vel fpondii affimilatum:zco: monſtrat
efie calidũ. Si ipodilis magna fuerit: necefie eft ⁊ magnas
effc coftas pectozia. pectoꝛis em offa fupza fpódilia funr fas
bꝛicata:⁊ pectus latũ erit. finaute ocfignárurcótraria, õ
fiderata ergo pectozís latitudine fpondili ⁊ capiri non affi»
miante:conſtat eam er co:xdís caloꝛe venire, Si latitudo pe
ctoꝛis er caioze proueníat co:dís: pulfus magnus fcquitur,
Soi calo: co:dís in angufto pecto:e fit : fpirirus velocio: er
fpiflio: P pulfus crit.anguftia enim pectozis non femel tans
tum capiraeris quárum fufficiar refrigerando caloꝛi coꝛdis
natura ergo acrem duplicat ez pectozis anguftía:que femel
caperet fi pectus latũ eſſet.Si aute pectus ftrictum fit : non
p:opter paruítatem capitis vel fpondilis:fignificat frigidi
tatcm cozdio: quia calozis eft oilatare : frígozis eft conſtrin⸗
gere, De pilis.Si pili mulri ⁊ nían funt ín pectoze vel in có
finítate pectozie:calozem fignificar co:dis.ft nó contrarium.
Si paudi c lenes funt pilí:pumíditatem:fignificant.fi multi
et afpen ficcitatem, De ractu.fi pectus totum et continía
cius fint tactu calida calo:em figaificant. 5í vero frígida fri
giditatem. fi bumída bumidiratem. fi ficca ſiccitatem.lHis
omnibus confideratis neceſſe eft naturam epatis cognos
fci. i enim epar calo cozdís conueniat: bec effe certa con
ftat.finautem incerta,
&api.ritj.
«Ec coplerione epatis.
Anplexioneʒ cpatis confideramus. oe venis.be
(7*8 bumozibus. oc pílís. oe tactu.oe coloꝛibus. De
":- 351 venis:fi vene late fint 7 groffe:calo: fignificatur,
[es vx 1 fi parue ftricte:frigiditas.fi molles:bumiditas.
? fi oure ſiccitas.ſi groſſet latecourec late:caloꝛ ⁊
Fo.iij.
ficcitas fignificatur.fi amplec molles caliditas ⁊ pu. Sii ftris
cre ſubtiles ⁊ oure frígiditas ⁊ ſiccitas.ſi (trícte ⁊ mollcs:fri
gíditasc bumiditas. De humoꝛibus.Si pomo eſt cboleri»
cust marime ín fuiérute fanguis cft calidiffimus: calo: epa
tis fignificatur, fi fangnís mutetur ín mgredinem 4 fpifice
tur:calo: « ficcitas fignificanrur. fi abundet in coꝛpoꝛe cali
dum:cóftat eum fignificare augmétatum.fi pec complerio
p:cualet pluſqᷓ opo:teat:bumozus ſubſequũtur parredincs
er marime fi plus bumoz df calo: abundet. oc cauſa
fcb.periodicas patitur:derraticas. £»ed fi calo: humidita⸗
tcm exuperet non tantum ſuſtinet. De piliseS pili fuper
ventrem pectinem multi funtzfigníficant caloꝛem cepatis.
Si non conrrarium, De tactu.Si venter « pecten fngidi
funt frigiditatem oftendüt. fimiliter in aite intellisc. «5€
colozibus. i totum coꝛpus fit temperarum inter albus 7 ru.
fum ; inter caliditatem c bumidiratem:fignificat tempera»
mentum.fi rufum ⁊ croceum:calo:es nimii. albi t vindira
tí vicinum frigiditatemz pumiditatem.fi iuidum 7 plum»
beum nigredini vicinum : frigidum 4 ficcum epar fignifie
cat « abundánam cholere nigre. NONEM
«LX cõpiexione teſticuloꝝ. £apt.rütj.
$£ftiaulosum complerio oe pilis intelligaturꝛet
de fubftantia fpermans:aur de 3chonib?, go€
4 pilis fi fint in pectine mulri vei fuper vmbili
^ z«lv*. cm caloses fignificat.ft mulri z afperi:caudita
E. tem ⁊ bumiditarem.ft pauci « rarae naſcentes
friciditatem.fi molles frigidi « pumidi, fi pauca « afpenztri»
gidi ⁊ ſicci. De fpermatc.fi multũ groſſu⸗ fucrit caioze oſtẽ
dir. contraria contrarium. De actionibus.fi eft ubiainoſus
cgenerans maximeq; mafa:los : membꝛũq; temper babes
erectum:calosem fignificat.fi non cótrarium. Si nimium liĩ
bidinofus fuerit: c nó fibi noceatz« multü sencrat: calidita
tem ⁊ bumiditatem fignificat, fi nimie in coitu cft cẽcupiſcẽ
tíc « tardus in actione caliditate ⁊ ficata. fignificat, tft nul
plus appetit
ftomacbusc arus aque fibi ſuffi
ct ; que fi fupertfua fuerit crepitum in ventre fadt: ficos
Temperquent cibos. iPumidus ftomacpus non ſitit: pu»
midos cibos appetit:parum oigent, s£ompofiras buius fai
re volens complexiones:cito ueniet, Sd fi quis mulrum
fititznon er occafione eft ſtomachi:ſed ex affinitate co:dis c
pulmonis, s£omplerío enim co:dis fiuc pulmonis fi calida
« ficca fuerirzfitim facít.c fi aquá biberit non fibi p:ofiat,
Sed acrís frigidi tractu maxime iuuatur. De cõueniẽtia d»
boꝛum:quia frigida frigido nocent ſtomachoꝛ⁊ ín alijs om»
nia ſᷣm banc rationem funt confideráda, TRarurales finc in
naturales ftomacbi compleriones er appetitu abozum faci
le quís diſcernet. Naturalis enim fibi fimilia appetit.contra
ríus contraria: paruus ftomacbus: paruo abo grauatur:fi
non:contrarium.
¶ De complexione pulmonis. Tapi.x)vj.
Omplexiones pulmonis er cóueníentia captum
tur aeris: c cy fcreationib? fiue vocibus. Stem
voce.fi eft parua:frígus ocfignat. fi magna:calo:cs. fi rauca
bumíditatem.fi ſubtilis ⁊ clara:ficcitatem. Oe ſcreatu:pul
mo humidus fi cantet quis vel loquatur multum ſcreat.
ſiccus nibil. Non folum autem de pulmonis frigidirate vel
caliditate parua vor vel magna videtur pꝛocedere:ſed etiã
pe pulmonís parzítate vel magnitudine, — em
Mn
vocis magnitudinem fequitur pulmonis, 3Receptio acrís
de maioꝛi c largioꝛi. In vero ecõuerſo intellige, Sed
tunen calo: largiozem pulmoníe femperfaar canalem. ct
frigus femper econtraanguítat. &or autem lenis ez lenis
tate canalis crit pulmonis, Aſpera ex eius afpentate nimia.
€ analís caím pulmonis lenis ex fue téperamento eft com
plerionie, ¶ Sntcllecta antem hoꝛum particulari comple»
Fionc alio:um c onuenientias fiue uconuenientías quiuíe
* poteft intelligere: cum enim alicui membꝛo frigida nocere
tonfpicimus: ín calidis vcro oelectarí ; caloꝛem eius opo:
tct intelligere; z alia fm bas rationes,
¶ Eccoplerionctotiusco:pis. Capi.xvij.
— Vm ſinguloꝛum membꝛoꝛuʒ naturalem dixe⸗
e Np i rimus complexioneʒ:totius coꝛpoꝛis diſponi⸗
ripara 4| nus Dicere non naruralem:que capitur octa
EC RP Nic tu.D€ colote. oc pilis de figura. Oc acrionib?,
Ee suci Roe tactu.co:pus cõplexionis calide calidíus
€it moderato co:poze. frigide fagidius.Calida tamen coꝛpo
ra (unt duplicia.aut enim fuaurs er oelectabilis funt calozis
vtin pueris:aut fumoſi et hoꝛribilis:vt etbíopibus, Sicca
fitangimus durioꝛa func moderane coꝛpoꝛibꝰ:humida mol
lioza. De caloze.calida co:poza funt rubicunda: frigida ſunt
alba. De pilis.in coꝛpoꝛe calido: pili nafcuntur ato: 7 mul»
tt afperi et nigri colozis:ínficco et. calído nigri et crupi
funt, In calido z bumido nign et tenes erunt:in frigido ⁊
bumído lenes c flauí: in frigido ficco minus flaucfcunr,
Multi enim funt pili:q: materia fui fumus eft ficcus exiens
Oc pozis coꝛpoꝛis: cuíus pars fübfequens continue pꝛius
ercuntem expellẽs aer exterioꝛ oeficcar pnoꝛem. bic fumus
ín calidis et ficcio abüdat co:po:ibus : etídco coꝛpoꝛa frici⸗
da z bumida pilís funr carentia: quía bunc fumum non pa.
bent:cum famus cozum fit fm frigidum bumidum;et eos
ram burníditas non cótinunm fummum faciat pz oꝛi exeunti
fumo : lubfequétes oppilat intercidẽs bumectatio Quia vᷣo
frigida cozpoza pilis funt carentia:caluitium plurimío ron
folet contingere: niñ ectrema fenectutezz membzo:um fc.lío
€t ficcitate: t boc marime ín vertice; quia verter cuftos bu
tmo:um cutemzofía babct tantum:ergo fumus in cute ficca
non contínuas Duc ⁊ illuc diſpergitur:qui cus erterít pozos
apertos relinquit ey ficatate cutis.ſicq; inuẽta latitudine fe
oifpergit circũguaq;:nigredo pili ex fumi caloꝛe:⁊ ei? vſtio⸗
necoatingit, 3Rufitiido er calore temperato: atq; nafatur
ín temperatis z maríme ante fummam iuuẽtutis. albi pili
fiunt p:oprer fumum pblegmaticum : ficut videmue in trío
gida regione nafcentibus : et ín fembus er frigiditate coms
plexionis. Piloꝝ criſpitudo vel aſperitas ex caloꝛe nimio
vcl ex vſtione fir ; vel ex poꝛoꝝ toꝛtitudine per quos fumus
cxit.Charta em igni adiücta nimio für caloze fe cõplcat. Pi
loz planicíes:fit ex frigiditate t bumiditate fumi:ſicut vide
tur in infantibus frigida loca inbabítátibus. De figura.
qualitates coꝛpis fünt quattuo: : aut eri pínguedo nimia:
aut macies fuperflua. fintbefis vcl fouatiditas. s£raffitudo
nimia:aut eft oc pinguedine multa:aut ex carnis abüdantta
aut cc vtroqp.macies vcro econuerſo.Si pinguis fit rárum
babet carnís parum:frigidítatem oſtendit:⁊ ᷣumditatis et
ſiccitatis temperamentum figuificat. Sed fi vtrũq; abuns
dat:caloꝛis ſiccitatis ⁊ humiditatis temperamérum eſt. Ma
cies temperata calida et frigida: temperamentum et fu»
perfluititem fignificat. Si inter pinguedinem ⁊ maciem fit
medium:temperamétum erít qualitatum.Hec autem eft ra.
tio vnde pinguedo abundet m co:po:cfrígido. caro vero in
calido, Pinguedinem ením fanguinis calo: conſiumit natue
ralís:in fngidoremanetz pervenas oíffunditurín membza
naturaliter frigida:ſicut coꝛpoꝛis panniculi funt: in quibus
fanguis coadunatus : pimquedinem facit. Sí ením ín camoe
fa membza venerit oíffoluttur non permanens p:opter calo
rem carnis. Si tamcn co»po:a fuermt calida 7 quieta:pin⸗
quedo fanguinís remanet ín carnofig membzís : et idcirco
femme funt fepe pinguiffimc.Ged tame frigidioꝛes funt P
m aſculi. Opoꝛtet autem confiderare (emper carnem fuper
offa críftentem. Oultotiens ením cus memb:3 carnofg fint
Ziber pꝛimus
offa vcro fübtilia apparent macida:⁊ econuerfo offa groſſa
€t parum camea »pparenr pinguia, Mpoꝛtet ergo antea
perquiri oe macie.Macies fuperfiua calosem fignificat, fin?
theſis frigiditatem et ſiccitatem fignificat. 9c actionibus,
Omnis actio:aut animalis: aur fpirimalis;zaur naturalis.
Actio animaiie mtellectus boní cír ín coꝛpoꝛe calído : in re»
fponfione cita. inftabiiis : in frigido econtrano. Spirituas
lis:ſi porno calidus fit.audag erít verecüdus:iracüdus:fo:
tis:⁊ velor pulfus.contr.ría contrario. Maturalis wm co:po
rc calído augmeutatur citozmultus appetit ⁊ benc digerũt.
Libidinofum fact, contraría contrario. Hec complerio to»
tius coꝛpoꝛis eft non naturalis ad cóparationem cqualís
cõplexionis co:po:ís. Quicquid fingularitcr c fparfim dixe
rimus in pumis:hic infimul recapitulemus vt lectoꝛi fenfus
paretur tacilius.Si em coꝛpꝰ eft calidus caro ent multa: pun
Suedo parua.colo; rubeus;pili multi z nign.tact? calid?.ín
tellectus bonus:hom o multus facundus:mobiliſſimus:au⸗
dax: iractidus: libídinofus. mulrum appetens et ato dige⸗
rens:afpere vocie:contraría contrario, t9í co:pue f. erít fic
cum erit macídum: 4 ficcioza erunt mẽbꝛa aſperioꝛa. Si coꝛ
pus ctt bumídum erit pingue carnofum. Sí calidũ ⁊ ficcum
erit maddum? pilofüm: pigs nigri cruntzcolo: bꝛunus:ta⸗
ctus ca.et ourus:bomo intellectualis:audax:appetibilis:
digeſtibilis.maxinie tamen groſſi cibi:libidinoſus. Si cali»
dum c bumiídus fucrit nimic carnis erit. parue pinguedine
pii nigri atq plani, tactus calidus ⁊ Dumídus, colo: albi ⁊
rufi medius. i o:po:a frigidaz humida alba funt ⁊ pinguia
pilí ruft. íntellectus ourus : pomo obliuíofus : animoſus.
neq; multum appetens:negs ato digerens:nõ ibidinoſus.
Coꝛpoꝛa frigida ficca funt alba aliquátulum liuida ⁊ maci
da.pili ruñ:ſed aliquárulum cítrini.tactue frigidus t durus
£o po:tet medicum cognoftereque Darum qualitatum abũ⸗
ect in vnoquoq; coꝛpoꝛe.
¶ De moderato coꝛpoꝛe. £apirvíti.
uis] I^. fuperiozibus ubu partibus dix iſſe nos me
| [eXiminimus oe intemperata complerione coꝛpo⸗
pij is quátum ad comparationem equalis; opoz
FSj/ tet crgo nos Dicere ot quali cóplepione' cius
Y iA fienificatóe. So:pus ergo equale neq; multuʒ
macidum; neq; pingue multum. colo: cíus ins
ter albus t rubeum cft medius.pili infantis funt rufi in pue
fida: ín iuuentute nigri.cutis ínter calicum ⁊ frigidum Lene
⁊ ourus:ficut vole manuum eft temperata. Actiones anima
lis:fpíritualis ⁊ naturalis modum tenent perfectionis.bos
mo boni íntellectus nó obliuioſus:pꝛudẽs:audax:atq; cons
tínens inter velocem t pigrum medíus : neqg multus pius:
neq impius: neds qulofus, acríones omnium membzo:um
perfecte funt. bec complexio fupzadictarum media eft com?
plerionum. $i autem in quolibet coꝛꝑe videris aliquae pa»
rum qualitatum oífco:dantes $m maio:em iudicádum crit
tibi partcm. Sí fucrint equales cófiderande funt foꝛtioꝛes.
¶ De cauſa mutátefignacóplerionis, Cap.xix.
"janiíficatióes cõplexionis mutate ſciũtur:aut ex
mutata regione ín Qua nutritus c natus eft qui»
as 'ibetzvel ex etate:aut er ſexu maris ⁊ femine; aut
er confuetudine, ,
€ Dc mutatione cóplerionis pꝛo⸗
pter regionem, T
Ignificationes pe m pilís alijſc; fupzadictis in
1 regione temperata funt perfpiciende. ibi enim
non poffunt fallere:fed in inreperata fepe falũt
vtpote in regione canopo ſubdita: vr aliquans
do eft egyptus:ſemper vero ín etbiopia coloꝛes
funt nigri: pili crífpt c afperí.ficca cutiszínferio: pare coꝛpo
ris fübtilis:f:cice tumida:oculi concauí:nafi magni; atq in
terío:a frigida. 7 ídeo inanímofitas cos oebilitar:er qua fis
gnificatione:etſi non fint videntur effc calidí.caloz ením ae?
ris calo:em naturalem ab interioꝛibus ad erterioza potra»
hit:⁊ ita fngcfaiunt interioꝛa. In frigida regione feptétrio»
$ beoatce.
nali ſuppoſita polo maioꝛi fiuc mínosi z pili funt flaui lenes
ct albe colos albus.facics rubicunda, pectoza lata, pe»
dce fubtiles propter adunationes caloꝛis in pectoꝛe fugien
tis a pedum extremitate.oꝛum complerio cft catida:z ob
boc fiunt audaces:atq; fo:tes: ramen cus nó fint ; videtur
fic frigidi. £&rgo in pmóf non eft certitudo a colo:e ⁊ pilis
fcd ex complexione fui, In regione recte füppofita sodia»
cozab oꝛiente in occidentem pzorenta cópleriones habitan⸗
tium ín nullo fupzadictoz talunt.
¶ De mu:ationc complexionis pꝛo⸗
pter etatem, ipli.
: Obaís ctas apud medicos quadrifarie oiuidi»
É tur z aur enim putriciazaut iuuentus:aut lene
M ctug;aut fenium. Pueroꝝ coꝛpoꝛa in augmen
A "co fun pofita víqy ad annos.rrx. vc emm fate
P. DAT atcur pbi infantia eit annoius.Ev.c puericia fiue
cM 3d0.clcentua. cv, Sic ergo lunt.rrx. Suucturis
augmentate funt complemeata.rrrv. veLxLi£omplementa
fenectutis funt cuʒ co:pus iam oedinat : fed nódum tamen
ocfidunt vírtutes. bcc marime ourat vfqs ad annos.riv.fis
ue.l. Senium effe dicũt cus coꝛpꝰ oedinar ⁊ vires denciũt.
&tas pucritic eft calídio: ⁊ bumidioz aitjs.fpermad cnim c
fanguiaí, ende fiunt vꝛcim ſunt:⁊ (dco calidi lunt z bumidi.
"Nuuentus calída cft ⁊ ficcazcuius ficaras ez bꝛutis animati
bus cft perpendéda:quo:um membꝛa aum nafcürur funt re
ncra t augmentado oureſcũt:qð ficce iuuctutis cft fignus,
£alo: in pueríst iuucnib? quãtitate eft cquaiis:quaurate
vero dimmilis: cum enim tangátur pueri calo: cczum pꝛo⸗
pter etatem cft lenis. Juuenum vcro ardétiffmus:p:oprer
ficciratem inuenitur. vndc £ba.fimilirudinem balnei ⁊ aque
€alíde introdurít, SDalneum ením ct aqua multum calefas
cta: et poſtea tacra ín calozis quárirate inueniũtur equalia.
ambo cqualírer calefaciunt tangentes. balnei camcn caloz
acutioꝛ gungibilio: ⁊ intenfioz pumidirare cnim aque ta⸗
crus temperatur:non ramen baineum aqua calidius eſt:nec
aqua balneo ín calo: pzofertur. 3uucnis ergo balneo:pue
ri aque calide affuniladus cft calo: 3n fimilibus autcm non
oiaerfis pec opostet cõſiderari. Vẽrbig:atia. Si iuuenis cr
puer ín figura fint fimiles.iu caloze q5 dieta:⁊ acticne fimul
calefactis t calefactiovtreqs fimul rermgeratis;refrigerano
que dicitur vera eſſe comperitur, Signa ecõuerſo.Senes
frigidi funt ⁊ ſicci.caloꝛ em̃ iuuẽtutis c ficaras cho.ni.unt
mutata.quoꝛum etas puerili eſt oppoſita:ſicut enim in pue
ris ſolidioꝛa membꝛa:vt cartilaguoſa:nerui atq; offa bit
diffima ſunt ⁊ tenerrima:ita ccótra ín oecrepirie ficaflima,
Etas enim puerilis ín augmento confiftt.angmétum enim
non potcft effe fine pumiatrate.virt? naturas humida tan
tum membꝛa augmentar 7 extendit, Etas autem decrepita
eſt ccótra decreſcere cad víam ois caris puenire £ft ením
frigida 4 ficca co:um natara, Senes minðꝛis ficcizatis (cnr
d? decrepiti et maioꝛis d? iuuenes. Juuenes vero pueris
funt ficcio:es fe nib? humidioꝛes:qð er bacróne põt quiuis
confirmare. 3initius pueril:s fetus in vulua tpermatis 7 (an
suínis mẽſtrui eſt marería que naturaliter calida z bumida
funt, Sanguis tamen calidío: eft fpermare.fperima mimus
bumidus fanguinezque cum miceãtur virtute naturali ali
quãtulum inſpiſſantur: vt virtute infoꝛmatiua ſuccedente
poſſit ſabiectam materiam infoꝛmare:que pꝛius foꝛmat pã⸗
niculos.poſtea carnem:venas atq neruos.⁊ fic natura pau⸗
latím oeficcat quoſq; folídíoza membꝛa explere valeat ct fee
tus foxmam compleat. ]Hafcerium enim membꝛa adco funt
burnida vt ofía à funt ſolidioꝛa in quácüqs velís parté fleo
€«ta$. ende obftetrices male fozmatus caput puerí ita aptát
yt in naturalem foꝛmam reducant:eoꝛum ergo membza vi⸗
dentur eſſe tenera. Sed tam nata minus fünt tenera d
€u5 fint m matricis vulua.ſic paulattm deficcãtur: ⁊ quoti»
die calo: augmentatur adeo vt pze ſiccitate nimia memb:a
plus ertendere nequeat natura. lDanc autem ctatcm vo⸗
camus iuuentutem. Poſt augmentum membꝛa oeficcano
tur: vt ad fenectutem perducãtur.augmentata aũt ſiccitas
operans natura eruperatzvt enam fanguine c carne mino⸗
|t
Fo .iiij.
ratis quid nutriat virtus nó inueniat naruralis, vnde necet»
fe cít vc in exceſſus vite appzopinquet, (patinatur cnim fice
ca cutis. motus mangum*« pedes ochat, imo torum co:pus
tremu. pec eft etas decrepita.pumicitate finita « fucceoete
ficcirate virimata.ficqs ocftruao calo: naturalitotum coz»
pus neceſſario ocftruitur:qua deſtructionemvocamus moz
tcin:quia ficatas oeftruit fcnfibiliac infenfibiltaco:poza: qo
m arbozibus conftat. 2 terra emm naicentes funt arbores
quantoplus augmentantur : tanto magís víqs ad elrimitae
tem ericcantur. ocdinátes in occafu. vnde cras puerilis eft
bumidio: ad cóparationem aliarum, Etas ita eft fic»
caſſima. Dicũt tamen pbi frigidum ⁊ bumidum cffc coꝛpus
decrepiti:pꝛopter fputa plurima ⁊ nafi emũctoꝛia:⁊ faalio»
res lacpzrymas. bec enim apparet effe bumida : qð marimc
eſt ex octecrione t pꝛoxuma caloꝛis naturalis extinctione: c
quia pꝛout opo:tct cibum nó poteft digerere.vnde crudi col
usürur in eis hu.membꝛa ergo ocarepitozum frigida ⁊ ficca
funt natura:fed acadentalirer pu,
VS : VA funt mafculi G fc.femine frigiaio:es ct hum i⸗
ut A ; diozcs : qð er pilis cõſtat. Pili enim in manb?
Md fo:t.ozes ſunt et veloces. vnde atiis pube»
PS
KS icũt:remine nó barbeſcũt: quia mares maio:
ardoꝛis fünt.fo:ríozee canimofio:es ommbus crecaturisc la
ti pectoꝛis atq; pilofizad morus arius p:ópti : aitíus ramen
mulieres pzopter bumidítatem creſcunt:ied crefcere carum
velocius eft ad complementum:quia parum calozis natura
lís in eis cft. "Stem in maribus p:udenria : intellectus : oi»
ſcretio:⁊ connnentía: maío:ca inueniütur. bec quocg fit cau
fa maiozis calozís ; un mulieribus wero econuerío. ^3tem in
labo:e et exercitijs viri pomptio:ce tunt. femine minus pi»
lofc in pectoꝛe fiuc ia ventrẽ.debilioꝛes manibus et pedi»
bus:tunibüde:pectoze ftricte.minus ficientes; et ideo par»
13 co2u5 funt capita : manibus quiete. £r quibus omnibus
trigidioꝛes efle compzobanrur. vnde naturaliter marium ad
msrco;mulierum ad muleres debent fieri cóparationce,
KL De mutatione complerionis pꝛo⸗
ptercófuerudinem, — £apirnij
Onſuetudo diuturna muratur in naruram. Dicit
enim Hippocra. s£onfuerudo eft altera natura:
bocautcm fir aut pzopter oietamzaur arrem alie
quam, Pꝛopter oietá . fi enim coꝛpus macidum
quicte c fuaiiter viuat.ct nimium bibatzaut má
ducet cito pingueiat. Coꝛpus naruralirer pingue fi laboꝛet
exercitet potumz cibum minuat fibi:anguítterur ⁊ trifterur
bumectatio ſua diſſoluitur:⁊ calef3cnim. macrefcet t exicca
tur. Differunt aurem naturales et confuetudinaric pingue
dines fiuc maacs. "$*ínguis:fi albus ſubtilis atcp ftrictus
eris t naturalem. Sí bomo eft madidus
et pilofus:c venas groffas babetzraturaliter macidus erit,
Si ecótra cófuctudo eft. De arte.Ars etíam complexioneʒ
coꝛpoꝛis mutat er caliditate? ficcitate: vt in terrartjs erarns
vitrearijs:ex caliditare 7 bumiditate vtin balncatozibus:er
frigido ⁊ pumídozvt in pifcatozibus 7 nauiganbus:er trigi
do ⁊ ficco: vt in campos colentibus,
¶ De ſigno ſani coꝛporis. Tapi.xxiiij.
oꝛtet medicus coꝛpus cognofcere fanum ⁊ boc
; i maríme apud aphꝛricanos.Si Qs ern feruü vel an
cliam ematzalíquando ad medicum caufa confi
» Alt —— recurrit ilico : qp fi diligẽtiſſ. me me
cdicus ínfpererit poterit cognoicere pꝛimum a co
loxe:q fifitcitrin? colos cospoxia er abundantía cbolere ru
bee oefignatur.filíuidus vel — complexio fi
gniñcatur. aut de is frigiditate:aut de abundantia cho
lere nigrezaut ez ſplenis detectione. Sanum ergo coꝛpus er
ꝑfectõe coloꝛis fuc nature cõpetẽtis cognofatur.fi er alb
et ſanum opoꝛtet rubeum efle admixtum cute cara. fi bzu
num: debet fimüiter efíc larum ín cute integrum:nigerri⸗
mum:labijs rubícundis ; 7 orna membꝛa —
Liber pꝛimus
pabere diſpoſitionem fm coꝛpoꝛis quátitatem, Si nimiam
babucrit madem:fignificat calozé ⁊ ficaitarem ; « pbtbyfis
nüniam fcftmatione. Sí mulzum craſſum fuerit: tignincat
frigiditatem c abundantiam phlegmatis: « fulpicitionem
repentiue motis; z fafpecrioncm diuturni mo:bí:ficut apo
picric:cpüeptie:paralpfis ct fundium. 3n curcfua nuila fit
acula:ſicut mo:pbee alba vcl nigra. In capite capilli de⸗
bent eife ran afperi non fale eradicandiznec babeat in cà»
pitc allopitiam vel tyꝛiam.his enim mala complexio cerebꝛi
lignitzcazurzncccapuc fit oblongum:nec fibi ponccrofumz
ncc grauis fit memozic:nec vifus p:cffus fopcze. IDomines
eim pufiodi auctam funt epilepricizaur aro futuri, £ cult
neq; nimis veloces:neq; cito mobiles, Sermo nõ fitino:di
natus.bis ci melãcholia ocfignatur, C culi neq; multũ con
caui:neq; fozis emiffi : quia per boc interpofinio vifus ocfi
guarur ; vcrba non fint oalba vcl grauia : quía ſigniticant
pblegmatis abundantiam in cerebzo:et neruozum lingue
indz detectum: vor eius non ſit rauca:lepꝛe cnim figuram
demonſtrat.os cíus nó fit fezidum:quia fetoꝛ humoꝛum oc?
imóftrat purredines, Opoꝛtet etíam viicerum inquiri eſſen⸗
tiam, Supinus crgo iaccat capite toti coꝛpoꝛi equali egi»
ftenre manibus ertenfis,in vtroq; laterc, tncuruatis gente
bus c terre infiris calcibus. ficq; rebus o:dinatis manum
fuam medicus apponat oertro:lum 4 finiftroztus ab oꝛe fto
machi vſq; ad vinmam fplenie vcl epat:s extremitatem.Si
3 ocztris vel a ñnſtris ourus vel tumidũ apparuerit apofte
r3 fignificat ſplenis velepatis.Si lup vmbuicum ⁊ pencm
fit : acoftema eft ftomacpi c vitium pydropifis. fimiliter fi
inter vmbilicum zjpenem habeat muiter tumidum aut ou
rum:cancer ín vulua piotenditur, Si tempose meſtruoꝛum
defectio fibi venerit que nimis fit foztis;fuffocationcin ma⸗
tricis fignuicat: et ſuſpitioſum cft fubitanec moꝛtis.vꝛina
ctiam femme ftue marís videatur; fi arenoſa ; vel lutuoſa
fic: eft petrenücia ín lübis vcl vctica.fitr caucatur ne anus
fit vulncratus;vel emo;roídas patiatur:neq; cruraisrofias
babeát venas:quia fierent varicofc, Significationes ifze ín
fano inquíruntur coꝛpoꝛe.carens enim iſtis cozpus maculis
obnorium eft ſanitati.
Capi.xxv.
m :) Dus: vt ſimilia membꝛa equis 7 tauris:⁊ homi
nibus:qð a huc dicturi ſumꝰ:q̃daʒ Doi t oibus cõia beſtijs
lVarig.aucm pabennbus : vc humores oc quibus ſucceduut
diſputationes: omnía ergo membꝛa bumana fiue beſtialia
fanguinem habẽtiatex quattuo: bumozibus funt facra. íi. oe
ſanguine:cholera: phlegmate:⁊ melãcholia:quoꝛum pꝛima
elementa fant pꝛincipia: Ideoq; humoꝛes funt vocati filij
elemẽtoꝛum:quia funt fimiles cis: cum vnuſquiſq; humoꝛ
ex eoꝛum conftet qualitate. humoꝛes ergo quattuo; ſangui
nem babennbus: ſecũda elementa effc videntur. hoꝛum au
tem quãtitatibus equalitatẽ cuſtodiẽtibus omnia animata
€o:pa ſanguinem habẽtia: neceſſe cft effe (ana. ín inequali⸗
bus vero infirma fin ꝙ competit coz cõplexioni. Dicit Hip
po.ínlibzo oc bumana natura;omne animatum cozpus fane
guinem phlegma:cholerã rubeá ⁊ cbolerá nígrá opo:tet ba
bere naturaliter : quía bec fanguínolentís co:poubus ſu
petunt; c ec eie eozum fanítas vel (nfirmítas fubfiftützquia
bís bene fe cõmiſcentibus:⁊ co:um quabtatibus vcl quái»
tatibus bcne có ibus neceffe cft cozpo:a eſſe fana, €i
minus: vel ezuperatzvel in vno loco fiat incõpetẽter pofita:
neceffe cft fubfequatur infirmitas. Quidam autem pbi ín
bis obuíant IDippo.oicentcs ex eno tri bumoze bominem
cxiſtere. vi fibi diſſdẽt.alij em fanguinem dicũt qui q̃ñ vc
nitatí vícini funtzalt) »firmát quelibet alioꝝbũoꝝ.Qui trib?
oc caufis decipiũtur:aut oc fübftátiac qualitatü ſanguinis
diuerſitate: aut oc ſubſtãtie membꝛoꝝ oíffimilítudine : aut
oc catbartícoz operatione. De fubftátie fanguinis oíuerfio
I3te:9: fetus in vulua foꝛmatio non nifi oc fpermate z fans
guine fit menftruo:nó tamen fine hu. ceteris: cuʒ alij feces
colatióes fint fanguis:q: fanguis cii fit diuerſe nature eft ft
cur muftü a quo ꝓcedũt quatruo: fübftátic diuerſe.vna eft
vini daritas:que cbolere rubee eft aſſimilãda.alia eft groſſa
€t ipſa cft pplegima, alia grauís atq; groſſa: ct fundum pe»
tens quc fec appellatur: cintellisitur eſſe cholera nigra.q̃r⸗
ta fubitátía vini cft puritas ſanguini a ceteris be mozib? pur
nficato comparáda.nullus tamen eft ira purus; vt alis ca
Tcat Dutnozib?, Sansuis em menftruue eft aliquádo multũ
rufus: q: cpolerc rubce multum cómifcetur, aliquádo pure
pureus cbolere nigre ſimillimus.aliꝗqñ (pumofus oc phle⸗
mate efle videtur. alíquádo aquofüs pzopter aquofos bus
moꝛes.Simiuter aũt videtur ín inciſione venc de ſubſtãtie
membꝛoꝝ orffimiltiidme: q; quedas mẽbꝛa calida funt «fic
ca.quedam frigida ⁊ ficca; que ex quattuo: pumozibns effe
2ftat, mirabilis er bumana natura regẽs co;poza fanguine
ad vuluá pucméte c extracta inde fübtilítate bumana creat
mébza:er calido calida:er frigido frigida, Suffiat becrefpó
fio ad bos maxime cófundédos quí dicũt oía co:pa ſangui⸗
nokta er büoze cõſtare vno. In catpartias apparet. ppter
eii pblegima oeponzdum acdpictee catbart:cum:pblesma
ocpotituri funt.quidam ppter cbole.rubea « nigra.quibus
etiam quedã ꝓficiũt catpartíca ad cades ocponéda. lomo
igitur ex quattuo: eft humo.quoꝛuʒ ali) funt naturales:altj
non naturales.Sãguis naturalis calidus 7 humidꝰeſt:cuiꝰ
quedam pars m arterijs eft ſubtilis cum rubicüdítate clara
rafitatí contígua, pare quedam pofita (n venis ínter groſ⸗
fum ⁊ fübtileeft mediocris: coloꝛis purpurei: fapo;e oulo .. .
cio; nallíue fetoꝛis:cito coagulatur cus erit. boc quoq figní
ficat temperamétum epatis Sang.nõ naturalis fi grofius c
turbidus fuerit:ca.⁊ fic.epatis fianificatzfubtilie z aquofus
frígidiratem nimiam ípfius, rufus clarus ⁊ fetidus mixtio⸗
nem cboiererubee 7 putredínes cius fignificat. apo: cíus
debet cfle amarus.fi falfus ex falfo pplegmatc perpenditur
cõmixtio.ſi autem ocfuper eft fpumofus:ventofitas nimía
móftratur.coagulat? ⁊ aquoſus oefectíoris erpulfiue cft
ſigniñicatiuꝰ.qð ením oepelli cum ſudoꝛe:vꝛina⁊ fumo folet
boctotum in fanguine remanet. f»blegma naturale frigidũ
t bumidum cft finc fapoze femper p venas mádatum vt na
tura cum oigerat ⁊ coꝛpꝰ inde nuiriat:q: pblegma eft fang,
dimidie coctus. vn natura nó fingulare dedit mẽbꝛuʒ ad tra
beudum fibí: ficut alijs oedit bumozib?. poteft ed oígen ⁊
€o:p? nutrire, "3»bleama nó naturale quadripartuũ eft.eft
aciduʒ:qð eft frigidi? ⁊ fici? ceteri: eft falfum qð € calídi?
4 ficaus.vítreii acredini cõtrarium qð vitreum zq: vitreo
colo:t affimilatur. oulce fanguí, ptínct c leuius occoquítur
d inquo fapo: nó babetur. sÉbolcra rub, maturaliter cali.
fic.eft:que ín tẽperatis cozptbus in ruboꝛe pfecta eft t fubti
lís.bác fibi fel femp attrabitt.mádatqs ínteftínís vt ea lauet
⁊ a pblegmatis putredine mdet.partem ffomacbo mádatz
vt digeſtibilem fadat.pars remanẽs finc acumine p toti coz
pus mittitur cá fang.vt Cübtiliat?faug.fubtiles itretvenas
ita mébza nutriat fubtili abo idigétía. «H6 naturalis cbo., €
quadrifaría.cft «mm citriua er phlegmatis aquofitate ⁊ cho.
rub.naturalís —— minus d naturalis cft ca.altera
vitello oui aſſimilat᷑.in d groffus pplegma⁊ cbo.ru.mifc&rur
⁊ iſta mín? — he due cõcreãtur ín epate.alia eſt fis
cut pꝛaſſiũ (emp naſcẽs iter ſtomachũ calidae berbas come
d£rius:d calidto: cft pꝛioꝛibꝰ.alia eff eruginoſa d erugim ert
affimilatur:fempqp ín ftomacbo er nímía incéfione nafcitur
cuíus venenofa eft q̃litas:⁊ ob boc cft calidiflima ⁊ peſſima.
£-bolera nigra:q̃dam naturalis: ádam ínnaturalís.naturae
lie frigida eft t ficca: que fic cft ín fanguine:ficut ín vino fer.
fapo: cius acíditati cõtiguus. eft aũt groſſa:curꝰ parzes me
lioscs fplen fibí attrabít in nutrimẽtũ ſui.alteram mádat fto
macbo:in appetitu cófo:tádo. mín? groffas mádat p venas
vt membꝛa nutriat aroflio:ee cibos fibi querétía:ficut funt
offa.cartilago et fimilía : —— ſanguinem iſta: ne nimis
mobilis coꝛpus fugiat. bec nafcitur oc dieta ſᷣm frigidum
€t ſiccum babita, Cholera nígra non naturalis ex incenz
fa cbolera nígranaturalí naſcitur:eſtq; calída et acuta: fas
poꝛe acida. bec feruet cumin terram cadit ; à pꝛioꝛe diſfe⸗
*
$8 beozíce.
rene quá ín afe pofità mufce fugiũt quafi ardentẽ:pꝛioꝛẽ
Yo nafat er incenfa cbo.ru,acutioz ⁊ caudioz
piío:c:becbabet peffimas qualitates ocftruedi; ⁊ moꝛbos
imos in cozpoze faciendizficut cancrum:lepꝛam: ⁊ peſſi⸗
ina vulnera tota memb:a comedentiazcutus colo: pꝛioꝛe eft
wigrio: ⁊ igne fublucidioz.iDanc quidã vidétes fangumem
nigrum efle oícunt:q: fanguis venas eriens coagulatur: €
nó feruet:bec ecõtra:⁊ eft aada qualitare peffima. 1 enim
in aliqua membꝛa inciderit: ficut gladius vel ignis incidit:
eft talia liuida ín coloze: t alia violacei colozis: cuius petoz
eſt liuídío: naſcens oc dieta calida⁊ ficca.£Dalic, vídi inquit
plures báccbolerá oigeréteg:7 oígefta poft onos dies mu»
tata:fani facti funt cum oígeftionc multa, IBigra cpo.violas
€ci colozís fi in citrinũ colozem mutenur ipfi ſanantur:opoꝛ⸗
£ct autemintellígatur:q: quidam hoꝛum humoꝛũ im atium
mutatur: quidam vᷣo non. Phlegma cm fi naturali caloꝛe
€alcfiat « excoquaf in fanguinem mutatur: fanguis m cho⸗
leram:fed umpoffibile eft fanguine ín pblegma mutari.cbo.
ru.in nigras caloze nimio mutatur nund in fanguine :neq;
pblegma ín cbo.nígram,3Res em bene cocta nung ampli?
2d boc redígicur vt fit cruda:neqs cocta ⁊ mcenfa nimíg am.
plius bond abü facít:q3 m bumozib? cõſiderat. Pplegma
ením medie coctum poflibile cft ſanguinẽ fieríft excoqua⸗
tur caloꝛe naturali, cbo.ni.z combufta impoſſibile eft ꝙ ad
cruditatem redeat: 7 polegma faciat. Iſtud etías intelligit
be alijs humoribus. Hoc auté fuit neceffe q9oe bumozib?
oicercturzq: quicũq; bumoses in quantitate vel qualitate
pꝛeualent ey neceffitate moꝛbiduʒ coꝛpus facient: fiaurem
ad vnum membꝛũ conflucerint:t tpfum mo:bidá fir egritu
dínem facient: fm ꝙ oícemus cü oe caufis moꝛboꝛũ ⁊ figni
ficarionibus cozum diſputabimus:qð autem faaunr humo
res Oum p:cualentzid oum minuũtur non fadent: fi autem
vnus vcl omnes fn quátitatis fummitate velvltimitate pꝛe
ualuerint; fuffocatur calo: naturalíe 7 vita perit. vn?vel
omncs in qualítare cozrumpant ipfis co:rupris in vnũ me?
beum ocfcendétibus ipfius membꝛi acto cõꝛrũpitur: vndc
fico: patiatur moꝛs fubfequirur.
¶ Explicit puma partícula.
«| 3napit fecunda partícula. -
Diſputatio oc omnibus wembꝛis. f£apJ.
De oſſibus. Cap.ij.
De oſſibus capitis. Capß · ii.
De offibus doꝛñ. &ap.ür.
De offibus pecto:ís, Cap̃ · v.
De oſſbus fpatule, £ap.vi.
peces manuum, - —
oſſibus pedum. e ap.vin.
De neruis. Coapi x.
De ligamentis ⁊ choꝛdis. s£ap.rj.
€ vents. Cap · xij.
De arterijs. f£ ap.rífj.
ioc came vel pinguedine; i£ ap. xiitj.
De pellículía. £ap.rv.
3c cute. &ap.rwi.
De pilis et vngulis. £3p.rvtj.
¶ Diſputatio 5c omnibus mẽbꝛis. Capi.j.
qc vimus in alio libꝛo qꝛ humoꝛes cc
d Vmer funt materia coꝛpoꝛis. In pᷣſen
ſti autem dicendũ eftoe fimilítudine mé»
bꝛoꝛuʒ que ipfius clementa funt: q: inde
officialia mẽbꝛa funt: natura cim mirabi⸗
lis de multis mẽbꝛis im qualítate ⁊ quan
tctiate diuerſis co:pus aĩalis cópofuit: vt
pea regeret ajatíti quodlibet q9 ín ſuovigoꝛe viueret:⁊ ec
pleretíd ad qð factum eft naturaliter: vnũquodq; er aial
coꝛpoꝛis inftruméta vírturí anime babet cópetentia: q: leo
£um fit audacis anime ⁊ iracũde: coꝛpus habuit foꝛte: atqs
graucs ín pedíb? vngues: t moꝛe oentes acutiffimos, Le⸗
pus cum fit timidiſſimus:coꝛpoꝛis membꝛa leiutate nimia
fuac babuit aptiffima:g: virtutes anime fibi erant diuerſe:
S o.v.
fccit deus cozposis inftrumenta virtutib? fuis cõpetẽtia ve .
pote manus in homine vt.cum eis operaretur: in quibus
funt bigiti multi ⁊ diuerſi: vrp cos magna et minima pol»
fint retineri, Epar rubeum fcat pꝛout fuppctebar creando
fanguini: mam lias er teſticulos ad creandum lacet ſper⸗
ma fecat albes:natura Yo oía coꝛporis mẽbꝛa omnibꝰactio⸗
nibus fecit cẽuenientia. ¶ Actioes funt tres:ſpũalis:natu
ralis: animais:quibug corpoꝛis inſtrumẽta ſunt ſimilia
vndc membꝛa virtutẽ animatã fequentia vocantur anima»
t3: t ín alijs fimiliter. £^cmbza autẽ animata fecu deus in
animalibus omnibus p:xopter fenfus ⁊ volũtarios motus,
SSed in bomíne pzopter boc: t intellect: « pzopter ratione
fecit cerebꝛũ:⁊ oculoszodo:aDinftruméta:nares efi t 2115
riculag:liriguam ⁊ neruos. £60:3 fpíritualia facta funt p»
pter fiatus ſpiracula:⁊ caloꝛis nararalis cófcruátia: vt funt
pectus ⁊ pániculi eius:coꝛ t pulmo cum fuis canalib?: fau»
ces:diaphꝛagma ⁊ arteric. lHaturalía membꝛa funt biparti
ta:quedam nutritiua funtzalía ceneratiua. Wiurritina cibũ
mutant ín membꝛoꝛũ totius coꝛpoꝛis ſubſtantiã:omnia em
bumana ⁊ beſtialia coꝛpoꝛa confümuaf ab aere ⁊ caloꝛe na
turali: c neceſſe eft vt cozum confumptio ad conſeruandam
integritatem cibíe reparetur. Hec autem funt membza na
tritii13:08:0entes:09 ftomacbi-ftomacbus:tmreftina: eparz
fplen:renes:fel:vefica: vene. 6b:a antem genitaua funt
acta vtfpedificent indiuidua: ⁊ vtindiniduarent fpecificas
t3:Q: er omnia índiuidua naturaliter confumunE: necefíe
fiut vt per genitalia ri £:que funt matrix:velvulua:
virga:teſticuli:⁊ fpermatis vafa fingula, lociim enímatos
rum ínquá c fpirítualii:feu naturalium: vnum babent pzin
cipale membꝛũ:cuius caufa facta funt aliazque actions fue
funt adiuuamẽta vel fupfluitatisfue erpulfiua vel
fiua. In animatis pzicipale eft cerebꝛũ: o: in ipfo eft memo
via:ratiozintellecrus:7 oe ipſo virtus fenfuauis ⁊ motusvo
luntaríus ad aiia membꝛa coꝛpoꝛs psrediunt actionis fue
adiuuamenta (unt oculi: audirue inſtrumẽta:odoꝛatus:nex
ui:lacerti:vnũquodq; cm iftozum exterioꝛa pe:tarad eere,
bꝛum: qð fibi po:tata diſpoſuit. Nerui ⁊ lacerri monentzr
ad opera:a cerebꝛo diſcreta ⁊ diſpoſita: ⁊ neruis medianti⸗
bus ab ipſo ad totũ coꝛpus fenfualia feruntur. Iſtoꝛũ etia⸗
quedam ſuperfluitatis expulſiua ſuntvt nares emũctionũ:
oculi lachꝛymarũ: oefenfiua ſunt pãniculi fuper cerebꝛũ po
ſiti. Ooembꝛ:oꝛũ ſpiritualiũ co: eft pꝛincipaliſſunũ: qz vite et
caloꝛis naturalte eft fundamentũ:qꝛ oe tipo ad alia membꝛa
pe viuíficanda:adíunaméta fant pulmo:panniculi: c
1 is: motu em ifto: trabirur aer ad refrigerans
dum calo:es co:die: t calo: ecpellitur fumofas:qui cirea coz
coadunatur.Poꝛtãtia ab rpfo ad alía memb:a funt arteriez
ipfe em̃ funt a coꝛde naturale 3cdpientes calo:£: virtutem
vitalem e t ad otnnia co:pozis meb:zazmerm
b:aoefenfiua coꝛdis funt fuí pániculizoíapb:agma:c pecro
ris panniculi.£^embzoz nutritíuo:um pꝛincipale eft eparz
ibiem fuccus mutatur cibo:um et fanguis effictur oe ipfo
adtotum co:pus — — adiuuamẽ
t3 ſunt diuerſa:quedã cimi dbü pꝛeparant vt ftomacbo leuio
remreddanr ficit os: dẽtes: quedã calefaciũt ? mutát cibũ
vt eum alleuicnt 3d mutandi in ſangumem:qð facit ftoma
cbus:quedá poztant a ftomacpo ad eparzficut inteſtini sib»
boſitas:qð ierunuʒ medic vocãt:⁊ fiit meferaica, Alia ab
epate ad totum cozpus poꝛtantia ſunt:ficut vena que a me»
dias vocatur concatua, Zulia trfi fuperfluitaté ſanguinis er»
pellunt t mundant ficut fel:fplen: renes. glia parte cibi fu»
perfiui recipiunt ⁊ erpelluntzvt (ant grofía inteftína: c vefi
cx. qð em̃ regat ftomacbus ab bís recipit ⁊ erpelli£: eefica
reapit fuperfluirates aquofas a renibus oc ſanguine depu
ratas. Inteſtina feces groſſas a ftomacbo receptas expel⸗
lunt. In mẽbꝛis gñatiuis pꝛincipales ſunt teſticuli: coz ad»
iuuamẽta ſpermatꝭ funt vaſa:q̃ in maſculis fiue f mulieribꝰ
oc ſpermate faciũt fetus Mamulle adiuuãteũ infantes nus
triant:q̃ oc vno ad aliud poꝛtant:ſunt ſpermatis vaſa atas
virga. UAaſa em̃ ſpermatis in maſculis fperma ín vuluã poꝛ⸗
tàt oc teſticlis: intẽtiõe iſta mẽbꝛa diuerſa pier vocans
v
Z (ber fecundus
ttíam diuidunt membꝛa fcs in fimilia partcs tort totumq;
parti aſimilantia:vt oſſa:cartilago:nerui: vcucz arcere; pan
iculi:idamentazpínguedozcaro:pizautis: vngule. Aut in
memb:a com pofita: vt caput; manus: pedes: c fimilia; bec
gutem vocantur officialia membea.Similia ſunt octo: pꝛi⸗
mo offa, fecundo choꝛde: cartilaso: nerui: ligamenta: tere
tío vene:quarto arterie: quinto cartil⸗gines:glandes: pin
guedo;ferto cutie ⁊ pellicule:ſeptimo pili:octauo Ynguie,
¶ Deoſibus. Capitulũ.ij.
Vrioꝛ cficcio: pars coꝛpoꝛis ſuntoſſa: qð duabꝰ
de cauſis neceſſe fuit:aut qp coꝛpoꝛis ſunt funda⸗
meta fuper que totius co:po:is fita eft fabꝛicatu
ra:vnde ea opoꝛtuit cffc firmio:a: aut qz ab exte;
rioxbus oefendtt interioꝛa:vnde neccfíc fui cffe
durioꝛa.Oſſa aũt ĩ cozpe multa ⁊ oiuerfa E ghe fcr oc caufis
opoxtuit efc firma:aut ex coꝛpoꝛis motióc; aut ex co;pozis
cxpellenda fumofa ſuꝑnuitatẽ:aut cx coz. paſſibilitate: aut
qꝛ in alio toco : in alio opoztuit eflc magna:aur ꝓpter
fo:tirudiné; vel pprer fui motus lcuit atẽ.x coꝛpoꝛis mo
tione:q: quedam m: ebza in animalibus aliqis mouere: aliqũ
qQuicfcere fuit necefle: aliquido cin mouent manus : pedcs
⁊caput:⁊ manuũ vole fine bꝛachijs:⁊ digiti fine vols: pꝛo
pter ſu uitatis fumoſe expulſonẽ:qꝛ omnis ſuperflui⸗
tas cibi fubt.lis eft vcl groſſa:groſſe viam dedit natura infe
rioꝛeʒ:qð fatis paret viſui:fumoſe fuperfi uítat: viam fupe?
rius feat per quá fecreto expellitur: fecit em̃ pozos in cutez
ficutin capitis ofic, Caput crt fumma pars cft cozpozís qð
ett ſibi ide qðtectũ oomui: fumi Po natura femp altioꝛa pe»
tit. S uit ergo neceſſe ofía capitis perfozara cflc ne fumus có
cluſus p:cbiberc£ críre.lbi crgo po: non p:opalant vifuiz
ne ab exterioꝛibꝰ auquid intret qð cerebꝛo noceat, Ideoq;
multa o3 fibjuicé funt iuncta: quc a medicis vocantur fco
-Foma. Hec opoztet efle multa propter eoꝛũ paflibilítatemz
vt facilius cflent paffibilía:fi vnius pare pateretur neceffe
ett totü fibi cõpateret᷑: vnde natura ouo fecit veltria:z vbt
opostuit plura:vt fivmum patcrctuür compatíendo alterum
non ledercturzc ſanũ vice infirmi fungeretur.Oſſa ergoma
xillaꝝ mulca ſunt:manuũ atq; pedũ:que magna atq5 parua
funt cx quãtitate membꝛoꝛũ:ſi cm membꝛa fuüerínt magna:
et core bzacbía z crura: magna fant offazfi parua vtoigiti c
fimíliazoffa fant parua: ꝓpter firmitate; q: natura videns
vbi oſſa ocbet cfle folida non ea fecit concaua: ficut nec mas
pülarum offa:pzopter motus leuitatẽ fecit natura ín coris:
zin fimilibus mẽbꝛis concanirates:q: vero crant magna c
mobilia opoꝛtuit eſſe concaua:que ouab? oe caufis funt me
dullís plenane cõcauitate frangeren£: vel vt inde nutriren⸗
tur. fía iuncaaut funt (olída:aut ĩmobilia: quoꝛũ motus
aut mollis eftzaur ourus:aut vtalterius acume intra altee
rius firconcauitatézque er acumínis quantitate magnavel
arua debent eſſe. Ineſt 3uté concauitati quoddã obftacus
ad acumnís düictum:ne cadens t concauum
coliídens fuam perdat mobilitate. £Obftaculü quafi: quada
cartilagine eft veſtitũ:⁊ fimiliter concauüzquib? vifcofa bu
nuníditas ineft vt leui?moucrent offavtrífgs extremitatibꝰ
queda lígamenta inducunt᷑ neruofa: ne motu nimío offa fe
iungerent. Iſte motus nó cft equalís ín omnib? partíbus:
eft em vbi funt crura:acumẽ:⁊ concauitasvt ín ſpatulis:eſt
vbi vtraq; longavtin coxis:eſt voí nó funtrotüda:vt ín ſpõ
dilibus:eft cuius acumen non eft 0c codem offe:fed de io
cuncto fibí offe : vt ín cubiti pofterio:t parte. Pmõi funt
offa ín concstenatione mobílía:ftabilía fui firmitate quedá
fibinuic? funt concatenata vt capitis craneũ.hec ením offa.
dentes babet ficut ferra:quoz vnũq ínter ouo íntrat
alia: quedam funt plantaría:ficutoentes (n mento 7 in ma»
rilla:quedam folída adco funt elímatazvt nimía planície jfi
vnum videantur eſſe:quedã alba ficut puraoffa: quedá tm̃
vífcofitate —— — offa vtrínqs fibi có
eurrentia cum medio mento funt folidata, Itidẽ inuenitur
ín quibufdam mobilibus, 3
¶ Deomſbus capitis. SCapitulfifj
Omũ offium fer funt modl:alia em fant capitis:
aua dorſi: alia pecto:ío ⁊ coſtarũ:alia ſpatularũ €
furcularum:alia manuũ:alia pedus.Otſſa
ſunt craneũ c offa mri « ocntid: cranei foꝛma cft
; rotunda:ante tamen c retroacuta. SRotunda vt
2 paffibilitate fit remotíoxzaut vt quátitatie ccrebzi fit capa
Gozanterius ppter pꝛoꝛam cerebzi acuiturzynde nerui go
deunt a cercb;o: qui quinq; fenfus ocferüt. is pofte*
riu$ acuítur:vndc ;
medulle fpondilium egre i d Tner⸗
ui motum facientes voluntarium. f£rancum croffibus cft
multis fibijmuicem concatenatie:qó fuit quíngs oe zaufie:
aut vt indc fumi fupfluitate reijceret:aut vt vene etarterie
ad ccrcb:um íntrácüdi ⁊ etiá epeundi viam babcantzaut vt
cerebꝛo firmiter panniculi inbererent ne cerebꝛo inciderẽt:
t cadentes aggrauarent:aut ſi vnum frangeret᷑ ne alia con
quaſſarẽtur:aut q: eft mollíoz pꝛoꝛa:puppis fo durioꝛ: que
ouc -qualitatco fibnuíce funt oiffidentes: huius cranci foz
mà cff quitupla:c ip artubus fertupla: cuius duo funtoffa
fimilía fibi: c vocantur occíma: c cft aliud ín capitis pꝛoꝛa:
vbi inciditur coꝛona t vocatur co:xonatum:cuius pec cft foo
ma. Aliud eſt oblongũ per mediũ capíns pzorectü ⁊ vo»
catur erectum:cuius bec eftfozma — ceftaliud ín capitis
p:0:3 vel puppi qð eſt ſicut grecumlauda, lhis tribus
nbi mũctis bmoifo:mafit, decima ex vtroq; latere ſunt
pofita ſuper auriculas a coꝛonato incipientia v; ad greci
lauda:⁊ ſunt longa ⁊ equaliter ab erecto feparata : et funt
alia duo in medío capitis iũcta vtrinq; cum erecto:hec ſunt
quadrãgula:quoꝛum mollís eft fubftantia pzopter fumi ſu⸗
perfiuítatem oiífiol 3:quí circa ventriculũ cerebꝛi pꝛio⸗
rem adunatur. Sũt ⁊ ouoalía vtrinq; poſita folis decimis
a craneo differentia:que appellantur tempoꝛa. Sũtq; triã⸗
gula in tria offa diuiſa:quoꝛum vnũquodq; fuam babet na
turam. Unũ eft petroſnin qððvocaturos petroſum foꝛamen
auricule habens ibi poſitũ pꝛopter auricule diuiſionẽ:alte⸗
rius oſſis eiuſdẽ trianguli natura ſummitati mãme eft fimf
lis:qð poſitum fuit ibi propter ſirmandũ os mentíne locus
fuum exiret. Oẽti ei offa immobilia ín iftis funt fundata:
bocos nó eft adco ourü vt petrofus. t£ft etiã tertiũ qð recte
tcmpus eft vocatũ alijs duobus mínus dictum:que iõ funt
dura nc cito eſſent paſſibilia:itidẽ intelligas ín alterius par
tts tríágulo. In pꝛoꝛa capitis eft quoddam cs folo co:xonas
to oífferens a craneo:c boc vocatur frons: cuius fo:ma ar;
culi eſt medietas:nec multum molle: nec multum durũ: qo
idco fuit temperatum vt non lederetur vicinítas oculo:us.
Eñ ctíam puppis cs folo [auda differens a cranco: t vocat
puppís os:fo:ma cuius non cadcm eft ín omnibus bom:ni
bus:ourü cft:q: puppís caret oculis quos cuſtodiret. Pꝛe⸗
ter ífta funt quinq; alia VUnum palo fimilatur: qð craneí et
marílle eft firmamenti offi pd iuncti: vſq; ad folum
capitis os po:rectü et marillíe firmaref crancus oífferens
ab offe puppis pcr quoddam os aliud:qð greco lauda iun»
gitur vtrinq; afcendene vfqs'ad coꝛonatum.Super lacere
tos tempoꝛum quattuo: funtalía ex vtroq; latere alterna⸗
ta:⁊ vtrinq; vſq; ad medium pertingentia:que vocata funt
paria: et ob ocfenfionem tempoꝛũ ibi funt locata. Oſſa ma
xillarum craneo funt íuncta:que ideo de multis fruftís fiüt
vt fi vnum patereturzalía non lederentur: ct q: naturaliter
omnia oura crant ⁊ mollia opo:tuít effc plura. Sunt antt
octo:cuo oculozum:ouo ín maxillarũ 7 nariũ ertremítate:
ouo alía:ín nafo ín nafi fozamíne vnum: vbí pares entes 7
quadruplí firmant:alteriüi oculoꝛũ:duo vtrinq; incipiũt a co
ronati ↄfinio:⁊ ſubtꝰalia ꝑtingũt ad oculosvfqs ad maxilla
rum extrema partís oefcendétia: ad nariũ medía: db? oce
currit vnum er vna parte pꝛotentũ in quo paree t quadrus
plifirmantur oentce.£ cilozum fingula diuiduntur ín tría
ambo marillaría fant groſſa ab oculanbus ínciptentía: et
vía5 ad caninos bentes pꝛotenta in quibus ſunt oẽs dẽtes
p:eter quadruploe atq; pares:quo:um vnũquodq; vtrín
Dafo eft col'atcrale:zvíqs ad caninos oentes piotendunt fc
$ beoxce.
grofía funt ⁊ dura: vtpote neruum ab «o ocfcendétem
QU edcntia, IBaftoffa pꝛout diximus binaab angulis mes
dio:um incipientia ⁊ viq; ad quadruplos oentea pzoteta c
nafi lateribus ab alijso;fferentia:que (dco funr tenera: vtfi
fo:te rumperentur ato folidarentur.£8 vbi eſt naſi foꝛtitu
do fubtile eft; ⁊ diuiditur in parua duo:que funt perfozata
vſq; ad cranei concaua. (O9 vbi dẽtes pares ⁊ quadrupli ra
dicantur:differt ab alijs nafi lateribus, Si particularia tos
tíus fadi offa fare volumus.xxxij.eſſe pzerer dentiũ ⁊ m«n
ti inuenimus.Oenti cm offa lunt ouo tn ipto iuncta medio
vbi dentes firmant ſubtilioꝛes quadrupü atqg pares; qu« z,
altcra extremitas ouas Dabet furculas, Unã eſt acuta fub
panbus quos ſupꝛa oirimus: cuius acumim quedáà choꝛda
inſeritur:que in lacertis tempoꝛũ pꝛoteudit᷑: per quem buc
ca clauditur:altera farcula eft erotfa rorunda pofita in con?
€auitatc que eft (üb ouozum vberum cranci fit.rudime, liu
ius furcule rorüdítate mentum fitimmobuc, Dentes unt
quafi quedam plantaria offibus magillarum ⁊ méto infira
Qui ſunt.xxxij.xvj.in maxillis ſuperioꝛibꝰ poſiti: totidem ur
inferioꝛibus: quoꝛũ quattuoꝛ ia anterioꝛ partc pares vocã
tur quadrupli c lati t acuti inciſoꝛes a medicisvocant tunt
em neceffaria ad íncifione cuiuflibet cibi:duovocant carum
. €ollateraleequadruplis ín ſummitate acutizim radicc vo la⸗
tí ouris cibis commolendis$ apti. Sunt ⁊ occem aii) viringg
— collaterales quadruplis:latiatqg groſũ:bi molares
unt vocati:ad molendũ em cibum ⁊ frangencũ rant neceſ⸗
ſarij. Iſte idem numerus dentiũ in mento eſt iatellgẽdus.
Hi omnes furcati ſunt:ſed ín eis quidam ſunt oiuerfi, 2j
em̃ quattuoꝛ:alij res: alij duos habẽt furculos:alij vn pa
bent furculũ: quadrupli atq5 pares.i.molares trcs: vlterio
res quattuoꝛ: pꝛimi molares infra poſiti duas habent fur⸗
culas:vltimi.iij.
¶ De oſſibus doꝛũ. Capitulũ.iiij.
—9 $13 oo:fi ab offibus incipiũt puppis capitis:⁊
S^ vías ad vicinitate porenduntur ani- ilPec quat
tuo: ob caufas fiicrunt necefíariazaut qz funda
289 41 menta funt aliozd: oia ern [uper ea pofita ſunt:
gſcut nauís tota fup carinã medíá : aur q: oper?
tozium fünt ⁊ defenſoꝛ tivifcerum atq; lacertoꝛũ.aut q: ner
uus hmõi neceſſarius fuit toti co:poz per qué deſcendentẽ
a cerebꝛo fenfus membꝛis daretur inferioꝛibus ⁊ motio:cũ
eim multa membꝛa a cerebꝛo fint remota: t vie longinquita
tc cis denegetur fenfualitàs: vis quedas data eft f; ondiuũ
medullis per quas oifpenfaretur neruía eũtibus per remo
tas partcs co:pozís:que quafi meculle lingua arabica voca
tur nucha.Quarto oo:ft ofía fuere necefíaría vr-cuftodiret
⁊ Ocfenfarérnucpam:ne quid lefionis paterc£ ab extra po»
fitie:funt ergo becoffa ocfenfacuió nucbezficur craneus eft
cerebꝛi:eadẽ em eft nuce d cereb:i natura, Spódilee dua⸗
bus oe caufis cc offibus funt mulns:vel vr quodiibet aĩal
fc indínare ⁊ erigere poffetzaur vccozum concauitas alícus
bí effec lata:alicubi ſtricta:⁊ offa alicubi groffa;alia.bi fube
tilía.s£ius er pars ſuperioꝛ fubrílis cft ⁊ concauitas larga
ínfcrío: groſſa z fubtilís cõcautas. zoo:fioffa ſunt quadrf
rtítazalía erm collizalía doꝛſi: alta renus: alta iugta anum.
mo collá babuit ouab? oe caufis:aut pprer ſonoꝛitatẽ
vocíe:q: animal cars collo voce carctoino ficut piſcis: aut
fi quá babeat raucam babet ficut rana:aut vr caput ante et
rctro moueret̃. Colũ fepté fpondiles babct minoꝛes « fub
tilioꝛes:in concaurate largioꝛes. Doꝛſum ouedecam min?
concauag:fed maioꝛes t aroffiozes.s:c flitudo eft earü: q:
cofte fuper eas fandate ſunt:aut q: vifcera cooperíürur ab
cis:carum concauítas ideo cft (tricta: qꝛ nucba ocfcendés a
cerebꝛo in coll: fpódilib?eft groſſioꝛ quà multitudine nervo
rum a dorſo pꝛocedentiũ neceſſe fuit ſubtiliari ⁊ concauíta»
tcm minoꝛari. Renum ſpondiles pꝛioꝛibus ſunt maioꝛes ⁊
groſſioꝛes:atq; ↄ caue minus:qð poftca pꝛobabimus.q̃ oia
vt diximus:⁊ bic confiderenE: q: em oe vnaquaq; ſpondili
ouo ercunt nerui:neceſſe fuit fübtüiari:barum inde fuit ma
ioꝛitas:qꝛ ena vſq; ad alteram poꝛtat. Sunr auté.rüij.ore
ifte fibrjauice cócatenatezerceptís pꝛioꝛibus in coli pofitvs
ſummitatibus:q; er puppí ouo epcunt acumina duabꝰpꝛio
F Oo.V)].
ris ſpondilis concaultatib? a dextris a ſiniſtris ſuccedẽtia
€x qua colligatione caput dextroꝛſum ⁊ ſiniſtroꝛſum eft n.o
uere. B ſpõdili ſcða duo epcüt acumina p foꝛamẽ prime ſpõ
dilie p:oxcdétia ad puppim vſq; ad col.ũ ꝑtingentia d oug»
bus choꝛdis ügantur ante ⁊ tetro Yt per eas morcatur cas
put.Em̃es aue fibi ſunt ↄnexe quibufdá fruftulis finiftris
inter duas ſuccedẽtibꝰ quib? ⁊ fibí 2cat 1 alterius
motue cis nó pbibere£ iori ſpõdilis ſuperioꝛ babet fru»
ftula ouozfinuüter inferío:: quoz vnũquodq; fubir fibi pze
paratam concauitate m:quinq; colli:z quínqg rennm:quat»
tuo: habent ſurſum ⁊ quattuo: ocorfurm. Hoꝛũ fingula có
cauitates fuas intrát fingulas vbí perfectis cõnexibus fibí
€olligant. que ad pocfucrüt neceflaríaz vt ceterozum effent
firmam«nza, In o0:fi fpondilib? buo funt ti: a quib? ouo
aua ficut fpina contozta ercunt. lec contozta a medicis ap
pellantur — — fpondilis habet tría. vnus fue
per:⁊ ouo ſubtus lateratza. T babent omms pzeter pri⸗
mas in collo pofiraszque ideo caruerunt cie roztionibr evt
non obeffenr lacertis caput ante monentib?.£ ontostio iſta
in.ir. vel vtj.fpondilibus petit inferíoza. oecima femper ha⸗
bet erectas:alioꝛum omnit fuperius contosta ſunt. Hec fc»
nemca t; ibus de caufis fucrunt nece ſſaria: aut vt poflcríos
ra colli colligarẽt: aut vt lacertos ſupꝛa oozfum: ecnas arte
rias t neruos firmarent: aut vt coftas fibi finmiteracberce
re faciant: vnaqueq; fpondilís duplicis cft foꝛaminis: pcr
Que parce nerui excunt: qui oe nucha ínterio:i pzodeunr,
IPo:um cmi quedá foꝛatninũ inter ouas fp: diles fir: que»
dam intra vnam tif ínter duas fpondiles funt foꝛamina: qz
cum vnaqueq; femicirculos babeat ipfis tunctie neceſſe eft
reddi foꝛamina. ec cófideran in colli frondiLb? : alic cm.
funt fuperius plufd mediũ habentes arcu'á: fcd inferi? pa
bent minus:quibus iũctis perfectio fit circuli: ⁊ bocín fpó
dilibus oo:ft. SS pondies ren vnum fo:amen babent im̃:q̃
funriurta anum ouozum funt oſſuum:quoꝛum vnum voca⸗
tur iuxta anum. Os iftud latum ínferio:í fpondili renum
íuncrum ín fimilitudíné ſpondilis oc ibus cflibus cft fa»
ctum:quoꝛũ ouo ara duas babent cõcauitates nó adeo ma
gnas. Hec funt offib? coxarũ iicrazin quoꝛũ vnoquoq; font
foz:mína:3 quibus nerui pꝛodeũt:hec nó ſunt lateralia: fis
cut ſpondiliũ Oſſa em corarum in lateribus ſunt:foꝛamina
ergo .(ta in medio ſunt poſita.Alterũ os vocatur ipfe anus.
fimiliteroe tribus factum offib? : bec funt nature cartíl:ci
num:a quibus tres pares nerui exeũt. Unũ par erír oe ovo
bus fo:zarmunibus ſpondiliũ foꝛamina affimilantib?:cs tero
tium infenus foꝛamẽ babet aliud:vnde crit quidá neruus.
Hec oc oo:fi (uffiaantoffibus.
De oſſibus pectoꝛis. £apítuli v,
coꝛis fundainentũ ſupꝛa doꝛſum eft poſitũ
cuus magna eft concauitas vt intra fe poſita
cuſtodiat.ſ.coꝛ: ⁊ pulmonem: t pániculos tc.
OMagnitudo cócauitatis fuit vt pulmo poffit
ais buc 7 illucoidatarizconftat pectus coftís ⁊ te»
nenrate quadã coſtarũ.xxiitj.in anterío:cs t pofterío:es fit
bíuifio.o€. riri). anreríoxb?pect?»ficitur d doꝛñ fimt bgate
ſpõdilibꝰſeptene.ſ.ex vtroq; latere ſemicircto affitanre. 5
fi (ágan£ circuli facere viden£:becligan£ ín anterio:ib?ci
feprem reneris offibus cartílaent affimilantib?: fed ramen
ín tenerítudinis ſummitate vera cartilago eſſe cóp:obaturz
que oum acui£ eft ficut gladius: t oꝛi ſtomachi faperpenitz
ad ocfenfionem ſui c co:dis ⁊ diaphꝛagmatis. Decẽ pofte»
noꝛes coſte quínqs doꝛſi (pondilib? funt mferte:be (unt cur
tevt non poff.nt ad offi tenera pertingere:earũ extremtas
nc foztc rüperc£ eft csrtilaginea: funt auté oia ouo 7.prrvj.
¶ Deæ oſſibus ſpatule ⁊ furcula. s£ap.vj.
Patule offa duabꝰ oe caufis fueruntneccfraría
aut.f.vt ocfenderent pectus retro ne patcrerur
quid lefionis ab erteriozib?: aut vt arn orum lí
garent offa:que interíus funt cócauazcrren? 9o
. .. qibbofa:erat em̃ nece ſſarium vt pxodeffct ccftis
cócauitas: que offa babent nodos quos medici vocant fpa
tularum oculos : quod nomen ez effectu ſumpſerunt ſuo:
ficut enim oculi totius antcnosís defenſoꝛes funt co:pozío:
Liber fecundus
et iſta a poſterioꝛi befendunt pectoza, Iſti quafi oculi ideo
funt —* vt armoꝛũ cuis poffint eos ingredi llbabet
aüt fpatula ouo acumína:rerro vui coꝛui roſtro aſſimilatũ:
pera cedé patula ferie ne a ſuperioꝛi loci
itm eret. Intus $o aiterũ ad oc tii pontũ ne fübt? eris
lígarent; a pectoze oífferrc facerent nc fozte pectus mant
contraberct: boz offa exterius funt rotũda interius no con
caua:⁊ cum ine zs ente ligata:retro vᷣo cum
coꝛui roftro:earum lí funt ofla cartílagínofa que vo
cantur ſpatularũ capita ad bocpofita tm̃ vt cocatenatione
facerent artmo:um, |
¶ De obſſſus manuum. — £a.vij
Haqueq; marin tria oſſa generaliter diuidit᷑
in armũ cuius os eſt magnũ:concauũ atq; rotũ
dumex familiari em parte cõcauũ eſt:ab extra⸗
Enea Yo gibbofum atq; rotundũ. Dico autem il
sex Slud familiare qo interioei parrí co:poꝛis videt
attinere: extraneũ qð exterius. Hoc aũt fuit ſolitariũ:qꝛ cũ
ſpatulis vna concatcnatióc cft copulatũ: fuit magnũ vt ma
num ferret ⁊ b:acbíü: cócatenatio er manus atq bzacbt)
buic conectitur om. Rotundũ efficítur yt non fadle patere
tur:fit auté concaut vt arteríc: venezatqp neruí viam babes
rent ad manũ atqp bꝛachiũ. £rtranea gibbofitas familiari
parn fuit copetentiffima. 3n extremitate fupenosi eft acus
tum vt fpatule intraret coñcauũ:⁊ cócatenatio fieret armo
—— adeo eſt molle vt locũ fuum aliq cogaf exire:mol⸗
licies fitídeo vt armus vndíc fit mobiüio:rtremíras ínfe
r0: attinẽs beachio capita babet otto ín familiarí parte ma»
nus ꝙ nullioffi colligat: vt nerui vene:atq; arterie in eo li⸗
garenturzíntufqs bína funt duo: vnus retro: ⁊ alterü antea
Que * íntrant acumen: vt fuam facerent concatena⸗
tionem.35:acbtti ez ouob? conftat offibue, EIni fupza c ap
pella£ cubít? (uperioz. Alterũ infra c vocat inferioꝛ.eſt aũt
inferi? prio mai?:q: poꝛtãs poztato mai? 05 e£ vl firmius,
IPecouo rotüda b5 acumína que malavocant ad extremita
tem armi pertingentiazmali maíus eft exterius: atq; mín?
ínteríus .cócauítate babent armi quã intrant cum ertenfio
fit bxacbij.f£rterio: pars manus er nou mínutis conficitur
offibus medulla carentib? ſolidis « oiuerfis: offa nouẽ ha⸗
buít vt manus cflet mobilis:ſunt aütoiuerfi foꝛma.ſ.alte⸗
ra gibbofazaltera concaua:alia erecta: vt cum oia iungeren
tur quafi vnũ os redderet. Iſta ín duobꝰoꝛdinibꝰſunt ftan
tía:er vnaparte cumvole pectínibus:cr altera cum ouabus
b:acbíj concatenationib? foctite r igant:concatenatío ad fit
perioꝛa babet bozum tría:bzacbtj concauitatẽ fubeütia per
quam manus latcraliter extẽditur atqp ftringitur; concate»
natio imferío: atqs míno: ectremírati interíozís ſũgitur bꝛa⸗
cbij ipfius acumine cõcaui quinq; offi fübíntráte. IDbec có»
catenatio moti fadt antc ⁊ retro: —— in duo diui⸗
ditur. Pecten pars vna: digiti vocant᷑ altera: d pecten de
xxiiij.fit —— fo:te vnum patiat᷑: c altera non ledan
tur. iaiti funt quinq;: quoꝛũ vnpfquifq ex tribus compo
nítur offibus:que ſibijnuicẽ concatenant:⁊ quattuo: digiti
eum pectine lígantur:poller cum bꝛachi interiozezc in offiü
iungitur concatenatíone:fiuntop noduli inferiozes fuperío»
ribus maioꝛes c latioꝛes:quia poꝛtãs eo qð postatur latius
eſt atq; firmius.
«[Pcoffibuspedum, Tapitulũ.viij.
Sſa pedum medici ín quattuoꝛ ouiidunt funt
4 8 cii corarum:ſunt hãcharũ:ſunt ⁊ crurum atqs
pedum.Hãcharũ offa ante ⁊ retro füperi? ctt
eg faniligantur offibus: cius vnaqueq; pars ín
A »»catrce diuiditur: os mediũ atq; fuperius ꝓpꝛie
— intrantibusc pcc peopuc pdcpavocatur-pie
1 am íntra 8: zie vocatur:p
ri9 Vo eiꝰcõcauitas .eofcs ef poft iftud Q5 os yliũ voca£,
tertium os peíus eft:os core cít neccflariti ꝓpter coxe mo⸗
tum.Oſſa interioꝛa erterío:a ad cuftodienda fpermatis
vaſa:matricẽ quoq; t veſicã rectaq; ínteftina, £s core ma»
íus cft totius coꝛpoꝛis offibus:torà in ertranca partc a fu»
perioꝛi aut familiari ab inferioꝛi a poftetiosi parte concauũ.
ab interyozi gibbofum ouo babés acumína: fc; fuperius €t
inferius:cuius magnitudo fuit duabus oc caufis: vel quia
tonus offium eft fundamentá:vel q: maioꝛẽ lacer»
tum po:tat per quem motio fit pedum, Toꝛtitudo extranec
partis a fuperio:i partc eſt:vt locum habeant lacerti : qui fi
effent ertrinfecus ín eundo frícaren£ : to:títudo a familiari
parte inferíos:te fi effent ez vna parte to:titudines totü coz
pus to:tum c ínrectü fieret: concauítas pofterio: t gibbofi
tas anterío: vt firma effet fefliozacumen rotüdatur ſuperiꝰ:
vtbancbe pírídem ingrediak. Inferius ouo acumina duas
cócauitates cruris funt fubeuntia, rus em̃ duoꝝ cft oſſiũ
quc arüdincs vocata ſunt. Unum magn ín familiari parte
pofitum ouo babet concaua:que cócatenatu gent n nt
inferio:i parti core umcta, In huius concatenatíóís fpacio
fupzemo cft rotundi os cartilaginofum atq; cõcauũ:cuius
concaua cruris ⁊ core intrant ofla: vocatur genu. Arũ
do altera (n parte eft egtranea:q: fübtilio: t curtíoz eft arun
díne pꝛima non pertíngens a fuperíozi vfqs ad concatenae
tionem poplítd:fed ab inferiozi mafozi íigitur artidíní: bís
arüdinibus cauille pedus iunctis concatenatio quedam fitz
vnde motus p:ocedit calcanei.minus aute in muamẽto ma
ioi catur vt pondus patiatur facilíus;aut vt neruos: arte⸗
rías c lacertos tutaretur:aut vt ínter (pfum atcp maius cóe
catenatio calcaneí redderetur. "$bedís oíuifio eft ſenaria:eſt
erfi cauillazeft calcancue: ⁊ pedis nauicula 7 raſca:q̃ ficlin
gua vocaf arabíca «eft pecte:funt ⁊ digiti.Os calcanci ros
tüdà cft fuperi?a parte fatmliarí:ab ertranca partclógum
cft « fübtile fubteri?latü atq; folidi attingens terra. 5Ro»
tũdũ nc jd fo:te patía£, Zógitudo atqp fubtilítas vt bh fir
marc£: vel vt füppofita paterc£, Soliditas vt ferrc oura
poffet co:xpa:cauilla calcanco eft fuppofita mollib? lígamé
tís retro cóncra ouo babes acumina a parte familíarí maío
tie intrans cõcauitatẽ arundinis: ab ertranca minoꝛis: bac
concatenatione calcaneus furfum t 9fum mouctur. 9$ na
uicule ad modü nauis eft factü fuperius ⁊ retro: ⁊ vtrinq;
operiens extremitate cauílle: vnde cft lígatü ficut eſſet cõca
tcnatum:per bec pedítatlateralis motus ; ífta cum
calcanco eft lígata:fcd ab extranea parte infra a familiari al
tíus:vt locus remaneret concauus, iPec concauitas duplici
tcr fuit necefíaría:vt.f.fi pes acute reífuperponeref conca?
uum baberetad qð cito confugeret.vel vt calcaneus ad tno
tum leuioꝛ redderetur.3Rafca quattuo: babet ofía. tria pos
ftenus cum nauícule retro iuncta —— familiari:
aut cum tribus oſſibus pectinis. Os quartũ qð vocatur glã
doſum ín parte minoꝛis digiti eft poſitũ:cuius acumen vtl
geturretro intrat concauü:aut cum duobꝰpectinis
offibus lígatur. 3Rafca fuit ín pedibus neceffaría:ficut et in
maníb?:fed trii ífta quattuoꝛ: illa offa hz octo:maioꝛ cm mo
tus manibus d pedibus fuit neceſſarius. Pectẽ ex quinos
conficitur iunctis cum quattuoꝛ rafcc offibus: tríacim hoꝛũ
fungunf aum tribus rafcezóuo cum glandofo vnozpecté pe
dumvtile fuit ficut manuü:quattuo: oígítitría offa babét
¶ Tde cartilacíne, Capitulũ.ix.
aso eft oflium tenerítas quo:üliber fetuum
(Cx; offibus affimílata: oc qua fatie 'tractauímus in
AA offium compofitionibus:am quíbus iũgitur et
S EN cft pectozís teneritas:coftaz extremitas:⁊ hypo
cundrioꝛũ pare in ano hãcha:⁊ crtremítatibus
offi acutoꝛuʒ nariumq; auriculaꝝ gutturis:⁊ canalíti pul»
monis: que om̃ia fuerit cartilaginofa ne korte rumperẽtur
cumplicarentur, — ¶ TDe neruis. í
PS rinm ferrent membzis totius cozpozís:offibus:li
— — i i:c
n £uidá medicozü dicunt dẽtes offeofos fenfum
habere:qꝛ labꝛis trementibus * tremerevídenf:c dolo
tem patíuntur: doloꝛ aũt nõ cft finc fenfu: qð negant alij di
centes dolorẽ illum effc ín gingiuis atq; neruis.quoꝛũlibet
neruoꝛũ fundamentũ eft cerebꝛũ cum volütart motus atqy
ſenſus fit firmamentü.£D £s autcs nerui aut de cercbzo pꝛo⸗
— le ener —— dora
tur cfíc m que untap :Q
opo:tuít effe ne fi omnes a cerebꝛo pdirent immediarezaut
rumperetur aut nimia lóginquitate fenfus f.g^é
zo:um ergo propínquos nerui a cerebzo procedentes funt
mollioꝛes:de nucba durioꝛes:exeũtes a pꝛoꝛa cerebzi oĩum
iſimi:q: ſenſum poꝛtant alijs.mollioꝛes vt
cito mutent᷑ circa ſentientes. Piꝛodeuntes a puppí cerebꝛi
uctus oret n polt mollía vcloci motu cf
10
to rumpuntur. Meruoꝝ a ce exeuntiũ ſeptẽ paria ſunt
quidam ad oculos pꝛogrediunt᷑ vt design rd vifus,
Alteri ad cofdé vt oarent cís motionẽ. Alioꝛũ quida vadat
$dlínguam ⁊ fenfum guftus oant c motus: quida ad teme
poza vt moti comededi dẽt. Iſti jdẽ ad nariũ exeũt extre
mitatem c vſq; ad labia:quidã ad gingiuas atq; octes ten
dunt donãtes eis tactũ. Quartũ pꝛioꝛũ paríum diuiditur p
palati ſummũvt ei donet guſtũ.Quinti paris pars tẽdit ad
auriculas:vt auditum eis pꝛebeat:pars ad latitudines pes
ctoꝛalium lacertoꝛum P] —— t motionurm.
SScrtí paris tendít Cceravt entiant. Pars
—— Vt — vaait ad
lacertos lingue 7 guttunevt inde poffint moueri:vnũq
iſtorum pztufip egeat craneũ ouobus cerebz panniculis c
coopertü:(ubtilis pániculus p:opter nutrimentũ fuí eft ve⸗
nenofuszalter eft aroffio: t ourioz ab offibus cranet ocfen»
dens neruos. Pꝛimũ par neruoꝛũ a cerebꝛo exeuntiũ eft có
cauum nulli alio:um tanta concauitate affimilandd:cui?fub
ftantía cerebꝛi nature cft vicina:concauitas ergo eie omni»
tcretur vius ramuſculus:per alterü alterí lumen oculo pze
beretur:boc pzobare poteris fi daufo vno oculo alteri ape
rueris. Neruus à oertra parteveniene ad dextrũ oculũ ten
dit:a finiftra ad ſiniſtrũ. fingulus ad oculos vfq pzo
geſſus ita ibi oilatatur vt vueã tunicam circũdet cõcauus.
SSpíritus autem vifionis acerebzo diens: c candem
— — ifti egreſſi a cerebꝛo mol»
funt ⁊ lenes:ſed quanto plus ab co elongant᷑: ráto ous
río:s efficiunt. Ad oculos autem cum veniüt: ibídem rurs
fus mollcfcunt,. Secundi par neruoz a pofteríozí parre ino
cipit alioꝛum pꝛioꝛũ: quo:um vnufquifas erít per fozamen
crancí qð vicinum eſt oculoꝛũ ſinguloꝛum concauitari: quá
circũdantes oilatanf:vtp cos oculi moueant. tertius
íncípícns rctro poft fecundd fe diuidit:⁊ perfi capitis
exiẽs a puppt cerebꝛi:quarto parí vnitur:ſed poftea —
tur ſeparatum:qui cum exeat a craneo in quattuoꝛ diuidit᷑
neruos. VUnus foꝛamẽ exit qð vena ſubijt iuuenilis bic cum
per ceruice deſcendit in viſcera oíapbzagmati ſuperpoſita
diſpergit ſe per ea. Alter foꝛamẽ oſs tempoꝛis egrediturz
⁊ neruo quarti paris cõmiſcetur.Tertius cum foꝛamẽ oſſis
ocularis creat. vnde ſecundũ par iam exierat: ín tres alios
diuiditur neruos:hoꝛum pꝛimus furculatus in exterioꝛibꝰ
oculoꝛum angulis oilatatur ; ⁊ lacertos tempoꝛum tandem
Theoꝛice. $'o.vfj.
uL de eir
exit pios p foz v
ebd cms roeuen üt epercd, poc cómniptum
pari tertio cx magna parte feceditin marülará lacertos, Al
tera pars ín lacertos tempoꝛũ vt eozum adunct fenfum: €
— — adigi ai ar n
mediatrice.
cerebꝛo deſcendit in ſpõdiles doꝛñ incipiens a finc puppisz
— aseo ves —
dunt nerui c fenfum ⁊ voluntariũ motũ poꝛtãtes —
fub collo pofitis. Sunt autẽ trigintaduo fibí paria ⁊ vnum
tif impar. 3n collo em̃ octo: ín 00:fo duodecim: in renibus
Qnqg:iurta anü tres:in ano tres: in finc aní vmꝰ. Pꝛimꝰ de
Ccto erit a prima colli fpoudilí ſecedens in lacertos capine
pars fecunda ínter pꝛimã c fecundi f; 1
partím ín cutem tendens capitis vt fentíat: c in pofterío:es
colli lacertos pars altera:alig in laros vadit lacertos fuper
fpatulas:par tertium ínter ſcðam eríens 7 tertiam ſpõdilẽ:
ín alíos virinq; oinidif lacertos
ertam c ſeptimã. Octauũ inter ſeptimã ⁊
paria partiunt᷑ ín multa:pars em̃ in lacertos tendit capitis
⁊ colli. ilia ín lacertos o0:fi: Bla ín diaphꝛagma pterocta»
uum trf. Blía in aſcellas vſq; in concauitatẽ fpatu c vt mo»
tum Oct digitis. Alia in bꝛachij cutẽ vt facíat ſentientẽ. Pꝛi
murm.xij.oariũ a is ſpondilibꝰ excuntiũ intcr pãmã
erit c ſecũdã:cuius pars vadit in lacertos:aut coftas. Alia
in lacertos fuper oozfum.£llia fup pꝛimas coftas : c octauo
pari coniungitur pꝛocedẽs vſq; ad volà manus yt p ipfam
Jfberfecundus
fibi bentur motus atqp ſenſus. Alterum par ínter fecunda
X tertiá exit fpodil: « diuidit in cutem armi vroct fenfum
ei. Altera pars tendít in lacertos coftarü atq; pectosis Ter»
tium intcr laccrto9 patula: atq; dorſi vt motũ pzeftet i9,
Siniuter altera. r. paria a fpondilibus B cceütía vni
cuiqy mébzo fibi vicine virtutẽ fübminiftrantz € vnufquífqy
ínter duas fpondíles eru: fed tamcn ouodecim ab integre
fpondilíe medio ꝓcedit.quunq; paruum in renibus;alí) inla
certos ſupꝛa vẽtrẽ:alij vadũt ſuꝑ penẽ:alij furculãtes deſcẽ
auntvſꝙ; ad ſummos pedes:tria a toꝛaminibus offium ani
excuntía in lacertos fibi vicinos diuidunt: t ex magna par»
tc ocfcendüt ad pedcs fummos:tría ab ano exeunt c impar
vende pamti crírab offe tertio qð poni£ iuxta anum: a pꝛi⸗
mo trium offi ani Dec autem 7 ouo alía oimidunf in mulo
ta:quedam em̃ in narii lacertis:quedã in lacertis viraezalia
ín eeficam:alia in ipfam virgam: o€s crgo nerui parce atqp
Igamẽtũ cft fuba iter neruos arg offa offib?
1 mollio: neruifqs ourioz: ínapit em ab extremi
| tatc offium:ídcoqs ulii pabet fenfus: alla em̃
tantü ſentiũt que oe cerebꝛo epeunt, Rigamẽ⸗
Iraouab? oe caufis fucrunt neceſſaria: vel vt li
— offa in concatenatione ſuaẽ vclvt lacerti
cum ombꝰper ea líigen£. Eoꝛuʒ foꝛma eft diuerſa: aut cnim
vt nerui füntrotüdi:q: inloas neruis carentibus funt pofi
ta:vt in concatenatione armi ⁊ cubiti: aut eias funt lata vt
lígandozü fint culcitra c firmíter ugent líganda:aut funt la
ta ⁊ fubtilía ficut pannículi: vt per ea vene oecfcndanf atq;
nerut, S£ubitales aüt choꝛde et lacerti vndiq; funt his ficut
Defenfo:ib? cooperti:c fumüircr ali) pis fimücs locis Choꝛ⸗
de (unt interligamenta ⁊ neruos:qꝛ a ligamẽtis offiü ⁊ ner
uis ad lacertos ib? fiunt; cum em nerui a lacertis
p:ogrediun£:in ipfasotuidun: « cum eifdem mifcent, Zi
gamentoꝛũ pars cum eiſdẽ ab offibus pdeuntib?eft mixta:
comírtiones pozum tacertivocan£.pars neruo:ü ⁊ ligamẽ⸗
tozum in ſummitatibus cft lacerto:t in membzo:ti conninio
fe monentiü vbi cum eis mifcenf ⁊ choꝛde vocant. f£ bo:
darum $0 natura lígamentoz t neruo:um eft media:vnde
ctiam fentiendi;lígand: et mouendí babent fupplementa:
carü fo:ma ficut lígamentozü cft diuerſa: aut em eft rotun⸗
da;aut lata: aut fubtílís. Sicut pannículi rotunda ín lacero
to:um capitibus eft pofira et concatenationi eoꝛum eft vi
ana. Hec autem ronindatur ne quíd fo:te patiaturzqua»
les funt cpo:de ín bꝛachijs « raſce concatenatióe lata ín có
catenationc ipfa:vt cius cõcauitatẽ tencat. ata c fabtilis
ficut funt pániculi tripucis eft iuuamenti:aut enim ſubtilẽ
fenfum oat mébzío: ficut cpos&e fub volís manud dilatate:
que funt inftrumenta vt vole tangant tangẽda:aut in duri⸗
diem « fenfum pzeffent;ficut chorde que fub pedum fe dila
tant plantíe.lDe em̃ ⁊ fenfum vr paffibílía fentírent oant ⁊
Dunder vt caicatã parerent folídirate. ertum iuuamen⸗
tum eft vt pellicula coꝛpoꝛis operirent ⁊ oefenderent: fi
cut cbo:de fuper duos lacertos vétrie pofitc que ouríciem
fibi oícuntur oare. Similiter ⁊ omnes alie lacertoz vẽtris.
: ¶ De venis. — fapitulü rfj.
gi tnc incipiétes ab epate fuere neceffarie vt fan
Vl auínem ab codé ad mẽbꝛa coꝛpoꝛis nutrienda
f (n f-rrent.Suntautem nature rarioꝛis atqs mole
t3 ions d» nerui: c epatis nature fuerür vicine vt
Sec murarent aliquãtulũ cutuflibet reí ad fe vem?»
tis fuccum fiue ſanguinẽ:que oe vna tunica funt facte non
de ouab? ficut arteríe. Arterie ei ſpiritꝰ recipit ⁊ ſangui
nem:iſte 9o folum ſanguinẽ. VUene ergo exeuntes ab epate
fant oue. Una ei erit ab epatis concauítate que nome fo:
títa eft lactec poꝛte:altera a gibbo cpatís vii concaua oebet
vocari. Poꝛte ertremítas and epar exeat eft quínaría eri?
ens ab epate vſq; ad duodenũ inteſtinũ vídetur pertinge⸗
re:ibiᷣo diuiditur ín octo duoꝛũ ramoꝛũ: vna inteſtinũ in^
— ad epar ſuccum ab ipſo inteſtino recipiendũ. 211
tera ecedíti ſtomachũ ⁊ ín aliud ínteftíni qð pozta eft voca
tum; ctínde cibi ſuccum poꝛtat figd ibi reperiaf, 3Rcliqua
1
Ti
H
rum ſexvenarũ oue funt? quarü vna vadit in latitudine fto
macpi ofuídendam in oertram ſui partem poꝛtans Aucab
cpatc fuccus ende ventriculus ftomacpi cibum oígerens fi
bi fumi nutrimentus: altera ad fplené vſq; pꝛogreſſa:teres
fanguime ab cpate trapít. 5 anred illuc veniatzoiuídi£ in
furculas z in carné nutríendá fecedit quà ponagras vocat
medic. £um autem oe fplenc vencrit paruula vena pꝛoce⸗
dit abeo vadens ín oectrü ftomacbi larus vtab co nutría»
tur.lPec cadem paruula farculaf poftea vt ad pinguedine
rit ad epar ocfcrat.£ouarta vena ín latus vadit ꝑextrũ· 7 in
inteftínii qð colon appellát vadit.Quĩtavt fimiliterfuperio
rifaciat. Serta fubtile petit inteſtinũ: ⁊ becmultifozmiter
offa vadit víqg ad iciunũ: « inde oꝛbũ petet fnteftínumz
⁊ boc qð iuxta eft coló vt ſimile faciat ſuperioꝛi:hec eſt diui
fio vene que fuperius babuit nomen poꝛte.Alteri
quc voca£ 3caua multifo:míter diuiaitur círca epar;poftea
ab epatis gibbofitate excũtes:quedã cibũ a poꝛta terũt ad
concauá:quédá cum ab epate ſeiungant᷑ ín duas partes oi
uiduntur. €lna maío: pare
die vor furculata ande ad co:dis aurículam tendit maíose:
vndeegrefía in tree diuiditur venas. €lna maío: feccdít ín.
bertrá cocauitate coꝛdis « inde t pulmone tédítzer bacerít
vera que vocatur arteria, Slltera doꝛſum circtidat ibi fe diui
dene vt ipfum nutriat. litera petit infcríoza pectozíe vt la
ecrtos coſtarũ —— meẽbꝛa coſtis vicina:que cũ coz
caredítur muitimode diuidit. Subtiliat᷑ em̃ ſicut pilus ⁊ ín
pániculim mediantẽ pectus partitur poftqs ín duas diuidi
tur venas: quarũ vnaqueq; tendit ad furculas vt ibi fc dila
tans faciat furculas oua: quarũ vna in dextrã teneritudi⸗
nis: t (n eiufaẽ finiftram vadit vfq; ad cartilagine que eft
fuper ftomacbi 05:7 affimilat gladio.Scða furcula ín dug
bíuidi£ D:ima eft fuper pectus c ín quattuo: coftas fum»
mí pecto:is diſpartituͤr. ſcða vadit ad fpatulas: ad collum.
terria:quarta ſex ſpondilũ ſupꝛemarũ collíiitrat fozamina
afcendes caput poftea. (Quinta maío: ceteris ín afcellas a
ditt ibi in tres fe oiuidit venas. Pꝛima 7 ſecũda ín mollio
reo fe oílatant afcellarü carnes:tertia ín pectus deſcendit.⁊
etterío:a petit ventrís: quarta ín tres oiuidif.barü pꝛima
in lacertos concauítatis fpatularus tendit.fcóa ín maío:em
lacerti. tertía bís maío: in manus per armü fecedit:pecvo
catur afcellata que eft bafilaca : bac ofwuifione executa harũ
penarũ concauitas afcendendo petít furculas:ibiq; vnaq̃q;
ín duas diuiſa occulteafcendit pꝛima ⁊ vocaf artería occul⸗
taa parte altera ⁊ vocatur aperta que cum a furculis elon⸗
gatur ín duas magnas partitur venas. Vna per latus va⸗
dit in partes inferioꝛes coꝛpoꝛis ante et lateraliter. Altera
autem dorſum aſcendit poftea vt circundet furculas: et cit
pziozt mírta vocatur aperta cj apparcat:fcd anteqᷓ miſceat
inmultas oíuidif: quarũ quedá femp fennunt: quedá no
ín omne tempus:arance erf tele affimilan£: que cũ poftea
adunentur oue partcs efficiuntur. Una tendit ín latirudí»
nem co:pozísccum redeat ín fingulari furcularü tunciturz
altera colli petit confinia, CIna femper apparentíum fenfui
fpatulas ín manum tendit: ⁊ vocatur cepbalíca ⁊ alíbí
fpatulofa:in iſtis funt ⁊ alie oue in initio fandate : quarum
vna fpatularum petit capíta: « ibi eft oiuifa:altera ad fum»
mos afcendít armos. S perta artería in ouas diuiditur ves
nas. C]na petens inferiora partim diuiditur per marillas.
Altera pars maioꝛ mento et lingue et vicinitati ſue iungi⸗
tur v(qs ín caput Occulta artería aſcendit in os ſtomachi:⁊
ibibiuifa mífcetur cum aperta ⁊ inuoluitur gutturi eiuſdẽ⸗
q; lacertis: ⁊ exinde oꝛi ſtomachi:qð inde remanet aſcẽdit
0$ Q3 greco lauda affimilaf: :bíqs diuidit pars ín pꝛima fe»
cedit fpondile « fecunda. aitera (ubriliata ficut pilus in pi
mam fpondilé:t caput diuidit᷑:ſicq; craneti íntrat p foꝛamẽ
offis lauda vt illa loca nutriat: bicfecreta finif arrcria. Rũc
ergo adafcellatá que z bafilica fiuc fpatulataoícif reuertẽ⸗
Theorice.
dum:que « cephalica:barũ pare ín armo multifoꝛmiter cft
oiuiía cin venas q vocat media:ſed rurfus adunat poftea;
aitcra para remanct integra, Sparulofe erm paren cutẽ ar
mi diuiditur vt lacerti interio:s inde nutriant. (celata fi
militer ín code armofpargi£ vtlacerti exterioꝛes per eá nus
triantur:ſed in armi cocatenatióc his condefcendénb? me»
día q̃dã ez vtrifqsofiat. Decem q: bꝛachij eft media; vocat
media.qð remanct oc fpatulofa partim in bzacbt) tendit ex⸗
terioꝛa bꝛachij funis vocanda:c ocfcendir in rafcas manua
inferi? ebiin extraneã raſce partéoiuidit: pare altera cum
aſcellate iũgit parteena:quod remanet oc afcellata in pte
duas oiuidif:quaz vna rurfus in ouas alias diuidit. Una
pꝛioꝛis dualitatis inter aurículart oigitus ⁊ medicü vadit:
bec lingua arabica vocat ofcilla: altera ínter medii cindw
€cm vole petit vicinitatẽ. Maioꝛ pars fecunde owifionis in
trcs diuidit᷑ Una inferioꝛis bꝛachij latitudine vſq; 2d rafca
tendit manualẽ.Altera fuper pꝛioꝛẽ fita raſce petit confinia.
Zertia circa cubiti diuiditur media aſcendẽs vſq; ad bꝛachij
ſuperioꝛa a parte extranea:que in duas diuiſa tẽdit vſq; ad
ralcam manuũ exterius:⁊ idi inter indicẽ oiuidi£ ⁊ police.
altera petit — ———— extrema in tria ibi diui
na baz interindíc£vadít ⁊ medii 7 ai mediatrice
indicis ⁊ polltas iuncta ibi randé cffiatur vna.Altera inter
mediũ cimediea.ipec eft ila quá propter fplene incidũt me
dicizíanguiné inde emittentes rádiu quouſq; per feipfam
obturctur.Zerviainter auricularé feceait ⁊ medicũ.Hec eft
diuiſio furfum. eunt:s cócaue, pars oefc&denris anted diui
datur pᷣncipatr in radice ipiam : ficut pilus partit᷑ multifo:»
miter ⁊ ſubtuiter. Hi aũt dfi pli i parre dextra rend panicu
los c fibi vicina loca petüt: qꝛ ea nutriũt. Poſtq; becpars
pꝛincipatr furculat᷑ cócauitaté renus ingredif: per pas rco
nes fibi attrabũt ſanguinis colamenta:quedáa renib? tefti
eulos intrat: vbi furcula£:ab his rurfum due vene in reium
fpondíles exeũt: á per ouo larera vadunt ad alia; c ad lacet
ro8íurta anum, Zb his ouab? oue venule exeunt: que fpon
diles íntrant ⁊ vr nucha cas nutriũt:que ad ſpondiũ rine
venientes vtrinqg vadunt lareraürer.vn3 in OCztTa5 coram.
altera in finiftrá: oc quarü radice oecé epeunt vene, Vna in
anum vadit. Sia ſubtilis ficut pilus ad pelliculas penis.
Tertia ad camem fuper offa ani cexiſtentẽ. Quarta aa lacero
tos qui diraidant nates. uita ad os matricis:7 parces ino
ferioꝛes ⁊ veficam.sSerta ad lacertos qui funt fuper penis
ofía, Septimain cie que funt fuper vẽtrem. Octaua in natu
ram femineá ⁊ mafculi virgam, IBona ⁊ oecdima ín lacertos
coſtarũ vſq; ín plia. d acta bacoiuifione vna farcula ſecedit
ab cadem radice que in coxas vadirzaltera in earũ exterioꝛa
& partc fcs extranea tendés vſq; ad infcrioza: c oiuidif mul
tilomniter m infeniozis core veníens laccrtos:ad genui con
catenatione in tres diuidit᷑ Una per medium ⁊ peromnes
core lacertos ſuperioꝛes c inferío:ea partitur. Secunda in
ruris exteríozi5 arundinem vſq; in cauille concatenanone:
becautem venavocatur ſcia. Lerría ín cruris inferioꝛa deſcẽ
densvíqs ad co:um gibboſa atq; cauillam:iſta 3 mediasvo
cata cft foppenazque ambe cóueníuntin calcaneũ. De faa
due vene cpcunt circũdantes minoꝛẽ arundine ab extranea
JI. familíari parte: oiuidun£ in pedec fupza « infra. tlie tm̃
minoꝛẽ dircüdant arüdinc, AUna ante ⁊ altera retro.iDe fuot
venarũ coꝛpoꝛis cópofitiones:quarü vndecim funt diuiño⸗
nes, Sunt cm quedã vene ad vmbilciũ fetuũ venientes ab
€pate;alíc a poꝛta:alie a concaua.&lene quoq pectoꝛis tve
n€ otapbzasgmatis:fpatulofa cum fuis ramís: 7 afcellata cũ
fuis exterioꝛes arterie : et circüidantes ventrem; vene oſſis
ani ⁊ vcnc crteríoxes ani,
iDcarterije. ffapituli.rítj.
LT mw neque vocantur arterie nature fuerenes
A WCSd Ajcffarievtcalozem natur ale a coꝛde ad om̃ia
mẽbꝛa coꝛpoꝛis deferrent c fpiritum vitale,
ovi lPe autem arrerie oe ouob?panniculís funr
cópofire ín fozma fimiles : fed in ſubſtantia
oiſimiles. Rarum ínteríoza per latitudinẽ
funt villoſa:quarũ ſubſtãtia eft dura ⁊ qͥnquies eft aroffio:
qᷓ ſint extcrioꝛq:extrinſecus villoſa earũ per longitudine va
S'o.vtfj.
dunt pauca per tranfucrfum: baru; artcriar fubftantia eft
m ouutfima : qð cie ncceflc fuit : quia duos motus babuere,
inum inoilatádo cum fibi fpiritum a co:dís trabunr imo
qð aim erterioub? fir pannículie per n&, Secũaus
cit motus con(tringendi ⁊ fumofam füperfluitate erpellen
di:qð cum interio;ibus fir pániculis per larum villoſis. li
autem adiuaant per vilium rranfuerfum:bis pániculie rcti
netur fanguis qui a co:de trapitur. ende ouriosce funr exte
no:ibus imo venis omibus: qð eis cõuenit ex motu ne foꝛ⸗
te rumperen£. loe autẽ vene a cozdís íncipium ſiniſtra con»
cauitate:ex bac erm oue pꝛocedũt pulfatiucz quarum vna mt
no: panniculũ babetving mollẽ.Hecq; vena vocatur pulfas
tiua:queneceffaria ob pocfuit vt multam quantitatem fan
guinis:⁊ſpiritꝰ ferret pulmom:4 aerẽ exciperet que fangui
ni donaret.hec vena pulmoné intratzt ibi multifo:miter cft
diuiſa.Altera eft pꝛioꝛe mato: quá ariſtotelicivocãt oꝛthi:au
daceʒ Yo medici, "fta a coꝛde aſcendẽdo diuiditur ín duas.
OMinoꝛ ſececut in dextram concauitatẽ coꝛdis:⁊ ibi diuidit᷑.
A maioꝛe co: circũdatur.Quicqͥd remanet oe his furculatis
ín duas fe diuidit:vna aſcẽdit furfum: altera deſcẽdit deoꝛ⸗
ſumt:q̃ maioꝛq; inferioꝛa mẽbꝛa ſuperioꝛibꝰſunt plura: aſcẽ
dens lurfumouarum poftca fitvenarü: maio: tendit ad gin
giuas:⁊ ec tráfuerfo in oextra latera: que ad molloꝛẽ afcen
dens camem quá appellát moꝛũ glandem ín tree diuiditur:
oue ſunt maxime procedentes in latera occulte arteric.vna
ocrtroifum:altera fimftro:fum:bas in colli ſentimus latera
libus: iuuenileſq; vocanf:que abfconfe fe cõmiſcentes 7 in
aſcenſu carneã cõncauitatẽ fubeuntes mulniformiter diui⸗
duntur; ⁊ iuncte ficut eene efficiunt ſubtꝰ cerebꝛum fe dila
tantes vt ſpiritus animatus digerat᷑:poſtea adüincte: ⁊ fi»
cut piius Duc effecte (ubftantiam intrant cerebii vt anima»
tiim fibi feranz ſpiritum. Tertia que remãſerat in tres diui
Cicur alias. "Pars ad oculoé tendit ⁊ in pꝛioꝛes coi fpondt
les t fparularü vicinitate vſq; in earum ſummitatẽ: c deſcẽ
dens vᷣſq; ad afcelas iungitur cum aícellata ibi abfconfa z
in manꝰdiuiſa eft mtis modisfurculata. Parue in Lecerne
manuũ inrerio:es tendunt ab interiozib? vto ad cubitos in
Quibus ertra apparent cum aſcellata:⁊ poftea redeũtes ad
farzulas multis modis ibi furculant c m lacertos bꝛachij oí
uíd.innur.gütera ad manui rafcamvadirper ſuperioꝛis viã
bꝛacotj. iDecelt axíus pulſum in moꝛbis medía rangür. Zl
tera ab inferiozibus bzacbi) ad rafcam manuti tendit diuiſa
ín lacertos vou: aliquando apparetretro manum. Zircra
pars vene attendens furfum víqs ad finiftram afcellam per
trẽſuerſum diuiditur in fui lateris mẽbꝛa:ſicut ⁊ altera iun
Sena fecum afcellata, Elena ortbi deſcẽdens deo:ſuʒ recta
fup ſpõdiles doꝛñ vía in anii vaditzad qu£ añꝙᷓ deſcendat
ín pzocedendo ñt mulrimoda oíiuifio:etufqg in vniuſcuiuſq;
fpondilis latera € intrat fpondili vicina rmemb:za. Vna bari
ubtius diuuditur per loca puimonís tendẽs vfq ín cis cro
tremiratem ⁊ in canales eiufdem. alteravadit in coftas;oue
alie parue ín diaphꝛagma. Alia dircundat inteftina ſubtilia
que pottea oiuiduntur intra rectum ínteftínum 7 circũdant
ipſuin.Heq; vene pulfatiles mifcetur alijs pulfum non bae
bentibus: ercum fubriles vene oíniduntur: fingulas ſpon⸗
diles fingulum par ingreditur.Quedaʒ vᷣo vadit 43 nuchã:
quedam ad hãchas vbt admiſcentur venis pulſum non ba⸗
bennbus:que cum ad offa ani perueniant in duas fe diui⸗
dunt:ficit ⁊ non babentes pulfum d fübtus eos ſunt. Una
vadit ín ocrtrazaltera ín finiftram coram:fed anted ad cas
veniat: vriaqcp furculatur. vna ín vefice latus vſq; ad vm⸗
bilicum pꝛogreditur:que infetu manente ín ventre matris
folet inueniri: ín perfectis em vip inuenire poteris cum de
fcendit tim: (n lacertos fuper anum diuiditur:ſicut de non
pulfatili vera diximus:ſed quedam pare ín interioꝛa: que»
dar $0 vadir ín exteríosa. Iſte funt arterie que babéturin
coꝛpoꝛe. Quedam $0 funt dircüdantes fetum. quedam ab
o:tbi pzocedentes ad venas vadunt víqs pulfatiles : alíe ad.
quínas fpodiles:alie ín medías furzulas:alievadüt ad afcel»
las:alic ad (uueniles : alic ad otapbzagma fcecdentes: alie
ín pus furculate ad epar atq» fplenem; et ineſtina fe ex⸗
tendunt,
Zibet pꝛimus
Arnis fpeacs in coꝛpoꝛe funt tres. Quedam em
pars neruis 7 cpo:die admirta lacert?:eft voca
traneazoffium fupercam quieſcẽtiũ eft quafi culcitra. Caro
erterioꝛ c interío; doꝛn duabꝰde caufis neceſſaria fuit. In⸗
terioꝛ efi doꝛſi caro interioꝛa calefacit que ꝓpter nuche na
turalem frigidítaré:c oflinm atq; neruoꝛũ que naturaliter
frigida funt facta cft.££ftqs cius alzera cauſa.ſ.concauitatis
neruo:um aſcendentiũ:arteriarũq; deſcendentiũ recreatio
marima:ne fo:te rumpẽtes ocficiant in vía. S£aro oo:fl ex⸗
terio: ab exteriosi aerc fuí cft defenño:⁊ concanitatio fpon»
diliũ ⁊ coftarü recreatio, ££aro inter dentes eoꝛũ firmatra
díccs nutricns eos vt fint ftabiles , Z aro glandofa diuidit
ín tria:bumectationé em bonác iuuantẽ generat:qð teſticu
culi t mamille facíunt c glandes que ſubtꝰ linguam funt: rr]
o: t lingue humiditatẽ attrapuntzne nimía ſiccitate toꝛpe⸗
fcant ad motum nature. lia enim glandoſa: aut replenclo
Cà vacua: aut venarü c eruorũ funt fométa quati funtin
ventre pofita:t ca que vocantur i073: ⁊ Que ventriculo
cerebii (unt media. Sunt quedá etíam slandofa erpuifum
à membꝛis pumosérecipientia:qualia funt nafcentis un in⸗
guiníbus: poft auriculas im collo:gtades inteftiná circũcun
tes vene creũti ab epate fuerc uccefiariezque cum exeat in2
teftinum dircüdatzeadeníqg inter inteſtinũ et ſtomachũ dir
cundat illud qð poꝛta eft vocari. iuic vene neruiadmifcco
tur carteríezque oefcendétes a coꝛde in coꝛpus inferi? dre
cieundo íinteftinis pꝛebent fenfum, lHecq; omnía in loca oí
uidücar fibi vicina ⁊ ín dla vñ fel currit ad inteſtina: quoꝝ
via ex fufpenfione nimta non faifict rura nífi natura mirabi
lia cio fubfifteret:bec alandofa quib? loca replerent vacua.
vt in via bac quícfcerét: c nc nimio interftítio atq; mora ſe
rumperent. ¶ Slandoſa fucrüt mollia vt ſuauius quieſce
tent ſuper eaᷣt ñ toꝛte aliqua duricies eis obuiaſſet mollia
EPIS bos quiis pánículi fubtilia etoura funt coz?
n Ra
7344 I
[5 tilius nec pzeter oſſa ouruis ín toto coꝛpoꝛe re⸗
b:a fünt fibtjnuicem ligata:qui fait neceffaríus vt membꝛũ
efict tutius c ligaretur firmius. Q5cb33 inteno:a pectoꝛis
Duobus funtoperta pániculis preter illum quí coftarum eft
coopenimentii.£562a ventris illis ambob? operiunt; qui
bus criá cerebsti cooperitur: qð quotnodo fiat oícem?. $ed
p:ius dicendũ cft oc cooperétib? coſtas. Pãniculus coſta⸗
tubalis ficut aranec tela omnes interío:cs pectoꝛis operit
coſtas:⁊ mẽbꝛa circũdat pectoꝛalia:a quo ouo piodeunr pe
ctus partientes medui:qui ín longitudine furculaz, incipiẽ
tce iuncrivíqs ad finer tendit pectozalis teneritudinis. In
cuius ertremitanb? anteríus folídat:pofteri? $o cũ pecto»
n6 fpondilib? vbi iuncti paulatim fefeparát:vt ad coz ꝑue⸗
-
níantad quod od peruemat: tũc tandẽ maxime ſe mngunt
eos enim medíat co; cum paniculis ſuis: t poftca iungunt
cum oo:fi pondilib?: vbi ppertectiſſime foudant.S unt aute
in pectoꝛe cõcauitates due ad ſeinuicẽ ſepate. Xpcctozisvo
panniculi duptr funt neceſſarij. Mmaio: futneceffitas vt fi
vna pectozis 2cauítas fua actione amitteret ex paſſiõe aliq)
altera erpieret qo infirma nó poffet: vfi in vna ptc apofte
ma nafcercturzibiqy fiatuo amitterc£:altera medicras mee
dium flatum ct vocem faciat. Si cm vtraq ínfirmef moꝛte
íntercidentc vitalis flatus smíttitur. £ino: fui neceſſitas
vtabipfis exirent c mébza concaua operirentzídcft pulmo
nem:neruos: venas carterías. Ligẽtq; mébza pectoꝛis ne
fuis excederet locis. Roꝛais pániculus quí fua capſula eſſe
Dicitur:er omrib?co: circüdat partibus: cuius fozma fozme
co:dis eft maginata:qui aliquantulũ a coꝛde cft ſemotꝰ ne
00: fuo motu p:epediat. ll2ic coꝛdis ſedi colligat venis ct
artcrijs ab pfo ꝓcedentibꝰ:panniculiſq; pectozalib? m acu.
mine cozdío an:o0b? colligat pániculis in fine pectozalís te
ncritudinís. Sjcidem fc habẽt omncs panniculi mẽbꝛoꝛũ pc
£to:3:fed non adco funt remoti.reft c alius arabice fppbac
vocatus:qui ficut aranee tela fübtilis£: qui fub lacertisven
tris pofit? a cartilagie gladio affimiláteicipit: que ſuꝑeſt
o;i(tomacbi tends vfq in os penis:circũdanſq; ftomacbü
fuper os oo:fi oilatatur. æſt autem circa os ftornasbi groſ⸗
fio::íed femper fubtiiat vſq; ad penís os. SSolídarurqs cus
diaphꝛagmãte füperi? c lateraliter aum lacertís ambobus
qui fuper ventrem dextroꝛſum 4 ſiniſtroꝛſuʒ ponunt, ſubiꝰ
cum penis ofie ligatur ita firmiter vt vír aliquís eradicet:
marimeq; cum diaphragmate ⁊ cim lacertíe ani vtrifqs er
quib? excũt cpo:de fübtiles atq; parue : que buíc pániculo
vníuntzidcog infcparabilis cflc pobat. Unde quidam pu.
tant cpirargici in cófutura ventris vulnerati folum ſyphac
tangi « 2fui:qà falfus cft cũ ita ſit operimẽtũ ⁊ coadunatio
choꝛdarũ. Iſte fuit vtilis quin qs oc cauſis. Pꝛimo q: operi
mentum eft membꝛoꝛũ omniũ fub diaphꝛagmate poſitoꝛũ.
Scdo vt ocfendat nc lacerti ventris cadant fupvilcera Zer
tiovrcum feces abi excítan£:facile erpellant feplaccti oía»
phꝛasmateiſtuc rctrozillucet antc cogũt feces crirczficut fi
cóftringa£ manꝰ:reſq; aliqua líquída mittat.Quarto vt nó
mu.tüftomacpus ínfietur cum rce infíatiua comedat: abí
eim oeftrui£ eentofitas exprimentibus ofapbiagmate ⁊ fp»
pbac.Quiínto vt collíget omnía (ub diaphꝛagmate membza
pofita. iDat em ifte fppbac páníctos p vilceravt ficut ⁊ totũ
co:pus cutis:ita ⁊ viíccra cuftodíát panniculi.f. ftomacpü:
eparzfplene:rencszinteftina;matricem: veficam:tefticulosz
venas;arterías:atco neruos. Pãniculꝰ operiẽs ftomacpü
gomor eft pánículis auoꝝ vifteri: c bocideo vt ſi inſtet nó
rumpa£.bic cũ ſpphac ligatur.Subtiles epatis pãniculi cũ
oiapbzagmarc funt lígati er parte gibbofitatt: cũ inteſtinis
er parte fin concauí. »cllcule (plenis cum poftenozib? li2
gantur coftis « aim hachis. Similiter rcnes:inteftina:vcfi
cazmatrir:ateg tefücili babent pellículae ſe operiẽtes:⁊ vi
cinís fibi memb:ie colligantes, QT Xcftíonto:i panniculus
qui a ſyphac ad fpermatís vafa oifaredítur invtrũq; teſticu
lum otuidif ende vtrũq; operitur: ſacculuſq; teſticuloꝝ vo
catur. 3 fypbac vo egrediturvnus: (fius ⁊ inteſtinoꝝ mc?
díug:cuí ventrís pinguedo coniungit :Que arabice zirbũ vo
catur; a pinguedine ſecedẽs intrat inteſtina que circũdat
operiens venas ⁊ arterias:iſte vnus atq; folus duas venas
atq; neruos ⁊ inteſtina ocfendit t círcüligat.uomó zirbũ
venis piguedine ⁊ pãniculis tegit ↄficit:hic mõ reticebit.
fum em oc copoñtis fit membsis:inter copofita dicet. hi
pannículi
Z' iber tertiis Theorice
iculi oía mẽbꝛa tegunt:qꝛ a —— «anco ——
ꝙ; operũt:in quo tantũ ouo ſunt.vnꝰ groſſioꝛ dura
— vocatur c cranco fü i£ . pte cerebzo fuit necelſa
rius: vta duritie cranci ipſum tutaret d cranei offibus có»
nectitur ſerrã affimilantibus. Alter eft fubtiliffimus ⁊colli
at arterijs atq; venis foꝛme aſſimilatus ſecũdine. Secun⸗
Gina enim eft illain quo venc arterieq; ⁊ panniculi fibi inui
cem fünt cõnexi.hic fuit neceffaríusvt per ipfum a dura ma
tre cerebꝛũ tutaret:veniſq; fibi miniftrantib? nutriret᷑ atqs
calo:naturalís per pulfum daret᷑ ei: oẽs crgo vene ncruí ct
arterie bie pelliculís intra cerebꝛũ operi&tur antec craneũ
egredíant, Sed oc cercb:i dicturi cõpoſitiõe oe bis dicemꝰ
liquide:ficut ei natura mirabilis pelliculas feat interioꝛi⸗
bus curandis:ita c cute extrinſecus circundedit cozpus ne
Quid fo:tc pateretur defoꝛis.
lioꝛq; effiat d i qoufüoct alijs aialib? ppter no
¶ cote, f£ap.rvy. .
fX AUtis aüt in bominibus pulchꝛioꝛ molo: ſubti⸗
D Nobilitatẽ tactus. Si em̃ oura ⁊ grofía effer ficut
piſciũ concbile cũ pateretur nibil ſentiret.Si pi
: ti itís barbeq; « fu.
babeat fenfim: eft et pilofa ficut cutis yu * —*
pilis ⁊ vngulis. Cap. xvtj.
coꝛporis eft
vídenf augmentari:ſed bec folum
babent ꝓpꝛiũ qð nó eft alíoz pülcz: ante ením funt erecta:
Q: fi fo:tcleuarent furfum oculü non clauderẽt:neq; ab afi
veniétibus ictibus eum defenderẽt:ſed becfurfusilla deoꝛ⸗
fum cooperírent viſum. Hec eadé nó crefcüt q: naturaliter
ficut alía mẽbꝛa fundara funt, 'f»alpeb:e facte funt nó pozo
fe atq; ourc vel vt pilí femper erecti effent vel ne crefcerét,
Herba cii in terra molli nĩmis inclinat᷑ atq; creſcit. In ter,
S'o.tt.
ra oura nó creſcens ftat erecta:bec facit natura coꝛpoꝛis iue
uamenta atq; oꝛnamenta.Solũ oznamentü eft barba bene
apparens t cooperi£e marillas. &ft aüt cá cur mafculns ct
nó femína barbefcatzq: mafculí calidioꝛes funrzia quibus
fumus qui piloꝛũ eft materia:augmentatur magis d in fes
mínís: qp q: nature fufficiebar crpellere per vnũ loci in ma
fculis expellit per ouo loca.i. atqp barba:vndc firvtfc
mine caidifiime aliqũvideant parbefcere: c ecõtra in maſcu
lis frigidis . vfi eunucbi nó barbeſcũt q: perdiderür mẽbꝛa
calidioza. Pili ergo iſti facri ſunt a naturavt effent iuuamẽ
ta t o namcẽta.Alij o£s nature fant erpulfióeszq: mẽbꝛa ca
lida ⁊ bumida ⁊ inde fumũ emirtentía (unr pilofa ficut pe⸗
nis ppter tefticuloz cõfinia:⁊ pectus pꝛopter vicinitatẽ coz
dis: bccomnia nó funt naturalia:fed ſuperfluitatis epulfis
ua ficut videmus in bo:tis: quedá non ftudio colẽtiũ nafci,
Angula eft folidata cà carne fibi iũcta er cute fuptno : cui?
ligaméta funt choꝛdoſa:veniũt tamen ad vngulas nerui ve
ne arterie vt eis oent fenfum c naturale nutrimenti haruʒ
incrementum non longum eſt atq; latum ficut alioz cft me
bꝛoꝛum:erit ergo tantũ longũ ficur 7 pilozum.,
¶ Finitur uber fecundus: fequi£ liber tertius.
¶ TWapicula libi tertij. 2
De compoſitis membꝛis £ap. j.
De laceitie fiuc muſculis £ap.tj.
De lacertis mouentibus colli t caput s£»p.ig.
De lacertis mouẽtibus guttur ⁊ ſibi ſubiecta. Aap iij.
De lacertis mouentibus ſpatulas Laß. v.
De lacertis mouentibus manus Taõ. vj.
ic lacertis mouentibus pectus Cap̃ .vt.
De lacertis mouentibus ventrem E .
De lacertis mouentibus coxas p.i
soe lacerrís mouentibus crura Capᷣ. x.
De lacertis mouentibus pedes £ap.r.
De copofitis memb:is ínteriozibus vt cereb:o — Éapurm.
De nucha Eaõ.xit.
De ocuiiüis ££ ap. cit.
De in'trumentis odosatus fcu nanbus i£fap.rv,
yox inftrumenrtís audirus Cap̃. xvj.
De inſtrumento língue £ 3D. rot,
De inftrumenris fpiritus: c primo oe vuula FA rvin.
De gutture Caßpß ·xu ·
De canalibus pulmonis Kap. rr.
De pulmone £ap.m.
De co;de t cerebzo S 3p. prt,
De oiapbzagmare ] Cap. riti,
De inftrumenris aboꝛum:⁊ pꝛimo oc buccaz — pel
ucula D. xxũtj.
De o:c ſtomachi (cu mery dope.
De ftom f£ap.rrm.
De inteftinis i£ ap.ccvti,
De pinguedine f ap.crvitj
De epate S£ ap. rrir.
De (plene ££ 3p.rrr.
De felle $Eap.rrrj.
De renibus ap. rrrü.
xocvefica | 1 fap. xxxit.
De membꝛis genítalibug:t pꝛimo oe matrice. S£3p. rnit).
De mamiliis Tap. xxxv.
De teſticulis ⁊ vafis ſpermatis Sap. xxxvj.
De virga xxxvij.
¶ De compoñtis membꝛis. Caß̃ · j.
put:manus:⁊ pedes.Aut particularia d
vniuerſaliũ fant ꝑtes: vt lacerti vel mu
ſculi:qui ⁊ ipfi funt cópofiti oe carne: de
neruis:de venio; de priae pãni⸗
Ziiber tertíus
culis. £aput aüt mẽbꝛũ eft vniaerf:le: qðde lacertis fimili
buſc; mebꝛis copofiti vidct eſſe. Pꝛius oc Cópofinóc Lacer
to:um fermonis ſumamus exoꝛdium:igaoꝛatis etia totius
partibus: ⁊ ipfum torum ignozab.tur., ""
(oc ucertis fiuc mufcutis, Cap̃.ij.
'"ilculus ergo cÓponitur 9e carne neruiſq; « li
gamentis:atq; p.nniculis veſtit: «fuper ofla
Mugatur ligamiu.ibus àb ipfis oſſibus pꝛoceoẽ⸗
i:bus. Nerui aücanucpa vel cerebꝛo exeũtes
ad lacertos: cũ ad ſuperioꝛẽ venibz extremita
ccm in mu:timoda ſeducunt diuiũone:⁊ in la
certoꝛũ mifcent carae. Ab oſſibus quoq; d mutcuits tuppo
fita funt:iigamenta ereunt à cü neruis z came fe có. uũt e
hiſq; co:p? couficicur qð lacertus vocat , Ab inferioꝛ autẽ
ectremitate muſculi exeũt nerui cũ ligamẽtis que cum mi
ceantur coꝛpus efficiũt:qð choꝛda vocatur.Choꝛde autẽ €
nerui fueranz neceſſarij cauta volũtarij morus mẽbꝛoꝛutu.
Choꝛde aũt muſculi extremitatẽ exc ũtes extẽſe ligant mẽ⸗
b: concatenationẽ· cuius caufa muſculus eſt actus. Cum
autẽ neceſſarius fit morus mebzi volũtarius:lacertus un fut
jgíne retoxqueczcum quo choꝛde ita foztiter zrapurturvt
membꝛa concatenata moueant᷑ « in lacerti parte rcGucant,
Si enim volas manaü inrerio: mouerit iaccrais ad trahen
dum lacertum interi tora manus replicatur, Si aũt exte
410: dilatat manus extra redinarur.Q és lacerti quinqo mo
dís lunt oiucrfi:fzs in quantítate:qualitsrc:figura: fit ioci
X opofitione cpo:darü ab eis egreſſarũ. In quatitate:quia
quidá funt magni; vt maioꝛa mebꝛa: ficut core per ecs pof?
fcar moueri : quidã paruí vt palpcbzaz lacerti: ⁊ per quos
3imoxes pedũ mouentur oígiri; vt enim Bab. teſt at: bi pꝛo
nimia puitate fuí vix inuennunt᷑ ab anatomicis, Soir etias
lacerti fabtiles ficut ſuper ventre pofinzqui ventri c inteſti⸗
nis fuerunt neceſſarij in expꝛeſſionibus digeſtionis ⁊ vt ad
iuuarent veſicam ad expellendũ vunã. pꝛoñic ũt etiã partu⸗
rientibꝰ in fetu excluſionibꝰ: cab eifde dꝛaphragmãa adiu⸗
uatur cii pectus infla£c expꝛimitur vt vox vziflarus recipia
tur:per pos em calcfit ftomacbus. In gura ſunt diuerſi:
q;: talizer opo:tuit eos tigurari pooutcapaatzs eft mebꝛo⸗
Tum vbí funrpofiti. unterm quidam trianguli ficur lacer⸗
ti pectoꝛis.lij rotũ funt ficut circũdates veſicã atq; anũ:
xil? quadranguii ficut (aper ventre pofiti; 3.7 logi ficut au)
"ouo fuper ventrem ſuſpenñ. Ex fitu loci ſunt diuerſi: acia
quí retro motui fucrüt neceſſarij fuper longirudiné mẽdꝛo⸗
vum funt crecti.s£r cópoficióe oiuerfitas cit lacerto fuper
entré locatoz: quoz caro neq; neruis neqs ligametis cõ⸗
mifee£zth ín eo: extremitatibꝰchoꝛde folidantur. "Sa choꝛ
dari esreítionc oíffimilitudo videt᷑ :qꝛ aliqñ a lacertis duo
bus fiuctribus vna fola cbo:da earedítur: ſicut illa choꝛda
grofía que ad pedes prédit:bec aũt a ouobus crit lacertis
xo neceſſe fuit q: mẽbꝛa erãt maria:qb? nó fuffidcbativn?
lacertus.SSuntergoouo vrtractus fit fo:tioz vel fi vnus la
xefcatzalter medietaté fuam compleat. 3n membꝛis quoq;
fimilibus (dé inuenitur. Sunt atitlacerti a quibus oue vet
tree choꝛde eceunt vel plures que funt oc medio inter. vit).
vtm cruris pꝛoꝛa pofito. Ab boc enim.iiij.choꝛde exeunt d
ad quartuo: oígitos pedà tendunt. buiue fuit magnitudo
qꝛ fi vnus folus efferidemas paruus: cboxde adco ſubtiles
eſſent vt ín digitis ülis nó fufficerent . Similiter in quibuf;
dáalije mẽbꝛis inuenies. Sar atit quídam lacerti a quibue
€bo:denó ereuntzfed quafi in eoꝛũ extremitate lacertozum
funt ſolidate ficut ín lacertis quí fuper nates funt: ⁊ qui col
lum vefice circádant:bmói funt diuerſitates lacerrozum.
¶ De lacertis mouẽtibus colli ⁊ caput. Capᷣ .itj.
Acerti afit oẽs 17. vitj.oiuidunt ꝑtes.Alij er
«15! caput 4 collũ mouẽtes: altj gulam ats guttur
: , [A c fibi viemazali fpatuitaszalr) manũ:alij pect?:
iillaltj ventre: c eius víama voluntariũ motus ba.
bentia:alij pedescatij coras.Z'acerto:ti capitis
quinq; fint modi. Sunt quidã facit mouétes
totam p:eter menti t oculos:ali) menti alt) oculos rantüz
ali) caput:altj collum.Mouentes facit funt ſex. Duo mouet
marillas: tfeparant labꝛa: c bíappellanmr lati. Choꝛde
oc pꝛuno hoꝛum parte a coili fr io fpinis exeunt: ⁊
ertremas maxillas tendür:c fcparatim monet cas:⁊ in qui
buída etiã hoĩbus auriculas. SSecunda pare choꝛdaꝝ ab of
fibus procedít mediarũ ſpatularũ:aſcendenſq; per collum
ad ertrema vadit labioꝛũ: vna finiftro»fum alia Oertrozfusz
que ambe cum vtrinq; moueantur ficur to:tura o9 mouct,
Si vna ſola: os ín cDo:de partc roxquet . S£ pozde q; tertie
partis ab ambabus exeunt furculis: 7 aucendendo vadunt
in inferioꝛa labza toꝛquentes inferius buccã trabhunt.Quac
te partis choꝛde ín tranſuerſum ab cis furculis exeũt in bhũc
modum Pꝛoceaẽs cm a dextra parte perit ſiniſtrã:
4 ccGucrfo finiftra ocrtram: que cũ trabantur vtraq; labꝛa
íuncrim egredíantur. Lacertoꝛuʒ face mouentiũ ouo fupe
rius labꝛa trabuntzaltj ouo fuper extremitate dilatãtur na⸗
nũ vns riper fronte fronti neceſ arius: vt per cũ clauderẽ
tir ocuu:⁊ aperirentur. Lacertoꝛũ oculos mouentin m. qui
dir palpebras tantũ: quiqam oculos: quida viluales ad⸗
iuuant neruos ne foiterfp. rcnt cũ ad viacnaũ nimis apes
rirentur. Palpebꝛas mouentce funt tres; vnus eſt fufpens
fus ín codemoffe vbi cfr oculus: choꝛda hmõi palpebsarus
cõnectit᷑ petliculis : qð neceſie fuir vt apcrirent ocult. £k
ſubtilioꝛes:pꝛimo in augulis ocuil funt pofiti:c quafi ín co»
cauícate oculoz ſepulti. £bozác cot ad extremitatẽ cóues
ntunt oculo: ⁊ palpebꝛarũ:⁊ vtnuc fc cà eis iungtnt:be
cdaudũt palpebzas fi vtraq; iuũ offictum ſuppleat. Sed fi
vna pars illarũ patiaturztüc nó cauditur palpebza;nec ape
ntur que paſſio ab — vocstsr. Lacerti firma
rcs víluales neruos fm quoidam iunt ono : tres vcro Pm.
alios. Jacerti mouentes eculos funr ſex: ouo ipfos oculos
regüt:terri? mouet in parte oezrráz va? in i niftr& quintus
uperius fectus attrabir inferius. Racert. mentum monens
tcs funt quattuo: pares: ouo pares ac fuperioza mentum
mouentes , bi funt ambo laccrcí tempoꝝ:⁊ ambo lacerti d
ſunt in oꝛe:tertiũ par incipit poft auriculas: t perũ oefcens
dit in collü: poft atcendit iu mentũ inferius mouens rpfumz
quartũ par cft fuper maxillas moucs mentũ ⁊ vtraq; labza,
lacertí bi mafticatozes vocant. J'acerti mouétes capt oue
pliciter accipiunturzaut enim caput mouent ſolũ aut caput
« colli Sold caput mouentes quidã funtinferíus incunan
tes:⁊ fant ouo parcs poft auriculas incipientes: ⁊ vſq; ad
furculas « pectoꝛis teneritaté tendunt: quídá in alt erigüt
«retro flectunt ; hiq; quattuo: pares funtzquídam vtrinq;
mouent: c ouo parea ín cõcatenatione capitis pofití; vnus
dextroꝛſum ⁊ altus finiftro:fum.f££aput € collum mouctíns
quidam mouent retroꝛſum « funt pares quattuo: ; quidá
mouent ante t ín latera vtraq;: ⁊ par vnum fubtus os fto»
machi pofitum cuius villum cum fecunda t piíma fpondili
eft ſodatum.
¶ De lacertis mouentibus gutturcfibi fub
iecta. Cap̃.iiij.
Acerti mouentes gulã ⁊ guttur ſunt quattuoꝛ:
m q̃ a teneritudine coftaz pectoꝛis incipiunt: ouo
| iunguntur c8 offibue lauda aflimilánbus: 7 mo
là inferíus ⁊ ouo lígan£ cü cartilagine fcu
(uet
—— am̃milante: ali) quattuo: funt qui ad inferio⸗
ratrahũt.Lacerti gutturis ſunt.xv..duo incipiẽtes a lauda
⁊ duo a ſcuto:q̃ttuoꝛ ad inuicẽ iũcti funtzvt ⁊ ſcutũ ſtringãt
cartilagini:q̃ttuoꝛ cũ cartilagi ne iũ gunt᷑ qͥ carẽt noĩe:duo
ftríngüt cartilaginẽ cipho aſſimilantẽ: ouo incipiũt ab offe
ſagitte affimiláte ꝑtingẽtes ad vtraq; latera lingue. Sũt c
alij qᷣnq; a lauda incipiẽtes: quoꝝ quattuoꝛ linguã mouẽt.
quint?lauda tenet.Sũt⁊ duo lingue ſuppoſiti p latũvilloñ
Suile vᷣo lacerti ſunt duo: vnus dexter:alter ſiniſter. qui ne
ceſſarij ſunt ad vocẽ emittendã:⁊ ad trãſglutiendũ.Solius
colli funt quattuoꝛ lacerti.duo retro dextoꝛſuʒ mouet collũ:
altj Vo ante ſiniſtroꝛſum. J
¶ De lacertis mouẽtibus ſpatulas. £ap.v;
Acerti mouentes ſpatulas ſunt.vij.duo a fpódi»
(libus exeuntes:⁊ per tranſuerſum deſcendẽtes:
vnus ín oculum ſpatularũ aſcendens ín furculas
fürfus:vt verſus caput ſpatulas rrabat.£ilter ad
infcríoza tendit ; «iungitur cũ fpatulis: « fimile
$8 beo»ice
facit pꝛiori. Tert? incipicne a pꝛima fpondili fecus oculos
fpatutarii (Sit : € fpatulas ad collũ erigit.Quartus a iaue
da inapít iũctus cotte ſuperioꝛi: € roftro adber£s cozui : q
ad boc adiuuatyt in parté colli leuct ſpatalas.Quintꝰ c fer
tas d afpinte fpondiliti incipit oilatant fpatulas atq; ftrin
gũt. Septimꝰab oſſe pectoꝛis incipit:⁊ ĩ inferioꝛẽ ſpatulaꝝ
parte tendit:qð fit vt inyno motu ſpatulas ar c retro ſupe
rius inferius trabat⁊ fimiliter ad armos inferius c retro.
¶ De lacertis mouétibus manus. Cap̃.· vj·
Zcerti quibus mouenf manus ſunt triplciter
«^ E * j alij em armũ:alij manualẽ plantá:alr) mouent
—F bꝛachia. Mouẽtes armũ ſunt.xij.tres a pecto
€ 24
lire deſcenaẽtes armũ mouét ín parte extraneã
L2 ibo: vnus quí maioz eft fub mamillis incipit:
ilij ouo aboffibus tenerítudinis alioꝛus duo
rũ:vnꝰ a coftis incipit poſterioꝛibꝰ:alter ab hanchis:quibꝰ
fingulís lata cpozda exiẽs necn£ concatenationt . Zirmoz
pee i^n eva adiri fpatulaz ⁊ armo feiungüt, vn?
bo: eft in lateribus fpatulaz pofitug: ali) ouo in extrancã
parte mouét armü:f5 raro pter hos.xtj.quidã alius paruus
eft lacertus in fundo fpatu.az pofit?: iuuas per tráfucrias
moueríarmiü . Xacerti monétes bꝛachiũ q̃ttuoꝛ funt pofitt
fup annü mouétcs pertráfuerfusinpücmodü: | q tue
runt neceſſarij ad boc vt bꝛachiũ lateraliter teneret. rectum
ſurſuʒ t deoꝛium:duo hoꝛũ ín anterioꝛi pte locati funt; en?
bo:um quí etíá maío: incipit ab interioꝛi parte lacertozum
fpatule: alter ab exterioꝛi armo.Sũt 7 ali) ouo lacerti retro
oilatantcs bꝛachiũ:vnus qui « maio: a familiari parte pꝛo⸗
ccdít bzacbtjfiucarmi: c prendi£ ad bꝛachiũ fuperius : al»
ter qui t míno: incipit ab nferioꝛi bzacbito. £ bo:de eoꝛũ nó
choꝛdis iungütur ſuperioꝝ. In extranea parte bzacbí) funt
decẽ lacerti: vnus eft ín medio exterioꝛis bꝛachij incipiens
ab crtranca partc capitis armi: c intrat tres alios $
fibi iunctos:⁊ ín laterc triü tres ali) (unt iuncti fuperíozi có
catenationí cubiti: eft alius lacertus in extraneo larerc ab
inferio:i íncipiens parte armí: ouo alij lacerti per tranſuer⸗
fum inuerfant retro drachiũ. Racerti mouentes plátas ma»
nuii:aitj ín familiari partc bzacbr) funt: « funt ſeptẽ plonga
fufpenftzalt) funt ín ipfis plãtis: uli ſeptẽ funt fibmetíup,
pofiti vrnó pzemantur digiti. fr c alius paruusindpies
3 medía parte capitis armi a parre familiari a quoexit choꝛ
da que oilatatur ſubtus otgítog 7 plantas:qð fir tribus oc
caufis: vt firmet plátas manuũ zvt borum donet racriz vt
ibi pili naſcãtur.Sunt c alij ouo ſubtus pos quinq ex trãſ
ucrfo pofiti ad boc neceſſarij vt bꝛachiũ ſuũ cũ tota manu in
uerfent in facié fut. acer fuper manũ locan.rvir). funt in.
Duos o:dincs poſiti.Juxta cut funt feptezpo;us quinq; di :
gitos mouentfurfum :ab vnoquoqs hoꝛum choꝛde parue
eccunt iuncte cũ cócatenatíone pecrinis manud: vn? lacer»
tus ſeparat pollicem ab alijs omníbus: eft auus quo aurt
cularís a medico feiungi£. 3n inferiozí o:dine plantarus en
decím funt lacerti:quidà po:um cõcauitatẽ plante faciuntz
a rafca manuũ incipiũt⁊ alijs iungunt᷑:⁊ in vnoquoq; quar
tuoꝛ digitoꝛum bini ſolidantur in pꝛima concatenatione ip⸗
ſorum ⁊ per boc mobiles fiunt. -
lacertíe mouentíbus pectus. £ap. vij.
277^ ficerti pectoztsz alij pectus oilatant ⁊ alt) con»
1-0 ftringunt. Dilatantes fünt nouẽ:quoꝛũ vnus
4 cft diaphꝛagma. Alij ouo funr ſubtꝰ furculas:
vnuſquiſq;; hoꝝ incipiens cft ab offe qð vocat
T L5 caput fpatule:t ibi iungi£ cũ pꝛima coftarü pe»
ctoꝛis:ſurſum rrapit vtadiuuet oílatari pecrus:funt ⁊ tres
pares alíj: quo:& vnus a fecunda crit fpodili ficut diximus
alibi:ſecundus m cõcauitate offis fpatule: tertius incipit a
feptima ſpõdili colli:his oibus pectus dilatat᷑: ouo ſtringẽ
tii per longü ad coftastendunt bí pectus colligant ⁊ con»
ftringunt; funt ⁊ alij tres pares coſtas inferioꝛes furfus tra
bentes: funt c lacerti ouo ín longum ín extremitate pecto⸗
ríavíani tenerítudíni que eft fuper carnlasiné que affimíla
tur gladio. Xacerti dilatantes ⁊ con(tringétes inter coftas
funt pectozís.inter ouas cofras vnus eft lacertus: qui ín vil
li copofitione eft ofuerfus:er cutus villi cópofitione actus
So.t.
diſcernik vniuſcuiuſq;:qꝛ lacerti qui cx parte coftarum funt
maio:t odlatant pectus cũ villo erterioa 4 ftringunt cum. in
terio;i:qui auté ex parte carctlaginofa eft cum exterioꝛi vile
lo conftringit 7 cũ interioꝛi dilatat. - MM
¶ 2clacertis mouentibus ventre, £ap.viij.
cruvetrisaiij ad ventre: ali) ad teſticulos prí
x nétzali) advefice collũ:alij ad anũ:altj ad —
| 1I gam. Ventri atnnentes octo funr: ouo ſubtues
] 7 (alios fitu loci ſuperãtes:qꝛ füt cunvidinates. 3n
'apientes alatere cartilaginis gladio aſſimilatis
ab extremitate coftaz poftremarum veſtientes ?entre totu
vſq; in os pems fecedunt;quosum vülofitas per longum
vadir quí ouabus cbo:dis cum ofiícligantur. Sount et alt)
quattuoꝛ lacerti per tranſuerſum pofiti ⁊ pꝛimis ſuppoſiti:
quoꝛũ villoſitas ex tranſuerſo eſt locata. ibi ab offe banche
incipiüt: cad ſuꝑioꝛes coftasveniürzouo alf) a dextr:⁊ duo
aljafiniftrisi buncmodü, — Duo quoq; alf) quattuoz
funt füppofiti:quoz villofitas per latü vadit:hi a dextris ⁊
a finiftris tor coopeniétcs fipbac a fpódiibus renum inci?
piũt: ⁊ ab ofibus bancbe vadunr vfq; in extremitatem cos
ftarum pofterioz ín medio iuncti ab ipfis procedentes pelli
culaq; affimilantes: c cũ fipbac folidan£ nc egpzcfiiombus
nimijs digeſtiõis c vꝛine vel parrus rumpant: c nrmát dia
pb:agma ne vocis fiue taffis ſcindat erp:eflione nimia . bí
idé ſtomachũ caletaciũt. Racerti deſcẽdentes ad teſticulos
in maſculis funt quattuoꝛ:duo a dextris ⁊ duo a finftris: in
mulieribus due:vnus dextoꝛſum:alius finiftrozíum : d ne»
ceffarij funt vt tefticulos teneat ne deoꝛſum cadant. Maſcu
lo:us ideo plures:femínaz vo pauciozes: q: mafculoz teftí
culi oco:fus pendent:feminarũ $o firmiter ſedent. In collo
veficc ouo funt lacertí; venus arcüdat collum ⁊ villá: ⁊ villũ
eius per larü:cuius oupler eft iuaamentum:pꝛemit em colo
lum vcfice in effufione vzine: ⁊ iliud idem ftringit ne vꝛina
antépus crear. 3n vírga quartuo: ſunt:duo oilstan£ in las
terc vie virgã petentis:quoꝛũ eft iuuamẽtum oilatare vía:
vñ fperma ín recra via eatad virgã:⁊ vt reae ereat eã:duo
alfjfunt quíab oſſe incipit penis: 7 c virga per tranſuer⸗
fum wancti iuuant in erectione virge ne auquozfum dimitta
tur cadere : bi cum virga fostiter oilatantur 7 furfum eri»
gunt.Si vnus razimodo moueat vírga in fuí parté oiuer
titur. Lacerti mouentes nares funt quattuo::vnus ín extre
mitate rec inteſtini uuans ⁊ mundificans ipfum: ne quíd
remaneat indigeſtũ: alter fibi f:ppofitus extremitatẽ inte;
ftn circũdat ſtringitq; atq; claudit ne quid extra ab inteſti
no exeat:cuius ſuperioꝛes extremitates cá fandamentovir
5€ funt vicinãtes:duo alij vtrinq; aternatim pofiri faperi?
nates leuát ne colon creat cũ nimia tbenafmnó vigeat: inde
enim acadit ꝙ moltefcentib27 laxantibus bis fi colon exie⸗
rit:ꝙ ad loc non poffit reduci nifi reducat cB oígitis .
¶ De lacertis mouentibus coxas. Tap̃. ix.
Acerti mouentes coxas oecem funt: quozum
duo alt) incipiẽtes ab oſſe penis: vnus a par⸗
te extranea: alter a familian quí fimul iunguntur ⁊ ín acus
mine maioꝛum offius foudan£. Os enim core ouo babet fo
ramínaverfus genud cófinía: ín parte ertranca maíus:in fa
müiari minus:boꝛũ iuramenta cozas oilarant atq; ſtringũt
quia quiindpit a parte familiati antec in familiari parte re
git:alter ab extranea retroregit: «n partc eptranea: ett ec
alius folus ad dilatandum factus.
«r De lacertis mouentibus crura. Tapᷣ.x.
Acerti mouentes crura funt nou: tres maío:cs
| in parte familiari antepofiri atq; locatí:enus in»
dpit à maiozi cope acumíne pꝛocedẽs vfqs ad sc»
| ; nua à Quo exeunt choꝛde. Duoꝛũ alioꝛũ maíozus
* . vwnusab eodem erit acumine c arectooffe ſeiun
ctus cũ genu atq crurís offibus.Ser dilatãt crura : quinc;
retro pofiti n core parte familiari minoꝛes funt p:iozibus il
lis: duo hoꝛũ laterales funt illoꝝ tríum:quí incipientes 3b
oſſe core retroqp iunguntur a parte familiari — iuuan⸗
])
Zibertertius
NEUSS
-
tes motũ cruris, a familiari parte tree alij poft duos retro
funt potiti incipientes ab ofle coxe:ab bís vna choꝛda egre»
ditur c cócatcnationi cruriũ ligat; vnus familiare parte ine
ín familiari iungit parte: vt fibt attrabat crus:qꝛ cõcatena⸗
tioni genuü copul.£ c laccrris erune maroubus. Bon? l2
certus eft paruus c ín — genuũ fundatus qui
¶ c ucertis mouẽtidus crura ⁊ pedes. Capᷣ.ij.
certi mouentes pedes atq; digitos funt dupli⸗
citer:quia quidã ponuntur in crare : quida in cal
| llacore capite ouo: € cum maxima cbo:da ligan »
ise 'urcum cilcaneo: beccbo:da cum calneũ trabat
cum crureipfum firmat qua patiente videt᷑ officiũ pedís pe
tranea parte azundínis cruris vſq; ad calneum tendit: neg
ab ipio cbo:da er ít:bíconos pꝛioꝛes adiuuat : vtfi vnus il⸗
lo: patiaf pic patientis vict fupplcat, St tali) tres quo
in duas diuiſe mediũ digitũ:⁊ ei? lateralẽ capiũt minima z
Sccũdus a poſterioꝛi pte erit vel incipit cruris:a quo choꝛ
da extra ⁊ in pꝛioꝛẽ choꝛdã fe extẽdit: vor ín ouas fe oiuidit
te exit familiaris arundínis cuius cbo:da ab extremitate 1n
Tima iungitur cũ raſcat c vſq; in pollice fc oilatat c retro
moaet pedem: £a parté familiarem bo: trii naruraie eft
inctpit 2 core acumine maioꝛi vades (n calcaneti a quo choꝛ⸗
da ezic duatãs fe ín plant cut oat duritiẽ:tactuſq; lenitate,
Septẽ pꝛioꝛuʒ vnus qui eft maío: incipit àb ertranea partc
dem a terza leuás furfum, liter exit ab eod loco : vñ pꝛioꝛ
tendens in os poliíds: vt pedem ín quolibet latere tozques
rc poffit. zertius ínterouas arundines locaf a quo tandé
Quartus ab extranee arundinis capíte incipit: ⁊ oígitis
appotitus quatcuo: choꝛdis lígaturab co piocedentibug ,
£uiatus ab arundinc íncipit extranea pollice conftrínges
eſt paruus:cuius coo:daa parte extranea ad mino:em oígí
tum p:otenditur, Similiter vnus quí ad ſecundũ a minimo
piogredit ambo iuuantes:vt pedem ín anteriozem partem
tur. Lacerti ſiper pedem fünt.rrvj.quíngg fuper calcanetiz
quoꝛũ vnuſquiſq; choꝛdas babet ad digitos euntes vt eos
omoueant lateraliter. Septẽ funt in medio pedis:quoꝛum
fimilia:quatruo: funt in raſca poſiti choꝛdas babétes oígi
tos pꝛeter polcẽ mouentes.decem reliqui ante vnãquãq;
cõcatenationẽ funt poſiti:duoꝝ bosum motum iuuãt ſicut
micoꝝ iſtos negauerunt : quía inuenire non potuerunt : bí
fant mufculi totíus co:poꝛis qui funt quíngenti c ectogin ?
tà vnus,
—jOnmpofitoum membꝛoꝛũ cõtextio incipienda cft
a cerebꝛo:qꝛ cerebꝛum dignius ⁊ nobilius eft om
aibus alije:q: materiale eft fundamentũ ín bomí
— —
fit p:occaere: qð ín excellẽtioꝛi loco fiue parte pofitum cau
ſaeſt oculo:i. Sicut er bomo aiiquíd orfereturus altioza lo
ca p:ogredi£ : vt pꝛoſpectui oetur vifus : ficnatura mirabi⸗
fcernere vias valeat . Cerebꝛũ vero copus eft albü: ⁊ fine
fanguine humidũ:qð ideo fitzvt cito muteturín naturã fen
tiendi. Diuidit᷑ aũt in duas partes pꝛincipaliter:ſcʒ ín pꝛo⸗
la: que ouplícat inter duas. Pꝛoꝛa maío: eft puppi atqs mol
lo: maio: vt nerui ſenſuales ab ea procederet qui funt ſe⸗
ptem pares. 3 uppis mino: eſt:qꝛ pauci nerui ab ea pioces
clinat genuũ:⁊ in cadémouct crura.Medius cũ cope capite
iuuat cruriũ morus ín virg latus ,
ce, Z'acern cruris ſunt.xuij.octo retro ínapiunt
rire. Eſt c altus hoꝛũ medius lacertus quí ínapiens ab ere
ram vnus ab ertranea cruris arundine exit:⁊ cius choꝛde
ligans pollice t eius minoꝛẽ digitũ exterioꝛẽ. Tertiꝰ a capí
iuuamẽtũ: fcs oigitos mouere pedemqs firmare, Scprím?
arunaints : a quo cbo:da exiens vadir ín pollicem pedi pe
€bo:da egreditur vt tendens ad pollicem per eũ oíilatetur;
€uin cpo:da vna. SSertus 3b eadem arundine egrediturzer
dil atent:ſed cü ſecũdo lacerto pes mouetur « furfum erigi⸗
iuuꝛ menta iuuamentis eoꝛũ quí ſunt ín medía planta (unt
Suo in volis manuũ.Sed ficut teftatur Bał. multi anato
eL 2. cópofitis mẽbꝛis interioꝛibꝰ:vt cerebzo . f£ ap. rij.
jazz vr poteftas anime rationalis ad actualía pof
lis in arce locauit ſuꝑioꝛi:vt que ſibi cerebꝛũ fuppeditat oí»
ram ⁊ puppim : quarũ oíffcrentía sroffio: eft cerebꝛi pellicu
danz ca nucha.Mollis fuit pꝛoꝛa:quia cus fenfualeg nerui
ab ea eceunt;banc emoliíri opoꝛtuit:vt cito fenfum caperet
nerui, Puppis oura vt facilius motü pateretur. S£ercb:us
trcs babct concauitates que cerebꝛi vocantureentres;ouo
vocantur ventriculi ín pꝛoꝛa poſiti:⁊ vocantur pieventricu
lia quibus aer per nares egredi£ atq; trahit:⁊ ex quib?vor
cxit a cerebio. In eifdem quoqs ventrienlis fpiritus vitalíg
ín naturá mutatur aĩalis: ab bie rurfus ouo capita egrediũ
tur onobus affimilata vberibus:quibus odozatus etficírur
«um opoꝛtuit eſſe ouos ventriculos a quibus fingulis fin»
guli exeũt nerui:qui ouo fuerunt vtfi vnus pateretur ; alte
rum fübmini&rarct iuuamentũ. Puppis vnus cft ventricu
lus qui puppis effe oícit ad quem accedi fpirit? animalis
cumin ouobus aliquantulum ſit mutatus pꝛoꝛe vétriculís
qui viam babet perfozatam: vnde fpiritus animalis ad ven
triculum tranfeat puppis. Meceſſe fuit vt ouo pꝛoꝛe vétriaz
li ventriculoinungercat puppis:vnde buius víc perfozatio
verricalozum eft conrinuatio:fed bec via antec ad puppim
veniat in cundo reperit quedã fpatíolavbi dñ odlatat quare
tus vnus ventriculus efficiturzqui ideo rotundatur vt mao
io: quãtitas fpiritus fuftipiarur z ne facile patiaC:buiusve
trículí pꝛincipiũ cft VE 2E co:pus glandoſum:cuius foz
ma cft — ad boc neceſſariavt ſpacius inter venas z
vnde rete cfficitur repleat. Hec atit pínea víqs ad tocum va
Git fibi ocftinatum fufpenfa: cin cundo quoddam furculns
obambulat lõgũ qð bmói babeteoncauum . iliud autẽ fur
culum neruis eft initíatum : cuius enum caput a finc pince
incipit ⁊ inventriculis puppis alterü ſecedit.A cerebio ono
fruftula lõga exeũt neruis lateralía : et nares hominũ iun»
ctas affimilantia,liPec lateralía medij fint ventrículí ſubti
libus operta pellículis : pc pellicule cum naridus ſunt ſoli⸗
date vtríngs . ſubſtantia neruís non naríbus eft fimilis:oc
pluribus enim compofitus furculís ín modum concatena'e
tionis oe pluribus facte ventriculis ſubtilibus nares eiuſ⸗
dem füntfübftantie:fed vnuſquiſq; non eft infoꝛmis: qꝛ ín
extremitate (ui puppi cerebꝛi iam vicina vbí pellicularũ ft
nitur (ubrilíras:fubtilis eftz gibboſus: vnde paulatim dila
tatur quo ad naríus interſticiũ inde repleatur:ábus ſociatꝰ
vnü co:pus efficitur aum narious: ende aum neruus in lon
gitudine vie dilatetur:nares perfectiffme clauduntur:cum
neruüusrugatur narcs aperiuntur:quia pellicule gibboſita
ti neruꝛ iuncte cum eodem trabuntur, quantíras enim foꝛa
minis fiter rugatione nerui: eius rugatio longitudinis cft
curtatio:latitudinis ampliatio:⁊ in modũ ſphere confoꝛma
tio. Iſte neruus ín doꝛſo nariũ ligatur cii duabus choꝛdis
qð fit nc motu nimio oc ſuo loco moueatur , Eſt autem ou
río: cercbzo ne foꝛte quoquo modo patiatur, eft iuuamẽtũ
"vt daudat foramen ínter puppímc medium ventriculum:
intraturo animali aperiat fpiríra:poftd vo intrauerit laus
dat: beceft forma cerebꝛiqð circundantouo vẽtriculi:ſcʒ
panniculi qui vocãtur matres cerebꝛi: vnus groſſus qui ou
rà mater vocatur:beccrancofupponitur: fed in medio cere
bit ingroſſatur:qꝛ ibi ouplícatur Q3 ín offe lauda firmaf : in
de oupler oefcenditín cercb:um per locũ:ſcʒ illum qué oue
arteríc afcendunt. De bocenim ventriculo oue arterie afce
dunt que per lauda lateralíter vadunt:⁊ ín fine eíus fc (uns
Sunt vbi termínatur pꝛoꝛa ⁊ puppís : illic quoq; accedit al⸗
teraertremiras ventriculi que iuncta quantus reditmaioz
&p fuerit in ceteris lociezcuivna vena non pulfatiua occurrit
t per longum vadit ín pꝛoꝛam cerebꝛi: que lícet non fit ve
na:tamen quía eft concauac fanguinem poztat vena vocas
tur Tertra: quía in ouabus artertje (n ouram matrem oc»
fcendctibus:queda concauitas quà ifta fanguine babes re
plet : ende ab anatomícis vena vocatur : quía víuente pos
míne fanguis ibi recipitur :oum o moitur ingroffaturet
coagulatur;punclocum vocauit tozcular eracieus: quía eft
concauus: vnde fanguis coagulatus in depẽdẽtiã currit:ſu
per bocto:cular oupler adiacet vena que diuiſe t poftea có
tuncte aliud toꝛcular videntur conficere: que ín loco viden⸗
tur lauda fappofito: dura mater non craneo folidatur: fed
potíus fufpenditur et cius fozaminibus egreditur ín carcf?
fabuc eillucoflatatur: vnus folus pannículus efficif ins
tercutaneus:fit qutem bec dura mater propter tres necefíi
Theoꝛice
tatestaut vt matrem piã craneo ſuppoſitã cuſtodiat a duri
tic cranei: vcl vt pꝛoꝛa € puppis per cam oífferantzvelvrco
" tum ⁊ ocfenfio fit venarum c arteriarũ cereb:us
dircundantíum:quía be funt ad inuicem cõmixte in modus
cie: quarum fg pacia pannículi implent fubtiliffimi vt nibil
vacuus remaneat in ets, Similiter pta mater fubnlís cr am
babus conficitur venis intranea parte cranei ad cereozum
ocfcendentibus:c ambabus arterijs a tela reti affimilante
ercütibus: bec pannículos babet vacuum carum replẽtes
ficut fecundína.t pꝛopter boc bí panniculí vocant fecundi»
ni. Hec autem pía mater dure matri fuppofita eft: quc cce
rebꝛo cóiuncta vᷣndiq; ipſum arcundat:c fcfpargit p concas
uttatem cerebꝛi. ẽc inollioꝛ eft ín fubftária qp oura mater
t ourío: cft cercbzo cuí eft coniuncta ficur cutie carm cõglu⸗
tinata: oifferens aoura matre paruo quodam interfhrio:fs
£n quibufdam coniungitur illi: ficut cum vene cancum ins
gredíunzurzet curn cerebzum oilatatur et conftringitur fub
— pia — quia cerebꝛi venas ⁊ —— —
ste fint ſuſpenſe:earumq; concauitates opoꝛtet ſuppleat.
Scðdoꝛ:vt cerebꝛum ——— diſpereat: t operiens a du
fa matre oefendat: vtpote a cranei duritia ipfa defenditur
bra matre, Tertio vt cerebꝛũ nutríat per bas quas babet
xenas:et fpiritum oet per arterias quas in fe continet. li
fünt panniculi cooperictes cerebrum neruofqp adiuuátes z
t oum íntrant fpiritum funt protegentes. "oft enim nudi
⁊ ſoli exeunt duritiem cranei, ende fuperfiuitates fuas retj
ciat cereb:um oícturi fumus ODmnis autem ſuper⸗
fuitas ipfius ecl ſubtilis eft ficut fumus: vel groſſa t coa»
pus Fumoſa fupfluitas a toto'co:poze tédit ad capitis
upꝛema:vñ craneum capiti fuppofitü quedam babct ofía
ferre affimilantia: c quãdã concauitaté babenría . vnde fu»
mus:ille cccat: que in fimilium tractatu membzo:ü dixiſſe
nos meminimus. Superfluitas groſſa⁊ coagulata petit in
ferioza:cuí ezpellende natura mirabilís ouo fecir fo:amina.
fcs buccam etnarcs, gura enim matcr perfozara eft fuper
nares:⁊ quafi colatoꝛium quoddam bincfüperfluitari eripi
bet. Sumuter ⁊ ouo offa narüim dure matri fuppofita fen
tiuntur effe perfozata: vnde fuperfiuitas exeat:⁊ flarus ab
ecterio:bus introeat. Poꝛum aute offium foꝛamina funt
multifoꝛmia:alia enim füntrectazalía tranfuerfa ; quedam
Soertotolata ad flatum recipiendum fant facta . SRecra z
vtemittát cerebꝛi oigefta .Zroculara z trãſuerſa:vel ne aer
frígidus c nocíuus ad cerebzus introeat fübítus: vel ne oa
coꝛpoꝛa ficut puluis fubeanr ab exteríozibus fuperftuitas
per buccam emittẽda per ouo egredírur loca: velab inter»
ſtitio pippis atq; pꝛoꝛe per trafuerfum vſq; in víam pꝛimã
oefcendente:bec vía quanto plus ocfcenditztantomagis fe
rotundar atq; ſtringit cuidam poft cóíiungenda glandi que
concaua ⁊ rotunda : ficut fpbera vicinatur offt colatoziofi »
mili . iPocaute os fuppofitü eft palato:concauitas ifta em»
botũ cftvocara:q: ficut vinũ p emborü ira fupfluitates ifte
groſſe per banc fcmper fluunt. Embotum aũt iftud ex peli
culis componitur que a fecunda matre egrediuntur: embo
tum enim cerebzo ſuperius:glandi inũgitur inferíus.sSlás
autem extra ouram matrem locatur, £uanntas aurem bu
fus fpberice glandis ſpaciũ illud eft qð inter ourà matrem
cit ⁊ offa palatí vene telate ín'modum rerís ez ambabusiu
uenilibus exeũtes venís. circdant bác glandem fpbericà
venarum vero rete non noftris materíalibus retibus eft fi»
maie, Iſtud enim ita fibt implicatur vt vír aut nund diſſol⸗
uatur.qð fubtue cereb;um oilatatur dextroꝛſum ⁊ oco:fus
ante ⁊ retro, Oflaratur per Ípaaum qð eft ínter ouram mas
trem z palatum. De bocreti oucvene ercunt quales puus
anteqᷓ rete índe fieret: fuerunt peroure matrís ouo fosa »
mina intrantes cerebzum: etper ventriculos eius fcoiffun
dunt vndícy:fed oc bísfufficienter oícímuscum oe arterüs
tractarcmus, Rete autem fuit neceffanum:vt vítalem fpi»
ritum per íuueniles afcendenteevenas oecoquat: ín natu
ram anumalis fpirítus mutari facíatz cusenim pic fübtilioz
⁊ altjs dignioꝛ fit fpiritib?:fecítnatura rete vbi immoꝛãs vi
talis ſpiritus decoquatur atq; ſubtilietur: ⁊ ín naturã an⸗
malis mutetur; quí etiam per duas venas a tela exeuntes
So.tj.
cerebꝛi eentriculos ingreditur: ibi magie et magis fübti»
uatur,
De nucha. Capᷣ.xith.
d cü a cerebꝛo emíttatur a pondüibus oper
(ta oefenditur, Spondiles cnim fui funt operi
i * menti: ficut cercbzi craneum:pꝛopter boc ouo
bus cerebꝛi panniculis operirur; íc; oura marre
⁊ pia matre:qui id fibi faciunt qð⁊ crga cerebꝛũ
fuper quos panniculos;al funt ouo cr ligamenris cópofi
tiin groſſtuaine atq ountic fimiles ourc matri: bí fuerür
neceffart) ouabus oc caufis: vei vt nuchã ocfendant t opes
nantzvel vt fpondilibus eam cóuinciantzqui fi quoquo n.o
do patianturzoura tamen ocfenditur: c oura matre patien
tc nucba remanct illeſa. Rucha enim patiente vel incifa
fenfum amittunt ſuperioꝛa membza:que fi inter crancus ct
p:iimam fpondilem incidatur omnia fibi adiacentia fenfu
t motu piuanturz 5i autem pzima renum fpondils paría
tur officius pedum amitntur:fuperíoza tam: in fuo ftatu re
feruantur; vnde intelligitur:vt ft qua fuperio: ledit inferice
rcs finc iefione condemnétar: qð faalius expꝛimemus cus
caufas motuiacidennum dicemus.
¶ De oculis, Cap . xi ij.
L criam duo funt
—— Sunt autem vniuſcuiuſq; efficiẽtes
¶cauſe decem:tres fes hũoꝛes⁊ ſeptẽ unice:non
ramen hec omnia vifum facunt: ſedvna res ran
tũ: alia th omnia cius rei ſolius ſunt iuuamenta. Eſt aut
folum inſtrumentum vifus:fc humoꝛ non er toto rctüdus
quia in füperficic aliquantulum eft planus atq clarus ficut
eryítallus, iDic pumos: grece vocatur cryítalloidos : cui? in
medio tunicaz eft fundatio. Aliq eftrorundus vt nó
facile patiatur: fupficies pará plana vt rem ſentiendã meli?
percipiat . $5í enim penirus rotundarerur non bene fenfui
rerum aptarctur. mnis enim res rotunda in latera fuare
ciffa inftabilis cft ⁊ non firma. £larus c liuidus eft vt ciro
in oppofiros colo:es tràffera£.in tunicaꝝ medio:ne vndiq;
areretiuuána ſupplemẽto. Indumẽta veliuuameéta (unt
Quo bãoꝛes ⁊ ſeptẽ tunice.Bumoꝝ vnus dariffimus retro
eft ficu- vitri liquoꝛ qð fecit narura vt ayftalloiden nutriat
iLum eifalia mebza fanguine nutríant : fcd aryftolloidos
moucatr. Aitreũ bumosé fecit natura qui fanguine fufd»
píar:c in ipfius eſſentiam vertat: ⁊ mutatum arqg depura⸗
tum ad cryſtalloidon mittat clarum. IPumo: alíus ante erp
ftalioidon locarur ne ab aere oeficcetur:Qui darus atq; ai»
bus oui albumini 3ffimilatur cuagavdon vocarurzcuius al
terum eft iuisauentum:vr ab cryſtaldido afpera tunice rc»
moueat tactũ.Septẽ runicaz:tres ante euagaidos: 7 rres
locátur poit Seloydos. Septima que eft fubtilio: tnter cia»
Soydon fita eft:c cryſtaloidõ Duo nerut cócaui a cerebzo
venientes ad oculos ín exitu fuí ouobus indun funt pánis
culis cerebꝛi quos egeunt aim ad oT oculi veníantzz o8 oí
latentes fe ectendunt circundar * tela venarum ⁊ arte⸗
riarum a hia matre epeuntium. IPozum ſingulus ín medio
eryftalloidos locat: vbi oue eztremitates cuagapáos t9»
laidos effe fenriun£.&lenez arterie ibi cóterte vocitur rete
er retis tame ſimilitudine cuius iuuamenrum cft ad crvftal
loidem vifualem fpirirum ferre. lenis quoqs c arterss vit
coficitur fanguis m vitrea pumoze fübmíntfiratur: vitreus
« cryftalioídos cum venís ⁊ artertjs creatum fanguinem fi
bífügendo artrabunt a reti vitreus bumo: etcrvftalloi»
dos à vitreo, Zimbo: neruo:um panniculi aouibus ma»
tribus exeunt cerebꝛi:quoꝛum pꝛimus ſubtiuoe rete operit
⁊ iungitur cum ipfovt rere contungatur cryftalloido: có fit.
yr venie rete nutriat :calo: $0 naturalis er alterüs oa£:
aũt tunicavocatur fecundiaa:ficur z nator pi vende —
dit cft vocata, hancſecũdinã velat grom̃o pel'ícula que có»
folídatur vbi ⁊ fecüdina reti conicngitur.zProffa fuit necef
farís et oculá ligaret:⁊ ab offe eum oefenderer: vocatur au
tem ſcliros:be ſunt extreme tunice pfectiffime ſibi ⁊ vitrco
humoꝛi atq; cryftalloído ſolidate ín medío. quí locus voca
tur yreus:quia in colo:us diuerſitate ví — à cit
Ziber tertius
cuitióibus tres anteriotes tunice ante euagaydon fünt poz
fitc:quarum vna albuginem ouí velat: cuius toꝛma vue me
dietas:leuis ía antea : intrinfecus verfus albuginem villo
fa.colo: ínter nigrü cvenetum medíus vndc vocatur vuca
que a fecundina egreditur: pec funt eius iuuamẽta:coꝛneã
nutrit:vnde multis abundat venis, SScóm eryftaliodot ec
coꝛne eft differẽtia ne cryſtalloidi coꝛnea ou: iti: ſua noceat:
vnde opoꝛtuit vr eſſet humida.Tertio:vt nigredine fua ſpi
ritum coadunet vifibileim ne diſpergatur per aerem. igri
enim coloꝛis naturale cft fibi lumen coadunare:candici vo
diſpergere:vnde quidã vifu ozficiente pꝛopter ſplendoꝛem
nimiũ parus claudunt palpebzas oculoꝝ:vt vifus licet pare
uus ad vues rcfugiat: poftea amplicz egrediatur: vr ocdit
natura nimium ſplẽdoꝛẽ in bac cócauitate vueczque etiam
eſt pertufata vt fpiritusvifibilis ab ca rem fenfam ilico per
cutiat. Eſt etiam villofa vt aquá ad oculos ocicendentem
cõbibat:eſt cozmea oura folída atq; albo coznu ſimillina: ⁊
ſubtiliſima q ex furculis mulas eft cópofira: D oti excoꝛiat
jfi fquama euclii£:crit ab illa pánículus qui ſupꝛa vocatus
cit fcly:os : qui ficat oicím? a Qura matre egredit. Coꝛnea
fait neceffaria vr cryſtalloꝛden 3b eztrinfeas acciderib? cu
ftodíat. Clara eſt ctucída nc viſualẽ fpiritum crire pꝛobi⸗
beat:quía fubtüifunam effc oportebat. Coniũctina tut.ica
eft ſubtilis ⁊ alba in om̃ibus oculi lacertis ſolidata:non ope
ríens co:ncam:fed dircüdás:bec cft (lla albedo que videtur
in oculo ſolidata:⁊ exiens a panniculo q íntercutineus fup.
pofitus eft craneo. ££ius fait necefíitas: q: vndiq; oculum
offibus arcumligat ⁊ lacertos operit quibns mouétur ocu
lí.!be fant cres runice ouí albugini appofite. Septima eft
fubtilif ma albiſſimat ninidiffima:que out albusini cft fup
pofira:cam tantü partem operit quam vitreus humoꝛ opcs
ricndam oímífit : vocatur utem arance rela : quía ipfi eft
ſimillima:hec eſt quà in oculovidemus ci (peculum infpici
mus:qð cx nimia fit claritatez lucẽtiſſima fozbitíóezbe (unt
omnee oculi partes:tres humoꝛes:ſcʒ vitreus albugineus
eryftallíaus:feptem tunicezretína:fecundina atq dura:ara
nee tela vuea coꝛnea coníunctina., :
c naribus. £ap.rv.
Ares ouo funt fozamína nafi ín vna cartilagine
n KA Woifferentia tamen ad ſeinuicẽ:quoꝛum fingzlum
C^
M pm faafus afcenditzcín ouo fozamina fe diuidit. Pꝛi
L^ Gx gmum m buccam tranfuerfum tendit : a:tcrü poft
— matrem duram vaditin oſſa colatoꝛio fimilia: oe
quíbus diximus fatis cum fuperflzitatesab co exeuntes te
tigimus.be vie groffis panniculis funt inducte Que a ferto
incipiat pari:qð diuiditur ínos linguam? palatum:guttur
Quoc t canales puimonis cin os ftomacbi. lie narii oua
bus oc caufis funt neccffarie: pꝛima d ⁊ maro: eftad opus
trabendi fpiritus ⁊ odoꝛatus: altcra vt emittat groſſas fus
perfluitareg a cerebꝛo veniẽtes.he funt tranſuerſe z nó pul
monioppofite: vt fi aer frigidus aliquando fubeat pulmo⸗
nem non ledat: ⁊ fi quid cum aere ficut puluis vel cinis in⸗
trauerit pulmo obefíe non poflit: fed aer obábulans tráf
uerſa in cundo ocpurctur et calcfiatzatas folida ne ad pul»
monẽ perueníant repellat. i uídam tamen arbitrati furt
vias in naſo — eſſe odoꝛatus inſtrumentum:quia
oppilatis naribus nullus ſentitur odo:atus : ⁊ fi aperiatur
ilico fentietur. Sed falfa eft eoꝛum opinio: be enim tantum
&d pꝛoꝛam cereb:i feruntodo:atus. guo fruftulayberíbus
fimilia odo:atus fünt inftrumenta: quc vſq; ad colatozíum
oefcendunt vbí oura mater eft perfozata: et fimiliter füper
cam ertrema vberum vía ín ventriculos pꝛoꝛecerebꝛi pero
ninsétia. Q dozatus ficefhicitur. Fumus odoꝛiferoꝛum coꝛ⸗
po:us oíffolutus et cum acre mírtus per narium foꝛamina
ab vberibus trabítur : qui per eberum pertufationcs cere
b:o tranfmittitur.Sí $o in domo fumofac odo:ifera flatus
ſuſpenditur:odoꝛatus amittit᷑:nares tamen fnmo cdo:ífes
roimplentur , Q8 conftat qꝛ cum a loco odoꝛifero femouea
mur:^ flatus ſuſpẽſus antea ab eberibus ſugatur odo:at?
redditur: ende conftat non eſſe nares odozatus inftrumen
tum: fed potius illa pꝛoꝛe fruſtula que vocantur vbera. Ce⸗
reb: enim oilatat t conftringit:vt ſuũ caloꝛẽ cuftodíat ns
turalé.£ ci dilatatur aerem trabíta naribus pectote qu
4 canalibus pulmonis, qualiſcũq; fumus cómífce£ aeri et
necefie ad cerebꝛum trabatur.oilatare em̃ illud. flatum tra»
berc oícimus.i£um auté conftringitur fumoſus aer: c ema
ctioncs a ventricuis cercbzi per narce expelluntur:hec au
tcm czpulfio flatus eft emifüio, RANA
e inſtrumentis auditus, Cap.xvj.
Tcitus inſtrumenta funt ín petroſo oſſe foꝛa
nina ex pelliculis quibus ca opcriütur cau»
P iricalezcü vno ramen hoꝛum auditus perficit z
qð th ouabus oc cauns alijs adiuuatur, vnus
Lau 29 J| Dar ncruo;um à quínto parí egreditur: quod
in fozamiaa petrofiofft pzotenditur vᷣbi oilatatur; foꝛami⸗
na interius aperiuntur.Quie funt tranfuer(a ficut tozcularz
ne fngidus acr penetraret eito « paniculis obeffet: « ne ali⸗
Quod nocinuü incidat qð inftrumétum auditus impediat,
Zartilago exterio: que auricula orat ouab? oc caufis fuit
neceffaria.g2cfeadit cii ne quid ín auctus cadat:ſicut ocu
los ocfendunt cilia. $Scaíco: quía voc adiuuar : vor enim
eft percufíio aeris:que cum ad cartilaginem veniat ibi adu
nata fortiter intrat foramina.
inſtrumento lingue. Cap · xvij.
Ingua eft inſtrumentum guſtus locutíonis
V 17 15] que oc carne molli coiporizuret ſpongie amt
B. T2 milaturzad quà muite vene veniant fanguine
V | plene: vñ rubicunda eft coloꝛe: becceadem ope
j ritur veftibus quibus ſpacium bucce ⁊ palati
R induitur: ⁊ os ftemacoi guttur z canales pul»
monis.a fuperio:i parte apparer cotazab inferioꝛivſq; ad li
gaimnenta:quibus mento eft cónera: in quibufds tamcn bo2
minibus plufd? opo:teat vr córrapaturüurgua ne in partes
moueatur diuerſas: vnde opoꝛtet incidi Igamenta: vt ſibi
motus per totum os et palatum detur. In ligamentoꝛum
lateribus quedã vene funt quc ſaliuam femper lingue ſub
müuftraut:be ab ímno lingue inaptuntín modum artería»
rũ:a quibus emanatbumectatio pblegmatica quevocarur
faliua. Iſte 3 medicis vocantur babítatio faliuarís, Initiũ
ingue: vnde exeunt be vene: caro eft glanduloía atqs alba
ípftus faliuc generatiua: que adiuuat cum ſaliuã sb ils ve
nis recipiat:vnãe humectat linguã atq buccá. Zingue fun
damentum vndiq; vicinitati gutturis eft innerum ; vtfere-
torumvideatur cfíc vnum:cum fit tamen eoꝛum fübftantía.
diuerſa: bec eſt lingue compofitio z animato:um membzoe
rum interiozum t compoſitoꝛum.
[De inftrumetie ſpiritus:⁊ pꝛimo de vuula,
pítulum.rvit).
"IRimato:um membꝛoꝛum interioꝛum ⁊ compoft
cmtractatum compleuimus:de interiosibug
ergo cõpoſitis ſpiritũ ſubminiſtrantibus dicemꝰ
ficut oc vuula: gutture: c pulmone: oiapbras
- gmate:⁊ pecto:e: oe pecto:xc tamen fatís dixrimꝰ
«um oe cíus compofitione tractauímus. Dicendum eft er»
$0 de vuula d triplía oe caufa fuit necefíaría: pzíma qz; vos.
cem pulchꝛã etfo:tem rcddit: fecunda:quia acrem alleuiat
intrantem:cínfqs temperat frigiditaté:vnde quidá moꝛiun
tur cum cís radicitus incídatur non tamen amittentes vos
cem fonozam:fed nimium recipientes aerem quí pectus ín
frícidat ⁊ pulmonem:quaproprer incidẽtem non tot opoz
tct ectirpare fed partem:tertiavt recipiat puluerem ne gut
turintret vel pulmonem. "
c gutture. . fapnr.
Attur eft extremitas canalius pulmoníe que eft
duplicis iuuamenti· OMaius t pimus vraercm
emittat flatũq; trabar.Scóm ppter voce: q: ali
quando facit natura ouarum vel trium memb:a
rerum inſtrumenta: ficut fubtílem fecit matrem
Greb:umoperientem: que venas 7 arterías ligaret iniucẽ
et cereb:xum ne oífpergcretur coadunaret. Alquando fedt
eadem natura vt expulſa alterius ret fint íunamenta:ficut
famus caufam pilozum effe diximus. Idem fecitnatura ín
pulmone ⁊ in eius canalibus vtinftrumenta effent flatus
8d calo:é naturalem co:dís refricerandum:4 vt vocus eflct
5
OM
Theoꝛice
inſtrumentum.Aer enim trabitur vt coꝛdis calo; naturalis
rcfrigeretur. fr vero trabiturvt dupliciter nos o
vel v fumofa fupertluitas ezpellatur; vcl vt matería vocu⸗
efficiatur. ipio igitur ouabus oc caufis cõpoſitus cft cana»
ũs pulmonis: quí tamen flatus ex multoꝛũ furculozum.con
catcnatione ⁊ ligamẽtis coftruitur vt poſſet dilatari c ftrin
gi: qu£ ouo attinét voltario motui: Q3 nid poteft fieri ni
fi cc membꝛis cócatenatís. ilPuius canalis fubftantia cartil
laginofa cft atq; oura: vt cum ventus creat vor clara fiat
SRaucitas vocis ex humiditate fit canalis pulmonis:cuius
fuperio: extremitas gule vícína eft ourio: omníbus canali»
bus:bec vocatur gutturz vnde in(trumentum vocis tuit:q:
durum cft ínter alios canales pulmonis; QO cr tribue cara
laginofis fit maiozb?. Primũ að cft anterius gibbofus eft
exterius concauum eftintra ín quibufdá bominibus tactu
fentitur.Sceidum pꝛioꝛe eft minus cretro iuxta os ftoma
cbi locatur vt illud cópleat qð pꝛioꝛi defuit cartilagini. guts
turi quadam concatenatione 7 ligamentis iungitur vt dila
tctur c conftríngatur inferius ligamentis foliderur; neruif
q; gatur; c ouabus coftis inferioꝛibus exeuntibus oc offí
bus ſcutũ aflimilantibus , Zertia cartilago táto ſecũda cft
mino: quanto pzío; fecunda fuit maioz. ifta tertía fecunda
3fi equitat quc cipbü affimilat ouo babens cócaua que Fm.
fe intrant furcula que funt quafi cócarenata vt in pac cóca»
tcnatione guttur dauderct « aperiretur. Pꝛima cartilago
vbi fecunde c tertie cõiungitur ftrictíoze eft fundameto: qð
fuit neceffezvt q: pulmone fundamentum latius cflct gula
ri gutture. Tertia cartilago cocauitatem babet ex parte vie
fpüs:vt ec eará tríum cartilaginü — canalis Piri
tue redderetur fimilis fiftule vcl le per qué aerad ca
nalem pulmonis: ipfum pulmoné poflit tranfirc, sDuttur
intus eade vefte qua ⁊ língua z palatum ⁊ os ftomacbiin?
. Guiturín ———————— am̃milante ciphũ.Os vnus
eft duas babens furculas aſſimilantes ouo lauda : y os il»
lud per collum extenditur: cuíus linea medíaftina ín doꝛſo
€ft pꝛime cartilagínisc língue fibrero eft fuppofita. infe
ríus lauda cft ficut acuminis pꝛime cartilaginis quantitas,
Eſt autem acumínis quantitas iuncta atq; folida; vrintret
cartilaginum latera:⁊ lígamenta cíus quafi neru( a cartila
sinibus egredíuntur:lauda —— cum oſſe ſagute aſſi⸗
milante ligatur.iHec eft cõpoſitio gutturis er tribus carti⸗
laginofig. CEõcauitas gutturie perquã aer intrat ⁊ enr Da»
bet quoddá co:pus qð lígnee fiftule affimilatur zcui lignee
fiftuleco:pus non eſſet affimilandum cum ifta pofterio: il»
lud vero natura pzimum. Hoc autem co:pus Pm compofi
tionem nullam babet ín toto coꝛpoꝛe fimiitudinem.X£ópo
nitur enim er glande pellículis ⁊ pinguedine.vocatur autẽ
gutturis língua fiue cataracta: c eft primus. vocis inſtrumẽ
tum:neq enim poteft alíter vor cfle nífi ifta laudatur cata
racta.Si enimvia gutturis eft aperta ínipoflibile eft vocem
efle: quía paulatim aer ent: qocontraríum eft fozmandevo
ci:íed tantum fit quidam flatus fi tenuiter exeat paruus: fi
vero fo:titer magnus, Cum vor fo:matur fübito multus
acr ex cozpo:e egreditur; cuíus vía primum 3 largo pzoue»
nitad anguftum: poft paulatim exiens oílatatur canguo
fratur.iPecgutturis cataracta ad flatum cõſtringendũ fuir
neceffaria:nó aũt dico ad. cóftrictionem ex toto vt íntus có»
trabatur: fed in cmiffione vocuʒ conftrínaitur vtrinq; lares
raliter pectus : t cus coftís lacertos bppocundríe vianos:
vndetorum pectus ⁊ lacerti mouentes guttur mouentur
atq; licet foꝛtis fit coarcta£ ne fubito egrediatur:qð fadt la
certus quo cípbum aſſimilãs cartilagini conſtringit᷑. Eſtq;
buíus rei cóplementum co:pus lígnec fiftule affimulatum
coadunata pare parti claudit víam gutturís perlígnec bu
fus latera:natura enim fedt ouo foꝛamina que ad locum có
cauum fecedrit que aer nó poteft ſubire dũ perlargitaté va
gatur vie. Scd efi ad latera fe oirigatilla ouo lateralia ape
rit fozamina:vt tandem ctire valeat, [Decautt ouo foꝛami⸗
n3 3 ſuperio:i inferius ficut línea funt ertenfa : c ſunt qua»
fi pellícule vfas in concauum claufe : vt guttur claudatur ct
nó aĩalis aperiatur flatus, SRurfus cum cibus cuius glutí»
tus doꝛſa cataracte tangit ſubito fe cataracra claudit neq;
E.
S'o.tij.
viam ad pulmonem pzobíbet. Zlliquádo enün dauditur po
tuinemulra quantitas fufcipí poſſit: aiquando enim pa 1d
íntrat pellículas: c ventriculos fuos bumeaat.ibutrur cít
cartilaginoſum c rorundüzvnde fit vt os ftomacbi in travf
glutiendis cibis vfqs ad canales deſcendit pulmonis 7 gut
turi9:c ita in vomitu vfqs ad palatum aſcendit:ſicut in trãſ
giutiendocibo cataraca clauditur⁊ os ftomaipi depꝛimit᷑:
ficin expellendo vomitu fubrerio: cibus guttur obítruit vt
tranfcat vomitus. .
€ 3c canalibus pulmonis. Cap̃· xx.
Anales pulmonis ex multis componuntur c.rti»
4 laginoft$ rotundis in modus anuli: alrematim
uA fibi fuppofiti abinferiozi ertremitate gurtuns
d vfcp adinitium pulmonis per longitudinem col
isi Sunt autem gate fibimetipfis er petliculaz
ligamẽtis:neq; ti ex ol pte funt cartlaginofi:f; tãtũ in pcr
tinẽtia colli ppter expetitionẽ ozi8 ftomacbi . "3n pte v0 pe
cto:is funt ticutligameta fiue choꝛde.Pabet aütvaufdlqg
anulus pelliculas extrĩſecus rotBaiffimas: à pelicule oure
funt ⁊ ſolide:he für peilicule qs an diximꝰos ftomacpi atq;
guttur circundarc , Rurſus defoꝛis pániculos baber vnut
quiſq; anulus ficut operimctus canalis pulmonis. analis
fuit collo neceſſariꝰ vr aerem erpelleret c attraberer: fiar
qp voas t vocem füfdperet:que cus in furculas peruenat
vbi pectozis cft ipatiofiras:per pulmone fe ſpargendo oila
tat:⁊ cü venis ambabus a co:de. venientibus admifzet fui
diuiſi ramuli. fanr fimiliter anuli er parte carnlagincfiz ex
parte panniculofi: ſuntq; fanguine müdiffimi ⁊ aiali fuc na
ture competenti, ££um enim tnafionem rupturá peraiffio»
nem ínaliquo bo:um patíatur animal ſanguinolentũ cfüidi
tur. vñ tuffis naſcit: ⁊ fangute illc ad os runc ocueniés cy»
itur. fiatus em fangume pulmonis impedirur , s£ana»
is bec fuit carrilagimofa pptervods inſtrumentuz:qð neq;
durũ ficutos effe ocbuit: neqs molle. £ arrilago molli: cft
offibus t ourio: altj$ coꝛpoꝛis partibus: er muitis cartila
ginofis ⁊ ligamentis efficitur p:opter flatum oilarandum :
e: ſtringendũ:qð fierinon poſſet fi ez vno cartilagine efier,
€ pumone. Capᷣ. xxj
P. Xj.
— eft oc moli came ⁊ aereꝰ ſpume coa
RETO Slate fimülim? dfi vafis celar?. lb cera a ien cri
ſoꝛmia: vnũ a oertra cócauitate incipit coꝛdis:
—— a finiſtra:tertium a ſuis canalibus. pꝛo
naens à dextra concauitate coꝛdis vena eft non
pulſatiua:ſed toꝛma eius ficu artería:q: de ouobus ouris
panniculis eft facta. vñ vena oiat arteríata qð fuir necefic
vt pulmonem purrire poſſet. Duris ⁊ ouobus fit pannicue
lis vr fabtilitaté fugeret fanguinis 7 aeris in nutritura pul
monis. Pulmo er ſubtilis eft fubftáriez aeree -vnde nutri
mentus opoꝛtuit babere fimile.s£ries a coxdis finiftra: vna
eit fola arteria: cuíus foꝛma eft ſicut vena : q: vna eft ra»
ra pelliculaende venatavocatur arrería:bec fuir neceffaria:
vt fpiritum & clarü fanguínem pulmoni ferat:ſpũs multam
quántaté fert ppter ſuã raritate. vas veniẽs a canalib? pul
monís:2pofitiói ei? eft fits £r cartílaguub? 6 « pániculis
canales fiit pulmonis: vt p cartuagines oꝛi ftomacbi iüc&
tur:q̃ cus cartilagine fua cũ venata iũgit arteria Cinüquod
qp trium vaſoꝛum hoꝛũ cum intret ſtomachũ eft Quadripar
titum:due partes eunt dextroꝛſum:⁊ oue finiftro:íus. Pul
mo ením in duobus diuiditur pannículís pectus medíantis
bus illud intercidentibus.Quattuoꝛ fuperiozes partcs per
pulmoncm poftca o(uídunrur multipliciter . & analis pul
monis aliter oiuíditur tn oertris: que oiuífio fuit necefíaría
vt effet fulcimentum ⁊ quafi culcitravenis vias pecto:ís ad
cuntibus:bec cft cópofitio pulmonis:cuíus iuu amentũ eft
vt co: arcüdet vndiq;:cunq; ppzíio motu careat mor? pecto
ris eü moueri adiuuat. s£ft aũt pulmo inftrumerá ſpiritus
tmotusvocum.s5píritus neceſſarius fuir propter coꝛ:quia
enim co: fundamentum eft ⁊ fons caloꝛis naruralis:neceffc
eft aerem trabí : vnde feruo: fuus refrigerari z fiimofa fup
fluitas poflct expelli. vnde duos motus babutr contraríos
oilatandiquo fpiritum traberet refrigeridi: conftringendi:
quo fumofc ſuꝑũuitates poffent expelli ne ero fubito acf
3b üg
At iber tertius
—— — fcmper ſeruans aerẽ frigidi ad coꝛdis fer
u0:é refrigerádum; calidũ
erpellerct fpíffam c infinitum motum efle oposteret: vnde
adco effet periculofus: vt nec eno momento flatus tenere
tur. Scd ci quodlibet aĩal ín loco calido fiue ín qua ,pfun
diffima fcu ín loco fetido flatum teneat: conftat co: ad pul»
monem fugere quoad aliquátulü poflit fc refriserare: vu»
de fit: vc quádiu aerin cella pulmonís fit quodübet aĩal in
bís viucrc poflit locis. Sed co ocfiaente caugmentate fuz
mofa füperfluitate ín coꝛde ve! ulmone:ocfinit animal, ví
tile eſſe uit ergo pulmo neceſſariꝰ: vt aere epcoquat « na
turã trabat ſpũs quocum fibí aſciſcat facilius: ſic enim cibũ
epar ín naturam mutat fanguinis :quo membꝛa cctera ei
facilíue in fuam naturam mutent: inde cozfibi eum con⸗
trabat et ín vítalem mutet fpiritum :ocinde binc afcen »
dens per arteríae ad ventriculos cerebzt ; Cin animatum
fpiritum facile queat mutan ; fed de his planius poftca ois
fputabimus. "m
¶ De co:de ⁊ cerebꝛo. fap. xxij.
nt de multis vilus diuerſe poſitis:cuius caro
carnievtvclocitae auferat paflibilitatis, Pulmo
eircüdat co; lateralter , Foꝛma co:die eff pinea,
^jnferio: enim eius pars. i latitudo eft oppofita ſuperioꝛi
coꝛpoꝛi. Ponitur autem intus ambas pectoꝛis concauita⸗
tes quas mediante pánículo diximus efie diuerſas. f aput
Q3 acumen oícitur in finiftra parte locaturzbocvo latus coz
dís fpirit? mbabitat vitalis:inde exit arteria maio: oe qua
omnes alie egrediuntur: vnde fit et pulfus ín finiftra parte
fit fortiſimus. Coꝛ ouas babet concauítates: quarum vna
eft ocrtra ; altera finiftra . m concauum tendit finiſtra:dex
tra ípfra fübfiftit. A dextra vſq; ín finiftram concauitatem
eft enum foramen: quoda quibufdam vocatur terría cóca
uitas: fed non eft íta. Dextra autem cócauítas ouo babet
fozatnína. vni vena intrat concana po:tane fanguinem ab
epate ín banc concauitatem. Super boc fozamen tree funt
panniculi ad hoc ibi pofiti: vt aperíant íntraturo fanguiníc
daudant poftj intrauit ne epeat propter oilatatíonem coz»
dis: altcz fozamen crit vena arterie affimilata vt pulmone
nutriat:oc qua fatis diximus ín tractaru pulmonis, Sini⸗
ftra itidẽ duplex babet fozamen:vpum intrat artería venc
atlimilata. Iſta potat fpirítusad pulmonem 4 ad arterías
4 fanguínéa code ad pulrmonem:fuperboc quoq; foꝛamen
Quo funt panniculi apenentes fe aerííngredíenti . Zllterus
eſt fo:xamen finiſtre partíe: vnde maio: artería erit que vos
catur o:tby:c omnit cft fons arteríaz totíus coꝛpoꝛis: bec
babet pániculos fanguíni ⁊ ſpirituia coꝛde emírtedo. Poſt
qs clauduntur redità pꝛobibẽᷣdo ne ercat. IDe oue cócauíta
tcs coꝛdis fcmper funtín pulfu ; fed plus finiftra quía fan »
guis ⁊ fpiritus plue ibí regnantzbe lunt compofitiones có
cauítatum co:dis, 4 o:amen qð aoertra pzotendítur in ſini⸗
ſtram in ocrtra indpit maio:art:fed poftea in finiftram pau
latim fe ftringit:qo ideo confequítur vt fanguis in finiftra
partc fübtilio: egredíatur . "3n vnoquoq; co:dis concauo
fruftulus cft ecteríus qð aunicule affimilatur:be oue coꝛdis
auricule dicũtur. 3n oertra auricula arteríalís folídatur ve
nazín finiftra vero venofe arterie eft folidatío. abet aute
ín fua latitudine quedam offa carnlaginofa: que co:dís fc»
des funt appellata: círciit etia co: quídam panniculus quí
cafíula coxdis i oiat effc. In bui? pániculí ectrinfecus medio
panniculi pectus medíantes folidantur. ifte pántculus coz
dí non iungitur: nc fo:tc cíus motio impediatur: quí coꝛdi
fuit neceffarius:vt eſſet fundamentus calozís naturalís.vn
de animal regerctur; fed inferio: concanitas dignioꝛ cft fus
p:adicta oc caufa,
(79 ! eft tota oura. iDiuerfitas villozum er diuerſita⸗
p: tc cft motuus oilatandíc conſtringẽdi.Ourities
—
¶ De biaphragmate. Cap ·xxij.
Vibtus collum ouo funt concaua majoza; Viri
circundat omnia pectoꝛis offa pulmone 7 coz
continens:alterũ continct vẽtris lacertos om
d Ines. 3ftud incipit ab inferioꝛi teneritudinc pe
ctoꝛis vſq; ad inferioza offa penis: ín qua cons
ES cauitate lunt ftomacbug eparinteftina ſplen
fel renes vcfica matrix. Inter bec ouo concaua quídam la⸗
certus eft rotundus cozum orfferentía quí oícítur ——
gma inci atencrítudine pectoꝛis:⁊ pꝛocedẽs inferius
vſq; ad.xq.ſpõdilẽ vbi ſolidatur ex omm parte cum chordis
⁊ligameitis ab eo exeuntibus:operitur autem biclacert2
Dc 9mo panniculo fuperius dj a pánículo coftas circundan«
tc itur a ouobus pectus medíantibus, Subterius eft
alter pániculus qui a ſyphac egredit᷑. Habet diappꝛagm⸗
buo fozamína; vnus vndc erit mery: de altcro foꝛainine erit
vena concaua que fparsíturin coꝛpoꝛis membza.gOiapbs
gmatís ouo fant iuuamenta:pectus ením oilatat atqp cons
ftringit cum altje lacertis pectoꝛis: fcóm eft «p oífferrc facit
ínftrumenta fpirítus atq, cibi
¶ De inſtrumentis ciborum: ⁊ pꝛimo de but
ca t ſuperioꝛi pellicula. Cap. xxiitj.
Ibi inſtrumẽta ab oꝛe funt incipientia: os enim
P RS] multa babetinftrumenta ibi coadunata:fcs den⸗
LEA tes ⁊ películas: vnde operitur bucca palatum c
QJ Qlingua:babertinferio: pars ozís guttur vuulá ca
; 25 nales pulmonis ⁊ mery. Dentium íam diximus
numerũ ⁊ eoꝛũ iunamẽtum ín tractatu oſſium.Lingua dua
rum rerum babet iuuamenta.ſ.animate rei arc cibi: cuius
cópofitionem füperíus oirim?: c fimiliter oc alijs tractaui⸗
mus , Pellicula vnde bucca circũinduitur pellicule circum
amittẽti os (tomacbí:t ipfum ſtomachuʒ ↄnectitur:q̃ quo
Quo modo abum mutat ⁊ fttomacbo aptat: à ftomacbo erm
ínapit: vnde cíus naturam cuftodit,
«Lco: ſtomachi. £ap.rrv,
;
ritínter manus (tricta : pbumoz inde oilabítur : er bís pius
diximus.
¶ De ſtomacho. Cap̃ . xxvj.
Eomachus etfi ín ſiniſtris fit locatus: ei? tri ín»
Aterioꝛa tendunt in dextra. IPicbs epar dextrum
jaó cũ qng ſuis fruftulíe bumectat ipfus ftoma
Mus Splenctfiniteribiz fübter? lacertí oo
D rens 2. fi: Dabct gibbum fuperius qð greci ʒedriãyocãt
Theorice.
eulus forms cft quafi ſpherica:ſed tfi eius extrema aliguã⸗
tulum fünclongs · Interior⸗ Ed E fo:a»
men füc latitudinis verfus inteftinavidctur ſtringi:to:amẽ
ftricte
pilos cil pelliculis fplenís:lateraliter ligat ⁊ epatis cx parte
oo:ficum ipódilib?. adivuat aute ftomacbus vt cibũ exco
villum per longum babuentzinde füfapienda ſuſcipit. Si
fuerit per latum inde regatur reijciendũ: quozum ínterioz
fit neruofüs qð nimía foꝛtitudo fecit fui fenfus.£cum enim
ſtomachus recepra omníbus fuppeditet interioꝛibꝰ:digni⸗
:em fenfum opo:tuit babere:vt et oígcftionís vacuitates
ſentiret. etvndẽ rurfus implerctur erpetcret:fed plurimus
tamen fenfus ín oꝛe (uo babetur. osc ením ftomacbi ſenti⸗
mus qð famemvocamus.Hac ergo neceffitate os ftomacbt
neruofum et ipfum opostuit effe ftomacbum., Deſcendunt
autem íterum ouo maioꝛes nerui a fummiítate cereb;i per
os ftomacbi er ipſum ftomacbum fpergendi ;. S£rterioz
pannieuius fuít carnoſus: vt ſtomachus fiat calídus vt bí»
&erere valeat. natura erm camea calída eft ⁊ burnida.et bic
in parteoertra aptatur epatí; habiliſq; locus inde appara»
tur.Splen cnim infiniftra;minozis ramen quãtitatis cft dp
epar. cpar enim ín oertra eſt.Splen vero locatur i ſiniſtra.
accrtiinferius.sirbum vero fuperius vr melius calefieret
ad oígcrendum ftomacbus quí ligarur vndiq;:ne mot? fu?
valeat a loco fuo extirpare.Fuit rotundus vt paffibilitates
reijciat.z multam abi quantitatem füfcipiat . Xonga fiunt
extrema: vroefuper mery tungeretur. "3n ftomacbovero in
ferius, latitudo inferíoz, et anguftia fuperioz. que in huma
notantum ftomacbpo idco fuerunt necefíaría.quia cum bos
mo p:e altjs erectio: fit animalibus: cíb? ín inferioꝛi femp.
fufcipiturzende fuit latitudo iferio: vt multitudo cibi inde
poffet capi, Z'atítudo ĩferioꝛis fo:amínis oppofita eft merp
vet fi fo:tz tranfglutíreturaliquod ourum:etnon bene mas
ftícatum:íntrare valeat , fozamen inferius ideo anguftatur
quía cibus in ftomacbo nímía ercoctione fubtiliatus faali
us earcdiítur: c rurfus ne ab? anted ercoquatur creat. vri
&t opo:tet femper daudatur,
¶ De inteſtinis. Tap̃..xxvij.
MNteſtina fuper doꝛſ ſpondiles etes latũ funt
Apoſita:et ligamentis a ſyphac egredientibus
gata:incipientia ab inferioꝛi foꝛamine ſtoma
cci qð poꝛia vocatur vſqʒ; ín anum pꝛotendun
tur:et gibboſa in finiftras a dextra: ta ſiniſtra
retoꝛquẽtur tn dextram. Hec ex ouob?compo
nuntur panniculis. Unuſquiſq; panniculus babet villum
ín latitudine rotundum:quoꝛum eſſentia eadẽ eſt que in fto
macbo oícta. Sunt autem fer numero:tria funt ſubtilia que
fuat ſuperioꝛa: ct cum posta funt (uncta ; tria groffa ab ín»
Fo.xiij.
ferio:t ſubtili funt incipientia. Unum trium ſubtilium voca»
tur duodenum. quia fua longitudo E menfura cuiuñibet
bomínie ouodecim babet digitos: ſuper doꝛſus crigiturin
nullam partem ſui toxquetur : ficut alia direanuolyuntur,
Aiterũ vocatur ieiunũ:quia femper eft cibo vatum: globo
fo circũactum in ſimilitudmem aliozum. Tertius fubtile cft
appellatum fzóo ſimillimũ.ſed tamé nũqᷓ fine cibi fece inue
tum. Broſſorum triũ pꝛimũ eft o:bum appellatum:et ina»
pira ſubtili extremitate et eft latum:a oeztra in finiftrà par
tem circũuolutum: qð vocatur o;bum qꝛ tantũ vno fozami
nc eft contetum per qð intrantia intrant.z exeuntia epeunt
qo egrediturab co aliud intrat inteſtinũ qð vocatur yleon.
o:bum vero inteftinum facco cft aſſimilatuʒ Scðm groffoz
illud eft qð vocamus yleon.qð fimiliteralije a ocrtra in finf
ſtrã tendit.Sed tia dextra afcendit fup m: voca
yicon dfi oura digeſtio.vnde ylium oolo: in bocrefidet in»
teftino.Zertiü inteſtinũ eft rectus: qð in iferiosi ani extremi
tatc ponitur ct vocatur colon , vbi cum aliquando digeſtio
ínberet; inde colica nafcitur paflio. lDocceteris latius cft
inteftinis. 3intcftina bec circüdant vene:nerui quoq; ct ar»
tcric.fed bozum maio: pare remanetarca füperioza:lígan
tur cum pelliculie et glandofà carne ín fua concauiate.que
omnía in füperiozibus funt oicta. bec eft mteſtinoꝛum com
pofitio. Juuãt vt a ſſomacho digeſta recipiant: ct inde ſuc⸗
cum mádent ad epar:feceſq; fozat expellant. £ fuperiozive
na que vocatur po:ta vene multe p:odcunt ad intcftína.ab
ínteftinis quoq; percurrunt ad epar : ct pc vocantur meſe⸗
raíce.per quas abi ſuccus ad epar tendít ab inteſtinis. Rur
fus inteftina iuuant: quía cibum murtant.cibus enimintra
ftomacpum receptus:digeſtus cum poztas exeat: et ad fub
tile inteſtinuʒ veniat:ibi aliquas conſumens moꝛas:melius
fubtiliatur.et inde per meſeraicas ad epar pꝛogreditur vbi
ín naturam fanguínis murarur. ficut enim bucca et mery di
bum fübniiant vt ſtomacho fubtilio:em mittãt:fic er in ſub
tid inteſtino nondum bene oepuratum in ſtomacho:multo
maioꝛ fit digeſtio:vt epati mittatur oigeftibilio: . vnde boc
ínicftinum ftomacbi eſſentie eft vicinum. llPec eft vna inte
ftinczum neceffitas . Singuloꝛum aurem virtutem dicturi
fumus et compoſitionem.Eoꝛum aurem globofiras ct ro
tundiras:ideo fuere neceſſaria:vt cibꝰ alquãdiu ibí maneat
qð fi non ficrct bomo femper comederet: ⁊ femper digere⸗
ret. Secũdo fuere neceffaria vt ibum partim oigerant put
eis füpperit et partim retineant ; faperfiua vero erpeilant
Duodenum inteſtinum ad doꝛſum eft erectum:vt venis ct
arterijs:atq; neruis oaret locum. Sic ením locatum minus
obtinet loci ſpacium. Dicendum eft quare ex ouobus pan»
nículis fuerunt c vila perlatum ſuccederunt. Muo panni?
culi fuerunt neceffarij: vt fi vnus paterctur: ab altero fibt
fubueniretur: fiait in diuturna videmus oiffinteria. quia
aliquando in digeſtione fruftula carníe videmus enre.que
oeinterío:bus panniculis conftat cficznon ramen perit in
tcítinum:quía ezterio: pannículus facit fibi fupplementus
Eoꝛum vilia per latum funt extenſa: vt fuperfluosum foꝛti⸗
ter fint erpulfiua: ende fit vt finr ouplicia. Inferioꝛa inte»
tina ſuperioꝛibus funt groffio:a et maioꝛa:vᷣt non frequen
tius bomínem ad fellam íre opo:teat: quia fi digeſtio loca
ftricta inciderit facile ea implet ⁊ cito euacuari opoꝛteret:q
fi ampla:contíngit econuerfo,,
¶ De zirbo. Taßp̃ .xxvitj.
rbum ex duobus pãniculis groſſis ates ſpiſ⸗
ſis componitur: quoꝛum alrer ſupponitur al⸗
ceri. 3n boꝛũ medio multa eft aroffitudo mul
ce vene et arterie. Sroſitudo ifta eft fuper in
teſtina.cuius foꝛma ficut ſacculus fiue marſu⸗
pium extat. Incipit ab oꝛe ſtomachi:⁊ vſq; ad
inteſtinum qð vocatur colon tendit.bucca em ibidem civit
et pꝛincipiũ.aliqũ folidaf i aliq extremitate epatis: ín Do:
fi coftis;neg in Pn — contingere.
v
Liber tertius
ius iungitur aim ſtomacho t ſplene atq colon: vt fro»
—— et inteſtina per ſeipſum potlint caleneri.et vt liget
atq; operíat venas quas pabent inteftina, :
«[5cepute. — £aptm.rrír. :
Par in ocrtro latere ponitur: ⁊ tuper hypocũ
dria locatur. eft autem gibbofur atqs cócautt
s£oncauitas ftomácbo ⁊ inteitinis eft finitima
tA | mplecriturenim ftomacbum aum fuis quinq;
oibbofitas oíapbragmati cft appo?
: ita íta vt ipſum tágar. ligarur cũ ofapbzagma
tc pelliculis ipfum operientibus. c fimiliter coftis pofterio
ribus, $£5cauitas ctiam fua ftomacboz inteftinis cii pelli
culis ct venis eft ligata.Hoc epar nó equaliter fe babet in
omnibus aialibue quátitate fiue partibus. 3n bominibus
em maíus cft qᷓ in altjs animalibus eiufdem quantitatis
"IHumerus partiti ía quibufdam ouarü: in quibufda trium
in alijs Qttuo:: in altjs quínqg. f£ par magnas parre tenet in
Dertra:abaltera lata fua cócauirate vena progreditur quc
vocatur po:ta.queanted exeat ín qnqy oiuídif venas quqs
epatis intráres ptículas;vbivnaqueg; pars quinartat mul
t3$ venas diuid tur fubciliflimas quc ín ínferiozem ſtoma⸗
cpum p:ozéduntur.in ouodenum quoq; inteſtinum:⁊ ieiu⸗
num:atq; rectum.qð fatís oírimus cum oc venís tractare⸗
mus, Necemriũ fuit epar vt cibum mutet:⁊ (fanguinem fa
dat: — per venas in totius coꝛpoꝛis membꝛa tra»
€
jciat. ende fit» fübftantía epatis coagulato affimile£ fan« -
— us enim in ftomacbo excoctus ⁊ digeſtibilis fac?
po:tam ingreditur:⁊ ocide ouodenumm:c poftea in ieiunũ
za ieiuno in ſubtile inteftíni. fabtile vero fuccü bene colas
tü per meferaícas mittit venas advená que vocatur po:ta,
et per banc candem epatis intrat ventrem. inde per venas
fparfim dilatat que per epar ertendum£: epar cibus mutat
ín naturam ſanguinis qu£ per venam maío:em d vocatur
concaua;in cetera coꝛporis membꝛa mandat,
EJ autc duobꝰ locis ligat cum pannículis cut bina
: Si coiungütur vafcula: eni qð maioꝛis eft quátira
tís a gibbofiratc cftepatis p qð ab epate (anguíne cpolerí
€um nígrü videtur fplen fibi attrabere, alterü minus mter
fplené « os ftomacbi locatur . vnde cbo.nt.ad os ftomacbi
mandaturzvt appetitus inde confoꝛtetur.Splenis iuuamẽ
tum eftvt fanguiné ín epate müdificet pvafcula fi
eum quofibi trabit ſanguiuis fecem:quã p aliudvas oꝛi fto
macbi mittit quatus ad iuuandũ appetitũ fi — —
totũ c ilico mittit: fed aliquãdiu fibi retinens in fuí trãſfoꝛ
mat vfus partem.alía pare tandẽ íam facta cbo.nigra: put
diri: mittitur ſtomacho in fuo appetitu confo:tando. vri fit
vt fplenis ſubſtãtia quia fugite mittitrara fitvt ſpongia.et
groffos bu. fibi contrabat:colo: cíus nigrediní affimilatur
vt cbo.ni.eppzimatur.
De felle. f£ apitulum.trrj.
1 fuper epatis fiuftulum maius eft. buius
5 imus eſt t̃ panniculus foztís et durus:bina
ie babet vafcula, vnum ín epatís cócauitate iun
44 ctus pcr qð cho.ru.a fanguincepatis ocpura
Rer rur. zlrerüin ouozenum bo:ü maíus inteſti⸗
no iungitur.vnde co.ru. impleat officium.collo huius furcu
le ouctungunturvic, vna eft (lius arteríe que erít ab epate
altera eft nerui ad cpar venientis ende íntratc fenfus da⸗
tur felit. eft autem feliís iuuamentum vt fanguinem a cho.
ru anundificet ne fo:te íbí remanens eum incenderct,
(Lc renibus. £aplm.rrríj.
SEnes füntín lateribus doꝛñ ſpondilium:quo⸗
P "rum oerter eft ⁊ vni epatisinftans fru
ftulo:bo:um concanitas fibi alternatim cft ap
poſita:qð in folo contingit homine:⁊ fingulis
* oue ex concaua inferuntur furcule cum ipa ins
edíatar vena ab epate: vna fanguinem poꝛtat: vtipfum
nutriat,alteravt fanguínis colametitum fibi trabat i vꝛinã
ambobus quoq; 0e maíozi vena accedunt furcule: vt viram
eis poffent oarc.ab ambobus ouo creunt vafauta longa: et
bene concaua pelliculís operta; quc funguntur cum vefica
a medicís vocantur emunctozia:per que invcficam pꝛoten⸗
ditur vina, ob pocantem renes fiunt vr aquaticum ſugen⸗
tcs fanguínem:cum tn cpatc ocpurarent, "
e ALO- vefica. itulum.xxxitij.
——. fic maribus fuper rectum inteſtinum
(755) "*ponitur.cftaütvnus panmeulns ídemq ou
|rus.ourusvt cpo.ru.commiptioné ferret-fu»
(7 per fo:amen vnũ pabet lacertum quo vefica
M conftringitur ne v:ína pꝛeter velle bominis
23 egrediatur. renibus adveficam tendit vzis
" na per vafa que füperius vocata funt emũctoꝛia: bec aum
ipfa folidantur pꝛout diximus:que aum adveficamveniuut
vefice quodam modo pelliculam excoꝛtamt: vt pareatvafar
lis:poft pellícula folidatur:z vt ante fuit intieniturzne toꝛte
ventus ingredíarur.ct vꝛine accedenti prout oipitriue exco⸗
ríandoaperíatur. "
«I i2 genitalibus. Captm.xxxiiij.
Atrix in torma fua eft ficut veſica:cuius fonna
marima eſt pofunditas:qvtrinc; babet quafi
"4d quedam fruftula comibus aflimilata: quibus
14 M 'oiffert a vefica. afcenduntauté comua vig; ad
Ny fupzadicta emüctozía: « perfruftula arterie in
— trant quc fperma etfpiritum in vuluam pozs
tant. Clulue fubftantia eft neruofaz vt ín cõceptu poflct vns
diq; extender tunc maxime cum fetus inciperet maiozar,
bucca eft neruofio: vtín cómírtione marís oclectationi ect
affenfibilioz:moderate oura vtintrando ſemini extendere⸗
tur:et corecepto clauderctur.qó vtrũq; non fieret fi nimis
oura fiue mollís eſſet. Unus pámculus pílos babet ín com»
pofitíone deformes: quí vnus eft er paruus erín longum
extenfug:neceffarius appetituí trabendi fpermatis ; eft et
alius cx obliquo et mato: etad boc folummodo vt fperma»
tís et concepti fetus eſſet continentioꝛ.eſt ali?lateralis quo
fetus egrefiarue emitterecur.fed fuperpofita eft ínteftinoz
et ei vefica fuperpofitazvt value fubtilirate inferius groſſi⸗
tudine inteftinum'cefict vice culatre; cuius opertozium eft
vefica:membzis fibi vicinis ligatur lgamentis fleribilibus
Quib?eà ertendentibus non tamen rumpererur:vefica lons
gio: eft inferius d» vulua. et vulua ercedit fuperius: cr ves
ficc collumnature femínce eft iunctum. Matura aute fes
minea eft fpaciolus íllud qðvtraq; penís offa mediat:ſuper
auum locatur , ocfozis babetfruftula oc pellibus que vos
cãtur bzadara : que fruftula funt m feminís:ficurin marib?
p:cpucia: fucrunt aurem neceſſaria vt ab aeris frigidíraze
vulue effent opertoꝛia.Matricis cócaua ouo funrmagna,
*num oertrum:alterum finí(trum Hec vtraq; ín vnum fece
dunt concauti qo vulucvocatur collum.qura ergo tria fimt
cócaua antiqui cofueuerüt dicere vuluas qð cft videri ínín»
terfecto animali:ſi vuluam circuieris.diſcoopertis em fupe
rio:íbus pelliculis:ouo apparet concaua tertío iuncta, que
quafi ouc videntur eſſevulue. neceffaría fucrunt concaua
vbi gemini paberét locum. in bíefunt quafi quedam foffe
que venarum funt bucce:vnde menftrua folentvenire.Soür
autcm afperaifta loca vt inuiſcando fpermari eſſent oppoz
tuna voi. f.lígatur ſecundina.Matrix vero ouos babertes
ftículos ín fummítate colli pofiros poft fruftula que fuperi
us vocauímus coꝛnua.quoꝛum vnus oerterzalter vero fipé
fter. minoꝛes in quantitate dp fint tefticuli maſculi. foꝛma
coꝛum rotunda: parü tamen fuperficíe tenuis plana fubs
ftantía glandofa:ficut ca funt quc confoztant venas cozum
mediaftínas, durioꝛes teminiin d» mafculini:quibus ſingu
lis ſingule oc renibus venümt vene:que fubeunt fruftula
fuperius ita vocata . De teftículo vnoquoq; quedam pen»
nc videntur eríre per quas tefticuli fperma iaciunt ín va»
fa fpermatís . Talis cft vulue fo:ma et compofitio fua.que
fmtempus et etates ín oíucrfis femmis cftoierfa , quia
grauíde maío:es babent d non grauide. nónundy grauíde
minoꝛes d? non srauide,quanto plus femine graudantur
Theoꝛſce.
tantoplus earũ vulue ppter ertenfioré maioꝛãtur.Ecdm
rei a míno:tà hirbuclle parue d; pucic acuke, vetera
ne maío:cs d iuuẽcule:libid noſe dp nó ubidinolc S5 nztus
ralís matricie quãtitas ín longitudine ab vn.bilico vſq; m
paturá femineã.xij.eſt digitoꝛũ: latitudo eft ſpaciolũ duoꝝ
emunctoꝛioꝝ.mediũ vbi ouo vulue comua t€ iungunt,
Icut bip. ga.perpenderunt fperma cft artifex
t natura creandoz infantium.méftrua vero foia
matería ſunt:neq; creat fetus nifi fpermata mas
9, ris et femine cõmiſceant.vulua cm a mẽſtruis vi
anítus müdificata in cómíricnevtnuig retinet
fperma virtute fua cótentiua.fi mquã viri ſperma nec mul
tum liquidũ:neq; ſpiſſum:neq; viſcoſum fucrit:fperma rcti
netur:quia bucca vuluc foztíftime claudit: Q9 por intueri ſi
aliquã beſtiã occideris plená: adco ci osvulue cautus inue
nitur;vt ne ingredi poffit acus:qð cõtingit ex numis ↄcupi⸗
fcentía retinẽdi ſpermatis:qð cüvirga ercatvirtutevirse cr
pulfiua vadít rectũ p vulue collim vſq; in ipfius fundamẽ⸗
tũ:vbidũ dilatat᷑ viana loca replent: lareralia vero coꝛnua
remanent vacua : ad quoz vacuítates cóplendas crit fper»
ima oe tefticulisfemíne p vafa füifpermatis mirum cà viri
fpcrmatc, replet ca loca ad que replédavirile fperma nó po
tuerat puenire , c fic vtrũq; per matricẽ dilatat míirtum.f$
cũ inter boc t vulue effentià quedã loca vacua remancant
amplen illo fpermate qð mirtum oíreram?remanfitic.s£ó
mixtio atit bec ouab?oc caufis fuit neceflaria.pzimovr foer
ma maſculinũ cótemperct temineũ.maſculinũ em̃ groſſum
eſt et calidũ.femineũ econtra frigidum? liquidũ.maſculinũ
ergo er nimia fuí ſpiſſitudine nó pót fe dilatare: ⁊ ep nimio
fui caloꝛe materiam ocftruit infantis. vn fuit neceffe vt fua»
Tii qualitatü oíucrfitate femineũ fperma basvtrafqs tempe
raret. Scðda caufa eft vt pánícutus inde fierct quí infanruitt
circüdaret oii fibi comirtío circũquaq; fperewurvulue calo
re excoquit. vi pannícul? cítiffime efficit:ficuter pafta lid»
da fcrro ealído füppofira cítiffime fir nebula. enitas aute
et planities vulue nũqᷓ pmíttunt panniculũ adbererc pter
fupzadíctas foffulae: ibt em cóglutinatur aſperitate nimia
quí pannículus íde5 facít fpermati qð ouo nouiter fo:mato
fuus facít pannículus. In bzuto erf aĩali iam vícinante cone
ceptu bic pannículus foffulis q̃ funt venarũ oza tm̃ alligatꝰ
inueniturꝙ vig diſſoluat᷑:ſi tuncaial interſiciat.r. VUnde re
fcrt hip. de ſaltatrice muliere d ſaltans poft ſeptẽ dies con⸗
ceptiõis ínter pmót panniculos fperma emiſenit in fimlitu
dine oui nõdũ cõpleti.Ad hũc paniculũ totũvndiq; ſperma
circũeuntẽ ingrediũtur mẽſtrua p venarũ oꝛa.i.per upꝛa⸗
dictas foſſulas.nondũ erm adeo eſt durus quin facile ꝑoꝛe
tur:ad qué ctiam ſanguis ſubtiliſſimꝰ.et ſpũs per arterias
Íngrediunfzeumqp ob nimiũ fi impetũ nõ folidari poftea
permíttunt.fperma quoq; naturaliter ſpiritũ babens ⁊ na
turalé caloꝛẽ fibi trabit ſanguinẽ ⁊ fpiritü exterioꝛẽ.qꝛ oum
pannículus induretur foꝛamina nõ caudüiur. Gene queqg
tarteric nafcentes in fpermate venís ⁊ zrtertjs advuluam
puenientib? funt iũcte:⁊ ſanguinẽ c ſpm̃ fce ferunt: c alo
ternatím fibí fotídátur mediãtibus venarü ⁊ arteríarü foza
minibꝰ. de his aũt venia.crarreríjs ín modũ tele circũuolu⸗
tis: circũuoluit᷑ panniculus: c» et poftea de venis omnibus
due trii vene fiunt. oe onabusveroarterfjs ena fola artería
sonficitur d confecta ſecũdina vocatur.ad boc neceffaríave
illam arteriã: ouafqg venas cófirmet ⁊ ocfendat: vel vt per
venas oc menftruo fanguíne infante nutriat : ? per arteriã
ſpiritũ fubrilz: c ſanguinẽ fib: triduat. in bos ouos páníaus
los alij nafcunt ouo:vnus fccundine primus avulua care
ditur.cuíus fozma fafaole fimilíma cum ínfantís iungitve
fica:vt fuam v:ínam fufcipiens eijciat. Cui alter eft fuppofi
tue latus atq; groſſus:qui fumũ t bumectationẽ imfantulí
fit fifceprurus, Sicem fumus erit de ifante:ficut fudo: oe
perfecto bomíne.ífti fant pannículi qui operiunt infantulũ
infantulus atit fic concrcatur, vtraqs fpermata fibinuices
comírta cr fanguínis caliditate fiunt ficut veficezficutín re
ſpiſſa c vifcofa vídetur.que cum ígne ercoquatur quafi ec
fica p:opter ebullitione cffiatur:quevefice cum fibi poftea
adunentur; € fpíritu fpermatis adímpléturzin perfozano»
S'o.ttítj.
ne fpermatio magis eõcauantur vbi fpermaris extremitas
indurefat nc ſpiritum permittat egredi. vnde fit vc fpiritus
et ianguis panniculü Iccundine penctrent: ⁊ fpermatis có
cauitates repleãt. Glirtus yero fo:matiua oc menftruo fan»
guíac mfantts mer. ba níritur infozmarc:oe folo fpermate
alba cóficiens membza.fcs cerebꝛum:oſſa:cartilagines:pel⸗
liculas:ligamẽta:venas quoq; ⁊ arterias. De fanguine mé
ftruo epar ct pꝛeter co: omnia membꝛa carnoſa.quia co: ce
ianguinc hz arteric. Pecvirtꝰfoꝛmatiua pzíus illa effiar nẽ
bia que alio;ü funt fundamentü.vtpore cerebzum coꝛ epar
CLerebrũ cx ipcrmatis fit e£nría : co: oc (anguine fit arteric
cpar de ſanguine méftruo pycnas aa fecundiná veniente,
bcc tria in fo:zmatione fua funt fibi vicina: f5 ad feinuice fc»
ecáür poftea. Ila autc vena q̃ oc cibus ains fit ena ad coz
venies languine ſubtilẽ c fprn fibi tubminiftrar. De bis fun
damctis ali; nafcitur tria. De cercbzo nerui ⁊ nucha cgree
diũctur: Quà oc coꝛde idco natura fecit exire : q: primuirnec
er vic longinquirate rũperet᷑. De epateverovene fanguir.€
ociererce exeũt.His qfi fundamẽtꝭ tfactis:fecit natura ofía
bec: cuftodicria , De ſpermate cm fit crancum vt cuſtociat
cerebꝛũ: fpondiles nuchã cuftodiétes:pecrocis coftasvr coz
pus cuitodiant: pofterioxs coftasvt defendat epar.illa tñ
apparent puma q̃ nr fundameris vicina ficut feníus in»
ſtrumẽta cerebꝛo vicina:pulmo coꝛdi:ſtomachus:ſplen:re⸗
nes c panniculi epatis ſuntvicini. Poſt iſta naſcunt᷑ et alia
iftis poſtericꝛa mebza ín cõcauitate pectoꝛis peces ⁊ fiTia.q
paulatum informant᷑ oia er quo xvuluã indicat ſperma. In
fans em̃ concreat᷑ Qttuo: gradibꝰ. prim? eft ſicut an⸗tom̃i⸗
cis videt᷑ cũ ſpermati adbucfitvidinus:que bip.fperma vo»
cat: alter cà ſperma ſanguini fe admifcerztame cerebꝛũ: coz
epar nõdum ad plenũ toꝛmata funt: (5 ficut ſanguinis fuut
maſſa:quẽ gradũ.hip.vocat fetũ.tertiꝰcũ cercbzo coꝛde dc
epate iam fo:maris ; aa mébza apparẽt in fozma que o: ab
hip.embꝛio.quartus cus oia apparent eque fommara. d sra
dus ab pipanfans vocatur. "am er íncipir fe mouere t ze
dibus calcitrare. In tribus p:io:bus infane arbozi anima⸗
te affimilatur.bec cft fosmario infantíum memb:o:tg fuos
rü.Zé»us »plcrionis eft bmói: quiin fepte nafaf méfibus
fi fit maſculꝰ. xxx.diebꝰ infoxmatur.c. c. mouetur. $emiain
xxxv.foꝛmatur.in.lxx.mouetur.⁊.ccx.diebꝰ cõpletur. Dece
m .nfiun maſculus.xlv.foꝛmatur oiebus.rc.mouetur.femi
na uL fo;m atur diebꝰ:in.c.mouetur: inc. naſtitur Houẽ
menfiá mafculus m.gl fosmarur diebꝰ.⁊ m.lryz.mouct fco
mina in.rlv.fozmá ſuſcipit m.rc.morum oucens . z in.ccxx.
nafarur. Oaſculus i6 citius cópleturzquía (perma vnde na
ſcitur fo:tíus eftc calidi?. Hip.tamẽ teftarur fe vidiſſe mu»
lierẽ ante.xxx.diem aboꝛſuʒ feciſſe ⁊ aboztiuusoia membza
compleuiſſe. Unde bip.cuiuſcũq; forma in.xxxv. diebꝰom
plet᷑.ccxxv.pariũt.modus em̃ cõpletionis 05 c£ duplus mo
tui partuntionis: parturitio verð trípla. Sí quis aure q̃ſtio
netur cur infans. vit). méftum nó viuat. ta reípódendá cft
teſtatur hip. oẽm infante in. vt. méfibus motũ babere:e ft
adeo foꝛtis fueritvt exire pomit:quoquo mó ad vità calefcit
Si nõ erientzipfo moru (ta oebilirif ⁊ patit᷑:vt in fequenti
menfe eriens nullaten? poffit viuere. Si aür ad non& men»
fem ſiue.x.natiuitas ꝓteletur a paffione pꝛioꝛis morus in»
tra vulu2m roboza£. ende eft pzobare qp oẽs matres p?in
ir.pattunt menfe. Sciẽdũ eft q& q in dextro mafculus:ín ft
miftrovo latere femína foꝛmatur: ⁊ itíde düber maeismoue
tur. maſculi ín oectrís mouent: q:calidio:es fint femínis.
vndelatus qð eft caudi?vendícauerüt fibi.oe finiftro accipí
enda ẽ ecõuerſo.Siniſter ená tefticul? femie frisidiosis na
ture 2p:obat ce. vii c fperma fri.ẽ pu. lníuerfatr d dicen
di.q: Quáto fperma magis ẽ cal" fic.atqs fpiffum:tàro fep?
mafculí ide nafcun£ cp fi fperma alið fuerit ecóuerfo »tisit.
Sigtio maſcti 5cept erit bmót.mF erít pulebzi color':mot?
leuioꝛis:dextra mamilla erit maío: atqs ourío:.mamille fri»
mit3$ magna atq; dura.pulſus i oertra manti maío:2 (piffi
0: ⁊ plenioz.oe feĩa cepta accipiédà eft e5, Dc mafculo ín
xxv. diebꝰ ferie fit puraatio. oc femia Lerzv, a vrrí
fi abundauerit plufip femine: infans videbitur pri affimila
refi femine;ent mogis matriaffimugd?, Quãdoq; temine
Liber quartu
it aeminos, £5a.tfi tefta£ fc vidíffe mulierẽ tree pepe»
— aſcuos c vna fcmina. Quidã dicũt qp mulier
iitj. pepit duos filios ⁊ duas filias.Alij fatent ſexidiſſe mu⸗
lieré pepífíe dup maſculos ouas temas. lt) fatent fc ví
diffc muliere peperifíc dq. ita qttuo: annis. xx. genuiſſe
et boswizific os fatis eit poflibi.e nacure.q: vulua qttuos
ps foffulas:quas diximꝰ vena oa. páadvuluá aſcendunt
méftrua.EDicüt ali muliere in feptio mẽſe pepifle, in nono
vero mafculü aizerüi. vñ demõſtrãt poft pᷣmũ »ccptti aterũ
cócepifíe mafculsi. Hoꝛũ qdà dicũt muliere quáda oↄcepiſſe:
fed poft annt nipil alið dp carnis mafía; emififfc.becoia na
turc funt pom̃biia.Ss ti ego nullis vidi 3 faterc fevidifie,
¶ De mamüiís. Cap. xxxv.
Amille de glandoſa carne ſunt facte molli et
Vf alba:ficut lactis cft natura.Sũt aũt vene ⁊ ar
terie fibijnuice contexte. bc funt impotite pes
qð calozís fundamẽ
ctoꝛi vt coꝛdi eſſentvicine:
a tum eft naturalis:quatinus adiuuarent deco
ctionẽ fangais.Quc funt necefiarievt lac ge?
nerctur vade infans nutriatur.puer er in vulua poſitꝰ ian
guine mẽſtruo nutriebat: vnde opʒ pucrü natũ habere nu»
trimentũ eide ſanguini finitimũ. Odamillas ergo b5femina
ín pectoꝛe.vt pe coꝛdi vicine ſanguinẽ naturali excoctum cà
loꝛe ín naturã mutarẽt lactcá:cócaua em̃ vena ad coꝛvemes
€t de coꝛde ad pectus exiens aſcenditvſq; in gutturis furcu
las.et ĩ duas diuiditur maioꝛes furculas.⁊ fimile faciunt ar
terie:q̃ ambe furculatim deſcendunt.⁊ ambe diuiduntur ín
ambas; c multipliciter diuiſe ci earum miſcent carne. San
guis veniens ad mamíllas ezcoquitur in vía antec? perues
níatad eas.hic em̃ (anguis per venãcõcauã ad co: aſcendit
et inde redditur pectozt. ct Oc pectoꝛe redit ad coꝛ:de coꝛde
ad mamillas penetrat: tvenatim fpargit per mamillas vbí
tamdiu mo:atur quo ad lacris pfectione epcoquat. epcoct?
in mamillaꝝ fpongiofam iacitur camé.q: bec caro naturam
babet lacteá , Sic it nutrimentũ cuiuſſibet infantis, ride
et epar fucci abi mutat in naturã fanguinis. vt octur cete⸗
rís nutrimenti mẽbꝛis.⁊ marie carnoſis.O auté lacoe fan
guine menftruo fiat; ca vulua mamillas attíngat : fignum
eft:q: a mulieris cóceptione incipit menftrua ceſſare.vt in
fannb? invulua pofitis; índc vidcatur nutrimentũ dediſſe.
£»aulierü 3bo:tiuü faciendarũ mamille emollefcür : etfi an»
te fuerint ourc ficut hip.in apbo.teftarur. St mulieri iquít
poft gemínos cócepent octtra mamilla emollíeritzabosti
uus fit mafculus:fi finiftra : femina.
¶ Pc teftículis. Caß . cxxxvj.
Eſticuli mitrumẽta funt generãdi fpermatis
et ab boccóponunturoc carne glandoſa alba.
'mollí c rara et albũ faciãt fperma. &inul gfqs
— vno panniculo eft obſitus:qui a fp»
i fO. L3 obacegrediturzad quoꝝvnũquẽq; venavenit
a rcnibus p quá vís fanguis ei fubminiftrat: ende matería
ſpermatis effc pbatur.bíc cũ ad tefticulos veniat multipli»
dterper cos fe dilatat. Iterũ ouc arteríc a doꝛſi eueniunt
parte: per teftículoe multipliciter diuidunt᷑ ficut vene d
bus miſeẽtur.be arterie per teſticuloꝛũ carné diſperguntur
mírte.Sanguís d ſpermatis € materia anteqᷓ pueniat ad
tefticulos er pte mutat: ⁊ p venas diſpergit᷑ « rücalbefcit
cũ digeſtio coplea£ deide camé teſticuloꝛũ be vene íntrátz
vñ fperma fit pfectũ. De teſticulis ouovafa exeunt quotus
ſubſtantia cft ficut teſticuloꝛum.inter bec ouo vafa teſticuli
eijcuumt ſperma:⁊ a vafis ſuſcipit virga.ſicut a mulierum te
ſticulis ſuſcipit vulua:bec vafa vocãtur ſpermatis:q̃ longa
ſunt in mafculis. q: oe teſticulis aſcendũt ín oſſa penis.⁊ in
virgã deſcẽdunt: bec larga funt ín maſculis ⁊ dura.longa vt
a teſticulis exiens ſperma melius excoquałt᷑.in via largitas
vt cito avirga exeat ⁊ in vuluã ⁊vᷣga virili, duritia:ne exvie
rũperentur lõginquitate. In muliere vafa ſpermatis cõtra
ría funt bís, Sũt em̃ curta ſtricta c mollia:qꝛ ípfi? mulieris
ſubtile eſt fperma.vnde fit vt p ftrícta loca facile currat.cur
ta:qꝛvicina funtloca ad que p:otjdtur fperma, mollia: quía
non longa rcftabat eis vía.
: De virga,
£apítulum.rrrvíj,
cficiturzvr accedente appetitu vento ímplcatur.vnde erit
tur, &mbo lacerti funt fibi oppofid lateralíterzvt miſᷓ yit⸗
ga poffit flecti. vnde rectum ſperma invuluam jpíjdat. 55e
üdo: q: cum vefica vie ſpermatis fit vícina:pac cadem vía
eimíttitur vꝛina:veſicam em er parte ani natura extulit quà
oſſibus penis admouit:que in mafculis coll habuit qð vír
e coniũgitur concauitati que vꝛinam expellit Mulier cum
virga carcate parũ longi colli fibi cft neceſſarium vt in natu⸗
ram femincam etjcíat vꝛinam. . .
[expla terria partículazindpit quarts, )
Eapitula quart libꝛi. 2
Diſputatio oc virtutibus. ftapitu.j,
De virtute naturali, £apítu.fl.
Socvirrute naturalíinftomacpo operante, — f£apiti.ig,
De ciufdemínvulua operatione, pitu.
De virtute (pirituali oilatante c conftríngente, | api.v.
De flarusinuamétis Tapitu.vj.
De cauſa moꝛtis. Tapitu.vtj.
De virtute ſpirituali paflibili, apitu.viij.
De virtute animata. ——
De virtute ſenſibili. Ane
De virrute vífus. apitu.xj.
De virtute auditus.
De virtute odoꝛatus.
De virtutc guftus,
De virtutc tactus.
Quid vnicuiq; ſenſui
Eapicu xg·
De actionibus. Capitu.xviij.
De ſpiruibus. apitu.xix.
Quid bo: vnũquodq; facíat cum exit natura fua. Cap̃ x.
¶ Ariſputatio de virtutbus. apitu j.
Onſtat ex libꝛis ſuperioꝛibꝰ vbi
elemétanumeraum?: qzo€ coz
aĩatũ fiuc ínatati: fenfibile feu iſen
fibile ec dttuo: eletnẽtoꝝ ad ſeinui⸗
cẽ cófiat cõmixtiõe.⁊ Qdà cog quafi
paffibülitate cozum cómirríoin vno
quoq; co:poze vocatur complexio.
SSunt aucem bec calída frigi.humi.
fic.Tanta vero in vnoquoq; coꝛpe hoꝛum exiſtit quantitas
quanta eft neceffaria.s£omplerioncs ifte ficut inſtrumẽta
funt narurc fiue aic fiuevtriufqp:oim ctfi coꝛpoꝝ regimẽta
aut ex aĩa c natura:aut ex fola natura.o: natura alata? na^
turalía regit méb:a.fola aĩata regit aĩa.qð cũ íta fit: necef?
fc é nature atq; aic quãdã vᷣtutẽ ineẽ d oꝑationẽ ſuãvaleat
oplere.virtꝰex coz actõibꝰmõſtrat:vᷣtꝰ ᷣo nature mõ gñat
mõ nutrit:mõ paſcit.vᷣtꝰ o aic ſolũ vꝛuiticat.i.q̃ coꝛ ⁊ arte»
rias ↄſtrĩgit ⁊ dilatat mẽoꝛiã dãs ⁊ ĩtellectũ fentus qs ⁊ vo»
lũtariũ moti. 3it oᷣtutes gñales funt tres.vna attinẽs na
ture:q vocat naturalis . altera viuiñicãs € foli?aie: ⁊ vocat
fpüat.alía oás fenfus c volũtariũ motũ 4 intellectü:filr eft
ale:⁊ vocat᷑ aiata. &ctio vᷣtutis naturalis aĩalibꝰ « arbozib?
cfteniuerfalis : d nibil alið eft: d enat:nutrit: zaugmen
tat.pec iaialib?c arbo:ib?vimerib? eqvidenf.fs gñatio alas
lis mutatio € ſube ſpermatis i ſubas mébzoz alali cuíufis
chis cõpetẽtiũ.Augmẽtatio € in quárírate coz, maioꝛatio.
Q3 fit vfqs ad oplemẽtũ iuuẽtutis. Nutrimẽtũ € in mẽbꝛis
reftauratio oifíolute rei:vt aĩal pmancre queat, t ne ppter
boc Q5 ab ipfo oíffolui£ percat:fcmp enim intus ⁊ exterius
aialium méb:za oíffoluunrur. Interius ppter cab. nanurales
femp diſſoluẽtẽ ⁊ 2fumenté:erterius ppter aerẽ itidé facit
tem. In arbo:ib?filr senerárur oe coz. fpermarib? que ín
frondes 7 ramos mutantur.£à autcs gnarur neceſſe eftvt
eugmẽtetur vſq; ad conftitutum tempus.neceffe eft etiam
vt nutriatur: et vtfubfiftat; cũ aer femper ipfum oíffoluat.
8 beoxce.
"Girtue fpirítualis aĩalibꝰ rónabilib?:vel irrõnabilibꝰ:⁊ nó
arbo:ib? cft cõis.cuius in oibus animalibꝰ eft actio cozdís.
« arccriarü oflatatioc cóftrictio: vt calo: cuftodiat natural
pec eftín oto? aialib?equat, Giirtus aiata partim rónabili?
bus:etpartm írrónabilib?cóís eftaialib?: que eque fenfus
ct volũtariũ participat motum. Senſum er dicimꝰqð viſu
ct auditu ceteriſq; fenfib?pdpit. elolürari motũ mutatio
né méb:;oz ín q̃libet loca ad quevolüt.bebtutes ambe funt
cõmunes. altera eius pars folíus aialis rónalis eft ppzía.t.
pbátafia rócmemozía, nulli em irrõnabile b5Das perfecte
actiones níbil ahud (unt d? quidã vᷣtutis motus ad id qð
efficitur.Motus aüt funr fer. ouo ſimplices: c Qtruo: copo
fiti, Simplicii vn? cft cõuertibilis: toc reín rem mutabił.
alter cftlocalís.i.octoco in loci mutabilis.Motus couerti
bilis 0:10 funt modi: vcl erf eẽntialiter mutat.q motus con
ftructio: eel oeftructiovocaf: vel in Qüratib?.vt fi quis 2c ca
lído fiat frigidꝰde hũido fic.oc albo niger.oe oulci amar?
EMotꝰßm locũ funt ouo fil? modi.aut em eft rectꝰ:vł circu⸗
lat?, ££ írculat? ficuc sona ín celo pabef, rectus arte et'retro
oertro:fus:finiftro:fus:fürfus:z deoꝛſum.Xõpoſiti funt ſi⸗
€ut augmẽtatio:⁊ diminutio:⁊ ↄſtructio:⁊ oeftructio. ££65
ftructíóis ei mot? eft cópofit?ec motu ín eẽntiã »uertibili
t ioiuerfas q̃litates mutabili. De deſtructiõe fir ĩtellige
cũ eadẽ q̃litatũ quãtitate q̃ habebat᷑ in cõſtructione.Sʒ rft
barü qualitates 5ric erunt accipiẽde.ñ em̃ cõſtructio ſit ex
caloꝛe:deſtructio fit exfrigoꝛe:⁊ fitr in alijs qualitatibꝰ. Au
gmentatiõis motꝰeſt cõpoſitꝰ er cõuertibili € co qui fm lo
cum eft motus:qð em crefcere ré fadt z augmétat.quoquo
mõ eã mutat:⁊ etus quátitate augmétat in latitudinẽ logie
tudínt c pfunditate:fs tñ ín eadẽ ſpẽ ꝑſeuerat offert atit
augmctandiz cõſtruẽdi mot?:quía cóftructio fpcac alíquá
ſubſtãtialiter ín aliã mutat.augmétatio vᷣo rei in ſubſtãtiali
eẽ ꝑmanẽtis ẽ alteratio Aeſtructio oc fuo ce reí eft anulla
tio:⁊ diminutio — etae iy, ds ín re Pmanẽte eft mu»
tatio.Oẽ qð mouet alcuí boz fer motuü fubfjat, res aute
mouẽs cft faciẽs mouere: facere rcs mota patiẽs.Actio na
turalia quedà in fola ↄuerſiõe eft ficut griare. snarc er efr
incipere rẽ q̃ nó fuir : q3 ín cozpe atalis facit pmutarío fper
matis ín fuc céntíe mẽbꝛa ⁊ Qqutates fuas. ft etiam qdam
actio naturalis d ín folo motu eft locali ficut ín vno mẽbꝛo €
appetit? cibi ín ſititudine fui . c ficut cótinentía cũ mebz3 in
feretinét res tractas. c ficuterpulfio cá res incõueniẽs me
bꝛo expellẽt fibi 2uentetib?reddi£ meb:is. £ftz actio natu
ralís: Tcõuertibił:⁊ localís.ficutnutrimetü cuíufis rei. Nu
trimẽtũ eft mutatio cibi cõueniẽtibꝰ mébzis ↄpetens.⁊ me
bꝛoꝛũ icrementü in latitudine 7 longitudine 7 ꝓfunditatẽ.
Actioðᷣtutis ſpũalis tantiimó eft localis.q: dilatat ſolũ có
ſtringit. Dilatatio eft mot?a medijs ad extrema.conſtrictio
eft reductío ab extremis ad media. Actio vᷣtutaĩate: d 63 €
couertíbilis.ficut d nibil aliud eft d» mutatio mẽbꝛoꝝ in qi»
tate rcz fenfu capiedas : quedã etiá eft localís:ficur volüta
ri?mot?. vero diximꝰtres cé 9tutes mẽbꝛa regẽtes:⁊ bꝛe
uiter tetigimus qðvnaqueq; opatur: ops plenius ⁊ plani?
vniufcuíufas actione dicamꝰ:⁊ quomodo operetur , oenae
turalí vírtute prumovídetur oicedum effe.
¶ De virtute naturali, Cap̃ ij.
"Situs naturalis eft ín epate:q̃ cà inde ꝑ venas
ad memb:a ꝓcedit alía : epar tñ cà alijs admi⸗
niftrat. pecu tres diuidit vᷣtutes:gñatiuã vir⸗
tutẽ:nutritiuã:paſcuiuã.Sñatiua eft oc fper
* matec mẽſtruo ſanguine infans gñatur:q̃ ope⸗
rari incipit ez quo ſperma ín vuluã cadit durãs vſq; in pfe»
ctione infantis. Virtꝰ nutritiua mẽbꝛa augmẽtat ⁊ a parui
tatc ad magnitudinẽ mutat:q̃ pfeueratopari ab initio vfqg
ad cóplemztus iuuẽtutis ibiqs ocfinit effe. Clirtus pafcitiua
quáls vᷣtutẽ ad mẽbꝛa poꝛtat put mẽbꝛoꝝ füppetit eẽntia
vt reſtauret diſſoluta:nec ti ín lósitudíné : latitudíné: neqs
in pfunditatẽ crefcerc faciat.cui? durat actiovfqs ad moꝛtẽ
a pueri initio.Harũ triũ q̃dã eft cui admimiftrat ⁊ n6 min⸗
ftrat.q: babct alterã vᷣtutẽ fuc actiõis adiutricem:eſt autes
gñatiua.Sed funt alie due q̃ miniſtrãt c eis miniſtrat᷑ ficut
paſcitiua t nutritiua.Bnatiua duas b5 virtutes miniſtrati
Fo.xv.
uas:vnavocat mutabilis oᷣma⁊ ſecũda:alia foꝛmatiua Ou
tabilis pꝛima gñatiue eft neceſſaria ad mutandũ fubftatias
(permatis: ⁊ mẽſtrua ín drũabet mẽbꝛoꝝ fet? ſubſtãtias:q
opatur cũ q̃ttuoꝛ qualitatibꝰ.vt mebꝛa diuerſa ín ſuba eifi⸗
ciatur. Si er cũ calido ⁊ bu, :fola caro effici£.fi aute
cũ calido ⁊ ficco effiaunt offa , Solũmõ bec ead virtus ín
ceteris mẽbꝛis opat Pm cõplexionẽ q̃litatis haꝝ qualttati
in maíus fiuc minus. £r bie q̃ttuoꝛ qlitatib? q̃dã alic hoꝛũ
cuilibet cópetentes nafcun£ Qvifu ⁊ tactu: guſtu quoq; ct
odoꝛatu cópebedunt. Uiſu quoq; ruboz oifcernif. q caloe
rem pzeccácte fequit :⁊ albedo d frigidi cócomita£ Tactu
mollitice €t ounrics cop:ebenduntur:qui bumiditatem et
ficatate fequitur:leuitae quocg calozem fequiturzgrauitas
vcro frigiditatẽ:raritas ca fpiffitudo frigiditatem . Buſtu
dulce cognofcímus:t omne oulce calo:em fequirur : acidi
fequitur frigiditatem. QQdozatu aromatica et fetida dijudi⸗
camꝰ.Parũ qualitatum a pzincipalibus nafcentium tanta
eft quãtitas quãtum oe fingulis pzincdipalium, bec vírtus
adminiftrat:fed tame in fingulis eft meinbꝛis pzout vniuſ⸗
cuiuſq; hoꝝ neceffitas erpetit. &lirrut! mutabilis tot funt
ofuerfitates:quot membꝛoꝛũ fimili oiffimirudines, Sin
gulum enim membzum virtute mutabili oefanguine mem
ftruo fitzque non folum fiunt ab eo maioꝛa:ſed etiam mino
ra.ficut pannículi ftomacbí vene ⁊ arterie. Differunt muta
bilis pꝛima c ſecũda:quia pꝛima fpiffar fperma ⁊ menftrua
tín fubftannam membzozum mutat. Scda fanguinis fube
ftantiam ín mẽbꝛoꝛũ foꝛmatoꝛũ mutat eſſentiã ciſdẽ aſſimi
lans:vtraq; tamẽ operatur ci illis quattuo: qualitatibus
1 imatíuafomarz oefignar omnía fimilia mẽbꝛa fue
fo:me copetentía: ca perfozat 7 concauat. lenit t afperat
ſolidat vbicũq; funt neceffaria.be oue virtutes tamdiu ope
rantur: quoad fetus fozma compleatur. que.rrr.fiue.rrrv,
fi fit mafculus perficitur.fi femína.rLoíeb?. Cir augmẽ⸗
tatiua quc cónominaturvírtus nutrítiua: generatíue mint
ftratvirtuti: ſibivero ſeruit pafcirius.cencratiue feruítz qz
fccum in longitudinezlatitudínezc pzofunditare augmérat
et excendit quod totum perficitur cum iuuentus que.xxxv.
annis cõcluditur cõpleatur. Paſcitiua nutritiue míniftrat
quia cibum in membzis ſolidat et aſſimilat:qð fi nó fuiffet
nutritiua ín fetus pꝛofunditate er toro effe ocfuifíer. ficut c
fi veſica innetur et orlateturzfed tamen p: nó er»
tcaditar. vnde natura mirabilis pafciriuam fecit adíutrices
queetfi nutritiue feruíat: non tamen eam (t3 pauperauit
natura:quín ⁊ alias quattuoꝛ virtutes dimiſerit fibi ferui»
entes.i.appetitiuam:contentiuam: fcóam mutabüem et ez
pulfiuam.lpe narurales actiones infunt vnicuiq;ʒ membꝛo⸗
rum.et eoꝛum nutrimento vel regimento:appetitiua enim
bumo:es abifm fuam ſimilitudinem membzis oiíffipatet
attrabit:ficut carni temperamétum fanguinis: offibus fin
guinem fríciditati ficdtati attinentem.cerebzo frigidum
t hum:dum. fimiliter ⁊ vafa fibí trabunt fimilis.fel em (ans
guinis amaritudinem:fple melancholie ſupfluitatẽ.renes
aquoſos bu.lDec appetitiua vᷣtus cum calido ⁊ ficco opera
tur. quía natura femper fibi zttrabír atíiquárulum calozisz
cuíus trabere eft triplex. Pꝛit ũ pzopter eacuitates et ez»
tenuationte neccffitates ficut carial;s in aqua pofira fi fu»
satur neceffe eft vt illuc aqua artrabatur p:opier aerisva⸗
cuitatem quo canalis carere incipit . Secũdum trabere cft
cum caloze: ficut ín candela ignis oleum fibi femp rrabit.
Tertium trabere eft naturale:ficut magnetis cft fibi ferrus
rrabere.cum virtute iſta membꝛa trabunt fibi conueníentia
lirrus autem contentíua rerinet eis competentiavt eamu
tet et excoquat.q̃ cum frigido 7 ficco operatur. Clirt?rutas
bilis tractas res in ſimilitudinẽ membꝛo:ũ:⁊ in eoꝛũ ſubſtã
tiámutat: bec cum calido t humido oparur.€ rpulfiua fup
fluitates erpellít quasvirtus appetitiua attrarit. bec cá fri»
gido t büido operatur. IDará vna digeſtiõi eft poa i. muta
bilis ſcða que vocatur oígeftiua.quia cibantis fimilitudine
aptat cibum . tres relique funt quafi ;igeftiue míniftre.na
tura enim feat appetitiuamvttrabar ctentía mẽbꝛis
digeſtiua tracta affimüat et confolidat. ficut videmus ín oi»
uerſis ſeminibus:nam vna ct eadé terra: aqua quoq cóbío
Liber quartus
bita: t vnũqðq; feme trabit fibí fitis, vnde feminatozes rer
re falfitaté se deiade in terra falfa ſeminant herbã
quc vocaf fica. bec eim naturaliter eft falfa.vndea terra tra
bit fibi firmílía:c íta oulcoca£ terra. Similiter oc cibis vnd»
- Quodqs mébzos facit:qà digeſtiua coz ſilitudini aprat.cui
neceflariti eft empusvt operatio füa cõpleatur.vndevirtu
te índiguit contentiua: que tamdiu cibum teneat ooneccr
coquatur. affimilet oígeftiua.Q? vero mẽbꝛa aliqua traxe⸗
runt fuperfiua: ⁊ non ſidraſſimilanda:neceſſaria fuitvirtus
erpulítua expultrix eoꝝ que membꝛis erát inutilía. £ pera?
tio ergo paftusoigeftiue tri pue effc videtur; paftus cm
augimenrat folidat 7 affimilat, fanguis em̃ per venas afper
fus mébzis neceffe eft circũquaq; dilatetur:poſtq; ſolidet᷑.
deinde mẽbꝛo cuils affimiletur.vnde cófequítur vtinembza
oilatenturt angmentetur.q9 teftantur qui boliſmũ patiun
tur.quecüqs cim ifti comedũt:in nullo cos augmẽtant.Soli
dationé cófirmant qui bypofarce mo:bo laborant: coꝛpoꝛa
erfi eoꝛũ augmentantur:fed non folidan£. Sunt crm liquida
et aquofa: cü ín eís calo: naturalis non operetur:íta vt cib?
vígroffetur ⁊ inuiſcetur cita ſolidet᷑. Aſimilationẽ fatetur
qui moꝛphea fatigantur.hoꝛũ erm membꝛa augmentantur
folidantur fed non affimilanturzqà fit ppter mutabiís fe;
cüdeoefecrionem.q: catis in cócauttate fua cdlaufuz babet
bumos:em groſſum qué vírtue mutabilis in fanguincs mu»
tare non potuit. £x bts ergo intelligimꝰ pafítoribus: quía
augmentari:folidan: c affimilari: toti? paſtus eſt coꝛpoꝛis
vii pip.cibo umpofuir rría nomina. vnü cũ iam non eſt cibus
fed ponus fuccus, alterum cum iam ín ſanguinẽ mutazar,
tertium eum augmeret folidet ⁊ aſſimilet. Unicuiq; mebzo
fumiter cibus it ouobus oíucrfis tempo:ibus: cum em̃ fto
macbus cibü fibi venientem digerat: parte fibi competere
tem retinet quá in fui nutrimeri fubftatià cóuertat:poft ab
atc fanguis ad exterioꝛes panniculos venit et cos nutrit,
tem meri bucca:cum per eos cibus tranfeat parte fuam
recípiunt.i.fubriliffima Q9 cft ficut fumus ende nutrũt᷑.de
inde fanguís venite per venas ab epate ibi diuerſas nutrit
€39; fubnie ínteftinum oe cibo a fromacbo oeftendente ad
ipfum fibi fumit fimile nutrímentii, oeinde veneereuntes
avena quc po:ta vocaturfanguine po:tantvnde ipfum nu»
triant fibi t groſſum inteftinü oc abi fecibus fibi fimile ſoꝛ⸗
titur nutrimentũ.ad qð nutriendum fanguis oefcendít per
venas in exterioꝛibus fuis locatas. ad epar afcendit cib?ín
ftomacbooigeftus qué pvenas trabít medíaftínas fuic fto
macbi. Rurfus cũ a ftomacbo oefcendit (3 ezcocr?ab epate
ſugitur per venas que meſcraice vocantur , Similiter ⁊ ce»
tera memb:a cibum od fuccus eft tiri pervenas fibí adiacẽ⸗
tcs fufcipiunt per quas cafdetn egreditur ab ea cum in fane
guínem cft excoctus.Sed rame fingula membzo:us illud a
memb:o »ebilio:í fibi attrabunt.ficutco: ab epate:epar ab
inteſtinis. inteftína a vents vela foꝛtioꝛibus cusabundent
multum.nec totum fit cís neceſſarium.ſicut ftomacbus ab
epatc, vt íam exinanitus nutriatur inde.epar ením cum ní»
míum fir índe ri m:membea entm fuam nímíam abun
dàtias erpellunt ad oebílioza:ficut ftomacpusad inteſtina
vel loca fibi vicina.cum enim ftomacbus in fuis abüdct fus
perioꝛibꝰ p mery ſuperquitatẽ fuam erpellitet emittit.Si
in fuperiozibus inteſtinis mittuntur ín inferioꝛbus expel⸗
lenda.duobus modis emittũt expellentia:vel cum fibi fum
pferuntneceffaría et remanent fuperflua. ficut aim ſtoma⸗
chꝰ tãtũ dbí recipit quãtũ fibt cõpetit:qð vero fibi fupfluit
ad inteſtinũ refjcit.vel cus eade fuperftuitas patiẽti mẽbꝛo
noceat:qð fit modo ouplici cum multa quatitas fit cõtinẽs
membꝛũ grauat vt diutius retíacre nequeat. vnde vomit?
vel ſolutio ſequitur quc bomínes pzopter fuum comedere
et bibere patiuntur : vel fi cibus ín íncidentes conucrtatur
qualitates:ficut cum in ftomacbo rn cbo. mutatur. ende ín«
ccuditur cbolera tandem ín ínteftinum emittitur ab inteftí
no cum icendatur ín vicina retjatur rurfus: vel cum vomi⸗
tu perbuccam emittitur.cum bac virtute naturali regimen
tum cft co:po:is.fed cu5 rationabiliter dixerimus hmõi vir
tutis actioncs: oemde quomodo quáro ſenſualiter perci⸗
piantur:qð ouabus ſimilitudinibꝰ ín (tomacboc vulua mõ
ftrauít ££a.beceffi memb:a apparent ſenſibilioꝛa perd có
paratio fit ad fimilia membza, " zs
| 2c virtute naturali ín ftomacpo operáte. £a.ítj,
* a ín ftomacbo ín tráfglutiendie appa⸗
ret
EA iquido, videmus ei animal quomodo cibus
a bucca trabat « in ftomacbum mittat Sí de di⸗
cat quía curn cibus trabitur motus mery fit vo»
luntariug:ita oícentrobuíabitur. etfi trafglutire
voluntarium fit bomini:motus tamen mery atqp ſtomachi
cft naturalis.q9 facile perpeditur ex fuauiscibi appetitu:in
dignatur erf ftomacbus cii amara fibi oetur . Item ftoma
cpü et mery rco non maſticatas ín famelicis videm? trabez
rc pzeter motü bois volütariti, mery quoq; curtari vídetur
ct afcendere ftomacpus er nimía trapendi victus appetitu,
In quibufdam ctíà animalibus curtũ mery babétibus fto»
macbum víqsin buccam trai afpicim?, 7 boc marte in gu?
lofis animalbus:fuauem gcbũ oulccm ftomacbüt merp
videmus ato trabentem. qué poftea epar cr nimio fui dul⸗
coꝛe a ftomacpo fibí mutuat. Q9 qlibet facile porcft pbare.
Si quís em facile cibü comedat cui poft oulao: fuccedat:fi
vomit?fubfequitur oulcio: vltim? euomitur.ftomacbus ci
er abi oulco:e oclectat in ꝓfundũ fui illum tráfire cogitur
E cótra.fi qs cibum vel potũ ꝑcipiat qu£ ftomacb? faſtidiẽs
abbo:reat: vídem?(tomacbüt mery m bís cótrabí t rusari
Qué quoquo mó recepta inuíta retinentur ct coacta . Itẽ fi
ds per pedes fufpendatur « capnt inferis babeat: datus
cibus fibi tranfglutit c ſtomacho dimittitur:vnde liquet qz
nífi appctít? naturalís eſſet ſtomachus fibí cibü non trabes
ret.& otentiua vero virt? cibum ad ſtomachũ venientem er
oib? coftrínait laterib? eiuſq; inferioza claudit vt nequeat
líquo: egredi.Sitr eũ ínteftina retinẽt cũ a ftomacbo mítta
tur ad cade. vnde líquidiffime cóftat q:Ptutes conrentíuam
ftomacp? c inteſtina hẽant:qð apertius vide£ fi ín aĩali có»
edente cóedéda reuoluam?:fi erm cibus fibi oet : « ilico in
terficíat ili abü er otbue ꝑtibus cum fuís panniculis con»
ſtringit ſtomachus:ꝙ fi aliquãdiu differat᷑ occídí quoad ci⸗
bus in inteſtinis dirigatur:inteſtina ſitrvndiq; cõſtringunt
feces.vñ intelligit qꝛ inteſtina ⁊ ftomacous vᷣtutẽ hẽant có»
tẽtiuã qua fibí ↄueniẽtia retineãt.virtꝰdigeſtiua incipit qr
⁊ cõtẽtiua:cũ erm ſtomachꝰ ꝑmediatoꝛẽ mery fibi cibũ tras
rerit; vndiq; put oírím?cóftringitz ín interioꝛꝝ pãniculoꝝ
vertit naturà:qo duabꝰde caufis ftomacbus facit.pᷣmũvt ſi
bí cibi oueniẽtẽ faciat: c oe ipíus ↄueniẽtia:ĩterioꝛes pan»
niculos fm ſuã naturá nutriat, €cÀa cá eft vt leuioꝛẽ epati
reddat;quatin? alleuiatü ⁊ depuratũ faali? epar ín fangut
né vertat.ficut em bucca ipm mutat vt ſtomachus facili? re
cipiat:itidẽ ⁊ ftomacb?facit epati.epar ín naturá fan.mutat
vt facili? eũ ſumãt cetera mẽbꝛa. Impoſſibile ern eft alícu(?
rei multas q̃litates fübito mutari in 2rías: nífi pticulati et
paulatim fiat,nó em panis põt fübito i fanguine mutari vt
in cozp?venerit. $5 pꝛiꝰ Loze aliquãtulũ ; poft ín fto
macboPm naturá ipfi? ocide i fubtile tteftinü mittit : «i
aliquãtulũ mutat.poft cparfibi trabit p meferaicae venas ,
⁊ tàd£ i fanguine mutat. vene fanguine fibi trabüt fcm ab :
eparc»t facili?cetera mébza i fut mutet fubas. In o:e muta *
tio cibi facile pot ꝑcipi:qð em inter dẽtes remanet purridii
p:?effici£: c rádé in naturã carniũ bucce mutat᷑:ſicq; cũ car
nib? « phlegmate miſcet᷑.qð digeſtũ ⁊calidũ fibí oat caloꝛẽ
pblegma em calidũ⁊ digeſtũ fic coóícimue.a: fupümpofito.
ferpigimes t apoftemara fanam?:fcozpíone$ interfiamus.
"ite cibi qualitates mra flomaepum naturali calo:e mi
tate cũ digeſto mífcentur pplegmate vbi maío: fit ci? muta.
tio.ftomacp?ei o:c € calídio: Dpter cbo.ru.ad íps oífcurrcte
a felle : cz quía calídio:ib? membzie vicinatur:3 Oertra epar
babens a fimftra vcro fplenem: co:t diaphꝛagma fuperius
doꝛſi lacertos poſterius:in epate pluſqᷓ in ftomacbo cíbus
muratur.quíppe cum epar illo multofit calidius: quía natu
ra eft fanguinis ſibi:ſed tamen coagulati, Vrtus erpulfio
ua incípit cum actio digeſtiue vel contẽtiue finicrit: toma»
cbus enim cum cibum digerat quí fibi fimilatur. fufcepit ín»
quãtũ ei fufficit:qà remanet dfi fupfluusc fibi 5riti grauat
eũ cũ nó fitfibi neceſſariũ.Oꝛe erm ſupioꝛi foztíter daufo: t
$ beoxícc.
«qd po:ta vocat aperto:ín fübtileinteftinum ꝓijcit
— inde ſuſcipit:ſuccũq; totiꝰcibi meſcraica atira
dirs fuperftuit groſſum inteſtinũ ſuſcipit a ſubtili.ſ.feces
flam ititudine fua accepta qð grauat eijcit foꝛas.meſe⸗
raicavero ſuccũ que accipit humidũ mittit epati:ibiq; in na
zurá fanguinis matatur, ocinde vnũqðq; mẽbꝛum per vc»
nas attrabít fibi: put fibi ↄꝓpetit.qðremanert.qꝛ fuptinü cft
ecterís mittit mébzis eiuſdẽq; retappetiuis.$55 fi qo ftoma
chus trarit eũ moleftaucrit expellit. Moleſtatio em ftoma
chi ex nimíerate eft potus:vel cibi cum oc vtrog; plus ſuſce
perit d opo:teat: qð cii vomitu ficut ín ebꝛioſis expellit.vt
cum digeſtiõe ficu in gulofis. Itẽ fi cibus fiue potus intus
ſtomachũ ín malas qualicatesvertatur : fiín fup;ozi natent
ftomacbo vomitu emittũtur.Si infcrioza ſui grauentur:cũ
Oígeftione expellũtur.vnde copzobatur ꝙvirtutẽ eppuifiua
babet ftomacpus. IHónevides in vomitu ftomacbü cii alijs
ín ſuperioꝛa moueri viſceribꝰ:cum digeſtio dureſcatvel acu
tos cii incenfione babeãt humoꝛes inteſtina.nonne cà ains
viſceribus ca vides moueri ad inferioza: cvltra modũ cxire
alíqn : fiait videmus fieri ín thenaſmon.Cõſtat ec his oĩbꝰ
ftomacbü jtruo: fulciri virrutibus.appetitiua:contentiua:
digeſtiua:expulſiua. fitr bas babet cezera cozpís mermb:za.
eiufdem invulua operatione, Xap .iiij.
Icut in ftomacbo bas quartuo: vᷣtutes cuiubet
— r ddidimus ĩteiligbiles:in vulua iride faciam?
CAN ops: vter ouobus Dis ín altje fimile cõſideretur
. tmembzte. Superius er ín n:emb:0:6 coplerióe
diximus:ꝙ ocfiderium et cõcupiſcẽtiã trapendi
fpermatie ivaluá natura fecit:qð fuít neceſſe ppter gnare.
due appetitiua boc cogit fier vt tn coitu eft ſentire:qꝛvir⸗
gam fibi rrabiteulua:ficut fanguinemventofa:boc tũc tem
poꝛis fit cum femína cõcipit.Cum cim vícinit?vulua a meno
ftruo fanguíne müdiíficct :c ceteris 5rtje cadé humoꝛibꝰde
puretur:tũc marieiu trabédo fpermate animat:qð cü rece
perit vndiq; illud tta bzácat atqp claudit: ne ficut bip.dixit
acus intrare potlit:fic vulua manet caufa quoad infanris
(mplc£ fozma.vn vírtue intelligit cótétíua. &irtue mutabi
lis círca contétiuá e£ palam fitín mutatione fpermatie dli»
tatiua:⁊ ſubſtãtiali ĩ diuerſitate mẽbꝛoꝝ infantis. s£rpulfi
uc actus duobꝰ apparet tꝑibꝰ:velcũ mebza ifantis ſupple
antur:vel cum infans moꝛitur.qꝛ infante cõpleto mẽbꝛatim
expellitcõtẽtiue ⁊ mutabilis actione iam deñnente: ſucce⸗
dit actio expulſtue qð mẽſe.vij.vij.ix.vel.x.ñit.æxpellit ĩtan
temvulua duplici de cauſa.vł quia infans grauat ne ꝓpter
fuí quãtitatẽ valeat cum ſuſtinere.vel q: fibi cibũ cóuenten
té non inuenit. Unde pedũ ꝑcuſſione panuiculos arciuolu
tosvt creat rũpit:ruptis aüt pannículís bumozes 2tentos
intus vulua ſuſcipit:qͥs cü ferre nequeat expellit eos fozas
i£rpulfioinfantis mo:tui ouab?fit er caufis: vel q: eruginẽ
parit quá ferrc naturavulue nó patit. vel q: rupto alíá pan
nículoz humoꝛes expellendi e35 cogunt. $£ft gin pparulo
becmébza vírtutes Qttuo: habere.Eſt er in ftomacpo aps
petítiua cü trãſglutiẽda trãiglutiat:illa eadẽ cocundo eft in
vulua, f£ ótentiua ín ftomacbo oum cibi fiat ercoctíozinvuls
ua od infante gñat.Mutabilis i ftomacbo cibi ĩ naturã fua
eft ↄuerſio:in vulua eft cü fperma ^ méftruain diuerſoꝝ
mẽbꝛoꝝ ifantís mutat centia. sEcpulfiua i ſtomacho:in fub
tile ĩteſtinũ cibi eft emiffio.invulua cũ infantẽ panat. Itidẽ
ín ceteris vt intelligat neceffe eſt mẽbꝛis:ſine bís em nuila»
tenus poffent regi. He Qttuoz vᷣtutes nature funt míniftrá
tes:⁊ ín cuſtodiẽda fanitate: c infirmítatis curatióe.Dasvo
cat bíp.infirmitatü curas:q̃ digne ſunt hoc noie vocari: q:
puftule fiuc apoſtemata fine exterioꝛi medicamine perbzs
viden£ curari inirmitatesmulte p bas fanátur fomno fiue
requie.moꝛtuoꝛũ eti coꝛpoꝛa ab barum naturis videm? fe
parata in paruo tẽpoꝛe putrefacta.
De virtute fpíríruali oilatante ct conftríns
gente, Capitulum.v.
Aperiꝰnos dixiſſe meminimꝰ:qꝛ ola co:pa tribꝰ
——
jnaturali diximus:de ſpũali oꝛdo expetit dicamꝰ.
Virtus ergo ſpũalis eftila q víuificatzcuD fun»
S'o.tvf.
damentü eft co:,a quo vita ad mébza co:pis pcedit viuificã
da.hec quãdã paber partem cui mi C quadam mini
ft;anté. Der illam axi miniſtratur cozc arterie ouarantur:ct
conftringuntur.que míniftrat iram:pugnam:oignationem
ct ofiatione (uppedizat, Sed nos pꝛius oe dilatante et con.
ftnngente Qicemus . Dilatatio cít mot? localis a med.o ín
omnts extremitates.ficut arca fabz0:ü agirur folles.cum
ei aerem recipiunt:circáquagp fc ectendunr. £Co(trictio fit
ecouerfo.i.ab extremitatibꝰ ad medi: qð in eifdz foliibus
vidctur,cü em̃ aer emirtaturzfolles vndiq; coftringunt ouo
aürifta virtus complet operanua: coꝛdis ramen ⁊ arteria
motus nor cr toto ſimils cft follibus:ficur media arbitrzs
tur.Hoꝛum em̃ motus virtute acris appe titiua perficitur.
quevirtus in co:de fadt idem qð ferranus arca folles.quia
virtus coꝛdis oilatandi aerem a pulmone tratít.qui pecroe
re medíato:e ad pulmonẽ vadit. Zacertus em qui eft inter
coftas pectus cóftringit ct oLatat.Q5 cum dilatatur pulmo
cum eo ampLatur: aeris introitus bunc gcftum coníequi»
tur.aerem enim cumvírture appetitiua co: a pulmone fibf
trabit:poftea arreríc a cozde.bac cadem virtute er trabunt
qð trabere oiatur tractus flatus effc , Cirrus coftringendi
fuperfluitat fumo(am a coꝛde erpelüt. ide em lacertus qui
eft inter coftas conftringit co: ⁊ arterias:qð fequitur o8 pe
ctus conftmingitur.Dac autem conftrictióe fumofam ſuper⸗
fluitatem erpellunt coz 7 arteríc.pecaurem conftrictio cox
dís eft emiffio.vterqs á actus anhelare fiue flare oid . Ar⸗
terie que codi fünt viane aerem ct ſubtilem fanguinem fi»
bitrabunt:oum oilatantur et cóftringuntur.aer ct fanguis
emítruntur, oum ergo otlatantur vtraq; neceffe eft accipis
antur:⁊ vtriſq; repleantur. Sed ille arterie que cozdi funt
vicine acrem a foris venientem videntur redperezinter bae
€t pꝛioꝛes medie reapiunt a cozde , be etiã primo fanguin£
fubtílem avenis recipiunt.Quedã enim foꝛamina hñt vene
inter fe et arterias per que anguis introeat.qð cópzobarur
fanguis venarü totus oiabitur, bec enim oilarandi virtus
ci: conſtringere que anbelitus fiue flarus vocatur. qui vos
luncario fir motu:et cii pectoze mouef.motus autem pecto
ris fit cim lacertis.ois auré morus quí cũ neruis fit ⁊ lacer
tis ef^volitar?:q9 inde copzobaf:q: cá hõvelit tenet eũ ali
quãdiu.cũ em fetẽtia fentiamus oiu ipfum cobibemus,
«P fatus iuuamentis. £3p.vj.
3 IRbelítus fine flatus eft neceſſarius: vt caloz
naturalis per eũ remperetur: et fpiritus vita
lis per eumnutriarur.et (pimtus anímalís se
neretur. Cuſtodia enim caloꝛis nzturalis rra
zcxm | crus eft frigidi aerís ad fue temperamentum
incenftouis:et eft erpulfto fumofi aerís cà fanguine cócrea
ti, nutrimenrüvitalis ſpiritus:et vt animalis genereturfri»
gíditatís aerís efttractus.fpiritui ergo anpelitus ẽ neceſſa
rius:vt er aeris reperie augmẽtetur:gñatio vtriuſq; tẽpera
menti ſanguinis fit fumofitatezfiait dicturi fum? cũ oe ſpũ
diſputauerimꝰ. Cperamẽtũ fanguínis cz temperie fit calo
ría naturalis:calo:is naturalis tempatio fier moderatio»
ne diete ín abo fiue potuvel ín altjs, CInde opoztet anbeli»
tus fit mapimum iuuamentum co:pozis. vitam ením cuftos
dit que finc fpiritu non manebit:neq; fpirirum poflibile eft
permanere fine moderato caloze naturali; neq calosís natu
ralís eft moderatio fine anbelitu temperato:quí cus dietis
taliter cuftoditur.vt fanguis temperetur: vnde calo: natus
ralis nutriatur , bic enim anbelítus magis eft neceffaríus
& abus vel potus. Si quís enim fuffocatus tandem oi
mittatur quoquo modovíuus : vel fi fit famelicus: vel fiti
bundus:w recipiendo anbelítum: vt calo: 'naruralís refri
geretur: citius feftinat dp vt vel fam vel fitim placare va»
leat expetat. SRefrigeratoautem caloze: et fumoſa erpulfa
fuperfluitate: pztus potus : deinde abus queriturzantmal
ergofinepotu vel cibo altquádiuvitit:fed fine tracru aeris
nullatenus oíu viuit . vnde íntelligirur non poffe fuftínere
fine temperamento calozíe naturalis: ſuccedit enim caufa
mostis oe qua ad p:efens oicturi fumus.
¶ De cauſa moꝛtis. Tapitulum.vij.
Liber quartus
Alienus irit in ibꝛo que oc anbelit? fecit iuua⸗
| mento. mne aial neceſſe eft most ex coꝛruptiõe
IcCrebzi:fiue ſpũs in cercbꝛo exñtis:vel ex caloꝛis
naturalis coruptiõe.niſi effi caloꝛ naturalis coꝛ⸗
iae | umpa£ cereb: non facile coꝛrũpitur: neq; caloz
iſte coꝛrũpetur finc caufis ſubſequẽtibꝰ.ſpůs aũt nó aliüde
co:rüpitur nífi cũ exinanit vulnerib? cercbzo incidétibus ct
vétriculos ipius antíbus:vel cũ calozis naturae t£»
peramétum coꝛrůpitur.Si aür fpiritus retineatur vt exina
nitioilla 3; ſicut cz vulneribus erínanitur. Cauſa g moꝛtis
nípílaliud eftvt pote.ga.teſtat᷑:qᷓ vt caloꝛis naturalis rem
peramẽtũ coꝛrũpat᷑.qð contingit ex caufis cozp? itrinfecus
mouẽtibꝰ: vel ectrínfec? ipm turbantib?. £à intero: ſuoꝝ
ctt inftrumentoy vcl dlitatum fiue fui nutriméti cozruptio.
Sinftruméta igitur fua fünt cerebꝛũ.coꝛ.⁊ epar. Si cerebꝛuʒ
co:rüpitur z mot? volütanus ab eo nó psredítur ad pect?
vnde poft cófequit qp anpelít? auferat 7 caloz naturalis ex
tinguat, coꝛruptũ co: vᷣtutẽ aufert Ton be pulmone tra»
benté aerem.et oia ifta auferuntur.f£o:ruptiocpatis gene
rationc aufertfanguinís quo calo; nutritur naturalis. hoꝝ
finguli vel pprer malã — eft.vel ppter offictalé
moꝛbũ.Cõplexio mala.vel eft caidiffima d re fibi ſubiectã
incendit ficur videt in peracutiſſimis fe, quibus cíto hoĩes
moꝛtificant᷑: vel eft frigidiſſima:ſicut ín mozbo d dicitur co»
gelatio. Ovoꝛbi off.ciales funt apoftemata calidavel frigida
Q pzedícta patitur membza:ficut apoftemata cerebꝛi que
otrimus eflc frenefim:vel opptiationem fuazficut epilepfiá
apopleríam:tn qbus mo:bis cerebzü claudit frigidis con
gelatío pumoxíbus:ne 9tus moríaa ad fpi tranfircvaleat
vude »fequít vt ſpũs auferat. oppítatío fi ad puhnonẽve
niat aeris tráfitus denegatur coꝛdi:vnde calo: extinguitur
naturalis. Vene — fi oppiletur:ne ad cas poffint ſpũs
tranfive:necefie eft vt infrigidẽtur: neq; fanguis ín eis snc
tur ⁊ índe caufa moꝛtis cõcomitatur. In bís tñ oib? co: pa.
tiens moꝛtificat. velocíus ein in paffione maríma nim moz
tificant cito cerebꝛũ ct epar ín medio, vnde nó facile ifirm?
euadit.;E£3lo: naturalis coꝛrũpitur in qualitatib?: vel ez tna
puo caloze ficut ĩ peracutís fe.in dbus calo; ertraneus ad
calo: naturale penetrat vt ipm cito deſtruat: vC er potióe
calidiffima:ficut eft eufoꝛbiũ ſitia.vł er nimía infrigidatio
nc d babet caloz£ cito ertinguere: vel ex fupzadicta congela
tionc: vel ex frigidíffima potione:ficut opio (ufquíamo qb?
ifte calo: extinguitur: velex nímia inanitione:ſicut folutióe
nimia:vel pplebotornía fame vcl ſiti his em omnibus calo:
oeftruitur naturalís cũ nó babeat vf nutriat᷑.nimijs reple⸗
tionib?,vt fi bó bumidio:ib?cibis quoq vel potíb? adco re
ficiatur et multís hoꝛũ cóculcationib? ſuffocetur:qð ebzíos
fis folet contingere er ventriculoꝛũ ⁊ viarũ cerebꝛi repletio
net ficut cótíngit pinguiffimis boibus quibus vene 7 ar»
terie nimia conculcat3 pinguedine adeo coarctanturzvt cae
loꝛ iſte extinguatur.Ab exterioꝛibꝰ calo: ifte naturalis coz»
rumpitur: vci cüi fozas totus egrediturzect mtus totꝰ adu⸗
natur: vel eg nimia plenitudine:vel cz anbelítus extinctiõe
fiue er fubftátie fae vel ez qualitatũ ſuarũ corruptione: vñ
fo:as totum exire cogitur: vel totá fuam fubftantia z fuum
nutrimẽtum expellit: tota fua excluditur ſubſtãtia cũ nimiũ
gaudiũ ſubito oíffoluit: ct exire e facit.vnde cito qs moꝛit
qꝛ coꝛpꝰ ĩterius refrigerat᷑:vtriuſq; paſũo lucerne affimilat
q̃ adventũ validũ ponitur:ipſo emvento ſupueniente extin
guitur.Audiuimꝰ em multos pꝛe nimio gaudio fuiffe moz
ti05. Tota ſubſtãtia ecpellítur a rebus (n cerebzot pectoꝛe
nimiã incenfioné facietib?:d cum vſqʒ ad ventriculos eoꝛuʒ
penetret caloꝛem extinguit naturalem.huius caloꝛis natu⸗
ralis nutrimenti tollitur ez vcnarü er arteriarũ incinoni⸗
bus.vnde totus fanguis eriens caloꝛẽ naturalẽ extinguit:
—F lucerne aſſimilatur cui oleũ ſubtrahitur. Cauſe deforis
büc itus colligẽtes tímo: ⁊ doloꝛ funt fubito cótíngéteszds
bus dũ calo: adunatur ín vni cetera mébza infrigidátur: t
inde moꝛiũtur.Ex plenitudine coꝛrũpitur ci qnis ín aquas
fubmergif:impletis em̃ coꝛpoꝛis cócauitatib? anbelit? op?
pilatur. vnde hoĩes fuffocant t moꝛiunt᷑: qð lucere affimi
latur q̃ nimio oleo redüdat , Snbelítus extiguitur er nariũ
et oꝛris predufionibus: vel fuffocatione cũ ſumibus:qð lucer
nc ardenti affimilatur ; que fi vaſe quol5 fubito operatur
extínguitur ; c ad cam exterioꝛ aer ingredi ro permittitur
faufa vifi caloꝛis fubftátta cozrüpi£: mali cft acrío odozat?
fecéti fumo admirt?d oc oíflolutis naf moztuoz coꝛpibꝰ
vel puteoꝛũ lutofoz fetoxbus:d paffio afiimilatur lucere
infurnofie locis pofite. Itẽcoꝛruptio fubftátialie moꝛſus
eft alícutusvcnenofi reptilis cuius venenũ coꝛpus pfozat:t
caloꝛem naturalẽ vitiat.Caloꝛ naturalís ín q̃litatibꝰ duobꝰ
modis coꝛrũpitur:vł qꝛ ita calefitvr diſſoluat: qð fn balneo
couemt calidifimo cómozátib?: vel in fole calidiffimo eſtuã
tibus:qð affinilarur lucerne nimio igni vel foliappofitez vl
er nimia infrigidatióe. ende caloꝛẽ eft 2gclare:boc cõuenit
frigida loca obambulátibus:vel fupniuem cadẽtibus:qð fi
iile € lucerne frigido loco oppoſitẽ.Sic naturali caloze coz
rupto er pís omnibus moꝛs ſequitur:eius ergo nutmmcto
vel téperaméto viuitur.s£um ergo bó nullatenus poſſit eẽ
fine atibelítu:conftar anbclitum bots magnus effe ſupple⸗
menta. Suff:citnobrs diſputaſſe ocvirtate ſpũali cui mini⸗
ſtratur:dicendũ eft oe ſpecie coequeua ſibiea.ſ.q̃ mitiiſtrat.
¶ De virtute ſpirituali paflibili, f£ap.vitj.
Piritualis virtus que míníftrat íram pugnã in
dignatione ⁊ dñationẽ fi itat hec aũt dicit
miniftrare qꝛ ſit ex caufa itercidéte, aliquádo ex
| s i naturali calozezque caufa ipm mouct caloꝛem:ñ
or cut cft ira, Ira em eft feruoz co:dís per. qué ca»
lo: naturali fubito ertra pzoztipíc: cum aia ob üllatas iniu⸗
riae excogitatã víndictam explere oefiderat, Similiter pu»
gna eft ci calozifte ad exterioꝛa exeat: cü quis paré fibi fus
perare labo:at.oubitans nc humilis ⁊ ocfpectus ab alfjs ha
bcatur.S5í patiatur vt rion ab alío víncatur onarío eft. In⸗
dignatio eft cà aliqua extranea re calo:em hũc agitante ali?
quis alicui idignatur fe ſubijcere.his ifta funt contraria. Ti
mo; €ft cus calo: fc occlinat ín cozpozís ínteno:a quádo aia
fozmidáda refoꝛmidat:in audítu ficut tonitruũ:inviſu ficot
leonẽ fiue tygridẽ videre, Zwmniditas pugne eft cótraría pe
pter quà calo: interius deſcẽdente: veloclitefcente eí qui
pꝛius ipᷣm impugnauerit velít nolít cocitur quiuis ſubijci.
quod confcquitur cum quis a maioꝛe füperatur.2ommae
tioni ⁊ índignatíoni cótraria eft humiliatio ⁊ deiectio ante
mi.virtus ſpũalis miniftrans cftbmói . Cõcoꝛdant autem
medici et pbilofopbi:qp be vírtutes a pzincípalítate cozdis
funtnafcentes ⁊ rónabilibus ⁊ írratíonabilib? competunt
animalibus.vᷣtus em̃ aialís míniftrata : vel cui miniftratur
qua coꝛ⁊ artcric dilatant:⁊ ↄſtringũtur:aĩal quodlibetvíu£
ficatur c oibus cõmunis eft animalibus:mim ftranté fimili»
ter conftat eſſe cómune, Sed tamen animal rónale mo:tale
bancbs cus oiferetione caufa ronis in cerebzo fedentís: vñ
cõuenit vt aliquando írà copibere poffirzanímal (rrationa»
lenaturalíter babet et fine diſcretione.
Devirtute animata, Cap̃ · ix.
gx "Hrtutís animalis habitationem cr fundamẽ
n cõſtat cflc cercbꝛũ. cft aute tríum gene»
rum, ni qà per fe folii erplet cerebzü:ouo
: bus tam&neruís mediátibus ab co cófidf,
E Y ANO a folo cerebzo cfficituro:dinatio eft.que
UB a! in tía oiuiditur.(.in poantafia:rónem:z me
moꝛiam.Senſus et motus voluntarius neruis mediãtibus
conficíütur, [Hos pꝛius dicemꝰ oc virtute oꝛdinationẽ facie
tc.berreo vᷣtutes. ſ.phantaſia:rõ:⁊ memozía:mensvocaf.q
bus ab írrationabilib? oífferim? atalíbus. et maríme intel»
lectu quíbus alie due ex ĩtellectu pdeũt.Homini becfuere
Dpia:qm omnib? animalibus dignioꝛẽ eſſe cóftat. anímal
em irrónale quicqͥd agit naturalíter facit:⁊ fine diſcretione
vlla. Unũquodq; triũ ín cerebꝛo locũ bs ppzíum vbí fedent
et ende exeunt: locus em imaginatiõis in pꝛoꝛa cft cerebꝛi
Locus vero intellectus fiue rõnis vctnculi fant puppis ces
rebꝛi:in quibus eſt ſpũs animatus qui has actiones conſe⸗
quitur.harũ vnaqueq; ꝓpꝛiam babet actionem: virtus em
imaginationis eft d foꝛmat et imaginat᷑ et mittit ad intelle
ctum. Intellectus iuder eft ⁊ diſcretoꝛ rerũ quas ab imagi
pationc rónabiliter ſiue ſolo intellectu ſuſcipit ad operãda
Theorice.
^ua exoiritus animatus illa petit mẽbꝛa que operari
mantas rt motum erpleant voluntarium ; que in folo
íntell cu funt c memozie comedátur OMemoꝛia foꝛmat in»
tus pofita
$ €3 donec ad actum ducas.
«Pc vírtutc fenfibili, Tapi.x.
23 3rtutes fenfibiles t morum volũtarium cere»
j|o:um facít pꝛout diximus: mediánbus neruis
Lect qui earum inftrumeta eſſe copzobátur; cü ſpũs
ais ayveẽtriculis ad mẽbꝛa p neruos exeat.vn⸗
Aae intelligitur ꝙ fi neruus incidaturzíenfus ct
xolũtarius motus:méb:;o cuius crat auterũtur.Solus em
fenfus vel motꝰvolũtarius:iunt ficut nerui virt? fuerat. In
tractatu neruos diximus a pz0:3 cereba neruos ꝓgreci:ta
cientes fenfus vt molliciem facili? ſentiãt:quibꝰ volütarius
motus efficitur a puppí cerebzi egreditirur:ne ppter motus
facile rüpatur. De fenfib? ⁊ motu volütario fatis otrimue:
nó ergo repetẽdus eſt:ne legéríbus faftídius facamꝰ:tantũ
modo bic oicetur quo operetur, &lírtutes fenfuum quinq;
funt.vífus:auditus:guft?:odozatue: tact?, lir? vuus cit
fubtilio: alijs: dppe cus eíus natura fit ígnca ignis adt tres
qualitates bs. ammá : ruboꝛem:⁊ fpiedozerm.oculi folum
oc igne fplédo:é habẽt:lumen ergo € coloꝛes à ſentiũt:diei
erüt folum; vi colo:es diſcernũtur. vifum maio: ſubti
litas ſeqtur auditum:cuíus fenfus eit aercus ⁊ ꝑcuiſi aeris
ſonitus:qui vor effe intelligitur. €lor emnibil aliud cft: cp
aerís tactus. 3»oft auditi maio: fubrilítas fejrurodozatus
cum eius natura fit fumca. fum? vᷣo inter terreftria; c aquos
fa fc b5.'Doft odoꝛatũ fubrilío: cft guft?: cui? narura € aquo
ſa:ad ques oẽs ptinent liquozes.Zactus groffio: eft oibus:
qꝛ natura fua terrena eft; vr pote bumída in duris ⁊ mollib?
afperisc lemb?:calidisc frísidís. lo fingta fua fic implet
officia:vt mutẽt fei naturas rerum quas ſentiũt:quas cus
tandem mene ſentiat:intellectui preparar.
¶ c virtute vifus. Capi.xj.
Y 3fus cum fit fenfus igneus:ignis aũt fubtilio:
d Ifit oibus müdanie co pibꝰ: neceſſe eft alij8 fub
P tilio: Dabca£ . qð illud cópzobat : q: 2pzebedit
Se Longe remonflima. alij vo fenfus tm fibi ꝓpin⸗
VE xh qua : ſpũs aut vifibílis oe cócauitanibus nerut
vtrifqs venit oculis.nerui aüt a verriculis pze
cerebꝛi peedüt: qui antequam ad oculos veniant coniuncti
neceile eft vt redcanr diuiſi ad cofdem ramos qui cryſtal⸗
loydo fe folídát. bec aüt cryftalloye pzimum inſtrumentum
fpüs vifibilis:que eft lucetiffimac clariſſima.vnde confe?
quitur vt cíto fe aptet coloꝛidꝰ.ſpũs em̃ vifibilis qui oe cere
bꝛi eft vetriculís ín cócauítatem neruoꝝ carificatus incidir.
vnde poft vſq; ad cryftallopdes ꝑuenit:cuiꝰnatura ficut aer
diei clare cft Ciara. que cà ad cryſtalloyde⸗ pueneritzinde fo
ras crit: c fm ſimilitudinẽ fui miſcetur ad diei aerem:Q ouo
cum fibi incoꝛpoꝛẽtur vtraq; citiſſime cómutárur:aer em̃ et
fpüs facile viſaꝝ rerum fe cõmiſcẽt coloꝛibꝰ.ſpũs aũt cryftal
loyden exiẽs mutationẽq; fibí deferẽs dito mutat cam itt»
dem:quà mutationem cũ mens fenferít que invétnculis eft
€crebzí res exterioꝛes coloꝛibꝰ diſcernit:ſᷣm coloꝛem qs foꝛ⸗
mat coꝛꝑis quátitates atq; motũ intelligit.aer em diei luce
tiffim? tãtũ (pii oat fupplemérum:quátus ⁊ neruo cerebꝛũ.
neruꝰem̃ a cerebꝛo ſenſũ atq; motũ ſuſcipit ſuiſq; poꝛtat mé
b:ís. SSilr aer exterioꝛ vifibuli ſpiritui coloꝝ fert mutatiões
⁊ ſpũs cidem méti infert mutationeʒ:qð tũc tm̃ efficitur cũ
interioꝛi ſpũi ſplẽdoꝛ exterioꝛ 2iügitur:nullá tfi mométus ín
tervtrũq; 2fiderarur tractũ:etſi em res d viſui tãgitur lose
moueatur; mete tfi fine vlla tpís quátitate »fpiditur:qà tũc
confequitur ci aer nos circüdans eft claríffim?:modonebu
lofüs:vt cito coio:íbus immurerur:qui fi nebulofus eft aut
obfcurus:fpüs vífibilís íntercluditur « obfcuratur: c obfcu
ritati fibt obuiãti ímmozatur ncc ad qð amplectédá tẽdebat
amplectitur, ifr fi coꝛpꝰ alíud ínter fp zrem quà vídere
anbelat obücitur:nullten? pót penetrare ſpũs. Idem in tao
ctu inuenttur. Sí em oígitus incenfionem vel doloꝛem patí
tur:inter tactũ dolẽtis oígiti atqs métis nulla quátitas cófi
, deratur tprscnifi fo:te patiatur neruus quo ad digitũ poꝛta
tur fenfus, de alijs quoq fenfibus idem cofideramus,
Mio
J
auditu. £ api. rfj.
* f£ anditu fatis diximus fupen?-oc loco er pꝛo⸗
cerebꝛi vbi fedes eft quarti vei quinti paria.
xit 9 parce nerui ezeüt:Qui p 0s petrofum in fozamá
9 eps A naauriculaz fecedüt vbi fe dilatat: 7 egtencüt
— — «ta penit? aperiũt.hoc aüt opermetum:3ucis
tus pꝛimũ eft inftrumétum idem valẽs auditui:qð vifui cry
ftauoys.bui? natura eft acrea d fenfus audiẽdi per pdictos
neruos ad aurcs puenit a cerebꝛo:auditus ergo ita nit.cum
em̃ vor aerem tãgat:⁊ ractus aeris ad aurículas pueniat in
carum cócauitate penetrata tádem"fe adunat inde ptinccs
ad auditus fozamina:ficut mans! eftus vt vndas faciat al»
ternas paulatím.ractus em ppinqui aeris ppínquioem p»
cutit ile ſuccedẽtem fibi:⁊ in boc tádiu alternatim quouſq;
adaures penetranent vbi loci ingredi£ qué toꝛcular voca
ri diximus.vnde cü ad neruoz veniátoperiméta in tacti ac
ris naturá mutátura natura. SSüt aũt fimilia: q: vtraq; ac?
rea.hec aũt immutatio ad métem oedudturp neruos, mẽs
vcro fic oifcernit naturá intromiſſe vods.
De odoꝛatu. api.xiij.
SDoꝛatus groſſioꝛ eft auditu : cui? fenfus eft qſi
V fumus quidã.huius inftruméta ouo diximꝰeſſe
JE e fruftila a cercbzo pdeuntía mamillis aſſimilan
tia:quevicinãtur offi colatozio fimili. dozstus
eO, ergo ficjfficirur.fum? em odoꝛiferi coꝛpis oiflo
lutus aeri cómifcetur nares inarefiur?quem cerebzi vẽtricu
li p illaouofruftula attrabür fibi t in ſuam mutat naturam.
bácaüt mutationem tádem fentit més, acrís vero tract? ce
rebzo eft neceffari?d idem fibi facit qð coꝛdi anbetít?.o6 erit
dilatat᷑ acrfrigid? ad ipm refrigerandũ intromittitur. Dũ
vero ↄſtringitur fumofa fupfluiras expellitur.dilatatõe ici
tur aer guttatim ad pulmonẽ trabítur:quí trac? odoꝛatus
ó:.ífto er motu odozáda odozamus cũ fruftulis illis duobꝰ
fumus ad cerebꝛũ trabédus aeri admifcetur a coꝛꝑe odozife
ro diſſolutꝰ.alij odoꝛem nanb? attribuũt:ſed iam fuperius
ccs erroꝛem cófutauimus. "
¶ 2c suftu. CTapi.xiitj.
(tus eft groſſioꝛ odoꝛatu quãto fumꝰ ſubtilioꝛ
e aqua 2uinatur, fenfus em odoꝛatus eft fumeus:
tGuftusfenfibilitas eft aquofa bumectatio:que
inter fumü ⁊ terram aqua cõmunicat: ꝓpter boc
- aüt natura fui pꝛimi inſtrum éeriilingue rara cft
ficut ſpõgia:vt humectatioes affimilet aquofas. pedit ves
ro quidá neruus a cerebꝛo quí pꝛout diximꝰ a terrío pari fe
iGsirur 7 bic p lingua diuiditur:vt guft? oet fibi fenfum qui
fic efficitur. res guftáda cii ad linguam veniat: z eius cficn
tiam tágar fuam naturá ín caopera£ : vt lingua in fuí natus
ram mutet illa ast mutatio tágens nerud-p eum mádar gu
ftum menti ad illum diſcernẽdum:⁊ iudicádum ficut fupio
rco fecerunt,
¶De tactu. Tapi.xv.
ctus filis eft alijs ſenſibꝰ:qꝛ mutat fe ín reí ſub⸗
itam que tãgitur:⁊ p neruos mẽti mutatio mà
I FE datur illá mens fentit mutationem.oẽs aũt ſen
*. fus pter tact ppzía babent mẽbꝛa vndefentiür
Sed tactus eft in mẽbꝛis ronus coꝛꝑis nift ín vn⸗
guibus t in pilis:vnicuiq; em mẽbꝛo nerui aut a nucha ve2
niũt:aut 3 cerebzo vt fenfus oetur eis p eos:ſed pili ⁊ vngu
le q:neruís caruere:nullá fenfum babuere:q: pilus a fimo
ficco naſcit. vngule aũt ín digitoꝝ extremitate cii ugamétís
folis ſunt ligate atq; neruis, vn vbi ligate für ibi tm̃ ſentiũt.
«KL Quid vnicuiq; ſenſui cõueniat 7 quid
diſconueniat. Capi.xvj.
EOnes ifti fenfus c $m naturas fuas currant:⁊
quedã ocfidátz ín cis:qdas$o abbo:réres omni
XU modo rcfutant vt pote vifus in albi: ⁊ nigri me»
2»—sc dijs venetíst viridib? oelectaturz z abbozret al
bum lucẽktiſſ mum:⁊ fitr nigrü.album eri etfi naturc fuc fit
quodá modo rfi videtur ei obuíare cít per eum oifpertif : fi»
cut vídem? ín fole aſpiciẽtibꝰ. Rigrũ exiam ecótra adiunat
«retro toxquer vri vencratzficucta loco obfeuro mo:átibus
vifus obfcurari videmus:ſed tñ plug albedo d quamet no
Liber quartus
cct nigredo:q: albedo vifum bífpersit fubito. nigredo vero
m coadunat. Si ergo vifus cx nimia albedine patia
zur; virdib? venctie fimibufqs reparatur, Si vero pana.
tur ex mgredinc repatur er albedinc, Sífr ⁊ alt) fenfus fi ali
quádo patíürur er recreatóe nó ſubita ↄtrarioꝝ refouétur,
iuditus oulcb?voab?oclectatur:clarís paruis atcp lenib?
o:dínatis:ficut cft motus ĩn cbo:dís, $t aũt mot? cft gra;
uiffimus ficut tonítru?:aut acutiſſimꝰ ficut inrafurís mare
mo:ciís fiue eris:auditꝰ inde exafperátur. do:atue aroma
ticis oclectatur.bic atit odo: ex fumo eft téperato.abbo:ret
autes fetoꝛes:q; eoꝝ íntéperatus cft fumꝰ.Buſtus aũt oul
abus oclectatur:q: bis afperítas língue leniturz folidatur:
ecotra abbo:rct amara.bic em fapo: inguã erafperat ⁊ pfo
rat. cius iuncturas inceditz feparat:qui etfi poríco fapoze
atiatur ſiue acido oclectarur vnctuofo : t fi amaro fiuc fal
¶ 32c actionibus. aptrvi —
Am mnius ocnaturali ſpñali fiuc aĩata dictũ fit
P | virtutibꝰ:de actionib? videtur effe dicẽduʒ eſt au
X 324 temactio qdas virtuti naturali attínes.ddam vo
23/4 (piiali.c q̃dã aĩali.de vnaq̃q;diximꝰcũ de ſingłari
diſputauimꝰ:⁊ ide ĩtelligimꝰ:qꝛ d35 eft ſimplex
fc; (lla que vnũ operacurzficut in naturali appetitiua:retẽti
uazoigeftiiazeppulftua:t in ſpũali cõſtringere ⁊ dilatare:et
ín aĩali mor? volũtarius.eſt adt actio q̃dam cõpoſita q̃ ouo
facít fiue plura:ſicut ín naturali deſiderium fiuc depoꝛtatio
generare ⁊ nutrire. deſiderium er ex duabꝰ virtutibus:ſcʒ
aꝑpetitiua⁊ fznfitíua gñatur.depoꝛtatio rurfus er duabus
efficitur virtutibꝰ.appetitiua fc t expulſiua:gñare cx tripli
ci fir virtute:mutatiùua:foꝛmatiua:⁊ nutritiua. Nutrire fa»
ciunt virtutes due.ſ.augmẽtatiua⁊ paſcitiua. 3n ſpũali:an⸗
helitus:dilatatione:⁊ »ftrictióc cõponitur. In aiali fcnfus
fit duabus virtutibꝰ. vna eft mouẽs fenfus ad ſentiẽdum.al⸗
tera que fentitzque oĩa
r A h fpii:cus oc fer naturalib? ia diximꝰ.his erm fer t€
Nt | peratis reb?bumana regütur co:pa.ois ein ſpũs
i bpmoóf € tripartit?.eft em naturalis;cft ſpũalis:eſt
animalis, lHaturalis fpüs in epatc nafcitur; t ab ipfo per ve
nasadtotius mẽbꝛa coꝛpis ꝓcedit:⁊ virtutem regitzc au»
gmẽtat natural£. 7 actíones cuftodit eiuſdeʒ hicigitur er p
fccti fanguis fumo nafcitur:q ín epate müdificar?.z digeſtꝰ
cr oibus bumoszib? darcocpuratur. $püalis ſpũs in coꝛde
nafcitur vadẽs p arterías ad totíus cozpis méb:a : fptialem
virtutem augmẽtans atq; regẽs:actioñeſq; cius cuſtodiẽs
Spũs alalis ín cerebꝛi naſciturvẽtriculis p neruos tẽdẽs ad
membꝛa toti? coꝛpis.vñ virtus aĩalis regitur t augmẽtatur
eiuſq; actiones cuſtodiũtur:hic cr ſpũali ſpũ ꝓcreatur quí
ín coꝛde generatur:qꝛ pic ſpũs a coꝛde ad cerebtum p arte»
rías afcédit quc iuuenules oicütur, bcatt arterie cũ ad cere
bzum veniát craneum vſq; ad cercb;í fedem penctrãt:⁊ ibi
fcils multiptr oiuífe celátur;ficut rete.⁊ ſubtꝰ craneũ dilatã⸗
tur.ocínde a reti oue fir principales iũtur: q̃ retoꝛte
fup idẽ rete prédütur, Spũalis vero ſpũs cia coxde pore?
ditur in tele multi t£ diffundit: ⁊ in eiuſdẽ multipucita
tem immoꝛat᷑ ctandíu ibí digerit quoad depuret᷑ ⁊ clariſi⸗
cetur:⁊ ita aĩalis ſpũs tãdem ab co gnatur: r hoc rete
tin ↄtexitur vta a ſpũ ſpũali aĩaus digeſtio ↄcreet. Sicut ad
boc facta funt ybera vt p ca fanguis (bt ocpurat? fieret lac.
poftá bicfptialis fpüs rete egredit pambas artcrías ficut
rcte reto;tas:t ad vẽtriculos pzoze cereb:ü dilatat᷑: vbi iteꝝ
fubtilía? qð oepurüdus ſuꝑerat eijcit p fuos meatꝰa.ꝑala⸗
tum atq; narce.ipe $o vadit ad vẽtriculos puppis p vta me
dijvétriculi cad puppís mediũ vadit:q̃ nófemp eft apra:qz
in 2cauitate ſua quodà cozpe vermíaffimiláte cft daufazfed
cũ expetit natura vt més pücfpinad puppim míttat rugat
nera? Spüsyt rráfient c ncru?poftea fc dauditzvt pi fue.
rat:tita fpüs antcquá puppim tráfit mota ibi «memostam
faati ꝓꝛa mínosas fenfus create phantaſiã. &püs medijvẽ
trículi intellect? fiucró fit. Dicũt aiit quidã pDi:q: bicfpüs
cerebꝛi eade eft aia ⁊ ipfa fit cozpca,&lifj Po oícBt cp ate fit ín
ftramétus:c biatam fatétur effe incoꝛpoꝛeã:quoꝝ intentio
pꝛioꝛe eſt melioꝛ. Nõ »fiderat dem pozpbír? aiam:fs fpm.
alatum rõnalem ſpm̃:oſtẽdẽs büc ín yfagogís cflc coꝛpoꝛeũ
ad op? aic nó ipfam alam, Socrates "Plato; slriftotelici ⁊
theodoꝛes:platonici:peripatetici:poꝛphiretici:⁊ alfj dplue
rece IM RM neg eic ssh :neq legc tes
netur:neq; ſcindit᷑ qꝛ cũ totus cop? vᷣtute fua illumínct ad
l5 exterioꝛa pgreſſa non tñ ín faa ſubſtãtia aliquã ſciſſionẽ
r:t ficut p folis lumina pꝛimũ oium rerũ oculis ofert
intelligẽtiã.ſic ala armonie coꝛpis p ſpũaleʒ ſapiẽtie luces:
:ímá c ſcðam intelligẽtiã »fert.c ficut lux ſolis q ——
eſt ſuũ cõplens officũ nullã patítur diuiſionẽ:ſic t aĩa:ſicut
etiã lumen folis qð eft incoꝛpᷣeuʒ ſeparat ab aere ⁊ ab oi in⸗
telligctía oculoz fine coꝛruptione. Eymonius pbs oícit no
eſſe mirũ:ꝙ aia q̃ ſubſtantia cft inco:poꝛea feparef a coꝛpe
fine coꝛruptiõe:dũ ignis qui € ſubſtãtia voipei-poffit alijd
feparcer reb? qbus eft iũctus:⁊ reuerti in ppzid naturà fi»
nc ſui co:ruptóc:fs q: oifpuratio hindi nó huic ſuppetit (nte
tioni.eft eim pDica ifta bic dimittẽda.
¶ TAuid hoꝝ qðq; facarkeritnaturáfud. fapirr.
stet intelligat cx pᷣcedẽtibꝰ:qꝛ his tẽperatis
ẽptẽ naturalibꝰ hũana regãtur coꝛꝑa:cũ aut mo
nem exeũt coꝛpꝰ infirmü eft aut neutrũ.
Sunt tres coꝛpoꝝ q̃litates.ſanũ:infirmũ:neq; fa
nu neg innrmũ. Coꝛpꝰ em illud eft fani qð tepe
ratũ cft in cõplexione mẽbꝛoꝝ ſiłiuʒ:⁊ in cõpoſitione officia»
lium:⁊ infosma:z ín quãtitate nũero fiuc cópofitione edic
eſt: ſicut ↄuenit effe, Illud aüt eft inũrmũ Q9 boz erít tepa
mentũ.ſ. in cóplerione mẽbꝛoꝝ filius: c in copofitióe officia
liũ. Neq; ſanů:neq; infirmũ triptr cft itelligedus.vn € vbi
non eft certa ſanitas:neccerta infirnmítas:ficut ín fenib?.alo
tc» ficut cog qui fani (unt ⁊ infirmi:ſed tñin diuerſis men
b:is:ficut fi oculi fint infirmi;totum — aliud ſit ſanũ.aut
cus ſanitas c infirmitas in eadẽ ſunt mẽbꝛa.veluti cus coꝛpꝰ
tẽperatuʒ fit ín cõplexione.intirnũ $o in cópofitione:fiue iu
cópofitione ſanũ:ĩn cõplexione intirmũ.Tertiũ eftímat eft
fm diuerſuʒ rpe:ficut boics calide ↄplexionis íneftate funt
infirmi.ín bpeme o funt faní:c ecouerfo frigidi i eftate fani
ín byeme $0 infirmi. Simitt humidi ín pueritia ínfirmizín
iunẽtute fani.oe ficc ecõtra. Koc oiffinitione infirmítatis ot
fco:datifant medici. $ed Hip.⁊ ba. c quí eos imitantur
ínfirmítatem cffe dicũt ſubſtãtialis actióís noamétum : qr
fi naturalía coꝛpꝰexeãt: ei? tñ actiões funt fm qp ops effe nc
fenfui appareatznecalídd fibi noccat : tlla co:pa fm Pip.⁊
Ma. dicit tra effc fana. vn c fanitaté fic oiffininit, Sanitas
eft cũ coꝛpꝰ actionẽ ſuã cõpleat Pm cp erpetít natura. Infir⸗
mitas vᷣo cũ coꝛpꝰ patiat᷑ actionẽ nõ naturalẽ:neq; illã mes
diocrẽ Neutrũ $0 effe dicũt cus cozp? mediocriter:neq; ſa⸗
nus ſit:neq; fnfirmü.&lltj oicüt'q: cũ coꝛꝑa naturã fus excũt
$8 beotce.
fiue fiue nó; infima ſunt:quoꝝ erro: eft ꝑmaximꝰ:
* $m ei cos oia co:pa füntinfirma.raro cim imo nüd mucniũ
tur ín cóplerione naturali que adeo latur. 3infirmitas
ergo cft que ſenſuali actioni nocet. De 2pleriócíam coꝛpis
íam faris dirimꝰ quátus ſufficit:de infirmis dicemus c5 oc
rebus extra natura diſputabimus: oc neutris fatís appae
rebit cuilibet fi duo p:10:a intelliguntur,
¶ Erplíct quarta particula:incipit quínta,
F itula libu quinti
Diſputatio ín rebus non nacuralibus Capi.j.
De natura aeris sapin.
De naturís tem anní Lit).
Quid tpa anni faciát cũ curfum nature ſue expleãt. Za.iiij.
Quid facíat tempus fi naturalem curfum epeat, — Capi.v.
Qui in vnoquoq; tpefint paſſuri:⁊ qui euaſuri api.vj.
mutatione acris pzopter ſtellas Tapi. vi),
De aeris mutatione propterventog vig.
De mutatione aeris pzopter regiones pir.
De mutatione acrís pzopter loca Capi.x.
De peſtilentia aeris Capi.xj.
De diuertate exercitioꝛum Eap.xij.
De actionibus balneoꝛum Eapixitj.
De cibis diſputatiovniuerſalis init).
De gramsc pꝛimo oc frumento pi.xv.
c amído Tapi.xvj.
ie tri f api.rrt).
De turfure Capi.xviij.
De oꝛdeo: t pane oꝛdeaceo :
€ rfi Capi.xx.
cepis Capi.xxj.
De allijs Capi.xxij.
De poꝛris
—— berbeg:t primo oe autiongtie Capi.xxiiij.
De cucurbitis api. xxv.
De melonibus api.xxvj ·
De ditrulte icvq.
De cucumeribus i.xxviij.
De canna mellis pi.xxix.
De muſa * xxx.
£api.rrrj.
De panico c milio pi.xxxij.
De lentibus Tapi.xxxiij.
De fabis api.xxxiit.
De cicere Capi.xxxv.
De lupinis * Tapi.rxexvj.
De fenugreco Capi.xxx vij.
De faſeolis i.xxxviij.
—— ——
e papauere pi.xl
lactuca Capi.tij.
De ſcariola * fCapi.di).
De malua f£api.rlit).
De bletis Capi.xliitj.
fpinarcbía sLapf.rlv,
ipccmulibus — S apr.rivi,
y cbltie c atriplicibus A Capi.xlvij.
c po:tulaca —
eruca Ll.
zne menta Capul.
Detarcon i£ apilj.
e naſturcio ^ Capi.lij.
apio i liij
De coꝛiandro i i:
De folatro ££ apí.lv,
xx ramíe berbarum e £apí.lvj,
De carambís f£ apílvg.
Xxrapis Capi.lviij.
De radicibus Cipi lic.
De fructibus arboꝝ:⁊ pꝛimo oc ficubus fL api.lr.
TE HS sapílzj,
De moꝛis api iri.
x ceraſis Capi.xiij.
Fo.xviij.
De perſiccie Irt.
De malí(granatió lrv.
x* — : : Re
De ta *4 ^ *
iris nt.
15€ malis citrinis —
zx granis Tapi.ixx.
— — ceraſis ——
De oliuis Tapi.lerit.
S*nucbus ——
Se aue llanis aptlirv.
*amysd:lis £api.lirvj.
XX pbittids V Tapi.ixx vij.
xilocaractis lrvitj.
——— —
E $ pi. lxxt
Se caſtaneis —8 f£ api.lrrj
xfmfpilis &ap.lrrrig.
x*iuubis Capi lxxxiitj.
De membꝛis animalium e
S*camibusvolanlium —— — ., Kapilrrvn.
3x carnib? dles actiócs accipiat i becoquédo. X ap. '
De came fria £apilrrnir.
Xx afiatis s api.rc.
Sx uperiiatibue animali ——
De ſi us m .
De fero Tapi.xcatj.
— € pu
b :o c - *
Seoul fapi.pcvj.
xoc melle Tapuxrcvtj.
—— — *
xx ⁊ pꝛimo be aqua We
5e vno Cimcio £apí.c.
De actionibus merit * s£api.q.
Zx potibus medicinalidus £api.ct.
De naturis flozum odoꝛiferoꝛum Capi.citj.
X naturis aromatum £api.aig.
Se natura veftímentozum Lapi.cv.
$x fomno ⁊ vigilijs Tapi.cvj.
£x coi ' ] api.cxij.
3x inanitione nó naturali vt vꝛina menſtruis ⁊c.Aap.cviij.
meacadentibus anime Capi.cix.
De gaudio Fapi.cx.
fa a
De trifticia Tapi.cxtj.
Se timoꝛe f£Cap.critj,
De verecundia - —
¶ TDiſputatio oe rebus nó naturalibus. pir.
m ciaocre naturali —— ſufficie⸗
V/A bat oírim?:reftat oe nó naturali dicamus
^
| quátum ſufficiat be bacarte fe intromitẽ
tibꝰ:vt bi liber nF oifponat fm diuifio⸗
nẽ pz? facra. Res ó nó naturalis neceffa»
)4 ría eft boi:vt ta vite fue regat.funt aüt
gñaliter ſex.ſ.aer:motꝰ:⁊ des:db?:2 pos
TT tus: ſomnus C vigilia: repictio 7 manitio
naturalis.ín qua balnea:coitus:ererdtia: vsme:egeftionesz
emunctiões:⁊ fita cóputàrur, Ser tñ accidẽtia aic m quib?
gaudiũ:ira:timoꝛ:ãguſtia:triſticia: 5purátur.bec fer ctfi nó
naturaliavidẽtur:nec tñ ertra naturá funr 2putáda q: fi bec
operzturf&m ꝙ ops vnicuiq; coꝛpi: ín quáritate : q̃litete: ec
tpe:cuftodít res naturalis in fuo curſu.⁊ l5 oec nó fint nans
ralia:in naturalia tii mutãtur:⁊ p ca coꝛpis ſanitas 2fcrua£
vſquequo naturatr oeftruaf 4 fi fuerit ecõuerſo:coꝛpꝰ na
ture fac curfus exiẽs infirmat.fi aüt infinnet : infirmitas at
ftodí£ ⁊ augmetaf. Si bec fex oífponam?cozp? moderatü
moderati 05 bre o:dínatione. €? $ aer ci clígaf. t mot? €
eperatia tẽperẽtur.balnea oulds 34: m caloꝛe —
]
Zibet quintus
peramẽtuʒ dboz in quátitate c qualitate: t fomnus nó mul
t$ litargic attínés:negs paru? vigilijs vicin? cuʒ quo cozp?
alleuiani fentiaturzvt cü 007 fit plen? fiue vacuus; neq; tri
nimis fit calidus fiuc frigidus:tunc coitus apperatur: nce
vltravelle fati vziná tencat nimis:neq; adegeltione cũ nolit
fc cogar, &i moderata coꝛꝑa i bac actiõe pftiteritzin fus fani
tate moderata ꝑnanebũt.ſi eõ:ſue nature exibür tẽperamẽ
ta.& compa fucririntépata: Pm qðls boz fer ad tépameta
Fuerit reuocata cosp?ad tepametus pꝛiſtinũ reducct t tũc tã
de; ifta rcs Blisvocat. qp fi fuerit ecouerfo cuſtodit ⁊ augmé
tatur i tẽꝑantia.vñ bec ſexvocatur nó naturaliazfi eperccant
tépcerata.i.co:pa quátirate moderata:tñ antc cibü ⁊ áte bal
nci calo: ide naturalis ↄtoꝛtat.abũdãtia hũoꝝ cozpis diſſol
uitur:mẽbꝛa ↄfoꝛtatur.digeſtio fubfeqrur: bec itcr narra
lía coꝛpꝰſanãtia cõputãtur.Si 9o pluf.y opyopemur:c mul
tu5 Eecercitio 'atigemur:calefit co:p?.febzes Nequũtur €
multo pluſqᷓ ops cali. nlis diſſoluit «ocficit coꝛpꝰ: € fic ex.
ercitium inter nocitiua cft cõputãduʒ.Si fe nó exerceãt:ſed
pluf& op5 defcát augmetátur ín coꝛpibꝰ:⁊ $m chimoꝝ natu
Ta8 mo;bi gñantur.Coꝛꝑa ó nó tépata fi fucrint calida: par
uo coz calo: naturalis augmẽtatur exercitio.vñ coz oencit
virt? c feb. fequüturzq inter nó naturalia ↄputãatur:⁊ maric
fi ficce fucrint naturc.qp fi exercitiũ minuerint:⁊ ita qeuerĩt
illoꝝ caloꝛ naturalis tepatur:« co:pa coz ſanioꝛa cvirtuofio
ra ide babétur.SSi alia f'acrintfrigide coplerióis:cnimi fe
exercuerint:caloꝛ €oz naturalis ausmétratur. vn ipfi téperá»
tur z »fo:tátur maric fi frisidi fuerint ⁊ hũidi.hec aũt natu
ralía cõputãtur.Sitr oc als qnq; intellige d in pzactíca nr̃
reddem? planioꝛa vbi oc faniratis dicemꝰ cuftodia,
¶TDe natura aeris. Capi.ij.
— i3 Qutatee coꝛpis fuá fequátur ↄplexionem:aer
zz atit nos ciraidas coplcrionis mutãde cà cft foꝛ⸗
tio: ppter anheutꝰ neceffirate:ó neceſſe ẽ vt có
plcriones cozpis; plerióes fequátur aens. Sí
ei aer dar? fir ⁊ uiadus:brio:es q; ⁊ ſpũs funt
can ⁊ luciai. S turbid? ⁊ tenebꝛoſus:hũoꝛes « ſpũs cótur
bãtur c igroflant: qð cuʒ ita fit nó ops medicus Qutates aco
ris afpnari i quol; rpe fiue loco:neq; etiã cãs ignoꝛet vñ aer
mutet.ín ino;boz em pnoftidis p hoc maioꝛ auctoꝛitas erit
fiuc vniuerfaies fiue priculares tint.mo:bí fiuelocales fiue
pꝛiuati:qꝛ cii aer ín vnoq; tpe quofdá tuuet: dbufdas vᷣo no
Ccat.cus 6 inedic? futuros mo:bos otjudícauerit cuíufls tpís
fiueregióis:t quí ide moꝛbũ euadãt ⁊ d ide percát puideat
cesrotaturos cauere faciat, t dietas moꝛbũ augmentãtes
auferat:z moꝛbũ obuiãtes doceat.Cũ aüt medíc? ciuitates
íntroieritzvbí botes er locali aere inirmãtur nõ diſcoꝛdabit
in cópetétib? medicinis:ſʒ ficut diximꝰ fm cp q̃litates acris
diuerſas cognouerit ↄueniẽter medicabif in medẽdis.Oa
gnũ g iuuamẽtum eft q̃litates aeris:⁊ d circa coꝛpa q̃lʒ funt
agẽda cogiſcere medicũ.vñ ab aere eft icipiédus:aer qdes t£
perat ett ille.ſ.q nec calíd?:nec frigid?:nec ficc?:nec büid?:
ficut aer vern? eſt:⁊ das eft inteperat?.tépat? eft müdifics
tus:ſubtilis atcp clar? in odo:e ſuauis nó adeo calíd? vt ide
fudet co:p?: nccitafrígid? vt ngeatfole occídéte cíto frige⸗
ſcẽs:⁊ ouẽte cítocalefcts:q aer hʒ bae q̃litates co:poz;tepe
Tat ↄplexiões:hũoꝛes ↄfoꝛtat:⁊ (ptis clanficatzvirtute dige
ſtiuã adiuuat.aer nó tẽperatꝰ in Qlitatib?: vz calidio: ⁊ frigi⸗
dío::püidio::vel ficio: fit tépato:vel ín tota fia fubftatia fit
peftüctials. Qlitatce erit ſex modis: ꝓpter tꝑa anm:fm oz
tus⁊ occaſus ftellay cep eaꝝ vicinitate ad fole fiuc remotióc
ab codem: ppter vetos: ppter resíonem ⁊ ꝓpter fumos.
De natura tempo anní, £api.ítj.
(Ote funt ãni tpa.f. verzeftas:autünus; hyẽs. Ole
ría initiũ eft cd fol in pꝛĩa pte fit arietꝭ.i.cũ foL feptetrio
nem afcédere p rectá líncá incipit.eſt aüt recta linea d neq;
fcptétrioni neqg meridiei attinet:hoc tps vſq; in finé gemi⸗
noz durat.Sũt aũt tria figna quoz vnuqðq; luá bs mẽſem.
Pꝛimꝰ méfis arit! eft ĩcpiẽs a.xvij.die martij;vfqs ad xvj.
b:€ aprilis. Scðs aüt mẽſis eft taun: ĩcipiẽs a.xvtj die aplis
vía ad.xvj.diẽ matj.zerti? € gemioz:icdpíée a.xvij.die mat)
vſq; ad.rir. of (uni). Initiũ eratis eft c fol in pta pte fit cá»
er: ⁊ tũc fol eft ín vitia afccfione ſeptẽtriõis:⁊ eii incipit de⸗
' nem ín quátitate:ficut fi eſtas fit
ſcẽdere vfq i finesvirginie:fimitr tres fünf mẽſes Primus
méfis eft cacrí a.xix.die iuntj:vſq; ad.xvitj.diem iulij. Scðs
Cus fol cft ín leone a.xix.die iulij:vᷣſq; ad.xvtj.diẽ auguſti.Ter
tíus cfi iam ín virgine deſcẽderit a.rvít).oic auguſti: vſq; in
rvit).ot£ ſeptẽbꝛis. Initiũ eft autũni cũ fol pꝛimã ptes ubze
intrauent.4 cft etiã in recta inea:q̃ neq; feptétriones attin⸗
gu neqs meridie, &xlr tres funt méfes. pim? cũ fol cti lib;a
2 Ole. Evit).feptébzio: víqs ad.rvitj.oi€ octobzi$. 7 tüc incipit
fol ocdínare i meridie. Scðs méfts eft cũ foL eft ín fco:pióe a
rír.oie octobꝛis:vſq; ad.rir.oie nouẽbꝛis.Tertiꝰ cũ fol.eft in
fagittario a.xix.die nouẽbꝛis:vſq; in. pv. oie decẽbꝛis. Inutiũ
hyemis eſtcũ foleft i p:ia pte capzicooní: € finis oefcefióis
ín meridié.c iam ĩcipit oefcedere, t9ilr bui? funt tres mẽſes
pꝛimꝰeit cii fol eft (n capꝛicoꝛno a.xxj.die decẽbꝛis:vſq; ĩ.xvj.
ianuarij.hic fol incipit aſcẽdere p rectã lineã in meridiẽ.ſeds
eft cii fol cft ín aq̃riõ a.xiiij.die inuarij:vſq; ĩ.xiiij.febꝛuarij.
terti? eft cũ fol eft ín pifcib? a.xitj.die febꝛuarij:vſq; Lrv.oíes
marti). Aer yniufcuíufqs hoꝛum tépoz pp:íus eft.vcrm tpís
aer iter calidũ.fn.hu.⁊ ficeft mediꝰ:⁊ marie tẽpatꝰ qð Dti»
git er fole p recta línea exeũte.Recta aũt linea vocat queab
vtroq; polo edlíter diſtat Dicũt tñ das ver| naturá effe ca,
t Du.ls nó eftita fi cifi efler ca.c bu.faali? in eis qL5 res pue
trefieret:c moꝛbos gñarẽt:ſicut fepe eft ín meridíanis vine
vidcri pluuialibꝰeſtiuis.facile em̃ in cís peſtilẽtiales ⁊ peffi
me nafcitur infirmitates.qð IDíp.teftat —— de ci⸗
uitate (das cranonvocata:in q̃ pluuiã maximã dixit fuiſſe cũ
tot? eſtatis caloꝛe:⁊ meridianis vẽtis maxie.vñ fub bois cu
tib? dda; q̃ñ erugo naſcebat᷑.q̃ dũ ibi accubabat calefiebat
t pꝛuriginẽ gñabat.Deĩde veſice erũpebãt ab eo ignite:⁊ t
cendiũ (ub cutibꝰvidebat᷑ ineſſe.Ciuitatem noĩauit Hip.qꝛ
meridiane plagefaít vicina:vbi rarovẽti ſeptẽtrionales flát,
plaga em meridiana femp eft ca.⁊ bu.pluutác meridianñ vẽ
tuz dixit vt nimietatẽ oſtẽderet caloxíst hũoꝛis.cõplexio ifta
magnã ín co:pib? gñat putredinẽ.accubãtem eruginẽ dixit
calefieri:q: ots putredo cii viam nó inuenerit p quá erũpat
cto ſub cute putrefit. Incẽdia febꝛes calídiffimas poꝛtẽde⸗
bát.vn oftéditur ver no effe cac bu.quó et cac hu.eſſe ózz
€350€ coꝛpꝰ in boctpefit fani. t co ofa rpainítiéturc illud
augmẽtãdi coꝛꝑis fit tps.eft er ficut pueritia adolefcéria
in boib?.s£ftas aũt ca.eftt ſic.hoc aũt tpe fol (imma gradi£
afcéfione:qui oppofi?nfís capitib?q9ls calefacit co:p?. iu
tünue frícid?eft c fic. c mag! ofaturin cofficatas:q: vicina
eftiuí folis cft fibí calídítas.IDvés eft frí.cbu.fs mag? ín ea
ꝑõt frigiditas. fol em̃iam fe elógauíta capitib? nrig. Dee füt
qlitates »pleríóis actT cuíufis tpís.S5 ops ppédi oplexiões
iméfius.pmi tpís mefes nó adco funt ꝛtes: neq; adeo funt
ocbiles, ſecũdi foꝛtioꝛes.tertij debilioꝛes: pꝛout ſubſequẽs
erpoftulat téperíes. vcr em oti fol eft in ariete nó eſt tii pfe»
cti in teperíe:f tñ eí vicini vide£ cflc. in mẽſe ſcðo cũ fol eft
fam in tauro: fit téparum. in tertío cü fol eft am in geminis
tépiem erít:q: víanat qlitatibꝰeſtiuis.Silr íntclligedus eft
in ceteris, Scex ver tertie boze oteí:eftae meridiei:autũnus
vefpí.byes affimila£ nocti:quicũq; moꝛbꝰ i aliquo tpe nafci
tur: hoꝛa diei fibi copctéti magís nocet t augimetatur.
¶ Ouid rpa ãni faciát cá curfus nature fue exp'cát. Ra.iitj.
3 coplerioaerie ĩ vnoquoq; fucrit tpe fm c fug
CAN natura erpetit: ⁊ dietãtur boiee fm q ops:moze
bos ĩ tpe accidétes neceſſe € effe ſalubꝛes. Si em̃
ofetari oppo:tunitati 2sie£ moib?q ide naſcit nó
carẽs eft peſimis accidẽtibꝰ⁊ moleftatioib?:c fi aerilli? na»
turà ſuã exierit fiunt boib? moꝛbi ci accidẽtibꝰ peffimis:et
bocmarte ↄtingit fi naturã illã vt dixi tpe crieritzfs fl oícta
tuftodía£ &m ꝙ ops moꝛbi nómulte erüt moleftationís.&i
aũt nó erít ↄſequẽs fuii sius. Sler ſuã exit natural? ↄplexio
:f calídio:. by£s $o frigidioꝛ
& debeat effe ín dlítatusfuaz cõ icatiõe:ſicut ſi eftas fit fri»
gida cit —— — naturałe fit frigida ĩcipiat ef»
fe ca.vñ Hip.in apho. In moderatis inqͥt tpib?:fi tpa tẽpo⸗
raliter fe reddiderint boni ſtatꝰ:⁊ marie * —
fiunt egritudies.in ĩmoderatis maxie ĩmoderate ⁊ diffici⸗
les funt oeteriatióes. nni tpa fuas cuſtodiũt naturas:cum
ver inter ca, c frí.fit teperatum:t tpe ſiccũ poft tpe pluuio
Theoꝛrice.
coagulati in hyeme. ver accedẽs diſſoluit ⁊ caletaciẽs putre»
teſtas nó calidiſſima paucas habẽs pluuĩas:⁊ illas ra⸗
—— nó ficáffimus: típcaliquátulum ioſus.
byenefrígida ⁊ pluuiofa:c fi índe iam non exeant cõtraria
«ontrarie facicut, Sí ergo t£po:a fuas cóplerioncs feruaue
rínt naturales puatas generabunt fipfluitates, $i autcm
tee gencrit-Gepe tium
teo epe tñ in tpe t£ ifíimas nafci
bile eft infirmitates fi p * e ümoderatus fuerit. Sí em
hyẽs pluuíalis c auftrina fuerit:hũoꝛes ín cozpib?augmétá
tur.vere vᷣo veniẽte oiffoluütur:z ls fit tépatum cr putredie
nafcuntur feb.byemalíti pto; altj bindi moꝛbi:ſicut apo»
pleria:cpilepfia:« ſitia.OMoꝛbi cuíufls puarítpío ſuã naru»
ram nó ezeütio:fiaut Hip.dixit in apbo.c in —— bmói
vere manc c melácpolie epitepfic:tanguis rlup?:fíquinátes
coꝛriʒe:bꝛanci:tuſſes:lepꝛe:lichines:alphi:ruboꝛes:vlceroñ
pluruni ; poftule : artetice.qð ideo dixit Dip. qz in boctpe
nafcitur, maric bís quoz copa hũoꝛibus ſunt plenazficut
qui ín byeme multis c ofuerfis vtürur cibarijs:in boz co:pt
bus büo:cs augmẽtãtur.capita ppter frigiditaté aeris oe
fcctioné calozís bGozib? implétur.i£ a5 aür ver veniat:⁊ hu.
ín hyeme coagulaci incipiat ías oíflolucfi in capite funt: in
ventrículos cerebꝛi cucurrerint ; apoplexiã⁊ epilcpfiá gña⸗
büt. Sin cerebꝛi veniat peliculas fict índe manta, fi ad na⸗
res ocucniát coꝛriʒe.ſi ín guttur fint fient bzanci. fi ín pecros
rc fiet tufíco.fi venerint in coꝛpoꝝ interioꝛa expellẽtur ad er
—— hoc em̃ tpe natura foꝛtioꝛ eft ex aer tẽperie:⁊ ex
elutt ab iterío:ib? ad exterioꝛa:⁊ a nobílib? mẽbꝛis
in ptcs cutis.vñ naſcũtur alpbi 7 ſitia.q̃ in exteríozib? nafci
memozauit HHip.Si hũoꝛes in mẽbꝛoꝝ ocflurerínt 2catcna
tiones fiunt puftulezarteticc.iDirit item Hip.in ſexta ꝑticu
la epidi.ꝙ initiũ veris malũ cft phthyſicis:qð verá eſt:qꝛ in
rg tꝑe diſſoluũtur in pulmone c pect? effiu£tes, In eftate
d£ dixit q̃dã pᷣdictoꝝ nafci ⁊ fe.ↄtinuas:⁊ tertianas:vomitꝰ
diarrias:oculoꝝ ⁊ auriũ doloꝛes.vlceratiões oꝛis pudedoz
putredĩes.qð ideo dixit:qꝛ ver] finie pᷣncipio iũgitur eftat/,
vn eiꝰ natura nature eſtatis € vicina:⁊ ideo mozbi verf moz
bís cftat[ funt files. Iteʒ eſtas cr caloꝛis fin natura cbolerá
generar.q fi putrefcar feb.otinuast tertianas facir.fi furfus
aſcẽdat oculoz t auriü doloꝛes ⁊ cíus vlceratões giat, Sí
ad ftomacbü ⁊ inteftína veniat : vomitus ⁊ diarrias facier.fi
ad erterioza oepcllaturzfient putredines ⁊ deſudatiões. 3n
autũno Hip.dixit mulra eſtiuoꝝ naſci:⁊ fe.jrtanas Teiran
tes: hydropes: pbtiyfim: ſtrangurias:liẽterias:uthiaſes:
ſquin X een itꝰ: melãcholias qð dixit Hip.tũ irel
ligitur:qꝛ eſtatis finis ⁊ initiũ autũni fibt vicinãtur.hũoꝛes
cholerici in eſtate naſcẽtes ex nimio caloꝛe accẽdũtur in cho.
ni.mutati.vñ quartane nafcütur; maníc: ſplenes:ex ſplenis
magnitudie hydropes.Si hũoꝛes melãcholici ad ĩterioꝛa oc
— — runde ad ínteftina fit enr ih inftfa
püs ppter tpis ſiccitatẽ exiccãtur:vñ $ nafcitur
——— aeris q nocitiua eft neruis: vn fiunt —*
Si hũoꝛes cholerici ín collũ veſice deſcẽderit fit ſtrãguria.
fi ín guttur ſquinãtia.ſi in pulmoné anbelitꝰ.ñ in inteſtina
apoſtemata:⁊ yleos griant.fcb.de inoꝛdinatas dixit Pip.ex
inſtabilit ate veniunt tpís:ficut alibi dixit: qii eadẽ oie aliqui
quidẽ eſtus:aliqñ frig? autünales expectãtur egritudines:
naſcũtur aſcarides lumbꝛici: doloꝛes pᷣcoꝛdioꝝ:⁊ alij moꝛbi
peſũmi ex nimia fructuũ eſtiuoꝝ comeſtiõe:⁊ aeris inftabilí
tate.Dixit etiã in hyeme naſcũtur pleurefis:píplemonía er
flatu aeris frigidi:q mẽbꝛa vbi naſcũtur iſta nó poflunt pati
frigiditate aeris ppter neceſſitatẽ anbelít?. Sí frigidi t fe
ptétríonale fuerit tps feQtur tuflis liil em ínftris fpüs qp
frígidus aer eft noabilius;bzanci ⁊ co:rísa : t cpilepfiac as
poplexia oclo:es capttís cr paflionib? funt nimie frigiditas
tis t abundázia pblegmatís,
¶ Auid faciar tpe fi natural£ curfum exeat. £apí, v.
SÉ tpibus naturá ſuã erefitib? IDip.oicta frqmur
iSi 7* ſiccat boꝛealis fuerit:ver aũt pluuioſu⸗
auſtrinũ: neceffe € effe in eftate fe.acutas:opb»
;tbalmías:oíffinterias;marie puer! mulierib?tna
. . tura hũidis.Hi mo:bí js IDíp.tetigit er putredi
ncfiát ppter clo: z humectationẽ veris: q: Dioses fuerüt
Fo.xix.
ciné facit: veniẽte eſtate magis ac mag] videt᷑ apparere. Di
nt idẽ alibi oc efle tpíg:fi imn diebꝰcanicularbꝰ pluuia cB frí»
gíditate ⁊ vcti ãnuales vel antünales fuerit boiealeszmo:bf
naſcẽtes qeti funt tũc ⁊ fuaucs;autün? fan?, Si ecótra pue
ris ⁊ matura büidis; c mulieríb? moꝛs erit crpectáda. frigidi
⁊ ſic.ſalubꝛes funt, fi nó ⁊ mosté euaſerint:q̃rtane:⁊ oc Qrra
ni$ bydropcs (üt expectãde. qð ideo dixit oe canicfarib»: at
canicula in eſtate eft medis. fi in B tpc aer frígid? fuerit ⁊ bo
realis:collecte putredice nó nim feruent ppter cftatis fri
giditate.nec gnatur nimía cho.in cozpib?, vn autũnꝰeſt fan?
q: materia infirmitatis nó inuenit oc frigidis fic. vbi oc fe
nib? dirit:qꝛ naturá nó babét putredis:q er calidoc hũido
fir. Si cítas nó fuerit frigida (5 calidiſſima:⁊ ver pterirus ca
lid c hu. hyẽs o pluuialis:muliereez pueros natura hũi⸗
dos:mo:te necefic cft expectare ppter nimiá putredinem c
hu.ebullitionẽ.Si quí moꝛtẽ euaſerĩt:incurrẽt qrtanas fiue
bydropcs:q: eos putrídi ĩcẽdũt hũoꝛes: d in cbo.níg.mura
tur. Itez oizit.fi byea auftrína fuerit ⁊ pluutofa:ver ficti ⁊
bo:calc. mulieres qb?pr?ieft ad ver er oi occafióc aboꝛtiũt.
Si gignüt imbecilles fit vel peützaut ftarím moꝛiũtur:aut
moꝛbidi viutitt tenues exñtes. Junioꝛibꝰ — ſicce
fiũt c diſſinterie. Senioꝛibꝰ catarrꝰ cito diſſoluẽs:mulieres
er oi occaſiõe dixit aboꝛtire:qꝛ humide ſũt naturet tpᷣs fitr.
Si ver frigidũ € fic.cito pfozat interioꝛa coꝛꝑpis ⁊ ꝑcutiẽs di»
to ocadit fetũ:qꝛ fubito naſcit᷑ c ſubitovuluẽ caloꝛe pꝛiuatꝰ:
ſubito ex frigiditate moꝛit᷑ Dũq; capita talibꝰimplẽtut bu.
c ver frigidũ ſubſeqᷣtur:hu.nõ oigerütur:f; pb aectfiaü
tur:qð ppter calo: byemís pbleama falfum effidit.fi ĩ ocu
los ocfcéderít ophthalmiã ficcá facit.fi in tteftina diſſinteriã
fiin pect? ecl pulmone catarrũ.ñ in vẽtriculos cerebꝛi apo
plexiã.ſi ad lat?pleurcfim. btc aũt apho.in pitonconoroma
ton. llDip.repetit dicẽs:habitãs ín auitate vẽtoꝝ⁊ aeris bo»
ne 2pónís 7 bona vtif aqua in bis bó eft (alubzio:q fi econ
tra euenerir-euenict 5:ia.bonà dixit 2pónem duíratis d ín
alro fit: vbi bozeales pflãt vẽti.mala eft q in vallefedet. Itẽ
dicit ín alio apbo. fi cítas ficca ⁊ boꝛealis fir: ⁊ autu umus
p'auiofusc auftrin?:capitis doloꝛes funt ín byeme:tufícs:
bꝛanci:⁊ co:rise:z fitis, qð ideo dixit qꝛ capita replerur pio
rib? marie db? büide funr naturc.ai aür frigida fit byems
claudũtur ĩ cerebꝛo hũoꝛes:qͥ fi ibíde pmancant facit oclo
res capit:ſi deſcẽdãt ad nares cararr? 7 co:risa fit.fi ín pect?
t pulmone rauatas ci tuffib? fi ſtrictũ fir pect?z pbrbvfi p»
par:ti.in pbtbyfim ĩcidet.aliqũ B rpe palyſis ⁊ epilep£ na.
fci£. bvemis em fzigiditaecapita plena büozib? pfozar. ite
IDin.fi autũnus boꝛealis⁊ ficc?fuenr:büidis natura »uenit
ficut mulierib?« puer[ bfitib? nimiã cbo. opbtbalmie ficcez
tfc.onant acute € manie.qð ídeo dixit:qꝛ potes calidecbu,
nature aere frigidü ⁊ ficerpetüt: qz coz eft tépametum.ve
niẽte $o byeme:po:i daudürurc ínt?reciudürurbüo:s ma
li vri mob? — cpolericie fubtil:o; bio: coꝛpis ca.
loze oíffolux£ eftarís.c ex ficcitate surünt.aroffi aüt boxes
remanét ⁊veniẽte hyeme po: clauditur: cp fi groſſus bio:
ad oculos ocfcéderit oppthalmiã ficca. fi ad películas int?
cerebꝛã maní3 gignit :« fi putreſcit: te.diuturnas fadt. Itẽ
alibi Hip.oſtitutiões anni oĩno ficce phiutalib? ſunt Ano
ree t min? moꝛtifere.að ideo Qrrit:q: abũdãtia pluuie gnat
mlrosbüo:es büídost co:pe: q cũ dto putreſcãt diuturnos
moꝛbos griant:ficur alibi dixit:egritudles i mttũ pluuialib?
funtfc.l5se ventris flug?:putredies:epüepfi1zapoplería: t
ſquinãtia:qꝛ humect atiões er nimia pluuía multe funt c frí
gide t pbeamaríce:q fi putreſcũt feb:es ad erpellzdus oure
fcit.cereb:it q5 in boc aere nimis replef bu.qui fi oefcederir
in vetrículos cercb::apopleriá 7 epilepfiam faciet. fi in gut
tur fquínátia fi ín ſtomachũ vel inteſtina flurüvétrís. sicci
tpscnó pluuiofis:ficdtati attinet co:»poz.büo:es [boc tpe
ficci (unt cholerici: neq; cito putrefcüt:á fi adunétur ico:pe
cito adurütur er calo:e "Stem Ibip.fi ſiccitates augmétátur
acute fe.gignẽtur:⁊ fi acr fic? pmanest fe.acutaz tertiana
alie nafcütur ifirmítates calidoc fiz attínétes. q5oirit: q:
boctps ficcitarís cholericos gignit büozes:fs bte tpib?mon
bí no ꝑmanẽt oiu pptermaterie velocitate a tis
Ziber quintus
repugnationis in putredines. ende dixit IDip.ficca tempoza
pluuialibus fgnt1anio:a. —
¶ Aui in vnoquoq; tꝑe ſint paſſuri ⁊qui euaſuri. Ca.vj.
MN ſuꝑioib⸗ tetigiſſe nos meminim? q̃ accidũt
PE xi tpibus ſuã natura explẽtibꝰ vel egeunbus;q tmn
nóoibue vniuerſaiia funt hoĩbꝰ:neq; fingás ꝓ
pꝛia funt tpib?. multi em de pᷣdictis nó patitur
&caacctiov:cin oibus nó boc ↄtĩgit tꝑibꝰ:neq; em bóz mo:
boz cà folis vel tpib? ett attribueda : qð fi enet deternatos
mozbos pateretur o£s.cóftat g ⁊ alia incurrerezz bos moꝛ⸗
bos tpib? participarc. 55i ern cio? € pot? balnea € exercitia:
nõ Pm ꝙ ops oifponátur mali cbimi in cozp(b? ide ac unárür
quí quaricücsc ducigs faerit tpe uricfi ; Pm fuas qürztes
generat moꝛbos.Solet etiã bi moꝛbi ↄtingere er ↄplexidis
diueroꝝ coꝛpoꝝ diuerũitate.Si em̃ hoĩes calde ſint nature
in calidis ſolent tpibus infirmarifrgidi in frigidis. icm
de ceteris ↄplexionibꝰ cõpoſitis fiue ſimplicibꝰ in tꝑidꝰ fua
naturã aſſimitãtibꝰ:boĩes ifirmantur.in 2:15 func ſan:vñ
Hip.dixit.Egritudmũ aue ad alias Df nate funt. alic ad eta
tes.alie ad regióes hoꝛas oictas.alibi Pr hoꝛas veris ⁊ cp
treme eftatis:pueriz boz affines etatib? b oegüt: maric
fani funt: eftatc ⁊ autüno tenes vſq; ad aliu: reliquo vo ec
byeme medi) etate. ideo lHip.dixit.hec em̃ ouo tpa ſunt tẽ
ꝑerata. Pueri aũt ⁊ Doz affines fitr ſunttẽpari: s£uítodire
ſanitatẽ in ſanis cozpib?ett cr ſitibus.in intépanis ecõuerſo.
vn in fine eſtat :⁊ ĩ autũno fenes dicit ſanos eſſe:q; hec tꝑa
ſunt ca.ſenes vᷣo frig. In fine autũni ⁊ bpeme ſunt ſani mee
dij etate:q: tpa ipfa funt frisida ⁊ hu.huic etati d cit iuuẽtꝰ
extremitas cotraria. NS
¶ De mutatione aerís ppter ſtellas. Tapi.vij.
ele q̃ in o:tu velin occafu fao mutant acre; aut
funt pleiades:canicta:cinoſura:elite.vt aũt Hip.
bet) 1 iDa.teftát pleiades cítal ⁊ metédi pricipio ozii
ur t Dctt ín pꝛĩcipio maij.caꝝ oꝛtꝰ cft cũ a (ole fe
paráru;:occafue caz byemis ⁊ feminádi eit pꝛincipiũ cá iol
incipit aſcẽdere: ⁊ ipfe ad occafus Qfi. téderc. £anicula oꝛit
in.zr.oíc iulij:cũ eftas mediatur ⁊ eſtus eft maximus:⁊ fint
xxxiij dies. t£inofure o:u? autüni eft initi. Mutatio aeris
ppter ftellas ex eaꝝ vicinitate € ad fol? ⁊ eaꝝ lósínqtate, Sí
enim ftella vicina fit fol aer caiefit. calosi em fois iungitur
ſtelle calo: naturalis c augmétaturzmaxie fi ftelle finc maio
rc8 ſtabiles vel ínftabiles.iftabiles ficut iuppiter:mars:⁊ ve
nus.ftabiles ficut pebionzcanícula:coz leonis:oculi tauri: z
fitía. Si (ole lógeremotoinfimul be ftelle multe cõueniũt
fimiliter mutatur acr : et calefir, Si cftas fucrit multus are
doꝛ:⁊ fi byés paru? eftus erit, Cũ be ftelle a fole fint remo
te:neg fup nos pofitc:oia cõtingũt ccótrario: vt paruus ca»
loz ín eſtate: multus verom bveme,
¶ De aeris mutatione ꝓptervctos. Tapi.viij.
Entus eft fumꝰ fico? a terra refolur?.pui? natura
(6m ioca € fibi ꝓpꝛia. Mutatio nature terre fit cx
Ei (os vicinitare ⁊ lõginqtate:vel ez fin curfus di⸗
Sei uerfirate, oca funt qttuos.f.o:£s:ocadés:fepté
t io:mendics.Oeridics oꝛtui fols dexter calid?eft c pf:d?
caiidus: q: cũ (oL ab altitudie fua digredit᷑ ibi aliquádiu mio
rat. pit? ez büiditate fumi mar! cbüiditate loc. vec?6 fis
ex bac ꝑte calidꝰ c bu.cóp:obatur eſſe. Septẽtrionalis pla»
ga huic eſt oppofira ⁊ ſoli ſiniſtra frigida cft ⁊ ſic.qð oringit
x nimia remotiõe ſolis.cũ em fol ad eam deuenit altiſſimꝰ
eft:caterra remotiſimꝰ.vẽtus ab bac pte veniẽs frigdꝰet
fic.bo:eas vocat.Oꝛiẽs cft folis o:tus « repatus:q: I fol ib
naícat:cito th mde feparat. Glétus ide veniée eft eur? tépas
tus: f; tñ aliquãtulũ ca.c fic. ccidee: filr eft tẽpatꝰ:ſed ali
quãtulũ frisidio: ⁊ hũidioꝛ.hec ſunt q̃ttuoꝛ loca müdi:z co
rũ vẽti.Sũt c aij octo ifto dfi ſuffraganei:duo er pre meri
dici : duo ſeptẽtriõis:⁊ ouo occidẽtis:⁊ duo ozíétis:nature
eoꝝ affines naturis fuoz pnapiog:nó tfi adeo tm̃ funt foz»
tes:quoꝝ vnuſqſq; od mouetur coz natura co:poz ⁊ acris
oplerióes mutàt, 3Do:eas em̃ co:pa índurat ⁊ 2fo:tat hũo
res:⁊ ſpũs clarificat:cerebzá fanat:fenf? ſubtilat:motũ fo:
tat.coitii augmétar.Sbít malos hu.ne ĩ aliq̃ diſcurrãt mẽbꝛa
qð ideo fit:q; exterioꝛa mẽbꝛa co:pis refrigerat: « calo; int?
coadunatur naturalíe:tuffee facit ⁊ doloꝛes pectoris: ppter
deſiccationẽ ſpũalis inſtri:digeſtionẽ cvzinà tíngit.oolo:erm
oculoꝝ pant.cozpibus nocet frigidis.Auſter ecouerſo.ner⸗
uos emollit:coꝛpᷣa hũoꝛes ⁊ ſpũs ⁊ fenfus turbat.vñ graui⸗
tas auditꝰ.vertigo oclog:pisritiaz mot?fit tarditas. caput
grauat.terminꝰepilepſie mouet᷑.virtꝰ oigeftibilis coitꝰ de
ficit.qà tñ fcqturzq: verus ca.eſt ⁊ hu.cerebꝛus implẽs hũi⸗
dis pu.d oia humectationẽ cerebꝛi denotãt⁊ detectionẽ De
fcctio digeſtibilis fit ez hũoꝛibꝰ à cerebꝛo ad ſtomachũ ocfce
dénib? £o ccidetalesc oꝛiẽtales vti er tẽpie ſuoꝝ locoꝝ funt
temperatí.octo ali) $m naturas pꝛincipalium ſuoꝝ arca coz
posa operátur;fed tamen mediociuus. "n
(P cmarationcacris ppterregiones, — Cap.ic.
; Citatio acrís ppter regióes qͥnq; ptita cft. ex loci
'altitudte:cr eiufde büilitatezer motium vicinita
te:ex maris ꝓpinqᷣtate:ex natura pulueris terre,
Locoꝝ các m̃aioꝛes füt alte ín murado aere.loct
funt g̃ ttuoꝛ.oꝛiẽtalis:occidẽtalis:meridionalis:⁊
feptétrionalis.feptetrionalis acr rigid? cft 2 fic.ciuitates g
ſeptẽtrionali polo fuppofite ficut faufote ieucicie frigidio.
res ⁊ ſiccioꝛes effe cóprobátur.bis ad clara eftzaer clariffim?
€o:pa faniffima:colo: pulebert rubicüd?:cozpa mobilia foz
tía: pectoza lata:fübtiles core:q: caloz naturalis ad ín tenora
rediẽs pectoꝛis:dilatat pectoꝛa:⁊ coxas ſubtilat:⁊ ad ſupio⸗
ra refugit:inde coz capita⁊ coꝛpa funt fo:tioza : vita longaz
moꝛes aſpi:qð ex abũdãtia cbo.ru.fit. Femine nó multũ 2c
pitit neq; tũ aboꝛtiũt:qꝛ eaꝝ vulua eft frígida ⁊ ſic.cũ angu
ſtia magna pariũt:qð er ſiccitate eft earum.vẽtres bui? ges
tis funt ouri.vomír? fine anguftía 7 facilis:appezit? bont ⁊
cito digerẽtes:qð ex caloze eft naturalí ad interíoza fugictez
ſtomachꝰ coz, mtdificat?.pot? nó appetit qué nimía come
ftio tolit:ſepe crepátur inveníe 7 (ppbac erfrigiditate « fice
Gtatenimía, marie maſculi patiũtur pleurefis períplemonia
aliofqs moꝛbos ca.fiit empta:fanguiné oe narib2ermrtétes,
iuuenes patitur bec: t maric ín cftate cc corpoꝝ fuoz calo
Tc: pleureſis eft ex ſiccitate vẽtris:q; in pect? calo: afccdit,
emplci funt ex paffióe inftri ſpũalis p ficcitate fuí. GO pbtbal
mic für d (üt mínozis etat d krrvj.ànoz:z oolo: iftc ourifft
mus. Cowlieres plurime funt fteriles:c adcft flux? fan.men
ftrt pluſqᷓ ops: t anguftía parturíédi maria lactis puítas z
pbtoyfis:pueros tettículi aquofi.fitr penis. Sotcrilitas cx b
Ccoieqqurzq: méftrua Pm ꝙ ops pꝛe ad frigiditate « (ui afpi»
tace nó mũdificãtur.ãguſtia prurícdr ppterfrigiditatéc fic,
€co:poz.lactt puítaszq: er — coasulzt aqua:phthyfis
Ppter laboꝛe partꝰ.vene em̃ ín pectoꝛe crepátur: aq oiffol»
uin in pueroꝝ teſticulis accedẽte etate maioꝛi.aliqũñ etiã iu
uenes patitur epilepfiam:tfi rarã:ſed cii veniat foetimna.
be funt infirmitates qs patiũtur feptétrionem inbabuãtes
Qtates meridianoꝝ ſũt iſtis oppofite. Sũt em fm calidũ ⁊
büidus ⁊ bocmale téperatü : multaꝝ em funr putredinü.ad
falfa eft : ⁊ putrida ⁊ turbída currés p fupfictem terre.coloz
cutis niger:hoĩes ficci:capira hũida pblegmatica, pblegma
nimiũ deſcẽdit ad ſtomachũ.vñ appetit?z oigcftio ocficit.er
nimia frigiditate eoꝝ calo: oíflolui£ naturalis od erit ad cr»
terioꝛa t inde ocficítt.cozpa em̃ mollía ſunt ⁊ phlegmatica:
&cr puo potu facilc ínebziátur capitidꝰcito ocficiétib?:co»
lo: £05, mutabílís ⁊ ruſticꝰ:moꝛes qctí t máfucti. víta eo:
parua, Si ín —— puſtule naſcãtur vel apoſtema ad
fanádu; funt oífficilia pprer bumectatíóes nímtas: putredi
ncs citas:plurime adfunt infirmitates. n mafculíe oiffinte
na:diarria:febꝛes epíalezz diuturne:emoꝛroides tráfeütes
annt paralyfi labozát. £^uliercs fluxu fanguis fatigáturzz
aboꝛtiũt frequéti? Pueri epileptici ábelofizmoibi ds raro
patíütur funt pleurefis:píplemonia:caufon, "infirmitates
marie iuuenibus raro nafcürurzq: vẽtres facile foluftur. vir
büidí bio:cs purgàtur. He fant Glitates reglonũ meridia»
narii. Regioni oꝛiẽtalium aer eft claríffim?:parü fic?: ínter
calidũ ⁊ fri.téperat?:ficut veris —— habẽtur:aq̃ das
ra:mollis:fapoze ſuauis:ſiue fit celeſtis:vt pluuia:fiue terre
ftría.fole emi clarificátur.dppe cus fplédo: eius ibi fit tépera»
tus:neqs eft falfa cii nóibi fol maneat diu:neq; cruda:qꝛ nó
ab ea fol elõgatur.Coloꝛes lucidi:cũ ruboꝛe⁊ albedie mirti,
$ bcoxce.
vocesclare:coꝛpa fana foꝛtioꝛa:moꝛbi pauci,
focmcrpulcpsa mots non ignobiles: perbe multezarboxea
magnezimultü gñant:qð cft ppter téperamérum qualitatũ
ín fez c pfecte co:us fant actiones; babírato:es buius terre
nó fupbi funtzneqs fepe írafcütur.funt er mafueti c hũles
íra fiue fuperbia ex caloze nafcitur multo 7 intẽperato. Re⸗
gones ocadétales acrem babet íntépatum Pm calidá « pu.
aroffum ourü: eoz aqua mutabilis 7 turbida:q: fpledo: fo»
lís nó lucet cís in pꝛimis partib? oící;vt coz aquas fiuc ac»
rem digerat. vñ mulrag patitur ínfirmitatce : ⁊ colo: eoꝝ
mutabílis &, virtutes coz cíto ocfiatit:q: in eſtate i pꝛĩcipio
diei frigeſcũt:in vefpe calefcür.aer coz inequalis:ſicut autũ
nalis:voces eoꝝ funt rauce.ĩ oibꝰ rpibus ani moꝛbospatiu
tur.be ſunt qualitates regionũ occidéraui. Intelligere aũt
opoꝛtet q regiones cuilibet hoꝛum vicinãtẽs teperate funt
vel intẽperate:ſm eas ín qbus funt affines. Fiũt ctia muta⸗
tíoncs regionus ex altítudine fiuc hũilitate locoz. &ititudo
€i locoz acrem b5 daz müdificatum:q: feptérrionales ve
tíab alris naſcẽtes locis ad alríoza dito penetrant locazaqua
eoꝝ dara € ſubdulcis:coloꝛes funt pulcbzi:foztes func fani
parũ ínfirmárur:cotpe coz magna:qꝛ flatue aeris calidi ad
€os facile de altioꝛibus locis ꝑuenit:hũles ⁊ qetí ſunt:neq;
multi funt laboꝛis. Regiones ín vallibꝰ fiue foſſis:byemali
bus infundũtur pluutjs:qꝛ ab altioꝛibꝰ ad inferioꝛa facile ꝓ
labũtur. In eſtate ſitiũt: aquá non currẽtem:ſed collectam
bidũt. Sẽptẽtrionales vẽti ad cos nó ꝑtingũt:ſed tm meri»
díani ⁊ ipñ calidi:⁊ idarco eoꝝ aqua ca.multü infirmantur,
€oz euacuãt᷑: coꝛpa ꝑua:atqʒ lata:crura groſſa:pili
nigri:cutꝭ nígra fiue liuida:nõ multi fant laboꝛis ꝓpter mol
litiem coꝛpis.Si aũt loci nó multum funt calidi inpabitáreg
Met Ur
¶ De mutatione aeris ppterloca. — f£fapir.
— —— mutãtur ec mõtium vicinitatibꝰ.Si
Jic mõs meridiano véto ẽ oppoſitꝰ:⁊ſeptẽtrio
nalis ad eos ꝑueniat aerem frigidum c ñc.red⸗
3 UP eli düt:coz qualitates funt ficut z ſeptẽtrionaliũ.
— | (i feptézrioni cft oppofir?:oia Stia ↄſequũtur.
"]Hatura regionie er marísvicinitate talis erit. Si mare fit ín
parte feptétríonali oc marí fum? aſcẽdit:qui mirtus aeri in
regionem illã ocfertur:z ita natura eius frigida « fic, Sí in
meridie:terra calide c humide erit nature.feprérmonalis ve
ro feptétríonalí, meridiana merídíane cõpetit.Outario re⸗
gionis cc natura puluerís.fi terra fuerit petroſa:regio frigi
da 4 ſic. erit:qð aqua teftatur frigidioꝛ pfluens er lapidib?
d fi ex luto naſceretur.Si terra folida eft z afpazregio erít
ca.⁊ fic. inhabitãtium cozpa macida ⁊ ficca.fi argilloſa ſit:re
gio cft frigida ⁊ hũida. Intelligẽde qs regiones q̃dam funt
que in ꝑmanẽtes ſunt ftatu ⁊ equales:⁊ habitãtius
natura eft equalis.f.in moꝛibꝰ:in fozmazin curib?:ficut fca»
:um etbiopi:c fimili fub rectalinea:q: moꝛes eoꝛũ funt
eq̃les:mãſueti:hũiles:legitime viuẽtes:qð ideo eft:q: ſpma
tis coz, natnra eſt ſemꝑ vna ꝓpter tẽꝑamẽta ciboꝝ eoꝝ.Si
aũt regio aliqua pᷣdictis duabꝰ qualitatibꝰ participat: fiue
pluribꝰ:coꝛpa eoꝝ erunt diuerſa:foꝛma:cutis:moꝛes: t oia
erũt incõueniẽtia. verbigr̃a.Si mõtana nimis fuerit alract
aquoſa:diuerſa facit — inhabitãtum ſana:bonicolo
res:moꝛes afpen:patietes laboꝛis:qꝛ coz cerra eft mõtuoſa
cxercitia plurima:ideo fo:tes funt ⁊ audaces:foꝛma oinerfa,
Si terra cft folida «regio afpera t vallofa: tín byeme plu»
uia infuſa:in eftate caloꝛe folis epcocra:tpa etus fuccedüt oi»
uerfazincolarü co:pa oura 7 fübtilia:fo:tia ad operádus:ve»
locia:iracundi funt odiofi ⁊ male foꝛmati. 3n vere multos z
oiuerfos mo:bos patíütur: ppter nimiam byemalís pluuie
—— arnficijs ſubtiliſſimi:qð er ficcitate fir terre.
Si fubtilis fit ⁊ ínaquofa terra:filr oiuerfa erüt coꝛpa inco
larum:erũt foꝛme ruftícezmo:es coz duri:cutes rufc.mulíeo
res nigre:boies iracũdiſſimi.Si regio partim plana folída
partim mótuofa acres babebit mutabile p fingula anm
qꝛ vétí ⁊ niues:in co mótanís locis femp caloꝛe folis afce
dete niues oíffolute cfl uüt ín valles, vii inequaliras tẽpoꝝ
atq; moꝛboꝝ.Hac fimilitudime cófideráde funt regiões alie
Q postet crgo medici oíuerfitatib? cognítis region c3 dui
Fo.xx.
tate intrauerit: qualitates t fitus regionis confiderare ⁊
naturae aquaꝝ t aboz.ocínde pꝛoſpicere in ſanoꝝ cuſtodiẽ
da mnitate infirmoz curáda uifirmitate. i w aliquo ou»
bitet íncolas regióíe interroget:qui moꝛbi fepiua in ilius na
fcütur parrib? in fingulis tpib?. Sunt aũt quibufdà regioni
bus dda5 p:tuate 4 qfi naturales ifirmitates:d ctfi aine sé
tib/funt peffime:iftts tfi nó adeo ftit nodue:ficut Pip.dixit.
£»ombi qui cuiufls loci funt pꝛiuati:minus moleftár incolas
d extraneos. Nõ crgo medic? iterrogatióib? verecüdetur,
fii exercittjo terrà quál; habitãtiũ:paludes berbe fiuc arbo
res fetẽtes fint;fiuc un ripis:fiuc fimilib?: vbi fedét locis:na
tura aene mutata;bec ato putrefacit.vñ illius lod incole ies
pe folét cgrotare: cy illa purredíne cti fumi diſſolutione fce
bꝛicitare:quoꝝ fit colo: citrinus:cibꝰ nó bene oigeriturzeo
em aqua putrida cibü retardat:funtergo fine virtute,
¶De peftilentia acris, Capi.xj.
Er à ubſtatie fuc tẽperamẽto mutatꝰin putredi
nem: ſiue inquáls peſſimã qualitatẽ:peſtilẽtia is
[7 , V vocat. vñ loca illa inpabitánt? vnuerſałe z equ
Mid ccr motbi oanturzq: ĩ diuerſis fuis co:pib? mul
ra pemma accidétia vn ⁊ eũdem moꝛbũ faciẽtia cõacunan
tur:ñcut alienatiões:doloꝛes nimij:ſudoꝛes:in eꝛtrematati⸗
bus coꝛpoꝛũ frigiditates:in pectoꝛibꝰcaloꝛes:in linguis ſicci
tates:in oꝛbus fetoꝛes:nimie anrietates:thetan⸗ꝰſub bypo
cũarijs:vomitꝰcholerici:ſolutiones ventris:vꝛine peflime 7
diuerſe.in altje cholerice.in alijs melãchoiice: in quibufdam
ſubtiles:in qͥbuidã ſquamoſa pypoftatus.i aire nigra t mul
ta peſſima accidetia. pic at mo:b? vocatur cpidimtofus:qz
multipler c ſubitꝰ:vno cod: qs tpe multis ingrués hoĩbus.
liuius mozbí cd vniuerfalis eit mutatio aeris nos arc&can
tis:quí duabꝰ murarur er cauſis:ex fitu regiõis:ex quaarati
bus tpis.£^urano acris ps loca cp fumo fir diſſolutiõis
berbaz:fructuü cadaucru:fiuc ſimiuũ putreſcẽtiũ:q̃ oü aſcẽ
dit:mifcet acri, SSilr ex fumo lacuũ: fẽſſaꝝ:coꝛpoꝝ moꝛtuo
rum loco illi vicinirium:; fiue extra iocum pofitoz: vel cp fus
mo refoluto multo: in belio mozi£tium:vel ex pefricria be»
ftiarü. vn mutarue acr plures poles moꝛtiticat:qð contigit
atbeniéfib? de moꝛtuoꝛũ erbiopü coꝛruptionibꝰ. Outatio
ſimiliter ſubſtãtie aeris eft ex thibꝰ anni: cum ſuã naturam
cricrirr. vi fi hyẽs ſit ca.⁊ ſic.⁊ fine pluuia:eſtas yo piuio⸗
fa.ver frigidá ⁊ ſic.autũnus calidus ⁊ püidas.vb loci peſti⸗
letia eucnit:⁊ fquináres:faacrü varietates: ꝑacute fe.cum
accidẽtiũ peſſimitate. Cauſa bcc minoꝛ eft pziozezficur Hip.
teftat ↄtigiſſe in cranon ciuitate de pluuia ⁊ caloꝛe.Sic er⸗
go 05 intelligi mutatio aeris ex rpibus anni; qui nó tm̃ moz
rificat boice:f5 etiã beſtias:qð cr cozruptióib?fir hũoꝝ argo
ſpirituũ. Aliqñ bec peſtilẽtia in terre cadit feminaria, vf ar2
boꝛes:fructꝰ 7 co.o:c8 perdũt:⁊ ficci (ubfiftür. quos aquí
comedéres peflimas incidũt infirmitates, Hon tñ pec co:
ptio aeris cá trm fuit moꝛtalitatis:ſ̊ in moziétib? putrído:d
—— materia.vñ peſtilẽtia aeris eis affimilatur.vrt
atus coꝛrũpũtur co:ꝑpa malis hu.⁊ coꝛruptis plena,
Coꝛrꝑa de malis hũoribꝰ müdificataz in cuftochéda —*
nó neglecta:in bac peſte t permaner ſani:quoꝝ cõplexio eft
cotraria cópleriom mutati aeris:neq; folii murarum aere cu
rár:f5 etiã meliozátur mutarióe cades: Q3 ti nà effer vbicũqʒ
co:üpetur aerzínfirmarétur 7 moierérur oes. cà dixit B.
in lib. de febꝛibꝰ:ex nulla patítur co:p? coꝛruptõe:niñ coꝛpis
materia pparata fit: ⁊ quodãmõ ſubiecta coꝛruptibili cãe.
nam fi boceffet cii quidã eſtiuo fole fiue quols accdẽte febꝛi
ataret:fiIr alij eifde caufis febzicirarer. Sutricir dixiſſe oc ac
ris mutatiõe quà ci vtr multis fit peftifera:epidimiá voca»
uit. Hip.nãq; differẽtialiter alibi poftea oiuifiríta i5 epi
dímíazaut pẽſtilẽtialis:aut falubstszaut localis:aut in code
mostificat loco:aut mo:tificat 7 moꝛbificat.
¶ De diuerſitate exercttioꝛum. Tapi.xtj.
iia derebꝰnõ naturalibꝰaeris nos circũdantis bꝛeui
ter put tps expetebat cõpleuimꝰ: oc ſcða ꝑte.i.mo⸗
tu ⁊ qͥete dicemꝰ:⁊ oe motu ín pris idipremus .£^ot? ergo
gnaliter ín ouo oiutdi£ vel er aie mot? d. eius accidẽtia di⸗
cũtur:de qbus poftea tractabim?: vf funt co:pís mo? quos
exercitia vocun?, Motus co;pis vel funt Mor ar "dl
ütj
m
a) Ps
Liber quintus
perati. Tempatus motus temperate calefacit coꝛpus:qui fi
parum exeat tẽꝑamẽtuʒ fact mo:bũ inteꝑatu⸗ cà copi nio
miüun pftat calꝛem:⁊ aliqũ ficatate p pter humectationis
Diflolutioné.qui fi modi egreditur:coꝛpꝰ refrigeratur,caloz
ci naturalis oiffolur? ab. eo erpetli£, auqn reragerar 7 pus
mectat róne dicẽda.Si in vena vel in meoꝛo aliquo no pꝛin⸗
cipali muita quánras fit coadunata pplegmatis motus acci
dés nimius cá oífioluit:q9 etiã in alic] veniẽes mebꝛa nobilia
£a rcfrigeratc pumectat. vfi rorü co;prefrgerat .£»or7ait
neceffitaces vidctur eflc tres. Haturalẽ catose ſuicitat⁊ au»
gmétatur ; vr actionẽ (uà fm qp ops expleat.Scda vr poꝛos
apiarad fupfluitates a cozpe crpeliédas.Lerría vt tricatõe
fua affidua co:píe ĩduret ⁊ ↄtoꝛtet mẽbꝛa:vt qo agcre oebet
operẽtur:nec facile ⁊ cíto typũ patitur. £àni mot? videtur
€ífc duo:aut vis aur puar?. AUlis qué Pm diuerſa ftudia fua
boie$ epequütur i vita. Pic p:iaipatr ín hoĩbꝰ efr ↄſiderãdꝰ
€ft cr actio in pote ftudiofa: vr in ferrario ferraturaztn agri
cola agricultura. Sed exercitium eft accidérale ſtudium:qð
rurius in ouo ofuídi£ aut em̃ exercitij mot? grauis: vt cũdo
4 pódera ferédo:aut i vno loco ftádo: c idc operádo:ficut fo
dere: fabꝛicare: fiia bie labosiofa ⁊ onerofazvI non adco
fo:tis:neqs tedtofus:ficut mercari:ite;redtre:contedcre; ar
gumécan: t fiia artificralíaz vc ſuere: cribere. 3n bis copa
tioníb? rotá coꝛpus mouet. 3P:iuatus motꝰeſt exercitiũ qð
infirmis a medicis iniügirur:q9 iteꝝ in ouo diuicit᷑: aut qð
pei (c bó epeqturzaut qð p aliti círca cii etficit.qð bó p fera
Cit: totũ mouet cozp?:aut prem coꝛpis.totũ co:pus ficut ius
ctari: multũ gpzari, vñ Luca. Scquana ges frenis i gyrũ eft
Optima ductis.⁊ eqͥᷣtare:⁊venari. Pars coꝛpis mous t; vt fi
manib? lapides iactẽtur.⁊ a terra leuetur:vel ccharizetur.ã
pedib?:vt fi ín toto co;pe pedes tri moueãatur.in doꝛſo fiue
pectoxc:ficut inclinarezengerean inftis ſpũs ficut garrirec
Alia bmóí.vii co:pa exercetur.Oð p aliti circaboiem opera
zur eft ficut fricarc cũ mappa:vel cà manib?.fricare cfi map?
pa adiuuat:qꝛ febꝛes ex laboꝛe naſcẽtes leuiat. digeſtionem
cõtortat.impetiginẽ ⁊ moꝛpheã alleuiat. Stem motꝰ ghalis
fic tribꝰ modis:in quãtitate:in q̃litate:in veiocitate:⁊ tardi
tatc. In qutate:leniter:foꝛtiter:iue mediocc.cer.toꝛtiter:vt
mot?ille qui nó naturatr eft foꝛtis:ſicut todiẽdi:aradi:luctã
dí:vel quí ad velle bois fitzvt fricare.de quo iam oipiccqtare
ambulare.leniter fiue mediocriter qui pzer naturaiẽ t alio⸗
rum quélibs quãtitatem in bie oibus »fidcrabís. .
¶ Dc qualitate motus, Sapi, 4v
Oꝛtis ergo mot? calefadit;induratzericcar coꝛpus. fri»
cari ouríterzcozpus ↄfoꝛtat:indurat 7 ſubtilat. Termu⸗
nus cuíufis fo:tíe motus er fpiflitudine « grauitate cófides
ratur anbelit? :c ex nimio ſudoꝛe ppéditur.Zermin? fricádi
cum co:p? ſpiſſuʒ ſubtilietur: € «à. purus durũ fucrit fubnie
emollirar. Zeuís motꝰeſt cii to:pus calefir oeficcatur.c le
uiter fricádi rermin? eft ; cũ coꝛpꝰ aliquárulum rubeat:⁊ ín»
srofic£. Motus mediocris eft cũ coꝛpꝰ calefir ⁊ induratur
æexiccatur:tñ füpíozib?cft mediocriozz cu? terminus eft cü
íam tẽperate ínfpiffari incipit anhelitꝰ ⁊ fudo: fam p pozos
cutis egredit᷑. Odediocris erm fricatióis rermín? eft cũ coꝛpꝰ
infict:alíquátulii rubeat:z emarcefcere icipíat. lioe funt oi»
uerfitates jlitatü motuũ.Quãtitatũ oíuerfitates fitr füt tri
plíces:aut em eft mult?: c (de facít qð foꝛtis in Qlitatc mot?:
aut oebilis: mediocris idẽ fadiés qð oue q̊utates fupiozes.
Iſtos críá tres mot? i velocitate debes ↄſiderare quáritat]
2 dlítatis adinuicé.fi fe adinuicẽ 2ponát : nouẽ reddü£, 9i
ein fox ⁊ mul? calefacit t ocficcat vitra modi co:p?: t íta
virt? diſſoluit: c ocficicte vᷣtute naturali-refrigera£ co:p?.fi
fo:t] ⁊ pauc?modcrate calefacit ⁊ exiccat coꝛpꝰ:neq; tüc vir
tus oiffolui£.fi debilis c mult? facit qð foꝛtis opatur. fi de⸗
bílisz paucꝰ:facit qð p oebilem fiebat ſuꝑius.ſi mediocris ⁊
pauc facit qð ocbilis mor? aD(uerfitates motuũ Pmveloci
tatc5 ⁊ tarditate. Sí velox fit ⁊ fpíffus ides qð fo:tis opabit
firar?:facit qð oebílís.fi mediocris multus 7 velor:faat qð
multi foꝛtis:vt diſſoluat᷑ virtꝰ:⁊caloꝛ naturali refrigeret
fifo:tis:rar? c pau : ide facit qð mediocris. fi cũ mediocri
fo:tís ínter velocítaté ⁊ tardtatẽ:⁊ rarítaté: c multitudine
4 paucitate : faat qð fo:tis.fi debilis cũ multo 7 ve oci:facit
Q3 foꝛtis.ſi debilis cà pauco raro:facit Q9 multũ ocbilis.fi
. tem,puocat.
oebílis inter t&patus cũ multo z pauco ínter tépatus ⁊ velo
cc Pag fecit qo mediocriter oebilís, Si mediocris iter debi
V fosté ati veloce « multo: facit qð multũ toꝛtis. fi medíos
ens inter debilẽ t foꝛtẽ cus raroc ppauco:qð multꝰ c —
4 fup ocbile facit. Sitres teperan ↄponãtur aoimucẽ faciet
qð mo tépat?. $1 cóponátur adinuicé tres mediocres:ſa⸗
actqó mot/(ub tẽꝑato:⁊ fup oebile, Sitroc motib?fricádi
ínteliige. ot? ern ifte cft triplex.in quãtitate.in velocítate,
1n tarditate, In qualitate.durꝰ em ent ficut oebilíe.ourum
emoliít co:p?:fi fit fozrís indurat mollezfubriliatqs qð ab co
depellit. mollis fricadi motꝰemollit:ficut debilis pozos ape
rít parũ indat. Fricadi mot? inter durũ ⁊ molle tépatus:fa
cit qð inter fo:tem ⁊ debilẽ: índurásco:p? ↄfoꝛtas ⁊ augmẽ
tág.muit? deſiccat ⁊ minuit:paucꝰ facit qð mollis, mot? ín
tcr pauctic multü:facit qð tepera2inter ourü € molle, Str
ínter veloce z raru5 ⁊ multü:fadt q9 ourus t mollis tépera
tus, Sitr pi cõponũtur velox:rarus:multꝰ:paucꝰ:ficut € fu
perio:es motꝰ:quoꝝ acriones eede ſunt ſuꝑio:ibus. Diſcoꝛ
dátur ⁊aliter artincioꝝ in coꝛpibꝰ qualitates:ſicut ferrarij⸗
fo;nartj:aurifices:q: becartífiaa calorẽ faciũt ⁊ exiccãt. Bal
neãtium exercitia calefaciunt t humectãt.venatoꝝ ⁊ captos
num exercitia refrígerant coꝛꝑa.piſcatoꝛum 7 naugatoꝛus⸗
refrigerãt ⁊ humectãt. vi: ops pfpícacem effe medica in di⸗
fcretionibus posi ⁊ fupioz. Ego tfi fatis octerminaui quíd
vnuſquiſq; ocbeat opari.OMotus quí exercitia vocatur fic
circa co:pa operátur, Quícs fibi oppofita eft vnifozmís coz»
pus refrigcráe c Dumectás;augmétàs phlegma:⁊ no diſſol
uens fapfiua, align tñ aliter calefacit oce. Sí crm aliquis eut
büo:csoüiantur calídiz nó téperatí:comoucat motu tépato
bifloluütur humoꝛes p pozos cretites.fi quieſcat dlaudütur
poꝛi: ⁊ humoꝛes coadunátur calidi.vñ calefit coꝛpus veris
febꝛibus. maxime fi aer circundãs noe fit frigidus.
¶TDe actionibus balneoꝛum. Capi.xiij.
fi balnea motui nõ ſuccedãt ep pᷣcedẽti diuiſio⸗
ne cũ inanitiom ſubiecta fint:ops ca poft morum
poni ⁊ exercitia:cũ eoz actióes veniát poft multi
| Imotü. Sani cim poft exerciría vtũtur balneis: vt
'büo:es erercitijs nó diſſoluti:diſſoluãtur balneis
⁊ ficcitas humectet᷑ q exercitio acquírit : ⁊ vt müdificetur
putredines ex fumo ſudati co:pís ex puluere collecto in exer
ritijs. Bal nct ígitur m cuſtodiẽda fanitate eft vtile fanis:fi
ante cibũ ⁊ poft cxercitia executa fucrint ilico.3balneum ere
go erercitío nó pꝛecedẽti fuperfluítatem cibí pꝛioꝛis indige
ftam egerít.coagulatos diſſoluit bu.qui per pozos ad eceun
dum erát parti:qui ín aliquod nobile membꝛum effluũt:vbi
infirmitatem pariür. SSilr balneari ilico poft cibum nóops
Q: humoꝛibꝰcoꝛpus rcplet 7 cibi indigeft: excũtes ín vtjs alí
qs faciütoppilatióes. vh fi frequẽter fiat bydropifis ciat.
quà qui euaferíntzc l5 poft exercitia ⁊ poft cidũ fe balneaue
rint:rarí fant coꝛpis poꝛi ⁊ largi:⁊ oe eoꝛũ co:pozib? fupflui
tas lcuiter oíffoluif.quap:optererercítía ⁊ balncü pati nc»
queüt:q: ide coꝛpa oeficiüt z fubriliatur fi balnean£ áte ci»
bum.vnde ops ante balnei parum cibi accipi:⁊ téperarum.,
alijs poft cibus balnea ot modo cft fugiẽdum.M vero anre
cibum ⁊ poft erercitíd: (anos iuuet balneum cóftat:cii co:p?
reddat bumidii;calo:em naturalem cófo:tat; « boná facit oí
geftiones:aufert fatigationẽ:poꝛos magnificatzfupfl uitates
cuacuat: oolo:xcs mítigat: ventofitatcs diſſoluit. Infirmos
ergoopsbalnceari $m qp erpetít neceffitaszaut cá (c; euacuã
dicvel calefaciedí:vel refrigerádi: vel pumectádi:vel ocficcá
di. pdeft (cabiofis:vet humoꝛes oifloluant intercutanei:ner
uos Dumectat.catarros maturat.vꝛinã oe frígiditate recens
iuuat.folutioncs'aufert oc potiõe.multa
etiã (unt alía iuuamẽta ei? d dicẽtur cũ oe moꝛbis qbus nes
ceſſe eft balneari tractauerimus. ID irit ti Sale. euacuatio
ncs cum balneo: erercítijs fübtilibus prodeffe bumozibus
íam eurem ad exeundumvicinãtibus. Pumoꝛes aroffi negs
cii balneis:neds cum exercitijs funt euacuandi : fed potius
eis nocent: fi non pꝛius cos aliter ſubtilient. Balneũ ex trí»
bus cáismutat q̃litates co:pís.er fuo acre: veler fua ad:vel
er fua operatione otuerfa, Aer balnei eft tripler: eft enim
pꝛime eafe aer qui tepidus eft nó calefacits coꝛpus:ſcðe cae
Theoꝛrice.
meaiocris cft: nó multũ calefaciẽs coꝛpus diſſoluit me»
pieni tiit tertic cafc aer multa cft calidus; multum
calefaaitoiffolii£e ⁊ euacuans coꝛꝑis fupftüitate nimia. llo.
mas ouob? modisoiuerfis oiuertit:naruralr vFacd
derart IHaturatrzq: fi paruo tpe ĩmoꝛãs ibi fudet; hũectat
« calefit coꝛpꝰ.hũectat: q: aer balnei humectationẽ interío
rem ad erterioza trabit. Sed qꝛ pari in balnco eft moꝛans:
büectatio ín mẽbꝛis remanés calefacit coꝛpus cü balncü ca
lid fit. Si multũ ĩmmoꝛet balneãdus:⁊ młta quãtitas fudo
ris egredia£ co:pus calefit ⁊ cxiccat calent ꝓpter aerẽ bal⸗
— put fi biete nacer * ben —
t modũ:refrigerat ⁊ exiccat coꝛpus:caloꝛ
ſoluit ——* — — ** necefle cft ocficiat vir?
tus, Si de multü vt vitra modũ ĩmoꝛet:bũectatio criccatz
« calo: narurat extinguit: vñ moze ſubſequit. Actio balnei
accidétalíter fic eft intelligẽda.Si in cozpe cholerici:⁊ calat
fint bu. c benc digeſti coꝛpus rcfrigeraf ex acre bainei er
pu.euaciatiszficurin tertíana vcra eft videri, Itẽ accidẽta⸗
líter balneü refrígerat cũ crudis hu.repletũ fit coꝛpus:q oti
calo: balna oiffolnan£:fluentes vías oppilát: ⁊ aer balnei
p:obibet introíre. Sia hũoꝛes cboleria balneo diſſoluti:
⁊ ꝑ méb:aad ſtomachũ fuidi defectionẽ faciũt ex ſubtilita⸗
te — ín aliqb?mébzis hũoꝛes funt peflimi:d cum
tnébzatim oífcurrát caufa balnei dũoꝛibꝰadmiſcent᷑ bonis:
illofoimn füá puerrüt naturã:vñ vitáda ſunt balnea ab apo⸗
ftematic! febzicítátib? « opprbalmías ĩ initio fuí moꝛbi.S⸗
cus materia íá fe maturaucrit ſuccedit c balneari.Quid aq
bainci facíat oicendii eft ín pᷣſentia. Oĩs aqua balneizaut cft
Dulcis:aur nó oulcis. Dulcis ant ca.aut fri.nó multa calefa
cit ⁊ hũectat:poꝛos aperit.Aliqñ refrigerat accidẽtatr:cũ ca
lo: nacuralé c hu cholericos euacuat: multa er ei? funt iu
uameta: ficut in apho. dicit Hip. diſſoluit ⁊ mítígat doloꝛẽ
erpellit fupfuntate: mẽbꝛis pᷣſtat hũectationẽ ſuaue: idige
ſtos hu.digerit:cutẽ ſubtiliat atq; mollit: ventofirate crudá
biffoluitzfomná oatzrígo: ín fcb.mirigat:fpafmü oifloluít
t tbetanü:incéfióes ex folie ardoze refrigerat:t capite oſſiũ
íuuar fracturas: marie fi carnib?(unt nuda: qᷓ otat maſcu⸗
lío z iuuenib?:imo ín oibꝰ »fideráda funt cratib?, lDecota
er auctoziratib? IPip.»fideráda funt vtilia in aqua balnei,
fiqua cac oulcis afi cibus: c poft digeſtionẽ cibi coꝛpus bus
midũ facit: pumoz abundantis diſſoluit:qð oe cibis indige
fti remanet ín itomacbo vel ín inteftinis diſſoluit cal.cõtoꝛ
tat naturalẽ. Si de poft cibũ parũ fe baincar cozp? hũectat
t impiguar:fi muitũ cft calidũ:caletacit mulrü ⁊ hũectat pa
rum, Si dscibo adbuc indigeſto balneat ſe:gñant᷑ ín co:pe
cíus groffi hu.atq; pblegma po:oz faciens oppilatóes: qz
fi ab?oe ftomacbovadit ad epar crudus:neceſſe eft inde ge
neret pbleama:pblegma em nibil aliud eft qᷓ cb? mediocri
tcr oígeft?, Itẽ in apho.balneũ ca.multũ:carnes effeminat:
neruoz facit incontinentiã:mẽtis ſtupoꝛẽ:ſanguims flurüz
Ocfectiócs ſpũs quib? moꝛs fübfequi£, Itẽ IPíp.m perito.
f£oftipati nó ocbét balneari quoad fecce munden£ ab inte
ftinís:neqs fol«ti ventré Pm crifimzq: balneü aufert folutio
nem:neqs vométes t angufhiátes ne fo;te patiant oefecrio
nes:neqs in ore ftornacbi baozib?abüdáres:negs pluſꝙᷓ fufs
ficit fariguiné e narib? emittẽtes:illi ergo tfi balneent: qb?
neceffe eft fanguíne fluere a naríb?: neq; t quant fufficit
fanquínan£. Si q̊s ín aqua fri. dulci balneet᷑:coꝛpus refri⸗
geratur ⁊ hũectat:aliqñ cn accidẽtaliter calcfit ex poꝛoꝝ có
ftípatóe ⁊ caloꝛis ín itcríoza ↄclufiõibꝰ:vñ poft cibi balnea
ri digeſtiue vᷣtuti cóuenít. Aque frigide bal.tres ofías hñt:
ex figura:cr etate:ex tꝑe. Sí em̃ balneãs ín aqua fri. fit pin⸗
quis atq iuuenis: t boc ín tpe eſtatis:mẽbꝛa clfo:tanE- ica
lo: naturalis augmẽtat:qð vt fiat copus fricarí ops añ bal
nca:vt frícatio pozos aperiat:fi copus macd:s fit atqs tee
nue:frigus pfoxatad interio:a mẽbꝛoꝝ:mẽbꝛa p:icípalta res
frigerant:q: calo: naturalís 2gelat: vfi fiit hoĩes bmót pa.
tíenteo:ficut ín bpeme ferpétce: d cũ pꝛe carnís paruítate:
—— penetrant frigoꝛe:caloꝛ coy naturalis debilitat᷑: c
dfi exanimes refrigerant᷑:⁊ l5 manibꝰſepe fint tacti:tñ tãgẽ
tes ꝑmanẽt illefi:fitr macidis er aqua fri.oↄtingit: nocet er
aqua frin ſenectute:⁊ marte ín pyeme, Gir Pip.q̃ ſepe in
So.trj
aj fri.balneanf:fpafimá: tbetanü x nigroꝛẽ mẽbꝛoꝝ patiunt᷑
4ngo:cs patiunt in febzib?, 3t£ IDip.ad dt mgr.Ipafma
tos er plenicudi ) iuuenes ti cc camoſos in eſta⸗
tís medio:q; calo; naturalis includit cozpozi: vñ egritudine
ex. qua fit paímue adiuuat. Itẽ apoftema cholericũ ruboꝛi
finitimá: 4 cr caloꝛe oolos£ arteticũ.iuuat. fluxui etiá fan»
inis:fi inde fibi vicina loca laueríe fubuenit: qð bñ IDip,
poiditzfi em̃ lo bR refrigercf einn oftipát: «fan
Guis coagula£:yn necefic é fanguis : £ "oft coitü ví
tádus cft frigdoz ad;fifr poft labozes:poft vétrie fiurü mfi
cü fit fupfiaus: align eim pmói aqua ſubuenit poft vomitũ:
poft poarmaciae c vigiliasvitãda € ad fri.aq̃ nó oulcis bal
neum coꝛpus oino reddir ficei:fi falfa fit ad ⁊ ca.calefaat et
ocficcatzadinuat tfi 2 bumoꝛẽ a capite ocfcédente un ftoma»
chum v? pectꝰ.aq̃ fulpburea — exiccat: doloꝛẽ ner⸗
uoꝛũ er hũiditate mitigat:aqua aluminoſa ventrẽ ſtungu:
refrigerat c exiccat:diuerſoꝝ g balneoꝛũ diuerſe funt actio⸗
nes:de qo?adbuc dicemꝰ. 3n balnets fricatio € cfi vnguẽto
vt ñne vnguẽto.Sine vngũẽto lenis fricario diſſoluit:emol
lit: poꝛosaperit.foꝛtis calo: diſſoluit atqy finit-iduratat
pftipat. Zcpata fi ſit fricatio ab ĩterioꝛibꝰad extioꝛa trabi
caloꝛ:⁊ l5 calefaaat: ipfa tfi eadẽ hũectat.Si cũvnguẽto fri,
ficutviolato:rofato:bB0:c$ diſſoluit:coꝛpusemollu:poꝛos
aperit.calidá calefacit c maxime diſſoliut: vi in febꝛicitanti
bus bumosé bñ nó oígerétib?.p boc vnguentü materia bu
mor] expelli£. Sivnguẽtũ fit fincfricatióe poꝛi daudü£:cbi
moꝛũ oiffolutio 3bit. Sí poft balneũ ſitvnguẽtũ calo; natu
ralis in co:pe oftringi£.&í aqua fuerít oulcis 7 ca.calefaat
co:pusc bumectat:q: calo: intus cõſeruat.Si frigida fit ⁊
oulc] refrigeráe büectat. lec nob fufficiár ad becq bainco
attinuerüt, ¶ XPc dbisoifputatio vniuerfalie, Xa.xut.
ques nia comcfta vcl bibíta vela cozpoze muran£z
x jimdefinitavocan£ medidina:ficut piretrü:snsib,
Ex t filia eãdẽ cũ ꝛibꝰhabẽtiavirtutẽ. Uel coz
poza p ea mutant᷑:neq; tf ipfa a co:po:ibꝰ mutant᷑ q̃ moꝛti
fera potio dicunt:qꝛ coz naturacozpi ẽ 22a: t foꝛtioꝛ in QU
tatit? c ſua fuba:oe db? ouob? dicemꝰplaniꝰ:cũ oe fingula
ri medicina diſputabimꝰ.Quedã mutãt coꝛpꝰ poſtqᷓ in na»
turã coꝛpoꝛis t ipſa mutant᷑:q̃ medicina vcl dibus appella»
tur:ſicut lactuce: ptiſanũ:cepe:allia ⁊ ſitia.quedã a coꝛpoꝛe
mutant : ⁊ in coꝛpoꝛis ſitituainẽ vertunt: que ſolũ funt d»
bus.lHec em̃ narure coꝛpis funr ↄueniẽtia:⁊ fue virtuti ba
bilia:de db? ouob? ín pᷣntia dicemꝰ:⁊ neceffitates: actios
nefqp finguloz in cozpo:íb?:q: erfi aĩaliũ co:pa rónabilia f
uc irrationabilia interioꝛi vel exterioꝛi foluunt caloꝛe: folu»
tiões aütifte funt viſuales vel viſui abfcófez vit eiſdẽ nutriẽ
dis cibi fuccederét neceffe fuit : opozteret etfi et er toto diſ⸗
folnerent:nifi coz matería refocillare£: fupuenics atit ma»
tería fi folurioné cozpis exuperat:coꝛpus augrmétat ⁊ ĩpin⸗
guat ficut ín adolefcétib?:c in bís qui augmento fint vide
mug. Sí 9o cidi materia minoꝛ fit oiffolutis mínui£ ⁊ ocfi»
at co:pus:ficut videm?in pbtbyfict. $5 ft extrĩſecus acadé
tía oífloluriói funt eq̃lia 2feruan£ ín idzrirate co:poza:ficut
olei videm? facere in lucerna:nõ em̃ egtíngui£ illa fi nec fu.
p:a nec infra ole exiſtat: quoquo modo em vx ae ofs5 fiue
quoꝛũdã oiffoluta ín natura diuerſa fant fine ſuba: neceſſe
eftitide bfc habeãt c vicẽ eoz replétia:iddrco cibi natura
ín litate diuerſa € fiuc füba. p56 medici ſuðas⁊ q̃utates
diuerſoꝝ nofcere cibo. ⁊ potuũ:⁊ diuerſitates naturarü c
cõplexionũ coꝛpoꝝ:vt hoꝝ noticia regat⁊ cuſtodiat coꝛpa t
diuerſitates naturaz: fed ofuerfitares naturaꝝ c cõplonũ
tũc diximꝰ: cũ oe cõpłone coꝛpoꝝ lodremur. De ciboꝝ get
potuũ oíuerfitatib? tiri reftat dicamꝰ. Ciboꝝ g actiões ĩ coz
poꝛibꝰſunt duplices:in q̃litate aut fuba. 3n qlitate: q: dd
cibaría funt ca. d dà tri.alia fic.alia pu,zalía moderata:quoz
actices:fi adeo funtmagne:vt coꝛpꝰvix toleret Lür.ara.füc
exiſtẽtes vt allioz ⁊ cepas, calo:es. Si ifra hũc fubfiftár Lin.
&.medíci ponẽda autumát, €i actóes fint pauce ⁊ debiles
vt nifi magna ínueftiqanóe ad capiẽdũ fint oíffiales ipmo
gra.crüt ĩſtabiles. Si actíóesnecfo:tesmlIrü fint neq; bebí
ie R90 f.wtron ve Oh OP peciboe Tignes ofide
»
Liber quintus
rari. Ciboꝝ ſubſtãtie diuerſitates: altjem ſunt fabtileszalt)
groſſi:alij mediocres.Subtiles quoi l5 multa fit quãtitas
coꝛpi oant paruü nutrimenti. aozoffi:q: cũ fint parue quá»
titaris:multü tii dãt copi nutrimẽtũ. Oecdiocres Pm quãti
tatem fuá nutriẽtes copus. Singuli ciboz hoꝛũ copus bft
€ nale nutriũt.Subtilis ab? bn mutrics coꝛpus € ficut pul
liz páices:fafianizafcelie áleris:gallo;t teſticuli De herbis
lactuce. De pifcib? quí noni adco magne funt quátitatis ⁊
fquarmofi:fiuc fintaque dulcis fiue maris: «d femp ſunt la
boꝛioſi:aqua vbi capiunt dara:terra petrofa. gc vmis cla⸗
rum: colozis aurcí:t odoziferü ⁊ ſiłia:q̃ oícéda funt:
bec auté nó labozátibus c fe nó exercitatibꝰ ogruũt:qꝛ fani
tates cuſtodiũt:quoꝝ fupflutas cito oíffoluit cà fit parua.
Itẽ oíuinfirmátib? bec cõcoꝛdant᷑:ſed tri nó his qvires coz
po:i volunt címpinguatióes. s£ibus ſubtilis malum nutri
mentum pitat co:pificut naſturciũ:ſinapis:cepe:poꝛri:eru
ca.Oĩs abus falfus vel amarus:q: his calidi btiozes gnans
turzq: cibi tales cbolerícos hu.generãt:lʒ qualitates cozpís
ꝛrũpant:tñ ilie adtuuan£:q pblegrmatie funt vífcofizcum
bumectatione diſſoluãt. Diuturnos ítez mo:bos adiuuãt:
Q:infirmítatis diſſoluũt materia. d5a.in li.ſubtilis reguntez
cũ bmóí cibis inqᷣt:⁊ na conferuauiz infinnitates curauit
diuturnas:vt nó cfient alíc neceflarie medicine. Itẽ ſanaui
multos nefreticoszartetícos; groſſitudines (plenis ct epa»
tis:⁊ cos q iam ferc erat epfieptici.Regiméta brói eft fub
tilis oíctaabi fiue pot? per qua nutrimẽtũ co:poꝛi bonü ci
multa quántatc ſuppeditat. Dieta mala ⁊ ſubtilis vbí ops
€ qüo cóuenitz« cii exercits groflus cibꝰ⁊ bi nutrirur?coz
pus cft 3nualís agnꝰ: poi: virulus:panis frumeti bri mü»
dus:piíces magni t carnís dure:pecudũ epar: agnínus feu
poꝛcinũ:recẽs cafc?:oua dura:vinũ dulce:atq; fpiffus.IDec
dĩalaboꝛãatibꝰ:⁊ fc exercitantibꝰ funt ↄueniẽtia:⁊ bis fitr q
vires t coꝛpoꝛũ volütimpínguatioes. Lib? groſſus tma»
lus cbímos groffos (ubminíftrat cozpozib? ficut caro vacci⸗
na:⁊ vltra annü ouina:camelina:caballina:capꝛina:oua ous
ra:fungi:panis aꝛimus. De mébzis:rencs: cerebous « filia,
Iſte cipꝰ eft malus:⁊ ſanguis que generat eft peſſimꝰ:ma⸗
time tii cõueniẽs eſt labo:antib?:d fi ín pꝛeſenti bri digerit᷑:
in futuro tn percuffione nó euadũt.Mediocris cibus eft fi
cutannualie agnus:heduli:galline ⁊ fitia. Hec cibaría oib?
funt conuemétia:et maríme cópleriont tẽperate.
¶ De graníe:et pꝛimo Oe frumento. — s£ap.rv.
VUm de cibis vlr fit tractádá a granis crít nobís
incípiendti.£ibus auté a terra naſcit᷑: aut ex bꝛu
tís cft atalibus.Terrenafcitíu?:vel anni tẽpoꝛibꝰ
feminádus.vel er arbo:cis eft fructib? ex tẽpoꝛi
bus anni naſcẽtia:grana funt vc frumẽtũ:oꝛdeũ:
aut berbe yt lactuca:endíiuíazaut herbarũ fruct?:vr cucur⸗
bíta:meloneszaut radices vt rapa:baucia.fructꝰarboꝛei aut
filueftree ſunt:aut domeſtici.cibus ex aĩalibꝰ: vel ex ambu⸗
lantibus fit:vel er natatilibꝰ:vel eg volatilibꝰ.Hoꝛũ omniũ
quedã groſſa:quedã carnoſa:vt cerebꝛũ: fplen: t epar; t fi
milia, Sũt ⁊ quedã fupflua vt fanguís:lac. Hic incipiendũ
eſt a grano:⁊ in pꝛimis oe frumẽto. Frumentũ oĩbꝰ granís
eft melius: ⁊ téperaméto ꝓpinquius:ſed rn aliquantulũ ca
ii eft vicinũ: vf coꝛpoꝛibꝰ humanis eft acceptabilius:ĩmo
omne granũ durũ ⁊ põderoſum:groſſum qs nó albũ mas
gis eft nutritmus coꝛpis:album ⁊ nõ põderoſum eft mmus
nutritiuũ. Frumẽtũ in aqua dulci coctũ multo magis eft ni
tritiuũ:virtutẽ coꝛpoꝛis augmentãs:⁊ maxime ſi coquatur
cum carnibꝰ:eſt er bonũ exercitantibꝰ ⁊ laboꝛãtibꝰ: fed ti
groffi chimi inde generant.Qui vᷣo comedũt ipm nó coctũ:
vẽtoſitatẽ patiunt:⁊ lũbꝛicos € aſcarides gnat im inteſtinis
Panis ide fact? naturã eiufdé fruméticomitaf: qfi panis
de frumẽto fuerit duro ⁊ ſolido:nutrit magis qᷓ ſi oe leui fit
t raro. Panis qui de granoꝛũ fir medullis:qui ſimila a vul
go appellari ſolet:nutrtbilioꝛ eft ⁊ indigeſtibilioꝛ:vnde con
ſtipationẽ facit interio:£ Panis fecidus minus eft nutriti
uus:et dto digeritur:qð fit q: multi eft furfureus: hoꝛum
ouo:um mediocris melioꝛis cft nutrimẽti. Panis coct? tẽ⸗
perate:vt nec exterioꝛa nimis exuſta:nec ĩterioꝛa nimis mol
lia:bene fermẽtatus ⁊ quantũ fuffiat falfus nutriẽdis me»
die cõplexionis cospozib? eft optimus:⁊ bie ctiam qui mul»
tum —— —— fiue crudus groſſitudinis eft nu»
trítiuua ⁊ ouriter digeſtiuꝰ:oppilationẽ facit fplente t epa
tis:gnatiuus lapídis im remb7;z omniũ panũ cft peffimus.
Oĩs panis de fruméto calidus eft wm pzimo gradu: eft t bo
nus labozátib? « fc czercítátib?:c caüdiffimü ftomacbü ba
bentibus:íta th fi bn digerit᷑:qͥcũq; comeſturus eft asímos
panes: vel alíos fuperi? —— cũ calidis
eos atq; diureticis. ¶ De amido. f£aprv. —
EOdidum minus eft nutritiuũ d quodiibct aliud
gerere poffuntznutrít cos multü:adiuuattuf?
P fientes ppter gutrurís ⁊ pulmonis afperítas
«4 tes: fi cum butyro indc ius fiat;fi aute cũ poꝛ⸗
tulaca vel arnosloſſa fit coctũ iuuat ſanguinis
ſcreatũ de pectoꝛe:ſed cõſtipatis in viſceribꝰ eſt incõuenibi⸗
le.Qui ergo ad cibũ nõ ad medicinã trf eo vti diſpoſuerũt:
deſuꝑpiper aſpergãt ⁊ deinde oꝛiganũ vel calanentũ edat
ne noceat:ſiue sínsib.et in poſtremis vinũ vetus bibant.
Qo NL gDcfurfure, Cap xviij. E
Vrfur calo: baberzoíffolait atq; lauat ⁊ mũdi⸗
ficat: quapzopter fi cii Succaro « amygð. ius ide
nat:ex bumíiditate pulmonis tuſſiẽtes adiuuat:
ꝙ ſi in pectoꝛe vel pulmone apoftema fuerit:cõ⸗
tra boc valere putandus eſt:ſi catbaplafma locis inflati ex
ventofitare apponatur tumo: oíffoluítur.,
Q[ )»co:deo ⁊ pane oꝛdeaceo. Capitulũ.xix.
beñũ trigidum eft in pꝛimo gradu:ñc.in ícóo
minꝰ nutries eft frumcto:fed tñvẽtoſitatẽ gene
IP AA *jrat.S£ofectióes oc oꝛdeo facte ⁊ptiſanũ appel
oae] latc frigide funt 7 bu.aqua coz frígidio::f5 boc
€— ptifanü calídá complexione adiuuat: ſitientibꝰ
prodeft:eft em vtilius granis otbus cus fit frígicü ⁊ bu.fm
temperamentũ:acutis valet febꝛibꝰ oígerés materiá vnde
senerant:fitim extinguit:⁊ naturaliter lauatoꝛiũ eft: vn fit
vt méb:te oĩbus cito diffundãt᷑: oe ftomacbo ⁊ ínteftinis f
toocfiuitzet fi íncédétes inuenerit humoꝛes facile erpeilitz
limoſa interíoza: fiue exterioꝛa mũdiñcat:qð ci fit viſcoſum
loca incẽdio humoꝛis cóbufta reparat: eftqs lubꝛicũ ne me⸗
ry fiue guttur inuiſcet fiue ſtomachũ ficut alia iura faaüt:d
cum becinuifcét loca fupueníéte fcbzis ardoze eríccata: ani
guſtiant patiẽtes: fuauts cft ſapoꝛis:nullũ rancoꝛẽ gñat ín»
firmis: non inflat:neq; vẽtoſitatẽ vllã anat ſicut alia facit
grana. Fabe er pluſꝙᷓ ops cocte nó a fua diſſoluunt ventoñ
tate. Has om̃s habet piifanũ vtílitatce:fi ſic illud coficiasz
ordeũ bonũ neq; vetus eſſe opsalbum durũ coctũ ⁊excoꝛia
tum leue acpíftarus:vt exterioꝛ pellis auterat:neq; tñ oĩno
teratur:accepte mẽſure.xv.partes appone aq̃:appone c in»
tra lebetẽ ſiae ſtanneũ vas coque in téperato igne.i.carbo⸗
nes tm̃ ſuppone quoad tres ptcs illud coctũ redígas: dein⸗
de coctü foztiter cõtere:⁊ colare farage:poc colamentü vos
catur ptifanti. ¶ Panis ordeaceꝰ fri. c fic. eft: minus d fru
meti nutntiu?; vétofitans gñatiuꝰ⁊ »ftipariu?:qué come»
fturus cus co vtaf enctuofis:ficut caro groffa atq; butyꝛũ.
¶ De riſi. Capᷣ xx.
Iſi ca.ẽ in pmo gra. fic. vnvétre oſtrĩgit:nõ multũ tii
,R fimiliü fit fibí admixtũ:cõſtringit níimin:marie fi firru
bicundü:fed albũ lotũq; 4 cũ buryzo ⁊ amygð.coctũ:nõ vẽ
tris eft ↄſtipatiuũ:mitigat er doloꝛẽ trn t ardoꝛẽ ftomacbi
tínteftinoz:ci? nutrimenti tẽperatũ eft ⁊ digeſtibile: fi cũ
lacte coquat — facit:ſed bumectatz nutrit.
¶ Decepis. Cap̃ .xxij.
C Epe ín quarto gradu fünt ca.7 fic.parü tame ſunt hu.
coitü mouẽtes:⁊ inflantes:oolo:£ in capite facientes:
Opo:tet ergo comcdétes w aceto 2díre; yt'in lacte amygð.
¶ De allijs. Cap.xxij.
xs.
Theorice.
ia calidioꝛa ſunt cepis ⁊ ſiccio:a:maximũ caloꝛẽ coz
——— *— ſunt:q̃ fi coquant ardoze illũ amit⸗
tüt:porói g cbo melioꝛa funt; cocta mag; nutríüit qᷓ cruda:
fanicaté autodiunt:digerere adiuuát; conftipanone vetris
babércé caueant oportet ⁊ capire dolentes.
¶e poꝛris. adpi.xxiij. »
Oꝛri mnus pie ouob7calidiiuntzcapttis doloꝛẽ facit
ficut ſuperioꝛa:coitũ mouẽt:emoꝛroxdes adiuuãt: fi»
nc crudi fint fiue coct.; ventoſitates inteſtinoꝛum expellũt.
«[ £2: fructibꝰherbarũ:⁊ piimo oc melongijs. Cap.cxiitj.
(D Eonsa vetera camara ca. t fic.fi receti. c non amas
"ra funt c fic. Si cruda comefta ad oigerédü oura funrz
cocta facílioa, cii aceto appetitũ adiuuãt:⁊ ſtomacbũ ↄtoꝛ⸗
tãt:melancholiã güant:ad comedendũ grata: vr q: no vira
turfübítonocent tarius, «[ e cucurbitis. Cap · v.
Acurbita in ſeðo gradu tri. hu.parũ nutrit: C ꝓpter
CX voccéuet febzicitanrib? c fitientib?:et er caloꝛe ruf»
fiétibus:quá fi frigide nature vclint boles comedere: appo
nantpiper;sinsiberzcfitia, — ¶ e melonibus. S a.scv].
Elonẽs funt fii. t pu.tícOo 5radi ; dto oigeftiuiquia
(unt colatiui : vꝛinã pꝛouocãt: impetigine t moꝛpheã
índec lauatd müdincac: 9 maxime ſemẽ vidct facere: ato in
Dumo:es ſtomachi fe mutãt.Ba.inqᷣt:melones fzomacbus
co:xrüpunt; venenoios hu.gñant.Sepe ⁊ mulrü comedetes
fcb.patientur. ¶ Ee citruũs. Cap. xxvij.
AItruli ⁊ cucumeres i.ſunt ⁊ hucaloꝛe ⁊ fitim extin⸗
guunt:vꝛinã pꝛouocat:ied citruü funr frigidioꝛes:⁊ ali
quãtulũ ſtiptici: quos ambos fi multã cho.habentes come
dantzficim generant:qꝛ conuertibiles ſunt.
¶Tde cucumeribus. Cap̃. xxviij. x
floaes paleftíni qui cucumeres oicunt faraceníciz
CDs. inc hu.Sitientibꝰ c febꝛicitantibꝰvalẽt:acuta fe,
extinguitur:⁊ fi aqua occoctióie eius detur cB 5uccaro acu.
t$ feb, c yctericis:valet fimiurer cti fpodio caloꝛi epatis:tri
gidi índe caucárfibí, ¶ De canna mellis. Ca.xxix.
Anna mells ca.eft ⁊ hu an pꝛimo gradu: valet aiperita
Q ti puimonis:Dumo:ce cm vitcofos oc canalib?eius ex⸗
pelutzfcd tamen ínfl at: vꝛinam pzouocar.
¶De muſa. ſapitulũ.xxx.
Vſa ca.cít in pꝛimo graau « hu.multũ nutrit:dura eſt
(Da expellendt a ftomacbo:marime fi multũ comedat
afperitare pulmonís adiuuat:⁊ pectoꝛis: diuretica elt; ya»
lct vulneribus atqp rentüi;tibidinem augmentar,
¶ De fungis. Xapitulũ.xxxj.
F fri.lunt ⁊ hu.ad digerencũ ourizmulrà comeſti
anguſtiã gñant i oꝛe tomachi ⁊ grauitatẽ vſq; ad de⸗
fectionem:melancholiã ⁊ phlegma gnantzquibufaam funt
moꝛtiferi. ¶ TDe panico ⁊ milo. Cap̃.xxxtj.
Anicũ atq; miũ func fri.⁊ ſic.in fcoo gradu: parũ nu
AJOrrianctiptics ſunt:panis multũ eft plus »ftipatiuus:
vꝛinã pzouocantzad comedendü melioza fi cum butyro vel
amygd. fint cocta:quibZadmirtis hũectant:⁊ fictas co:
erpellitur. EDelentibus. Capi.xxxiij.
f£atco fri.ſunt in fcóo gradu fic.in tertio. vnde melans
Eioosc gencrá: fan.quíbus fi ds etat ſepe:cholericus
€ffiat niger: c melancholicũ moꝛbũ pani£:ficut cancrü: cles
phanfiã:maniã « fitta "IRocéciterü oculis fi fece fint cõple⸗
xionis humidis ſubuemũt:⁊ fi cum exterío: coꝛio coquan£
folubiles funt: f5 finz illo ftíptice: erüt melioꝛes ad comede
dum:fi cum blitis cocte fuerintzecl cum ſpinarchia:vel mal
ua vel atriplicibus:peio:es fi cũ carne ficca; qꝛ plus melan»
€botíce fint: ad digerendũ oure c verofc;fi cũ medietate co
quantur oꝛdei:bumectant atq; nutriunt,
¶ TDe fabis. Lapitulũ.xxxiiij.
Abe fi fint virides fri.ſunt z hu.atq; pplegmatice. Si
vᷣo ſicce inflatiue c vẽtoſe: marine fi finc cà fuo coꝛti⸗
ce:⁊ ad digerẽdũ funt dure. Ideoq; comedétce ftatim sra»
uitatem capítís t ventofiraté ⁊ faagatione ſentiũt:q̃ melio
res ſunt ſi ad infundan£: ⁊ poftea ant aſſent᷑: vel fi excoꝛiẽ⸗
tur c beue coquant: nullá ventofitaté faciũt ccmedentib?:
maríme fi ciminũ ⁊ piper z cnamomũ: alícpmü eis admi
fceant; fi farína oc eis fiat; ficut ius eas coquat cũ amygð.
Fo.xxij
⁊ʒuccaro:⁊ calidas oet comedere vłbibere:adin ust tumſẽ⸗
tes: ⁊ gutturis peccozis quoq; ⁊ pu monis aſperitates: cfi
ci tunca fua coquant:vétrie iuuat turus ⁊dnterias ct
vomutü: facta inde farina:n faciẽ v coꝛpus inde laues mun
dificat cutem oe ientigine vel alijs maculis: quarü nutrimé
tum cft remperatü:quas qui comederínt t vctoſitatẽ fuges
re voluerit cũ calameto coquat vel oꝛigano: pipere vel oico
virides comedẽs sinsib.comedat « oziganti atep ſalem.
De cicere. Capitulũ.xxxv.
G et ca.eít ⁊ fic.ti aliquíd humicuratis habet: ventos
um ⁊ ínflatíu& efrz vndc coit mouet:fperma augmẽ⸗
tat c lac vazà ⁊ méftrua puocatzaqua vbi coqui£ cum cimi
no:cinamomo 7 ancto calefacit « groſſos hũoꝛes diſſoluit:
lapidẽ renum ⁊ veficc frangit: nigrü fo:tire cft ad boc P al
bur Ticer aũt m lentiginẽ ⁊ moꝛphea: c aliae cu»
tis maculas. ¶ e lupinis. Capi.xxxvj.
Upinũ in pmo gra.cft ca.in ſcðo ſic.nimiã babes ſpiſſi
JLiniine t amaricudine : fi nó ect cocti: 5 fi cũ ad « fale
coquaf dulcoꝛat:duꝝ eft ad oigerédü: fi comedat bu.grof»
fos gnat:fs multũ nutrit: vn labozánb? ↄuenu:⁊ fc exercitã
tib?:q ft oigefhibile vie facere cũ calameto ⁊ ozigano ⁊ fale
t olco t obfomogaro comede:ñ cũ [ua amantudine comes
das:v:inã « méftrua puocat:tetũ moꝛtuũ erpeliit; lübzícos
⁊ aſcarides etjcit:oſtipatiões poꝛoꝝ epatis 7 tplenis 7 pul»
monis aperitzaqua eiꝰin qua coqua£ buicrei pdeffcvidef,
¶ De fenugreco. Capi.xxxv.
Efe ca. eft ín ſcðo gradu aiq; ſiccũ: folubile fi an
tc cibũ comedat, S ín abo nó adeo doloꝛẽ facirin ca»
pite c abomínationé: ad vbi coquit colara:z cũ melle mixta
ſolutionẽ facit vétris:méftrua puocatzparturiente müdifi»
cat. Síauté fenugrecü cus ficubus ſiccis coquas fostirer: et
poftea colce: ⁊ colature tátüdé adijcias mellis: ⁊ itez codes
Quo ad fpiffitudiné veniat: valet ad eeteré ruffam:pec? mi&
dificat:c pulnonẽ oc pumozib? groſſis atq; vifcofie,
¶ De faſcolis. ————
— icol quedã ſunt al.que fri.ſunt t ficquedam
,rufa:c ipfa funt ca.vtraq; t inflatiua: minus tf
N qᷓ faba:que fi coquan£ cum oleo € obſomogaro
⁊ finapizanamomo ⁊ ſcariola:eruca etoziganoz
bene digerunt 4 nutriunt. SRufi faſeol mẽſtrua
pouocant. fifano, Capitulũ.xxxix.
mũ in pzimo gradu cft cali, m ſcðo hu:plus
Led LD.O aiiud granum babes olei. Ideoq; emollit
ſomachũ: ⁊ appetitiuá virtutẽ oeftruitzabomí
Iatione facit:humoꝛes gñat viſcoſos args groſ⸗
Hes | 08: qꝙ; ardose patit ín ftomacbo er nimio calo
rc vcl acuta porióc:aut foꝛti vino: olei fifaními accipiat co»
cleariũ.j.qð fibi multa ꝓdeſt.ſi quís aũt comedere vult fifa
mum A UE UE MM NON
papauere, — Capi.xl.
47 Ppauer al meli? eft ad comedendü d nigrũ:qð in ter»
tio grada fri.eftz bu. idcirco fomná pzeftat"IBiorá fa.
at conftipation vétris: otra tufícm adíuuátzad boc
eft mel? alb fi aum succaro 7 melle comedas, ]
" Ec ilactuca. Capitulũ xij.
Actuce fri.ſunt in fcóo gradu:⁊ hu.oĩbꝰherbis nutribi
Liio:s:f: anguie qué grant melio: eft eo qué'alie berbe
pꝛocreãt:ſomnũ pꝛeſtãt:fitim mitígát:fiue cocte fiue crude
fint: libidine auferützmaric fi fpa caz biba£:frígide natu
re boics cü apio fiuc mẽta comedar. € De fcariola iE a. rli.
£ariola fiue endíuia narure lactuce eft vicina:ſʒ min?
fri.z bu.min?nutrit: amara € ez quaamaritudine fple»
níg ⁊ cpatis ↄſtipationẽ aperit:zaqua ci? valet yctericis:ca⸗
lido apoftemati tuat ſuꝑpoſita:naſcens in bveme eft tri.⁊
pumidio: d» que ín eftatc. ¶ De malua. Xap . iitj.
(2m mediocriter ca,eft 2 bu.ventré bumectat contra
tuffim adiuuatzafperítatib? pulmonis: gutturis feu
pecto:ís adíuuat:íta dico fi cũ aqua ín amysdaleo fit cocta:
que fiin aqua coqua£ « cum oleo ⁊ aceto comedaf: ventré
ſoluit ¶ De bletis. &ap.rlíig.
a o deed i m Dicit ca.eft ⁊ bu.ín bmo gradu:vẽtrẽ pu
mectat:cõſtipationẽ fplenis fiuc pozoz epatis aperit:
Zibet quintus
cõtra tuffim adiuuat: quá quí ob boc comedantzvt aceti ⁊
finapim miſceant oportebit: radi ei? groſſuʒ phlegma Gc»
nerat:ſtomacho inconueníens eſt.
¶ De ſpinarchia. Tapitulũ.xlv.
P inarch intcr frigidti c humiduʒ eft tẽperata: ven»
(sen bumectat:contra afperitatz gutture t pectoꝛis
arg tuflim adíuuat: pomiries frigide nature cti cinamomo
cpiperecomedant, — ¶ De caulbus. Capᷣ xlvj.
Aulis diuerſe eff cõplexionis:aqua eius frigiaa ct hu⸗
Ct mida mundificás: ventre emollit:qui vetríe vult folis
tionem coquat ín'aqua;t efus aquá bibat quí 9o conftipa»
tionem aquá egaat: caule ibi coctü comedat: q: frigiaus
eſt c ficus: cauice quoq; tenebꝛas oculoꝝ eis quí ſicci funt
pꝛocreãt:humidis ecõuerſo facit: bonus eſt cũ carne craſſa:
aut cum amygda.melancholicis odioſus eſt.
¶ e blitis ⁊ atriplichus. Capi.xlvtj.
Zete atriplices frigide funt ⁊ bu.fed atriplices humi
"Dios t blctc frígidio:es: vndc funt iuuatiue boibus
calide cõplexiõis ⁊ ſicce: ⁊ caufon 7 febꝛi tertianc; fed tame
neas conftipatíue ſunt:neq; ſolutoꝛie funt,
¶ De poꝛtulaca. Cap̃xlviij. J
MOꝛtulaca ínfcóo gradu fri.in tertio pu.calídá naturã
A oaiauat:trondes eius cóexiatie dentibꝰ pfünt, Ramí
ftiptici (ant: ſcreatui (angaínís ez pectoze pfunt: c diſſinte⸗
ricis ⁊ uxui fangais ĩ mulierib?: oc fucco ci? catpaplafima
factũ:doloꝛẽ capitiavelapoftema oc caloze mítigat: frigide
tiaturc bomo cum menta ⁊ apio comedat;
¶ De eruca. itulũ.xlix
Ruca ca. eſt in tertío gradu:bu.in pꝛimo: fperma au»
CX smentaceoítà incitat:doloꝛẽ do facit:opo:tet ers
eum lactucis temperetur, e menta. sap.L
7 f£ntaínfcóo uda ca.eſt ⁊ ficca: quiddà baberbumís
(Qus p quà ardo: mouct libídínís : epatis frigdoꝛẽ
adiuuat:ftomacbüg cofo:tat er frigoze defectũ: abomina»
tionem:fingultü ex plenitudine curatzoígeftiuamvirtutem
confoztat. ¶ De tarcon. A⸗p · j. :
Arcon ca.eft ⁊ fic.ftomacbi cófozxtatzfimilitervt meta,
Scd nimís comeſtũ:moꝛatur ad digerendum.
¶ De naſturcio. Capitulũ lij.
Aſturcium ca.eſt cfic.pplesma viſcoſum « ventoſita⸗
Xon oiffoluit, capío. $£fapr.litj. .
Piũ ca.e(t ⁊ fic.ín tertio gradu: ventofitate oífloluitz
Ka cm Vierge aba Vidi peas epatis vel fplc»
tie aperit:fed tame gignit oolo:em capitis,
¶ De coꝛriandro. £ap.líüg.
Oꝛiandrũ melius cft ínter potiones d» berbas annu»
CX inerandizatiaf ef occidit: alíquátula pare coꝛiandri
tantüdem faat quanti multa quátitas lactucarü ín pꝛeſtan
do fomno:neqs berba per fc eft comedéda:fed cum alijs co»
quendis admifcéda — boni caufa: maſticatũ alioꝛũ
odoꝛẽ fetidũ autert atq; ceparũ. ¶ De ſolatro.Cap.lv.
latrũ frigidũ cft «fice in ſcõo gradu:vꝛinã ꝓuocat:
cõſtipationẽ cpatis:vefice atq; renũ relaxat: apoftema
iuuat in bis membzis poſitum. —
¶ De ramis berbarum. — £apíllvj.
Ami herbaꝝ antec germinẽt: ⁊ virides ſunt a qͥbuſdã
Acomedunt᷑:⁊ idẽ eisfaciũt qð ⁊ herbe quaꝝ rami ſunt:
fs tii plus nutriũt:⁊ hũidioꝛes funt ficut ſparagi: d ca. funt
⁊ bu.mediocríter nutriẽtes:⁊ (perma generãtes:coitũq; có
citantes:vꝛinã quoqs pꝛouocãtes:cõſtipationẽ fplems 7 re»
num acepatis aperientcs:fi cocti cũ aqua 7 oleo t obfomo
garo comedan£, iPomcefhici tame nutríbibo:cs funt d fint
filueftreg, ¶ De carambis. fap.vij.
Arambi fri.⁊ ſic.ſunt c caulib? ſimiles:ſed mínus ficca
tiui:⁊ mali fanguinis gñatiui:optʒ comedentẽ puide⸗
rc vt bii coquant᷑:⁊ cũ carne craſſa aceto d5 t obſomogaro.
¶ De rapis. Tap ·lviij.
B Apa calida eft ⁊bu.groſſum cibus babens:inflattua €
multũ nutríts:fperma augmente: 7 alíauantulis cft
diuretica. ¶ De radicibus. Cap̃ .lix.
Aices in tertio gradu ſunt cali.⁊ ſicce:ſtomachũ male
Xconturbãtes « d ibi inueniũt:fetidũ readẽtes ructatü:
quapzopter vomituri comedũt:malũ facit nutrimentum ⁊
groffum:c ad digerendũ ourum;duís quidã cas ſolubiles
effc dicant: qð cft faliam:cũ em ín natura fua fiat indigeſti⸗
biles:alia quomodo faaent digerẽtes:coitũ quide mouctz
frondes tamen melio:ce dp radices, n
¶ De tructibus arboꝝ:ẽ pumooeficubua, Cap̃ lx.
Icus ín pꝛimo gradu funt ca, virides hum ice in
I GEB icio:ficcto inter ficcitate z humiditatẽ tempera
Erxemediocriter nutríüt:fanguis qué generat inc»
M RE Sio: cft P quéalr fruc? eftíui;citooígernntzcolae
A nuc em ſunt ſolubiles: maxime ſi mature ſint:tuſ⸗
ſientes adiuuãt:pectoꝛi:pulmoni:veñice ⁊ renibus mundis
cias parát: maxune fi aliquid quod colatiuũ fit admiſceat:
ficut calamentũ:oꝛiganũ:ameos.Ficus quidẽ vẽtoſitatem
faciũt:maxime non mature:ad digerendum ſunt ourc:ficce
meliores funt. Sepe ⁊ multum comedentes: pedículis funt
abüdátcs:marime qut ines humoꝝ in coꝛpoꝛibꝰ bae
bent. &lirides comedẽtes cas:ín finc carü oxiʒaccaram acci
piant:q̃ ficcas manducat:amyg9. vcl nucce ín fine babeat,
iDevuís. iapilr. !
song Clc Laudib? ficu funt vícine:que multü melio
res füntfi pelle erterío:£ babeant tenuẽ:⁊ mul
p Wiz! 4 crum íntus humoꝛẽ:ſolubdes em funt; cótrarie
ide funt c fic acerbe frigidioꝛes ⁊ ficaozes ſunt: ín hye⸗
me perdurátes:ceterís viuis ſunt nutribilioꝛes. Vue cũ coz
ticc ecteriozi ⁊ acinis cotnefte ad oígerendum ſunt dure:er
8o finie bis naturc erunt oígeftibílis atq; folubilís. Glue
paffe naturaliter faciunt q3 4 ille vii fiunt, Sed tf calídios
ree c nutríbíitozes par pectus ⁊ pulmonẽ adíuudtes fi vi
fcofos hu.inuenerũt:quẽ autẽ macide non adeo carnofcz
ſtomachũ contoꝛtãt:minus calíde ⁊ ftíptice:q fi qsvult effe
ſolubilis carnofas comedat finc acinís;aqua; vbi cocte fint
€bíbens: multo melíus erít ſolubilis.
1a funt fri, in pꝛimo gradu.Du.in feóo. Si bene
jfint matura funt ſolubilia:imnatura infolubiliaz
ſtiptica c fri. fic.ftomacbo ca.« ficco vtilía; que
A5 5j 2lciunts comefta oigefhbilia: ⁊ bonos hugene⸗
— .. rantía:contrarío otraria:maxime fi ín ftomacbo
inuenerint humoꝛes malos:funt em conuertibilía,
¶ De ceraſis. ffapituli.lriij.
Cres fri. ſunt ⁊ hu. mozie ín actione fua fimilia: fed
tfi cóuertíbílío:a: c peioꝛes humoꝛes generantia,
¶ De perñcis. Tapi lxiii
Dee funt frí, pplegma generátia: c groffioz eosug
eft cibus d? coctanoꝝ:ed nó facile conuertunt:d facile
ab offib? emundan£ ⁊ feparant c tenere funt fue; cito oí
geruntur:cõtraria contrarie.
¶ De maliſgranatis. Capi lxv.
(Dec frí.fantzacida funt frigídio:a: ín bumíd(»
tate z ficcitate mediocria:cho.ru.extinguũt: ſtomacbũ
t epar confo:tátzque er caloꝛe ocficíitzabominaricnem rc»
mouent. GBꝛana ſolutionẽ vẽtris fi ficca ñꝛt:q »traría funt
burnoses cbolerícos 3buntzneocfcendát in ftomacbü iul
ca inter calidi ⁊ frigidũ téperata ſunt bumída: fi grana
tafucrint tenera:tuffientes oe caloze adíuuát. lbippocra.ta
epidy.quedam inquít mulier cum ín pꝛecoꝛdijs oolcret nul»
laq; res doloꝛem illum mitigaret:nífi fuccus malíara.7 fari
na ordei:hec tandẽ appofuít, vnde ab Ibippo.intellíaimus
p:eco:dia os ftomacbt cffe vocata:que aum ex cbolericis oo
leret humoribus bmói cibo recreatur.
¶ De coctanis. Tapi.lxvj.
Octana fríaidafunt ⁊ ficca atq; ſtiptica caloꝛẽ ſtoma⸗
CYoi cófoxtantía:ante abumtcomefta con ftipant:poft di»
bum foluunt: eoꝛũ aqua magis ftomacbum confo:tat: fube
ftantia conftipat.
¶ De malis. fapitulá Irvij,
O frigida ſunt ⁊ ſicca:caloꝛem ſtomachi cõfoꝛtantia
non matura ſtiptica:et ad digerendũ dura: acida funt
frigidioꝛa: dulcia ct odozífera ; ínter calidum et frigidum
S beoxtce.
mediocria ſtomatichos: t cardíacos confo:tant, Sed tame
weruis funt el Depiris,. £apituldrvit
ramatura c aquofa funt tẽperata aliquantulũ frigí»
damagio d coctana; c magis nutritiua.acida frigidio
fa:antc bum comefta funt ftíprica:fi poft cibü : contrania,
nomachũ confo:tant;fumum in caput aſcendentẽ ↄtrabũt.
¶ De malis citris. fapirir. —
trína mala ín vírtute funt diuerſa: coꝛtex eoꝛũ cali, €
Cx ín tertío gradu:ftomacbi c epar ex frígoze ocfecta
cófo:tat fi parii comeda£:fi muitũ:ad oígcrédti ourus. 3n»
Ade carofrigida ⁊hu.ẽ — — pne —
bñ digerat multũ nutrit:acida pare fri.z ic.in
du cbo.ru.indc extinguit: appetit? excitat᷑:cardiaca cpoleri
€a mitigatur:impetigo cutis inde lauata mundat:congruit
febzicitátib?. yDtarria c vomit? er calozc inde extinguunt.
begranis. apr.
Kana ca.funt « fic.parüi bumída vcl vnctuoſa: emoꝛ⸗
rovdes adiuuátia:qui vulc comedere ea nó mundetzc
bii maíticetz ante aburm cum melle manducet,
¶ TDde pꝛunis ⁊ ceraſis. Cap̃.lxxj. MS
3Runa ẽ cersfa frigida funt i pꝛimo gradu:bumída in
fcóo: acida frígidíoza ⁊ ſolubilia:dulcia ſolubilioꝛa:aci⸗
da calo:£ extinguũt· ſicca minus ſoluũt d? recẽtia: fed tfi co»
ctozum aqua c cii succaro ebibíta cft ſatis folubilis,
e oactyus. prr. z
OB bii maturí fs nó paffi ca funt c bu. fattmutritiuiz
Aibidinẽ excitãt:paſſi calidioꝛes ſunt:⁊ magis mouent
coſtũ: doloꝛẽ generãt in capite, IRó maturi f5 pótici funt fti
ptíci ftomacpí confo:tatiuí:pos fepe comedentes mali funt
fanguinis t cito patientes. De oliuis. Lap̃ lxxitj.
Liuarũ ouo ſunt gña:oleũ cr emittit vna:aquã altera
O ole emífíina:mag] eft nutritiua:aque reddiriua ftoma
chum cófo:tat:pcipue cii aceto comefta , matura cft cali.nõ
matura fngida, ¶ De nucibus. Capᷣ̃ lxxiitj.
VTiees ca funt ⁊ hu ſcðo gradu:recentes minus ſunt
)F calétcs:cozter iterioe fubtilie cft parũ cõſtipatiuꝰ:nu⸗
ccs auté nutriunt mediocnter:fed in capte faciũt doloꝛes:
multi comefte fitís funt gñatiue:⁊ veteres pipuc.fi cũ fi»
cubus fic.quis comedat; veneno obuíant: fanguíe qué ge⸗
nerant nó cft malus. ¶ De auellanis. S ap.lrcv.
AEces auellane ca.ſunt ⁊ ic.ad digerendũ dure: ⁊ ſto⸗
macho grauimme:multũ nutritiue: dicunt quidã mes
día qui ante cibũ aum ruta comedũt:ſecuri funt cõtra vene
num:tmo:fus reptiliti.S tfi cum fiaibus mãducent᷑ cõtra
tno:füsfco:piond adiuuát. (LP camygdalis. Salvi].
*pdaie ínter calidũ « frigidi « pumídus funt tpe»
rate;pectus adiuuãt:pulmonẽ cü fint colatiue müdifi?
cantzmediocriter nutríüt:cus ſicubus ficcie comefte ſolubi⸗
les ſunt:qdã d « amare magis fimt colatiue:pectoꝛis mun?
tiue: conſtipationẽ epatis aperiüt atcp fplenis: vꝛinã
pꝛouocant. ¶ De phiſticis. £aplrpen. —
Hiſtici ínter ca. hu.umt tẽperati:itomachi cõfoꝛtati⸗
ui t epatis:diuretici:libidinis augmẽtatiui cõtra moꝛ⸗
ſus ſcoꝛpionis valet. E De xilocaractis. Cap̃.lxxvitij.
x Jocreace funt ſtiptica. G. recẽtia mquit nó funt ſtipti
ca: ad oígerendá oura:mali fanguí.generatiua.
¶De capparis. Arxxix.
Creer duri funt 7 ficct ín fcóo gradu:cũ aceto comefti
conftipatione epatis aperiunt atq; fplenis: ftomacbus
mundificantoc pblegmate:folutioné vẽtris faciunt.
glandibus. Cap̃ lxxx.
9:5 que ⁊ celfi frigide in pꝛimo fic.ín ſcðo: ftiptíce:
t ad digerendũ oure ſunt:multũ nutritiue: mẽſtruoꝛũ
oppilatoꝛie. ¶ De caſtancis. Cap lxxxj.
Aſtanee minus fant ſicce:⁊ ínter calidũ ⁊ frigidũ tẽ pe⸗
d rateanflatiue coit mouent:multũ nutriũt:ad digerẽ
um dure ſunt. ¶ De lentiſcis. Eap̃ · lxxxij.
Entiſci ca.ſunt in tertio gradu ⁊ ſic.ſpleneticos adiu⸗
Aunnt: vrinãt mẽſtrua ꝓuocãt:pblegmaticis valet: coi»
tum mouẽt:oleũ co: paralyticis eft S qe trii
ſplenis ſubuenit. ¶ De meſpilis. Cap̃.lxxxiij.
Fo.xxitj
Eſpile frigide ſunt ⁊ humide ín pꝛimo gradu:zcide t
CD faac ficcezp:íozes polegmatis funt ghatiue, Sequen-
tee calozem extinguunt. —
¶ Oe miubis. ap.lxxxiiij.
qo frigide funt ⁊ bu.oígeftíonis dure:parũ nutriti
uezaqua ín qua funt cocte:calidioꝛ eft cis: ⁊ doloꝛis ví
fcerum funt mitigatiue. S.tñ eas vitupat dicẽs:ſanitati in»
quit iende:4 egntudíni medicáde: ncfcio quomodo
poffunt ſubuenire:ſed poc tñ fcio q: ourc funt in oigeredo,
KL x —— y or ambulantibus
indpiendum, apitulũ. lxxxv.
Qnis caro ca.⁊ bu.nutmbilis 7 fanguinis gñatiua: fs
Q tamé alía plus:alía min?. «Caro quadrupedt poꝛcina:
Q: inter ca.c bu.temperata eft nutribilio: t fanguinis gñati
ua: ⁊ emelio: qué gñat dlibct alua caro: nature vicina cft
pumanc, Cindc £a. quidá inquit hoĩes cames comederũt
bumanae p poꝛcinis ignozátes.inde pbaf q: bumane car»
riaffimilet. "3»ozcellna humidioꝛ t pbi gmariaoz: agni
va calidio: eff ⁊ Dumidio: femínina mal fanguiné gnat bii. -
nutrínua:fitr capꝛina feminína. lPedulína eft tcmperata ct
bonü fanguiné gnat:bene quoq; nutnt. Capꝛina malum c
melancholicũ fan.generat. 3Bouina multum eft nutritiua €
groffa:ad digerendũ oura: melancboliá gnat. Vitulina cft
— ſanguinẽ facit. Minne em aĩal naturali»
ter ficcum:fetus babet humidioꝛes:⁊ bonũ ſanguinẽ facit:
« p:opter boc annuales agni ⁊ beduh funt tẽperati: boues
funt ſicci:vituli pumídi ⁊ téperati:agni bumidi ãnuales tẽ⸗
perati.&aftratoz caro cíto oígeri£: c nutrit melius.Craſſa
ventre mollit c humectat:⁊ cft ad digerẽdũ dura:macra 0e»
ficcat:« faalis eft oígeftionís. Zt audabilio: eft ois caro que
ínter craffus « macidũ eft temperatioꝛ. Juuenibꝰſeq; exerci
tantibus: raros pozos babentib?couenienrio: eft pecudit
caro iam adu t boum vondũ ín etate perfectoz, cca»
ftrato:& 7 capzarü:non exercitantiũ vitulina:bedulina : ots
caro filueftris cft illaudabilis:ſanguinis croffi generatiuaz
fed tfi cap:eolina: ⁊ lepozina eft melíufcula,
¶ De membꝛis animalium. Capᷣ. lxxxvj.
— 4 Glicquitd m animalibꝰ eft laudabilius ad comede
dum lacerti effe vid: n£:capitü cibus groſſus eft
e multi numtiuus ad digerendũ ourus: multum
pblcgmatícus:fpermaris augmẽtatiuus.Cere⸗
bzum eft humidũ ⁊ faftidiofum:fmiliter medul»
le lingue funt ate; es: auricule:atq; labza ad dige
rendum facilia ſunt.Mãmille ⁊ teſticuli faſtidioñ ſunt atq;
pbleamatici: fed tf peioꝛes funt teſticuli.Oculi qꝛ ncruoft
funt boní:fed aliquantulũ faftidiofi, f£par bonũ fanguines
gnñat:⁊ benenumt:fed ourü eft ad digerendũ. Splen mali
fanguinem generat ⁊ melancbolíci. Pulmo cito digerit: ⁊
eft pblegmarícus. £o: durũ eft ad oigerendus: fed ft poffit
oígeri multü nutrit. 3Renes fimüiter:ftomacbus oífficulter
oigeri£:friciàti gignit (anguine, £ raffa (int pblegmaticaz
fed cum carne comeſta funt melío:a. Onüquodqs tamẽ hoꝝ
fim aialís cuius membꝛũ fuit: naturá eft confiderandũ.
¶ De carnibus volatilum. Capᷣ lxxxvtij.
atiliũ caro ad digerendũ eft facilioꝛ:⁊ omníus
V 19 Squadrupedi came laudabilio: qꝛ oígeftibilioz,
ABallina th omnía excedit volatilia:⁊ pulli zftar -
hs —— d d mos
'derati: parũ calidi ⁊ m d fanguis
generatiui.Omniũ aute volucrũ confiderandc funtnature
fm loc eoꝛum ⁊ victum. Zlnates ⁊ anfercs calídt funt ⁊ bus
midi:maloꝛũ chimoꝛũ generatiui ad putredin? parati, Turo
turce melancholicũ fanguine faciũt. Wꝛues oure funt tin»
digeſtibiles:⁊ fimiliter pauones.
¶ TAuales actiões caro accpíat ín decoquẽdo.Ca.lxxxvitj.
MA Siro cum grano cocta:⁊ maríme bouína ⁊vac⸗
E (m cina multü eft nutritiua : ⁊ exercẽtes:⁊ laboꝛã
M dcs adiuuat:cum aceto cocta cbolencís ⁊ cali⸗
i C» x'di$ natura boibus cõuenit:cum lacte $o mnl»
S Rto eft nutribilior: et pplegma gñat:neq; valet
frigidis. Si cum caulibus:melancholicũ facit fangumem et
oíffolubilis cft:cum rapis cocta ca.eſt ⁊ hu.⁊ fperma gnat.
Liber quíntus
carne frixa. Cap̃ · lxxxix.
Qeon aid cft c ficcum ⁊ deſiccatiuũ: qð fi cũ
aceto valet frigido ftomacbo € pblegmatico ⁊ ocfectoz
«: confo:tatíua — ¶ De alſata. abxc.
Cyata calida cft ettemperata valde nutritiua: fcd ad
o oserenáum dura. ¶ De piſcibus. &ap.rcj.
es ieco reecte frigidi « büidi vuiuerfatrr ble
POS ma generátco:fed ifi in marível in aquis naſcẽ
IP. e) tco falfis minus funt frigidi c Dumidi: cw pe
S jtrofisnafcétee locis cib? alte funt laudabilio
P d ircs:mapune in magno flumine daro ⁊ bf cur»
cxEte verfantes:ficut agris ⁊ cufrates. Iſti em
funt tenere carnis nó vifcofi: t fatis digeſtiui:boni ſan.gña
tíui:calídis t iuuenibus conueniẽtes funt; pryficis ín cali
dis lods ⁊ in eftiuts: t cgritudine excütib? ⁊ detectis. Pi⸗
fzes mali funt phlegmaticis c Ane ftomacbo: teſticulis
calidis adiminiftratiui fpermatie funt. In lacub? naſcẽtes:
aut lutofie aquis fiue fetidis et turbídis: pifces funt peſſi⸗
mizmali (unt etiá illi d ín getisaquis nafcunf:quia em funt
vífcofi 2uertibiles:cpeffimos hu.in ftomacbo siantes. "Dt
fces falfi calidi funt 4 ſicci nimiaʒ facientes fitim: mali funt
melancpolids pblegmatícis fi parü comedát non adeoma
li.s£ancri ⁊ teftofi £ beftini maloz funt humoꝛũ fm futi c»
nus melácpolicis fiue pblegmaticT: fed tfi cácrí oe adj dulci
t dara c fo:nter curréti in aq coctivalét ptyſicis ⁊ emptis.
«L32cfuperfluitatibusanimalid. — Tap̃.xcij
——
3er trib? compofiti lac ſubſtãtijs.ſ.terreſtri: aes
rea: c aquo(a.terreftri ficut caſeꝰ aerea ficur butvrü.aquos
fa ficut fccum, ¶ De ſero. £apady. J
E bumoꝛes cacfacit: ventres ſoluit: colatiuũ
eft. £afeus oſtipat: ⁊ hũoꝛes groſſos gcucrat,
Butxyrus tẽperatũ eft inter calidũ ⁊ bumidd:la
N] cti auce ineft borũ triũ vnavel qualitates:qð vcl
— cexnatura cõtingit alalío: vel ez tẽpoꝛe:aut ex lõ⸗
ginqᷣtate fiue ꝓpinqᷣtate generãdi. £r natura aĩalis: ſicut
lactivacce dominant butprũ ⁊ caſeꝰ:⁊ ꝓpter boc alio lacte
eft nutribiliꝰ:⁊ a (tomacbo ad deſcẽdendũ our, 7 accame
linũ ad maríme abiüdat: cidcirco mín? nutribile: ⁊ cito ot»
geftibile: vñ hydropicos iuuat. f£apzinusinter bccouo mcs
diocre eft:q: bectria ín eo funr equalia.Ouinũ cft inter vac
emum z capꝛinũ. Xac aſininũ pryficie eft optimũ fi receter
illud bíbát cumvbera ezcat pim: eiſdẽ lac tertiũ cft opti
mum que ſanoꝛũ fant co:poz: o€ crm lac ex mfirmo animali
vies eft, Aliqñ lac reces cõtra venenũ cslidü eft valens.
mel. ac aüt vniuerfalr frigidü cft e bumidü:
^
—
uerũtas ſubſtãtie lactis ep tẽpoꝛibꝰ anni:qꝛ in vere cum
p:opiquá fit a gñare:ſubtiliꝰ ⁊ aquofius eft jin quoliber
alío tpe:nó groffcícit aüt quoad pertíngar eſtatẽ. In eftate
téperate cft nature: poft 9o exit a t€peraméto: « íterü redit
ín sroffitudine vfq; afa fetum babeat g»tuerfitas iterũ cft
lactis ez víctu aialiszalíqn erm cum aĩal calída comedat: lac
caloꝛẽ ſeruat:ſtiptica comedẽs:lac eſt ftiptici:cf.tr ín altjsz
fed fi tẽperatã comedat herbã:lac tẽperatũ erit. Rac aquo⸗
fum matũ eft vtpote gñans ſplenis 7 epatis oppilatiões: et
in renibꝰ ⁊ ín veſicis lapides. Cõuenit aũt lac pulmoni: pe»
ctoꝛi atq; pryficis fi fine febꝛibꝰſint acutis: febzicitánb?cm.
eft malá:ccapuroolentib?:frenetías ⁊ epaticis atq; ſtoma
ticis:cbolerias: c aliqñ th fi cum perra vel ferro ca.lac exco⸗
ctum faerit iuuat ftomaticos t ovarrícos oiffintericos.
¶ De caſeo. £pi.
Aſeus reces laudabilioꝛ eſt:qꝛ cito digerit᷑. Siccus vel
. À fatius eft pefinm?:fitim faciée: c capitis doloꝛẽ:epatis
cõſtipationẽ:in renib? lapidé:quáto ergo veterio: tanto pe
ioꝛ:recentioꝛ $0 melioꝛ. ¶ De butyro. i£ap.rcv.
Cltyrü cft tẽderatũ valẽs ad pectoꝛis ⁊ pulmonis pur
gatione. Sí $o ín his locis apoſtema fuerit: butyró cũ
melle maturcfcit. CDe ouis. £aprycej.
Va galline laudabilioꝛa funt: t poft perdicũ atq ſtar⸗
noꝛũ:ſ recẽtia fint, Si aũt vetera autin calido loco fa;
«9
:mala, anferína vel anatína vel ſtrutionũ oura funt c in,
discftíbilía:laptdd in rendoꝰ gñatiua:melioꝛa i aq mediocri:
ter cocta:fs ti idigeftibília, €i avt in alia 2fecrióe mixta
Ours ad oigcredá ⁊ bumose generat mali: ficut colícá paf»
fioné:ín renib?lapíde:cpatis « fplenis 2ftipatione.ua nó
bii cocta ⁊ cũ caloze ebibita aſperitatẽ iuuãt guttur| ⁊ pecto
ris:ſi in aceto fint cocta diſſutericos iuuant.
De melle. Capitulũ.xcvij.
El ca.eſt € fic. ín ſcðo gradu frigide cõplexioni cõ
gruũ ficut phlegmaticis ⁊ ſenibꝰ.bonũ ſan.gñat
calosé naturalé cõfoꝛtat. Cholerici ⁊ iuuenes ca»
ueãt:q; cho.ru.gñat.calidos q; mo:bos ⁊ acutos
marime ín eſtate: ĩ his em̃ coꝛpoꝛibꝰ:pꝛius i cho.
ru.d in fan. muta£.colariu(i eft cindc lacatiuũ ⁊ müdificati
uum:acutũ eft vñ caufa fitis fiet : multü comedẽtes faſtidiẽ
tco facit ⁊ vomẽtes. De zuccaro. ffap.rcvrüj.
— —— — lecarüi eft tẽperatũ:ſed tn alquantulũ calidi
to ei? melli vícínat:mel 5accara cü farina
: ES ya cocta indíigeftina:fi cti oleo € amigdalis nutri»
2. ui bile eſt: epatis facit ↄſtipatiões: tín renibꝰ
Lou CA
(lapides. Si aüt ci nuab? »ficia£ mel: calidífit?
Amũ eſt:cho. gñat ín capite doloꝛẽ: ma:ic ía cho
lericis ⁊ muenibus:hec tñ ofa cum melle peíozaz cũ succaro
melioꝛa. ¶ De potibꝰ et pꝛimo de aqua. Ca xcix.
AUm de potibꝰ ſit dicẽdũ:ab aqua q̃ vniuerſalioꝛ
zd cft incipiendũ eſt. Qm̃ ergo oc cibis € coz diuer⸗
J fitatib? diximꝰſßm. S.⁊ erpernmentü noftrü:ops
E ASIA vt oe poribꝰ⁊ coz actionib? fiue otuerfitanb?:c
9 ad dd neceſſe funt diſputemꝰ. Potꝰ g duabꝰ de
caufis cft neceſſariꝰ:aut em̃ humectat coꝛpus:⁊qͥð humidũ
oc coꝛpoꝛe diſſolutũ fucrat reftauratiaut abi grofiitudincs
oiffolutas ad loca poꝛtat remotioꝛa. Potuũ adit cria cóftat
efíe owerfa;cft aqua cui? actíotá eft oícta:fed tni coꝛpꝑis nó
e(t nutrítiua: qð fi facit nó fua eft natura:f5 reí cum qua eft
admixta.Eſt vinti cuí? actío eft vt po:tct abü p oẽs co:pis
artes:nutrit quoq; « calefacit:fpiritii ⁊ (an.augmétat:caz
x:é naturale cõfoꝛtat:⁊ p totü co:puo eũdẽ ocpo:tat. Sed
cũ in (anítate cuftodicda ⁊ infirmtate curáda: aqua magis
fit ncceffariazopts ne medicus aquaꝝ naturas negligat: vt
laudádas tríbuat: ⁊ nó laudádas caucat, £ft aũt ai quedá
ſapida:quedã nó fapida.fapida eft clara ⁊ nó dara: clara bo
na eft ad bibendi; ficut oc fõtibꝰoꝛiẽtalibꝰ:lucida 7 claraz
leuis c nulli? odoꝛis:cito calefces:z cito frigeſcẽs z hume⸗
ctans:aq̃ hinõi eſt acceptabilis:⁊ cíto exit nó grauãs ftoma.
chũ:eũ refrigerás ⁊ hñectãs.Claritas em̃ eius fignificat qz
nibil aliud ct admifce£. Leuitas ⁊ ata mutabilitas ſubtilita
tt [ue ſube demõſtrãt: Hinc eſt ſcða q inter cftiuü oꝛiẽtalẽ c -
cftiui occidentale eft poſita.i.ſeptẽtrionalis fontana. £iqua.
rurſus oc lutofis fluens montib?:c q̃ fuit ſuꝑ petrã:⁊ cla»
ríffimas arena c fo:titer currit ficut eft magni flummis poft
pꝛioꝛẽ gradũ tenet fanitat?. He er in hyeme funt calide ⁊ ĩ
eſtate frigide.aq̃ eii pura eft illa q̃ aliquãtulũ redolet:⁊ ẽ fa
pida:aut turbída: sut d er grãdine ⁊ niue cófiat. Hmõi aq
Coftipationé faciũt ín epate:⁊ lapides in renib?oure digerũ
tur: ſtomachũ oífficulter egrediunt᷑. Aq̃ putrídaficut quo
rüdam lacuũ ⁊ paludi fiue lutuofazfeu acj in qua doꝛmien⸗
tcs ciuitati infiuüt putredínes. Calida ⁊ fpiffa fplent mas
anificat c cparz ſtommachũ coꝛrũpit:cutẽ hoꝛridã facit:diuer
fas feb.gignit.aq̃ pluuialis ceteris ads melíozeft ⁊ ſapoꝛo
fio: atq; leuioꝛ ⁊ mũdioꝛ:ſicut Hip.ĩ pento.pluuía inqͥt eft
fumꝰaquaꝝ a fole tractarũ:natura at folis nó nifi ſubtiliſũ
ma aque cceteroz coꝛpoꝝ trabit:vñ ad pluuialis putredint
vicina eft ⁊ ꝓpinqſſima:qð er ſubtilitatẽ cõuenit: melío: ti
eft ceteris aquis « digeſtibilioꝛ:ſed ci putreſcat raucitates
gñat atq; feb.qð fi nó ſiat:melioꝛẽ alijs eẽ ↄſtat:ex putredi
ne nõ eſt vituperãda:ſed potius er ſubtilitate fua laudãda:
ois er ad aue cito putreñt:⁊ dto coꝛruptiõi ppínquat cft
ſubtilis. Aq̃ pluuíalisrurfus der tenunfíi:na pluuia ↄficit
uclio: effcvidet:fubnilitate em̃ fumivñ oꝛif fianificat. Poſt
banceft que cum tonitruo cadit: tonitruus em motu fuo in
nebulà fumi fubtilíat. Unde aqua pluuialis multũ melios
ratur ínter alías fi bibat: aut calida ant frigida , j frigefcit
2 beoxtce.
cüniuezaut —— el vr ftoma»
rcfrigcrat ⁊ epar. Jeiunus nó bibar:q: ftomacbü per
—— — ⁊ — facit; mala cft pectoꝛi:qꝛ tuffis
'anir:ocntib? quoq; non 2gruít: neq neruis:neq; offib?:
gigmr D da -
ned cerebꝛo:qꝛ pec mẽbꝛa funt frigida:catarrũ facit:pecto⸗
ribus ſanguinem ſcreãtibꝰ obeſt:i ceſſauerit mo:bus idem.
—— —
Í et epar iter: aut ex frígo:c infirmatua
eft:c cam ínfirmitaté cft egreflus: neq; poft coitũ eft biben
da: et nímía exercitia:qꝛ caloꝛẽ otffipar naturaiẽ. Unuerſa
líter dico cis aquã frigidã frequéter bibũt: ꝙ peuffiones
nó euadüt futurá ín fenectute:neq; poft ſomnũ in nocte bi»
batfitibüdus:q: calo: naturalís eptinguit: nifi ꝓpter ardo
rem feb:iüzaut" ppter cibi calidü ⁊ ſalſum.Aquã frígidà cũ
niue:fi quís polt ſomnũ bibutzbonum appetitü fat: ftoma
chum cófostat vt bene digerat: fed tfi fubito nó eft bibeda:
fcd paulatís eft fo:bítáda, ix ⁊ glaaes fi oc bona fit lauda
bílis cft:(ed illa cft melio: que fup petrà ⁊ mundã cadit ter»
ram:cadẽs em ſupꝛa mecallinos mótce:aut terras fapidas:
4 fetẽtes omnimodo cauẽda eft. Aqua ca.ieiunũ ftomacbü
lauat:⁊ oc fecibꝰ chhoꝝ purgat. "3Pblegma quoq; ⁊ omne
utredíné müdificat:c ventre foluit. Sed ſi quis eam fepe
Diberit:ftomaeosi emollit:digeſtiuã vᷣtutẽ turbat: t totü coz
pus mitigat:⁊ fanguis c narib? ppter cam emanat.Aqua
neq tepida neqp frigida ventréwfiatz cum non fitim aufe⸗
rat Suficiũt hec dicta oc aqua fapida. Aqua nó ſapida cft
falfa ⁊ ſfulphurea: ⁊ picea:aluminoſa:nitrea:metallina. Sal
fa vẽtrẽ einollit: fepe tfi bibita ventrẽ cõſtipat:coꝛpus deſic
cat:pꝛuriginẽ c ſcabiem gñat:ſed tamẽ hydropicos ⁊ frigi⸗
dos curat moꝛbos:cum vel bibũt vel balneãt in ea.Aqua pi
cea:⁊ ſulphurea ad infirmitatesvalet frigidas:neruos
facit:epar incendit. Aluminoſa —— deſiccat: ſangui⸗
nis flurum ⁊ emoꝛroydes ſtringit. Mitreaventrẽ ſoluit.ecõ
tra de metallo ferri aqua ventrẽ conftipat : mebꝛa cõfoꝛtat:
ad doloꝛẽ ſplenis valet⁊ apoſtemata.De metallo eris aqua
humiditati ſtomachi ſubuenit: riã gignit De metal
lo argétaqua refrigerat c ocficcat. Hec oĩa potui ſunt ad⸗
ucría nifi $m diuerſas medicinas:fiue bibant:ſiue cus ipſis
baineẽt.Opoꝛtet aũt fi ec neceffitate cogat quis vt in regio
num mutationbꝰ:aut locoꝛũ ſecũ poꝛtet puluerẽ aque quá
folit? eſt bibere:⁊ aque metalline miſceat: vel alij male quá
inuenit atq; poſtea colatã bibat:alioquin coquat ⁊ pontico
vino admiſcẽs ea bibat:fi aũt calide fit nature cũ oxixraccara
ceõſueſcat cà bibere.Sivᷣo aqua ſit turbida:micã oe pane fa
«tam pàno vnde colaturus eft ſupinducat:⁊ pane oriccari
permittat:fi aluminoſa cũ dulci miſceat. Z2? fi alfa a
o:dei farina € bis vel ter colet cà:fi aic coꝛrupta:cũ odoꝛite
ro potu eft admiſcẽda.Si ci malaꝝ eft aqua qualítatá oi»
ueríos gignit mo:bos coꝛpoꝛi:caueri ergo opoztet: «p fi nó
Seba psdod s qui ir alten aque co:rupte mf
cedt:cfilrmaratrü ⁊ daucũ. I De víno c mero. ap.c,
; Inũ eft quoddà mera: quoddá oc paffis facri:
línum:aut oꝛdeaceũ:aut fi
miliũ. Merũ vlr ca.cft c ſic.ſʒ nouiter a toꝛculari
tractũ non pꝛimũ trãſit gradũ:neq; ve?fcóm: fs
ausmẽtat vel minuit᷑ fui natura ex lõginqᷣtate fi
ue ppíinqtate tpís qð multi eftvtüe ín cuftodicda ſanitate:
Si iquá fit mediocre caloꝛẽ naturale 2fo:tat t cüd£ augme
tat:⁊ p oia co:pís diſpergit mébza: alam rcfocillat: gaudii
⁊ audacia pꝛeſtat:coꝛpᷣis augmétat vírtuté: cbo.ru. erpellit
cii ſudoꝛe ⁊vꝛina:cho nugrã tẽperat:qꝛ calefacit c pumectat
folida ⁊ dura mébza ficca ex laboꝛe ⁊ fatigatiõe nimia bu
mectat: defectionẽ egrotís tollit t vires reducit: cozpa píne
gueſcit:qꝛ apperitíuá virtute 2fo:xtatzz bígeftiuá adiuuarz
mébza nímiti ficca er egntudine diuturna: bumectatióe aq
8tc cibi cito recreat: wfiationé cvetofitate diſſoluit:qð fier
fi q5 téperatii:c nó «d ebꝛietatẽ bibat iuud.£ui em freque
tcrindc inebꝛiant᷑: multas 7 ofuerfas patiun£ infirmrates:
ficut turbationẽ métis:ftulticiá: virtutü oefectíoné aĩataꝝ.
ne ern ⁊ ventriculi cerebꝛi inde implent᷑:ealoꝛ naturaus
extinguit:⁊ infrigidat᷑:vñ apoſtema gfat epuepfia comita
tur; paralyfis ſequit tremoꝛ: ſpaſmus 4 fimilia fuccedunt,
D"
SW aut mellitü:aut
S'o.rríttj
cactionibus meri, i£ap.g.
sam; fE rioco vo meri mutant᷑ er oiuerfitate coꝛpoꝝ t
| copleaonü c oꝛgani:cuiꝰ natura Qnqs modis cft
— in marita i liquoꝛẽ:aut d
re:aut in fapoze:aut in tpe. In coloze:q: quedas
tunt rufa d calidioza funt c ficcazato digeſtiua: calidus (ans
guinc gencrátia: queda fübzufa filr ca. t boni fan, fitr gnati
ua, Sunt «alia citrina ceteris calidíoza: 7 oia cozpis mebꝛa
zátía: fanguinem cbolericum ⁊ capitis doloꝛem faa»
tía. Sunt ⁊ nigra alns nutribilioza: calo: coz ceteris minoz
ad ꝑfoꝛandũ durioꝛ.Alia funt al mimus ſupꝛadictis ca. £r li
quoze diuerſa:quedã em funt groffa ourioza ceteris nutrí
biliozazfunt c ſubtilia parü nntriétia t ftomacbü aro excun
tía: c doloꝛẽ capitis cx bumozib? cbolends in oꝛe ſtomachi
auferẽtia:vꝛina puocantia:funt ín iquoze mediocris:quoꝝ
actio fitr no ent mediocris. De odoꝛe:qꝛ quedã funt vocas
ta aromatica:t q: odoꝛifera:bonũ nutrimentũ 7 bonus fan»
guín funt faciétía. SS tt odoꝛe bo:ribilia:cfanguiné maii
doloꝛẽq; capitis ex malo fumo eoꝝ caput afcédéte gñantia.
S5apo:e:q: oulcia qued alijs nutríbilioza: groffus gñantia
fanguínc:ventré humectãtia 7 ad digerendũ oura; 7 finm
gígnétia. üt t pótica ftomacbii ↄfoꝛtãtia:atq; ventrt con
ftipátia:pecto:i ⁊ ſibi ꝑtinentibꝰ nocitiua:inteſtinis ↄgrua:
ad digerendũ dura.Sũt 7 acctoſa q̃ t diuretica groſſos bu.
diſſoluẽtia.Sunt ⁊ amara nimis ca ex tpe vetera funt cali»
dioꝛa:⁊ $m longinquitatẽ ⁊ pꝛopinquitatẽ a toꝛculari confi
deranda funt effe ca.q̃ ergo fimplicía raliter cófiderant. $i
atit ad ſeinuicẽ harũ qualitatü queda cõponant᷑:ex fuis co»
pofitíonib? iudicabunt:bꝛeuiter tñ oictur? ſum:q̃ cópofira
non opoitct negligere medias. 3Rufa quidẽ vina alijs funt
laudabilioꝛa ad generandũ tẽperatũ fanguine ⁊ caloꝛẽ »foz
tandũ naturalẽ:ũ inquá in liquoꝛe mediocria funt: c in rpe
odo:ífera. Iſtis ſcða funt ſubꝛufa c srofía ⁊ odozifera que
mulrünutriüt: fanguine bonũ facitit. 3R ufa ⁊ croffa ⁊ põ
tíca:ín vltimitate (ant minoꝛa. Rigra ⁊ groſſa ⁊ pontica ad
digerendũ ſunt dura:⁊ groſſum ſan.gñantia:bis funt peio
racnigra:groſſa ⁊ dulcia.aAlba 7 srofía parũ nutriũt:nutri⸗
biloꝛa al. ſubtilia:ſuntq; diuretica calide nature»srua:oo
loꝛẽq; capitis q ex ſtomachi malis hu.collectis eft mitigati⸗
ua:neruoſis mẽbꝛis amicabilia.Citrina c ſubtilia parti nu»
trientia:ſed tfi caudíoza ſunt:citrina v0 « groffa:calidiffima
funt atq; acutiſſima:⁊ ad afcendendus capur veloaffima c
moleftiffimà ebꝛietatẽ faciẽtia: marie fifintecteva, be (unt
vinoz diuerſitates ppter q̃litatũ ſuaꝝ cõplexiões: fed ad
cõplexiões vniufculufqs co:»pts:be nature víni cófiderande
funt,.Zalíde nature vel cholericis vina rufa vt citrina fi fint
vetera funt nodua vtpote oíuerfos mo:bos snantía: ficut
fcb:es t capitis doloꝛes:ebꝛietates duras:⁊ indiflolubiles
que fi er neceflitate funt bibéda:mulre aque funt. commis
fcenda: aut mnudus panis eſt apponẽdus:an.vj.vł.iitj.bi⸗
bẽdi hoꝛas.Alba c ſubtilia atqs nona funt iuuatiua:aquas
ei mebzatíim poꝛtãt crefriserat:frigidis cõplexiõe ⁊ pple⸗
gmaticis:citrina:ruta:vetera pura funt habuia:⁊bonũ ian,
gfiantía:albac grofía atqs noua 7 nó pura incóuenietia:qz
co:pa bumectát ⁊ refrigertzinteftina inflãt:ſtomachꝰdeti⸗
ipee dur oed Assis wid rufa c fubzufa inter no»
uücvc?m dozífera eQuter mixta für fat] : :
quippe:q; bond ſan.gignẽtia teperate ebíbita: quicqͥd lau
dabile dixunꝰ in coꝛpoꝛibꝰ faciéría:oía alía vina eis funt no
citiua t laudib? boz, 3:ía.s£o:pozib? intéperate cóplerióis
cbo.babétib? in ſtomacho veliteftínis ⁊ doloꝛẽ capit?: calo»
réqg epatis rufa:citrína:c vetera funt mala ⁊ alba:ſubtilia:
iuuatiua. 3n bacaüt »fideratóe regionũ caliditas « eſtiuũ
tps füt ꝑpẽdẽda labosátib? ⁊ anguftiárib?i ftemacbo vin
inteftínis pblegma babérib? fiue vétofitst£ín epatezzivi
fcerib? frigidá ⁊ ↄſtipatã ↄplexionẽ groſſa ⁊ oulcía atq; no
ua funt inutilia. Ruraðᷣo ⁊ citrina fubti!ía habilia. Neruoꝝ
delectionibꝰ vina ota nocere vident. €lini em pꝛincipiũ eft
vr neruos c cerebꝛũ infeſtet:qð tefta£ IDippo.in perito. ví
num matcapitinoatiug eſt.⁊ iterũ Clin aquoſum ⁊ mul»
tum commírtum ftomacbumdburnectar intm̃ vr deñciat: in»
flationem generat, Purũ graue cft capiti:ſtim « coftarum
Liber quintus |
titülationé facit.£r bie ergo bict] 2 pꝛudẽti medico ⁊ a per»
fpícad oícenda — confidcrari,&una de paſſis facta up
riozibus funt viana.£»ellíta calidioza ⁊ ficcioza cbolerá gc
ncrantía frigide cõpiexioni ⁊ pblegmaticis : maxime fi fint
aromaticavalentia.aDactylica ceteris groſſioꝛa funtvínis:t
nutribílioa:melancpolid pariunt:⁊ mínus calefacit. Oĩs
ceruifia oe qu grano fit facta groſſioꝛ eft vina oacty
lica:⁊ ad oí ouriflimazcóftipatvifcerazmaríme fi fit
nouazinflatíonem t ventofitatt generatzfcd tamen digerẽ⸗
tes multumnutricat, S
¶ De ponbus medícinalibus. «etj. r
cesa tus medicinalis eft orimelzorisaccara: € alia
bis fimilia, CO rincel inter calidum ⁊ frigidũ cft
M, jtemperatüzfi autem cum berbarü radícib? con
224 |fidiatur calo: vicinatur:pblegma vifcofum oif
eT (oluit t ventofitaté ocftruit; fi cum succaro fit
omníctati c regioni conucnit: q: poꝛos aperit:phlegma vt
fcofus diſſoluit: ſputi fercationem ez pecto:xc z pulmonc ex»
pellitzacumen cbolere mítigat: omnibus ínfirmíratibus ex
cpo.c pblegmate cõmixtꝭ ficut bemitríteo pficit: fi cü aqua
coctanoꝛũ conficiatur:cófoztat ftomacpü:« oc putredinib?
pblegmatis c alíozum humoꝛũ mundificat eum:vírtute ap
petitiuam excitat:egritudines exeuntes confoꝛtat. Si cum
fquilla hydropicos iuuat: ct cpaticos: ſpleneticoſq; frigide
naturc:afmaticos:anbclofos; ex vifcofo pblegmate cóftípa
tos iuurt. Julep téperatücft : frísidítari ⁊ bumiditati per
tínet: ftomacpí refrigerat ardozes: im acutis febzib? valet.
Mellicratũ calozi attinet;frigida memb:zarcfouct: colatiuũ
eft ⁊diureticũ:aliquantulũ nutritiuũ.Sirupus roſatus ree
frigeratiuꝰ eſt:acutis valet feb.defectio appetitꝰin egrota⸗
tib? p eii »fo:tat. Sirupus viot.acutas feb.extinguit:vẽtrẽ
bumectatzafperitaté gutturís: pulmonis quoq, ⁊ pectoꝛis
mitigat. Sirupus mirtinus fromacbii cófoztat : ventre con
ftipat:oiffinteriam aufert; c diarriã. fimüiter factus oc co»
ctanís idem operatur. x ptus
«pc Raturis f oꝛum odoꝛiferoꝛũ. Cap̃ .ciij.
6odoꝛifera ⁊ tangibilis aliquantulũ mutati
a ua eft co:pozis:fed nó adeo ficut aer:potus: ct
cibus.Odoꝛitferaaũt plus mutàt cerebꝛũ:tãgi⸗
D Voi AMibilís exterioꝛũ membꝛoꝛũ cõplexionẽ tranſdu⸗
Tcit ficut cutie ⁊ vicinoꝛũ fib: qð cũ fiat reĩ mu
tanti coꝛpus opoꝛtet hec duo: ideſt odoꝛatus ⁊ tactus fibi»
metconectanf:que rebus non naturalibus adiungunt. VUt
p:omiffiones noftre non minuant: ab odozfens ergo inci⸗
piamus:⁊ bosum ín cercbzo actionib?:actiones em fuas in
exterioribus:cum oc fimplíci pzactica medidne ín fubfeque
tibus oífputabim?: oiccm?. Odoꝛifera ergo tfta: aur floꝛes
ſunt:aut aromata. [Hos aut a floubus incipiamus. £r
tus diuerſas babet virtutes: pontica effi eft ⁊ frigida ⁊ fico
cazalíquátulü eft amara:⁊ ideo parũ calet ⁊ oíflolutíua eft:
vnde iuuat cerebꝛũ qð cft calida « humidũ. SRofa fimiliter
biuerfas babet qualitates; fed frígiditati ramen pertinene
tcs: ctidcuco cerebꝛũ refrigerat ⁊exiccat. Sãbucũ calídum
eft c ficcum:diſſoluens cerebꝛi humiditatẽ:eiuſdẽq; vento»
fitatcm:c ipfius aperit conftipatione.3Bafilícó calidũ eft c
ficci:pblesmatis t groſſoꝛũ hᷣumoꝛũ diſſolutiuũ: doloꝛi ca
pitis er frigiditate adiutiuũ.Succus eiꝰex frigiditate c
nitudine ſtomachi adiuuat fingultũ. Sãbacũ calidum cft z
ſiccũ c diſſolutiuũ:ĩ paralyſi ⁊epileptia ⁊ hemigranea pble
gmatica tomníb? moꝛbis pblegmaticdis cerebꝛi eft validũ.
y:eos diuerſas babet naturas:fed caloꝛi tamen vícinas: ct
pzopter bocoifloluit omnes cerebii infirmitates pblegmas
ticas. Cliola frigida eft ⁊ hu.caloꝛem ⁊ ſiccitatẽ cerebzi adíu
uat.fomnum pzeftat. £itrínus flos frigdoꝛem iuuat ín cere»
b:o et confoztat,
¶ D&e naturis aromatum. ffap.ciítj.
ga 210: ín aromatibus eft muſcus ín tertio gradu
hA calidus etficeis oefectionis coxdíe er frigoꝛe
"A eofo:tatiuus:membza ocficientía cófo:tat. 2c
dimufco c eroco fiunt mutatióes paralyfim adiu
|— , . wahntts ⁊cerebꝛũ confo:tantes, Ambꝛa ca.cft ⁊
ficactioncs cíus a mufco parum oíflimüan£, Sarioñiũ cae
eft ⁊ ficaum in fecundo gradu : frigidam adiuuat cereb;ii €
oefectum atqs melancbolicũ:anime ⁊ coꝛdis confoꝛtatiuũ.
Sãdali ín tertio gradu funt frigidi; doloꝛem iuuant capitis
calidi:caloꝛis cerebꝛi funt refrigeratiui.Camphoꝛa frigida
eſt in tertio gradu c ſicca:caloꝛem ⁊ ſiccitatẽ cerebꝛi refrige
rat:coꝛdis ⁊ anime ex caloꝛe detectionẽ ↄfoꝛtat.Lignũ aloe
diuerſe eft nature:ſed tamẽ vniuerſaliter eft ca, fici adiu
uans cerebri ⁊ ſtomachi humectationes:eoꝛũq; defectiões
animã c co: ⁊ oĩa interioꝛa ↄfoꝛtat mẽbꝛa. Macis cr caloꝛe
«frigo: mediaſtinus eſt:ſtomachũ frigidum ⁊ lienteriã ex
ocfectione virtutis contentiue adiuuat.Spica calida eft et
fic.ftomacbi ⁊ cpatie frigiditates iuuat: diuretica cft ⁊ mẽ
ftrua puocat. m calidũ cft ⁊ ficcü defectionẽ cõfoꝛtãs
neruoꝝ valens contra venenũ:omne autem aromaticũ cali
dum c ficcum confoꝛtat co; atq; ſtomachũ ⁊ cerebꝛum: c fu
mo replet ipſum. F
¶De natura veſtimentoꝛum. Cap̃.cv.
Oneveſtimentũ coꝛpoꝛi appofitum neceffe cft
Ji N|calefacíat cum aeris frigiditate repellat:fed ta?
p emen aim quafi quidam calo: coꝛpoꝛis egeat po
» A] ros:calcfit inde c ipfa, &untauté veftes diuer⸗
—/fc:quedá.f.plins: quedá minus calefactozíc: fio
eut linee, Omne em líneus cum induitur refrígerat coꝛpus
4 marime fi lípetur:fi autem non: calefacitet multi meb:a
humectat. Bombicinum plus reddit calidũ:⁊ maxime fi fit
fuübtile c tenerũ:membꝛa tenerat. Quo veſtunẽtũ cft
pilofus: p? calefacit ⁊ reddit mẽbꝛa tenera. Lene atq; rarũ
calefacit ⁊ exiccat: t mẽbꝛa indurat ⁊ eſtati eft optimu. La⸗
nea caletfacit ⁊ exiccat:⁊ mẽbꝛa indurat: meinbꝛa calida ca»
lefacit t tenerat:frigiditati renũ eſt optima.Sericum quan
to ſubtilius c piloſius tãto plus caletacit ⁊ tenerat co:pus:
contraria contrarie operantur. Pellicee veſtes fm aĩalium
diuerſitates confiderantur: quanto crgo eutis ſolidioꝛ ⁊ pi
lus mollioꝛ:tanto caldioꝛ.qðperſpicax medicus ez regionũ
ſitu: t ex hominũ conſuetudinibus bene diſcernit.
ſomno ⁊ vigilijs. Tapᷣ.cvj.
de ciborum ⁊ potuum ſatis t abunde tracta.
uerim diuerſitatibus: de fomno ⁊vigiltjs: que ca
d comítantur neceſſarius ſequitur tractaius. Som
Anus autem aut naturalis:aut non naturalis: fcd
m naturalis puícnoftro attinet tractui: non natura
lis ínter illa que extra naturam funt poncdus crit. 4itigit
fomnus naturalís er temperata bumiditate cerebar:c ex fu
mo bumido atq; daro a toto cozpo:e afcendéte ad cerebꝛũ:
vnde cum cíbamur 7 cibo: cerebꝛũ fumus ingredítur: faci
lc doꝛmitamus. Fit autẽ fomnus naturaliter propter duas
rcs. Prꝛimo vídels vt cerebzum cum fenfibus a fatígaríone
fiiozum motui quíefcat: vnde anímalís vírtutie quiefcunt
actioncs cum fomnus adeft. f.vifus:auditus:guftus:odoza.
tus:⁊ motus voluntaríus.ictiones vo fpírituales t natu»
rales ín fuo curfu füntimanentes : doꝛmientes erf fi abeo
litu pꝛiuantur:neq; digeſtiuavirtus amittitur:qð cx artería
rut motu atq flatu cõpꝛobatur:⁊ ꝙ comeſta a doꝛmienti⸗
bus melius digerunt᷑. Secũdo fit necefiitas fomm vrcibus
Digerat ⁊ humoꝛes coquat:calo: em̃ naturalís interioꝛa tüc
petit coꝛporis. Unde q: ín byeme magis doꝛmitamꝰ ex nos
cium p:olíritate: melius digerimus d in quolibet alio t£»
poze, Vñ calo: naturalís teftaf operariintus: q: cũ doꝛmia
mus necefíc eft magis operiamur:⁊ extremitates coꝛpoꝛis
in multi doꝛmiẽtibus refrigerant᷑. Actiones quoq; fomni
diuerſe funt duobꝰ modis:aut &m quãtitatẽ tempozís: aut
fm magnítudíné materie quá ín — inuenit. &cós quà
titatem tempo:zis:q: fi multus eft fomnus aĩata ocficit vir⸗
tus:coꝛpus humectat᷑ ⁊ refrigeratur:pblegma maíozatur z
calo: naturalis minuit, Si aüt fomn? € modcrat?:cíbus oís
gerítur:co:pus impinguat᷑:laboꝛ diſſoluitur:animus cófoz
taturzcalo: naturalís auamentatur: humoꝛes temperáturz
mcns clarificatur. Si auté míno: eft $ opo:teat: anímus c
virtutes naturales ⁊ digeſtiua ocficiit:co:pus ocficcatur.
fictiones fomní ez magnitudine materie quá inuentt ín coz
por füntzq: fi cibum aut humoꝛes inuenit indigeſtibiles:
quoꝛum furit quantitatcs plus d» virtus naturalis —
cum
S beooíce
intretnaturalie: Q9 ín boꝛmiente maxime facit
ise kiere: materíc vincit extínguitur, ficut videtur in
ínitio piod amphimoerine: et ꝓpter bocopsvt multi comes
dentce nó antea doꝛmiant c? ciboꝛũ ftomacbi aliquãtulã oí
geftioné ſentiant. Et fimiliter febꝛicitãtes wn hoꝛis acceſſio⸗
nã doꝛmire tion ops. Sici coꝛpꝰ cibis inanitur caloꝛq; na»
turalis interioꝛa coꝛpoꝛis ingrediat:ſubſtãtialem humecta
tionẽ exiccat:cum nibil aliud exiccandũ inueníat: poſtq; ca»
loꝛ minuitur:⁊ coꝛpus refrigeratur.Si vero ſomnus cibos
ct humoꝛes inueniat tẽperatos:caloꝛ naturalis interioꝛa ín
trans coꝛpoꝛis: cibos digerit: hũoꝛes tẽperatos reddit:coꝛ
pus pumectat calefacit c impinguat.he funr acríócefomnt
in cozpib? cuíuflíbet atalís. ígilie ddá funt naturales
etquedam extra natura. De bie quc funtegtra natura tüc
diſputabimꝰ cii oe rebus caufis accidentibus oícem?, Ia»
turales igirur vigilic virtutẽ naturale fatigat atq coꝛpus.
virtus tii aĩata cófoztatur; q: calo: naturalis co:pus egredi
tur: fenfus atqp motus co:po:ii cófo:tantur. Vigilie ergo
coꝛꝑis ínteríoza refrigerát:ckteríoza o caleſtũt et exiccant:
Q fi fint pluſꝙ opoꝛteat calo: augmentaf coꝛpuſq; exiccat᷑.
¶ 2c coitu. f£apIm.cvi). ]
f£ fomno et vígiltjs oífputatione finita:oe coitu
A S fequitur nfa fentenna:cum naturalt erinanitioi
g lattíneat. Q3 natura fecitin aialib? vt aígnerent,
iz: et ſpecies ciufdé gnis cóferuarentur: in ghatioe
em oeftructa reparatur. vnde nimiã oelectatíone
fccit natura ín coítuz vt qðlibet aĩal ad Doc allícereturz aias
retur. Oẽs em fere boies oclecratíoné tm̃ in coitu appetunt
pauci vero gígnendos ſpe filio:d: irrónabílía oelectarione
tim (unt otenta. Fecit quoq materia gignédoz fperma:qó
coꝛpoꝛis eft üdam fupfluitas:fed nó altjs fupfluitatib? afi
milanda.ſ.emũctionidꝰ fputis fudozt c fimilib?.d ad nullas
neceffitate emittütur, &perma em̃ iſtud de melioꝛi ſubſtan
tía totíus coꝛpis gñatur.AUnde ga. oírít in lib.cuſtodiẽde fa
nitatis.natura (nquít (permat] aeree ⁊ ignee eft nature.eiꝰ
ergo ↄplexio ca.eft t bumída neceffario.q: oc puro ⁊ clariñ
cato fanguine gfiatur.vndc fundamtta pꝛincipᷣaliũ mẽdꝛo⸗
rü nutriuntur, Ideoq; cti quidam ín coitu plufip opo:tear
exercentur: virtiis minuitur et coꝛpus ericcatur. cum enim
multo mato: fanguinis quátitas minuatur ĩ pblebotomia
. mund tñ aliquis índe ita oílaffatur:ficutm triplicato vel 2
dnplicato coítu:etfi multo rnínus d fanguinis emitraturz
Cuius ocfectíóís caufa talis eft.q: cũ natura illud fperma
tío emíferít qð ín teftículis vafis fpermatis tenent. bó
ad idẽ operandi fcóo aĩetur:neq; tamé in vafis natura in;
ueníat —— cmitta£:colligit p alia mẽbꝛa qð ſangui
nis parati ad fperma faerat.» fi multotiẽs bomo ín coim
fatíge£: fanguis tñ quí pꝛincipalia mébza Pnapalíter nutrit
tandem emíttitur.vnde fit er mulrà id operantíb? (an guis
p fpermate per vírgam emittat᷑.qꝛ natura ad id coquẽ au⸗
non babuit tépus cógruus. neceffe cft ergo ocfidat corpus
IDíp.atqs Ba. dixerũt. Coitus fanitans cuftodiéde fomes
eft vnus. alij ecõtra. Nos atit bip. c ga.auctozitatí confentie
mus: dicẽtes coitum vñ mutatur cozpue effe vnũ:qui cũ ex
cedat modü:neceffe eft vt generet moitum. ficut effi fi bue
mo:ee quíbus coꝛpus regitur mínuütur fiue augmentátur
mozb?neceffe eft í eigenerct :íríde ín dlibet 2tinaít coítu,
vnde cũ ín vafis fibi cópetétib? perma augmentet: Cps vr
a natura ficut alia jtibet fupfluítas erpeliat. Q3 fine coitu
qna iturvt fepe fit ín pᷣollutionibꝰ. Poliutiſes enim
nibil alíud ſunt niſi ꝙ hñoꝛes d matería ſunt ſpermatis:ca⸗
leñunt z augmentátur.vnde civafa fpermatís (impleantur
neceflitas expetit educáturt. cp fi neqg coitu. neq pollutióe
ercanttbetaná in inguínib? generát:t grauitate fub hypo
cundrije.immo totũ coꝛpus arauant.aliqfi ín vafis ue
lefiunt:t feb:es facíant.alion fumus coz afcendit cereb: ũ:
et peſſima gñat accidẽtia circa ipm.et ppter bocfi coitꝰ ex⸗
erceatur qf ops:c Pm ꝙ neceffe eft: leuigatur coꝛpus: fanis
tas co:roboza£:;cogítatiócs male remouenturzira ertínguí
tur: melácbolía tuua£ : multi moꝛbi pblegmatici pulfantur
appetítus excitat. Si aũt ecõtra moꝛboꝝ cóftat cà:q; coꝛpꝰ
refrigerat c exiccat:⁊ aliqũ calefit cr motu nímio.Xoít?aür
S o.ttv.
tripler cft:aut em pzopter rem naturalé: aut nó naturalem:
aut extra narurá. If acuralie ẽ:ſi puervel inuenio nó crercet
cuius ↄplexiones funt calíde ⁊ hu.⁊ teítículi ſitr.⁊ pingnís
cft et rufus:c neruofus atas fanis. Negligẽs igif octo:m
atitur n inguinib?:pigritiá coꝛpoꝛis totius grauitate ct
Fattidid.aliquádo cũ calcfiat febzes fine melancholiã gñat:
ſcothomiam c cardiacam.Sivero frígide fit nature 7 fice:
et tefticati fitrz7 eft macilentus caloꝛe albus fiue liuidus:⁊
fpermatis parui.fi atit fepe operet᷑ coꝛpus infrigdat : caloz
naturalis minuif posi rarifican£ nerui ocficit:tremo: aic
oefectioncs; cardíaca: faſtidiũ: artetícus 0olo:: pectozie et
pulmonis mala acadétia ſubeunt. fi ppter bocnon ocfi
ftat ⁊ co:pus co:rumpat in ſpaſmum opo:tct decidat: vnde
€ eft vt hũc caucat.Siauté cóplcrionis fit frigi.c bu.
aut caL.« fic. mediocriter debẽt epcrcerc. fi auté aliter:moꝛ⸗
bos neceffe cft toleret.frigiduse bu. fi becopere£;caio: na
turalis 2gelaturznerui emollütur. & alide ficce »plerióis
bomo ocficcatiócs patitur totíus corpis:oculoꝝ quoq con
cauitates:⁊ aliae ficcas infirmitates. 'IH6 naturalis cft fi cii
cibis potu co:pus plenũ eſt:exercuerit.defec iões coꝛpoꝝ
ſequunt᷑: emollitióes neruoꝝ:doloꝛes artetia: ↄnpatiões
in veſicis humores augmentãtur viſcoſt. Oñ non ocfíftat
auti bhydropifim:aut in anbelitũ:aut ín paralyfim decic et.
Siaũt fitiens fecerit aur famelicus aut poft vomítus ⁊ ve»
trís ſolutionẽ feu pblebotomia:aut balret : aut poft quels
labo:é;aut vigilias:aut trifticiam: ocfiatco:pus c criccat.
. calo: naturalis diſſoluit᷑: viſus obfeurat:oculi concauantur
alíquádo ſpaſmus c oefectio fequunt. Sir ctíá f poftsau
díus fubito fit : maxime fi ín eſtate autaütumno.q: becouo
tpa coirui funtíncóuenrentia . Si atitoperatur quis coitus
e — nec adeo plenũ:nec adeo fir exinanitũ babésmul
tum fperma collecti cum letus fit et ſolicitꝰ:iuuatur coꝛpꝰ
et calo: naturalís cófoztaf pzecípue in pueritiaz iuuentute
et invernali tpe bec operan eft vrile.£uicücs vero facũũt ꝓ
pter rem ertra naturã: ficut qui turbationẽ mẽtis pat:un£
poter melácboliá aut cogitarioné intra falfam dabẽs: aut
iunt dereofi? aut phlegmate pleni:ſiue laboꝛ t oc plenitu⸗
dine corpis:ſeu cerebꝛũ eft plenũ bũoꝛibꝰ veiin capita eoꝝ
acuti fumi — eft eis.manías erm aufert: amo
rem téperat-fufpitione falfam mitigat: laboze alleuar:céfti
patione pozoz aperitzabundáriam bumosz cereb:i a fupes
no:zibus in inferíoza deponit:⁊ marime pdeft fi complexio
cuiuflibet calida eft ⁊ bumída. Sí d rurfüm coeant d pecto»
ni$ aut pulmonis ínfirmitat£ habeãt vel arretici:7 in vifces
ribus groſſi: frigidi quoq; ⁊ pblegmatía mo:;bi: ⁊ in ylib?
Doi£tes fine etiã diarriam vel doloꝛẽ ftomacbi et defectiõeʒ
babéres catbartía ⁊ coꝛriʒatici:vel in pis infirmitatibus au
gmentátur:vel fi n6 habeãt eis accelerant: macies tfi coit?
mẽſttuus ⁊c. a.cviij.
inanitiõe ad
ir.vfir non teneri c& curfus expoſtu
let naturalis:q̃ fi no putops exeant:medici in expellendis
fatagantzfi vero intẽ peratus et mult?fit eritus:in rctincdis
laboze£ , Si Qs em̃ egeftione feu vétofitiré tencatzcolícim
rbenaſmon etiã anguftías ocfecnone appentitiue:yomirum
i
Ziber fetus —
extinguitur naturalis: eſt ergo anguſtia omnibꝰ coꝛpibus
mapincficcie — -
e Rifticia eft c calo: naturalis aliqf ezcat:alíqri
—
ventofitatem ſtomachi vel inteſtinoꝝ patiũtur retinentes.
Si que Medie UE oiffolnuntur: 7 corpoꝛa ocficiunt,
Su aür emirtant cbolerica i iteftínis faaüt vulnera, €nna
retenta ftráguríam ardo:é c dolorẽ vefice: atqp reni gnat.
vLeadevutneratzeriés plufd ops:fitim fadt; ⁊ ᷣtutes orffol
uit:co:pa deñecat Oeſtrua nó exeũtia ín ütio ifinmitates
faciunt acutas:tardantía infrigidant eparzcalo:£ naturale
ertínguüt:c fepe i bydropifim cadüt. Si eozum ite fumus
ad co: afcendit ſubtilitatẽ ct anguſtiã anat. $t ín cerebꝛum
fauar;oíururna pemícranca gigníturz cephalea defectiovĩ
fus c fimilia. Itiaẽ facit fanguíe emoꝛroidaꝝ: fi cõſtringat
P er confuctudinevenerit. Sanguis p gulã atq; bucca
carcdiés:fi tencaf ab his qͥbus contingit Pm »füctudinem
giatmobos ín capíte.ficut grauitatẽ vᷣtiginẽ⁊ filia. Si aüt
creat plufdp opostcar ſiccitatẽ faciei ⁊ oculoz gnat, vnde nó
ops neglígtnaturales exinanitiones vt o:dinetur fm cur»
fis co:um naturales, 2
¶ De accidentibus anime. CTap̃. cix.
Urgatide expleta naturali et ei? actíoníb? cir
dca co:poza erpofitis:fubfedturvt oc accidetib?
laic dicamꝰ:⁊ dd dirca co:pa operent.Oĩa ergo
med co:poa er accidentib? aic immutátur, ſicut ex
upꝛadictis coꝛruptis coꝛrũpunt᷑:ex conſerua⸗
tis coferuant:ita caccidétia c ſanitatis ct coꝛruptidis con
feruande funt caufa. Iraſcẽtes erm quibufls er caufis angu
ftiáteg: etiã tríftátes atqs timẽtes:ſuſpicãtes:amantes:ſe
piflime peflimasíncídütinfirmítates:c citiſſmas moꝛtes.
Ab íra vero fe coercetes : ⁊ rationab(liter animũ cópefcens
tce: qcdd mali ifpatü venerit modefte fuftinétce: bas effu
giũt inñrmitates.⁊ fi qñq; alíd venerit hmõi accidẽtia irra
tionabiliter eoa moleſtãtia:ſ ínfirmétur difficulter ſanant
accidentia aũt bec caufa fant ſanitatis. Ira em fi frígide cõ
plerioni vcl timide interueneritzmultü cis fubuenit leticia
folícitos triſtes:⁊ anguftíátes iuuat. Oultos inquit Bał.
holes noui qui ex longo tꝑe anguſtiã ſiue triſtitiã ſunt per
peffi:fed cũ ad gaudiũ fiue diuitias puenerítitzad fanítates
redeunt pziftina. lli) vero ex infirmitate babíta ſanãtur:cũ
que amauerintab císvideátur. itr cõplexionẽ cerebꝛi cali
dam 2 ficcam: et femp habẽtes gaudiũ et letíciá:triftitía et
angauftia ſupueniẽtess adiuuant:qꝛ calo: inínteríoza rediẽs
nullam patitur diſperñonẽ exterioꝛẽ.Cũ ergo íta ex accidẽ⸗
tibus ale mutent᷑ coꝛpoꝛa:opʒ eoꝛũ dicantur diuerſitates.⁊
cirea coꝛpa coz actiones.Accidẽtia atc funt ira:triſtitia:an⸗
guſtia:timoꝛ:⁊ verecũdia. Ira eft ebullitio ſanguinis quí in
coxde cófiftit : et mot? caloꝛis ſubito extra coꝛpꝰexeũtis ad
vidicádd.bui? actío cozpis eft calefactiot ericcatio:cbo.ru,
£ófo:tatio: c aliquádo gnat fe.ephimeras.hũoꝛes aute coz
poꝛis ad putredine parati fe.cignüt ex putredine. Iravero
augmetáte calo: oífloluítur naturalis:⁊ naturalisvírt? de⸗
ficit. tremo: quoq; fit maxime bís qͥ nó adeo funt virtuoſi.
fed tfi becira non mo:tificat frigidos nature fi nó eft fup»
flua, aliaft em eft cõgrua.caloꝛ er naturalís erterío:a mo»
uet co:pozis tci ipfo vís ent fanguínis , ef mali bumozes
adbonos redeunt et carnes crefeunt. Sanguis em exiens
arterías carné iplet nutrit ac manifeftat caloꝛẽ erírc. Ru
bo: vífue in coꝛpoꝛe ⁊ maríme ín facicz qpvene implent fan
guíne. De gaudio. f apIm.cr.
Audium fiic Letícia eft erítus caloꝛis naturalís
y S N paulatim ín exterioꝛa.vñ afa cófoztata calo:t na»
— turalem pertotum coꝛpus temperat: fanguínes
auctione fua augmentat : co:pus impinguat.et
idarcooibus t marime fanis congruit corpibus
fed tñ gaudiũ aliq interficit:fi ſubitũ fit ppter caloꝛis natu
ralís ertra co:pus earcflioné. ín exterioꝛa coꝛpis diſperſio
nem:qð venefas rufas dixit quandoq; fuiffe cr nimio ⁊ ſu⸗
bito gaudio ſuperueniente.
¶ De anguſtia. Cap̃ .cxj.
'IBsuftia eft cam paulatim calo: naturalis inte⸗
(3*1 &1110:a fübintrat coꝛpoꝛis.vnde fe.naſcũtur ephi⸗
b eg mere. Que anguſtia ſi diu mo:etur : calo: aus
B AP. e Snentatur:t folída membꝛa caleñũt.et in etbís
Ecas fe.cadunt.⁊ fi ĩ frigida cõplexiõe fiuntzcaloz
-
peraucrír ocfpes
rat:exit cũ fperat que ———— ergo
:fitan
vt adaiam fugiat:qð fibí nocet 7 hoꝛret:et etiam mgl
tum erpauet. ¶ De verecundia. — £ap.cciitj.
Erecũdia eft cii calo: naturalis interioꝛa intret ⁊
erío:a ín vno momẽto viſitet.caloꝛ eimi matu»
2 Wy A ralis ad ínterío:a ficut c in timoꝛe refugit invere
at cüdía:t poft memoꝛialiter recurrit ad exterio:a:
vtoefendat certís nó fibi certa. vnde fit vt cutis
rubeat ín verecüdia, poz duoꝛũ acadétiB actíoncs cuilibet
coꝛpoꝛi funt inconuenientes.
¶ Wxplicit quintus liber,
¶ TIncipit ſexta partícula theoꝛice de
PL apta —
tu ^
De re extra naturam. gere
De morbis t eoꝛũ generibus. Lf.
De moꝛbis officialibus. api.iij.
De moꝛbis ſeparantibus iuncturas. Capi.iiij.
cauſis omnium moꝛboꝛum. ffapí.v.
De cauſis ſimilium moꝛboꝛum. Tapi. vi:
De cauſis officialium moꝛboꝛum ££apí.vt).
Decauſa fcíungente íuncturas, iapi.vítjs
De caufis accídentíum. pi.ix.
ie accidentidus ceo: generibus api.x.
De accidentibus animate virtutis. Capi.xj.
De accidentibus ſenſuum. Capi.xij.
De accidentibus auditus Capi.xiij.
De accidentibus guſtus. Xapi.xiiij.
De accidentibus odoꝛatus. Capi.xv.
De accidentibus tactus Eapi.xvj.
De delitijs fiue doloꝛibus. Tapi.xvij.
De accidentibus appetitus. Capi xvitj.
De accidẽtibꝰcerebꝛi t coꝛdis ppter os ftomacbi. Ca.xix.
Deaccidentibꝰ ſenſus ſenſuum.i.cerebꝛi. Capi.xx.
De accidentibus voluntarij motus. ffapi.kri.
De malis motibus. Tapi.xxij.
De accidentibus moꝛbum generantibus Capi.xxitj.
De accidentibus ſolius membꝛi. Capi.xxiitij.
De accidentibus actionũ nature et moꝛbi. Capi.xxv.
De accidentibus ſpiritualiũ actionũ. Capi.xxvj.
De accidentibus naturaliũ actionũ. Capi.xxvij.
De accidẽtibꝰappetitiue cõtentiue ⁊ expulſiue.Ca.xxvitj.
De accidentibus ſecunde digeſtionis pi.xxix.
De accidentibus tertie digeſtionis. Capi.xxx.
De accidentibus moꝛboꝛũ coꝛpoꝛum. Capi.xxxj.
De accidentibꝰ apparẽtibꝰ ín excũtibꝰ coꝛpus. Ea.xxxij.
De accidentibus ĩn egeſtione apparẽtibus. Cap xxxitj.
De accidentibus invꝛina apparentibus — —
De accidentibus in menſtruis apparentibus — i£ap.rrrve
De accidentibus in ſudoꝛe apparentibꝰ. FSapi.xxxvj.
De inanitione non naturali. Capi.xxxvij.
¶ De rebus extra naturam. Capi.j.
aa in ſuperioꝛibꝰ tres partce tbeo
Vrice eſſe diximus: coc duabus ꝓmiſſa iã
expleuimus.i.naturali. c nó naturali par
'tibus:reftar tertía que eft extra naturam
dicenda.Sũt aütertra naturam mo:bí; t
A$ caufa mo:bos faciẽs:⁊ accidétía moꝛbos
Fe ſequẽtia.Qꝛ aũt regimẽta fano:fi coꝛpo⸗
rum er temperamẽtis funt rerũ naturauũ: becog tempera?
menta in ↄplexione fimili mẽbꝛoꝛũ:⁊ cõpoſitide officialii
E6&g
£ beo»tce
ata:téperamenta vero fimilió ep téperarja funt
—— — officiali ín moderatione materie ez
foxmaríue Ptutie cuiuſſʒ fet? funt téperátía: officialiti qs té
eraméra facit actioni tépcrátia:ó téperaméta rez natura
id mueniunt in mebiísc büo:íb?.dz g cũ qðlʒ excedat mo
dá r£ fadit ct naturã.Si erm hũoꝛes téperamétü cxeãt moz»
bo:ifaaunt cám , € vero memb:a egredían£ réperaméta
mo:bos erunt gñantia.Actio quoq fi modũ cxceffenr: acci
détía facit. ría ergo funt extra naturã:moꝛbꝰ⁊ moꝛbi cá: 7
accidétía mo:bũ ſequẽtia.Ooꝛbꝰ eft qð pzincípatr actioní
coꝛpoꝛis nocet nullo fuccedéte qui eũ adiuuet mediatoꝛe.ſi
cut calo: ín febꝛibꝰqui fine re mediante nocet coꝛꝑis actio?
nibus.et ficut aqua ínoculis d nullo mediáte obett vifaizet
apoftemai gutture qð nullo adiuuante obuiat anbelitui; 7
rcítráfalutiéde.fCà moꝛbi eft d per aliũ nó p fenocet actio»
níbus:ficut putredines ín fcbzib?:q caufa febꝛiũ effe pban
tur medtáte caloze ende generárur:z nocet actionib?, Acci⸗
dentía funt ipſa actío corrupta quà mo:b?ghat: ficut abla»
tío vifus ppter aquam.aqua em ín oculís eft moꝛbus.acci⸗
dẽtia funt ablatiovifug. ficut defectio digeſtiue $tutis ín
f.q: fc.eft moibus:accidétiaPtus defecta. Moꝛbꝰ ergo no
ect actíoní fine mediato:e:caufa vcro d per aliũ nocet eídes
accídétia funt ipſa actío coꝛrupta:quã mo;bus generat.
moꝛbis ⁊ eoꝛũ generibus. BÓ. —.
E AMXEA 3ppoca.atqyqa. moꝛbũ teftátur boc eflc cũ
1! 5. Nmembza cõplexidis naturalíe fue teperameta
j esrediãtur Copoſitio aüt mẽbꝛoꝝ triplex cft
| Ajaut eft fimili mẽb:oꝝ er humoꝛibus:q̃ cũ tẽ⸗
: L3 perameta fue cõpoſitiõis exeat:ex mẽbꝛis quí
bus íubcret moꝛbꝰ foztítur nora: fimilis vocatur.aut 2po
fitio officialiũ mẽbꝛoꝝ ex ſimilibꝰ: que cũ temperamera fue
cõplexionis egredit᷑:moꝛbus officialis vocatur . aut cft có»
pofitío oĩm.ſ.mmẽbꝛoꝝ in toto coꝛpoꝛe coliígatio: à cũ oiffol
uatur:moꝛbꝰ ille feparatio iuncturaz vocat. qui vniuerſat
moꝛbus oiaf:q: fupzadictis ouob? fociatur. tDencra ergo
mẽbꝛoꝝ fint tria:ſitis:officialis.vniuerſal.Silis ouob?mo
dís confideraf:aut em fimpler.aut copofit?, SSimpler qua»
dripartitur.cft ern calidus.aut frígus.aut bumídus.aut fic
cua. e ópofitus filr eft quadripartitus:aur ctfi eft ca. ⁊ pu.
autfrict. ⁊ bu. aut ca. fic. aut frigi. c fic. Simplex:aut ex
fimplici qualitatezaut ex büozís alicui? cómírtioe.f£x qua»
litate fola vet feb.ethica.vel epbímera que er caloꝛe eſt folis
fiuc labozís. £r alicuiꝰ humoꝛis cómitionc.vt funt apofte
mata:pblegmoncs dicta:⁊ febꝛes ex putredímb? ⁊ filia.er
frígo:is q̃litate eft corgclatio fola vel ipafm?:que ex nimia
fríciditate acrís fiuc niuisfiür.O ue cum aliquo bumo:e ac
cidit cft ficut paralyfis:apoplería : epilepſia:⁊ ſitia ex frigi
die chimis generata. ie ditate fola mo;bus ficcus eft con
fumptio mẽbꝛoꝛũ ſolidoꝝ er inanítióib? ficut pbtbyfis vel
fpafm?, Ooꝛbꝰ ficcis cü alteríus bumozíe cõnuxtione cft
vt cancer elepbátia:t alij moꝛbi er ficca materia.Humidus
€r qualítatefola moꝛbus totius coꝛpoꝛis eft bumíditasfiue
tabíditas.r ii alteríus bumoꝛis cómirtione: vt hydropifis
€r humidis chimis. Cõpoſitos mo:bos fine alicui? büo:ís
comirtíone impoſſibile eft ez.calídus em̃⁊ humidus mo:b?
€r fanguine nafcitur ficut apoftema qð pblegmon of. calie
dus ficcus cr cbo.ru.eft apoſtema:qð or bertfipila.frígid?
Aa us
[ro
etbumídus eft apoftema ex pplegmate qovocaf símía. frío
rh bere sed ns inia d ar vh —
De moꝛbis officialibus. apᷣ.iij.
Aicialiũ moꝛboꝛũ q̃ttuoꝛ funt modi. 3n forma:
Jin quãtitate:ĩ nũero:in poſitiõe. In foꝛma dnqs
fant modi:eſt em mẽbꝛoꝝ incouententia.ficut ca;
han A iei ih nbi nbn
— . , Uuitas eoꝛum.vt ſi manuũ ⁊ pedi cõcauitas carne
replea£ · Oẽbro pfo:atio d ín largitate partitur t ftrictio
ne largítate:vteftvenaz apto d funt ín ano. d mo:b?emo:
rois or. ftriction£:vr &venaz coarctatio.ficut er quolibet li
gamẽto.hec ftríctio fitt co mébzo aliq cui? vniuerfalís eto
tÓco:pís actío. aliq $o nõ:qð ↄtingit er apoftematevelvi
fcofo pbleamate . Si ci erapoftemate ftriga£ mebzti:ouos
patiet moꝛbos.vnũ apoftema:alter oppilatóes. Sí civena
So.ttvj.
t6caua apoftemate € oppilata: duas patif epar ifirmítates
duas amittẽs acrióce.q: ppter apoftema fan. non gñat.et
ꝓpt᷑ oppilationé co:pozi nó mádat.fi vifcofus pplegma ipe
díatzactio amitti vna. f.p — nõ mãdãt.⁊ vna inde
ti eft infirmitas. Quart? (n aſpitate moꝛbꝰeſt:cũ mẽbꝛa na
turaliter afpera ĩcipiũt c£ lenia, vt ſtomachus t vulua d na
tura funt aſpera.Quintꝰeſt ín Lenitate ; cũ mẽbꝛa natura;
Liter lenia ĩcipiũt ec afpera vtgutturís 7 polmonis canale
naturafr lente. 3n quatitate ouo ſunt modi: vel cuʒ mẽbꝛa
funtinagna;vI cii fant parua, In nero filr füuntouo modi
3n multitudínenaturali vel nó naturali; t in paucitate vni
uerſali vel ptículari. 3n pofinóe fil ouo für mõi.velex mé
bzioc fuo loco mortóe: vel ervicini mẽbꝛi diſſipatõe.vt funt
oigiti vel labia d conglutinatióe vel adberent: et non ſepa⸗
rantur:velfeparant «non conglutinantur.
I¶Dẽ moꝛbis ſeparantbus iuncturas. ffap.üi.
Eparatio iuncture eft moꝛbꝰ vmuerfalr in ↄſiłi⸗
sibus méb:ievel officiaib?, align em in carne, ali»
quãdo ín oſſe.aliqñ in tota mang vcl pede. runc
vruuerſatr in cofilib?ctofficialib? mebzis cft. Se
Si paratio aiit iſta ex mẽbeis qb?ineft diuerſa ſortit
noia. Sí em oſſibꝰ accidat ðꝛ fractura: ⁊ fi nouitercarm pla.
5* fi vetufta : plaga non vocatur : (pd putrida. Si neruis
rura vocanda ent, Si arteríjs o:isema . Si ín venis con?
tuſio. Si ín medtje lacertis conftrictio. fi cutí ezcozíatio. i
officialiib? mẽbꝛis erit ſepatio:⁊ of inafio vt in ma»
! eel ci mediatione alten? mébzi. vnde mb: pas
tiens recipit iuuamẽtũ eo mediãte cii mediato:e
ficut putredínes fadentes fe. putredínes er no
—
—2
quolz mẽbꝛo patat cie, dou ——
patíat cõſtat qp vtrifasofficia£ cá refrigeret
p:edpue fi mato: 5irbí quátiras íncida£ :cii mediàte *
vríndfione cái ferro:pcuffioné ex lapide: mo:fioné ex repti»
lib?comceftióes er leonibꝰ:caloꝛẽ ex fole:frígdose er niue fi
miüia.aut cft antecedẽs q abinterioribꝰ motũ accipitzet cus
cütib? infirmitas recedít.Singule Be
edit. Sin ãrũ
files mo:bos:vtppE officiales: vel ppl eaim fep
Ce cauſis ſimilium moꝛboꝛum. £3i5sj.
ei
Liber ſextus
Smplexio mala d fitriliti moꝛboꝝ eft càzeft quri
DES —— frioe Du.t oc fic, Tauſa cali
S SAP si mosbi eft fenarís: nimi? mot? vcl aic ficut ira
SV? vcl co:pis ficut labo: marie nó cõſuetꝰ:veloccur
17" 21 to acruatcalozie ficut eſtiui fovet mo: balneis
vcl cóftipario mébz0z q caloꝛẽ non patitur piffolut coꝛpoꝛũ
ficut per niuem amoulàrib? vel aluminofis aquis balncan
tibus cótingit, veler putredínc. oe er qð putreſcit necefie
. eftcalcficri:vel er paucitate cibi ficut (eiunárib? tingit vot
cũ calo; nucríméra non inuenit ad 368 coꝛpoꝛis calcfa
ciẽdos:⁊ ericcandos redit; vel cib?po
teſtatiue calidus ficut
allia:piper:cepa:⁊ fitia . S«£aufe frigidoz moꝛboꝝ ocro funt
occurtio fríaiditans actualis vt niuis vel aeris frigidi: adco
longa frigiditas vt cala: naturalis congeleſcat:vcl rcs frigi
da: ct tñ poteſtatiua: ficut aqua frigida:lactuca:papauer:
4 fia. vel nimia cibi⁊ potus abundatia d caloꝛẽ fuffocat na
turaié: ficut cũ in lucerna nimiũ apponi£ olet fübíto extin⸗
guit:vel er nimia abi paruitate . ficut otíng:t in igne (igna
nõ habẽte:vel ep nimia cóftipatióe pozo: qua impediente
oifloluipio:es nó poſſunt:hiſq; augimetati calo: naturalis
cõfundit᷑:vel ex nimia poꝛoꝛ largitate d calozé oíffotucndo
fo:amína ampliat ficurz mo:átib/in balneíe fepe contingit
*elernímio motu d calo: naturalis oiffolui£. vn neceffe cft
co:xpus refrígerct: vel ez quícte nimia hũoꝛes augmétante
quib? extinguit tpfe caloꝛ.he funt mo:boz frigido caufe,
: fsneqs in p:ccedéti caloꝛe:neq; ín mó dicta frígidítate abfos
lute opʒ intelligi 2ftipatione pozo:us calefieri vel refrigera
ri. Actiões cóft:patióts vtriulqs ín vnoquoq; cope triplici
ter funt diuerſe:in 2ftipanóís qualitatc:in bumoz quátíta
tc:in naruris bumoz a co:peoitfolutoz. Quãtitas cófttpas
tionum multa fi fuerit : (u coꝛpoꝛe infirmitates frigidas fa»
cit. quía calo; naruralis tatus effugit:neq; acre refrigeráte
ettéperanté ustrare ꝑmittit: ende calo: neceſſe € ectingui
õſtipatio pua co:p?calefacit:q: pze puntate fuc oiffoturio
nis calo: augmẽtat᷑ naturalis. Pũoꝝ quátitas t oppilatio
mtra vel nünía cozp? infrígidát.a: cp coz augmétatoe cał.
maturalis intꝰ extinguit.hũoꝛes paruit boni:z5ftípatío nó
multa calo: naturale ↄtoꝛtãt t augmẽtãt.hũoꝛis cholerici
fum? diſſoluẽdus:⁊ male ditat] in co:zpc oppilatomo:bos
calídos anat t malos. báo:cs frigidi tvifcofiz pblegmati»
ci Loppilato co:pe frigidos giat mo:bos ⁊ pbleamaticos,
alíqn ctià hũoꝛis melacpolia fum? oíflolut? frigið. c fic.in
oppilato cozpefrigidost melácbolicos gñat mozbos, llPtiio
doꝛũ moꝛboꝝ caufe funt qnas. ocairfio actualis hũiditatis
ficut in dulcis ad balneis:vel hũiditate aeris: vcl nimiꝰcibꝰ
4 pot?: eres poteftatiue büida ficut lactuca.cucur.atripli
ces.vinũ mixtũ cũ multa aq cfilía. vel quies nimia d bumo
rceaugmétant: ⁊ co:p? bumecta£: vel ↄſtipatio poꝛoꝝ coꝛ
pus pumectás.fi hu.ſunt hũidi.Siccoꝝ mo:boz q̃nq; funt
caufe,occurfio ficcirans acruatig. ficut ambuláti inveneno»
ſa loca cõtingit: vel bis q infodiun£t arenevel puluerí caufa
criccádi nimij hũoꝛis:vel balneátib?ín ad maris:aqsve alu
minofie fiue fulpbureís, Scðda puitas cibi d hũiditas coz»
poste ericca£. Tertia rcs ptãtiue ficca ficut lentiſci. fal.ace»
tũ. Quarta nimiꝰ labo: ererciti qb? coꝛpis oiffoluif hu⸗
miditas.Quĩta nimia poo: quãtitas qua coꝛpis diſſoluit᷑
büítas.be funt fiii moꝛboꝝ cauſe d dicunt᷑ ↄpexiõesmale
fimplices fine materia:in »pofitíe em cauſe ſunt ↄpoſite.
⁊ ex nũero ↄplexiõis cauſaꝝ erit nũerꝰ moꝛboꝝt t fm mo⸗
dos cauſaꝝ modi erũt moꝛboꝝ. — em̃ ptãtiue calidã ac
cipiat potionẽ c motu nimio moueat aq̃q; ca.balnecf:calió
do laboꝛabit mo:be:q mala? ca.ðꝛ ↄplexid.Si vᷣo cauſe fint
multe actiões diuerſe: vt alie calefaciãt:alie infngidẽt: alie
humectẽt:alie exiccẽt:vel vnũ qðuis hoꝝ expleat.vt fi calis.
dus moꝛbꝰfuerit:caloꝛẽ necefle cft trn operet. ífte mo:b9
mala ↄplexio vocat ſimplex.Et fifibt)nuicé compofite fint
due:q̃rũ vnadq opera£ fm fc: « 2pofit? mo:b? noiat, $i
ait oẽs infimulageregent: ⁊ vnaqq ſuã actione operar:
mo:b?idefini?gna.be funt caufe fiii mo:boꝝ qñ fine ma
teria ſũt bros. Moꝛboꝝ rale »plerióís cii alíd bu.ad alid
mẽbea ĩfirma effluẽte: ſex ſunt cauſe.vel cim? mẽbꝛia ſe ex
pellentis fupfluitatce fuf nutrimẽti:vel ab alijs fibí veniẽ⸗
tes mẽbꝛis qð ex foꝛtitudine ſua pꝛincipalia facit mébza.fi
cut cereb:i.co:.epar.arteric vene; vel mẽbꝛi detectio ſuſti
nẽtis ca.f.rccipi£t] d a'fo:tib? fib: mádanf mẽbꝛis:cũ nibil
expellere pze fuí poffit tatc. Defectio aũt iftaautna
turalie cft:ficut cutis d ad Dfuít facta vt ab ĩterioꝛibꝰ mem
bꝛis recipiaterpulfa:ccaro glandofa in aſcellis:⁊ inguitubꝰ
et poft aurículas;bec em naturalr funt ocfecta vt rcdpiant
a'p:icipalib? mẽbꝛis expulſa:vel extra naturá eadé cft dete⸗
cnio:dvel a pzincípio ocfecta effe íncepít: vel poft aliquãtu⸗
lũ tpis. ũq; g mẽbꝛũ infirma£ detectũ c£ intelligitur
vel multa hũoꝝ quãtitas q̃ bũoꝛes in coꝛpe er mala ⁊ ino
dinata dieta folét augmẽtari ficut ín comedentibꝰ multa et
máala cibaria:neq; curãtibꝰbalnea vel ecercitia ín Quo cor
pozib? índe mal? (anguis cumulat᷑ cui mádádo fu oꝛgana
ficut fel ⁊ fpl£ nó funt fuffiactía.vn mala materia ĩ coꝛpoꝛe
adunata oe mébzo inmẽbꝛũ neceſſe eft occurrat, €lel ocfe»
«tío 9tutis nutnitíuc q recipiétis mẽbꝛi nature cibũ neqtad
aptare neq; ín ei? fititudine trãſtoꝛnare:vł po:oz largitas
qua hũoꝛes cozpís a foꝛtibꝰ mẽbꝛis cito curruntad ocfecta
expulfoz receptiua:d drca coꝛꝑis funt nferíoza, pe funt cag
fe ſimiliũ moꝛboꝛum cum materia.
¶ De caufis ofiaaliimoiboum. ap̃ · vij.
Fe", gufe officialium moꝛboꝝ funt q̃ttuoꝛ. In ſoꝛma
ncbzoꝝ:in quãtuate:in nüero:i pofitioc, 3n foz
ma dnqs modi funt: ver oiffiguratóe mẽbꝛi: vel
De D Hdlin 2cauitatezvelín pfozatióe:vel er aſꝑitate:vel
itate. In oíffiguratióe: vel invulua;vel inatiuitatte tpe
vcl ín faſtiatiõe:vel er aliq̃ infirmitate ĩ pꝛedictis tpib?: vcl
poftea adueniéte. 3n vulua ec nimia mareríavt fi fpermati
multa fitquátitas quá natura foꝛmatiua ad vnũqðq; mem
b:ü incõueniẽs t magnũ foꝛmãdũ rráfferar, vel fi fit parua
ex qnatura 6m q ops erplere mẽbꝛa nóvaleat.vcl fi perma
tie matería dlítatíua adeo fit duravt nature fm qp neceſſe €
nó obediat, ecl adco aqſa c liqͥda vr vᷣtutẽ foꝛmatiuã fugiat
In natiuitate cũ mon'&m qp ops ercat fupinus.f. vel ſuꝑpge⸗
nua: vnde fitvt coxrumpatur aliq membꝛũ:et ex reneritu»
díne fta membzum (lludoebilitetur. In faſciatione:cũ aut
fafciatur laxa:vel nimia coarctatione oebiliratur , Ex infir»
mitate ín ſupꝛadictis tpíbus:vel poftea veniente octo funt
modi. vl fi nutrít anted? ocbeat infantẽ ambulare cogat. vt
contíngit alíqó mẽbꝛũ to:qrí cá teneritatis: vcl fracturavt
fi cõcatenatio vertebꝛi rupta ad poc qð fuit redire nõvaleat
vel ex medic occafione cũ mébza fracta neſciat folídare; vel
cr infirmi ſtulticia:cũ anted? mẽbꝛũ folide£ mouere fatagat
' velep mbi ppetate:vt fi qe nafo ꝑcutiat c fiat patbofus
veletmalís hᷣũoꝛibꝰ:ſicut lep:ofis. vcl er puirate hũoꝛis ac
cidẽte pbtbyficie (n carne finiẽda⁊ ofumeda:d eft circa offa
et hũoꝛibꝰ q funt ín iũcturis ocficictib?: vel ex vulnerib2ace
cidẽtibꝰ neruis vellacertis vticífióes neruoz d folidas mẽ
b:o:fi larant 2catenatióes:vel ex fpafmo: ecl ex 2ftrictione
vel ex laratióc choꝛdaꝝ d mẽbꝛa folet toxqre ⁊ ín aliã parté
vertere, ficut vf ín paralyfi facit toꝛquente bois. vel ppter
vuln?: vel ppter apoftema d co:rüpere poflunt figuras. be
funt caufe moꝛboꝝ er diffgurationibꝰ mẽbꝛoꝝ. 8 moꝛbo⸗
rü cx hfoꝛatiõe:aut ↄſtringit:aut laxat.cõſtring t cũ pDftrís
cta ligat qᷓ ops.lacat cũ laxa pluſqᷓ ops laxat. £t ↄſtrictiõe
vtoppilatióe.cóftrictio fit ec nimietateᷣtutis retinẽtis:vel
ex debilitate erpell£tíe: vel ex abũdãtia frigoꝛis coadunát:
€t ocauítaté cõſtringẽtis: vcl ex abundãtia ficcitatis idẽ fa»
ciẽtis:vel ey mmía coftrictióe aliquẽ locü fingulare coarctã
tc: vel ex innato apoftemate cõcauitatẽ coarctáte: veler foo
liditate cá vulncra nafcitur t ꝑſoꝛatiõe:⁊ ſanatis vulneribꝰ
extremitates excreſcũt.Oppilatio fir ppter groſſos c vifco
fos cbimos: vcl pptcr lapidé:vel coagulantem fan. vcl ver
rucae ct filia. Largitas er 6tute erpulfita:vcl ep ocficiente
cõtentiua:vel ep nimio caloze rarificãte:vel er nimia hũdi⸗
tate mollefcéte: vcl medicina pozos apericte vt cft nitrum,
Afperitatís c3 bífaría eſt:vel em̃ ínter? ficut hũo:es acuti
3 capite deſcẽdẽtes ín meri. vel ín guttur. vcl ín canales pul
monis:⁊ bec loca exaſperãtes.aut exterius vt acuti cibi:vel
puluis, vel fumus, vfi merí gutturi ct: canalibus pulmonís
afperítag fepe 2tíngit, Lenitas vel interi? eft cüvifcofi pu.
Theoꝛice
a capite velalijs locis in vuluã ⁊ ftomacbü deſcẽdũt:vel ex;
terius;ficut humidicibi vt pultesvel butyꝛũ ⁊ ſitia.q̃ cades
loca leniunt. 3n quãtitate mẽbꝛoꝝ:vel ec magnitudine: vel
ey paruítatc, magnitudovel ex nimia matería: vcl ex nimia
virtute fozmatiua: vel crvtroqs.bec at magnitudo natura.
Ls cft: vel nó naturalis, Paruitas er paruitate materie:vel
er ocfectione turis fomatue: velinafióc; vcl putredínez
vel ex nimio frígdo:e ficut niuis. In nüerovel er mttipucae
tionevel oíminutióe. multiplicatioyel naturalis cír:d cft er
abundantia fpermatis ⁊ foxmatíua ture neg nimis fostí
neq; nimis debili. fi em eẽt foztis oꝛdinẽ fuá nó exiret.fi oc?
bilis fupfluiraté nó faceret. Aut nõ naturalis à er materia
nó bonafir:z vᷣtute mediocri:q̃ fi cffet ocbilis fupfiuirares
ad erteríoza nó expelleret:ſi foit? nó iozdínare emitteret.D
mttiplicatio nó naturat't ſicut oruce:glãdes:vngule ĩ octis
Cinutionís cà itidẽ eſt bipertita:aut em exterius.ſicut ici
ſiones:putredines:ignis incẽſiões:aut interius:vt ex met
matis paruitatec defectiõe foꝛmatiue. De mẽbꝛoꝝ pofitio
ne duobꝰmodis cft ꝑpendere:vel q: exeunt locũ ſuũ:vel cx
ſocictate alioꝝ. Locũ crit caufis interius vcl exteriꝰvenien
tibꝰ.exterius ficut nimio motuin faltendo.vnde vía ſyphac
ad teſti erepetur: c inteſtinũ c 5irbum illuc oeftendat
qðvocat᷑ cbil.aliqn fppbacfüp ventré crepat:vt inteſtinũ ⁊
ʒirbũ exeat, aliq ez nimio ſaltu fruſtulũ vertebꝛi refilít.vel
cõſtringit interi? ppter hũoꝝ bumíditate quí cũ locũ exeãt
mmẽbꝛa bumectát c laxat.bi humoꝛes ſyphac ⁊ ʒirbũ in tes
ſticulos deſcẽdere faciũt: € ↄcatenationẽẽ mẽbꝛoꝝ diſſoluũt
et molliunt.Ex ſocietate alioꝝ ouo modi funt ↄñderãdi: vt
cũ mẽbꝛa naturaliter icta ſeparant᷑: vel fcpata iunguntur
¶De cauſa ſeiũgente iũcturas. Capᷣ.viij.
Eparãde iũcture cà vel interioꝛ eſt:vel exterioꝛ.
Exterioꝛ eft ficutfpare inciſio:petre cafus, ignis
GEO CEbutio. Interno vtacuto chimoꝝ íncéfio;vc
| tofitas grofía putredo, J
¶ Me cauſis accidentiũ. Capᷣ ix.
IH fuperiozb? duas ipẽs extra naturã cffe dixi⸗
mus moꝛbos € eoʒů caufas:ops put ftatuím?
IDEE ⁊ coz, cauſas oicam?, Soꝛbos c£ dixi
€t co: q a coꝛpoꝛibꝰ exeunt:q̃tates ſequũtur actactiona
ct jlítates actioni fequunf meb:a eas facientía.Gi emi mé
b:a patíun£ futs nocet actionib?.actionfi nocuméra effecti
bus àb cís pdeuntib?funt obuiãtia:quoꝛũ eft quátítas 6m
albeſcit ppter aruitate cbolcrea felle ad inteſtinũ effluen
tis.hac oe caufa ín citrinitatẽ mutant corpoꝛa.mutatiovero
s,
Fo.xxvij.
oigeftióis tvzine fait ex ocfectione oᷣtutis appetuiue d effe
ocpui in fec . IHos att oc acddétibus bicemus;ex Qoug
actionce patititur.o€ crgo mẽbꝛũ paries fua implicar actio
nc. $baffio mẽbri: vel er co:ruptione eft ↄplexiõisnaturalis
fiuc in calidũ fiuci frigi.fiuc pu. fiuc fic.fc mutauerit.aut er
co:uptíóe cópofitóis ficut apoftemanis: 7 diſſolute conca»
tenatiónist ex mínozítate nneri.c fiium officialib?mebzis
attínétiti:aut ex Coxruptióe ft lois iũcture. ficut fractu
reczinafióis:c ſimiliũ.Act oes funt treg:ficut in alio diximꝰ
lib:0:2iata:fptialis:naturalis.quarus fingulc trib? modis
funt paffiue:vel em aufert totü ficutfi oculís cecitas:auri⸗
bus furditas ↄtingat:qð fit cü paſſo maria modũ excedat.
vel totũ mínui£. ficut fi mfus obſcuret auditꝰ grauctur.qó
cótingit cũ paffio memb:i patientis nó multii maio: fit.aut
q̃litas actidis mutat᷑:ficutcũ dmices muſce oculíe fc obijci
anr.et tr realiter ea non vidzat.b fit cá actioviſualis parua
eſt ⁊ debilis. ¶ De accidẽtibꝰaiate actionis «hb.
mcus À- L0 regitiua fiue oꝛdinatiua eft pbárafia:ró ef
2 pimemoziazd oia mene füntyocata, Pamo méris
C3 Li cfrtripler.aur ettota aufert. 7 boccr frigida có
3 A4 » & plerioc fube cerebꝛi patif:d fi paulatim cezcb:o
simil ccedat:boies reddit ifi ooxmientes ftupi:
⁊ fi frigiditas cũ nimijs hñoꝛibꝰſuis pblegmatide repat:z
vẽtriculos cerebꝛi fubito impleat ⁊ oppilari faciat: apople»
riam gnat.Zy fi fubito t partim cerebꝛi ĩpleat ventriculos
partím vero nó:cpilepfià facit.aut mes mínui£: qð cx frigi
ditate fit cóplerióis ccrebꝛi nó fosti q̃ turbationé métis vcl
fomnt facit. $5i atit ex calida ↄplexiõe contingit alienatione
gignit métis.S5í cii hũoꝝ materia 2plexío fit mala z mate»
ría phlegmatica i puppi cerebꝛi:leibargia fit, Sí materia
calida eft ⁊ ſanguinea d ín cerebzo vel (uis pelliculis pofita
apoftema faciat-frenefim gnat cü febze : et alienatione mé»
tis.fi fine apoftemare firzalienanoné facit metis fine febze
So materia ex pblegmate ⁊ cpo.nu.fit ↄpoſita üfi fufarario
né giat. Si cx cbo.ni.fine apoftematezinaniavel melácboz
Li certü eft eã facere.Si matería melancbolica fit in puppi
cerebꝛi cóftipatione faat mẽtis. aut mens fuü curfum erit.
boc 2üt ex ca. »pleríoe.tfumo calido fir cerebeũ afcedenb?
eralicnanone gignetib? ficut vide£ in febzb?. Si ez cóple»
rione fit frígida « parua nafatur rimidirag. 35i ez fumo fri
gido⁊ ic flat:bypocidriaca gnat melácpolis.S5i pb
tía ⁊ cbolericibüozes venas impleat cerebeũ afcédétesver
tiguaẽ gnant.c fcotomís bec funt accídétia d més partit vni
ueríalía. Sed q: mens triplciter eft oiuifa.in pbantafiá ró»
ne etr memo:zis.quara vnaqueq; piinapale fui locũ in cere
bro videt obtinere: neceſſe —— vna tm̃ pars illa
fuam actionẽ amittat:cetere vero fuis acrionib? non pzinc»
tur. Si eifi patitur cerebꝛi pzoza:impedinir a fuo cu u phã
tafia:vt ant tota mutetur vides que realiter non videntur.
ficut quidamvidebat medicus.oe quo teftstur £Ba.quiaín
pomo fua cãtatoꝛes:⁊ citparisátes viderct:q ex rónia fanis
tate:cũ boc fibí contingeretzoes fuos compellebat exire. et
er memoꝛie ĩcolumitateviñtãtes ſevidebatur codícere:aut
minuitur cum resnonfm ꝙ funtímaginantur. Si medía
pars cerebꝛi patiatur: auttota ratio aufertur non oífcer?
nens oifternenda a non oifcermendis:ficut quidam oc quo
Ba .dixit qui er rationis affectiõe quecũq; in domo babuit
viſus eſt Pieciſſiſſe qð fecit: qs pbantafiam:c memozía:bes
ne fanam retinuit. vnde pꝛoiecta quí effent cognouit.aut
minuitur: 7 mala ratio cignitur: Q3 deñpere vocatur: aut
extra curfum naturale exit que alienatio nominatur metis.
Sii puppis patiatur cereb:izmemozie nocumerü fit.autem
aufcrtur tota vt obluuſcatur oim d facere ocbeat. ficut oc
dbus teftaf Sa.ſevidiſſe cum quídas peftem euafiffent no
mína fua c feipfos obliuioni tradíderüt:z amícozum ſuorũ
non ſunt recoꝛdati:aut minuitur: oum non nífi vicina tem»
po:a reco:dantur: aut extra curfum fuum ambulant: et ric
vocatur mala memoꝛia.hec autem tria funt que mens pei
cipalis vel ex mala ↄplexione:vel ez bumozum patitur frigi
duatc. Q5 teftificatur: quia opium er mandragoz3 que funt
frigida fi bibatur mens aliena.
tur.
¶ De cadentibus fenfuum, —
uq
Z'iberfertus
Libi dixiſſe nos meininimꝰ cũ oc acrióib? diſ⸗
Iputarem⸗enſuũ actiocs c£ dnqs.i. vifum.aus
IVa! dícii.gufta.odozacd.. « tact. Eſt adc incipiens
Y dii a viíu:q fubtitio: € ideo dignio: ecviaetur
Eẽnocumẽtũ vífus eft triplez; aut em aufert
jo;
* *
bartus: 7 Doc vitiũ excecatio ðꝛ.aut minuit᷑:et
obſcuratio noĩatur.aut eft inoꝛdinatꝰ ſicut cũ q̃ realter nõ
funt víden£.bectrib? cõtingũt ex rebꝰ:vel ppter paſſioneʒ
eryftallopdos : vcl q: fptis non vadit ad oculos: velo: qðl⸗
patia£ mcb:oz ad adiuuãdũ cryftallopaó locatoz. £ rytal
loydos aũt patit: vel fi ez mala cóplerione infrigidet: Cales
fiar: bumecet:oeficcet: wt ex moꝛbo officíali, ficut fi er fuo
moueat loco ante:retro:dextroꝛſum:ſiniſtroꝛſum:ſuperius
infcríus.S5i antea glaucitatẽ hũoꝝ gar. Swretro gignitur
oculo:um nígredo. bec ouonó ſuntoculis nocumẽto:inte⸗
rius vel —— fi mouea£ vna⁊ ſimplex res ouplervidebit
q: lumẽ qð abvno oculo tendit ſuperꝰ:⁊ ab altcro ſecedit ĩ
ferius duo rei m fc tãgens extrema medii intercidẽte aere
nó penetrat.vnde q̃ſi ouo videt coꝛꝑa.ſi dextroꝛſuʒ mouea
tur fiic finiſtroꝛſuʒ nó patit᷑ vt ono coꝛpa vidcatur: 5 aliq
Pſpicit ficut ftrabo:nóct patit᷑ illud: q: p rect lineã vifibi?
lis ſpũs erit. Paſſſo vifibilis fpüs cii curfus egrediat trib?
modis cofiderabi£: vel q: cercbzt pze patitur ventriculi p
Quos fpüs pcedit:vel ez pafiione cócaui nerui. vel quía ipe
ſpũs natura fuá egredi£. Glétriculi p:e cerebz er caufa paz
niun£ male ↄplexionis calidc vel frigi.hu.vel ſic. vcl ez offi
cíali mo:bo ficurapoftemate: velex iũcture ſeparatõe cü có
caus meruus ínfirmat. qz aliq oppílat exviſcoſis bu. ect
€t cõtractiõibꝰ.Spũs naturã faá egredit in q̃litate:ĩ quãti
tate; vel m vtroqs. In qualítate:q: groffus pauataté facit
viſus:ſubtilis:claritatẽ. In quátirate:q: ex maximo ↄfoeta
tur viſus: ex minimo ocfiat.S et qlítas ⁊ quãtitas miſceã⸗
tur Qttuo: ↄpoſita readunt᷑. Si em̃viſus ſubtilis eft ⁊ mule
tue longinqua ⁊ ꝓpinqua pfecte vident mulrus em videt
remota: fübtitis bn diſcernit videda.OMultus « grofíus rc»
motavidetzq: mult?non pfectc:q; groſſus.paucus ⁊ ſubti⸗
lis vídet ppe « pfecte; nó em̃ longe er vifus paucitate:pfes
cte ex fübtilítate.paucusc groflus nóvidet loge pic fui pau
citate:neqs pfecte crfui groſſituaine. Paſſio quà patic cc
mẽbꝛis in adiutoꝛiũ cryſtalloydis locatte er pfozatióc eft ví
fus: vcl er cuagaidczvel oc vuco Dumo:c: vel oc coznea; vel
ppter palpebias.pfocatiovi(us vel qꝛ odatat: vel ftrigitur
moduetur:vel diuiditur. Dilatatio naturalis eft ve non n32
turalis:que vtraqs mala. q: lumen diſpergit᷑:neq; vt ocbet
ad rectálineà acuiturzq fit exvuee ficatatefe ſtringente
a loco fuo extrabcte quá fanari € oífficilez vel ez euagapdos
plenitudine vueã implente: c ideo oilatáte:magniücate;ct
ipam aperiente. Strictio fir naturalis vcl nó naturalis cft
naturalis ẽ laudabilís.q: ſpũs vifibilís aduna£ necs oífper
gitur 1Eó naturalis eft mala⁊ nó laudabilis.eft em traria
€i cauſe q̃ dꝛcta eft dilatare. ££ em̃ illa er ficcitate (e cõtra⸗
rerit: hec ex hũiditate coꝛnee puis fupponit ſtrictioniĩ cmol
lita fc ectédit. Solet ená córimgere ex cuagaydcs inanitiõe
Q3 marie nocetviſui cà exiccet cryftallots ex aeris pcufíióc
exterioꝛis. Ootus eft ciü vuea findi£ ende fir vt lumé ex fuí
fozamine nó egredi£ : fed tfi nó officit: q: recta linca non fe
diuertit.ſi ti iſſura adco fit aperta vteuagaís fluída coz;
neam tangat:duo fiunt nocuméta: vel quia vuca tangit cry
ftallotden non babentem quid ea5 operiat t humectet. vcl
Qaia fpiritusvifibilis oilatat fe cum nó vno fozamíne creat
Euagaidos paffio in ditate eftvel quãtitate. In quátitate
fi maio: fit qᷓ opoꝛteat:⁊ lumi obuiet iteriozine erteri?p
tingat: vel fi mino: fit : vt pze paruitate ſui fine ea medíatri
€c: lumen exterius tangat cryftallovs.tr q̃litate.in liquoꝛe
coloꝛe. In liquoꝛe:ſi groſſa fit.groffitudo ef? parua cftvcl
magna.parua cõtrabit viſtin vt qðlbet videat remotum ⁊
peiTecte ꝓpinquũ.Si multa ⁊ in euagaide tota:viſus con»
trabitur: ⁊ bic mozb? catharacta vocat. Si groſſttudo fit nó
tir tota iũcta erit vel dinifa.iũcta tn medio vᷣelnon medium
circũdante. In medzo ft fuerit totũ coꝛpꝰqðvidebit pforatũ
fiuc concauũ ſibi apparebit.Eð mecdiũ circuit multa ín vno
momento coꝛpa et ſingulariter facit vicerí ſingula:⁊ bocfit
€x paruitate viſus pinei.ſed fi groſſitudo illa per ſingula lo⸗
ca fuerit diuiſa cimices ⁊ muſcẽ atq; pili fc oſtendunt viſui.
yc cbolcra:q: oẽ qðvidet q̃ñ nigrũ ⁊ obſcurũ eft ficut in fa
movel nebulavel rubeũ videt᷑:ſicut in pie q in oculis fruſtu
lapatiürur.bt et oia viſibiliavident jfi rubca.Zertío qꝛ quc
videtur i citrinũ colo: mutant.ficut t yctericís vidc£, Pare
£o:nec Q vifus fozamint opponit oe feipfa vel oc alia pati£
Si de feipfa vcl ez mala 5pleríóezvel ez moꝛbo officiali: vcl
ec iuncture ſeꝑatiõe.ex mala ↄplexione hũida oiavifa jfi in
faro funt vł nebula:ſicca:⁊ ſpaſmata.neceſſe eft vifusocfi
ciat:feniczib?maric ín fine vite ſue.Aliqñ comea fpafimatur
er paruitate euagapdos:4 facit diuerſa ouo mala : q; ct vi⸗
fus obfcurat.t fozamina minoꝛat.Ex moꝛbo ofriciali coꝛnea
íngroffatur ⁊ fpiffatur vnde vifus obtenebzaf fm magnitu
dinével paruítat£ apoftematis, Jũcture feparatio ficutvit
ncra eft bíptita:aut cm pfozaca:autnó perfozata. iHon pfo
rata vel cc putredine nocct ibi (c coadunãte ne lum íntcri?
exterioꝛi aeri iungat᷑:vel cryſtallois exterioꝛi ꝓpinquat lu⸗
míni.pfozata nocent:qꝛ cuagayaon reddunt fluente , $025
nca patiens cr alío: vel eft ppter cõiunctinã:vel ppter pal
pcb:as. ppter cófunctíná : qꝛ fi in ca vngula naicat vñ coz
nca operiat: vel fiopbtbalmíafüuccedat d cbimofis vocatz
ídeft apoftema ín albedinc oculí er ipfius nigreding: pꝛo⸗
alpeb:as apoftemata funt coꝛneã operiẽtiavt ſcabies
ingrofíans eas ⁊ viſum operiẽs:vel grandines.i.apoſtema
tain palpebꝛis longa. ¶ De accidentibꝰ audítus.f£a.riij,
B Aditus accidétia funt tria: vel em̃ totus aufer»
; tur z furditas vocatur: vel minoꝛat᷑ 7 grauitas
Li audit? noiatur.vcl curfum ſuũ cgredif : « mal?
4.7: V audit? nuncupat. SP»afiio audituszvel ĩ ípfo eft
auditu:vel ín pꝛimo inftruméto ipfius. In ipfo
vel ppter cerebꝛũ qð mád2raudità: vel ppter neruũ qui eft
auditus via.Reruus patitur ficut otrím? er mala 2plerióe
moꝛbo officiali: iücture feparatióe, Pꝛimũ tftrumeti audi
tus latus eft neru? operiẽs petrofi ofíis foꝛamẽ:qð fitvel ep
ipſo:vel cr alio tpfius admíniftratiuo,sEr ipfo ex mala ple
rione mo:bo officiali tincrure feparatióe . Et alio fi fozame
co:rüpatur extrinfecus vel neruus vñ venít audit?:q oppi⸗
tatur cc apoſtemate:verrucis:ſupfuitate carnis putredinũ
adunatiõe:vel ex lapidibꝰvel er alijs co: pib?aure icidétib?,
¶ 3»cacddentibus guſtus. €: zíifj.
Altus vel tocus aufertur : vel minozatur vt pa»
ſentiat: vel non fm fus curſum vt fentíat non
zx V fapoxanda: vel ci nó fuo fapoze ſapoꝛanda: qð fit
l Acus linguconetur bumo: fingularis.S5i enim fit
cho.rub.ſentit amara. Si falfum pblegma:fentit
falfum. Si acre: c acre fentitur.qui bumozes cũ abundaues
ríntfentit lingua nó actualiter cti rarefeant : oppofità tame
fentit fibt materiã:materia em cibi liguá fuo admouet fapo
ri. Buſtus — fe cozrumpit vel ppter nerudipm po:
tantéc 6 facienté, ppter pꝛimũ inftrumetü.i lingue
camem vel am linguã operientem,
cacídentibusodoxtus. £ap.rv.
Doꝛatus vcl ppter feipm:velppter fut patitur
VET iftruméti. ppter feipm cüvérniculi cerebzi ma»
tam patíant Cóplertoné in pza eriftétem : ficut ft
À caput impleat bumidis humoꝛibꝰ: veler caloꝛe
ES i
ſolis: vel ex frigitudine aeris. ppter pᷣmũ iftrume
tum cuz ambo vbera fruſtulis aſſimilãtia cx fc patiũtur:vel
t alijs ſibi adminiſtrãtibꝰ.ex ſeipſo ppter ↄplexioneʒ ma»
lam frigidã vel ca.hu.vel ficcá. ppter inttrumẽẽtum:veĩ pꝛo⸗
pter viam nariũ: vel pꝛopter os narium ꝑfoꝛatum colato»
rio aſſimilandũ: vel ppter fuas pelliculas Vua naríum pati
. tur ec mo:bo offíicíali. ficut apoftemate vel care ibide erc»
fzentc ⁊ nares oppiláte odoꝛatũq; ad narcs afcendétes co»
trabente: vcl iũcture feparatione.ficut fractura nares ola?
tante: vel »ftrinaentezt ibidẽ incifionem faciente.
(c acddentibustactus, Cap̃ .xvj.
Actus omniũ membꝛoꝝ coꝛpoꝛis eft vniuerſa⸗
lis.omne em̃mẽbꝛũ neruũ habetvnũ.vñ ct fen
ſum et voluntarii babet motum:vel ouos. ec
; vno fenfus:er altcro voluntarius fertur mot?
Theorice
in anatomia de neruis diximus. Iſte aũt fenfus ficut
—— an£:nó tame vnaqq paſſio ꝓpꝛium babet
—— — nomẽ vniuerlale altjs.ficut titillationẽ
emollitíon£.bas cm duas ſingulas patiũtur mẽbꝛa.vel oĩa
fingula ficut manꝰ⁊ pedes cii emollitur:manud vel pedum
cmoliítío vocat. Oĩa em̃ coꝛpoꝛis mẽbꝛa ool£t: fiue delectã⸗
tur.ſed tñ ꝓpꝛio noĩe pꝛiuant᷑.patitnr aũt tactus:vel cũ au»
fertur totus , ende ſenſus c voluntarius motus amittitur
hocq; contingit fepe manib? vcl pedibus: vel minozatur et
itas tact? OF; vt fi mẽbꝛũ in tactu obdoꝛmitat: vel curs
fum affuctus egredi£.z doloꝛ vocatur. cmollitióís fiuc ob
doꝛmitionis vna eft caufa:fed tf emollitio (nfirmitas ẽ mas
io: obdo:miítío:cá ín pꝛimis totũ fenfumcvolüranü aufe
rat motũ.obdoꝛmitio vtrũq; grauat: cü nó tñ auferzt. eb»
doꝛmit aüt aliqñ mẽbꝛũ vnd. alíquado coꝛpꝰtotũ.aliquan⸗
do inde grauat᷑ motus volũtariꝰ: ficut in cõgelatis dentibꝰ
cuʒ acrumina manducant᷑ vel maſticant᷑. Obdoꝛmitiõis cau
ſa nulla cft alia d qp virtus ſenſibilis que a cerebꝛo per ner
uos pcedit.ad obdo:míta mẽbꝛa non tráfit: q3 extrinſecus
ec nimio frigidoꝛe vel niue coficítur neruti coadunãtibꝰ et
cõſtringẽtibꝰ:neq; vᷣtutẽ tráfire pmittétib?: vcl ĩtrinſecꝰ er
copleríóc frigida vei oppilatióe. oppilatío vel '€ ex vifcofis
bu, vel apoftematib?vel alíqbus ↄſtrictionibꝰ.He ſunt cau
fc obdo:mitóisvel emollitisis.Si paſſio fiat a cerebꝛo totũ
co:pus fenfum « voluntariü pdit motü.fi ſit a nucha p mul
ta mittitur mẽbꝛa. Si in vno tm̃ neruo fit paffiozmemb:zus
patitur cui ille admíniftrabat neruus: qð quomó fiat occa
rãt ſequẽtia.Si cerebzü patitur fenfus t voluntari? motus
amíttitur: et moꝛs ilico confequi£. Si nucha ct in fpondili
puma tamdiuviuít patiẽs dpdiu fune fuüffocat? . q: pappím
cerebat paſſio ifta tangit , Ideʒ contingit ſub ſcða vel tertia
foondilí patienti. ll5i ppter infirmítate cerebzí nó moziunt
fed er amiffioneanbelitus.q: nerui veniẽtes ad lacertos pe
cto:zís ab bis pdcunt locis . Si aGt nucpa fübtus quartam
fpondil£ ooleat:colli mouen£ ſuperioꝛa.Si poft quíntá.oia
m£b:a co:pis fine diaphꝛagmate pꝛiuant᷑ motióe et parus
oolent in lacertís pecro:ís fuperíozib? c fpatularü offibus.
etin bꝛachioꝛũ armis fiuc lacertis . Si poft ſextam morum
pectoꝛis ſuꝑioꝛa ꝑdũt. In fpatulis fenfus remanet ⁊ mot?
Thꝛachijs mot?2 nó fenfus. S poft ſeptimã orapb:agmaz
multi lacerti pectoꝛis mouentur:zet man?fentit t mouetur,
fpatule nó fentit fed mouent, Si poft.víij.veLir.patiarur
toti pectus atq; manus fenfum babétiatgs moti. barü rae
tionib? cetere fpódiles inteligüturzIWeruivnicuics mẽbꝛo
fingularíter cótingétes fi patían£ nocent mẽbꝛo cui famulá
tur.q3 ez anatomía noftra faale quiuis íntellígar.tu tamen
c5fidera: q: mẽbꝛũ cui neruus fenfum ⁊ volütaniü motum
adminíftrat:fi patítur vtroqs llud pzíua£.fi ínquá paffiouc
nimia graua£.51non fit nimia motum pdít cum fenfus rc»
maneat.motis em fo:tio: eft dp fenfus. fi duoꝛũ neruoꝛũ ab
ter fenfüm:alter volütariü adminiftrat motü: qut bozus pa
tietur membꝛum fuo tantus pꝛiuabit effectu.
De leticijs ſiue doloꝛibus. ffap.rvij.
Electatio fiue doloꝛ babetur ín oibus fenfib?.bo
Daum vtrücs fenfum mutat in naturá rci (enfe, $55
i delectatio reí extra naturã ín naturale eft muta»
) 4 tio ficut infirmitatis in fanitaté, becfi fint pauca.
negß doloꝛes faciüt : neq; delitias.et fi paularim
veniãt:neq; delitias:neq; doloꝛes grant. Si er melt hũo⸗
res paulatim in hũano cõꝛpe aggregent᷑ nulli doloꝛes inde
naſcũtur.et inaniti paulatim humoꝛes nullas fifr gignunt
oclectationes: fed fi mutatio fübita fit.z magna vtraq; ges
nerat grauia.Si em ín alíqó mẽbꝛũ humoꝛes frigidi fiue ca
lidi diſcurrũt dolores araues faciunt. ⁊ fi malí Dumozes ab
alíqua coadunatíone fiue ſubito apoftemate purgen£ ocles
ctatiões fiue doloꝛes ín tactu nafcütur arautozes Qi tact?
srauto: cft oibus:neqs ín natur reí fenfefübito mutatur,
neqs ab ipa re fentíenda ato percutítur.funt ergo quoquo
modo a feínuicem feparata tactus et res fenfa.ende ei pau
latim tactut accedat neceffe eft grauius ledat aiij fenfus na
tm̃ oolent: fiue octectátur.vífus ern ato ín rem fentiendam
muta£ ficut ad coloꝛes.vnde parum patítur oolozeg fcu oe
- D
S'o.ttvíij.
lectationcs. vifus itaq; et tactus in alioꝛũ pofiti funt extre⸗
mitatibue.ali) er mtcr multũ parum funt medt). 65 tamẽ
oo0lo: fiuc ociecrario ín guftu d tactuvidef effe maio:.£ aũt
fubtiioz. In auditu fozrio: eft f 1n vifü.eft crm groffio: aus
diuus:odo:arus inter auditü er guftü mediocris eft babens
dus.quia nibil aS cft doloꝛ d iGcture feparano : que cft ín
tactu oc re incidente cóteréte er himia eptenfione er cato:
vd trigoꝛe.hecnõ faciũt oolozem nifi cũ iũcturã mébzozum
fcparent. IBimius em calo: actiõe fua rarificat: ⁊ ideo fepa»
rar:frígus ecótra coadunat. ct fpiffat quoad coadunata fe»
parct fciungat ficuti luto vidctur quod dũ exiccat coadu
narum finditur 2 ps ergo itelliai mala 2plerioné non face?
reoolo:em nifi cum diuerſa fit. £i equaliter eft p oẽ co:pus
non 9olo: gigntur:qꝛ quafi naturalis efficit. "(Hullum ites
membꝛum naturaliter oolere videtur ficut in ethica fe. in
bydropifi videmꝰ.qꝛ mala ↄplexio teti coꝛpoꝛi dñatur Nõ
ergo doloꝛem ſentiunt: o2 nullũ mẽbꝛum ab infirmitate eft
liberũ qð infirmitati ↄoleat patientꝛum.vnde in peryodi»
cis febꝛidus magaꝰdoloꝛ [a pꝛima pervodo fentitur. q;: alie
num eft neq; pꝛius fentit coꝛpus: f5 poftdp per totü coꝓpus
oilpergitur.nó doloꝛ tát?lenritur qn mala cóplerio oiuerfa
tur:neqg per o€ equalc eft co:pus.quía in atíquibus mem»
beis:in atiquibus vero nõ:in quibufdam plus:in quibuſdã
vero minus:tunc tandẽ doloꝛ ſentitur:qꝛ pars diuerſa par⸗
tem oc parte ſuſcipit:⁊ plꝰ in parte videtur pati. Doloꝛ in
vifu oc albo eft coloꝛe.quo feparatur vifus ⁊ diſgregatur fi
cur de caiido:vel oc coloze nigro quí adunat? tãdẽ fepara»
tur ficutfrigida. In guſtu cr nimia aciditate oolef v ama»
ritudine:d partes fcparát ungue ficut calidavident᷑ facerez
vel cc pontico coadunante ⁊ cóftringente ficut frigida. In
auditu cr maximavoce fiuc acuta oolo:nafatur: Q audit?
feparatfenfus ficut albedo nimíavifüm, enufquifeg fenfua
exterius oolet et oclectatur ficut vifuszauditus: ocoꝛatus.
qui oolent vel oelectant audicdiszvidendis:fiue odo:ádis
velinteríus vel ecterius.ficur gufrus ⁊ ractus . Buſtus ex
terius fent qz: cibü recipit. Interiꝰ q: cz fapoze fanguinis
fiuc polegmaris dulcoꝛat᷑. Nocent cbolera vel falfum pble
gma:vel acidi. Zac? dolet exterius cü indflonevl püctura
fcparatur . Interius er mala 2plerione ca'ozis vel frigo:ía
bu.grofft vel acuti. Delectatur exterius cü tenera ínter ca»
lidũ et frigidũ remperata tangárur. interius c malibu.a
co:poze oiffoluunt ficut in balneis vid: m9:vel cá res noci»
tíua erpclit ficut ín coitu cii (perma emittitur: (perma em
cum in fuis abundet vafis noceret grauat natura, vnde ai
expellitur adiuuatur natura ⁊ oelectat vaio: in erpellens
do fpermatc eft delectatio.qᷓ doloꝛ ín coxdunando:q: cum
expellitur ifimul et ſubito emitritur.cá coxduna£f adeo pau
latim coadunarurvtvir oolo: ſentiatur. Delectatio in coitu
maío: cft in mulieribue:d in mafculis:q: mafculí oelectan£
tm̃ in expulſiõe ſuꝑuitatis. Mulieres oupzroelecrátur.c
ĩ ſuo ſpermate expellẽdo ⁊ maſculi recipíédo exvulue arde
tigocfiderio. € De accidẽtibus appetitus. Capᷣ xvitj.
NAla ſtomachi os neruũ babet oefezdcnté a cere
; bꝛovnde fenfus datuc ftomacoroefiderio:nccef»
ſariũ eft vc acadétía d patirur artincant tactus
accidẽtidꝰ. Paſſio oris ftomacbivel ipfi? foli no
cet actioni: velaltjs mẽbꝛis caufa fue focieratis,
ficut et cerebzum patít ex oꝛis ſtomachi paſſionibꝰ. Diuer
fa eif facit nocumẽta:epilepſiam:alienationẽ maniã vei no
cet membzis vianis.ficut. coꝛdi etfocns . ficit Defectioni et
duritiei anbelitus.Accidẽtia que ftomacbus ín cibi oefide
no ppterfe pantur fünt tría:cLem totum aufertur oefidc
num: velmínoza£: vcl curſum fuus egreditur.guf.rt vel q
co:p? nion exinanit᷑ vt er neceffitate erínanita rc(taurcturz
vdq:0s ſtomachi nõ fennatvt fefe inaníat.a9 fit vel pprer
ſe cũ in mala mutetur cópleríóe ficut ín fcbzib?fepevidem?
cus cóplerio fit calida:vel er cerebzt paffione ficut ínmanía
vel ex paffioneneru(a cerebꝛo ados ſtomachi veniétis. vel
p:opter ipfius nerui (tricnonem.vel.ppter incifionem.2M^
nozatur deñderiũ:cũ non adeo grauia funtvr er toto aufe»
ratur.peíozat. ppter cibü vel potum . ppter cibiiin ouáti»
tatevel q̃litate. 3n quanütate cum mulrus appetat.a3íclia
D iifj
vocatur, q3 fit ez bumozib? acidis ín oꝛe ftomacbi S clliam
fequi£ muita egeitio c hũida: vel ex nimia inanitione ex ni»
mia facra folut;óe. Solutio 2tíngit cr calosc qᷣ criccat ⁊ off;
foluitzvcl ocfectioe cõtetiue vtutis, In qutate cũ falía ací
dac aliqn carbonce appctátur fiuc lutofazqo liter püozib?
putridis in o:c ftomacpí. b patiunt marie pꝛegnates in pzl
mo:fcSo: « tertio mẽſe:cũ ferus paruus nó multo fanguine
méftruo vtatur:fed melioꝛe nutriat. peío: adunat ⁊ putre»
fit íno:e ftomacpi vñ mali appetíti gignit. In quarto més
fe crefcens fct? nó parua ef? fanguinis quatitace eſt cõten⸗
tug.« fupfluítas q ps?fueratvomituvel faſtidio muüerü ex
inanit.aüiqn pochr viris tñ pꝛegnãtibus feminis.eſt aüt cr
- büob? in oꝛe ftomacbí , $t hũoꝛes fint acun ocfideriü mt
nuit᷑ cibi ⁊ potus crefcit. Sí acide oefiderii cbí sugmétat
cc porus minuit acidi em bu. m oꝛe ſtomachi deſideriũ au»
ent cibi. Si hũoꝛes oulcozent abi 7 porus minuũtur.dul⸗
cco em hu.implẽt ⁊ humectãt.Potus mali ocfideriti eft in
quãtitate vel ditate. 3n quatitate cũ nimia — aquá;
bocefter nimio caloꝛe in o:c ſtomachi vel er fallo pbl: ama
te; vel ex cbolericis hũoꝛibꝰ. 3n q̃tate cũ hũoꝛes putridi
fiuc pblegmatid vel cholerici qui appetüt 5ría fue qlitati.
€[ Dc accidentibus cerebri « co:dís pꝛopter os fto»
macbi.
pitulum.xix.
Teidẽtia cercbziz coꝛdis actionũ ex oꝛe ſtoma
AIchꝛ patiẽtiũ hec ſunt. In cerebꝛo alienationes
e ex calido apoftemarc in ſtomachi ore: mentis
Hoſtipatides cr frigiditate oꝛis ſtomachi ↄtin
!gentes: becfrigiditas eft vel fine materia vcl
I Le cam phlegmaticis hũoꝛibꝰ:vel er frigida acce
pta medíana.ficut opio.ceruſa.vł frigido cibo. ficut funis
lacte acido.vel q; a vulua mulieris frigid? fumafcendit os
ſtomachucũ mulícr nó méftruaucrít neq fperma emíferit,
Oc o:e ftomacbi cerebꝛũ afcédit ex cõſocietate ſui.Epilepſia
Quod er humoꝛibꝰ naſcit pblegmaticis q (n oꝛe ſſomachi
funt.mania fitr pprerozis ſtomach eft melãcholicos bumo
rco'dz fum? cũ cerebꝛũ petitzmaniá banc gñat:hec cerebꝛũ
patit ez oꝛe ſtomachi fi paſſio fit foꝛtis et cerebꝛũ ocfecerit
naturafr fiue accidétstr ai os ſtomachi foꝛtẽ babeat fenfus
Zlccidétia coꝛdis « arteríarü exo: ſtomachi funtfincopis:
vitas obſcuritas:boliſmꝰ. Sincopis er nimio eft doloꝛe exꝰ
et fo:tiffimo fuo fenfa c coꝛdis arteríarü : q: defectionibus
naturatib? fiue accidẽtalibꝰ. Boliſmus eft ep mala ↄplexio
ne frisiditatis in oꝛe ſtomachi ex paruitate cibi ⁊ ocfectióe
virtutis. Zccidetia d co: et cerebꝛũ ex oꝛe ftomacorpatiunt
malus cft enhelitꝰ: ⁊ cóftrictio ipfi? qð fit er apoſtemate in
ftomacbí oze diaphꝛꝛgma pzemente, lec accidẽtia fuffici
unt que attinere ractuí fuperius oícta funt.
De accidétib? fenfus ſenſuũ.i.cerebꝛi.Ca.xx.
Eẽtia cerebꝛi oim ſenſuũ fundamẽti nimi? eft fom»
S5 nuser frigida oplexiõe ſui:⁊ ↄſtipatio métiser nímía
büidizzte ipius. vel oc frigidis cibis ficut papauere et opio
vigilie caute caufis fomnü faciztib? funt ↄtrarie.i.ſccitati
nimie ↄplexioni calíde 7 ficce. « cibís bís fimilibus,
€[ Dc accidénib? voluntarij motus. — £ap.rrj.
i S cidentia volütari) mot? modis fiunt tríb9, vel
en tortus aufert.cotus ficutcti emollit: vel mino
X «ratur ficut cũ cõgelat: vel curíus ſuũ egredit.qo
$2.4 oluerfis modis »ficíf «£r actiõe em nature ficut
rigozez nifi fternutatíoezofcitare:fpondilare:fin
gultire:ructare:vel ez moi actione ficut fpafmo titillatio»
ne: vel actioníb? naturc et moꝛbi ficut tremo:e ⁊ mctu ↄge
latíoné ct emollitionẽ fcquétib? , 3n natura oícra virtus ín
telligit regitiuavel alata Rmollitio vnde tot?auferturvoli
tarius mot?:er neruo eft patiente mẽbꝛũ cuius erat moue⸗
re. Q3 fitvel cz frigida cõplexiõe vcl er apoftematc. vel er ví
fcofis et arofíis hůvel ex cóftrictíóe. Que fi icipiéte nucba
Stigerint toti co:p? emollif. « míno: apoplería vocatur.
bec fi in alid ſit neruo laxat mẽbꝛũ cuí neru/poztacat moti
fita "METUS guturis vocem patíts amíttit.ft in lacertís ves
ficeezíná nó põt córincre quin creat fine patientis volfitate
Si in natibus'eaeft(o ab inuitis caveditur./£» fieinac ege
naturaiter fiznt cũ expulſiua tute: exitus tñ cum vo»
luntate abaiata 4^ cedit actione.vꝛine em egreſſio yefice cft
balneoz biiozes ad exterioꝛa trabür . frigdoꝛ ci exterioꝛ ex
aqua € vel aere. Interioꝛ q de cho.ni.nalcit᷑ quà febꝛis fegs
tur:q: ilie bumoz nullum rigoꝛẽ gñat:nifi pus putrefcat:
ct cũ putrucrit rigoꝛẽ cũ caloꝛe facit.Si aũt rigoꝛes fiunt fü
ne febꝛibꝰ: fi pare putreat:pars verono:gnatur fe.epialos
AJpabés rigoꝛẽ c tremoꝛẽ. B2 cfectio cał.naturalis.i.abũdã⸗
tía hũoꝛis rigoꝛẽ ſeu tremoꝛẽ facit⁊ mozs ſuccedit. Pũoꝛuʒ
em̃ abundãtia cũ caloꝛẽ naturalẽ oefectü inueniat:vincit e£
extĩguit.rigoꝛ ex frigoꝛe:et tremoꝛe eft oppoſitꝰ.tre moꝛ cft
cr motu virtutis expulſiue d in lacertis cít ad expellendos
nocitiuos hñoꝛes:vnde rígo: cr caloze foztíoz eít tremozes
quía calo: in motu fostio: cft frigoꝛe. figo: ex frigido fubfe
quit:tremoꝛ ecótrarío, vii tremozín epbimerinis míno: qᷓ
ín triteís cà frígozís qꝛ calo: in ínterioza fugit ppter colo»
rem exterioꝛẽ ez humoꝛibus nocitiuis. Zuflis ex actione eft
nature coꝛpoꝛis regitiue.eſtqʒ motus foꝛtis expulſiue vire
tutis vt res nocitiuas ab inſtrumentis anhelitus expellat.
et fit zum conſtrictione pectoꝛis pulmonem conſtringentis
aerq; exit toꝛtiter ⁊ velociter poꝛtans que babet pulmo atq;
pectus cr nociuis hu.vnde neceſſe eft nature vt ín tuſſi foꝛ⸗
tis ſit in virtute quatmus humoꝛes poſſit expellere: quoꝛũ
materia nó groffa debet c vcl viſcoſa:ne oífficilis fit ad ex
pellendũ:neq; ſubtilis multi vt diſpſa refugiarad locũ fui
Opʒ 6 medícri cũ materia erit groffa eã fubtilíare ci yſopo.
x amcos ⁊ filib?. Si mmis liqͥda fuerit ops cá íngrofiari cũ
vírtutib?plurimís:fivifcofa eam diuidat cii oximelle. Tuſſis
caufa ↄplexio eft mala catida vel frigida in lacertis pectoꝛis
vel canaiib? pulmonis: vel in gutturc.aut materia intcrio:c
vcl eterío:c.erterío:e ficut abo:potu:puluere:fumo t guts
ture vel canalib? pulmonis. Interioꝛe ficut hũoꝛibꝰa capis
tc oefcedétib? ín canales pulmonis velguttur fiue pect?.fio
cut m cstarro vídem? vel cbímis ab pu gibbo afcendeti
bus vel dbuflibetalijs caufis in oiuifioníb? canali pulmo
tío: vel ficut d ín pleureticís vel períplemonicie colligũtur:
- velficut vulnera pectosís et pulmonís,
¶ Ae accidẽtibus moꝛbũ cenerantib? . Cap̃.xxiij.
«en Lernutatio eft ficut tuſſis er natura regitiuevi
tutis ĩ motu expulfiue vᷣtutis ad erpellédae res
nocitiuas oeventriculis cerebꝛi d naríbus a cere
b:o expellunk. Tuſſis tifi a pectoze t pulmóe cffi
dt Stemutatioa naribus ⁊ cerebꝛo pectoꝛis ad
iutoꝛio.Cũ ei cerebꝛũ t expellẽdis fumoſis hũoꝛipꝰ moueat
Duo narífiz cerebꝛi media foꝛamina aꝑiunt vt humoꝛ excat
facilius:pectus lacertis cõſtringit vri aere egrediẽte mali bu
3 beoxce.
:e8 pector] | ulmonis egreditur. Steruttatio em ma
lox vid eH eft opoztui emnaturà allabozarevt hũo
res oc to:tuofis locis valeat expellere. vñ Hippo. ſternuta-
tio injtfit ci cerebꝛũ calefitz pumectanf loca vacua capitis
vi audit acr[ exeũtis fon?qué ftricti loci facit eri .align et
fternatario cx acutis fit bo. vétriculos cerebꝛi pügetibus:
tingult? ructatio ſpõdilatio ofcitatio fatígatiozer mcrib?re
gitiue virtutis cfficiunt:vt res nocine a mebꝛis p cam crpel
lant.Sjingult? em̃ c ructatio funt ex multo bumoz abun
dán ín ftomacpo:aliqn th fingultus er nimia ftomacbi eft
erinanitóe cũ fpafmat qué aiata gignit virt?.ructatü expu
uà facit virtus; vn vétofi po:csa ftomacpo erpellunt.boz
hũoꝝ vérofitas velacibo generat: vcl a ocfecrióc digeitini
calozís ín ftornacpo: vela nimío ftomacbí calo:c cibi incide
te.bocaüt ructarefumofum eft. fditatio cft cr bumenbus
fumofis in lacerris mafticantibus infufis . Spodilatio ftr
Oc fumofis cit bumozibus in totus coz pose mébzisyel plu»
nb? incluñs ad q vtraq; natura mouet expellere.Fatigatio
€i 0010:€ eft oz rerũ nocitiuaꝝ erpuifioc. bec oupier cítzaut
em̃ ez nímio laboꝛãdi exercitio exterius ⁊ etiã Ingens.
terio: diuidit in Qttucz. Pꝛima e(t valneroſa q oc liquidis
4 calidis cft hũoꝛibus cr nimio motu in coꝛpoꝛe naſcẽtibus:
vd ex oiffolutióe groſſoꝝ hũoꝝ: vel ecoiflolutíóe piguedi
nís vel carnid, Secũda eft rbetinofa q ex nimio mora € 10:2
tilacertos z neruos eztédit. vii pa.pigritiẽ incurrit ⁊ graut
tate. Zertía eft apoftemofa ep nimio cał.lacertoꝝ ppter mo
tũ naturaié: vn iufirm? apoftemofos fentit oce pulíus , Q3
2tigit ſubitũ ſubeũtibꝰlaboꝛẽ c aon affuetf Quarta fcliros
€ft vocata ex lacertoz ficatate naſcẽs nimia:vñ ⁊ lacertí mo
ta carẽt.Fatigatio intero: triplex cftzcft ermvulnerofa tín
gẽs ex hũoꝛibꝰchoł.⁊acutis interioꝛa mouẽtibꝰcoꝛpoꝛis cũ
mot? p:eccdat aliqᷣs.vñ patiẽs oĩa ſua mẽbꝛa fentit jfi vul⸗
neroſa. Scðda Qc thetinoſa ec nimiũtẽ groſ.hũo.mẽbꝛa Sua»
tíb9.b facit ſepe ⁊ młtũ ſpãdidare.Tertia spoftemofacr hũ.
naſcẽs cat. z ſanguinolẽtis bés doloꝛẽ ⁊ puifüjfiCapoftema.
¶TDe accidẽtibus folíus mẽbꝛi. £ ap.rrüg.
sumas, S cidzria folius moꝛbi fpafmus cft ⁊ iectigatio
"773 d Spatm?fit Liacert c neruis qué motus volũta
2 3e Biri/tacit Lacertos 2ftringea 5 fuas extremitates
$57 (haict fpafm? er plemtuaine velerínanitione,
" Plenitudine cá lacerti vel nerui implent hũo⸗
rc latitudinẽ extedẽte ⁊ lógitudíné ccarctáre, Er ipanitióe
€ü hũiditas lacertoꝝ euacuat vel neruoz qui dũ exiccent 2
fuá ertremitaté extẽdunt᷑ icut in choꝛdis oꝛganoꝝ videmꝰ:
fi caloꝛi cuilibet apponant᷑ extẽdunt᷑ atq; rãunt. Spaſmꝰ
gex ſolo eft moꝛbo .q fi ꝑtotũ coꝛpus fpargat epilepfia vo
cat. fi in lacertis maríllas feigiditatec ſtridoꝛẽ ocnti facit.
Jectigatio exvẽto ẽ fumofo ⁊ groſſo mẽbꝛis incluſo mébza
coftríngés ⁊ dilatãs ſicut in pulſu videmus: fed ti differũt
q: ci pulfus fic ↄtinuꝰiectigatio rara videf :ectigationẽ pa
tiunt ola mẽbꝛa coxpis d důatant᷑ ficutcutis lacerti co; ve»
nc arterie ſtomachus inteſtina 7 cia mẽdbꝛa in duritie ⁊ mol
litie media:oſſa c cartilago q:oura funt ⁊ folida:nó funt vẽ
tum includẽtia:⁊ fitr cerebꝛũ er mollitie fua. 3jectigatio ere
$0 Q: naſcit᷑ ex vento neceffe cft ex folo fiat mo:bo.
De accidẽtibus actionũ nature t moꝛbi. Cap̃.xxv.
Ccidentia moꝛbi ⁊ nature funt tremo: t motus
coobdoꝛmiẽtiũ mebꝛoꝝ. Zremo: cft motus mẽbꝛo
7 rũ furfus atq; deoꝛſum zqà oefectio facítvirtutis
5
q̃ nõ adeo mébza pótfürgere dn moibus valens
] tio: fit oeponere . Tremoꝛ ifteoe accidetibus eft
anime:vel er maioꝛi paſſione virtutẽ oiffoluéte . Aĩata acci
dentía funtztremozzra:c fitta, Per becem virt?oefiat mos
tus volütarij . Moꝛbi accidéría virtutẽ diſſoluẽtia oe ſimili
moꝛboſicut oc mala cõplexiõe frigida femp ſenibus contin
gente vel nimiã aquã bibentibus 7 in ea balneantibus: vel
a quibus nimiũ víná bibit. vn calo: naturalis fuffocaf: vel
er officiali mo:bo:ficut neruoꝝ oppilatíóe oc groflis c vif o
fis humoꝛibus quibus virtus motiua Shitur ne ad neruos
per cà mouẽdos fit tráfitus:q tamẽ fi neruos impleuerit nó
tremunt nerui tantũ:ſed oĩno motü perdunt. vnde ci parté
vifcofi hũo.ĩpleãt ⁊ ꝑtẽ vacuã oímírtát;c ci in ptevacuavir
Fus in plena regnet bumo: viſcoſus:neceſſe eft tremo; dá
S o.rtít. .
efficiatur c virt? partẽ fus erigat:pumoryo depꝛimat.
ncarddennaocmozjbo zhatura Oricnta, zi -
(DDcacdditibusfpBaliüactionü, ^ — $ap.rrvj.
ifficir nobis dixiſſe oc accidéribus acnonis vir»
PESZSU tie patiens atate . Opoꝛtet igit dicamꝰ q̃ ipi»
Ae NIritualis actio acadétia pariat. Actiõe ergo ĩpũa
ü pꝛout diximus co; ⁊ arterie duatant᷑ ⁊ cóftnne
gaunt:⁊ hecactio pulſus vocat. Pꝛlius vel aufer
tur totus qð aufern moꝛs ilico comitat zyel minoꝛat᷑: ⁊ oe»
fectio pulfus vocat᷑: vel curfus naturalẽ egredit᷑. Oxiectio
vel ez caloꝛe nimio ett cũ interioꝛa cozp 0219 caloꝛ fugiat na»
turalís vcl: ep ocfectione virtutis fpirirualis ci arterias oi
latrare ínomnes fuas extremitates nó poflit ficut videmus
in ſincopi.Egreſſiõis curíus für oiurfio efr multifoꝛmis Pm
multitudines coiuerfitates membzoz multos 7 diuerſos
pulfus facientiſ:de quibus oicrun furus in futuris.
¶ De accidẽtibus naturaliũ acnonB, Capᷣ. xxvij.
Sacdẽtia q̃ actio naturaus pant t cauſe eoꝛũ
pꝛioꝛes duas comitãt᷑ ex oꝛdine.Actio vᷣtutis
PA naturalis nutrimẽtũ eft inboie qð afimilat
Icabũ mẽbꝛis fufcipietibus fufceprá : b
LE cũ achonibus oefideri) « oigeftiois.EOc deñ⸗
derio 13 diximꝰ cri accidétía virtutis atate oi»
ceremꝰ.Accidẽtia oigeftióis fola reſtãt dicẽda. Digeſtio cft
triplex: in ttomacpo ci abus factꝰchiloſus qð pma digeſtio
vocat.Scðda in epate cd abi fuccus murat in fanguine; c ſe
cũda digeſtio vocatur. ZLerra in méocís eft totius coꝛpoꝛi
c mutatur ſanguis in natura vniuſcuiuſq; mẽbꝛi: c tertia
digeſtio nũcupat.Unaq̃q; baz fud fubfequi£ effectũ cũ fup
plemẽtis q̃ttuoꝛ virtutũ ſicut n virtute natur3i tam eft oro
ctũ.i.appet tiua:cõtẽtiua:digeſtiua ⁊expulſiua. Pꝛuma of
geſtiduͤis in ſtomacho patit tribus modis: vcl aũfertur to»
ta ficut videmꝰ in fattidioz vcl minoꝛat᷑ ficut in füofa vel as
cida ructanóe »fideram? : vel ſuũ curfus egredit ficut cum
cibus inventofitatem tranfducitur quod ouobus modis ac
cididit: autínterius : aut exterius. Interius cam virtus oi
geſtiua patitur. 3P»affio enim que ez mala cõplexiõe cit fto»
macbi calida cioá in fumofitate vel putrediné mutat: frigi
daín acetofitatem:vel patit ex liquidis ia ftomacbobumo
ribus.ꝙ n fint cboleria fumofum ructatũ ncccife eft eni. fi
pplegmatici acidũ:frigdoꝛ yo nimi? faftidid ⁊ li£teriam ge»
nerat:nã toztis ventofitaté facit. VUel patit᷑ ex offidaii mos»
bo ficut apoftemare calido vel frigido: vnde virt? denct oi»
geſtiua.Sciendũ eft autẽ digeſtidis coꝛruptionẽ ez ocfectio
ne virtutis digeſtiue effc nocibilioꝛẽ: « maxime er trigica:
velcalida mala cóplerione: büida em ⁊ ſicca dige onẽ mi»
nuũt:nõ th auferüt nili cá in alid incidãt mozbr.£creri?vir
tu$ digeſtiua patitur ppter cibũ vel potũ vel ſomnũ.ſi ſom
nus fit muitus digeſtio erit bona fi paruus digeſtio mala
SPopter cibü fit quattuo: modis.ín ditate in quãtitate ín
tpe in ozdinatióe. In quátitate (i multꝰſit cibusvel paruus
fi eft paruus c ftomacbus calidus ín fumofitate :nuta£. Si
multus 7 ourus ⁊toꝛtis virtus longuſq; fomnus digeſtio
taatum comitatur.Si abus cft mutabilisz calo: fo:tis coz»
rüpi£ ín ftornacbo fiue fomnus longus fuerit fiue bzeuis: (i
calo: dencit c cibus mlt? ourus fuerit fomnufas paruus
faſtidiũ fit.&r qualitate : q: fi calidus eſt:⁊ ftomacpus calí»
dus ín cbolen. mutat bio. ficut melín (uuenib? 7 in calí»
denaturc aĩalibus:aut fi cibꝰ frigidus ftemacbus fitr fr»
gidus in aaditaré cib? mutat᷑:ſicut lac ⁊ cucurbita in feni»
bus c ftemacbüfris.baberib?. Ex rpezq: fi ds dbü quarti
cũq; laudabile accipíat:fi anted dibus ille oierarurzaliá cí
bur iterũ accipiat: opoztet coꝛrumpitur. Similiter fi poft
vigilias nimias abum accipiat. f£rcibi o:dinat:óe: q: c bo
ftiptici cibũ acapíat: ficut coctana c píra : ⁊ poft cibi folu »
bi£ ficut cibũ blitisc fpinarcbia vétre cóttipar: « cibi necef
fario coꝛrumpit.Similiter ſi cibis vtátur duris bifqs cibus
ſuccedat facilio: ficut coctana et cucurbita 7 melones dibus
opoztet co:rüpa£ ⁊ in malos bumo. mutef. omis cbus ou
rus in ſtomacho oíur? moza£:Q: orfficulter oíserit. cib? fa
cilioꝛ c cito ad oígerendi molliaÉ:p:e duritie $o alteri? nó
egredia£ neccffe eít co:rüpat .p5 medicá vt tomabi oí»
fczra at paflíoes dliratiuas fi fit ec virture oiocítiua ; veler
—
Liber ſextus
cibo vcl eg forno. Accidẽtia em ex digeſtiua ad ſanãdũ funt
durat etiã im po(iibilia, ilíqn etiã cada: in lienterias:vel ci
bas nullaten?erga tomachũ mutat. Accidentia ez cibo fiue
qualibet cá exterioꝛi facilia (ant curari: fic poſſunt diſcerni
sSí accidetia ã patit ftomacpua cr cibi ftr multa vel parua
quanditate: vel calída fiuc frisida qualitate; vel pprer visi
lias vei quaflibet cãs exteriores: intelligit nó efic ex digeſti
ui:g ficcótrario vírtutioigefliue eſt mputandũñ.
QC 3Dc acidétib? appetitiue »tétíue c eppulfiue Ca. rviti.
Qm dacadetiavirt? oígeftiua patiat dixcrimꝰ:
DU opo:tet 9c trib? reliqs dicamus: appetitiua:cõ⸗
E j tentiua ezpulfiua q in digeſtiõe funt pꝛima. Ap⸗
petitiua G patit ín (tomacpozvelfi cota auferat
5j ve minoꝛet q ec cóplerióe mala t mo:bo officia
l: coicq unt, Scd fi mala fuerit cóplerio calidavcl frigi.c b
facrítmarima: wwtus auferf appetitiua.Si nõ multa mino
ra£ c ipfa. $i officialis mo:b? noceat ficur apoftema ín me
ri vei in oze (tomacbizvel fi caro fuerit alíqua fuperfiua que
iiti caudat ne tranfircvaleat, Si eft multavirtus aufert ap
pcritíua, 35í parua appetit ino:d:nate ⁊ nó fm ꝙ opoꝛteat.
Patit aüt ftomacpas ex obdo:mítióe fpafino fiuc tremoꝛe
ficut t alia mébza pati inde diximꝰ: qð cótingit cii virt? nó
adeo fit fo:cio neq; moz? ita maximꝰ vt mo:bt nature ac
cidétía affocien£. i£ otétiua ſtomachivel aufcr£ tora ficut in
liẽteria in q cib? fine aliqua mutazióe egerit᷑: vel ioinozat:
⁊ vẽtoſitas inatio vel foait? cóficiunt : qð ez copieriócfit
frigida vel cibo qui vẽtoſitatẽ generat vel nó digeſtiõe nifi
parua: bic cito excat:qð üc cü ſtomachus non adeo reneat
vt bene digerat: epar aor ſuccũ nó bene attrapat; ende ne
ceſſe eft vc egeſtio liqda ⁊ velor epeat ez mteſtino. Si cabꝰ
ín malã cõpiexionẽ intra ſtomachũ mutat:putrida digeſtio
fcqui£, Si ex calida ſiue choleri.digeſtione mutatio fit ilia
ſequit᷑ ardo: ⁊ püctura. 5i er rig. t polcóti. infi atío fucce
dit vétofitas, Z1 iquãdo ftomacpus cn norctiner fm qp
Opo:tet ficut ſpaſmat tremẽs:vñ ſingultus fit ⁊ vomitus d
motus fpaimo attinerc videt : fcd nó eft certü ſi in lacertis
fiuc neruis firfpaímus. Singulr? c vomit? actioce cr coté
tua ⁊ crpulfiaa ſunt virtatibus . f£ontentíua cum liben?
ter córineat c expulſiua res ex ftomacpo velit erpellereno
cínuas : fin ſupioꝛe ftomacbo eas inueniat ſingultũ creat:
fi ín fundo vomirü fadit:ftomacbus eri leuat vt oꝛi fuo via»
nc£:quatinus res nocitiue expellant᷑.hec funt accidentía d
vírtus patit cótériua, £rpulfiua in ftomacbo triplici pati
moꝛboꝛvel em̃ tota aufert ficut in ylcos videtur: ⁊ bec moe
leftiffimapabct naſcẽs cr caido apoftematet inreftino fub»
titi quá feb.ſequit femp fitis vel er ocfectóe ezpulfiuezqó
ec frigida eft cõplexiõe vel ec frigido cibo: vel ec oppilatióe
ftercus in cóslobofitatcínteftíni exiccante:qð fequi£ inte⸗
ſtini grauitas:z ad vomitum motio íinflatio c fonitus: ali»
qñ hũc moꝛ bñañcedit oíarríaz vel actio erpulfiue mínoza£
cii ftercus ad egrediẽdũ induretvel nó $m ꝙ ops egrediat
qð ictería fequit cũ Prue crpulfiua cibi moucatand dige
rat:boc aüt rit cũ hũoꝛes acutí pügunt ftomacbü: vel ctías
cibi ficurfinapís vel fo:tirudo aceti vel grauát eũ z ob D ex»
pellun£:pec fant d 9 erpulfiua i ftomacpo patif. ps atit
intelligas q: be tres vᷣtutes ide patiua£ circa inteſtina: ma
xime aũt expulſiua d plus ceteris regnat ín eis.Aliqñ (toma
«pus ⁊inteſtina appetitiuá ⁊ cõtẽtiuã ⁊ crpulfiuá operant
extra naturã:cũ eri a meri ftomacp? trabit z ad inteftina &i
bi pꝛoijciat:inteſtina aüt afealternatim rcapiant ⁊ oígeré
do etjciát . o3 naturale eſt:⁊ vſualet cii fromacbus ab itefti
ni$ accipiat ⁊ in meri pꝛotjciat: ftomacbus extra naturá eft
cũ vomitu, Sitrinteftina a5 ínferíozb? accipiẽtia pꝛoijciũt
in ſtomachũ ficurín vleos videmus: cũ oiu ſtercus contis
ncatur in yleos:qꝛ cüvirt? ezpulfiua fm curfumfüum egeo
ftíoné moꝛeat:neq; ppter oppílationé quà inueniat reto:
quet eá ín ſupioꝛa 7 cunc inteſtina mouẽt in alterutra quos
ad ĩ ſtomachũ redeat:ſtomachꝰ in meri pijcit.meri cüvomí
tu o: reddit:aliqũ ci bó prer velle contineat in ſe egeſtio⸗
nẽ vcl vẽtoſitatẽ q ꝓpter timoꝛẽ retinet ſiue pudoꝛẽ feu po
pter aliã quãlibet re impedientẽ: alternatim redit ad fupio
ra quoad per vomitũ emittat.
¶ De accidẽtibus ſcðe digeſtiõis.
Ca. xxix.
Ecũda digeſtio cũ fanguis in epate generetur
a [atqs venie paflióís cft triplicis: vcl erm tora au
Z es Vert neqs languis mutat ; 1531? remanet ficut
DE p:i?: vel mínoza£ cti parũ oigerendo mutet᷑:vel
sisi 1o fm curius fua oigeritur ficut in atrináz cbo
lerá rub.murcf qð pcteríci patiun£ : vel in cholerã nig. ficut
ín patictib? moꝛphᷣeã nígrà ⁊ elephãtioſis velin phlegma
ficuti ppdropifi calba mo:pbea:b aür ouplicía funtinterio
ra t exteríoza. Snteríoza vel ez mala cóplerióe calida fuccus
ín cholerã rubcá mutáte; vel ez calídíflima in cpo.ni, er incẽ
fione nimía, £x cõplexioe frigida in aqͥſuʒ fanguíne mutan⸗
te. Soi frigidíffima natura mutata ꝑſeuerat vcl officiali moz
bo ficut in venis cft cõſtipatio ppter hũoꝛes viſcoſos.:velꝓ
pter apoſtema. Tertia cr natura ſucci a ftomacpo ad epar
veriétis : q̃ fi fir mita nõ toti in fanguine mutatepar.Souc
ci ei quáritas mfto maio: eft. p »fumés epatꝭ caucutas.Si
panua in cbolerícos hũoꝛes mutat:calo: ern epatis quatua
té ſupat ſucci.Si fit caida in cpolericos bu.tráffo:mar.fi fit
frigi.in pplegmavcl vẽtoſitates Pr frigiditans quánrares
Ecterioꝛa funt er actiomb? patiẽtiũ: ficut ín balneo in cibo
exercitio funilibus:bcc cm oia fi bó nó operct fm ꝙ opoz
teat malicbimi i co:;pe augmétan£ «mtt. sí ds eim iepe ac
piat cibaria caida cpolerá gencrátia: ficut finapím allia ce»
pae fiia.« (iic melácpolià gignétia ficur came vaccinã ĩẽ
tc9: vel fi comcáar pplegma faciẽtia ficut lac fungos pifces
recétes büozib? malis abüdabir, Sitr quieti ⁊ multü come
détca« balncari negugẽtes:vel poit fatuntatévt ninnũ cct
tü balneãtes pbleáte abdũdẽr neceſſe ẽ. Cõtrarios bís cbo
lerã ru.haberẽ opo:tebit.bocmó intelligunt alij hũoꝛes gc
nerarí, pí giant Pm quautates fuas paffióes diuerſas. Si
er chot. c ín toto coꝛpoꝛe afperfa gũat᷑ yctericía.fi in alido?
mẽbꝛis berifipiià gignit. Siẽ ex chol.ni.⁊ toto cozpeíndu
cta moꝛphea fit nígra:fi £n vno men bꝛo cãcer⁊ fcuros.pble
ma p totũ coꝛpus hypolarcãvel moꝛpheã albà facit, fi un ali
quo mẽbꝛo 5imíam ,Dumozes aquon ⁊ in coꝛpoꝛe augm en
tati facit hydropiſim .f1in vno mẽbꝛo veficà neccficcft fe
ti.bec accidentia digeſtio patimur fecunda,
¶ De accidẽtibus rertíc oꝛgeſtiõis.
Igeſtio tertia p oia mẽbꝛa traducit in fifitue
ainẽ ſuſcipiẽtiũ.hur acciaétía füt tripuciavt
aufert᷑ tota ficut ín etbicis: vel minoꝛat ficut
«y jin maciletis:vel curfus ſuum egredit ficut in
(yes, moipbeatis. ufcrf:qs nutrimẽtũ nóínuenit
e vEq: qqubetoᷣtutũ alij parit accidentíaz aco
fua oeficit ez cõplexiõe mala. cõpiexiõe mala $t? mutabi
lis deſiciẽs abü ín naturá nó affimilat ſuſcipiẽtiũ:vñ in coz»
1€ hũoꝛes c male gignunf fupfluíitates. Si expulſiua foz
tie fucrit hũoꝛes erpelluif mali c cibiboni: vnz nutrunẽtũ
aufert, Si oebilis hũoꝛes remanet ín mẽbꝛis ⁊ moꝛbi genc
ranf diuerſi. Virtꝰ apperitíua fi foꝛtis fit ⁊ oígeftina debił
nec appetiros cibos mutetnec erpulfiua eppellerc queat z
mala inẽbꝛoꝝ gñant᷑ accídétía mades ez puitare cibi tpo
tus eft vcl ppter acadetia q̃ virt? patit aiiq. Icteritia ⁊ les
paa ⁊ ſimilia nó cibũ méb:is affimilant: fed mebza abís: qo
€x coꝛruptione fit materie ocbéns mẽbꝛa nutrire.
De accidentibus mo:boꝝ coꝛpoꝛũ. fapann.
Ccidẽtia mo:bog coꝛpoꝛ er co:xruptióio? ſcðe ⁊
tertie digeſtionis funt yctericia curina vel nigra
elephãtia moꝛphea alba vel nigra ligue nigredo
⁊ fitia.yctericia ex epat! calídítzte € nímia vt fan
guinẽ mutet ín cbolerá 7 toticoꝛpoꝛi mádet p ve
13$ t cutẽ coꝛpoꝛis in ditrimtaré tranffozmetz vel ep venari
nimío caloꝛe fanguín£ in citmnü mutãtevtł cx 2ftipatióe vic
. feltad epar tédét/ ne choł.ab epate trahere poffit. vf choł.
remanẽs in fanguínet p co:pus fe ſpargẽs tigit cité qð ex
vifcofo fit bumoze ín vía fellis fiue apoftemare epatis viã
ipfi? fellis »ftrigétis.vcreriaanigra er nimio eft caloze fan»
guinẽ incẽdẽte c in cboleram nig. mutante : vel ez frigdoꝛe
ide ín melãcholiã faaente; vel er conſtipatiõe viefplenis q̃
cii feces nó extrabat fanguis dimittit cóa icto ſanguini:⁊
ita pertotüco:pus fünt diiperſi: curé exterioꝛẽ imgunt coz
poꝛis. cpza eft cũ fanguis fübfrantialis er incẽſione nimía
corruptus ín cholerã nigrá tranſtoꝛmat᷑: vel cõplexio mem,
Theoꝛice.
er yet 4 E jd
2 nier craducit; vel cade cóplerio mutata in melacpolia
tera nierd s maiditate nimia; vn abus in materia ei? couer
tiẽ Soꝛphea nigra eſt cũ exterioꝛa mẽbꝛa fiuc cune in nt»
polegmatie eft caufa cà fanguis ex cóplexione frigida c bu
mida epatis muta£ in phlegma:cui aflimila£ erterioz mes
Sredientia coꝛpus ip quãtitate vcl qlitate cozri
Sũt c alia a coꝛpoꝛibꝰ egrediétia q̃ ti nó ſunt na
— ruralia ficut c naribꝰ fanguis emiſſus: que er tri
bus euemũt reb?:vel er defectiõe vᷣtutis vel ex matería vel
ex mébtis, Rx virtutis ocfeccióe: vrfi ds marená nó poffit
cõtinere:⁊ marime fi fo:tís tt vís cppulfine ppter materia
mulráin quátitate d grauat vírtut£ ad erpellendá ficut cft
cibus multus! vtfiat inde vomitꝰ:⁊ fanguis erplens fua va
fa d quoufqs crepét caímpmat. 3n q̃litate vr fi acutavel pũ
gitíua quá expellere naturá opozteat ne fo:te magis noceat
vcl calida d vafa comedat ⁊ apíatz vcl püida ſubtiliãs ⁊ Du»
mectãs venas vt facile cae creparc faciatzvel fi rara fint va»
fa naturaliter ⁊ fubritia ⁊ ad rũpendũ facilia: vel fi etiã fiic
ficca ⁊ ad rumpendum leuia. y 2
¶ De accidentibus in egeſtiõe apparétib?, Ca.xxxitj.
Ccidẽtia egeſtiõi attinẽtia (unt triplicia.in qua⸗
irate ín quãtitate in tẽpoꝛe. In tpe vr fi eseſtio
exeat afi abus digeratur:vel mõꝛet poft tẽ⸗
pus veniat veloarás exeũdi.Ex młtitudine eſt à
bivirtutẽ grauãtis:vł ex qualitate fuí acuta ſiue
pũgitiua quà cũ virtus pati nequeat cogit vr an tps cxeat·
velpüida ⁊ lubꝛica vrnullo cogete eríre valeat:vel ex parut
tatz fuí nutrimenti: vel exc oebilitatc fenfualis inteftini gra⸗
uitare dbi refugiéti.£60:a egeftióis er detectõe eſt eruit
uc c fo:titudine cótétiuezvel cx Ocfectionc fenfualis inteſti
ni: vel er cibis. $i er pauci fint cibi c paruí natura digeſti⸗
ua $tus feces diu rctérat vt ſuccũ rádcm eligẽs fupfius ez
pellat vel fi cibi naturafr fint ftíptidivel lacerti vétr! adeo de
fecci vt inteſtinũ expᷣmere nequeát. 3n quátitatevel q: mul
ta vel pua egeſtio fit: ecl ín nũero affellandizer muititudine
abi fucci cui? epar nó ſuſcipiẽs crefcere ꝑmittit:vel muiti
tudime nimioꝝ hũoꝝ i inteſtinũ deſcẽdẽtiũ.Ex paruitate fie
€x puitate cibi.nũerꝰad ſellã eũdi ẽ ex defectõe ↄtẽtĩe vᷣtutꝭ
«alii fozirudine expulſiue:⁊ lacerti fup anũ mollitie. Foꝛ⸗
titudo crpulfiue ex laxatiue potionis fiue cibi eft occaſiõe
vel ex eiꝰ coꝛruptiõe vel er acutis bumozib? a toto coꝛpe in
inteſtinũ deſcẽ dentibus:vel er moꝛãtibꝰ in ipſo inteſtino fi
cut vulneribꝰ cr foꝛtitudine fenfus inteftin Sꝛia bec pauci
tas eſt numeri:cuius cá ſuperioꝛi eft 3:ia. In qualitate cure
fus earedíés nature vel ab interioꝛibꝰeſt vcl ab egterioub?:
Ab exteriozíb? cà eft cib? in quátírate vel q̃litate. Quanti⸗
tas cibi vel in poteftate eft accipictis vel imultitudine cibi.
Qualitas fi cibus in malos chimos mutct : vel fi ventofiza»
tem faciat .f£ibus vetofitatem facit vel ez natura ſu::ſicut
faba faſcoli:vel ep ocfectióe ĩteſtmoꝝ⁊ ftomacbi. q fi fit fri
dífiimus nullavétofitas efficit :ct crm tépus nimis fit frgi
ũ:neq; vẽtoſuʒ eft neq; nubilofum:« fil calidiffimüvtroqs
caret ; ficut ín eſtate calidiffimafnó vetofitas vr vel nebula:
Glentofitas ftomacbi vcl ínteftinoz critzvel nó erit, s£ríós
vela ſuꝑioꝛi et rucratío:vel ab ínferíozi cum ftrepitu vel fine
ftrepitu nímía ficcitas fianifica£ ex maioꝛi fonítu: mato: bu
tnoz groffitudo po:tédif Qualitas ab interioꝛbus cr acus
tís bumo:tbus ctt ín inteſtinũ oefcendetibus: vel ez alijs ni
miũ abüdantibus:boc adit er natura eft ficut videmꝰ in ote
cretica vtilis atqs inus: aliq oe folomo:bo vt oíarría ex
cõſumptiõe mẽbꝛoꝝ:vel vtroqs ficutvidem? in pijciẽtibꝰ la
uaturã carnis. Ex vtroq; infirmitas eft qdríparnita z vel eii
folus eft anguis: ficut m trücarís maioꝛibus mẽbꝛis: e: cũ
fanguís loca lia nutriturus nó inueniat quo oiffunda£; re
S Q. LE.
£5 ad interioꝛa cũ egeſtiõe inferíos emittit᷑ Solet et'à
idecbtingere in fe exercitãtibꝰq̃ ci ad quietẽ veniũt ſangui
nécoadunatii 3b iferioabꝰ: egerũt: að er termino z nó [em
pcr facitit ficuc piodi- vtficur carnis lauatura qð cr ocfectio
nc eft drutis digeſtiue mn cpate,Zertía eft nigra « lucda:qð
fic ci iicet mutet epar langue Pr dp opo:teat: rn p rorum
co:pus ex cóftipat:e epatis nó maturat: vñ in eoãẽ coadu
nat incédit c in nigredinẽ murat:« ita tãdẽ esredit uar
ra cü fanguis exeat paulatim: in tẽpoꝛibus vicinis: aliqũ
bon? aliqfi coagulat :intercü c purredínib?: iterdü ſq̃mo⸗
fus:vel ficut intcftini raſura:q̃ fi finr frigida ⁊ dura thenaſ⸗
mon funt vocatazfi necs frigiaa neq; laboziofa: vocatur oif
fintería qu c ab inteftinis vel epate erit. : .
€ c acadétibus in vꝛina apparétib?, Tap̃.xxxiiij.
x E cidentia à patit vzina arenibus funtzvel veſi⸗
| dca. Arenibus in quantirate vel qualitate. In
d ex Miouanritatc fi mulra ve pauca exeat vel non er
a DEC Wicar:veleiouriticfiat. 3n q̊litate er calida in re
taie nib? ↄplexiõe:vt tota aqua ſanguinis ad fc tra
ba£ vt calo: illercfrigerct:quá pofteavefice mãdat ⁊ vocat
Oyabeta:vel ec epatis frígida cõplexiõe a1 aq augmetet in
fanguine z rcnibus mifía ꝓijcit᷑ in veſicã: vel ex ocfedione
cõtẽtiue ⁊ erpulfiue in renibus foꝛtitudine. Nõ exire vꝛinã
ex fostírudine eft cõtẽtiue:vel er cõitipatiõe vie zinc. son.
ftipatio ct vifcofis eft bu. arena lapice in renib? apoftema»
tc ĩ viavꝛine. Cã lapidis bu.füit pblegmatici ⁊ calozes nimi)
q̃ a caloꝛe ocficcant ⁊ indurant᷑ In qualitate ex coloze ficut
nigro er nimio caloꝛis incẽdio: vel nimia frigiditate: vel al⸗
bo ficut er cõſtipatiõe poꝛoꝝ:vel ex fetoꝛe ficur in tebꝛibꝰ fe
tidis eft videre.Sũt c alia accidẽtia q vꝛina parit cr vefica.
£23 cft cũ lacertus collüvefice circũdans emollitur ex nimia
püiditate ⁊ vꝛina nó cõtinet᷑: vel ex defectiõe cõtẽtiue ⁊ tos
titudine expulſiue:vł ex nimie aq̃ potatiõe: vel puſtulis na
ſeẽtibus:velſcabie vefice vr pungat ab vꝛina nec continere
eã valeat: qð cóbuftióe fit nimia.Strãguriã vꝛine vizio vefi
ce ocfecrio facit expulfiuez virtutis cótétiue vel cóplerio fic
ca qua oeficcat vꝛina: ſicut in acutis feb.vel cõſtipatio ec vi
ſcoñs umo:ib? in vía vꝛine ad vefici: vel ex fanguine coas
gularo:vel ſanie. In qualitate vzinefi fit fetida ꝓpter puſtu
las er ccloxte ſui mutatione ppter puſtularũ fantem.muta
tur em colo: ec fanie feu vulnere feu apoitemate.
¶ TDe accidẽtibus in mẽſtruis apparẽtibꝰ Tap̃ . xxxv.
Enſtrua funt innaturalia naturã in qualitate vel
— 3h 3
quãtitate exeũtia. In quãtitate fi plus vel minus
ss opoꝛteat vel omnino nibil exeat Siunᷓ opozs
9) A tear ex foꝛti eſt expulũua c ocficienre 2tennua z
perm veler materia fubtili z nimís liquida: velez abi
danía qua adeo grauatur natura ne ſufferrevaleat:vel ex ra
ritate velie z venis quem eius ſunt oꝛe. WMon enre ꝛium
eit róni noſtre:qð er sroffitudine eft materie ⁊ ei? fpiffitus
dine vena» ⁊ poꝛoꝝ cõſtipatiõe:vel oefectione erpulfiue ⁊
fo:tirudine cõtẽtiue. 3n qualitate ft coloꝛis fir nigri : vfi nio
mía vidcE inc£fio fignificari, SRube? eim ⁊ citrinus caloꝛẽ €
cholerã rubeà fignificár, Albedo ⁊ liqditas vel fpumofitas
trigdoꝛẽ büiditatem vel ventofirat£ fignificat,
De acddétibus ín ſudoꝛe apparétib? Capᷣ.xxxvj.
. Gldo: eft naturalis ficut in diebꝰ creticis vel té
MEI peratis erercittjs vel in balneis. Eſt ⁊ extra natu
— ficat ín cõſumptiõe carnis. In boc em ſudo⸗
dew 'reca tm̃ exeũt q̃ nó opoꝛteret cr;re. £ft medio
P NETS 4 cría:ficut in nimijs erercits. Sudo: nõ natura
En Ais in quantate eft vel q̃litate. In quantitate fi
maio: fit p opoꝛteat:qð ec nimia eft materia vel iquiditate
ria ex oꝛganis. Deðtute fi foꝛtis fit erpulfiuaz
Scr materia fi fit multa: vnde crepen⸗
tur vaſa: vel acuta vnde pertoꝛẽtur vafa, £x o:ganís fi fint.
extima Intima eft er materie abundãtia:vñ facile crepent
vafa.i£ctima ficut cafus occurrens cocuffio 7 magna vor,
O€ caufio acadentiũ oicenda fuerat,
£rplíat ſexta particula, : :
Los fcptíma particula tbeosíce oe figni
ficarionum fcientia .
¶ &apitula liba ſeptimi. "
Ae vníuerfalib? ſigtionibus ⁊eaꝝ oiuífionib?, — ap.
De intelugédis pulfib?: c dd p eosfigníficef, ^ £ap.9.
De pulſuũ generibus € eoꝝ qualitatibus. fap.it),
De cauſis quas ín pulfu facit res naturalis Tap. iiij.
De mutatione pulfus ꝓpter rem nõ naturalẽ. ap̃.v.
De mutatione pulfus pᷣpter rẽ extra naturã. map.vj.
De mutatiõe pulſus ppter res vᷣtutũ grauatiuas.Ca.vij.
OSe pulfibus apoſtemata figníficáribus. Cap. vinj.
De pᷣulſibus paffion&cerebzifigmificánbus, — ffap.ir.
De pulfibus paflione mẽbꝛoꝝ ſpũaliũ fignificantib?.sta.r,
De pulfibus paffion£ mẽbꝛoꝝ cibaliũ fignificátib?. Ca.xj.
De vᷣniuerſali diſputatiõe vꝛinarũ. Tap.xij
De qualitatibus cognoſcẽdis coloꝝ vꝛine:⁊ earũ diuiioni
bus € quid per cas fignificetur, Cap̃ · xiij.
De ſignificatione liquoꝛis vꝛine. Cop. xiiij.
De figuificationibus bypoſtaſis. £ap.rv,
De figuificationibus in egeftione apparentibus.s ap.xvj.
De fignificationibus ſcreatuũ. Cap.xxqj.
De figuificanoníbus ſudoꝛis. Cap · xviij.
«Pc vniuerſalibus ſigtiõibus ⁊ eaꝝ diuiſionibꝰ Cap.j.
iD plenũ p poffe noftro oc acciden
tibus € eoꝝ caufis.i.mo:ibis diximus:⁊
ipſum tractatũ de ſcientia cauſaꝝ accidẽ
tium titulauim?. Opoꝛtet in hoc ſequẽ⸗
dV ex. tiopufculo oícamus oe mo;bo « accidés
Ns nbus cófequetib? ed toc ipfius fignifi»
i» 22s - catióibus: vfi bec parncula fignificatíce
x— nũ títulat fcientia, He igit ſigtiones
funt generaliter tripuces:aut ern fignificat ſanitatem:aut
mo:bü:aut neutrũ:quaꝝ vnaqueq; aut pteríta aur pfentía
aut futura poꝛtẽdit.Harũ ar q̃dã lünt vniuerfales totius
co:pis qualítates oefignátcs:ale ꝑticulares. Nos aũt ab
vniueríalibus indpiem?quafi oignio:ib?, Giniuerfalis d er
fua actíone cognoſcit᷑ fiGtio .in fanitate em pfectà móftrat
actione:in infirmitate cozruptá . Haꝝ att cà mo:boz eft fa
nitas aut coz infirmítas.que vtraqs cotingit cx téperamep
to vel cozruptione chimoꝝ. Uniuerſalis fictio : vñ vniuer
falis ínuem£ actío ſpũalis vel natural actióiséfiótío: qo?
013b? actióib?co:p? aialis regit , Sanitate em, PP fpüalís
calori natural'alitzer d calozevita ftat atalís , corruptione:
gex neceſſitate ſcquit᷑ moꝛs:tẽperamẽtũ ſanitas:nõ tẽpera
mẽtũ infirmitas. £x vᷣtutibꝰ atit naturalibꝰ Qttuo: hũoꝛes
regunt᷑:vñ ficut diximꝰoĩa mẽbꝛa coꝛꝑis aĩalis gubernan£,
Qð cũ ita ſit:optĩe fuit rõnis nros añceſſoꝛes ex his duabꝰ
actiõibꝰ ꝑpẽdere coꝛpoꝝ ſanitates eoꝛũq; infirmitates. Ex
virtute em ſpũali (an:tas intelligit vĩriũ coꝛpoꝛis aĩati:⁊ oe
fectio ſui:⁊ iẽperamẽtũ caloꝛis naturał ⁊ coꝛruptio tẽpera⸗
mẽti ⁊actiões rei naturalis ⁊ nó naturalis: t extra natura
in ipſis:⁊ in coꝛde qð fundamẽtũ cft in ipſis.Sciẽtia o bo
rũ oĩm in motibꝰcognoſcere eft pulſuũ.Motꝰem̃ pulſua lis
motíói coꝛdis eft ejlis:bec aũt ſciẽtia pulſuũ vocaE ſciẽtia:
ex naturali itidẽ actiõe teperamẽtũ hũoꝝ intelligit i famtae
te:⁊ eoꝝ diſtẽ peramẽtũ in infirmitate: qð oat intelligi exco
ctio in venis:⁊ nó excoctio invenis:⁊ nó excoctio ⁊ cxcoctio
in ſtomacho c inſtrumẽtis ſpiritus.virtus ifta oepsebendi£ —
arca coꝛpus exeuntia. io cr ín venis intellígi£ in vꝛi⸗
nis:qꝛ vina eft colamétü fanguinis, f£octio in ftomacbo ct
excoctio inſtrumentoꝝ fpis cr ſaliua⁊ er ſcreatiõe intelligi
tur Q feces cibos funt bec mẽbꝛa nutriẽtiũ. Sudoꝛis quoc;
funt fiótiocs:f5 nó vniuer(ales: q: fudo: fubtilis eft bumoz
erpulfus a mẽbꝛis p poꝛos cutis:q̃ cũ íta fint ops oící figni»
ficationcs circa fanitatem infirmitatem 7 neutra: íait inci
piendũ a pulfu q: dignioꝛ effc videtur.
, ALs?c íntelugédis pulſibus:⁊ dd p eos figtur, Cap̃.ij
tusceftgpuas coz -
q:cü medicus pul
agnoſcere. Oicẽdũ ps? dd fit pul -
d et mop localís a «602
dis vt dilatãdo fiue cóftringédo naturalís cuſtodiat᷑ calozz
cuíus cuftodis eft traberc frigidi aere cũ oilatatióc 7 expel
lerc fumofum ci cõſtrictioe.Oilatare coz ⁊ arterías eft mo
uerca centro ín extremitates fuas. cóftringere cft ab extre
mitatibꝰ ad cẽtrũ mouere: qà plan? diximꝰ cii oc vᷣtute ſpi
rítuali tractauimꝰ.coꝛdis c arteríaz idé eft mot?: vn cx vno
oẽs intelligunt:motꝰ & coꝛdis qrédus cft in arterts. 3?
fus aüt faétía ad poc tm cft neccffana vt ſpũalis 9 à ĩ coꝛ
dc eft intelligat᷑:qð nó pot íntelligi ex oĩbꝰ cozpís arterijs
boctrib? er cáig.£Qucdá em̃ arterie in infervozi co:sptfunt fio
cut d in doꝛũ logitudinc funt, alzc ín carne funt fundate: fi»
cut coraz artericzatic oflib? funt opte ficut ín pectoze : qr
motꝰ nó appet ín tractu od fani ⁊ carnofum eft co:p?. coo
qꝛ q̃dã lõge funta coꝛde nó oL apparétes tpe. vi nó intacta
funt inucftígáde vt calcaneoꝝ⁊ plátaz ped arteríc.Zerrio
qꝛ nó eaꝝ cópofitio cft recta: vt drtuo: digiti plene poflint
apponi ficut i auricula: arterije: qð cii fit neceffe eft mẽbꝛa
nõ multũ carnofa eligi neq; a cozde remota: t Quaz cõpoſi⸗
tio fit recta, Ande antíd arterías elegerür bꝛachi:ſunt ei
facilio:es vtilio:es z pulchꝛioꝛes.vtilioꝛes qꝛ co:di ppinqo
res:facilioꝛes q: bꝛachia nó adco funt carnofa: pulcpzioses
q: medicũ verenda pᷣſertim mẽbꝛa femínca oifcoopire tur»
pe eſt. Intelligũtur aüt pulfus er oígitoz fup arterias bꝛa⸗
chij appofitioibus : « bocm long ne infirmi ran? dilatet
velftringa£, Digitoꝝ pofitío fup arterías eft ofuer(a. s£ft
emvbíops p:emtoígitos arteríjs: ficut vbí pulfus eft foztz.
qui cũ pᷣmat᷑ oigiti repelli víden£: ⁊ ín carnofis arterijs fitr
debent impᷣmi. In ocbüi at 7 nudo carnibꝰopʒ leniter oi»
$iti pᷣmant᷑.debilis ſi tenc£ non mouet. (Rudus carne eadẽ
nẽ o5 pᷣmi rõne. Opʒz aũt mediocriter pᷣminec multũ foꝛtem
nec mtũ oebile;nec młtũ tenuẽ nec multũ carnoſũ pulfus.
KL i2e pulſuũ generibus ⁊ eoꝝ q̃litatibus.ap.iij.
uũ qualitates multimode ſunt c diuiſifoꝛ⸗
Imes Pm ᷣtutũ diuerſitates cos mouẽtes ⁊ fm
etiam naturales varietates calous:⁊ fm qp ſau
J guis ⁊ fpüs in ipſis baben£ pulfib? cus natura
SN fua cuftodiüt fiue egrediũt᷑: D tfi diuerſitas in
— decẽ rfi ↄcludit᷑ gña. Pꝛimũ fm quãtitatẽ oi»
mẽſfionũ. Scðm er pte motuũ.Tertium fm tendꝛẽvitutis.
Quartũ fm ↄfiſtẽtiã oꝛgani.Quiĩtũ fm plenũ c vacub. Ser
tũ Pm Qlitates arteríaz. Septimũ er tpe qetis. Octauũ fm
o:dinanone ⁊ ino:dinatione, Monũ fm 2co:dià ecimum
fm numez pcuflióís pulſuũ.Quãtitas diuiſionũ diuidit in
magnũ paruũ c mediũ:lõgũ bꝛeuẽ c mediũ:latũ ftricrumz
mediũ:aptũ occultũt mediũ.Cũ em̃ arteria fit cosp?o€ em
co:pus logítudine latitudine ꝓfunditate dimetiat᷑ neceſ⸗
fe eftzvt d intres extremitates Das oiffundif magn? z pu?
vocabi£:mino:c cetro fuo vicinio: debit oicct:fi nec centro
fuo nec cctremítatib? fit vicinꝰmediꝰ.Si cr fn lógírudine
plufcp in aliã pte ertéda£ : qd eft ci ittuozercedat oigitos
lóguenücupabit.SSi míno: curtus.Si tm̃ qttuo: digitis co
tineat: edlis. 3n latitudine digitos vifus cxire lat? appella
bit. Minoꝛ ín latítudíne ftríct?: extremítatib? digito edt?
dicet᷑ tẽperatꝰ.Oaioꝛ ín pfüditate apt? oicef c B eft cũ alti
tudo ei? cõſiderat᷑. Minoꝛ in pfimditate c in centrü ſuũ re
uolutus vocabit occult?:fi ín latitudine pfunditate atq; lõ
Situdíne míno: groſſus.Aliqñ pars cum pte cóponi£ ficut
lõgus cà lato atq; ftricto : aut mediocri inter lati 4 (tríctus
aut cũ⸗ aur cti ocultozaut cũ mediocri inter bec ouoz
X fimiliter fc babet alioꝛũ ad fe muicẽ cópofitiones . bí funt
pulfus à ex quantitate dimẽtionũ cófideranf : quarü caufa
eſt tripertita.faufa em magni pulfus ex foztitudine cft fpi
ritꝰquo oilata£ pulfus:c ex nimio calo:e que refrígcrarcfit
ccefie:t ex vafculi mollicie qðᷣ oilatatióí vr obedíre. minoꝛ
bis cáis cft 5:ius,f. ex ocfcctione fucftutie ⁊ parnitatc calo.
Fheoꝛice.
ris ⁊ duritie ſui oꝛgani.tẽperatus mediat᷑ ín bis duobus.
sp qdé er d babér plus:alij o mínus:q dicẽdi funt ín cà
' muratiois pulfua, Zepue motuũ diuidit᷑ i velortardü ct
. medi: velox eft q longü fpaciti bꝛeui pficit tépoze: rardus
dparui ff aciũ in lõgo tpe infcquif : medi? intcr bos duos
cit pumidus.vnufquifqs hoꝝ cr ouabus naſcit caufis i. vir
tutc ⁊caloꝛe: velor citi ex fosti caloze ⁊ fana virtute . Caloꝛ
aürfrigidus aer£ fibi elabozxat attrabere:tardus ex vírrutis
ocfectióe fe ocbiliter monente ⁊ calozis minoꝛatiõe.Tertiũ
fm virtutis tenoꝛẽ diuicut in fo:t£ocbilez mediũ. Foꝛtis d
: quafi quadá virtute oígítus a fe videt᷑ expellere.Sebilis q
tugitü debilẽ percutit: medíus ínter Dos ouos eft tẽperatꝰ
bí ouobus funt modis : fo:tís ex foꝛtitudine eft virtutis et
mollítie o:gani ad mouendum facilis. cbilis ex ocbiíta»
tc e(t virtutis 7 ínobedientía oꝛgani: medíus ab vtroq; te^
Itus Quartũ fm cófiftená oꝛgani oiuidit ín durũ:mol⸗
lezmedía.gDurus eft d digitis tangentibus dfi foꝛtis videt.
Difert em a foꝛti iſte ourus:qm foꝛtis cft magnus foztitu:
dinc (ua oilatás vafcula: vi rcádunt quaft maioꝛa. Durus
€t paruus: q: ouritics virtutí no obtempcerat vt fc dilatet.
ollis eft qu£ digiti cũ raulta ſuauitate fentit vt videat
ab eis feparíi « penctrarí:poz medíus ínter bos eft tẽpatꝰ.
Durꝰ et ſiccitate fuoz vafculoz: molł ex fuc büiditat/ mol
litie. Quintũ Pm pleni ⁊ vacuü oíuídit ín pleni z vacuũ c
edid. Plenus quadã quafibüiditate redüdare vidc£.va
cuus d apparet ínflatuszfed cà tangit quafivacuus digitis
perfo:at. penus ex plenitudine fanguinis « fpírítus ínvas
. fis cofidcrat:vaaius ecõtrario.medius ab bís cft tempera
rus. SSertiüi fm qualitates arteriarũ otuíditur ín calidũ ⁊ frí
gidũ ⁊ mediũ:calidus cũ digitoꝝ extremitates fentjüt cali⸗
dã arteriaꝝ ſubſtãtiã:frigidus ecõtrario eſt intelligendus.
Oedius ab his ouob? tẽperat.Caloꝛ aũt ſubſtantie arte»
riarum cr materia íntra eas eft habita.i.ſanguine c ſpiri⸗
tu : frigidus econtrario : medíocrítas ad nd cft refe?
renda, Geptímil ez tẽpoꝛe quietís oiuídi£ jn fpifium rarus
⁊ mediũ. Dixit cm Bal pulfus mquir ín oilatatióe ⁊ céftri
tione ſua:duas habet quietes. Una cfi pulfus in oilatatios
ne ſua oigítoz crtremitates percutiat:hanc aür exterioꝛem
vocat quiete Oð vo dixit Bal. nos ſenſualiter inuenimus.
quies ſcða in cõſtrictiõe eft fua qð eft c pulfus ad centrum
fuü redeat: qo nó facile fenfu percipitur :fed tantũ pulfum
oiu moꝛantem rarum: parum vo tardáté vocamus fpifium
mediocriter fe habẽtẽ temperatũ:ſpiſſus ex foxtírudine eft
caloꝛis ⁊ defectiõe virtutis. Foꝛtitudo em̃ caloꝛis magnitu⸗
dinẽ expetit refrigeratiõis. Detectio ei virtutis cũ ſemel
nó valeat bis vel tcr ĩ appetẽdo laboꝛat: q: inde vocat ſpiſ⸗
fitudo iſta.rarus ex defectiõe eſt ⁊ paruitate caloꝛis atq; foz
titudine virtutis:n.ediꝰ in cõplexide ⁊ vᷣtute eſt tẽperatus.
Octauũ Pm oꝛdinationẽ ⁊ inoꝛdinationẽ diuidit᷑ i põdꝰlau
dabile t nó laudabile: hoc aũt põdus cx cõparatiõe cõſide⸗
rabi£, Cõparatio vᷣo aut motus eft cuiuſlibet ad morum vt
cit equaiítae fim cõſtrictionẽ ad motü pᷣmũ ín dilatatiõe cc
ecótrario:3ut téposalis quíctis ad motũ tépozale ficut ín oí
latione equalítatís tépozis cõſtrictiõi ín qcte exterioꝛi ecó
trario. 7 audabile pondus inter fe ⁊ fibi cõſociũ familia£:fi»
cut pulfas pueri pulſui affimila£ puerili : ti menis iuuenili:
cõplexionis calide eide ↄplexiõi. Pulſus (laudabilis pódc
ris eft in familiaritate oiffimilis ficut pulfus puerilis diſſi⸗
milis eſt iuuenibus. Eſt ⁊ pulfus ertra podus d nulli etati
familíat:bíc vᷣo difficulter intelligi£ nifi oíu inueftigef ⁊ af?
fidue d8 eovtat:q: quátitas ẽ tẽpꝛoalis mot?cqetis.vh oif
ferrevidét pulfue ifti, Quidã eft cópiepefibilis ficut fi dicã
tpa dilatãdi duplũ € qᷣeti exterioꝛi: aut trípli aut vn& 7 me
did:autápli? eft: ddà íncóp:ebefibittriptr. ín o(latatióc fi
ue »ftrictóe:q: nó pabem?cui poſſumꝰam̃tłare:qð th aut in
tü aut nimiũ aut etiá vltra modi eft babédü.vfi boc genus
pulſuũ intellectui eft moleſtiſſimũ. Monum $o ftm concox
diã ofutdíf in eGle « ín nó eq̃le: Doc aũt genꝰ in oib? pꝛeno
mínatis inueni£. Eſt aüt eq̃üüs pulfus c& pcuftio eiofiz eft
eq̃litat in digitoꝝ extremiratib?fiat fi multa 7 magna per
cuſſio ſit: ín magnitudine eq̃lis nó pua nõ rara nõ ſpiſſa:
ncc in vllo diuerſa. Nõ eq̃lis € pulf? cui? ꝑcuſſio diuerſat:ũ
So.rttf. —
uc ín motu ſicut ſi mó fit fpiffus mà rarus mó velox mó tar;
dus: ftuc ín quátitate dilatatiõis ficur m9 fozis mõ leuis
fima. eds at pulſus:aut idẽ cft un 010? ⁊ abfolute ais
tiat: eut edlíe in fola quátitate vrure fiue motui &m eun
. dé mod eàlis 3: Nõ edis fitr aut ín oib?pulfuti cft sene?
rib?:c abfolute non equs ð: aut eft ín aliquo:i n alique yo
nó:c fm cunde in quo nó eq̃lis ðꝛ cc, Nõ equis g iftezaut in
pulfibus eft multis:aut in paucis ; j rurfus in eiſdẽ aut oz
dinarus aut ino:dinar? eft dicẽdus.Oꝛdinatus eft qͥ caude
fo:icine eft affimiladus.bic em pulfus pmti eft magn?: poft
$0 paruus : tertio maio; : quartovero loco minimus: ⁊ ita
o:dinatim pgredit quoaduíq ad vnũ de trib? veniat fini»
bus:aut cim 2tinuatis minozat oonec er toto finiaF:4 ifte fi
mtíua vocat cauda fozicina: aut gradatis mmoꝛat᷑ ⁊vſq; ad
minunũ ꝓgreſſus in magnitudine regredif.in magntudi
n& yo aurin eãdẽ in q̃ fuerat: aurm paulo mínozé qp ince»
perat. Iſtevero pulfus retoznatíua cauda foziona ðꝛ £ft et
rerti? q̃ cá pde fit magnꝰ gradatim in minimũ finit; ⁊ índe
fubito fine sraduali reditu in magnitudine refilit pꝛioꝛẽ ⁊
itiãẽ minoꝛãdo rurfus ín magnitudine fitr (ua regredit:nó
graduatt:fs celerius: vez; poti? fubitane?:bec aũt cauda fo
ricina:aut in velocitate 7 tarditate cõſiderabit᷑:vt fi pulſus
mó fit vclor poftea fit tardus:c tand£ in tarditatẽ finitur:
autín virtutc vt fi pulfus incipiat effc foꝛtis:⁊ ita gradans
índe deſcẽderit quoad fiat oebilis:apt a magno 7 puo ina»
pía£ ficut i4 diximꝰ.ꝓulſus d cauda vocat fozicina ita eft ino
telligẽdus put expoſuimꝰ:q̃ iõ fic vocat: q: cauda ſoꝛicis a
groffitudinc ĩcipiẽs paulati incipit fubtiliart, oe ineqü ⁊ 02
dínatobucufqs ſufficiat dixiſſe. Inoꝛdinatꝰ pulſꝰ € vbi ouo
magni ⁊ va? puusc alter mediꝰ: aut duo parui ⁊ vnꝰmedio
cris:⁊ alter magnus cui ſuccedat ⁊ puus ⁊ ſiłia.Hic aũt ins
oꝛdinatꝰ ín oĩbꝰ inuenit pulſuũ generibus: qꝛ triptr in vna
ꝑcuſſiõe € diuerſus: aut em̃ pulíus velox ẽ i pa: ſiõe: ⁊ tãdẽ
in fe ipſum redit:aut nó rediẽs in dilatatiõẽ fua cft inequa⸗
ug p velocitate «tarditate fui: aut antedp rearediaf binas.
peuffióes facerc videt . "3»:im? d cti velot effc incepent añ
peufione qeſcit:⁊ poft in oilatarióe fua cõplẽda tradat:aut
cü inapiat esie mediocris ind? quieſcit £ odlatare pigreſcit:
aut incip €s tardarctáde videt qeſcere piod feſtinet ĩ pie
dà fua dilatatiõc. In brnót pmís oiuerfiratio? : ddà pulfus.
inuenit q capzeoD vocat. Incipiẽs em avelocitare an digi⸗
tox, pcuflioaé cadere videt ⁊ poft ara£ i opi£dá oilatanoné
qnome iftud a zipzeoli fimilitudine ſoetit᷑:qꝛ capᷣolus cii in
cipiat faltü quaft quꝛeſcere ín acre videf: poft in erpledo
curía eft velociſſi mus: ted nó regredi£: etfi incipiat cffe ve»
lox:⁊ in medio rardare: vñ cófequi£ vr initi velor babea£
finis?o tardus t econuerfo : qꝛ incipit effe tardus in medío
velociſſimus.vñ cóftat qp initin fit tardũ: finis vo veloz:etft
incipiat effe mediocris mutádus ínvelocitate vel ín rardíta
tẽ. erti?d bis peutere vidct martellin?vocst:d cũ digitos
pcutíat oílarádo añqᷓ ad cétrü ſuũ regrediat: de otitíre»
ẽcutiũt᷑:qð ez ourític ↄtingit oꝛgani ſubſtãtie:qꝛ ſiẽ in mar
tello ⁊ ín incude ꝑcutit᷑: vt ci ꝑcutiat᷑ martelus ab incuge
reſilire videatur: refilire aũt illud aliqñ tertiatur.bic eũt ter
ti? ín qlítate motuá? in tenoꝛe vᷣtutis cófiderat-in als nó
wazimpoflibileem eft vt (ub vno digito 7 ín ende parr£ o:
gani magnus mueniat᷑: ⁊ ín paruü in eade pcuifione mure
tur:aut vt paruus in cade peuflióe fit magnus: macn? em
er neceflitate quattuoꝛ digitos víde£ tràfirc, Str datus
ct ftrictus nũqᷓ in eade pauffioe inueniet᷑:neq; catídus c fri
gidus:nec mollis ⁊ ou1?:necg vacuus plen?.IDec 3üt cit
diuerũtas pultuü ín vna ꝑcufſione:⁊ in eadz o:5anií partc ,
Diuerũtas aũt paurlióis ⁊ in eadẽ pte oꝛgani eft ifti dim⸗
milis. Pulſus em̃ fub duobus eft digitis Gdávelor: ⁊ alter
fub duobus tardus ecõuerſo:aut ſub duobꝰ velox:ſub ouo
bus mediocris:aut ſub tribus velor: ⁊ fub vno medicens :
aut ſub vno digito diuerſus. In bac aüt eade rónc fo:xtéet
debilẽ Íntelige.SSub bac oiuerfitate caud3 foziciná c pulfü
indínatü eft inuenire, & auda ſoꝛcina inuenitur cus puifus
fub vno digito attingenti b:acbíum eft aroffus : fub digito
minoꝛ fcóo:fub tertio paruus:füb cuarto mimmus. Simili
ter bec cauda fosicína in fosti ⁊ debili raro « fpiffo eft intel!
Liber ſeptimus
genda. Inclinatus ſub duobus digitis medius cft groſſus
ſub duobꝰ vocrtremis ſubtilis: cũ medijs aptus: wn extre
mis vᷣo ocultus. apparct atit ſenſui extrenutas deoꝛſum ín
ciinar:qð cótingic cp detectiõe virtutis ſubſtãtiã oꝛgani ex
parte bꝛachij elcuare nó valẽtes. Cã carnee grauiratj in ex
tremitate iucta manti ez ocfectióe cft virtutis inc viz per»
ueniéns , 3inchnatus filrín foꝛti t ocbilí veloa c rardo eft
intelligedus. £ft c alius diuerſus q ferra vocat: q; aut fub
vno oigito mouet füb trib? cft qerus: aut fub ouobus pi^
mís mouct fub alijlq; qefatzaut füb vno fo:tis: fub alio oc
bilis;fub alio velox:ſub quarto tardus « in alijs fifr, Sjcrra
aũt vocat:q: oétib? ferre affimila£ , Hec oiuerfiras multis
alte modis diuerſificat « fpeaficat:fed nó ſunt introducẽ⸗
de:qi bis quas dixi cognitis cognofcen£ 7 tacite parũ tn ín
dc dicẽdũ.Quedã pars mouet᷑ ſurſuʒ:q̃dã vo oco;fus; dà
finiftro:f5:dà dextroꝛſum: q̃dã pofteri?:ádà anteri?. s£x
bis g otuerficatib?in infinitü prtedit:qp:iopter q̃dã noibus
oiffiniunt: q̃dã nó. Diffinitoꝝ jdà eituoñ:quidã vermcu
lofizquidá foꝛmiculoſi:qdã phthyſici:qͥdã tremẽtes funtvo
fi funt cii oꝛgani pars auriculari digito ſuperpo
fito fuperi?can mouet᷑ (ub altero digito inferius⁊ tardius
Pars aüt orgam dextroꝛſum⁊ finiftro:füm fentit moueri:
quedã pars late; q̃dã ftricre vrpote videmus in maris tem
peftate , Vermiculoſus cftuáns modo mouet: (5 eſtuoſus
maioꝛ € foꝛtioꝛ: vermiculofus $o mino: ⁊ defectioꝛ velocioꝛ
th c ſpiſſioꝛ:qꝛ bui? pulfus cà $tus eft defecta.ſub digitis
fentit velut vermiü mot?.fozmículofus ſicut⁊ ?miculofus
mouc£:mino: tñ⁊ ocfcctío:c fpiffioz:cà er ei?ablacatvirt?
vii natura ſpiſſat ⁊ velocioꝛẽ facit cà refrigerádi: fozmiculo »
fusvocat q: ficut motꝰtoꝛmice fub oígit! fentif pbtbyficus
fupioz € oib? alijs cü debilitate atq; ounitic. pbtbyficusvo
cat q: nó ab eade Qlitate mouet fic mo:b?pbtbyficus:qó in
de 2(equít:q: coꝛpoꝝ ſubſtãtia tota ín moꝛbũ mutat:⁊ vᷣtꝰ
abinfirmitate víncit nó habẽs vfi moꝛbus fupct:fi em vᷣtꝰ
moꝛbũ vínceret pulfus quãdoq; magnũ⁊ velocé faceret:vñ
fi ſuꝑat᷑ 3:ía operat᷑.i.paruũ debilẽ ⁊ curtü, £2» fi quãdoq;
fupcrat virtus pulfus fit magnus:fi Yo moꝛbus pulſus nc»
cetTe eft paruus eff.ciat ⁊ oebilíte£, Tremẽs eft quo partís
digiti anter? cá fpiflitudine ⁊ defectiõe peutiunt ficutvide
mus cü méb:a tremere fcntimus. 3fta em oe nouo $m cons
coꝛdiã erát dicẽda. Decimũ fm numera pcufiionis pulſuũ
ofuídi£ in oꝛdinatũ ⁊ ĩ nõ oꝛdinatũ. Oꝛdinatꝰ in diuerſis in
uenit pulſibꝰ. Diuerſitas aũt pulſuũ q̃dã eft oꝛdinata ⁊ cir
anans: quedà inoꝛdinata:ſed oe inoꝛdinata fatis dixiſſe có
ſtat.Oꝛdinata cft q mouct pulfum « ín idẽ vnde ínceperat
reducit ipfum:vn ft tres magni fint t equales c tres paruic
fimiliter equalesvel ouo parui funt ⁊ equales:⁊ a capite in
magnos 4 paruos redeütes. Similiter i cardo c veloce eft
intelltgendü: vt fi ouo fint eclocesc vnus tardus:hoc autẽ
intelligt£ ín oibus gencrib? diuerſitatẽ habẽtibus ficut pꝛi
ma q̃ttuoꝛ senera ſunt. Pꝛimũ.ſ.ex quantitate ofurfionts,
Scðm ex tépoze motui. Zertiü ſᷣm tenoꝛẽvirtutis.Quartũ
fm cõfiſtẽtis o:ganí, ps aũt intelligat᷑:qꝛ pod? laudabile
€quale ⁊ ineq̃le:oꝛdinatũ ⁊ nó oꝛdinatũ oínerfiratib?atnné
tia:h in pis q̃ttuoꝛ nm inueniũtur generibus.ſᷣm etiã plenũ
€ vacuuʒ: « frm qualírates arteriarũ in iftis diuerſitatibus
nó eft inuenire:qꝛ tmpoffibile eft pulfus inueture d fca duri
tic moueat in mollítiéc ecotraríozaut a caloꝛe in frigidítate
t ccótrario:aut ep inaninóe in repletíone ecõtrario:bi pul
Tis in vnã perauffioné vel ouas ⁊ vſq; in oec nó pmouent
vñ becoiuerfitae nm m bis quattuo: eft inueniẽda.Medio
critas iterum ín fer inueniẽda eft tátü. "n pꝛimo ſᷣm quans
titatẽ diuiſionũ. 3n fcóo fm cõſiſtẽtiã oxgani. 3n tertio Pm
qualitates arteriaz. "3n quarto fm plenü € vacuũ. In dn»
to ín tépo:e quietis foztitudo ⁊ oebilitas: € alia genera of»
uerfitati attinẽtia nó habẽt mediocritate. In ferto $o ín ſu
perioꝛibꝰ inrer ouo mediocre femp inuenit: ficut ínter ma
ees — babek EC er velocẽ ctardd ⁊ durũ c
moie ⁊ ſpiſſum ⁊ rarũ:calidũ ⁊ frigidũ:quoꝝ medi fem
eſt tẽperatũ: ⁊ naturale hũidũ foꝛte ⁊ debile nó habẽt e
éiocrezq: cti mediocría fint téperata:téperata fo fana:fani
tas quoq, cü foztitudine:ó foꝛtia neceffe cft effc fana ⁊ foꝛ⸗
tíoza ſanioꝛa:vñ nó ẽ neccffe in bis eſſe mediocre:pulſus er
go debilis cà ocfecrióe cft Prutig:oefecrio vrtutis ec moꝛ⸗
bocótingit:mediocre inter foztez debile:neq; foꝛte neqs de
bic eft:f5 extra tẽperamentũ efle videt : fo:te em femp mu
ta£ in ocbile: ⁊ fimiliter equale c ínequale nó babet medio
cre:eq̃le em eft fand ⁊ naturale:inequale eytra naturam ex
mo:bo cótíngit, 3inter ífta mediocre necequale eſt:nec inc
quale.q: equale deſcendit tif in nó equale , Opoꝛtet aüt in
telligi nó ocm pulſum equalẽ effe naturalé:fs equalísin te»
peraméto ti erit naturalis:eft ern eq̃lis in malo fic pbtby?
ficus "pulfus itẽ laudabilis põderis c o:dinatue 7 no oꝛdi
natus intéperati cffe vident vñ non babet mediocre:qꝛ ín»
tcr t£peratü ⁊ intéperatü nipíl eft mediũ.hec funt decẽ gña
pulfuti que in oí —— fuperíozi ocficitit: opoꝛtet g di⸗
camis caufas ipfozum ⁊ mutationes eoꝝ:⁊ qui fignificcnt
-fanítaté autmo:bum aut neutrum.
«[ Zoccaufis de in pulfufacitresnaturalís. Cap̃ · iiij.
ces lufquifqs fupzaditoz pulfuti aut tepera? ccr
799! «coplerióe cuiuſubet bois eft intelligedus.Zépe
1 fA rat? in. fanis tri eft coꝛpoꝛibꝰ quí téperate funt
y aw] cópleriois neq; pabet vfi poflint mutari:hãc aũt
t 2633 coplerioné oirimus cri oe cóplerionibus tract:
remus:hic aũt pulfus cà in quolibet ínnenia£ interalio:ns
extremitates tẽperatus:dicẽdus cft po efle fanus. Si aute
bácnaturá erient quà diximus:⁊ inter naturas pᷣdictas có
putct:q: bó in moꝛbũ aut ín neutrü exeat fignificat . Pul⸗
fus aüt vniufcuiufqs ꝓpꝛius fi fit dignoſcẽdus: op; multo
tépo:c antc ín fanís puideat hoĩbꝰ:vt coz naturalcs intelli
gat quautates:qð nó pót cii in fanitate ꝑfectus eſt:neq; có
trariũ patít quodlibet : neq multi fit cxercitij:ne q; multe
quiens:neqs multũ plenus:neqs multũ cibo vel potu exina
nitus:ncqp multi coitus: neqs multü calidus vel frigidus
boc cü fucrit pót intelligi pulfus cuíufübet naturalis : au
comutef in moꝛbũ:an in neutrü tráfducatur , Cũ á medico
fitipoffibile ois pulfus pois cognofcere:nec vni? eriá ciuita
tis indigenarũ pulfus poffiroifcernerc:fit neceſſe res natu
Tales pulſum atemperamento mutantes oifcernerc, Sunt
autẽ he:naturalis differẽtia mar] t femine : 2pleríócs:figu
ra:etates:⁊ tempoꝛa:⁊ regiones:aer:cõceptiones:ſomnus
⁊ vigilie. Differentia maris ⁊ femine:qꝛ pulſus mafculima
io: foꝛtioꝛ eſt:qᷓ pulſus femine.Maſculus enim nature cft
calidioꝛis ⁊ foꝛtioꝛis:⁊ motꝰmaioꝛis atq; exercitij. Femina
rũ pulfus minoꝛ eft 7 debiloꝛ atq velocioꝛ:qð fit qꝛ femine
debilioꝛes funt maſculis ⁊ minoꝛis exercitij. Minoꝛ eft er
paruitate caloꝛis naturalis ad cõparationem maſculi. velo
cius:vt natura ſepe iterando erpleatin feminis qð per ma
gnum pulfuüm femel operabatur ín maſculis: vt rantum fc
aeris trapatur ad refrigerandü quátü vnus magnus vna vi
cc trabebat ín maribus.£^agnus ergo pulfus er magmtu.
dine eft virtutis in omnes extremitates eum »ilatantes : ⁊
er nimío calo:e quẽ neceffe eft refrigerari. 3n mario cm ca
loꝛe neceſſe eft nature maximũ aere mittere: z magne vᷣtuti
neceffe eft multi oilatare ín maximo trabendoaerezvü con
fequi£ vr pulfis efficiatur magnus:quanto enim maio: eft
caloztáto maio:i velocitate operari nature cft necefíe vc in
paruotpe magna quãtitas trabat acris in refrígeratione
cũ aũt deficiat virt? necefíc € aer trabat ſpiſſus vn fit vtife
minis velocio: fit p mafculis.s£óplerioncs fi fuerintcalide
facit pulſum magnũ ⁊ velocem caufa trabendimultü acre
in refrigeratíonem. S5í frígide paruum facit ⁊ tardó cau»
ſa neceſſitatis parue refrigeratióís. bumide pulfus reddüt
moll: fice durũ.Figure quía macidí pulfus maioꝛes func
d craſſi ct fostíozes. craffi ex nimia humiditate pulſum pa»
bent humidioꝛem et debilioꝛem: quia calozís funt minoꝛis
dq macidi , Sed tamé pulfus eft fpiffio: : er ín multo tem
poꝛe trabatfpiffum tantũ aerem quanti magnus femel in
vnoimpetu trarit. Opoꝛtet aũt perquíra£ : fi macidi natu⸗
raliter (unt macri.Si em nó naturaliter fintznó butc noftro
copetunt tractatut: oc quibus fumus dicturi cit oe pulfib?
extra naturá oifputabímus, Aliqñ ds pulfus craffo:6 funt
maiodes dp macidoꝝ: qð fitcü craffi fint calidioꝛes dp macidi
boc conſiderãdũ cft ín feminis fimiliter;fed t pecranfiume
3 beontce-
; t Etates Vo pulſum mutata teperamento
——— pabét ppter calorẽ refrigerandü natura
lé:quonià calo naturalis multus cft in puerís:teperate ta
mé magnitudinis c virturis:quí quáto eft mino: ranto eft
velocio: :q9 facit paruitas virtutis quc ad trabendũ acre fe
mel non ſufficit. Suuencs in pulíu nimiũ ſunt foꝛtes « ma
gnũ babét pulfum: ⁊ inveloatate tẽperatũ:qð fit er caloze
eoꝛũ virtute.Senioꝛes paruü tardũq; c oebile crar pꝛo
pter coz frigida cõplexionẽ: vñ nõ eft neceffe multũ acrem
trabícá refrigeratiois.sllie etates bis affines fm cà cui ma
gi funt vícinàtes pulfum funt habentes:qꝛ cũ pulfus pic
n velociſſimꝰ c fpifliflim?fit teperat?in mulntudinez parut
tatc: c pulfus oecrepiti mim? 7 tardíffim? ⁊ detectiſſimus
⁊ iuuenis pfecte iuuentutis marim?4 fo:tíflimus ⁊ in velo
ditate « tarditste temperatus. £r caufis oícris fuperius có
ftatq: pueri pulfus cum magis augmentent a velocitate c
fpiffitudine minnif « maioꝛat vſq; quo ad — iuuentu
tem deueniat᷑:vbi pulfus magnus ⁊ foꝛtiſſimus 7 in veloci
tate c tarditate temperatus efficit quoad medictas pertin
gatur, Cũ vero fencctus ſubeat paulatim ſuccedũt fupzadi
ctís cótraría donec etas veniat decrepita ín à pulfus fit par
uus c tardus. Tẽpoꝛa atiní ficut eer ⁊ autũnus: qꝛ tẽpera⸗
ta funt inter calidũ c frigidũ foꝛtẽ faciuut pulfum; omne em
temperametá virtute cuftodit ⁊ augmentat: vcloaras aũt
⁊tarditas caloꝛis funt téperata. s£ftas:quía eft calidiſſima
pulfus reddit debilẽ ⁊ paruũ:male er coplexiói virtus fem
per deficit: virtute vero ocfiacte nó poteft dilatari pulfus
vr magnus efficiatur ; vn velor cófequítur ⁊ ſpiſſus vt ma
guitudo aerís attrabatur.lDyeme: q: frigída 7 humida fa;
cir pulfum tardi : parui: ⁊ detectũ. Paruitas ⁊ ocfecrío
ex mala cõplexiõe cófequit: male aüt cóplexioni Ocficit vir⸗
rus, rardicas fit:q: multi opoꝛtet refriaerarizfed tamẽ pul
fusin byeme foꝛtioꝛ cft d ín eſtate: qꝛ calo: naturalis inte⸗
rioꝛa retugit coꝛpoꝛis. 3n eftate caloꝛ diſſoluit virtutem: vri
pulfum necefie eft effe maio:e quí ad refrigerandü fufficiat
trabere acrc. poztet aũt intelligi:qꝛ vniuſcuuſſibet extre
mitas tempoꝛis tẽpoꝛi participat ſibivicinanti:velut pꝛimꝰ
menfis veris participat hyemis extremitati: ⁊ medius ip⸗
fius cft pꝛopꝛius: rertiug eſtati vicinus ipfius cõmunicat
qualitatibus. Regiões murant pulſum: qꝛ in calida regio
ne habitãtes ficut in ethiopia pulſum baber velocem: ficur
eſtiuus. Inbabitãtes —— ſclaui babent pulſum
aſſimilantem hyemali. Inbabitãtes tẽperatas regiões:vt
pote fub recta inca moꝛãtes pulfus. babent mediocrẽ ver?
nali ⁊ autánali equiparante, Regiones vo ínter bas pofi»
te &m eas m pulfu funt babéde q eis ppíndozes cfleviden£
qð oc regionib?efie diximꝰitidẽ in aere íntelliga£ e alidus
emaer pulfus faciet eſtiualẽ:frigidus byemalé:téperat?ver
nalé 7 autũnalẽ. Pꝛegnãtes ín pulſu fimt mutabiles : quia
pulfum faciunt magnũ velocẽ atq ſpiſſum:qð cófequi£: qz
caloꝛ fetus calozem caz augmentat naturale, Arterie eim fe
cundíne arterijs fetue fünt iuncte:c be vtreq; arterije mus
lierü funt copulate: ficut ín anatomía noftra meminim us
nos oiríffe, In virtute:q: vfq ín quíntü mẽſera eftpulfus
mecuocris. Aires erm mulíebxesvfqs ad boc tépus funt me
diocres: q: fct? adbuc pu? eft ⁊ oebilis neq; multü cibũ oe
€arü co:pozib? ad fe trabít:; vii pulfus ínter velocitate z ſpiſ
fitudíne eft temperatus. In fecto $o menfe víres earü inci
piunt minuere:fetus em̃ maioꝛat᷑:natura grauat᷑: qꝛ maíoz
cibus iam ab eo q̃rit᷑ quapꝛopter virib? defiaẽtibꝰ pulfus
ocbilía tardus reddit᷑ Sõnus etiã mutat pulfüum:oiudim?
q: calo: naturalíe interíoza petit coꝛpoꝛis ín fomno caufa ci
bum digerẽdi. Pulſus adit in ínítío ſomni paruus eft c tar
dus: medíante fomno rarcfat, ££ ibus aũt cũ digeſtus fitet
p toti co:p? fc diuiſerit:cõfoꝛtat᷑ calo: atqs?t? et pulfus fit
fo:tis atqs magn?:f5 tñ rarío: atqs tardío: . "oft abí $o oí
geftione fi fomn? plonge£ vt fuperfiuíras erpellíoiffera£
pulfus fit oebilís 7 paruus atq ficut pꝛioꝛ tardus . vñ non
opo:tet vt poftd cibus oígeri£ a fomno ercíten£ ad erpellé
das cibí fupfluítates ficut egeſtionẽ: v:iná:fputa: emüctio
ncs. Si aüt fubito quilibet excítef a fomno: aut peter vos
&€ aut pter percuflione fiuc meti ab co egredietẽ natura
3 o.trttj.
bifturbaf c pulfus magn? c fostia cio peerqueqpatdi
fpiffus íno:dínatus —*2 — S
dts pulfus in Post reddi; eft cá naturalis à pulfus mm
tata améto: cvnícuiqs bot ꝓpꝛiũ facit. £p5 at me»
dicii ci pulfus cuiufdp a pp:io ftatu videat murati vt ter
ligat cozpus a fuanatura turbata auquátula immnratioc,
s aufanatural£ mutás pulfus cft bíptita: inre naturale ics
atq; crtranaturá:be quibus oco auriliáte planius dicemꝰ
in dbfcquétib? jn p:cfentíarü afit nó naturale incipiem?,
¶ De mut noc pulfus ppter rẽ nõ naturalẽ. £ap.v.
Auſa nónaturalis inter naturale ⁊ extra naturã
eſt mediocris. £ft aũt hec quadruplex.ſunt em
exercitia balnea cibꝰ atq potꝰ. Exercitia fifint
tẽperata pulſum faciũt magnü foꝛtẽ veloce atq;
ſpiſſum.Si erf funt intẽperata pumoz diſſoluit
ſuperftuus mẽbꝛa cõſoꝛtant᷑ calo: naturalis augmentat᷑ fi
cut inexercitio iã diximꝰ.Siðojexercitiaexierĩt tẽ pamẽta fit
pulſusmagnus durus tardus atcp rarus:q; fi de nimíus fe
exerceat virtus ſua deſicit.vñ necefle eft pulfus oeficiatz ca
lo; naturalis oiffoluit atq; minuit , ez putare caloꝛis natu
ralíe pulfus tardus atqp rarus.fit ex multo afit ezerdtio:oz
hũoꝛes exiccanf pulfus ourus reddif. 3balneü in ouo reds
di£ diuiſus:aut em̃ calidũ:aut frigidũ. Calidũ ad ẽ fiuc aer:
in quit? fi ds tẽperate fc balneat pulfus faciũt magnũ foꝛtẽ
velocé ⁊ fpiffum.téperatü enim balnei virtutẽ augmentat
ppter oiflolotioné humidarũ fupfl nitará c calefaciens coz
pus pulfum velocé faat ⁊ ſpiſſum 7 mollẽ ppter mébzozus
bumectationé maxime fi balneũ fit oulcis aq: fi aat aliqua»
diu mo:c£ q̊s in bainco fit pulfus míno: d fuerit ⁊ ocbilioz
⁊ pmanet velocitas ficut pzi? ⁊ fpíflitudo: qð fit er defectio
nc virtutís ⁊ diſſolutiõe büiditatis cozpo:ts ⁊ augmetatio
nc caloꝛis ſui:ſʒ tñ ín mollitie ⁊ ouritie pulfus permanet me
diocris:⁊ fi de tádiu iu balnco mo:cf quoad calo: diſſoluat᷑
fit pulfus paruus c ocfectus tardus vel rarus ficut nimius
exercitãtes patiunt᷑ Balneãtes cũ aqua frigida fi fint craf?
fi c medíocnter moꝛent᷑ ín balaeis fir pulfus magnus fcz
tis d5 ⁊ velor : q: frigitudo téperata calo: naturzlé coadus
nat & tate cõfoꝛtat. Si aüt moꝛet᷑ in ad fnsida vſq;d calo:
naturalis fugiat in coꝛpoꝛis interioꝛa: facit pulfus parui ra
rü atq; tardũ qð fedtur q: vᷣtꝰſuffocat᷑. Si maadí parue car
nis i aj frigida balne ent ⁊ nó multũ mo:ent ibi:pulfus ce
fecrus fit ⁊ tardus:frigiditas em ín rali co:pe cito mẽdꝛo:ũ
interioza penetrat ex carnís paruitate 7 caloꝛ naturalis oce
fiat ⁊ virtus mínuif vñ pulfus oebilis fir c rardus atq; ou
rus:qꝛ oꝛgana frígidítate coftipan£ .s£ à vo inaá fi igida mo
rent vſq;dũ calo: naturalis interioꝛa fugiat coꝛpoꝛis «frio
giditas pꝛincipalia pcutiat m£bza fit paruiffum?z oefecriffi
mus debilis durus atq rarus. sibus atit ex q̃litate fia aut
quátitate pulfus mutat. S emquatitas fuerír multa fit pul
fus n initio ino:dínat?:q: cibus in initio vᷣtutẽ aggrauat:q
cũ digerat᷑ vᷣtꝰexcitat᷑. aggrauat quide db? dũ pmanet ín»
digeſtus.Excitat᷑ vᷣtꝰ cii ia digerat᷑ cib? c p totü coepꝰ diut
dat: vfi ai aggrauet cib? fit pulfus paruus : cái d tus exci
te£ cft magnus. Si em̃ cibꝰ bf fit digeſtus⁊ poia mẽbꝛa di
uífus:fit pulfus magnus toꝛtis velox: quia oum cibus bee
ne oigerat: vírtus augmẽtat᷑ ⁊ calo: naturalis nutritur
pulfus mollif:cófostaf d& t magnificat Si cib? cft paruus
cíto oígerédus ⁊ p mẽbꝛa oifpergedus: fit pulfus min? foz
tís t minoꝛ⁊ ínter duritiẽ c mollitie tẽperatꝰ.Ex q̃litate:qꝛ
fi ab? fit calidus —— ſpiſſum ⁊ velocẽ:⁊ alia q̃ ſu
eriꝰdixunꝰ. ñ frigi tardus rar? fi bũdꝰoꝛgana emol
ant. por? q; $m fu cóplerioné pul(usvidef facere.ad erf
Qq: paz nutrítz fm qͥſdã nulliꝰẽ nutrimeti paz pulfus mutat
q: $0 diu mozat intra ftomacbü ficut ⁊ dibus mutat pulfum
qð trfi facit interím od in ftomacbo vídef mocari. qp fi fit frí
gidiſſima durũ faeit pulfus: fi tepída molle . Gliná circa pul
- fusoperaf qð ⁊ oígeftus dibus: facit em eũ foꝛtẽ magnü d&
⁊ veloce: fed tamen alíquantuli cibo mínoz .cibus erf ma
gia d? vinũ coꝛpoꝝ € nutritiuꝰ.vini tñ acrio circa pulfüs eft
vclodo: ⁊ dto in ſanguinẽ murabilío:.altj potus fi fint cali»
dí pulfum veloce facitit ⁊ ſpiſſum:ñ aũt frigidi paruü c tar»
Q8. bec cft mutatio pulfualis cófcqués ez reno naturali,
Liber teptimus
¶ De mutatide pulſus ppter rẽ extra naturã. Ca.vj.
Amnunm mutatio ex re extra naturã confeque
te taliter fit. Cauſa extra naturam eft moꝛ⸗
bus ⁊ accidẽtia moꝛbi ſuccedentia:que ex cau
ifis nafcuntur nó naturalibus coꝛpus a qualis
atibus fuisnaturalibus ad qualitatem extra
naturam murantibus ficut iam diximus fuperius:que cum.
fint muirec indefinitc:ab antíquis tame generaliter in ouo
funt conclufe, Dicunt enim caufas pulſuũ in rc extra natu
ram mutantes eſſe duas: aut oiffoluentes c virtutem diſſi⸗
panteszaut grauantes t conftringentcs. Cauſa diſſoluens
⁊ diſſpans virtutem ablato eft cibi nutirrün : peflimitas
quoq mo:bíaccidétia anime marimi doloꝛes fuperfluitas
inanitiões.Virtutẽ grauátce c »ftringétes nimia eff plení
tudo dboz:bumoz mulntuado:apoftemata frigidac calida
« alía fimilia. Dicamus ergo pzius oe virtute diſſoluent⸗
bus . Virtutẽ oiflolueptes pulfum fzdunt paruti oefectus
velocem atqs fpiffum:que cum plus diſſoluant vírtuté;tan
tomagis pulfum debilitant c in rardítatem reuocant. Si
Yobecoiffolutio plógetur £n vermiculoſum pulfus regre
ditur ; ⁊ inde ín foztmiculofum reduaturzqui inter alios eft
minimus⁊ ocbiliffimus atq fpifliffimus , lliquádo itẽver
miculofus fit pulfus cũ fübiro diſſoluitur vírtus ficuti flu.
xu fanguínís oe vena videmus veloce artert)e in pblebotos
mía fiue ín vulneribus fiue oe naribug;aut cr oiffolutionc
ventris numía 4 fimilibus:aliquando pulfus foꝛmiculoſus
venit ſubitus: qð cófequitur có fubito cadit víta: vcl vᷣtus
ficut ín fincopi videmus. Dicunt autem quidá ante foꝛmi⸗
culofus pulfum neceffario venire vermiculofus:fed ín finco
píato fine vlla quãtitate tempozíe mutatur: 7 cito ín ver»
miculofus regredit. Hic eft pulfus naturaliszqui ex diſſolu
tióe venit virtutis." »arnculares aut qui ex ablatíóe funt
cibi pulſum faciunt in initio paruum ⁊ debilẽ:q; calo: natu
ralis adbuc permanet:aliqñ aGtaugmentatur:fcd fi fames
diu perfeueret: calo: naturalis minuit. vndc pulfus fit rar
dus paruus quoq t detectus.Si vcro paulatim oiffolua£
pulfus nimium fpiffatur. Outatio at pulſuum ex peſſimi
rate mo:bo:ü fozmículofum facit pulſum. &lírtus ením con
funditur t oiffoluítur z cõſumitur.Accidentidus aie muta
tur pulfus ficut leticiaztrifticiazíra. "Sra enim pulfum velo»
ccm fadtfo:tem atq; ſpiſſum. TVurtus ením c calo: naturae
lis ereunt ín exterioza coꝛpoꝛis nimio oefiderio víndican »
di.s£ft aüt hic pulſus inter duritiẽ ⁊ mollitiem temperatus
Leticia:qꝛ calozem naturalem: licet parü extra coꝛpus emit
nt:pulfum magnum facit;c mediocre ínter fo:té z oebilem
tardus quoqg atq; velocem. Hõ enim refrigeratio necefíaz
ría multa p:opter caloꝛis naturalis temperameta . Triſtitia
ín interioꝛa cozpozis caloꝛẽ naturale reducit paulatím.vnde
pulſum facít ocbilem paruũ ⁊ rarũ:ꝙ fi mo:ctur quoad vír
tus confumatur:üt pulfus pꝛimũ vermículofus: oeinde fo:
miculofits. Zimo: caloz£ ín interioꝛa coꝛpoꝛis ſubito ppellit
naturalem:vírtusvo mõ quafi timida fugit:modo quafi oe
fenfiua redit:q̃ᷓpꝛopter fit pulſus velox tremens 7 íno:dínae
tus . Si vᷣo timoꝛ mo:eturt memoꝛia non amittitur pulfus
redditur triſti ſimilis. Si autem tardauerít tádiu quoufqs
oiffoluatur:faat pulſum pziusvermiculofum:ocbinc vo foz
iniculofüm. Doloꝛ quoq; fi ín aliquo pzíncipali fit membzo
ficut epate aut (tomacbo pulſum reddit peflimt:fs fi non ín
piicipali fitméb:o:ficut manu fiuc pede 7 eft maximꝰ:facit
idem qð ín membzo piinapalizoolo: ergo fiue in pꝛincipali
fit memb:o fiue nó pzincipali pulfus faat foꝛtẽ in initio ſpiſ
füm c vclocerm:quía natua ad boctantum mouctur: vt oo
lo: ecpellatur cum qua virtue vitalís 7 calo: naturalis moe
uetur:qui oolozfi permáfcrit quoad vírtus euanuerit : pul
fug puus fit « oebilís ⁊ er calo:e velor fpiffus ⁊ inoꝛdinatꝰ
Q3 fit:q:o0lo: interdà crefcit interdũ minoꝛatur. Mutatio
pulíaser'ínamtione ficut ex diacria: aut fluru fanguínis
de narib?aut oc venis:aut oc alijs locis:in initio facit pul»
ſum paruum ⁊ detectũ:tardũ quoq; rarũ ez nímía inanitio
ne venarum Quafi vacuum: qp fi moꝛatur vt virtus diſſolua
tur facit vermiculofum t poft fosmiculofum. Si inanitio fit
ſubita:facit vermiculofum poft founiculofum,
¶ De mutatione pulfus pꝛopter res virtutum gra»
inerant mo:bos : d fi ín vno tolo memb:o abun⸗
4 dent moꝛbũ faciũt Pm naturá ípfoz hu.⁊ natura
'« effect membzozumzvnde moꝛbi nafcentes cy
plemtudíne funt plures d quí naicũtur ex inamtióc, Ros
aürincipimus a moꝛbis ex plenitudine naſcẽtibus: ⁊ Quos
faciunt pulſus:ſed pꝛius oicendi fantvníucrfalrer: pott V0
particulariter," Pulfus g vniuerſalis a grauantibus virtu
tem moꝛbi cít paruus; oebilie ⁊ nó plenus, virtus em. ocfi»
at ex grauítate humoꝛũ.detectione aut virtutis detectio ſe
quitur pulſualis:qꝛ nó potcft dilatari in plenũ ꝓpterabun
danti pu. fpiflus cft : qꝛ ex neceſſitate acre trabere debet.
Virtus autem victa cr Dumozibus pulſum facit in. zdinati
ficurígnís mulris lignis aquádo ſuppꝛimit᷑: auqn emer?
git.Quandovᷣovᷣtus multũ eft grauata m ulríplice otc erfira
tcm pulſuũ neceſſe cft faciat:fcs in magnitudine autvirtute
3utin vclocitateautouobus fiuc pluribus fiuc etíam pau
c&o:ibus. ££ ü aüt virtus cquiparet humoꝛes:numerũ raar
equalẽ oíuerfiratümagnos.1.cquales minoꝛibꝰ:⁊ fi ab Due
mo:íbus virtus vínca£ parui « ocfceri funr pulfus: pluſqᷓ;
ops fo:tcs efficitur : « ecórrariozalign virrus ep quiDufdà
nocumentis fubito mouct 7 repente terit digitos cu⸗ Quie
fcat pulfus q̃ percuſſio fuperflua cfíevidetur. Sui? ca:eſt qx
cum natura quíefcat (übuenit aliq nocumentü: vnde mos
uetur ínuita vt ab illo nocumento fe ocfendar ; aliquando
ocficit virtus ín tẽpoꝛe morus: vnde quicfcar necefle eft; et
psopter bocínterouas fiuc tres vna pcrcuflio minus ap»
parct:pic eft pulfus vniuerfalis er penitudincvenite virtu
tuté grauáte , Particularis eftcr fanguine per totũ coꝛpꝰ
fc oífpergente:quia magnus eft c velox:⁊ er fanguinis c3
lo:c temperatus ínrer durũ mollc;tactusvo cius calidus,
Si auté ez cole , rub. fir velor ⁊ ſpiſſus catidiffimus quos
q; ⁊ durus ⁊ inoꝛdinatus:qð contingit ex ficcitate cpole.ru,
£^ fi abundantia fit cx phlegmate facit pulfüm minozcim ⁊
tardioꝛem mollioꝛẽ ⁊ minus oꝛdinatum. £1 cr cpoie fit ni
Sra: facít qð ⁊ pblegma:fcd tardioꝛẽ ⁊ durioꝛẽ.Cũ aute für
pumo.ín coꝛpoꝛe putrefcat: vt feb.facíant pulfus faaiüt ma.
gnũ velocem ⁊ ſpiſſum inoꝛdinatum ⁊ ín tactu calidus. zeit
autem pulfus maíozvel míno: £m qualitates humoꝝ abus
dán. $5t bumo:es putridi er chole.ru.ſint 7 multi: pulfus
⁊ ſpiſſioꝛ fit ourío: qs « íno:dínatio: : fi parui fint fit mínoz
qᷓ 19 quem oicám?:fi ex phlegte fit paruus tardus t nó ou.
rus:⁊ ppterburmectationé pblegmaris nó inozdinac? , Si
autẽ humo.putridi ez cpole.nig. fint; faciunt pulſum ſupꝛa
dictum: fed durũ propter ficciratem cpolere nígre, —
¶ De pulſibus apoftemata fignificantibus. &ap.vítj.
Singula mẽbꝛa ín quib?bumo.fc coadunant:vt
lapoftemata aut alios moꝛbos faciár neceſſe €.
Mos aürindpiamus quíd apoftemata faciant
fn pulfib?, Zipoftemata g multis modis funt oi
uerfazaut cm calida funt apoftemara: vr ex fans
guine nafcentia que pblegmoncs fünt vocatazaur er chole.
rub.⁊ oícunt berifipilazaur er pblegmate: c vocant simíaz
aut ex cbole.nig.que fclíros funr dicta: aut etiã ppter loci
vbi fiuntzficutin cerebzo:ftomacbo:manu:pede; aut ep mẽ
bꝛoꝛũ ſubſtãtia ficur carnofa aut neruofa vel multi venofa
nimisyc arteriata t fimilíazaut ex menfuris apoftematü : fi
cut fi magna aut parua ſunt.Cũ gapoſtemata tot diuerſi⸗
tatibus fint facta:necefic eft vr « pulfus &m hoc diuerſent᷑.
Eſt autem pius incipiẽdũ oe pulfibus d fiit er pblegmo»
nib? "»plesmó inqua cft infiatio extra natura: d fit ez ſan⸗
guinolétis hu.in quedã mẽbꝛa cófluentibus 7 eadé extẽdẽ
tibus atq; implẽtibus cũ venis carterr)s ibidẽ manétibusz
bücfemp fequunt durities ⁊ doloꝛes ⁊ pow; oppilationes
ꝓpter ump:effiócs:cü poꝛi oppilent fumꝰnõ egredit: vndc
ibi coadunatus neceſſe cft caleñat ⁊ putredinẽ faciat. D^ f
magnũ fit apoftema:aut in pꝛĩcipalibꝰ fit mẽbꝛis: facit feb.
Febꝛes aüt be pulfus ouz paruü debilẽ velocẽ ⁊ inoꝛdinatũ
ficut ferrá faciũt.Durities ꝓpter extenſiones arteríaz cft.
Paruitas
£ beoríce.
ruitas propter buríciem ſubſtantie oꝛganoꝛum et ocfce
Spariin usq: oure arteric virtuti nó obediũt oilitátí,
befectio virruris dilatare organa nó pórfm ꝙ opʒ.Tleloci⸗
tas fpiffitudo funt ncflaria ad nímt) refrigcrationé caloꝛis.
£um «if ocfectio virtutis femel aerem traberenó (ufficiat
opo:tuit ſepuid repeti qóvno ipetu neqoat impleri.Miuer
ficas aũt equter dilatari nó ꝑmittit.vñ partim Pr magnũ:⁊
pris fm paruũ opoꝛtuit diuerſari:q̃ diuerſitas appares lub
digitis:nomen ferre ex imitatione accepit.hec cà eít cuiufls
in apoftemate calido.i.duri:parui:debilis:vᷣelocis:ſpiſ:⁊ ĩ⸗
o:dinati, £us5 yo omne apoftema Qtruo: tpa pabeat.initiuss
augmẽtum:ſtatũ:⁊ ocdinatione, neceflc cit pulfus $m qura
tes diuerſari tépos. 3n initio mín? b5 duricici.vñ magn?cft
⁊ foꝛtis:veloxc; atcp ſpiſſus ⁊ parü oiuerfus. apoftema eii
ín initio non adeo cft foꝛte:qꝛ ouridies nó nimis magna eſt.
Virtus $o adpuc nó eft granis: vii o:gana adbuc poruerüc
dilatari.Caloꝛ magnus ín initio:vñ velocitas eft zmagniru
do.Diueriitas nó cft multa:q; ouricies eft pua. 3n augme
to aũt cade funr »fideráda:fcd ti maíozadaz marte ouriciea
que plenitudine comitat᷑. ££ctéfio toiuerfiras ĩ hoc augmẽ
to ops fint maiozcs.cft atr pulfus paruꝰ.Cũq; ad ſtatũ puc
niatur oĩa d diximꝰ augmetátur;marie ti ouricies ⁊ diuet ſi
tas ĩ ſtatu ſunt foꝛtioꝛa ꝓpter ſupꝛadicta:tũc aürpul.us cft
debiliſſimꝰ. velocitas:⁊ ſpiſſituão augmẽtatur:vt caloꝛ nio
mius retrigeretur. In ocdínationevel ai diſcedit apoſtema
£t diſſoluuntur humores: vt apoſtema terminctur : opoꝛ⸗
tct vt pulfus inani reducatur qualitates:aut ci oiffiperur
ſubtilẽs:groſũ indurátur ibidem pmanétes;z apoftema in
ouriciem mutatur. vn pulfus ourio: eft 7 ſubtilioꝛ.qꝛ oꝛga⸗
naín latitudiné c ꝓfunditatem ex fua duricie nó odarárur,
3E: aüt mín? velocitatis pprer diminutionẽ caloꝛis:qui qz
paru? eſt:nõ ops refrigeran. bec eft pulfus mutatio cr apo
ftemate calido, 3a mutatóe pulſuũ ca ſubſtãatie mẽbꝛoꝝ:car
noſa nó hũt oz neq paruũ:neq; oiueríus, ncruofa hñt ou
riſſimũ.ex daricia.ſ.neruoꝝ c puſſuũ ex duricie nimia:⁊ fos
titudine doloꝝ:q: fenfibiliffum? eft loc? neruoſus. Diuerũ⸗
tas d$ eft ín vna c vade ferrara O^ fi magnũ fit apoſtema ot
uerficis pec fit tremedũda:qð cr oífteéfióec ouricie eft bu
pulfus mato: p in alis pulfib?.bec ouab? ex cãis ſeqᷣt:ma⸗
gnitudine.ſ.apoſtematis:⁊ duricie nerui.vñ pullus ide pari
tur q c choꝛde araiszQ cum ntmíB extendütur:nó pcutiios
ni acquieſcũt:ſed por?poft lósum tpe tremũt.Cuʒ aür apo
ftcma eft in locis multüvenofis:pulius minozis ouricici cítz
⁊ molliciei maiozís.Dec em memb:a neruofis funt molioꝛa.
Si apoſtema ĩũ mẽbꝛis eft arteríatis: pulf? magnꝰerit:ex ni
mictatc caloꝛis.diuerſus ex paſſione coꝛdis fubita nulla me»
diãte cà in mutatiõe ppter locũ.Si epoftema fit in ccrebꝛo:
pulſus fit ficut in.neruofis mẽbꝛis.Si in epate pulfus erit fi
inis mẽbꝛoꝝ venofoz pulfui, &i t mẽbꝛis coꝛdi vicinis, 3n
coxde eri nullũ apoftema pót effe aiali viuo erfite ; fit puit?
arteriatis funiltim2.bec eft diuerſitas pulſuũ er caloꝛe apo⸗
ſtematũ.⁊ pptermébii.alíaf calído apoftemati aliqð accidé
tii cuenit:⁊ ideo cõpoſitꝰfit pullus er natura apofrematisz
accidétis:acadés aüt ppter mẽbꝛi apoftemoft cà alio colli»
Sationz ficut fpafmus quem bó patitur er apoftemate oia»
pb:agmatis:c cr colligantia.f.oiapbzagmatis t cerebꝛi p»
pter mẽbꝛi actiones apoftemofí: ficut eft cozruptio digeſtio⸗
nis ex apoftemate in ftomacbo:4 ficut anbelit? ⁊ fuffocario
ex pulmone apoftemofo. $i: alia accidẽtia apoftemati cx
trancaficut fincopíszoolo: capítis:: c alía bmót oe dbus oí
cemus ci oc fingulis accidẽtibꝰ oífputabim?, be funt muta
fioncs pulſuũ ex calido apoftemate er (anguie nafcete, 2l
ftemata ex cbo.ru.nafcétia d vocanf berifipilazpulfus faciür
fpíffum atq; dutũ: qð ex caloze« ficcitate contingit cbo.rub.
oíuertusqs er nímta duricia.Si frigidũ faerit apoftemac ex
— tardũ ⁊ rarum videtur facere.nõ cim eft
multũ neceſſe refrigerare.moilis etiã cít pulfus ppter pble
gmatis bũiditatẽ:nõ diuerſus ppter paruítate duricie Si
apoſtema eft er cho.ni.pulſualis ſeqͥtur ſubtiutas. ouricics
€tià ⁊ tarditas atq raritas.diuerſioꝛ hic eft alijs:⁊ hoc cau
fa durieiei: ops aũt intelligat q: quãtitas buf? mutatoio:in
uultitudic ⁊ paucitate er apoftematis eft cófideráda quáti
Fo.xxxiij.
taze ⁊ ex mẽbꝛoꝝ nobilitate ⁊ ecõtrario.Si em apoftema ma
gnũ eſt: ⁊ in aliq nobiliũ mẽbꝛoꝝ ficut cereo autin epate
aut in ſtomacho:magna € foztis eft mutatio.Si paruũ cin
edefeumanulequirurcontranum, ——
» pulfibus cerebꝛi paffion£ fignificátibus.
zz. €m ad poffe nfs oc gñibꝰtracta a
tü:c (uffidi [éter oixerim?oe otuerfitatib?tisoz pul
Ifuum:ops fubfequi tractatũ oc pulfib? in qoufls
méb;is ab alijs morbis nafcétib?. Moꝛbi ĩ coꝛpo
fru medbꝛis lunt multi;f5 tf pulfus faciẽtes.aliqͥ fibgnuice ſũt
ſiles.aut q: moꝛbi fpecicten?fibi »fimilárurzant in cãis:aut
etiái mẽbꝛoꝝ fubftárys.vn abbzeuiadus eft tractatꝰcũ p df»
dam boz pulfus alioꝝ mebꝛoꝝ cognofcütur. 3ncipicdus 6 à
moꝛbis in méb:is naſcẽtibus aiatis:ficut in cerebzo ꝓcedẽti
buiq; ab ipſo. Dicẽdus eft 6 que p ipfa pulfuii fir mutatio.
&»oibi ĩ cerebꝛo naſcẽtes ſũt:aut trencfiszaut mania:aut le
tpargia:vt fi excitatio fónizogelatio:epülepfiazapopleriaz
ſpa mꝰ:medꝛoꝝ mollicics, 3renefis € apoftema itra cerebꝛi
pellictas quaz natura ẽ neruoſa puü faaze putfus:fpiffumz
fo:te. c ſeſiuu Q4 a loco fuo femoucat apparéte 3E 2 ouricica
pptapoftema: € oefenfiócs.in neruofts em̃ eft mẽbꝛis.at
uitas ꝓpter duriciẽ dilatationi ĩcõueniẽteʒ.ſpiſſitudo vr re
frigeret caloꝛ.foꝛtitudo:qꝛ in his moꝛbis virt?cft foztioz. vri
quidã moꝛbicii m bie infirmitatibꝰ ſubito erigũtur:⁊ ꝑa.ſſo
res:⁊ garriẽtes efficꝛũtur:qð er coꝛruptiõe meti ſequit᷑.di⸗
uerſitas ſit ex incõueniẽti dilatatõe oꝛgani.Cauſa duriciei t
oiftéfionis ex fo:tirudine vᷣtutis.vñ fitvr pars oilatef. Pars
$0 apparct ſenſui qfi a loco fuo furfus mouent n aür moz
bus ex cholericꝭ eſt hũoꝛibꝰ: fir puilus tremebũoꝰ er cà quá
ãtea diximꝰ.hoc ar. maric fi pricirates fint ſicce.augmẽtat
em duricies o:gani iterdũ: q: pulfus'reddi£ magn? i prcí
moꝛbis:qð cótingit c apoftema parui fit:necipmofteds£
pelicale cerebꝛi aut hñoꝛes pplegmatía:nec pmirtüz dilata
ri. Aliqñ in boc mozbo oilatario velocioꝛ eſt dp conftmeriozet
cõſtrictio vec: d dilatatio:cuius rei cá eſt:qꝛ apeftema
calidũ in pelliculis cerebzt 7 ↄtinue febꝛes et iputredie funt
humoꝛum: quas apoftema faat cum calenũt: dilatatio cft
veloc.oꝛ cũ purimꝰ fir caloꝛ:qꝛ aer trabi£ nec. ſſario in cale»
rc coꝛcis refrigerado:⁊ cõſtrictio rarcio: vt aeris frigiditas
fit ab&dátio: incoꝛde.Cum hũoꝛes erf fint piures ↄſtrictio
veloao; ẽ:⁊ dilatatio tardioꝛ:qð fic. necefürate putredies fu
moz erpelzte, vocat aür pullus ↄſtrictiuꝰ à in-oibus eft fe
bio? ex putrcdie nafcetibus. £um em̃ caloꝛ purredinib? fit
maioꝛ dilatatõis fue in initio iceſtinãtioꝛ:qð fir ex ſupꝛaci
cis cis.bmói für pulfus in frencfi. In maniacis t meiicbo
licis ſũt plurimi:lethargicꝭ) z mte Mipatꝭ pulf? ft magniz
⁊ debiles:molles:tardi:atq; ran oiuerfitate eſtuoſi:qð õ cz
qꝛ pplegmatici hũoꝛes ín cẽrebꝛo ſunt naſcẽtes:aut de alijs
meozis ad ipm currẽtes:cerebꝛũ q; püidus eft méb:ü, vi fit
neceffe pulius mollioꝛes fint. pplegma ín bis moxbis putre
te. nõ foztes facirer pulfus ops minoꝛ ũt:qꝛ er nimia pu
midirate eft debilis.ex defectiõe vo vírrutis cii DGidirate oi
uerfitas € cftuofa, q: eri hũoꝛes funr frígidizpulfus rarde»
fit « rarefit.sDa.vo oirit.aliafi ín boc mo:bo pulfus duplicis
eft ꝑcuſſiõis:qꝰ fedrur cũ hũoꝛes im cerebꝛo augmétátur:d»
bus eiꝰ pellícuie diſtẽdunt᷑ ⁊ oꝛgana induran£z a motu fuo
tẽpeſtiuo pulſꝰad duas peuffióes miouet. Moꝛbꝰ cui tbim
na grece vocat :latine vᷣo (fi exꝑgetactio a ſõno ðꝛ:qͥ a frene
fi cietbargia diuerſat᷑: icer freneticũ cethargicũ mediocrẽ
habebit pulfus:afíumila£ aũt interdũ frenetíco:f$ eft maioz
vel mollioꝛ ꝓpt᷑ pblesmaricoe bu.Ecerebzo : d in velocitate
⁊ fpiffirudie eft mediocris neg tremebüdus fit. tremo: em
pulfus ĩ maniac ⁊ freneticis erficcitate (ua ↄtĩgit. Pulſus
in ↄgelatiõe qͥ moꝛbꝰ eft im cerebꝛo:et »ftíparióe z E verras
lis puppis er hũoꝛibꝰfrigidis ficc! fitis eft lerparaicia:fs ti
durioꝛ ⁊ foꝛtioꝛ:⁊ minꝰ oítterfio: ; qð er ficarare fir. hũidita⸗
tes em̃ Vtures oꝛganoꝝ emo'líüt. diuerñtas aũt femp fct
detectionẽ. Sn hoc o moꝛbo pulfus tactu € calid?. Apopie⸗
pa t cpilepfiazer 2ftipatióib?vétriculoz cerebri naſcũtur:⁊
bocer grofío pblegmate.vn regitiuae motíua $tutes patiũ
zur fi cp in ſabſequẽti libzo dicturi (am?. bí vrriqs mobi
gulíusin initio [no facit tbetinoſum ex ——
apii,
Ziber feptittius
lard cerebsi q̃ multitudinẽ collegerũt hũoꝝ.Pulſus atít ana
r:ralib?faís qutatib? nómutárur nifi ꝙ tbetirofi efficiunt:
fcd cũ mo:bíi augmétant « »fo:tátur: pulfum tardi ⁊ defe⸗
ctum faciunt. cr ocfectione virtutis rarum:ꝙ fi nimiũ deti
cíatín fpiffitudine pulfusmutatz4 a fpiffitudie ín vermículo
fus.avermiculofo in foꝛmiculoſuʒ.Spaſmꝰqꝛ nerui er nimia
oftriaóe ⁊ ocfectóct adſeinuicẽ coadunatóc patiũt ⁊ ĩ extre
mitatibꝰ fuis ↄbũtur:diſtẽdit arterias:⁊ vt nó ꝑfecte dilata
re valeár ĩdurat.vñ pulfus dfi tremẽs cffici£:fs tn nó tremit
f5 ſaut poti?:q ci oilate£ fagittearcü exeũti aſſimilat.cũ $o
oftrigif dfi ín fuf fundamétus odabi£ : vt ín dilatiõe jfi ma
£n? cer duricie dfi foztis videat:fcd nó eſt:qꝛ inter magnü
€ paruũ mediocris ſit:⁊ inter foꝛtẽ c debileʒ:tñ mediocritas
fua nó apparct tremoꝛis cà. hiceſt in ſpaſmo pulſus:cũ ces
organoꝝ ptes ínter fc eq̃liter ocftédütur:cus 2t nó ; fed ps
multũ:pars 9o paz extẽdiur oiuerfus dfi ferrat? reádit 1n»
ter veloce ⁊tardũ medi?, QSeb:oz meliides ⁊ paralyfis fo
lent ex »ftípationtb? nerui incipiétis a nucba fierizaut exiã
ncrui ad panes mébzum venictis:cü prout ops tus rri&re
nó poffit.bí mo:bí pulfus facit paruũt detectũ.augmẽtati
rarũ 4 tardü: cus plis 2fo:té£ ſpiſſum:ſʒ nó eq̃liter reddũt.
ot mftas effi peuffióes razas vna due ve fiũt ſpiſſe.vñ 25.
ũc pulſum vocat fpiffus atq rari. bi funt pulius d ex cere
bꝛi t fuoz neruos moꝛbis naſcũtur.Rigoꝛes aũt febꝛiũ moz
bis attinẽt neruoꝝ: ín qbus han Ifus dfi in fundũ relabütur:
€u5 oꝛgana ab extremitatibꝰſuis ad centri collicatur.boc có
tíngit:q: calo: ñlis ín ĩterꝛoꝛa fugit coꝛpis.Sufficit nobis oí
rifle oc pulfib? cerebzí « alioz atatoz mẽbꝛoꝝ mo:bos figni
ficátib?. ps iteʒ dicamꝰqͥd ſignificet pulfus mẽbꝛoꝝ pecto
ris fpüalíus fibi adíacétiti:ficut fqnácbià feu ——
moniã:ſeu pleureſim:empima:emopthoym fiue phthyſim.
¶ De pulfib? mẽbꝛoꝝ ſpũaliuʒ paffiócs fignificárib? £c,
——— ED uínátía eft i lacertis gutturis calidũ apoſte ma
TAa | ZLacerti ficit oixim?oíuerfts cr fubftáttje 2pondi
tur.fupío:a ei carnofa iferioza neruofa atq; choꝛ
esi Idofa, vh fit cam apoftema ín pte fit neruoſa pub
in
fum tbetinofus facit : durũ ⁊ ferratü: paruũ atqg
fpiffum:ficut alibí (am diximꝰde neruofis apoſteinatibꝰ.Si
in carnofa pte fitzpul(us magn? t eftuofus firzqui fi cft mol
lio: ⁊ eftuofio: nũciat piplemonià. fi er matería apoftemat]
in ptc carnofa abũdet: neq; ibi diu moꝛari poflit infirmítas
ín pulmone oucta periplemoniá facit. fi pulfus fit durioꝛ:et
augmẽtetur rbetínatio ⁊ ferrature oíuerfitas futurũ ſpaſ⸗
mum nũciat:qꝛ apoſtemate creſcẽte pati£ neru? t ex neruis
cerebꝛũ ppter colligãtiã neruoz ad pᷣm:ideoq; fpafm? neo
ceſſe eft 5fiderc£ :qp fi apoftema nimiũ egcreuerit vt firm?
— ide fuffocari pene pꝛclitari:pulſus paru? t rat? erit.
i virt? nimii ocficiat pulfus eft our?:c boc ↄtingit c iam
11029 ppe ſit.anbelitꝰ mafciE er canaliũ pulmonís ↄſtipatio
nib?oe groſſo polegmate faciẽs pulfus diuerſum íno:dína
tum:hũoꝛes faciũt puifus paruti t debiẽ:virtute vo b&o:es
fupante fit pulfus jfimagn? z fo:tís:cus aüt moꝛbi medio
ariter ↄfoꝛtẽt pulfus fit fpiffus « pu?. Sí $o mo:b? augmẽ⸗
tct vt ifirmi 9r2pene ſuffocet:ĩ raritatẽ mutat. Ex 5gelatóe
calo:ís naturalís$Pocfidés duꝝ facit pulfus. 3n piplemóía
pulſus erit ficuti letbargia:in magnitudie: mollicie:⁊ eftuo
fitate. In lethargia er hũiditate eft pplegmatis: oꝛ cá eft le
tbargíc:in piplemonia maío: diuerſitas:⁊ eftuofitae ppter
molliciẽ fubftitie cerebꝛi:⁊ caloꝛẽ apoftematisc tbetinofita
tem fi uf.zkiafi aũt ín boc pulfu ſuccedit diuerſitas buplíds
pauftióis gð ex magnitudiĩe fit apoftematís 7 fo:ti thetinoñ
tatc ſubſtãtie pulmóts.vfi e? pellicule ⁊ ſube oꝛganoꝝ orfté
dátur ín vírrute c befcctióe: velocitate qs « fpifirudine pul
fum debilẽ necefle eft eſſe: p:culo moz;bi 7 moleftatióc na»
tuzc.vn alios in pulfu ifto vna ſupftua aut minꝰ eft ꝑcuſſio.
*»iem virtute füpet infirmitas iterouas vel tree fupflua e,
Si Yo füpetur 3rius 5fedtur.Dác periplemon:à alía feque»
tur acidetia feb:ís.f acuta er materíe apoſtematis putredí
ne € vianitate Gus a co:de.conftipatio métis fejtur ex colli
gãtia cerebꝛi ad pulmonẽ ín bac paf &t aũt fortioꝛ fit febꝛis
pulfzm velocẽ & fpiftus facit.fi »ftipatio mẽtis maioꝛ fit pul
fiis rar? ſit. Pleureſis cft apoſtema ĩ pelictís coſtaꝝ q̃ funt
neruofc.becfacit pulfum durũ oiuerfus € ſcrratũ:qð vt dixi
mus ex apoftemate in neruis colcquiturzqs vcro bunc moz?
bü femp fo:t[ feQtur tebꝛis:pulſuʒ magn necefic € cffc ppt
6 dunciẽ oꝛganoꝝvelocẽ ⁊ ſpiſſuʒ nó ficmagn? ad acre lutrio
aat attrapeda. Pleureſis aür ex cbo.ru.nalcit : ant oc ſan⸗
gic.aliqũ chá oc pblegmate:z h̊ rarim̃me:ſubtiles em̃ pelli
cte nó groffos hũoꝛes:ſs ſubtiles vidẽt rccipe.fi 6 fit excho.
ru.pulías facit fpiffiffimi.fi o er fáguie mediocré.fi cc pole
mare paruũ.vñ ops intcllig: materià mo:bi cz —
tudinis ⁊ q̃ accidẽtia nũciet futura.Si em pulius eft fpilifit
mus:aut ꝑiplemoniã:aut defectionẽ nũciat nimiã:aut ſinco
piz:q; ci marería fit oe cho.ru.ex ſubtilitate ⁊ veloatate (ua
€ iítabilis.fi 6 currarin pulmonẽ:in piplemonià fe murar.fi
ico: autín fincopím fe mutabitzaut ip defectionẽ nimia. boc
aüt fit exvicinitate coꝛdis ⁊ pulmõis ad loca mo:bi.fi $o ſpiſ⸗
fitudofit pua: aut ↄſtipationẽ mẽtis:aut apopicriá:aut alie
natíonem mẽtis furura nüciat.fpiffitudinis em puitas pble
gmatis matería oemóftrat.ci atit fum? frígidus c bnid7 ce
rebꝛũ aſcẽdit:hos morbos neceffe eft faciat. Iterũ diuerſi⸗
tas ferrata futurã ſalutẽ plufc? piculũ denũcũt:qꝛ fi debis
c pua fit velocitatẽ ſanitatis denũciat:puitatẽ ci ⁊ debilita⸗
tem materie demoͤſtrat. Si vᷣo bec ferratura cft foꝛtis c mul
ta:diuturnitatẽ moꝛbi nücíst: gp fi virt?infirmi pua fit ⁊ oce
bilis:velocitas ſignificat mo:tis.ft aũt foꝛtis:anitatẽ poft
longũ de oftéditzaut ci oiffolutione ⁊ oeftructóe materiez
aut eiuſdẽ purgatíóc:aut ín alia mẽbꝛa mutatóe;ficut fii pe
ctoꝛis mute£ 2cauítate:c tiic empíma vocat abfolute: aut
fi in pulmonẽ c vulnera facit atq; vocat pb Jmói aũt
ẽ ꝑulſus qué pleurefis facit.⁊ caloꝛiseundẽ oluerfiae : ⁊ d
ca ſequũtur accidẽtia.Empima⁊ pectoꝛis:⁊ pulmóis putri
€? € ſcreatꝰ:⁊ pbtbyfis vocat.c i finc venit czlidi apoftema
ti$ qð cft i mẽbꝛis pectozis.bic mo:b?pulfus facir ox. ffur.ü
⁊ (crratiffimá. vclocem ds ⁊ fpiffum. €i $0 maꝛeria in putre
dine mutet natura qñq; oígeriEz emitnit.aligh vo ĩ natura
1pa patit᷑.vñ pulfum facit latũ moll£ ocbíles atq; rarũ.Lati
tudo fit ppter materie bumecrationem in mẽbꝛis.debiaras
€r inanirióc eft ſubito raritas er magno oxfiderio fit traben
díaerís. Phtbyſis cít 2fumptio ⁊ exiccatio méb:oz coꝛpis
eft ghalíter trifo:zmís:aut er calido apoftemate pecato:ís. vr
Co: ex vicinitate calefit:t büiditas eius ericcat.« fir arterie
vñ pectoꝛis fundamétü exiccat᷑:aut cx ſincopi quá acuta fed
tur te. in qua neceffe eft medico vinũ oarc, Glinü aũt autert
fincopimz coz exiccat:⁊ inde ofa mẽbꝛoꝛꝝ paríütur fundamẽ
ta:aut ex mala cópleríóz ca.⁊ fic.ín toto coꝛpe:in q̃ infirmi⸗
tate neceffc e(t medico aquá frigidázautfiem cibũ dare.vn⸗
de ficcítas pmanet ec neceffirate:caloz em in frigiditatẽ mus
tatur.t p boc pumectatio caloꝛis fubalis exiccat᷑:ſitq; decre
pitti co:p?.vii boc gen? pbtbyfis voca£ fenect?:quoz trium
vnũgðq; pulfus babet ppziit.c ofa vem vnũ.pꝛimũ ci ge
nas facit pulfum debilẽ: parui atq durũ. R2 cbüitae ci?:qz
ex logo tpe ocficit virrus ppter vitii apoftemazís: c calefas
cione coꝛdis:paruitas ci? cx oefectóc eft &tutís in oiitádts
ꝓganis:duricies ex oefectióe eft Ptutis toti? co:pis.velor t
ſpiſſus ppter caloꝛẽ. Scðm gen? pꝛioꝛi affimilat in pulſu:ſ⸗
tn mín? eft velox cfpíffus:q: ſiccitas eiꝰgñis maioꝛ cft quã⸗
titate cac. vn aliqũ aufert calo: t ꝑPmanet ſiccitas. Wenus
tertii pꝛioꝛi efr i pulſu aſſimilãdũ in puitate:debilitate cou
rice, 3n 5 eifi gñe nó eft caliditas:f5 frigiditasc ficaras.bec
funt pulfud ena pbrbyfi attinétia. pulfus $o ibis trb?vEs
cft ile quía vulgo vocaf immntabilis.Dic $o vocat pbrbyfi
cus paru2:oebilie: our? atq» ſpiſſus.a vulgo aũt vocat um
mutabilis.Sed th tertíü gen? in frigiditate caret fpiffitudie
4 pulfus &at qué candá ſoꝛicinã vocát cx tutis defectiõe q
invna pcuſſione aut ín multis ẽ:⁊ in hocpulſu quẽ inclina
vocamꝰeius ſubtiliseſt vtraq; extremitas:⁊ in medio gromũ
tàs:ficut (am diximꝰ in pulſuũ gñibꝰ. loc em gen? ex defe⸗
ctóc $tutis nafa£:qui pulfus extremitatẽ bꝛachio attinétes
ncc pót leuare ppter carnis grauítatem:neq; ad manuum
ptingit extremitate ꝓpter oefectionem. Iſta funt pulſuum
genera que pertinet ad pectoꝛis membꝛa.
¶TDe pulfibus pationem fignificantibus
memb;ozum cibalíum, Capi.xj.
Theorice.
Oꝛboꝝ ín cibalibus memnb:is naſcentium ques
idam in primo digerẽtibus ficut ín ftomacpoc in
ceninis nafcüturzaut q̃dam ín fcóo ſicut in epa»
V X cezaut in tertio ofgerénb?: ficuti co:pis mẽbꝛis
L3» oibus. 3n ſtomacho apoftema calidum nafcitur
fiuc frigidũ:qð »fcatur cü i ftomacbo hũoꝝ curfuszaut cho
Icríc? cft aut (anguinoletus;aut pblegmatic?:aut melácpos
licus.Aliquãdo tà bí ín ftomacbo occurrétes nó faciũt apo⸗
ftema:f5 quelibet alii mo:bũ:ſicut oolozem fiuc ſingultũ an
fiam fiuc faſtidiũ.abominationem:vomitum:nimium de
ideríii ad potü vclad cibũ « ecóucrío.ad malos q; moꝛbos
ocfideríum qui malas qualitates facitit quas dicemus:cum
mo:bos exterioꝛes tertigcrim?. Pulſus boz vtis accidet
paruus eñ c ocbilis qð cr grauitate cótingit vᷣtutis ⁊ diſſo⸗
lutione fui: ꝓpꝛius vniuſcuiuſq; accidétís ralis cft, $i apo»
Rancsoofis oꝛe ftomacbí eft calidi : pulfum tbctinofumz
facit ourü c ferratum:atqp ſpiſſum.thetinoſum q: os ftoma
cbieft neruoſum:⁊ q: ín poc mozbo oefecta eft virt? ocbilis
eſt pulfus:d ocfectio fi plogctur:fit puifus tardus. Soi aũt
in oe ſtomachi apoftema fit frigidi : pulfum durũ debilem
qi crarü facit, $i oos ſtomachi puncturá patíturzaut an
guítiam:aut aboiationes:aut q̃lʒ alia acadétia a pũgẽtibus
hu.naſcẽtia pulſum faat paruũ debilem atq; fpiffum ppter
caloꝛem refocilladum.aliqñ vero fi hu.ſint frigidi:tarãũ.Si
quoq; mostíficet ppter ninuos hu.virtutẽ grauãtes:aut p.
pter chimos multos:⁊ groſſos 7 fine feb. wi initio hoꝝ acci»
détíum rarũ patítur pulfus. $5í aGt anguftía vel fingult? au
gmétáturz vel cófoxtetur.z bec ex cbolerids fint büozib?:fit
pulfus vermiculoſus.ſi vero ex plenitudine fit frigidoz bu»
inoz:ficat bolifin?:pulfus facit raꝝtꝑuũ ato debũẽ. Diuer
fitas fua i ꝑcuſſiõe eft vna:⁊ i pte eft víana vt tágto fub oi»
Sitis: c o:ganica fuba:arená putct cffe.bmóípulfus os fto»
macbí ex moꝛbis patit᷑. Idẽq; patiũtur quí pparmacía vtũ⸗
tur, In initio ei potionis accepte cũ iam in ſtomacho potio
quicicat: humoꝛes fibi files ez ſui appetitiua virtute ↄtra
bat: ín iteítína eijciat.⁊ ites ertraab iteftinís.pulfus inqua
cum hũoꝛes bí adpacín ftomacbo fint nec extra exierũt: la⸗
tus cít ⁊ ocbilís,latus:cr burnectatione hũoꝝ qui in ſtoma⸗
«poffunt : ⁊ ſubam o:ganicá emollit: debilitas bmóí eft p»
pter grauitatem?tutís er Lũoubꝰ.Si ait purgatio poríois
incepit:⁊ anguftia atq corurbatiovírrutis adſunt fir pulſus
oíuerfus ⁊ inoxdínat?.€ aũt folutio fit aliquárulum leuioꝛ
íno:dinata oíuerfitas fit osdínata. £ rplcta purgatione: in
pzozem ftatüvirtute redeütc fit pulfus magn? cõpoſitus.
Si 0 purgatio augmẽtatur 7 cõplexio acuatur pulíus eric
fpiffus z oiuerfus.s£r fi tomacb? pücturam paria£:pulfus
eft fptfüffim? c oefectiffim?. 5t at purgatio augmérata fin
copim.t.oefectóe; faciat:pulfus fiet vermictoſus.purgatõe
vq ad ſpaſmũ ocuewetevt ſingultũ pulf? erít tremulꝰ.Si
aũt catbarticii nóf5 ꝙ ops opeturzpulfus erit ocbilis z pu?
et virtutís grauitatib?. 5 $0 catbarticü ab ínferiozib? Du.
cotrabat ad ftomacbü fiuc qðlibet inteſtinũ:⁊ índe nó egre
ditur vírt? grauatur:⁊ pulſus fit diuerſus:inoꝛdinatus:⁊ la
tus: eſtuoſus er coagulat( hu.oꝛgana humectãtibꝰ.hmõi
eft pulfus qui pbarmacíá acceperit. Itideʒ patiitur:qui po
nonem vomitus accipiũt ficut bellebozus. In initio em̃ pul
fus debilis eftc lat?:d cus purgetur quátum ops pulfus ma
io: fit cp cii biberet. atit bibCe belleboz ſuffocationẽ pati
atur: pulfas paru? ocbílisc ſpiſſus erít. In epare.i.in fco
oíigeftioe cii ez mala ocfidat 2plertóe bí mozbi naſcũt ppe
Íctericia:bydropifis:c alij mozbí. bpdropifis eft triplet:eſt
bydrops:timpania:bvpofarca:bvdrops facit pulfus fpiffus
t parua qti durũ c tbetínofum .paru? fit er srauítate virtu
tis.fpiffus ex oefectione.our? er fepbactbetinofitate. Tim»
pania facit veloce ſpinum atq; ouriü.fpiffitas er virtutis eft
defectione. duricies:qꝛ Dic moebꝰ a ficcítate naſcitur. Hypo
ſarca latum facit pulſum:mollem:eſtuoſum:qð cõtingit: q:
boc morbi aen? ex nimia büiditate fit. Ictericia fi finefe.fit
paruti pulum ſpiſſum atq; durũ facit:neq; eft debilis.Ooꝛ:
btquí naſcũtur iti toto co:pe ppter co:ruptioné tertie dige
tionis funt elephãtia d facit pulfüm paruá c oebilem fpíf
Sum.paruum ⁊ detectũ:q; bíc mo;bus er grauiffimís pu.na
Fo.xxxiiij.
itur. Morphea pulſum facit latum:mollem:atq; tardus eg.
(ritate anis Domcctarióe ——
gas ey ſiwiutudine ſcriptoꝝ nó fcripta. Souffiat qð diximus
pc pulfibus ⁊ eoꝛum fignificationibus.
— — faf.
e7»X 18 quibufdà tocis peedétuss líbzoz vꝛina oirim?
RN efie — fanguis in —— —
guis diſcernitur in renibꝰ poft oig; aot
a cócaua vena careflione colat. vf poftea renũ
eft officium fibi trabereipm fanguis colam ẽtus:⁊ tádíu te»
nere q (p ꝑtem fanguis in fui nutrimétus oiftribuat
aquá vero in veficá trafjaat p ouas, f. vías nomen foztitas
fcalz ab anatomicis:co q» ddas vzine deſcẽſus ibi fiat:qO fit
vr vrina duaꝝ reꝝ — figmficatiua — -— pato
tis ⁊venaꝝ ꝓpᷣe:⁊totiꝰcoꝛpis etiã ex bog affinitare: au
ſionũ ín indir ipfius vrine 5tétaz: ficut in renib?vel vefica.
4 in eiufdé vꝛine vía quà nome fcale dixunꝰhr̃e.Significatio
nes aüt vrine ín venis t epate in ípfi? videtur albedĩe:⁊ fub.
tílítate quib?fignificaE cibus fumpt?plufd oigerarur.bmót
vzína defectionẽ epatis er indigeftione fignificat: t venarus
cóftipatióe:c venari « epatis zffinitate mozbíp v:iná figní
ficátur m co:pe:ficut in fe, cft vicerezd fi ex bu.fint putredi»
nibus vꝛine albedine ⁊ ſubtilitate cruditas 7 indigeſta figni
ficátur.in epbitmera$o ccóuerfo fm ꝙ dicturi ſumꝰĩ ſequẽ⸗
tib?cü oe fe.oífputabim?, S íenificatio iterü in inftrisvzinez
z in ſquamulis videt᷑ ⁊ fanic.vn vulnera ĩtelligũtur renum 7
vcfice. viarü ds ipfi? ezíne vel virge c femince nature. Str
« fiarenofa vei lapides videatur in vꝛina fignificátur egredi
a vefica:bmói cftvzine fignificatio circa mẽbꝛa ſupꝛadicta:ſʒ
alíoz mẽbꝛoꝝ ifirmitas nó adco fignificat 1n vꝛina:nec; em
adeo firmiterfignificátur moꝛbi pectoꝛis pulmóís:fiue cc
reb:i. Si & vis p vꝛinã fieri cert?0psvt infirmo pᷣcipiatur:vt
ín vafe vítreo albo dlaro « tnagno colligat poftdp a longioꝛi
fomno fuent expscfact?:c anted? aqua bibat᷑.⁊ c íam db?
fuerit digeſtꝰ:⁊ a ftomacbo « fübriliost inteftino iam nó de⸗
fc&dat egreſſus:non a&r colligat cam cũ efuriatzaut fitiatzet
op5 poftd ín vafe fuerit collecta:ãte otn in loco quodã quíc»
fcat: vt m tundũvaſis bypoftafis deſcẽdat:q̃ oia idcirco fitit
ne intétio oberrer medico:f. fi erm vas fucrit album 7 clarũ
apparct vꝛina alba ⁊ cara Pm efie vaſis: qp fi magnü fuerit:
vzinà totà cõtinebit.vñ mcli? certíficarur medicus cii ín vꝛi⸗
ne ertreinitate talis bypftafis d nó pꝛius eueni L
poft fomni vero lógio:etm ops vt codigatur: vt cibꝰ pfecre
Dígeratur: in fanguine pfectiozem mutetur.ante aque po
tum:q: aqua. vꝛine mutat caloꝛẽ.ante cibũ: ne cB cbolera ad
oigeredum abü redeat: vzina Pm ꝙ cp epear coloꝛata.aliqñ
eim crit alba: 1£a medica ludificitinó famelicum fiue finba
dum cõuenit effe egrü : qz fame ⁊ fiti vꝛina folet colozari.er
bís eim cboleram certü eft augmétari.iPecad pᷣibãdum fue
runtneceffaría ne impꝛouiſus medicus deuiet in boz igno»
rátía ⁊ contra fm cp necefle eft infirma regat,
«32e figsíficationecolo:s eine. — Xapi.xiij.
-., ONre ſignificatio vzinezaut ex hypoſtaſi:aut ex li
« Quoze. Xiquo: aũt in colozem apt in fui diuiditur
eſſentiã.coloꝛ qualitates bu.oenotat digeſtibiliũ
fiuc indigeſtibiliũ:qui infer diuiditur:in albũ:ci⸗
trinum:igneũ:croceũ rubeũ quẽ vocãt alithuʒ ni
grũ.Albedo aũt ex nimio phlegmate € : aut ex cpolere ſubla
tione:citrinitas er pua cõſequitur cho. Igneus colo: ↄtĩgit
cũ quãtitas cholere citrinitatem etceflerir.s£ roceus cg in co
lo:cigneam ercedít: er rufitare (anguis cõmiſcetur vꝛine.
aliqñ etiã vꝛina büc in colosem mutarur nó er fangnis cõmi
xtíone:fed ez nímo oolo:ezficut vlíoz aur podagre:auriũ d;
t ſilium:aliqñ rufus colo: ideʒoſeqdtur c coꝛpus alcãna tín
giterteri? cuius virt? p co:pís pozos penetrat : vt in vzíne
veníat vaſa cam tíngat : idẽ etiã cõtingit crocũ comedenti
bus:aut cafiáfift. accipictib?:fed tñ cocus daro:cafia vero
tiſtula ruboꝛe tĩgit liuido.vñ devꝛina rubea nó erit ilico iudi
cãdũ donec de eiꝰodoꝛe ꝑpẽſuʒ fuerit p ſenſuʒq̃ fi fetida erit
hũoꝛes ĩtelligũt᷑ putridi:⁊ cũ ets fe. ft aũt nó ita fuerit:opʒ i
qn ft ſupꝛadicta tpofuerit. Hecaũt inquirũtur ne ſi errem?
eurádis noceamꝰ. Urina yero mgra —— nimiam
9
Zibert ſeptimus
denotat:aut ealozem ⁊ níimíam incenfionem. Differunt aus
tem frigida 4 calida vzina:q: calda in puumis eft ruta:poſtea
liuida:deinde nigra ficut videm? ín ictericia.aliqũ rn nigre⸗
fcit vzina ex cómirtióe inclácbolica. $ rigida in initio eft alba
poftea lusida:oeincepe nigra Xitrin? Yo colos in oibus bia
iaudabilioꝛ.miger ⁊ ſubtilis peioꝛ. EN
¶ Defignificationeliquozis vꝛ:ine. fapipitj. -
s 3quo: effentialiter ín tria videtur oiuiái:aut em
Groffuszaur ſubtius:aut mediocrt. subtilis fatti
Aũ fignificat qð er defectiõe digeſtionis »feqrur
bꝛti cm̃ digeſtione c vꝛina « ceteros bu. coipis
vaeceſſe cft nigrefeerc. té ex lquoꝛis tubt.litaze
inóttrarur efíc cóftipatio, 5i em vic 2ftricte fuerint oum pu.
moꝛes colẽtur fubtilitas elíquatur:coz vero grofiitudo re»
mauet intus:groſſitudo 5 figníficat oigeftione vel bGoz co
€nones:aut arofíoz bũoꝝ cà vꝛina cõmixtioneʒ.vñ fit vr vi
na in pueris fi ſubtilis fit peioꝛ eft p in iuuenibus. Urina
em in puerís naturalíter eft groſſa ex coz cópicrione hũida
« caloze nimio⁊ foꝛti.cũ ergo natura fuam exeat eft peffima
in iuuenibꝰecõtra ↄſeqᷣtur rina em̃ coz naturali eft fubti
lis ex virtute cpolercin eis abũdãte. £»oderatio líquozis;t
vina tépamétum coz hũoꝝ ín quátitare qualitate; eoꝝ
coctioné fignificat, Gina qp aür haꝝ vꝛinaꝝ: ſubtilis inqua
atq groſſa in ouo oiuiditzaut em ſubtilis exit:⁊ in fubtilita
te cxiſtit: j figaificar ꝙ nódum natura incepit coquere ptio
re$ ilios quí mo:boz funt mareria:aut ſubtilis egredice ct
pottea groſſeſcẽs hũoꝛes fignificat incepiſſe occoqui a natu
ra:qui et ſupꝛadixi moꝛboꝝ fuut materia. sDrofla filt exit. c
ín groffitudinc pmanetzaus cũ grofja ereat fübritiat poftea
fzd arofía cciésc (n fua grofütudine ꝑmanẽs hũoꝝ fignifis
«at ebullitionem in augmẽto vel ín ſtatu exiſtẽtem:qð femp
ſeqͥtur vꝛinã in initio fubtilem:poftea vo groſſam.maxĩe ft
post parut tpe hypoſtaſis t fundũ deſcẽderit.Si aũt vꝛina ĩ
anitio moꝛbi fuerit groſſa:⁊ groſſa ꝑmanſerit pditione fir
it poꝛtendit.groſſitudo fua ex putridis hu.ct cum caloꝛe
ignẽo.idẽq; fignificat ocfectionenaturein báo occoctóc z
i3 eoꝛũdem otuifione, Si vero vrina cii groffitudíne fia glos
bofaeft vel iumẽtina doloꝛẽ capitis pterirum píentes aut fu.
tard oenücíar.s£slo; em naturalis cũ ín grofíam opetur ma.
teriã groſſamvẽtoſitatẽ gñat.groſſe eri vccofizati calo: ↄiũ⸗
«t? dito aſcẽdit caput. Vrina exiẽs grofía: poft tñ ſubtilada
at clariũcãda:ĩcipiẽtem digerere naturã moꝛbũ fi suíficatz
ci? tn ebullitio atqs feruo: ià mitigata ſũt: qð ↄtigit cii puo
poft tpe bypoftafis in fũdũ deſcẽderit:aut ocfectóes nature
po:tédít:qac in moꝛbi digeſtione incepta detecerit.Si aute
vꝛina m principio groſſa ĩncipit fubridar: pofrea: diuturni⸗
tatem moꝛbi ſigniñcat:ſicut Hippo.teſtatir in epidi.Si vꝛi
na inquit a gromtudine fua ĩcepit ſubtiliari oic.rrr.neceffe
eſt expectare diem creticũ.xl. UVnuſquiſq; g liqueꝛ vꝛine ci
fuo cooꝛe qualitates ſuas demõſtrat in cozpezficut fi vꝛina
alba c ſubtilis fit ⁊ clara ĩ ſams:naturc oſtẽdit ocfectione p
per frigidã cõplcxionem: vtpote in ſenibꝰ:⁊ frigide nature
videmꝰhoĩbus:⁊ item faſtidiũ ez multa — moꝛrdi
dis y res mõſtrat peſſinas:⁊ i peſſimitate diuerſas:cq moꝛ
bí fifuerit diuturni: vꝛina iſta materiãavnde moꝛbi funt neq;
coctã:neq; digeſtã effe fignificatzficut videm? m quartanis
fed.⁊ in paralyfi.epilepfia q; ⁊ fiib? : q vaina fi in egritudi⸗
nibus fit acutiszvt in caufon neq; infirm? a mte ocfipuerit
futura frenefis fignificarur. cbolera em aſcẽdiſſe cerebzum
oenücfatur. Sí aüt infirmus a mete alienetur:pditio pfius
€370t1 oefigna£, cum em cho.cerebꝛũ afcendit figuificat c
ipfa ipm cõbuſſerit.Si atit D eadẽ vꝛina cũ fignificatióc fue
rit altera peſſima ⁊ moꝛtẽ pculdubío fignificat. fi ín oie
aoparuerit q̃rta ante oíein ieprimü moꝛietur inũrmꝰ.maxĩe
fi ol defecerit virt? 4 fi ſignificatio ilia non multũ fuerit
peſſima in.xx.die infirmꝰexpectatur moꝛiturꝰ:cõtingit tñ ali
quádols raro:vt fi virt? cii aliqua bona ſignificatione affue
rit poft longi tps infirmitatis cũ apoſtemate:aut cũ nimii
fo:tí euadit pursatóe, Síq 9o finc aliquo boz duoꝝ ſubtiliẽ
tur moꝛbꝰ reſiduus peioꝛ pꝛioꝛe futur? ocfignatar. 7 fi poft
bec vrina apparuerit in caritudíne acuta citam recidiuatio⸗
nem fignificat,c iteʒ nimiũ caloꝛẽ oftendit ín renibus exiſtẽ⸗
tem:qui moꝛbus dyabetica vocatur, pmói vꝛina ín Jiquoze ⁊
colose eft ficut aquazq: aqua cbibita finc moz egredit ali»
qua:vt ín cpate tingi nequeatzinterdá babetee iapidemvel
ftranguríà pác cádem Dabét vnam. 3tem ficut iam oípan?
fignificat córtipationem: vel nímic aque ebibitíones auc affi
dũã inanitione. vf ops infirm? imqratur nc medi? in indido
falla£. Urina alba c srofía bu.groffosc pblegmaticos figni
ficat in venis eſſe adunatos a natura purgádos;« cũ vana
emíttédos ; quefi talis fuerit in egritudine acuta in quatus
fpicádum fit apoftema:liberabí£ a fufpectionc apoftemaris
inf rm? maricfi bec vrina in cretica dĩe appareat. fi ficut
fpma fiat liberabunt ab infirmitate inzcftina maric frigida,
&irina aüit curina dara fignificar naturam nequiuiſſe dige
rere moꝛbi materia ppterocfectiont fuam.vn incepit omit?
terc colozatá mutãs cam wn citrinã:que poft incepit digere⸗
rc colo:ꝛatã.poſt vero emittit liqͥdaʒ: quc cil, frat citrina ficut
poma atrina c dara falute mo:bi figuificac:i5 tii poft parua
rpis lógitudiné, Sí adt liquoꝛ fucrit teperat?; velocitas falu.
tis: ⁊ ablatio mfirmítatis fignificat, s£ft ⁊ citrina vꝛina cuiꝰ
coloz olcagineꝰ erít:q: colo: ⁊ iquoꝛ affimilátur olco.cft aũt
parum atrína:fed liquoꝛ eius ſicut oleũ ⁊ melzque oia fiunt
peſſima ⁊ pditioncs figniticãtia.diſſolutionẽ ci pinguedis
fignitica£ cfleíin viſceribꝰ:maxie fi vana in quãtitate fit mul
ta.fi eim pua nó cíto periturü infirmü ocnüaat. Sir vaina in
qua pinguedo fapeminer ⁊ nebula : oiffolutío pinguedinis
in renib? ppter malá cõplexionem acutà calidá deñgnat.
Cirina aüt clarac ignea naturá ín colozc operatã oftédit effc
pfecte:fed nódumín liquoꝛe opan inccpitíc. Igneus cim co
lo:nunquá liquoꝛi cóuenit grofio,&lrina aüt nimi rubea:fi
ſubtilis fit vel dara matcrià moꝛbi nó ĩcepiſſe digeri oſtẽdit.
pꝛeſertim fi ĩ illa qutate logo moꝛetur tꝑe:aut paruitate ma
terie z'eius abſciſſtonẽ in interiozt cozpezficut patí videmus
iuuenes fetunátes:aut nimiũ calozé postédit i cozpe interíoz
ri:ficut boies patiũtur ín feb.tertianis;ant etii nimias vigi
liaec trifticías nimiü cozpa calcfacétes. Impoſſibile cft aũt
banc v;inà ligdam ⁊ dara groſſo liquoꝛi effe cõmixtã. Mꝛoſſi
tudine er liquozis matería moꝛbi ocfignat cffe oígeftibilis
in claritate em ecõtrario. Girina rubíicüdiflima c alitbína im
poſſibile eft cum daro c ſubtili liquoꝛe cõueniat. Ruboꝛ cm
ipfius cr farguic effc fignificat (anguis em ꝑfectã oigeftio
nc5 fignificat:que bu.alíos c vꝛinã neceſſe eft groſſeſcat.Bu
ius vzine vlis ſignificatio:abũdãtia eft fanguis t mobi fan
guinolẽti fm oünfione partiii. ín fe.fignificat finocpum eſſe.
fi in p:icipio moꝛbi multa « groffa fucrit vzina neq; fe clarífi
cauerit apoftema calidũ epatis er fanguis bu.crudis cõmi⸗
pro postedit.ci? em rubo: ez fanguis cft colamento.groſſitu
do ex crudítatebüog.bec vero vzína fi cũ quals ſalubꝛi ſigni
ficationc vemat:ſalutẽ poft mo:bi oiuturnitatem oenüciat.
Sed fi fignificatio faerit pieulofazperículii poft longum tti
tps ocnüciat. Sí aüt vꝛina infirmi.xx.die rubicũda fuerit cri
fis.rl.ecpecrat.bmói fignificatio eft vꝛine rubicüde groffc.
vina aũt nigra:fi ab initio fuerit fubrilis moꝛtẽ pculdubio
oſtẽdit. maxime fi ei? nigredo ex nimía fuerit cobuftione vel
frigiditate: vel calozis naturalis erttnctionc: vcl $turis 015€
ftibilis ocfecróe:d oia mocté funr figmficitía, €lrína groffa
Tnigra:aut nimiũ frígus orari oenüciat:ficut videm? in eis
ín quib?caCnaturali extinguit t cõgelatur:aut emiffiones
fang.f.gníficat: ficut pcípimus ín bis d nimiam cabdíitatem
fentit in interioꝛibꝰcoꝛpis:aut purgatíoné cho.ni.ſicut ví*
demus in quartanis oecimádis feb. 7 ingmaníe füblationib?
bos duorũ moꝛboꝝ termín?eft cf cho.ꝑ vꝛinã purgarionib?
boc ideo cft videre poft coftipatione fanguis:qué in ptu pa
tiütur femíne.faluatur em cus viina nigra atq; arofía.££um
enm puer intra matricem fanguic puro nutriat:poft partũ
intus remanctniger t turbatus:ita oíco vt cõſtipetur.vnde
gnatur peffim? femine mo:b?cum termín? cá nigra z nimia
atqs grofía imminet vꝛina:vbi ó pꝛeter iſtavꝛina nigra fuerit
atq; groſſa peflimitatem fignífi
— «I Scfsnificationib? bypoftafis. Cap.xv.
v ypoftafis in tres oiuiditur ptes.cft eii nebuloſa
"que ín ſummitate vafis apparet:eft ⁊ alia in me⸗
dio vafis ſuſpẽſa:tertia que cus deſcẽdit petit vae
Theoꝛice.
ana. Quarum vnaqueq; aut diuerſa in coloꝛe:vtpote al⸗
—— ĩe:rufiditate:ſiue liuiditate:aut in foꝛmavelut
leni oiffociacaz vei fimile affimiláti ; vel groſſiore fimila fiue
furfurca:fiuc fcintillatazaut arenofa: ant oꝛobi foꝛma: aut
in fanguinezaut m ſanie. IRebula vétofitatem groffam figni
ficar.quc moꝛbi mareriá furfum postat ; ⁊ íncipitrem natu»
ram oígerere oefignat, vi IDippo. inquir: fi nebula quarta
bic appareat:crifis erit ín fcpruma, Sufpefa mediocriracem
oiscttionís fignificat: c ventoñtatẽ turium leuácem aro oif?
foluédam nat. lDypoftafis petẽs ima:ſi fit alba oigeftio?
nem perfectá fignificat:z vetofitatem a caloꝛe naturali diſſo
lutam:qð rii ↄtigit fi alba cleniscequalis omni tpc moꝛbi
Éaerit.calo: vzine citrinus.Si ergo vna orc apparucrint ta⸗
líazaltera?o non:qui viderit ocfectócs tutis inteciScie po
terít que oígeftio aliqũ dencit.Hypoſtaſis q; ici:5 € aiDa fs
Oiuncta naturam prarefcere móitrat m mozot wiateris pfe
cte digerẽda:⁊ vetoficatem ibi creatá quc digeſtibilem vim
oíiffipar c diſſoluit materiam. Pypoſtaſis g dinuncta peloz
eſt lent ín tꝑe apparẽti.⁊ in tꝑe occultãti.peioꝛ inquã erit f
ín toto tpc mo:brapparaerit: qꝛ multã verofizatem oſtẽdit
quá natura nequit oiffolacre. vi cóítat qp fiz peflima. iip.
in cpidi.cuiufd.m inquit egrí bppoftafis oic. vit. apparait
Q3 quidá cum intellexiſſe putãt oe oic,lgrr. li? vpoitatts aũt
rufa fuít in fũdo atq; lenís : cũq; 2fcárerur terman? infimi
tatem euaſit infinn?, Alterius az bypoftafis apparuit al,
oic.r. c in fando:fed diſũcta:moꝛtuuiq; eit oie poitera.0ps
ó intelligag: q: bppoftafis lenis ⁊ al. in fundo q5 atqp iũcta
oibus eft pferéda; t digeſtioni⸗ eft fignificatiua:qà ti con?
tingit cũ in fando iũcta « qeta fzbfederit:quapzoprer Pip.
dixit bypoſtaſis al.lenis ft ín q̃rta die apparucrit in ũdo cri
fis in die.vij.futura erit, Item ipfe dixit alibi.ſi vꝛine bhypo⸗
ftafis multa t lenis t ín fondo apparuerit in alienatis mete
fc.babétib?: poft capillo cafus mẽtis reuocatio fignificaf.
mosbi eri materia cercbzá aſcẽdit ĩ infirmitate iſta. Cus aũt
in vrina hinõi bypoftafis apparueriticóp:obat deſcediſſe in
ínferíoza cozpis.D eft figmincatio vꝛine bypottafis aL t lenis
Cin füdo icte:cai?fo:tirudo fanitaris € ocmóftratio, sed fi
bypoftafis i medio fitvaf.a:fignificatio ad ſalutẽ eft oebilis.
fupnatis vo eft debilioꝛ O5clío: aüt eft bypoftafis al.⁊ le
nís ⁊ in fundo cũ íam adfit oígcftio.fi tñ ar.ce fubrilis fuent
fi aüt antc otgeftíoné apparucrit: c in initio moꝛbi cade ett
illaudabi'ts. Aliqñ i vana bypoftafis apparct alba laudáda
quc oc gñe cít pblegimatico t viſcoſo:⁊ magie i vꝛina alba
oifferr tit bec a fupiosi:q: ſuꝑioꝛ eit iucta z in nullo oifpnita
pblegmanca nó é ũcta:qꝛ ĩ ſe D5 pres minutiflimas arenc fi
millimas. Hypoſtaſis citrina nimi caloxem fir: ⁊ mozbi
peflimitrate, 3Kubea vᷣo bonã oiacftíonéc materiá denũciat
fanguis coagulati « nó bñ digeſti.vñ moꝛbi ocfignat logins
qtas ſalubꝛis tñ futuri.ei erm neceſſe nature ĩmoꝛari multũ
ín digerẽdo ſanguĩe.moꝛbꝰ vero nó auteret᷑ niti tũc cus ma⸗
teria digerat. Si em bec hypoſtaſis cũ mala fignificaróe fue
rit:poſt iõgũ tps moꝛtꝭ figoificatiua erít. Liuiaa hypoſtaſis
onarí nuniũ frigus: t moꝛtiſicatã naturã oemóftrat.maric fi
«m fignificatioe peff.ma faerít. Higra bypoítafis otm by»
poftafiti cft peffima:c ad fignificatócs mo:t[ pꝛõptiſſima:qꝛꝛ
gut nimiã incẽſtonẽ:aut peflimà fist frigiditate à caloze5 có»
gelet naturale g»ífrerüt aũt be due:qꝛ ft vina pꝛiꝰvideat᷑ li
uida:poft vero nígra oc frigitudine cft nimia.Si vo pꝛiꝰpur
purea:ocinde nigra:de ic&üone ent itelluseda, lDvpoftafis
que erit quafi ſimila.vel groſſioꝛ vr oꝛdei f2ripa eft peſſima
1 incenfiont groſſi phlegmatis fignificac: c diſſolutionẽ car
- pis ofuerfe: c fruſtatim.igneus em colo: exiccat carné diſſo⸗
lutam t reducit in ſimilituainem quà videmus fimüliná vel
oꝛdininã.Hypoſtaſis fcíntillata peíoz € fupzadicra:q: folido
rum mẽbꝛoꝝ diſſolutionẽ ⁊ ín fruftulie fignificar diuerſita⸗
tcs. Hypoſtaſis furfurea peioꝛ eft fcinrillara:q: venaꝝ ⁊ fube
vefice excoꝛiationẽ ſignificat. Arena in fundo vꝛine vifa lapi
—— m reniduis vel in vefica figníficit:bub aũt vsine
eſt ſicur oꝛobi: vel ſſicut ſandariei. hmõi bypoſtaſis ctt
Doim in renib? vel veſica paſtonẽ pabépium. Ett colo: vꝛine
buíus anerici?:q9 cótingit cr Du.pblegmaticis:aut er gne
fantei pblegmati cõmrie hec aũt renum colozibus coagulá
Fo.xxxv.
tur fiue ungũtur ſicut lapidi in aqua ſabſ ien imofa tím?
vcl in caidar.o balnei coagulatur: ⁊ eft coio:e niger que iapi
dem in resibusoc pblegmancie figmficat nafcetem pi.moz
bus cõmixtis lianguineis fedibus. xoanice apt Gue in funco
vaf.s cit fignificat vulnera in aliquo inftroz vane inſidetia:
«quciam crepuerĩt: aut vulnera ĩ aliquo mebroꝝ füpio:us.
fferunt autera qꝛ que ín infifis funt vꝛine diu vurat : et
tege cótingüz;a luperio:ibꝰ oefcendétia oucb? vel trib? vu
rát ouebus. Item ii cà vzina ſquame ezcüt ⁊ quafi qda5 cho
icra putentia fignificát vulnera in vefica. fi cum fanie lenis
bypoftafis cgierit:t in fando ſubſtiterit: apoftema calict fi
guificat in veſica am maturatũ.hoc aũt cus maturauerit de
tcendüc in veſicã hu.maturati ⁊ cũ v;ina exeũtes decoctois
mõſtrat figni. ps diſcerm inter ſamem al. ín vcina apparẽ
té cai bipoftafis atq pblegmarica.geitierüt qꝛ ſanies retet
aiia vo nõ.hec ẽ vlis figtio circa moꝛbos pñtes vel futurcs.
De fignificarionib? in egeſtione apparẽtibꝰ. Ca.xvj.
Xpletie vꝛine gnibus ⁊ cꝛuſdem ſignifcationi⸗
* ous:diuerũtatid⸗ quoq; in viget tionib? fuis c
EAS virrutibus:ops ad egeitionẽ vertarur ftíus ct
? xe cius quaurares in co:pibus:z qd p cam ſignifi
PATI letur. Egeſtionis aũt fignificatio in qualitate
eere us co:pi$ minus cft certa qᷓ vzinc. Cina att
figuificat paffióes vcnaꝝ ⁊ epatis:atq; vꝛine inſtrumẽtoꝝ.
Egeſtio vo ſolius ſtomachi ⁊ inte ⁊ ⁊ virtutem quá ba
bcát:c quõ digerãt. Signif.cano digeſtionis quadripartita
cft &mvim fuí gñis:aut ci m q̃litate:aut quãtitate:aut quõ
exeat. uátiras ĩ tres ptee fubdiuifa cftzaut em̃ multa:aut
pauca:aut media:quarũ vnaqueq; iudicáda cit er cibi copa
tíone:aut ex quátitatis eius Qurace:ficur fi efr multus ab?z
4 cgcíno pua foꝛtitudinẽ vírtutie pafcitiue;sur fozrirudine
virtucis contétiuc fianificarzant erpulfiue ocfectione, $£159
paruus c egcítio mulra:oefecrione fignificat virrutis córen
tiuc ⁊ ocbilitarem:c 9ruris expulſiue foztirudineszaur oefe
ctionem pafatiuezaut bu.erpulfos a narura p Quos egeftio
nis muta£ quátitas. ££ ct parióe qualitans cibi:qꝛ eft db»
d maio: egreditur ꝙᷓ accipitur ſicut funt nuces 7 mulfa.eft c
cibus de quotantüdes corcdi£ quárum ſumit᷑: ficut panis
temperap ⁊ annuales carnes pozdne fiue agninezeft 7 a5?
de quo feces egrediũtur pluſꝙᷓ acciptárurzficut fant baucía
⁊ rapula.Significatiões cõpꝛobãtur ſi abí qualitas egeſtio
ni añmilat᷑.tẽperamẽtum cũt egeſtꝛonis naturalis ín quãti
tatc oímetiédus € ex quãtitate abi.Significatio aũt in quta
tc in tres partcs diuiditur:axt in liquoꝛe:aut ín colozezaur
odoꝛe.Liquoꝛ aut mollis aut durꝰ.mollicies deſtgnat:qꝛ co
lamẽtũ cibi nõ ad epar ierit:aut qꝛ hũoꝛes deſcẽdentes ad
ſtomachũ antequã cibus ſit digeſtꝰ exire eum cõpellũt:aut
fm bu.ad inteſtinũ deſcendẽtes ibí cõmitti egeſtionẽ iqdaʒ
reddũt:qð poteris ĩtelligere ez egeſtiõis coloꝛe: q: egeſtio
cibo itis cibũ nó potuiſe epar trabere oſtẽdit.Si aũt coloꝛ
miſceatur alicui hũoꝛi:mõſtrat hu.deſcẽdiſſe ad ſtomachuʒꝭ
fiuc ad inteſtinũ:⁊ ita diſſoluiſſe cibũ. Rgeſtio fi fuerit ſicca
numiũ caloꝛem in inſtr̃is cibi eſſe ſignificat:qui humectatio⸗
nem abi deſiccat:aut nimiũ deſideriũ coꝛpis circa cibũ.vnde
epar colamẽtum cibi auidiſſime ſibi rrabes feces exiccauit.
Signiicatio egeſtionis coloꝛate:aut € quafi ignea:aut vere
ignea:aut nullatenꝰ citrina: aut viridis: aut nigra.Quaſi
ignea egeſtio eft naturalis ſalutem ſignificãs:ſi tñ inter ous
rum ⁊ molle temperata nt. Vere ignea dñari fibi demõſtrat
cho.eam fepitiume deſcẽdere ad inteſtina:qui coloꝛ fi ín ini
tio moꝛbi apparuerit ſigniticatur abüdána coctere ín coꝛpe
q fi in moꝛbi oedinatione:mundificarionem coꝛpis videtur
oftendere.sEgcftío nullatenus citrína fignificat cho.non de⸗
fcendifíe im alía dj ſoleat mẽbꝛa vt videm? ín ictericia. Di⸗
geſtio citrina cho.pluſqᷓ opoꝛteat i iteftína deſcẽdiſſe nüciat
iridisvero cbolerá incendẽtem circa vẽtrem ⁊ inteſtiua de
fignat. Svo vi. idíras fit quafi pꝛaſſum nimis eft peſſtmũ.
]Bigra aüt egeſtio abüdare cho.ni.⁊ moztificatóes calor] na
turalis oenücát. bíc a&t coloz ceteris € peío: ⁊ diriffime moz
tis fignificarto nift paulatim in trinitatem fe vertar. do:
fi acredíni aliquo modo attingat feu arríncarpblegmat:s
additatem ⁊ frigiditatem mõſtrat cum NT effe ade
itj
Ziber ſeptimus
mictam:quefi feteat nimíum : in coꝛpe poztédít putredines
bumoz.Tps ctia cft oifcernédus:aut em exit antequá opoz
teat: aut poft tépus:autin tpe tardãs. poft tps expulſiue
virtutis ocfectionc5 ocnotatzaut egcftionem nó dtovcnific
ad inteftína:aut digeſtiue vᷣtutis tarditate. Zinte tps exies:
virtutis contértue fignificat ocfectiones:aut aliqu rem vir
ttem erpulfiuam:áte rps mouẽtem.i.aut cbo.incenfiones
ín tomacpo pugnãtem:aut cibũ acutumzaut puſtulas:aut
vulnera faiffe circa ſſomachũ ꝓpter quenó potuerit retine
re cibi. Digeſtio egrediẽs in tpe oppo:tuno:figrificat fani
tatem virtutis coꝛpꝰoꝛdinãtis.Qualitas etiã egeftióis quõ
creat cft vidẽda.q̃dam em exit cum ſono:quedã vncruofa ⁊
viſcoſa:⁊ ddam ſpumoſa.alia leutsz fup aquã natatilis.alia
cum ſanguine:alia cũ ſanie. Exiens cum fono fignificat ege?
ſtionẽ cõmixtam cii bu. ventoio 7 ínflatiuo:4 inteſtina cta
er frigiditate nimia. Unctuoſa:diſſolutoẽʒ piguedis fignis
ficat. Clífcofa oiffolutiócs fũdamẽti folidoz mebzoz. Spu⸗
moſa:nimiũ caloꝛẽ ficut vídem? ínolla feruẽti:aut vétofira
tem egeftioni commirtam:ficut ín mari videtur fpuma cum
adfit tempeftas, euis 7 fup aquam natatilís vetofitatem
cómirtam egeſtioni oftédit:ficut eidem? ín colica paſ. Ege
fionem cum faniezaut fanguine fic oífcerne, Sanguinolẽta
apoſtemata ín iteftino fübtili fiue aroffo fignificat, &aníes
vulnera ín iteftínis effc nüciat.fi aür exit fanguís:aut ſanies
ante oígeftionéz vulnera erüt in inteſtino groffo:d fi poft oí
geſtionem exierint erũt in fübtili.fi aüt cõmiſceãtur egeſtio⸗
ni intelligũtur vulnera ín inteſtino mediocri.hec oc oigeftio
ne c cius ſignificatione fuffiaar nos dixiſſe.
¶ De ſigniſicationibus ſcreatuum. — ££api.reij.
Ignicatio carum rerum quas expellit natura p
e| (pus infira in pleurcfi vel periplemonía fi fint ín
| - digetta funt ſputa:ſi cocta epcreatío erüt dicẽda:
vs35 quo? fignificatio in mo:bis inſtroꝝ ſpũs in quat
77 ruo: oiuiditurzaut in quátítatezaut in qualitate
aut in tpe: aut quó creat, 32e quátítate q: quedam pania:
quedã magna.q̃dam media.alían vero vulla.Que fifitmul
t1 coctionem fignificat ⁊ infirmus eft ín ftatu. €i aũt parua
incepit oígerere natura z moꝛbi iã tráfit initiuʒ:⁊ puenit ad
augmẽtum.Si vcro teperata ínter multü 7 paruum: fignifi
cat q: natura ptím moꝛbũ digeſſit:cum tfi adbuc ín augmé
to fit.Si vero nibil czeat mo:bus ín initio eſt. De qualitate
vero oicedum eft quein quattuo: diuidicur.in liquosem:zco
loꝛem:odoꝛeʒ:⁊ fo:m3. Ziquo: aut fübtilie eft ſignificãs na
turam incepiffc oígererezfed ocbilr.aut groſſus quo groſſi⸗
tudo materie ⁊ coctionís tarditas oefignatur:aut t&perat?
ínter fubtilem c groſſum quo mate: íe coctio móftratur 7 ín
ftatu fuo incipit effe moꝛbꝰ. Coloꝛ aüt nimiũ eft cítrin?quo
abüdátía cho. fignificat:ipfinfqs vᷣtutis:aut alb? figníficas
materiã eſſe pplegmatíci:aut rube? cũ (anguíe dñatur:aut
niger:aut liuidus.qͥbꝰ calo: nimius:aut melãcholica mates
ria:aut nimia frigitudo fignificat. do: at fetidus:quo ni
mía materie putredo postéditurzaut fine odoꝛe qui fignífis
cat putredínzm euaſiſſe.Foꝛma aüt cus ent rotũda qua ma
teria groffa ⁊ vífcota in canalib?pulmóis cft coadunata:t ca.
liditas fo:t:s z ntmia fignífica£. vii Hip.in epídi.(putum ro
tundum nó febꝛicitãtium pbtbyfim futurã ocnüdat. Zeftas
tur aüt multos fc vidiſſe de bmói ſputꝭ ín porbyfim ĩcidiſſe.
IAtem in eodem lib.qui rotũde fcreauerit 7 cá fe. alienatioís
uture ſignũ vídetur hr̃e:eitam⁊ certá babebit métío aliena
tiones. Exit epcreatio m foꝛma oiuerfa qua mó oefignatur
liquiditas. Tpᷣs:q; aut erit Linítio moꝛbi⁊ fignificat bꝛeuita
tem ſui: aut velocitatem coctiõis:aut moꝛatur.⁊ er boc oiu»
turnitas moꝛbi ocfigna£, Quõ exeat: qꝛ aut facile erit fine
tuífi:t fignificat coctionẽ c nature virtutem:aut oíffiaster -
t cũ nimĩa tuffi figuficás ablationẽ digeſtionis t oefectío»
nes vᷣtutis Laudabilioꝛ oecoctio fereatiois:tfignifiedsvelo -
ciratem ſalutis:eſt alba bñcocta ín quãtitate multa aduna⸗
ta:in exitu facillima fine tuffi nó male odozífera: initio moz
bí esreffa cõtraria fubtilis eft: ⁊ parus « cruda bífiiücta:c cã
duricꝛe c fosti tuffi egreffía:c cui? colo: niger:aut víridis:aut
citriaffiimus:aut liuidus:aut fetidus;oía ifta fignificatióis
funt peſũme:⁊ moꝛtis nũciatiuc.
De ſigniſicationibus ſudoꝛ:is. Capi.xvit.
F Adoꝛis fignificatío ín quol5 mo;boz diuiditur ins
eed quattuo:.alía cim eft cius mẽbꝛi moꝛbi in quo ap
paret.alaa eft ín fpiflitudine fua, tertia wn qua
XO tate.quarta ín qualitate Apparens ĩ mebꝛo quo⸗
libet — codem mẽbꝛo moꝛbũ eſſe oſtẽdit.
Spiſſitudo ſua laudãda cft fi mulra fit z fcpíffima:q: natus
ram ad erpellédos hũoꝛes foꝛtem ⁊ ad müdificádum co:p?
fignificat. Si aũt adco eft ſeiũcta vtnó fit corínuazaut qua⸗
ſudent mẽbꝛa:qdam yonon:quedá plus:ddam minus:aut
quodã in tpe egrediatur:quodã non: fcd iterũ reuertatur?
oẽs peſſime effe fignificátur. fignificát cf natura ín expellẽ
dís hũoꝛibus nó cffe ꝑfecte virtuoſam.Quãtitas aut tẽpera
ta inter multũ ⁊ paruũ.⁊ hec melioꝛ ⁊ ad falutem pꝛõptioꝛ:
aut maioꝛ eft qᷓ opo:teat t hec mala: q; diſſoluit virtutem
⁊ deficit natura:aut mino: eſt qᷓ opoꝛteat:et hec mala:quia
diſſoluit virtutem: ct oct:cít natura: cum non quantita⸗
ti moꝛbi materie füfficiat : ⁊ debilitatem nature fignificat,
Qualitas in fer € diuidẽda:aut em oe caloze itelligiturzaut
de odoꝛe:aut oe fapo:czaut oe liquoꝛe:aut oefua qualitate
t diuerſitate. De caloꝛe⁊ frigiditarc.fi cm fit tempata intcr
vtraqs:laudabile eft. fi veroereat temperamentum eft mae
lum:fs tñ minꝰnociuũ crit fi calídio: dp frigidioꝛ ſit. De colo
re qꝛ fi eft albus eft lasdabilis . fi citrinus cbolerá oftendit,
fi rubeat fanguis fignificaciuus.fi liuidus viridis quoq; vel
niger: cbo. ru. fiát. Sí att fm matería moi í ſudoꝛ cuiufls
bmói fit frígozis:laudab:le ent fignü.fignificat er q: natu
ra erpulerit hu.illos vñ materia fuit moꝛbi.ſi aũt nõ erit con
trariti:q: figníficátur pu.erpellí ds nó opoꝛtuerit. codo
re:qꝛ ddas acidus quí moꝛbi materiã efie pplegmaticá ofté
dit 7 acidã. eft c acurus quo cbolera foꝛtis ⁊ acnra fignifica
tur.eft ⁊ fendus quo bu.putrídi ocfignárur. De fapo:ezqz
quidã acer.ddam oulcis.quidá ſalſus eſt.de qͥbus cft iudieã
dum:ficut oc coloꝛe t odoꝛe cft dictiim. De uquoꝛe fuo: oz
quidam eft ſubtilis quí materie fübtilitatem po:tédít. eft t
groſſus quí ⁊ groffam. oc eq̃litate 7 diuerſitate:q; ficut ede
lis ín omni qualitate quá diximꝰ laudabile efle videtur, € $
non:contraríum, ¶ finitur feptima particula,
¶ TIncipit octaua partícula theoꝛice oc mueſti
gatione moꝛboꝝ particularium ⁊ cauſis eoꝛum.
¶ TTapitula libi octaui. "
De diuiſione fingularis fignificationis c3
De gñe febꝛis ⁊ oinerfitate cí?:c cá c fignificatóe ci?. 8f»
De febꝛe epbímera:c caufa? ſignificatioue eius Capi.i
De pꝑutredie febꝛiũ:⁊ cã eaꝝ:⁊ cã periodoꝝ cay — £aiff.
De ſigniñcatione putredinis febztum —
De febzib?copofiris: caufis caz c fignificationib?.s£ a. v1.
De febꝛe ethica:⁊ caufa ⁊ fignificatione eius Ca. vij.
Diſputatio vniuerſalis de apoſtematibus Capi.viij.
De apoſtemate ex ſanguĩe:⁊ cà ⁊ fignificatióe eius Ca.ix.
De apoſtemate cholerico:⁊ cà eius ⁊ ſignificatione Ca.x.
De apoſtemate pblegmatico:c cá c ſignificatiõe eiꝰ.Ca.xj.
De apoſtemate melácbolico:cà ⁊ figníficatióe eius. Ca.xij.
De paſſionibꝰ qs patitur exterioꝛ ps coꝛꝑis.i.cutis Ca.xitj.
gc varíola: c caufa ⁊ fignificatione eius rite
De lepꝛa:⁊ caufa ⁊ fignificaríone fua f'api.rv.
De moꝛphea:⁊ caufa ⁊ figuificatione fua ry.
De fcabie ⁊ cutie ercoziatione. a.rvfj.
De p:urigíne £apí.rvíif,
De pediculís rix.
De puſtulis Capi.xx.
De deſudatione Tapi.xxj.
——— ————
ate quod voca iſma pi. xxiij⸗
De moꝛbis illis qui ſunt ꝓpꝛij —e— nó alije. C.xxiiij.
De carbunculíe c vulneribus £api.rrv.
De morfu beſtie venenofe: c incipiendum a moꝛſu cams
rabidi Capi.xxvj.
De moꝛſu tyzie c ferpentum Capi.xxvij.
De moꝛſu ſcoꝛpionis xxviij.
DSe moꝛſu veſparum Capi.xxix
De moꝛſu aranee FER
S beoxce.
¶ TDe diuiſione ſingularis fignificatioio, Capi...
Stenſa in ſuꝑioꝛibus ſignificatione
vri puliuum: vꝛine: oigeftionis:et ſputi:
Incipiendum cft inantea oe particulari
|fignincatione cuiuſiʒ moꝛbi c ppzia.o 1e
lergo fignificatio d aut mozbizaut ſanita⸗
S tis:aut neutri eft fignificatiuazaur pteri⸗
» ESCB ra oenüciatzaut pᷣſentia:aut futura. (oue
fanitatem fignificét cus oc naturali cõplexiõe tractarem^:ot
ctum eft:que $0 mo:bos ſigniticẽt:dicẽdum eft in pntia. 5t
gnificatío ait mozbí ptenti no eft dicta necefíana medias.
SSignificatio 9o mo:bi futuri alibi oicéda erit. Sigaiticat:o
nem neutri medici cognofcere cft pfecti:cü figna duoꝝ exre
mo3.í.fanitatie 7 infirmiratie cognouerit.Signinicationus⸗
partim ſanitatem:⁊ ptim moꝛbũ móftrázium in eodé coꝛꝑe
ficut fi ín viſu nocumẽtum babeat vel auditu: m alioꝝ aũt
mẽbꝛoꝝ actionib? fit ſanus:nũciatiua vocaturzinfirmicatis
annũciatiua:ſalubꝛis óz — —— —
rít cognoſci neutri ſignificatiua:vbi moꝛbi fignificatio in coꝛ
poꝛe fano vel ſanitatis dicet᷑ ín infirmo.Quod em ſignificas
moꝛbũ ín co:pe fano annüciat moꝛbũ nõdum inceptũ fignifi
cat. Diffinitio acit moꝛbi co:ruptio cft actióís rei ienſibilis.
Sed coꝛpis ad moꝛbũ apparati actíócs in naturali iua qua»
litate funt ſtabiles:lʒ ptun (am fint mucatezaut in quátirate
ficut fi i tomacpo maio: fit appetitꝰ:vel mmo; qᷓ opoꝛteat.
digeſtio maio: ecl míno: abo d? cóuentatzaut ín qualitate fi
cut fi deſideriũ cibi mutctur in dulcoꝛẽ vet acidiratem, ege»
ftío 9oc veina in cítrinitate vel rubedineʒ:aut ín tpᷣs:ficut fi
ocfiderii cibi adfit ãte ↄſuetudinem: vel mozatur poft con»
ſuetudinẽ.he inquã oẽs fignificatóce neq; moꝛbũ cõpletuʒ
neq; fanítates pfecrá ſunt annũciãtes:quapꝛopter nec; moz
bum̃:neq; ſantatẽ figmficires. Sil eft oc ignificatioe fant
tatem ín infirmo co:pe móftr&te.nódum em̃ cópletas fanita
tcm figníficat:q: fignificat modb ram eflc pfites;q9 nodus
tamcn ocfignare appellare moibü poflum?:q: figmficatna
ture c mobi ofiationem:ó neutri cft fignificariua, Str cft
intelligédum in fignificatióib2egrítudint excitus: wi ſeni
nib?:boz erf actócs coꝛpoꝝ nó funt pfecre ficut in fanis coz
poꝛibus eft liqͥdum:neq; cozrupte ſuñt.ſicut im cozpib? infir
mís:fs mínute funt c ocbiles jppter caloꝛis naturalis dete⸗
ctiones:d oia dicturi fumus vot figníficariócs futuroz moz
boz oicemus. In hoc g̊ loco dicere oífpofuim? oe pᷣſentium
mo:boz fignificanióib7 moꝛboꝝ inquã quos patimur qdas
appart fenfib?:quoz fignificatio leuioꝛ 7 facilio: videt eſſe
quidã occultãtur:qꝛ in mẽbꝛis funt interioꝛibꝰ.vñ eoꝝ figni
ticatio difficilioꝛ habet᷑.nos aũt oc apparẽtibus fenfuizficut
Op5 pꝛiꝰ oícem?.fic ern vtilevidet᷑ effe ĩtTroducẽdis. OMoꝛbi g
fenfui apparẽtes ĩterioꝛi t exterioꝛi coꝛꝑi ſũt vtes:ſicut funt
apoſtemata⁊ fe.Sũt etiã fol coꝛꝑi exterioꝛi Ptinetes:aut de
interioꝛi cà autexterioꝛi nafcétes. Exterioꝛ cà biꝑtita eſt:aut
eim oe inaĩatis co:pib?fic lapide⁊ gladio:igne ⁊ ſitibꝰaut oc
iati t venenoſis nafcif aialib?:ficut terre reptilib? ⁊ hmõi.
De gñe fc. t oluerfitate ⁊ cà c figmificatióe eiꝰ. Ca.ij.
kx: fEb:is eft moꝛbꝰ quíoe mala c ca.nafcit cõple⸗
NOR irione:c roti coꝛpꝰ dircüdat. vfi calíteroiffinit,
rias S 'cbzís eft calo: innaturalís a coꝛde exiens car
11-7 terijs ad oia mẽbꝛa coꝛꝑis ciufqs noces acnói,
at a ^M bec diffinitio Oc febꝛis eſſentia ſumit᷑.i.caloꝛe
curſum nature egrediéte : nó oc accidẽtibꝰ feb.cõcomitãti⸗
bus:ficut qbufdas vídct medicis febzes dicẽtibꝰex accidéti
bus logo poft tpe ſequẽtibus.quidã er dicũt ex rígozezqui
dam cr fatígatioc: alij ex capítis doloꝛe: vel quibufda alijs
accidẽtibus ⁊ lóge cas ſequẽtibus.non erm cas oiffiniüt effe
cx cffentíali caloꝛe curfus nature fupegrediéte ; ficut ĩuenit
IDíp.oiriffc ĩ epidi Febꝛis iquit eft calo: exiẽs curfus nature
⁊ cius motio oe eſſentiali caloꝛe. Dixit q̃dam ſunt fe.pũgen
tcs:ddam ſuauiter tãgẽtes.he em differẽtie caloꝛi naturali
videtur attinere. Item dixit lunt q̃daʒ nó pungẽtes:ſed au
gnẽtãtes.be aũt differẽtie ex qualitate caloꝛis funt tracte.
De motione dixit qdam fe.ín initio funt ca.q̃aaʒ calidiffime
quedam vero inflatiue.he oífferétie cy natura calosís funt
E
|]
Fo.xxxvj.
te. Item ex accidentium diffiniuit vicinitate cum dixit
—— ——— rubicũdiſſime:alie liuiditati €
viridítatt cótigue. be differẽtie ey vicinis ſumutur acadeti»
bus.f.ab büozibus quí cà fupr febzium naſcẽtibus:nõ oc re
mon$ ficut apoftemare capitis doloꝛe 7 rigo:c. Febꝛiũ «üt
funt cria giia.vni cft in fpü qð ab ipfo idpit 7 aa c0: vcnice
ipm calcfacit.poft ad arterías vcnit ⁊ ab arterijs ad oia co:
zie m£b:a. pec aũt fe.vocaf cpbimera.cum em fpBs calc»
Fitzc in igneũ calozes calo: naturatis mutat᷑:co: inde neceſſe
cft calcficri. coxde vo calefacto ab ipfo ad arterias penetrat
calo:.c ab artertje ad alia mẽbꝛa co:poꝛis. Secũdum genus
feb.cft in hu. qð ab ipfis incipiẽs paulatim me mbꝛa ]
viana calcfaat quouſq; ad co: veniat; 7 a co:de ad arteriae
⁊ inde ad omnia cozpozie memb:a : er ita totum coꝛpus cr
cüdat.bec vocat feb.er putredinib? Xertiü genus in fotidis
cít artubus a qbus ad coz a cozde ad artenas ab artertjs ,p
greditur p mẽbꝛa totD co:pie.boc at genus etbica vocac «
ot efle cóltar febꝛiũ gna. aufa q̃re ſunt tria.nulla cr fe.
ct nifi i materia. materie funt tres in cozpe:fpüs:quat
tuo: bio:ce: folida mẽbꝛa:in quodl5 quoz calo: inciderit fe.
fui gcnus faarzquas £Da.bonis fi tudib?adaptauír.£ pbi
mera inqt calido vento videt eſſe fitis quo eter implet? cr
fui caloze neceffe eft calefiat. Idẽ em facit ſpũs arca coz cto
tus coꝛpꝰ.Febꝛes ex putredinib? aque calide cóparauit. £5,
aqua em ca.cũ frigidi vae impleueritzipm er csloze fuo cale
—— circa Ser facitit hu.⁊ aliae pres — fe. va
cõparauit calidis frigida aqua pᷣlenis.aqua cm in bis ex
cs rale calefit. VAT S .
¶TDe ephimera ipi ci eius € ——
imera fe.in coꝛpe ꝑmanet.xxiit boꝛis.iant
A ie ⁊ integra M OE ie videt ſecedere.ali⸗
jan ramen ín boctpe otutius vidct imozart:aut
rivítj.aut.irrvj.bous.bmót o:xtus fuir cá aliqua
aↄꝛimitiua:cuiꝰ parnitiue q̃ttuoꝛ funt sna. Tnũ
gcnus eft cü extrinfecus cozp?patítur ⁊ calefir: aur actuali»
ter:ficut caloꝛe folíe 7 ignis t aere balnei cá quis immoꝛet
ibi:aut poretíalirer:ficut ad fulpburea lauari ⁊ fiibus:aut
cóftípatione poꝛoꝝ actuali : ficut ex frigida aqua cónincir q̃
fumum in interioza Giaudit coꝛpis:aut ex ↄſtipatiõe porcíta
tíua ficut aqua lanari atumínota. Ron ar omne co:p? ↄſti⸗
patum eobimeras patit fe.ſed tm̃ illud a quo fum? calidus
aut fic adunatur.cuP cfi poꝛi oppilẽtur:fumꝰexire ⁊ oiffol
uí pbibeturzcira calo: coaduna£, Si aũt materia hũoꝝ coz
po:is nó p:epata fit putredini:epbimeras fe-facit. cp fi ppa
rata fit fe.ex putredine fadt Pm q̃litates hũoꝛis itus incluſi⸗
be ptipmis pue fe.acuta eftc moleſta:ſicut dicturt fumus,
genꝰ pzimítiue epbimere eft d ab interiozb? accedit
co:pía:ficut oe cibis t potionib? calidis. Tertii genus er ni
mio eft motu:aut i coꝛpoꝛe ficut nimia exercitia 7 laboziofa
autm aia ficut ira:anguſtia:triſticia:⁊ vigilia Quartũ eft cá
quá exterioꝛa patitur mẽbꝛa:icut apoftemate calído in in⸗
guinib?c pedi vulneríbus.ci em ab ínguínib? calo: mẽbꝛa
tím aſcẽdit ad coz: a cozde ad cetera coꝛpis mcb:a vei; Ett
aüt fignificatío fc.epbimere cü pecfierint cae iãdicẽde. T n5
firmus nimiũ non patitur doloꝛẽ ín imriozpulfis eius edtis
parü tñ oíuerfus c abfcófus. Diuerſitas cito in eqütarem
redigit: ín tacru caloz eft qᷣetꝰ:lenis:⁊ nó pücitiu?:i5 ficut
balneati eft tact? Infirmus vᷣo facilis cft n patiédo mo:bo.
AUrina aüt bsbypoftaftm ínfundo ⁊ lenẽ ín moꝛbi tꝑe totoz
neq; nimis fetet vꝛina.cũ vero fe.diſceſſerit:aut ai íudo:e p
fecto orfceditzaur cũ quadã ínfufione: d cus recefferit
null fignum fui relinquitzficur fe.putredinü facit,
Quec ín pulfu:c ín vzína remanet.Si $o poft epbimerà eser
balneetur ín balneo:neq; fentít rígozes neq; pũctões:ſed in
pꝛioꝛes rcuertítur (as qualitates.be funr fignificatiócs fe,
ephimere. Significatio 9o vri fíate hmõi.q̃ oe folis eft ince
fioncz vel oe calido aerezoculos ín tactu calefacit:caput íncé
dit:cutem 4 faciem exiccat:quibꝰ fi manus apponat : calíde
inueniütur.pulfus paru? c'velor.et cõſtipatione nafcés pos
rozum:cutem facit cõiunctam ⁊ ſolidã.cui fi man? apponat
ín initio paruus calo: fentit, Sed fi mozetur calo: auam étà $
ri ſentitur:calo: eri noapparet ppter pozos —
ü
Z'iberoctauus
cu; manus diu inbereat fuícaloze poꝛos laxat:⁊ íra caloz oc
mum emerat qui fe pꝛius occulrauerat, oculi eoꝝ et facíes
parum timét.pulíus nó cfr paruus;q; virtutc cuftoditur z
caloꝛe naturaiü intra cozpus : parum tamen eft otuerfus et
occuitus. po vꝛina aut citrina eftzaut al.q; humoꝛes aquofi
Qui oc co:pc rolér diſſolui cá claudátur.ey cóftipatione cutie
vitac cómurti iuo coloꝛe mutati; rubo:equoquomó füt 2mu
tati.hec ri fe, alíqn in fe,putridas mutat᷑: fi i co:pefint bu.
apparati ad feb.putridas. Opoꝛtet g̊ oífcernatur (pter ephi
meram capparata putredim.Si igttur recedit cum fudo:e
laudabili « pulfu equzfignificat peuldubio cpbímcrà.fi aüt
moꝛetur in coꝛpe:neq; a caloꝛe toti cozpus müdificauerit: c
pulíus fuerit oiuerfus:z vꝛina nó digeſta⁊ fetida:mutatio ĩ
re;purridas ocfignat, &us $ofe. moꝛatur:neq; ín pila píos
do diſceſſerit: fed qfi »tínua fit: vel fpnocb?:c pulfus fuerit
diuerſus:⁊ ex vna nulla putredo ſignificat᷑:opʒ tc malc fu»
ſpicari:⁊ ctbícà eam expectare:⁊ er pte plurima mutabi£ ín
acutifímà, pu,em putridizneqs ſudoꝛe:neq; diſſolutiõe cua
nefcüt pprer 2dufioncs vn feftinádum eft ín medica
da bacre.tmedicamíne qð dicturi ſumꝰ: ated putrcfiant pu.
⁊ peffime nafcátur fc.$ eb:es nafcétes a reb? mutitibus coz
pus:ficut cib?:aut ep coꝝ fiunt quátitate : ſicut faſtidio ⁊ (as
turitate:aut er Qütare vtpoteaboz fiue potionũ caloꝛe.Na
fcentium a faturitate fignificatio eft talis.fumofa ructuatío
⁊ fetida:firis nimía:ardo: ez cibi cozruptióoc.aliqn babet fos
lutionesvéris.aliqn 2ftipatione.fs ↄſtipatio in bís cft mole
ftío: ppter 2dufióce maloz cbímoz in interiozib? coꝛpoꝝ.
Que er ciboz fiuc potionũ nafcürur caloze: bmói notãtur fi
gnificatiõe:facies c oculi in tactu funt calidiffimi : ⁊ rubicũ⸗
diſſimi:epar fitr ín tactu calidũ c infirm? ĩ ftomacbo c epare
quafi (ennt icéfiones « ſiccitatẽ:⁊ in o:c amaritudine 4 filia,
Q: c1io: in hac fe.a ſpũ incipit naturali : ⁊ db? calidꝰ in bmis
ftomacbü ⁊ poftea calefaat epar quí illius funt fundameta,
inna aütin fe.iſta rubea eft alithina. Febꝛibꝰ antem mó ní
mio laboze vel motu coꝛꝑis nafcétib?:fi labo: fit foꝛtis:du⸗
ra⁊ ficca reddi£ cutis:⁊ poft receſſionẽ fcbzis pmanet pulf?
paruus:q: nimius labo: diſſoluit virtutem:f5 fi labo; nó fit
mult? cutis duricies remancbit dũ febzis fecefferit, t poft
Oc cutc fum?criens bumectat cutẽ.poꝛos apent.pulfus ma
gnus eſt:qꝛ virt?'ín bac fe.multa eſt:⁊ calo: augmẽtatur:qꝛ
non fuit labo; multꝰ.Si em labo: nó mult? fuerit:augmẽta
tur calo: coꝛpis:tactꝰ in laboꝛioſa fe. fm qualitates eft aeris
filabo: pccfleritzqp fi aer fit calidus ficut caloꝛe folisz fiib?
non multũ cutís exiccat᷑:⁊ fi aer fit frigidus:tactꝰ cutis erit
frígid?:nedg ficca multũ erir cutis, $5i fe.ex motibꝰ aic naſci
tur:ficut cc ira ⁊ fiib? taliter notabütur: multi exeũt ocus
li facies rubet ⁊ umet. caloz emi ín pac fcb. expetit exterioꝛa
co:pis dũ vidictá bó fibi qrit:pulfus magn?.viina exiẽs pti
ctioes facit 7 ardoꝛes ppter caloꝛẽ.Si ec anguſtia ftc 4 triſti
cía:oculi fant cõcaui:facies ficca 7 citrina:q: fpüs « calo: fu.
giũt in iuterioza, pulfus paruus ppter caloꝛis diminutionẽ
ciufdéqs occultationem. v:ína rubea ardoze5 facies cũ exeat.
Febꝛis ez vigilijs oculoe 2cauos fadt c hũidos doꝛmitatio
ni cótiguos:palpeb:as graucs ⁊ oure mouétes:facíes ⁊ to»
tum co:p? funt inflata:c citrinitati vicina: que ofa cõtingũt
ex debilitate digerẽdi cibi, oígeftío em cibi moleftatur vigi
Its. cbus vo indigeſtꝰ n5 gnat ſpm̃: vel (anguinem aĩalis:⁊
fanguis fi no gñetur necefle eft colo: mutet. — ec indi⸗
geſtione ſeqᷣtur albedovꝛine.Si fe. ppter apo in ingui
nibus velaltjs co:pis mẽbꝛis nafcat: taliter ſigniñcabitur:fa
cies rubet ⁊ inflatur ppterfanguíne c3lo:es coꝛpis nó pũ
gentẽ. Cum aũt in'itatu ꝓgreditur:aſcẽdit fuauiter fumus
calidus coꝛpus:magnus fit pulfus c velox atq; ſpiſſus:vꝛi⸗
na albedini ꝑtinet:nagnꝰ⁊ velor atq; ſpifſus crit pulfus ex
virtute ⁊ multitudine caloꝛis. Infirmꝰ cm duas patitur in⸗
firmitates calidas.i.apoſtemata ⁊ fe.ipſas.albedo vꝛine:q:
chole.vꝛinã tingẽtia tẽdũt ad apoſtema.omuis erf doloꝛ p⸗
pꝛie b5bumozes fibi trabere, He funt figníficatióce vn
epbímere fe. oẽs intelligũtur ſpecies.
¶ Doe putredine febꝛium ⁊ caufa earum:⁊ caufa
periodoꝝ earundem. Capi.iiij.
Ecbres putredinum er putredinibus naſcuntur
IR "wu. P quattuo: butnoz:q: bu.calcfacti calefiunt mẽ⸗
N L7 bꝛus calefaciétce ybi putreícüt;c poftca alia illi
B-EEEC A mébzo vicina. ficqsmebzatim ad cot: de coide ad
pe lrtcrias puenit calo: z ocarterije in ola mẽbꝛa
coꝛꝑis.Et cauſavñ putredo nafcitur eft qntupla: multitudo
quárítaris hũoꝝ:groſſitudo eoꝝ:dcluſio püoz aboppilatio
ne nata.büo:es em qui diſſolui nó poffunt putrcfiuntzficut
bumiditare vídem? putrefierí ekteriozem cti non babeat 4€
ris capacitate, Species aüt febꝛiũ ex putredic naſcẽtiũ mut
te (unt. St ein fimplíces funt ⁊ cópofite, fimpliccs q: pala
funt; ficat ⁊ bu. jttuo: ſunt.vnũ q9 vocat fpnocbus qui ex
putredine nafatur.boc at moleſtationẽ facut:qꝛ qefcere in
firmü nó ꝑmittit. Scðm gcn? ex cbo.ru.nafatur ⁊ triteꝰ voz
ca£: quí vna die acapit:calía ote pmíttit q eft falubzis ⁊ bzc
uis.Salubꝛis q: co:p? vna ote detait.bscuie:q: hũoꝛvñ nafci
tur fübtilis eft ⁊ vclor cito digerit᷑: citoq; oiffoluit Tertiũ
er putrcdine nafcitur cbo.nt.c vocatur Qrtana, vna die inci⸗
pics ouab? defcere ꝑmittẽs:ſʒ ſalubus € c lõga.ſalubꝛis:q:
coꝛpꝰ ouob? diebꝰ gefcit.lógaq: matería vi nafcitur oura €
adoigcredü ⁊ groſſa:⁊ ad oiffoluedus ĩobediẽs.Quartũ gc
n? cx putredie pplegmatís nafcif : c ápb(merinos à: ot oie
ínuadés.eft aũt longa ⁊ molefta longa q: materia eft groffa
⁊ viſcoſa.vñ nó cft digeſtibilis orffolubilis.moleitazq: ot ote
iuadit nec co:p? qͥeſcere pmittit.enaqqs bari multipłr diui
ditur. Febꝛis erf q ep purredínefanguis naſcit in tree pres.
diuidit. Eſt crm queda ab inítío vſq; in finẽ equs:cvocat cq
lis.hec aüt eft cũ tantũdem finit fanguis quátum b5 putre
dinis. £t c altera q ín initio cft ocbilis;fed poftea cretat.ctt
aürin fine puenerítzmolefta fit.poftea minuit quoad oebilé
tc£:boceft cũ plus fanguis putrefit dp finía£.s£it c autera in
initio fortis: poftea ocbilítat quoad oino ocficiat;boc ẽ ci
pD finitur fanguis d putreſcat. Febꝛis d cx putredic nafcit
bumozum alioꝛũ:vnaq̃q; ín ouas diuiditur.vᷣna eft cõtinua
altera interpolata: ficut iatn diximꝰ. Cum em̃ bu.qui tebꝛiũ
funt materíates:intra arterias funt ⁊ venas: in ipfis putre
fcat:fe.cótinuas neceffe cft fieri : qfi extra venae ⁊ arterías
funt ⁊ putreſtãt:interpolatas fe.faaüt, vnde fe, cx putredic
naſcẽs fanguis cotínua fit:qꝛ intra venas 4 arterias eft fan,
t iterum cti putredo fanguis in ptefit pfozat p totũ ⁊ cóbu
rit ipm:t fc. oimíttit quoad ps finíarur q putrefit c dige
ratur atq; diſſoluat. Febꝛis er alijs naſcẽs pumozib?cft coti
nua:q; hũoꝛes íntra venas 7 artcrías putreſcẽtes n5 cito
poffunt oifloluí ppter cõſtipationeʒ:⁊ ſuã vifcofirare. vnde
poſtqᷓ finita fit pima remanet pe fui calozie quoad fcóa fuc
cedit:⁊ a ſcða ad tertía.c ita fit cõtinua.Si at hu.extra vc»
nas ⁊ arterias putreſcãt febꝛes in as faciũt: qꝛ que
ꝑutreſcit cii in vno loco fit paulatim ad putredinis locũ acce
ditzcui? collectio ín tpe íllo et c interpolatur interouas ac
ecffioncs.£llian quogs putrefat fanguis intra venas ⁊ arte»
rías: feb.facit continuas:qꝛ cà ín eno mébzo multa adune⸗
tur quãtitas:⁊ putridum apoftema faciat:⁊ cr cóftipatione
poꝛoꝛũ quà facit apoftema ppter putredinẽ calefacit mem»
b:um:nccefie eft vbí cft apoſtema:⁊ calo: mẽbꝛatim vadit p
arterias:⁊ a co:xde p cas ad oia membꝛa:⁊ íta fe.nó dimittit
oonecapoftema digerit « müdificat. bcc eft cá cuiuſaã feb.
cõtinue:⁊ cuiuſdã interpolate. giuerfitas ꝑiodũ febꝛiũ ex
cais trib? eſt. Una eft putreſcẽtiũ hũoꝝ velocitas veleoꝝ tar
ditas.Scða collectõis hũoꝝqͥ putretieri debẽt velocitas vcl
tarditas eiuſdẽ.Tertia purgatõis coz velocitas vłtarditas
vñ amphimerinꝰoĩ oic acapít ꝓpter velocitatẽ fuc collectio
nis Que contingit ex multitudinẽ fue quãtitatis: facilitate
ſue putredinis ꝓpter humiditatem ⁊ tarditatem ſue pur⸗
gationis ppter vifcofitatem. Cholera ni.facit.fe.vna oie ac
dipiétes t ouobus non:q: rarda eft ad collectionem ꝓpter
fi ue quátitatis paruitatem cr duricie putredimís pter frigt
ditatem ficcítatem: ex veloatate purgationís:quía non
cft matería tpfius melãcholie multum vifcofa. £ bolera ru,
feb:es vnius diei:⁊ alterius nó:facitzq: eft medía inter cho.
ní.t phlegma:minoꝛis etiã cft quátitatis d? pplegma:maio⸗
tis vero dj cbo.ní.z pblegmate cft ſiccioꝛ.cho.vᷣo ni.hũidioꝛ
fubftátia qs ei? leuio: eft his duobꝰ hec cft cà oíucrfitatig
Theoꝛice.
odice feb. c er Eae caufa tẽpoꝛis fue paffionís cft diuer
' itas: q: ampbincrinos ad mlItt.rvítj.boxs pnanẽs ppter
aroffirudiné 4 vüicofiraté pblegmatis non cito oíffolubilis:
quartana ad plurimũ.xxiiij.eſt bozaru; pꝛopter materie ſue
offitudiné ⁊ viſcoſitatẽ q cito nó putreſcit: ⁊ ft cíto putre»
fiac;nó cito tñ oífloluit z filis cm eft lapidivel ferro.ignis eim
pec nó dito calefaat:que ctfi caleflant cíto tñ refrigeſcũt. Ue
Atertiana ad multũ. xij.durat hoꝛas:que cx leuitate fit ma
lerie: ⁊piſcoſitatis fue paruítate.vt cito putreſcat ⁊ diſſolui
quear. Auquãdo barü fcb.tépus ín quibuſdã eft longius· in
quíbufda $o bzeut?; Q9 ex tnb?caufis cõſequit. Cina cft ma
tcrie natura: fi groflio: cvífcofio: ⁊ frgidioz fit logro: erit»
SSi aüt fubtilio: c catídiozz min?vifcofa:fit bzcufoz Scda P3
quáticate vírrutie infirmi. Si atr eft foꝛtis vt materia eee
rez purgare cii ſudoꝛe poſſit:bꝛeuio: fit: q fi ocfecra lõgioꝛ.
Tertia cit cx figura co»pozte z qꝛ ft co:p?eft rarũ ct pozi aper
ti fint lcuio: eftzmateria err cito orffolux£ ⁊ exit: ſi vero cozp?
eft vífcofum 7 cóftipatü: ⁊ poꝛi non funt aperti eft longio:z
qñ atit caufa dreuitatis fuc totà fc coadunat: fit b:euíflimaz
fi at extra fitlongíffima £i aüt feb.fit bꝛeuis ifirm? quiet
cit poft recedere venere altera ſuccedat:⁊ coꝛpꝰ afe
b:ibus müdificat:fi aüt feb.longa fit ínfirm?nó müdificat a
feb.quoad altera fübfequit :neqg um vt quicfcatíno
firm?: ita fe pabetfcb.iffa quaft cõtinua. Opoꝛtet aute te
intelligere: qt fcb.periodís fit femper ſtabilis inoꝛdinatione
fií:bonec putredinis materia in Qlitates mutet᷑ alias: neqs
cü alijs pumosib? fc miſceat ne io:dínattóe infirmi peccata
fiat. nando autem iſta marería a fua qualitate ín fpecies
mutctur alías : neqg cum altje bumozíbus fc miſceat: vt fi
quís fanguis mutatus tncendatur ⁊ putreñat:ſubtilis aute
pare in choierã mutet rubeã:groſſa vcro in nigrã:aut fi ali
bu.putrefiant c febzes fm fud naturá faciár. autfi ínfinnus
fecit peflima: vñ gencren£ Du. febꝛes diuerſas Pm fui natu⸗
rag faci£tce: vnde oía ozdinatíoné periodi funt cozrüpentía
Zmutanrtía vt añ ſuũ tẽpꝰ feſtinẽt:aut ín alias píodicae feb.
dp p:ius fuerant feimutét. £ft aüt mulritudo c minoꝛatio
ín bac caufa fm quãtitates pumoz fc mutantius 7 actiones
€oz. bc funt fpecice febꝛiũ ex putredínib?fimplices:t caufe
o(uerfitatie fuarum periodum,
¶ i2c fignificatione putredinís febꝛium. f£ap.v.
— oue tredinis febzi aut eftPm genꝰ
Amo fuü:aut $m ípcaes earũ. Benꝰ fignificat cũ ex
(putredine fcbzes effe denunciant᷑:qð cr tepoꝛe
XS) jaceefficis cas inrelligim?:cá oebiarertcipiar: €
Apoſtea augmetent ⁊ ofo:ten£:d cũ recedũt par
tem caloꝛis in coꝛpoꝛe dimittũt neq; ꝑfecte recedũt. 3ite5 ec
caloꝛis ſubſtãtia: qꝛ caloꝛẽ opoꝛtet ce pungẽtẽ ⁊ — inf.à
manté:ficurfima íguis raríficanté. Itẽ er accidétib? feb.co
mítantib?:q: bác rigo: ⁊ tremo: t initio ſequũtur:⁊ diuerſi⸗
tas i pulfü ablario digeſtisis i vꝛinavt hypoſtaſis nó appe
at leníe:d oía cii videant᷑ feb.er putredicee intelugitur SS
gnificatiócs ſpecierũ ſingulariũ:qꝛ fcb.ptodis tertiana· aut
oerenaturalizaut nó naturali: aut de recũ c£ naturã naſcit.
ic renaturalí aii ca.⁊ ficca cft natura infirmícui cho.dñat᷑
ru.etas eft iuuẽtus:tẽpꝰ anni eft eſtas:aer calidus:c ſic. Me
re nó naturali:cũ infirmus anted feb.inciderít ca.z ficcome
derit:⁊ babet anguftía ⁊ triſticiã:vigilias:laboꝛẽ nimiũ logi
tẽpoꝛis ieiuniũ:ars cius ferraria:aut foꝛnacina: que oia coz
pus calefaciüt: ⁊ deſiccãt⁊ cho.ru.gñant.De rc extra natus
ram:q; quedã feb.ex caloꝛe eft foꝛti: c ficut acus cufpis ett
pügibíus: quod excbo.ru.eft acumine:calo: ei? ín ractu foz
ti$ t acutus atd5 pügitiuus:pulfus m initio peryodis par»
uus cocfectus sup rarus:t tf nó permanés nífi paruũ tẽ⸗
pus:t ín magmtudime ⁊ otuerfitate mutatur. 2»agnítudo
€íus q: cbo.ru.eft leuís:neqs grauat vᷣtutẽ:⁊ tücer magna
neceflirate refrigcradi caloꝛem.Diuerfitas enim fe.eft pzo»
pꝛia maríme cíus q er putredine eft; fed tñ in pac nó eft oí»
uerfitas multa qꝛ c? leuis cft materia:neq; virtute grauat;
Vrina hmõi fcb.eft inci colozis purrida: c cá fití nimíaz an
guſtia:abominatiõe: vomítu cpo.ru.nimío ſudoꝛe propter
fubtilitatem matcric; alíqn ds ſuccedit egeſtio cho ru.Tu⸗
Fo.xxxvij
as ſignificatiões inuenias: art earũ purimas: tudícanda
* cfievera iertiana:maxime fi bec fcb.multos fatiset in t€
po:e illoanni.Quartane aũt fignificatío aur oc re naturaliz
utnó naturalizaut 0e re etra natura c re naturali er có
plerionc infirmi frigida « fic.z fibi oominat cho.ni.etate fes
nüi:tpe anni autũno:aere frigido ⁊ ficco. De re no natura»
li:cum infirmus ante ciboe acceperit vn cbo.ni.genita ſit:ñ
cut lenteg:caules:carábiá:camnes capꝛinas:⁊ bouinas:⁊ fi»
milia.E2c reertra naturá cum aut rcs aficedat: fiat an bac
alía fc.fit copofita:c duricies ſplenis:aut cũ pꝛeſens ſit.res
apparet qf eft acceſſio. In initio rigoꝛẽ pabet vel nimiũ trc
moꝛẽ cum grauitate ⁊ nünía fatigatiõe c totius coꝛpoꝛis foꝛ
ti frigitudine:pulſu raro ⁊ tardo atqʒ multum diuerſorcum
aut£augmentet pabet caloꝛẽ non acutũ: neq pungitiuũ⸗
non ergo ficut calo: eft tertíane: pulfus invelocdtate
« fpiffitudine dp in initio fuerit maioxc:fed tame ad cóparae
tionem tertíanc tardioꝛ ⁊ minoꝛ:ſitis parua, Cuna putrida
« idigefta. Feb. declinãte fentit ifinmmne frisitudine-« cum
recedit pulfus eft tardus:rarus:diuerſus:⁊ vꝛina coloꝛe Di
ucr(3 c nó digeſta.Cũ bas figníficatócs mueneris:aut plu
rimas:quartaná veram effc iudica: maxime fi in ilio tꝑe an?
níQrtana patian£ plurimí. ignificatio áridiane feb.aut de
re naturalizaut nó naturali:aut extra natura. De re natura
li:ficut fi cõplexio infirmi frigida t bu. fit zfibí oominetur
pblegma:etas cíus aut pueritia: abt ſeniũ. pueritia ppter
gulofitate:feniü p:opter mulnrudíné pblegmatis ir cozpe
€o:i:tepo:e anni hyeme:aere frigido € bumido. De re nõ
naturalt cã ifirmus i ſanitate fua gulofusc biboſus firzmul
tum quíefcens:píger fepe balneãs poft cibum. De re cxtra
natura cum infirmus fentít dolorẽ in oꝛe ftomacbi: ⁊ bumi»
dítates ín línguazinflatione in latere mutato colo:e:fiti pare
ua: rigorẽ ⁊ frigus nimiũ babetin extremitate coꝛpis « otuz
cum at tangas copus in boz3 acceſſionis non apparet ca»
lo: nífi cum mo:etur man? c calefit ⁊ aperiuntur po:i:caloz
babct humiditatẽ ppter pplegma parum acutus eft ppter
outredínz:alíqi fudans parũ:aliqũ nõ:durat aute in tẽpo⸗
rc'ongo ppter putredínézatq5 permanet in co:poxevíqo ad
fcóas acceílioné:pulfus minoꝛ € pulíü Qrtane ſpᷣiſſioꝛ par»
uitas ppter pblegma:q:ocfiar virtus er frigitudine ei? et
diſſoluit᷑: ⁊ anguſtiat ppter multitudine quantiraris eiusz
vfi multũ eft oíueríus.S5piffitudo ei? er neceffitate recipiẽ⸗
dimagnítudínem eius. quodam tẽpoꝛe fübrilis 7 aL,
t quodá tpe turbida « groſſa.ſubtilis er 2ftipatióe pozo:
p:opter groffirudine « viſcoſitatẽ materie.albedo er frigidi
tatc cít pblegmatis,groffitudo t turbul£tía: q: natura alí»
quando aperit (113 vifcofitate ⁊ expellit grofíam c vífcofam
humiditatẽ d fuit caufa coftipatiois. SRuboz:q: fi pplegma
mouet z patrefiatznecefle eft calefiat. Quas fignificaróes
cũ inueneris er parte plurima certificada eft vera quotidia⸗
na:marimc fi multi patiant᷑ bac in illo tpe.£) ps aũt te intel»
lígere: q: fe.aphimerinos cũ materi beat vitieti pplegma
ín initio babet paru rigoꝛẽ. Si auté fit er falfozin initio eft
multus rigoꝛ.Si ex acído frigefcit in initio.Si er putredir.e
firoulcie phlegmatis:nibil hoꝛũ bẽbit.Ex bis ergo fignift
cationib? intellige te.ex putredine pyodicas e£ ⁊ funplices,
fopsite intelligas:qꝛ rígo: ín feb.icipit a oo:fo mulierib?-
viris ab extremitatib?manuB € pedũ.Feb.aũt ↄtinue figni
ficatio vniuerſalis ẽ:qꝛ poſt.xxiitj.hoꝛas nó recedit:neq ri
goꝛem: neq5 tremoꝛẽ bʒ:neq; ſudoꝛẽ:niſi cà rota receſſerit:
pulſus multũ eft diuerſus:vꝛina indisefta. IDís fignificatio
nib?otínua intelligit᷑ Significatio vniuſcuiuſq; fpeciei eftz
q:íneaque fit ec putredíne fanguinis inuenit graue coꝛpꝰ
infirmi: fatigatü:flatus:pulfus cũ anguftía ⁊ ſiti:oculi ru.
bei: vene eoꝝ plene:7 ru.facies 7 totũ copus pernnent ru⸗
bo:í t quafi inflatü eſt:pulſus nimii diuerſus:vꝛina rubcaz
autbína. Que ex putredine alioꝝ hu.ẽ hãc bs fignificationẽ
quieſcit infirmus:ficut in tebꝛibꝰ ↄtinuis.Que naſcit᷑ er pu
tredine cho.ru.vocat cauſon:ex mollicie t mitigatiõe dolo⸗
ris intelligit ín oie bfis remiſſionẽ ⁊ foꝛtitudinẽ ⁊ augmẽta
tionẽ ín oie acceffiófe: c fequun£ cà nimius calo:: ara; fitís
maxima:⁊ anguftía t acumẽ: propinquitas ad pdirionemz
alienatio mẽtis :cutm moleftio: fit 7 acutio: : tanto criſis eft
velocioꝛ.naſcitur plurimus his quib? in co:poꝛis * cho.
v
—
Zibet octauus
ulta adunat᷑:⁊ maxime in his d in ↄcauitate funt epatis:⁊
ín pulmone ⁊ ín oꝛe ſtomacpi:vñ finis femp lecquutur.Opoꝛ⸗
tet autẽ becoia rcfrigerari pluſqᷓ alia, Feb.cõtinua neſces
tr pplegmate ps remimone qD dimittit: ⁊ 2fo:tat car.qn in
ecdit.uarrana ↄunua nafcés ck cho.ni.hᷣʒ ouoz dierũ res
mifítoné: cin oie acccfiióis caloꝛis ↄoꝛtationẽ.cũ pis figní
ficarióío? qs oicím? certificat fimplices ſpẽs cx putredib?,
¶ 2c fcb:ibus copofttis t caufis earũ ⁊ fignióoib? £a, vj.
Edꝛes cópofite funt multe 7 oiuerfezq: altqn coo
B gp, Poniur tcrtíana c quotidiana:aut terríana cum
e quartana;aut rertiana ⁊ quotidiana qus quarta»
aazaut quotidiana cà quotídianazaut quartana
cus eadem continua:aut tertiana | aum
tertiana continua;aut quoridiang »rínua cii quocidíana pe
rpodiaut Qrtana peryodi cũ drtana peryodiaut tertíanspe
rpodt cũ tertíatiaperyodi; c aliqũ cóponü£ fibijnuícé tres ex
pis ſeb.aliqñ q̃ttuoꝛ:⁊ cópofitiocs aliefunt plurime.He có
pofitiócs funt difoꝛmes: aut f5 vicinitatẽ:aut Ps fifitudine,
Si aüt ambe materie d ambas fe.faciót cómííccant 7 cople
«antur fe aceefíioes ⁊ receſſiones eiuſdẽ funttpis:fi Pm ví
anitate:z vnaqueq; loc habet ꝓpꝛium: acceſſiões earũ in
duobꝰ tẽpoꝛibꝰ funt diuerſe:⁊ fimüiter receſſiones carus.
Om̃s hu.qui cõpoſiti unt: aut eq̃les in quátitate ſunt:aut
quidã plus:quidã min? Dabér.s£t fe.cõpoſite:quedã habẽt
pꝛopuũ nomẽ:quedã vo nõ.habẽs ꝓpꝛiũ nomẽ eft hemitri
teus.i.media tertiana. Hec em̃ feb.coponit᷑ oc fe.pblegma
tica continua c pervocitertiana:fi fit vᷣera:qñ no eſt vera có
ponit aut oc terrnana cótinua 7 phlegmatica cõtinua: aut
de tertiana peryodi:⁊ pblegmatica peryodi:caliqn ez oua
bus feb.in virtute equaiib?, lec ettà fcb.cóponit align ex
duabꝰ quarũ vna maio: eft altera, le aüt funt fignificario
nes fpecicrü copofitaz feb, Significatióes vii vnaq̃q; pof?
fitintelligiztunt pe.copofite Pei vicinitate faalio:es funt in⸗
telligi oc tpe (ue perfcueratioisCo fi fcb.cótinue cóponan
tur cũ febzib? ibus : peryodcs intelligunt᷑ oc rigoꝛe
Qué pabét ín actióís rpe:córinue er fua ſtabilitate.Si vo có
pofitio fit fm copofirione: intellect? haꝝ ourus 7 moleftus
eft ppter oiuerfitate ſuarũ fignificationg: maxime fi cópleo
rio ſit equalis: durus c moleft? eft; fi at vna cr marencb?
in coplezione dñet᷑: fit leuioꝛ intellectus: qꝛ figníficario 00^
minãtis apertioꝛ erit. ps atit acuas diſcretionẽ:tuamq; ín
bis fubtil£ intelligentia: 7 nó contidas in peryodi cõpoſite
feb.neqgcredas ínterpolattoni fuc fignificationiszaliqn em̃
oue funt rertianc que accipiunt quotídie: quas mftí medici
putãt effe ↄtinuas.Aliqñ etià oue cóponürur quartane ace
cipientes om̃i tertía die: et putan£ eſſe tertianczin quib?nà
£m q'ops folet medicari. vn fcb.confo:tatur t augmerantz
calíqn — medicina neceſſitati eft cõtraria: ct
ppter bopʒ te ĩgeniare vt intelligas fe.de eẽntia fue natu⸗
re t oc actióib? ꝓpꝛietatis fuc Pm qp meminunꝰ nos dixiſſe
vt certificatis fignificationíb? cópetar medídna febꝛiẽtibꝰ
neq; »fídas in ouranone hs Mum taer pblegmate ⁊
€bo.ru.que vocat hemitriteꝰ fivera fitzfigníficanóes babet
quattuoꝛ:vnã q: cft cõtinua:aliã qꝛ quotidíe interpolat: ct
vna oie leuio: accipit et facilio::altera $o durioꝛ atq mole»
ftio::facilítas eíus ppter feb.pblegmaticá omni oie inuadẽ
tem. Rigorẽ nó babet ppter imateriã in vafis contentam,
Moleſtatio eius ⁊ duricies in altera die: qꝛ ín oic tertiane
cũ fo:tivenit rigoꝛe:qui ín tertiana folet euenire:⁊ mouetur
fcb.pblegmatica:d omni die ſolet inuadere:vñ die (lla mo»
veftà eft c dura.Tertiam qꝛ patit ín tẽpoꝛe acceſſionis mari
mũ rigoꝛẽ:aliqñ in vna die bisvel tervel quater.Quartã qꝛ
ſuũ tenere eft equale:dũ foꝛti aſſimilat᷑ foꝛte: coebili dedi⸗
le. Hemitriteꝰ nó vera eft cópofita cii feb.in virtute cequau:
quedã ci altera fo:tío:í;fed in cópofitióe equalis fi eft cum
tertiana perpodí:ríaoze5 ori die fadt: vna tñ oie cft debilis
cus rígo:e: babet frigitudine ín coꝛporis extremitate. Clna
die ci fo:ti rigoꝛe tremozezpüctíóe q5 t acumine Que aũt
cft cópofita cum tertíana cõtinua:⁊ quotidiana cótinua:nó -
babet rigorẽ neqs tremose.cópofita cum tertíana ↄtinua: v
peryodí quotídiana filis eft veradi:(ed t feb . Pe rigo:
non eft fortis:qꝛ eft phlegmatica feb. rideo neq; pũgit negs
acuta eft: qñ hec febꝛis cóponi cum febꝛibꝰ no equalib? fi»
gníficatio dñantis palam plus erit: € debilioꝛ occulra, IDe
funt figníficatóce feosídi ey putredine d funr cópotite,zügn
qucdà accidéna funt in febzib?cópofüist fünpliab/.€inde
fater fc oíaerfantur er caloꝛe fue materie t oiuerfiratibus,
indem vnaqueqg a fimili oenominat:quedam em cõmixta
mmie humiditati vocatur cloídis: quedá cuins calo: nimiũ
cft incefus t vocatur cauſon:quã femper nímia ſitis ſe qui⸗
tur:⁊ ín lingua nigredo:⁊ ín ftomacbo püctiozin qua cü tan
gatur cozpus nímia ínc£fto ſentit᷑:⁊ eft feb.in qua infirmus
fentit caloꝛẽ c frigitudinẽ fimulin coꝛpoꝛis imteríonb? z ep?
terioꝛibꝰ. Hoc aũt in phlegmatica cõtingit cũ cr purredinc
nafcitur pblegmatis:calo: em ín fcb.ífta ppter putreſcens
cft pplegma:frigue ex nondũ putrefceti: t vocat yfelus: ct
eft in qua ſentit infirinꝰ nimii calosé in coz pis ínteriozib? &
tepiditatẽ ín exterioꝛibꝰ:qð ex groflitatecvifcofitatc cft ma
terie:⁊ ppter D calo: nó pót crircab interioꝛibꝰ ad exterio⸗
ra.Et ẽ ind fentit nimia frigiditas ín iteríozib? co:pís q̃ €r
pbleamate fríaidiffuno ↄingit:⁊ vocat euiliados.æt cft in
Qua babc£ nimius calo: in cozpis ínteriozib?: ⁊ oc calozc il»
lo aícedit fum? acutiſſimus in cozpís ertremitatib?: qð cõ⸗
fequíturzq: nó eft vifcofa materia vri effiat:z pprer hoc ci⸗
to eft oiffoiubilis z fumus euitzvocaf aute febafta tynoꝛos.
He funt o£s fpecies q̃ de —— nafcunt humoꝛũ.
¶De febꝛe ethica ⁊ cauſa ⁊ ſignificatiõe ci?, — Lapi.vij.
Ebꝛis que vocat᷑ etbica;oiuidit in duas ſpecies.
Una vocat᷑ fenect? inqua naturalis bumidiras
tinitur:c ſuccedit ficarae oomínans pota coꝛpis
mẽbꝛa qua ocficcatur z rugant: c calo: naturalis
— oíffolutus fini£, Senec? idco vocat:q: cũ fenes
ctáte oecrepírá ingrediant᷑: calo: eoꝝ naturalis € extinctꝰ c
ficcitas illoꝛũ mẽbꝛis ofia£; q: bumecratio coz finit; vf boc
nomẽ bui febzi datũ eft a ſimili.Scða fpecies pbtbyfis ve»
rà cft:pbtbyfis vo eſt collectio caloꝛis extra naturam in foli
dis mẽbꝛis qua bumectatio co:pis finitur.c in tria diuidit
€inii ct quo pumectatio oeficcat que ín puis venie habet
vnicuiq; mebꝛro ꝑtinentibus:vnde teneroꝛus caleat bume»
ctatio mẽbꝛoꝛũ:ncut cft pinguedo et craflitudo:t bccvccat
pbtbyfis abſoluta. Scðʒ cft quo humectatio finitur à m te»
neni cft carnibus:⁊ incipit calo: ab bumectatióe quetin mé
beis eft fimilib?. que bumectatio cft ficut ros aut aeris vm»
b:a.bec eft que vocaturetibica con(umptíua, Terum cft in
Quo hec humectatio finitur.⁊ illa buimectario ínapit calefie
Tt que tri coniunctionibus eft fundamenti cuiuſſibet mẽbꝛi.
que vocat pbtbyfis c »füinmario. 2D brovfis vocat ppter
confamptioncm humectationis ín membzo:um funaamen
tis:⁊ p:opter ficcitatem co:umqs molliríem que er finita fe
quitar bumectaríone ea mem bꝛa folidante: ficat videm? in
terrenafcentíbue que cà oeficcari incipiunt emolfefcunt et
ita cõſumuntur.Cã vii Decfebzis nafciturzaut antecedens:
aut pᷣmitiua eẽ cóp:obaf., ficedés eftficutfi fe putredinis
immo:ás incenfa fuerit; 7 calo: ab pumectatione indpieng
co:xdis: mer: bꝛorũq; fundamẽtis eam finierít.queciqs au»
tem fcbzís eft bmói in ínítío cófommaríua fit fe.ficur erpica
naſcẽs cz bemitritco.c apoftema calidum in pecinenatum
cuius calo: pꝛopter vicitriratem fuam tẽdit ad coz. c arteria⸗
rum bumecrationem confumcens:t membzosum bumecta»
tiotiem ocficcans. lior bec eadem nafcitur ep oefectione
quá ínfirmus er acutis patif paf. vfi medicus cogitur oare
fp:upü. In bacoeficcatur co: piimum: deinde fundamenta
mébz0:. £L aufa pꝛimitiua eft anguſfia:ira:triſticia:laboꝛ: vi
gilie. ieiunia maxime ſi iuuenilis € eras.cóplerio ca.tps efti»
uum:⁊ ordinatio infirmí ca.q̃ de hmõi cá nafcif:pbrbvfis ct
—— vocatur.Signiticatio vi intelligit᷑:q; fe.ab initio
molefte t dure non íncboatur.mala em cõplexio q̃ eft ca.edo
líe —— co:p? t nó diuerſa nec infirmus fentit ín coꝛpe
fuo calo:em febꝛilem.neq; oolo:em ⁊ fatigationem:;neq ali
quá fignificationé que ad febꝛiũ attineat putredínem.fed ca
lozíne? ectrane? toti co:di dñal cóliter:neqs méb:ti aliqó
cft fine caloꝛe:qð calos£ fibi ſentiat 2trani eẽ.Caloꝛ ei nó»
dü ad plenü incipit augmẽtari vt fignificationes poffint ps
pendí.vii bec oura eft fanarí: cũ nó in initio valeat intelligi
qua medicina valeat fübueniri. cii tii ad cõſun matíoné pue
niat:3perta fui monftrat indicia; fed ti impoffibile eft fana»
ST beotice.
AS MAS inquat pditiõi.Rius tñ fignificatio talis eft
Feci feiem iniqua incpoantt treo oes videm/ cótinu
anté;neqg calo:e habete toꝛtẽ: nec; aliã etia fignificatione ca
lo:ífebznum ex putredine atinentem. vrpote rigo:em ⁊ tre
moxcm.fitimzanguftia:ficcirarem: c ín língua migredine:tae
tigationem:capitíe doloꝛẽ:vꝛine putredinc;pulius magn
tudiné;t cíus diuerſitatẽ.aliaq; figna que febꝛem ex putre
díníb? funt comítantia.calo:em quoq; quictü ⁊ manuetũ.
tribus velampli?oicb? cótinuü:fcd rame confoztarü cum
cibü acdpíatzn nocte doꝛmiat.febꝛis e:bica proculdubio eft
intelligenda: ei? talie ab initio 05 effc fignificatio.cil voau⸗
gmentatur ab bumectatione venarü incpoatur. vn intirm?
confurmitur:caro eius minuítur:cutis ocficcat;fadice tenua
turzoculi cocauantur:imo totũ co:pus cófumitur.calo;qpab
alía incipit pumectatione,qÀ intelligit: qꝛ oculi 2cauanrarz
— paipebꝛe pendent inferius ac fi oozmirctur, pec
atit oia er vírtute funt defecta: totũ coꝛpus exiccatur· «Tus
gatur.fplendo: ⁊ fios vitc auferunrur.cutis facic fiuc toti?
co:pis fic thetinoſa ficut cozium fup oſſa ectenfum: tempos
ra planiozazauricule ↄtracte:coloꝛ atrinus:fpatule eleuatez
venter ficcus.q fi tágatur fub ofapbzagmate:oía vífcera fic
ca inueniuntur:⁊ quafi nó apparent cxreriug: venter theti⸗
noſus:⁊ cutn doꝛſo iunct?:calo: coꝛpoꝛis in mitio tactus de⸗
bilis:⁊ cum immoꝛetur manus fic acutꝰ:pulſus durus ⁊ er»
tẽſus quafi choꝛde debiles « firmate, he ſunt ſignificatiões
feb. ethice: ⁊ eius cauſe. P
€ Zíputatio vtie oc apoftematíbus. fap. viij.
— qm eft sroffitudo ⁊ ínflatío quas oe lup»
M nurse hu. membꝛũ aliqó paritur. bi aute bu. aut
Jab alio mébzo funt efiluenres:q ipma fe expel⸗
Wut ppter müdificationem ſui:aut in eodem més
" bzo coiligütur vbi cfle apoftema cóptoba£. Mo
tus materie oc méo:o in membꝛũ:pꝓpter adunationem eft
vj.rerum quas diximꝰ cü caufas mo;bi tãgeremꝰ.He funt
foꝛtitudo mẽbꝛi ezpellentis;ocbilitasrecipiétis; muttitudo
materie: largitas poꝛoꝛum: ocfecrio virtutis paſcitiue in
recipientibus mẽbꝛis.⁊ qꝛ recipientia membꝛa replentibus
funt fubdita: adunatio materie ín mẽbꝛis cx detectione eft
pafcinue virtutis nó perfecte abum ad ipam veniente di⸗
gerẽtis:cuius ita permanct fupfluitas vt paulatim creſcat.
C íllud memb;ü impleat t extendat vbi fit apoſtema.Cũ au
tcm fübíto ín mẽbꝛo nafcitur apoftema: oc alio membꝛo ín
tellígitur aicurriffe materia:quod oe calido incelügendum
cum apoftemate. Sí ín aliquo membꝛo nafcitur: paulatim
ín alíquo membzo augmeterurzoe fuxu íntelusirur efle ma
terie oc alíoin alíud mcmbzum effluente:aut oe eius in idẽ
coadunatione.Hoc aurem cófideratur ín frígido apoftema
tc.Sipoftematisautem ouo funt genera:aut fri.aur ca. Ca⸗
lída oc cóplerióe mala « ca. cum matería oefcendete ad mé
bꝛa:que fi fit calí.z bumí.fanguinolenta generat apoftemas
tà.que vocantur pblegmoncs. £D. quide inquír quida pbles
gmones oe mala complexione nafcütur 4 ca.fine aliqua ma
teria: ende membꝛum ardozem patitur atq rubozem: qui
cum augmententur atqs confoztentur mẽbꝛũ illud quodli
bereo moꝛtiſicatur. Hec fpecics eft ꝙ patiens fuftineat fe»
b:es, £ fi materia eft calida ⁊ ficca atqp cboleríca generat
apoſtema qð vocaturbenfipila. Frigidũ apoftema er mala
nafcitur coplertone ⁊ frigida ocfcendente de alio membꝛo
materia:aut in codem collecta, Si autem materia eft frigi⸗
dac ſicca:atq; mcticbolíca:apoftema qð vocatur ſcliros gc
" nerat.Sifrícida t humida ſit:apoſtema qð vocat símía gie
$uit. Sña Gapoftematum ſunt irij. Pꝛimum naſcẽs oc (an
guine:⁊ vocatur pplegmon.Secũdũm oe cbo.ru. vocatur
ber:fipila;Zertium oc pblegmate: tvocatur simia.£huartii
de melancholia: ct vocatur ſcliros. Unumquodq; iftozum
eſt aut ſimplex et folum. vtpote oc vna mareria natum: aut
compoſitum:⁊ apoſtemata multa ſunt. Alquando enim de
duobus:aliquãdo de tribus:aliquãdo oe quattuo: compo⸗
nuntur bumo.£ ópofitio autẽ aut eſt equalis ín quãtitate:
aut vna plus abundat altera. vnde apoſtemata ſunt mul⸗
ta frm abundantiam ⁊ humoꝛum multitudinem:aut ín com
poſitione minoꝛationem. ntelliguntur autem apoftemas
Fa crfigaíficatione diuerſa Pm q er equali materia compo»
S'o.xrtvttj
nuntur, bure ⁊ molefte intelligitur compofitum ex o:uerfis
bu.f£r qualitate íntcliigitur ep pumoꝛe oomináte, IG Gpofi»
to:um adt apoftematum quedam nomcn babent p:opiiti:
quedam quoq; carent, Apoſtema compofitü er cpo.cü fan»
guínc:fi plus abundet cbo, berifipila vocarur pbicgmoni»
ca. Si fanguis cpoleram lupergrediatur: pblegmon heriſi⸗
ilatus vocatur quorum finguloxum caufa in q⸗alit⸗tibus
eft o:uerfa. lut enim cr caufa fadente eft apofiema; aut in
membzo vbi conftatzaut ep materia ibi habita:de quic7 fin»
gulis fm ꝙ fuffvaar erimus dicturi.
¶ De apoſtemate ex ſanguine cz eau —
ſa ⁊ fignificanonc eius. Cap̃ · ix.
tecedente nafatur caufa. £aufa vcro pꝛimitiua
funt vulnera fiffura inciſio ignis incenfio deſic⸗
' catio fractura. qois hoꝛum membꝛoꝛũ patiatur:
Hlegmon apoftema aut ec pꝛimitnua:aut er an
TAN
-—L
memb:ü patiaf:fanguis ín dla natura fuà nó mutatur: rec
fufficit ad expellendũ cum virtus. SRemanet ergo in mẽbꝛo⸗
faciens fuperfluitaté ín co qð oſtẽdit poftea ; q: membꝛũ in
flat fanguis ppter conftipatione pozoz caleñt cü exire no
poffitzq: apoftcma p:emit arterias. iE au[a antececés cft En
guinis plenitudo:qui fi bonus fit c tẽperatꝰin qurare ⁊ ſub
ſtantia c putreſcat cũ ad ilud membꝛũ perueniat: generat
fimpler pplegmonís apoſtema:cuius fignificazio eſt mẽbꝛi
íufiatio ⁊ doloꝛ:ſed tfi paruus:puliationẽ habet extenonez:
« nimii calo;c:ardose: t ruboꝛẽ:repugnans manui dũ ipm
tágit:fed tfi becaccidétia ppter miatcrie temperamcta nón
funt grauia.Si aüt mẽbꝛũ muiras arterias habeat c torti⸗
ter fentíar:oolo: ⁊ pulfano tunt maío:a. qp fi paucas habue⸗
rit: c ocbiliter ícnterir bs doloꝛẽ € fine puifanióe grauitatẽ.
Si Pofanguis tepare fit cõplexidis: ⁊ groſſus in ſa bſtãt:a⸗
facit apoſtema in carne:⁊ pꝛedicta accidẽtia iunt foꝛtioꝛa: qꝛ⁊
ertẽfio t pulſatio maxia.Et fi fanguis cũ tẽ amẽto fui ube
fitfabtit: pblegmonz in aire gñat:⁊ ſignific·tio ſupꝛacucta
mino: eſt:neq; pulfarione Ds. $1 neq bon? fitzneos tepera»
tus: ſed ſubtuis et calidiffimus: fimpler berifipia gnarurz
que melioꝛ cft dp fi cà fanguine fit ⁊ cho.⁊ fignincano exꝰq:
ardo: eft nimius: plufi? pblegmon ruber t incendi£zqp fi
aum manu tangat:ab co repellif manꝰ:⁊ poft ſtatim reuer⸗
titur.Si fan.cum peffimítare fua aroffus firn ſubſtãtia:na⸗
fcitur apoftema qð vocat berífipila:c cognomina£ variolaz
alij dicũt igne efle facrá. Hos aBr dicemꝰ oc boc apoftemas
te c cíus fignificatióe cum oírerim? oe paffione in exterioꝛi
cute permanéte, Diuerſa 9o funt bec apoftemata ſangui⸗
nolenta put membꝛoꝝ vbi nafcunt eft otuerfitas. Si ern in
facie natca£ vt appella mifercre: ⁊ ci? fignificario nt
mius eft facie ruboꝛ: c capitis iflarío c omniũ parti ſuaꝝ
tuo: ⁊ oolo: ⁊ pulſatio.Si in cerebꝛi nafcat pelliculis ape
pellatur frencfis. 3n coniũctinis oculoz pániculis natazvos
* — n — coſtarũ nuncupat pleurcſis.
In pulmone períplemonia. In diaphꝛagmate pleurefis
abufiue:c freneſis. Sot ín moliiie fub aſcellis: auc t inguini⸗
bus veloculís vel poft auríenlas: c cito ſaniẽ taciat:vocabit᷑
peſtilẽtia 7 vulnera. Si — berifipile pertineat:aut
pblegmoní heriſipila:⁊ cito ſaniẽ faciat vᷣocabũtur vulnera
c peftilétría. Si in alio quolibet mẽbꝛo eft: abſolutꝰ dicexur
pblegmon: c fi aperiat anaítamé vocabi£. «Doc $o nomen
fignificatfeparationé ⁊ elongatione: q: mẽb:ũ vbieſt apo»
ftema:ci oe alio mẽbꝛo ad ipm deſcẽdat:aut in ipfo fit colle
cta materia:neceſſe eſt membꝛũ fc tẽdat:⁊ q̃ñvacantẽ locus
faciat:in quo ſaniei fit collectio.lDec aũt materia aut ſanio⸗
ſa eſt:aut fanguis:aut devtroq; mixtim:qꝛ materiã fi natu»
ra digerat:⁊ fundamẽto mẽbꝛi cam fimil£ faciat fitfanies al
ba.SSed fi oígererenon poffit nec aſſimilare bone qualitati
p:opter vefectione fuí perit:⁊ groffus atq rurbidus fit fan»
guís:q fi parum ín materiã operetur natura: partim dige⸗
rens:partim $onon:fiunt fanguis et fanies:etvocatur apo
ftema vulnus:cuius figníficatio eft doloꝛ et pulfatio: 7 ma»
pine cus materia perfecte digeratur:totaq; in fani£ mutet:
doloꝛ mitigat: q: materie ſuða facta, eft no diuerſa.Sigtio
Ziber octautto
: fa:guine habẽtis:qꝛ tactus digitis quafi cíe cedit
—— di aos recübir. Si babuit fanguine inuenit vuln?
quafi fc cccendés: vf op bii intelligas nc groffitzdo mebꝛi
ini eii ppter groffitudine bi ſenties qn mem
tc oecdpiat:neq ei ppter sr .
b:ü illud tangcs:q: marime infirmo nocet; q: fanice coꝛrũ⸗
pit membꝛũ:⁊ quafi coꝛrodit ipfum, .
¶ De apoſtemate cbolerico'ct caufa ⁊ eius
fignificatione, £apitu.t.
olera ru.fi fit fimpler ⁊ ad auiqó mẽbꝛũ videa£
"m ocfcedere: facit apoftéa q vocat formica ⁊ aliud
2j fulſa:ꝙ fi cii ſanguine mifceat:berifipila inde ge⸗
nera£. $0:mica $o fi de ſubtili fit cbo.fir fimpick
: Rn cute nafces apoftema.becytig fignificat :q: cu
tis incendit:fi aüt cbo.fit fübtilis z acuta : gat apoftema
cate co:rodés ⁊ carné perfoꝛãs:q̃ foꝛmica vocat máducatv
u3.Du? fignificatio eft vt cuté obambulet: ⁊ fe ficut foꝛmi⸗
ca dilatet hec pꝛuriginẽ facitín tactu ardoꝛẽ quoqpatqp calo
rem:⁊ dto vulnerat:ſi autẽ ínter ſubtilẽ ⁊ groſſam fit tẽpe⸗
Eca neq; multũ acuta:foꝛmicã quá miliũ vocãt gñat.Signi
atio eius ett vt in cute puſtule ſᷣm mili) ſitʒtudinẽ habcan
tur. iDerifipila d er ſanguine naſcit᷑ ſubtili ⁊ cho.cꝛtis ru»
bo:e incéfioe quoq ſignificat᷑ atq; caloꝛe cũ pulſatiõe:oĩſq;
eiꝰſigtio pplegmone:⁊ berifipila eft foꝛtioꝛ pᷣplegmonica.
€?» pblegmatico apoſtemate caufa ⁊ fi»
— — -—
3Poftemanafces ex ginateinter ſubtilita⸗
S3 AV rem:aroffirudine qs cvilcofiraté répcrato:« ad
947A X mcmbei oefcedente fubito: vcra vocat símía,
IV, 4^ alioi naícé eft er verofitate fumofa ficut vi»
certur i co:pe pydropíco —— tico
Qui fundarentü mébzoz Ds co:ruptii. Huius apoftemat]
figníficatio eft albedo ⁊ moilicies fiae doloꝛe:ꝙ cũ oíait! p»
maturzimpzefíio digitoꝝ ibid£ format: fed tri cũ ex vétofita
tc fit fumofa:mulla digitoꝛũ remanetfo:ma: t cá percutiat
Quafi coꝛiũ refonat:fi oc pblegmate eft sroffo ví(cofo vo»
catur apoſtema:⁊ glans c fcroppula:t verruca: znodí fimi
lcs glãdi:qð de phlegmate eft groffo cbo.ni.cómícto gñat
verrucas:fi pblegma fit falfum: cũ fanguine mixtũ gñant
puftule ſanioſe:⁊ apoftema groffum in magnitudine diuer
ſum:quoꝝ quodd fie eft acerí.c bocín magnitudine aus
gmentat᷑ vt quafi melon efficíat: c melone maíus: ín ſaccu
lo er omi latere circũdatur:qð motũ nó cum mẽbꝛis ví3etur
eſſe folídati: fed eft quafi feparatü:cui? folidatio trf eft cus
cute, Wña ci? funt Qttuo:: eft em pinguofum ⁊ mellitinum
pultinũ q5 c iuncatinũ. Pinguoſum oc groſſo pblegmate
nafcít Q3 intellígi£ q: in iitio ſtringit fenfum pne « materiã
colligẽs quafi piguediné: eiuſq; tactus cft quafi pinguedi
nís alicuius. gellitínd ec pínguedine naſcit pblegmatis:
cui? matería ín coloꝛe t liquozeeft quafi mel:cum tangi£ ci⸗
Fo man fugit t regrediC:tactufqs ei? ficut vtrís mel babe»
tis. Pultinũ ⁊ iuncatinũ ereodé pblegmate vfi c mellitinũ
nafcun£, IDecíntelligun£ q: fundamẽta coz dilatãtur: pare
uufqs coz eft fenfus: mollis tact? :fed tfi pultinũ materíá
bsfimü? pultib?, 3uncatiui eft fie iuncate facte de lacte:
Et eft aliud Dematería nafcéepbleamatis groffi c peffimi
cũ fanguíne groſſo c puteuti mixti:buiꝰm ateria fi lutũ vt
eft arena: vel Gf fer olez: vel víní fiue carbonís 7 fitius cui?
tactus ourio: ſuperioꝛibꝰ.Scropbula eft apoftema qfi glãs
nafcensín molli carne colli:aut ín ca d eft fub afcellis vel in
guinbꝰ:maxime atit ín pzoza colli: vel in latere ſui:eſt autes
femp va3 vel ouezvel trce vel plures: et vnaquec; pellícu»
lís arcüdarurzquare feropbula vocat:qꝛ in collís po:co:um
fcoc naſcunẽ: vt dicũt alij etpote ſcropha maltos po:cellos
gnatzita ⁊hec in nüero augmẽtata:nomẽ a fimili cft ſoꝛtita.
Glerruca eft puſtula rottida ín ta tu ourazacuta: aut nodo
fimilsimazccft'ounffima, Aliqñ tamé eft ficut auellana; vcl
nuſcicula nafcens in locis illis dunt nodi carnís ; becalíqn
cum npꝛimatur digitus quafi vulnera facit.
apoftemate melácbo'ico ci ⁊ ſigtiõe eiꝰ. CTap̃ xij.
AJ Poſtema naſcens oe cbolera niara quafi fer olei:
aut eius eft turbulẽtia tvocatur fimpler fdíros.£ius.
figtríficatio eft duricies:neq; multum oolet;colo: eius abe
I
Ad
—
do vel líuíáítae vel quaft colo: coꝛpoꝛis in quoeft; fi autem
becmateria oc membzo in quo eft naſcitur: et partim extra
cnae eft: ct partím in venie includitur: apoftema fit quo
cácer voca£.cius fiótio:q: durũ cft c extẽlum:⁊ duricies qft
petra:fozma ci? quafi fozma cãcri:q:vene d ín apoftemaris
funt latere extẽſe fantzatqs oe melancbolica matería plenez
pedíbufas cãcroꝛũ affimilate, &ft etiã aliud apoſtẽa naſcẽs
de cho.nique oe cho. ru eſt íncéfazcancerqs generatur qð €
comedit ⁊ vulnerat.Significatio ci? qꝛ vulneris labia funt
groffa exterius inuerſa: habẽs quafi pinguedinẽ: colo: ci?
viridis vel rufus:vulnꝰ nigrũ.he ſunt qualitates apoſtema
tum ⁊ cauſe ⁊ ſignificationes eoꝛum.
¶ De paffioníb? qs patit᷑ exterioꝛ ps coꝛpis.ſ.cut.Ca.xiif⸗
Aſſiones naſcẽtes in cõꝛpoꝛisexterioꝛibꝰ:que⸗
d dam oe intenoꝛi caufa naſcũtur:q̃ ⁊ aficedens
& V vocatur:xquedam de exterioꝛi: c bec pzimítíua
Ivocanur. e antecedéte cánafcttes:quedá in
toto co:pe fünt apparites;ficutvariolazlepzaz
mo:pbea:t q̃dã ín joufdá mẽbꝛis: c non altjs
ficutjallopícíazá capitis eft ppzía:t lentigo:d faciet. IHafce
tcs de pᷣmitiua funt ficut (ücturc feparatiocs:quax quedas
de co:pe fiüt ínarato zficut oe gladij íncifione:c lapide fran
genteratq; fiti? grauibus coꝛpoꝛibꝰ:quedaʒ oe atatís coz
poꝛibus:ſicut aĩaliũ comeftionib?:morfib?quoq; aut pun⸗
ctionibus.Aĩaliũ quedáveneaü babent: ficut canis rabíd?
txꝛie:ſepẽtes c fiia:queda vo nó:ficut canis:bó.1Hos aute
incipiam? a paſſionibꝰexterioꝛibꝰque oe caufa interioꝛi cau
fantur:c'oe bre incipiat᷑:quibꝰ oia mẽbꝛa circũdant etpote
lepza:variolazmozpbea:ipetigo:viridítas:ferpigo: ſcabies:
:urigo:pediculi:puftule parue:vulnzra oe incifione nafcé»
tía:oefudatio:apoftema:qóvocat ypoꝛiſma:fuuixꝰ ſudoꝛis:
coftípatio ſiu:ſacer ígnis:berifipila:berpes c moꝛbillus.
¶ 92e varíola et cauſa et ſigniſicatiõe eius. Sapurtij
G Ariole funt multe puftule ín toto coꝛpoꝛe:aut maíozi
^. parte oifperfe: aut in vno mẽbꝛo: in alijs ᷣo nó: anti⸗
Qui vocãt has ignís carbones fcu filías ignis:he afit puſtu⸗
le augmento etatís naſcuntur maxime. cum enim fetus in
vulua fanguíne méftruonutríat: qui er fupfiuirate mulie⸗
b:íe naſcit corpis:⁊ abiepate p venas qua(dá ficut (am dixi
mus emíttit:bicq fanguis ín fubftantia Glitate fit diuer⸗
fus. 3n fübftátía q: aliqũ melancpolíca. In qutate:q: aliqũ
eſt ſanguis [audabílíe: aliqñ íllaudabilís:fetus inqua cum
melioꝛi qui in'femína babe£ nutríaturzciufqg mẽbꝛa augmé
tentur:fer at ín mébzis remaneat matricis ⁊ invenis:coq;
infans oc vétre matrís egreſſus nutrimero lactísvtatur qo
oc fanguine méftruo perea£zmébza em oe melio nutriun
tur: ſupfluitas remanet in coꝛꝑe ínfanrís fiue infintulí;q
poftea aliũde mouet ad erterío:xa coꝛpoꝛis.eius motio: aut
oc caufa exterioꝛi ficut aere peftílétíali:l5 etíam oc fcdili reo
manétis odo:e moꝛbi refidés:poftea odozaucrit: aut oc in⸗
teriozi:ficut oc infantís oꝛdinatiõe in cibarijs: d fi fint cali,
bu.atqs groſſa:ſicut multe fant cames oactyli atas mel: et
bis fitía:bmór materià augmẽtãtia 7 ebullétiacü (uperent
a natura in coꝛpis ꝓpellunt exterioꝛa:⁊ naſtunt puftule q
vocatur ignite pxune d (unt peffime: Pm ſue materie quatio
tatcs:fi cii calida fit ín cóplerione ⁊ grofía ín ſubſtãtia: nó
th ín qualítate peffima:nafcunt mde puſtule ille q ín initio
funt parue:atq5 tandem ín magnitudine lentis maioꝛis c
sroffio:ís augmétantur:rotüdant:cauernan£: ceffecte liui
dc vP'lucíde velociteraperíütur:quea oealbátur: fi»
cut p:una oflucidátur babentes pzuriginé args duriciẽ.hec
aüt fpecies ccterie lucídio: ⁊ falubz(o: eſt:ſi autcsoc fanguí
nt fint groffo melancbolico:et peffime qualitatis puſtule in
initío funt lucide medio puncrü marum babente: cũqʒ aus
gmẽtãtur:dilatãtur:⁊ altera alteri cõiũgit neqs rotũdant᷑:
fs caz foꝛma i laterib?oiuerfa£:colo: cox liud?atqs piũbeꝰ
cinericiꝰ:atq; citmn?apte bnt putredine ⁊ ardo:entgre ficut
ignis icedia:alion nó apiurt:bmói peſſime füt ⁊ mo:talesz
Qb?fi admifcca£ ſan.cũ 3cura putredine fitvefica ficut ignis
incẽſa.⁊ vocat (anis ſacer:qð iterü peffimi eſt.Eſt iterũ va
riola be catído fan. ſubtili nó multü peſſima:hec autẽ cũve
niat ad ftatü eft q̃ñ miliũ:aut minoꝛ:coloꝛ ei?rubc?neg ape
2 beoíce.
—— euaneſcit. Utis fignificatió variole in ini
—— —* in facie:⁊ ín tempozib? 2 in gutture:⁊
arzerüs maiozib?:pzurigo in naríbus: c rubo: 1» mebꝛo vbi
nafcitar;afperitae in unguazín capite grauitas « figna cuʒ
vident cum fcb.continua certificarur variola ventura,
i; 4| 2clepia ⁊ cauía c fignficatione lua. Cap.xv.
Epꝛa eft moꝛbus ocficcás oia mẽbꝛa co;p.s:que
'cócrcatur ci in carne oefiaar virt? nutritiua: cft
aut£ o€ cõplexione mala fri.⁊ fic.c onatione me?
lancpolie ad fanguíné 7 coꝛruptiõe eiuſdẽ:qꝛ cu5
"xxi venerit ad corpis nutriméta ea coꝛrũpit c ocfic/
cat: C iteruʒ coꝛrũpit büo:é coꝛꝑis atq; Iperma - q vtraq; oe
folonafcun£ fanguine. il?ec aure paffio in gnarióc inuadir fi
lioo:fuba auté fpermatis cõmitta cft cũ bu.malís:oc quib?
ĩepꝛa pcreat:biioxefqs coꝛpoꝝ filio: bumozib? patrũ fies
funt:z fue co: fundamenta oc hac iuba funt facra. vn cít
neceffe oc patrib? ad nlios malũ pꝛotẽdat᷑. Itẽ occupantur
quidã ct fant hmõi coꝛruptis aſſideãt:⁊ eio cofabuleter.ma
lus eif fum? oc co:pozb? infirmis refotut? a fanis odozat.
Species lepzc funt due:aut em oc cho.ni.naturali: q̃ fer cft
fanguínis:c curbulétia: c oe Dac lepza nó caaũt mẽbꝛa:⁊ ali
quando infirmo pmót ꝓaeſt medicina ptecteq; fanat fi fibi
4b initio uccurrat᷑: aur ex cbo.ni.d oe cho.ru.eſt incẽſa:hec
t mébia 2fumit: c tandé cadere facit:eſtq; incurabilis. Ini⸗
tium aütbui? lepꝛe intelligit᷑:qꝛ albedo oculoꝝ liuida emci
tur: c apparet oculus in foꝛma rotũdus:vnde leonina vocas
tur:quẽ cũ veniat ad ſtatũ mẽdꝛa cadũt:depilant᷑ palpeb:e⁊
fupcilia:gutcuríe ſuccedit raucitas:facies inftat c co:rũpit
et r̃abea cfficit:oigíti funt fiffi ⁊ ſicci:nares deſiccate: vene
lingue íngrofate:nares alíquando cadüt. d"
KL Dc moꝛppea ⁊ cauſa ⁊ figmificationefua. — Cap̃.xvj.
Sꝛphea eft aloedo in exterioꝛbbꝰapparẽs coꝛꝑis:
aiqn in quibuſdã mẽdꝛis:in qͥbuſdã nonzaliqn ín
oibus vt totũ coꝛpus albi vicleat᷑: naſcitur aute
S
Ü »egrofíis hu. phlegmaticis fanguíni dñantibꝰ cr
xli ;cfeccione mutabilis virtutis d eft in mẽbꝛis:bec
Oe copicríóe mala fit c fri. ££ius figníficatio:Q: mẽbꝛa € pili
patiẽtiũ albeſcũt:cũ aüt cutis cũ acu vel pblcboromo pũga
tur:fanguis nó egredit fcd albí bu.potv eſſe vident:bmoi
eft incurabilís: vn vo ſan.exit:aut bu.rofci oc fanitate non
ocbem? ocfperare, Eſt t altera moꝛphea ſubtilis ⁊ albazin
Gute crterío:t oe code naſcẽs vnde c alterazfed nó oe tà foz
tí materia. Differũt aüt q: becin exteriozi apparet cute:illa
fo ín ínterío:ib? eft. Moꝛphea ni.eft ĩmutatio curis ĩ nigre
díné c naſcit oc cõmxtiõe cbo.níg.« fang. Significatiões
eiꝰ:qꝛ cutis oenigrat:« jfi furfura cadit cü fricat locuiq;re
manet ru, marine hec moꝛphea naſcit iuuentuti vicinanti
bus: ipfis iuuenibꝰ ꝓpter incẽſionẽ cbo.ru.ín eoꝝ coꝛpo⸗
ribus ⁊ mutatiõe ſui in nigrã. Impetigo q; eft aſperitas na
ſcẽs in cute:⁊ colo: ei? ddà niger quidã rufus: ep ca.⁊ lib»
tili fanguí, nafcit:d ci cbo.ni.mífce£: aliqũ etiã naſcit᷑ ex có
mirtióe groſſe büidítat] ci (alfo pblegmare mixto cũ fan.ca
lido:neq; ipetigo ti fit ofuturna ertozq£ oc cute ficur pifas
fquama, ¶ De ſcabie ⁊ cutis excoꝛiatione. 3X ap.ret).
7:5 £abies ⁊ pꝛurigo atq; cutis excoꝛiatio fiunt de
CES pblegma.falfo mixto cu ſan.cholerico:quã expel⸗
lit natura ab interioꝛibꝰ ad cutẽ:ſubtuſq; cá per»
manet.ſ hũoꝛ fit ſubtilis:pꝛuriginẽ dro falubzes
s facít:fi grofíus fit fcabíes diuturna:⁊cutꝭ ercozía
tío fit. aliqñ pec pal. venit ex defectiõe cutis:cũ natura expel
lit ſupfluitatẽ ad exterioꝛa coꝛꝑis vt mẽbꝛa mũcdiſicet ĩterio
rà quá vt diſſoluat ⁊ expellat nó bs vᷣtutẽ:⁊ ita ibi ꝑpmanet:
marĩe heccõtingũt comedẽtibꝰ multũ c accipiẽtibꝰ ea ciba
ria d groſſos giant chimos:neq; balneant᷑:qͥbꝰ prurígo ín
coꝛpoꝛe naſcitur ppter lutum in co;poze coadunatũ.
;epiurígine. ap. xvitj.
Rurigo naſcit ſenioꝛibꝰ ppter defectionẽ cus
ctis coz ⁊ multitudinẽ ſalſoꝝ bumoz in coꝛpoꝛi
bus ſuis Signiticatões ſcabiei ſũt puſtule par
ue incipiẽtes rubee:⁊ poftea inflatiue nimiam
babeẽtes pꝛuriginẽ:⁊ plurimũ etiã in manibꝰ et
inter digitos: in cubitis ⁊ (uper anũ:⁊ arcüdat ipfum; aliq
Fo.xxxix
eſt in toto coꝛpoꝛe. c
7 f£ üculitunt oe fupfluitatc püida ⁊ srofía ates couas
j 9 quá erpcllit natura ad cutis eptzrioza: necp exit po
ros cc groffitudine ſua:⁊ ita miſcet cũ luto coz pia: vn pedí»
culi giianturzióqs femp abüdar pedieulis nó bulncari-z dx.
nó mundificat cuns: ficut 2tingit viatezib?: fudo: em co»
pus erit: pmaner ín pois ⁊ putrefat qð fubtile fuir ⁊ peo
dicuilos facit. &igfi cna pediculi fidt cx multa comeftióc fi»
cuum ficcarum, ¶ De puftulis. Cap̃ · xx.
IAIſule parue fiunt ex pẽmis hu.qͥ ertra coꝛpus à n3
Tun expellunt:q̃ fi fimt acuri calidi; puftulas acutas
neceitc eftin capite fienzfi groffi ⁊ fri. paftule late ⁊extenſe
fit. plurim8 ait naſcunt᷑ bis q cutie lunt ourc 7 cõſtipate.
£t cnáaluid gen? puftularii: quarü queda maíozes: qca5
mino:ee: c queda lariosesg in capite funt cũ nimia pzprigine
incipiétcs;cr qo?putridi fluür pu.« naícun£ ex fanguine cũ
cho.ſe cõmiicẽte:⁊ colozie funt rubei: in oic augmentant -
vndeinfinn? nimios ardo:es patit᷑: au? puius velor eft ct
magnꝰ.Si aüt cr cõmixtiõe matis fal ⁊ fanguis (ub
tilis fint; funt albe in colozez c marie augmentant in noctez
⁊ alíquádo er boz tni hu.cõmictionib/ naſcũtur:quoꝛũ co
lo;nó cftmuiürube?. — ¶ e deſudatione. Zap.
Eſudatio cft puftula parua ficut mili que in exerioꝝ
cute epcoziat: oe boxe ſubtili catído cbolerico nafci
tur;c cà fan.comifcef zmarimeq in cftate nafaÉ:peipue bis
quí ia ad fribalneátur, iDao:s em̃ qui oc iprerioat? egre
díunt coꝛpis i cute claudütur i poꝛis. C 2:everruc'. £i.
^. £rrücc pue fünt puftule ouriffime c rotüde ficu acu⸗
men in plurimis nafcétes membꝛis oc cómirtione pus
pbleamatid c melácbolici.lutnera oe icifióe funt nalcẽtia
ocfanguine incẽſo « melácpolico ad exterio:a co:poꝛs a na
tura ezpulfozfunr aut£ in initio puftule crepátcs: ⁊ magna
putredinem facientes. —
¶De apoſtemate quod vocatur y pozífma.
Poitema q3 vocat — an. ⁊ vétofitate: ⁊ oC
A nafat arterie fi quedã mẽbꝛa Pcuſſionẽ patian
tuc vñ arteria ſubtꝰ cutẽ indidat:aur vulnera fuerint in loco
vbi artena fic: c cure ſolidata exterioꝛi incifio intꝰremaneat
arteria nó ſolidata:⁊apta.Signiũicatio buiꝰapoſtematj eſt:
qꝛ locus pulſat: ⁊ manu tac? ſubtꝰ eã foluit;align ſonitns
Diu auditur:coloꝛ ei? dfi flos viole. B.vulnera indt c puftu
le in cozpe nafcétes nimii albe aut vzinc hu.peſſimos deno
tárur baberi: c pprer bocfunt dure:⁊ ad ſanandũ moleftez
q: humoꝛes vf 1^3 vulnera funt facra non permittüt folida
riapoftema: c iterũ ppter unmutationẽ boni ſanguinis.
¶TDe moꝛbis iis qui funt poopat quíbuidá
membꝛis t non alijs. p-rrütj.
—— "3irün? oc paflionib?toti?co:pis exterioꝛibꝰ:opʒ
| Ninos bicere boc ín loco d quib/méb:ée z non al
l (funt puatezfunt em queda ꝑtinẽtes foli capiti: fi
cuz allopicia:tyziazfazofitas:furfura: capitis ma
aptióe eft ofíiii ferre aſſimilanciũ:
«molle apoftema ꝗð fubt? cute cft capitis: atq fiip craneũ:
funt z quedà paſſiões facici attinẽtes ficut létigines:z par
ue pultule tentiginofe :faciei ſciſſure:⁊ celía q eft tm matũla:
atq» incéfiócs:funt ⁊ q̃dã pedib? attínétes:ficuc eleppãtia:
varices tvulnera q vocant oactyliazfüt « ds panüt man? ⁊
:ficut vena mediãtẽ:⁊ fifluras (plat? manui atqg pe»
di calcaneoq; € vulnera ſtrictꝭ ocreis ↄtĩgẽtia:⁊ epcoztatio
er equitatióe młta:⁊ funt ds patiunt᷑ digiti ⁊ vngule. Nos
autéincipíamus ab bis que pertinet capiti: ⁊ piimo de allo
picía ⁊ ryzía.SVlopicra ⁊ tyzt3 funt oue paffiones: capillos a.
capite:⁊ pitos a barba: fupcittjs euellẽtes: ſuntq; hec no⸗
mina a fimíl: ſumpta.Allopices.ĩ.vulpes plurimũ hatiunt:
vt pili fibi cadãt 7 cutis vulneret᷑:tyꝛia qꝛ ſerpẽs Cla fepe cu
tc excoꝛat᷑:vñ c tyꝛia vocat moꝛbus cuté excoꝛias hoibus.
Dicũt aũt alij moꝛbũ iſtũ inde ſicvocari:qꝛ in hoc moꝛbo pi
lorum eſt ricut tyꝛie vulneratio: fed fi eft ita:he amo
be paſſiones aut decho ſunt acu.cum ſanguine mixta: que
vtraq; pilos nutriunt : ⁊cũ ad eos puenerint cadũt:aut ec
íncefione quá patíun£. Signiticatio fuí:q: calo: ꝑtinet albe
dini; aliqii om̃s pili coꝛpoꝛis poc patíun£ vt cadant, IPip.
gnitudo:q ex
Liber octauus
habentibꝰ inquit allopiciá fi varices veniat capilli redeunt:
ſed nõ eft vſuale et pi vances pabest. Align aũt capilli pꝛo⸗
pter paruitatẽ cibi ⁊ boni fumi cos nutriẽtis cadützalion ex
raritate quos cá fumus exeat diſpergit c rarificat
neq pili conficinn£: aliqñ ait ex poꝛoꝝ conftipatióc: d cons
tíngit ey pplegmare et humiditate:q; fi fumus vñ funt pili
cii Dac pumidirate exierit detoꝛis: poft pumidiras rencrtit
vt po:os daudat: tira Jbit alterü fumü ad exeundũ paratü
ne arinuet vt pili ide naſcant᷑. aliqũ em̃ pili cadüt poft acu
tum mo:bd:et aliqn etíà poft caloze nmi « fumũ acutus 7
peffimi. Aliqñ ppter ablationé boni bumozís: ficut vicet᷑
in pbtbyficis ⁊ethicis. Mellicina etiã puftula ín capitecft
natua babés putredíne: bui? multe funt fpecies. eft em d
vocaf fauus:coe pblegmate falfo nafcit .Sotaníficarío cius
q; funt puftule pfozátee cute capirís cum ſubtilitate foramt
nis que babét bumíditaté fauo mellis aſſimilãtẽ.Eſt ⁊ alia
que vocat ficofa:funt aũt puftule oure ⁊ rotũde habentes
ruboꝛẽ:⁊ ín interioꝛibꝰ quafi icuũ funt grana. ££ft ⁊ alía ba
bens pfoꝛationẽ ín capite ſubtilẽ:pꝛioꝛibus mnoꝛeʒ oc qua
currüt bumíditates quaft carniũ lauatóce, SEft c alia rubea
parua quafi mamille ſummitates oe qua erít hũiditas qfi
fanguíníe aqua.s£(t c alía ficca alba:de qua aibi cadũt coꝛti
ccs. furfur € fubtile ac albü ficut furfar cades a capite fine
vulneratióe : qð er fumo 2rigit pplegmaricoc falfo; aut de
fanguine melancbolico bumost cómiírto.sCapitis magnitu»
do:lógrtudo t toꝛtio er vétofitate grofía naſcunt:q̃ oſſibus
ferrc aſimilãtibꝰ inuifcárurzet (ta alterü ab altero diuidit ⁊
elõgat᷑:vñ caput magnificaf. glpoftema qð fub aite capitis
eft ci digitis tãgitur leuiter mouct: cft aüt oc bumozibug
fubtilíb? t aquofts fubtus cut capítis fe coadunánb?, es
tigines femp in marillis naſcẽtes funtoc fumo q oe ſangui
nt eft incẽſot t humoꝛibꝰ melacbolicis q̃ ſunt in ſtomacho:
autínalfje locis coꝛpoꝛis ficut mulieres patiunt᷑ cõcipictes
cum ín coꝛpoꝛibꝰ earũ mali coadunãtur hu. f££clfa q̃ in mas
rillis folet effici oc bu.nafaf grofíis t acutis:eft aute vulne
ratiua puftulazincipiés a marilla. 3nc£fio o facicivel nariũ
eft quafi mellicína puftula rufa tñ liuiditati contígua:aliqn
faaens vulnera.G po:tet aüt intelligi qualía vulnera ſint in
bocloco:vel ín alío méb:o.fi em rotũdũ eft ⁊ ꝓfundũ:peſſi⸗
mum eft c moleftü:q: oc materia nafa£ grofía 7 ca£lepba
tía eft melancbolicii apoftema naſcẽs in cute vel calcanco et
crurc. Sitio ci?q: fo:ma pedis € jfifo:ma pedís elephãtꝭ
nó diuerſa:ſed eq̃lis. Varices funtvenein crunib?plene ⁊ nf
miũ groffe naſcẽtes oc bu.melácbolícis in bas venas deſcẽ
détib? c cas ipletib?:'plurimü aüt his nafcun£ qͥ laboꝛãt in
dib? c erecti ſtant. Deſcẽdũt eim bu.ín bas venas d funt
in crurib?:c ppter hoc marinarijs t viarijs plurímiü naſcũ⸗
tur: ín agrolabo:zantib? c ſilibꝰ. Signiñicatiões carü funt
q; vene toꝛte funt t groſſe viriditati pertinẽtes. Dactylia in
crure naſcunt᷑ c eft vulnꝰcõcauũ args pfo:ds rotunda: c mà
ducás arcüftantía:c ad fanandi eft moleftü iuc aute ínfit
in manib? nafzun£ ⁊ pedíb?:vna eft vena mediãtis.ſ.ñſſura
ín manib? ⁊ pedib?: vena iſta ín crure naſcit᷑ ⁊ bzacbtüs: alí«
qf puerís ín Laterib?, plurima auté bec paffio nafa£ ín ca,
regionib?-ficur india:ethiopia:⁊ egypto. Sũt 7 alíe paſſio⸗
ncs fub cate naſcẽtes:⁊ ſunt ſicut vene foꝛti motu fe mouen
tcs ficut vermes:t cum apería£ locus vbí harũ venarü cft
caput fit doloꝛ ními?.SSafrure at manud 7 pedá calcaneo»
rum funt oe cbo.ní.zer alijs ſice hu.illis locis dominãtibꝰ.
Que in digitis eft fciffura calidi eftapoftema ín vicinitate
nafcensvnaularü doloꝛẽ t ardo:£ faciens nimium.
¶ De carbunculis ⁊ eulneribus. £ap.rrv.
z3 € mo:boz fpecies fuperi? notauerím?:oiriffe
" dnos memintm?:q: ft iũcture fepatio fit ĩ camcvo
aridʒ plaga:fi putrefcat dicent vulncra:fi ín off
"Abus ẽ fractura. Vulnera g quedà funt fola t fim»
s licia:ficut ſciſſura fola: vñ mẽbꝛi t quo eft nulla
pdif pars. B aũt fciffura alia € parua inciſio:aliqñ magna:
quedá eft ficcaxquedà babes putrediné:t bec eft ín facie po
pter ocfectione digeſtiõis cibi ad eãveniẽtis. Oẽ er mẽbꝛũ
Quas bs ſupfluitates. Unã fübtilt d p po:os oiffoluif coꝛpo
grofías vis nafcit lutũ fup cute. Putredo i vuine
ribꝰex hu eit (abtüib?d calote nõ diſſoluũt:quodeũq; vulnꝰ
et bmói ín ppatulocft; neq; ſigtiõe ĩdiget. VUulnerã cõpo⸗
fita qͥdã funt cà cauſa:aut cũ moꝛbis:aut cũ accidẽtibꝰ. Cũ
caufa cii ín loco fuo muetiár ad fc deſcẽdere materia. Sign
ficatio cog multitudo bfitatie i vulnerib? ⁊ ipfi? uxꝰ.Cũ
moꝛboꝛaliqñ eft er ca.cõpłoꝝe:⁊ fignificatio ci? eft rubo: il⸗
lus mẽbri z incenfio atq; ooloz;aligni eft ex cõpłone fri.cuiꝰ
ſigtio cft büiditatís mulrítudo:z vulnez putredo: € molli
cies ĩ tactu:alíon ex cõpłone ficca: fidríovulney € ficditas ct
eiꝰ duricia.Cũ moꝛbo officiali:quedã funt fs minoꝛationẽ:
ficat carnis ĩ vulneribꝰ:⁊ partis oc mẽbꝛis cadẽtis:q̃dã fm
magnitudinẽ ficut apoftema qð oc caloꝛe € ⁊ vuln? facit: cft
aüt?m fepatione (ücture:ficut icifio neruí vł fractura oſſis.
sCópofitio vulnerü c8 accidẽtibꝰ cft ficut cfi ooloze qui vui»
ncra fequi£, Cinüquodqs aüt vuln? ftue fimpler fcu cõpoſi⸗
tum fi inuetereſcat ⁊.xl dies tráfeat fiftula appellat: qð vul
nus pfunditatébs:c os ei? ſtrictũ eft: pfunditas lata: caro
dura ⁊ alba finc doloꝛe:aliqñ aute vf ſicca:aliqũ młtã 5 Du
miditatẽ:aliqñ ab ipfa currit multa büiditas:aliqn o nonz
alíqn os eiꝰclaudit᷑:aliqñ aperit᷑:aliqñ ꝓfundat᷑ « putreſcit:
aligñ fn neruũ venit: aliq ín venã:aut in aliqð nobíle mẽ⸗
bꝛũ: ⁊ comedit ipᷣm:aliqñ ↄcauatio eiꝰ eft recta:aliqñ tranf?
uerſa:aliqũ ín fiſtula młta ſũt oꝛa.Sufficit dixiſſe oc iũcture
fcpatióc q̃ eft in carne:vulnere:apoſtẽate:⁊ oc q̃litatũ ipᷣoꝝ
diuerfitate. SSepatío iũcture d in offib? € fractura:qdã fim
plex:q̃dã 2pofita civulnerevt apoftéate, Intelligi pecota
eft faalezq: patét fenfui:fractura em̃ palá eft:q: cü mouetur
man? fup ipfas vídent mẽbꝛa fepara ⁊ diuerſa:⁊ mẽbꝛi foꝛ⸗
manó recta: vulnera aũt⁊ apoftemara faale apparét.Scpa
ratio (ücture d ex aĩalibꝰ eft facta: fi ep aĩali fitnó venenofo
nó oíffert ab alijs vulnerib? 7 aperta eft: fed ínterrogatóc
infinní idíget qd eG comedent vl'momo:derit: mo:fus ata?
Lie venenofi vel comeftiones: vel pücruras fequütur accidez
tía peffima ⁊ oíuerfa que funt oícenda:vt intelligas vh fint
4 qualia:⁊ fm ꝙ opo:tet tmedicemus t non erremus.
De moꝛſu beftíe venenoſe:⁊ incipiendũ
amo:fücanísrabidi, sfapi.rrvj.
| IRimalia venenofa quedá funt comedẽtia: q̃dã
EX Bmo:détía:quedà pũgentia. Comedẽtia funt ca?
"d a nisrabidus:muftclazz ílla q vocat elepbitus c
Ly wauricula.£^o:détía funt tyzíe ⁊ oia ana ferpene
SE tum:ty:íe fitiétes ⁊ gládofe:velínag pfundan
tes fe c be d oícunt pícbirteos:z q oſeos⁊ co:mute:alía pir
gentía funt ficut fco:piócs:vefpe: apce: carance: c ſcoꝛpiꝰ
Qui ðꝛ raſtellatinꝰ:⁊ reptilía:pedículi vulturis vocata. rre
eimvenenü canis rabidi nimiũ eft ſiccũ:⁊ deſiccatiuũ:⁊ cere
b:onocés plurimũ:vñ fpzfm? € t hoꝛroꝛ ad.f£anís cũ potes
comedat peſſima patít bó accidétia:cut comeſtici fi medicia
nó fuccurrerit perit.£ps & intelligi ſigtiões canís: vt cufto»
diamꝰ⁊ vídeam?cané d e$ momozderít:vt cũ moꝛſum canti
faerím? fm q'ops medícem?:figna fünt q: fic fe ps vt canis
rabídus refutãs comedere ⁊ bibere:nimiã fitis patit « ince
fioné:aquá fugit:os aperit:linguá emittit:de o:c fpuma ef»
fluit ficut puma cameli: caput ef? ĩ aliud lat? ſuſpẽdit: ocu.
lei? rubicidiffimi:auricule fufpéfe:fs femp mote: atidbus
ficut puma egredit᷑:cũq; latrat raucus c:aliqñ vocẽ nó bs:
tcarambularnutat m diuerſas partes: negat ſuos domeſti
cos latrs i eos: latrat etiã ín canes vt in boies: qué cti alij
canes vidẽt fugiũt eũ. Rufus becinqtpatif caniser dñatio
necho.ni.⁊ eft q̃dã fpecies melãcholie quã plurimũ patiunt᷑
canes ĩ eſtate parũ in hyeme.Accidẽtia bois oe cane bmói
mo:ft ín initio nibil niñ doloꝛẽ ſentit:plaga autẽ ifta ab alijs
differt vulnerib?:cü aũt dies elongaf tbetincfiraté patíunt
t rubo: in coꝛpe:maxĩe ĩ facie:ſudoꝛẽ d$ ⁊ defectionẽ ⁊ aq
timoꝛẽ:quã eum videat tremit:fugit:neq; eã bibit:ſimiliter
fucit oém bumiditatẽ:⁊ aliqñ latrat ficut canis: atq; bic cũ
boies mo:deatzeade mo?fi patumf accidétia: d atit poſt.xl.
dies veniũt:aut.vij.mẽſes:aut poft.vitj.caufa accidẽtiũ pꝛo
pter aq timoꝛẽ: pfozatio veneni ptotũ coꝛpꝰ.timorꝭ ad cãʒ
pbi qͥdã dicũt ppt nimiã eẽ ſiccitatẽ coꝛpi dñantẽ:fugiũt eim
nature coz eft ↄtrariũ. Rufus pác paſionẽ melacholie
ſpeciẽ eſſe dixit oc cho. ni naſcẽtẽ: ⁊ cani cho.ni. dirxit oariz
(t qualitatis:ſicut yvenenũ: 7 nota e multi cus
Que PESE aquá melácpolid timẽt: ita c canes iftí aque tunt
tímidi goicunt aut£ quidá ín ca. videre foꝛmã illos canis q
cuafio mo:tís efie poterít:fed fi an timoꝛẽ aque[er ſuccurra
tur:ſanaf ⁊ liberat:maxime fi ũ inucnerit medicamẽ
ſupponat᷑ cm p
Ocide ablatü det gallo vel galine eſuriẽti ad comedẽdũ: ft
poftá comederitviterit nõ eft moꝛſus canis rabidi.i aũt e
moꝛit᷑:opʒ die illa t nocte
uidus:ſymic eft quafi pominis,
( ix modi tyrie ⁊ ſerpentum. Capi.xxvij.
— ,ynie ⁊ ſerpentũ venenũ ca.eſt: ⁊ qua ab eis moꝛ⸗
den£ doloꝛẽ nimiũ i illo patiunt᷑ loco:⁊poſtea do
loꝛ ſecedit p totũ coꝛpꝰ. 3n loco aũt moꝛſus ouo
3irozamina vident ſeparata:q̃ ſunt dentiũ fuo lo
222414 cus;poft ab ipfis puriditas currit quafi fit olei:
ocidebumíditas fumofa: c in circuitu loci apoftema calidũ
eft pati; qo ps ruboꝛem ⁊ liuiditatẽ atq; veficas dfi ab igne
cóbufh fint: coꝛpoꝛis colo: mutat; abominationé ⁊yomitũ
patiunt ⁊ oefectione:tremosé:frigidü fudo:e;caro comedi
t oc mẽbꝛo ín membꝛum coꝛrodit:de gingiuis fanguis ef?
Nuit:atq; ſtringit᷑. Moꝛſus glandofe eft patridus: oc quo
peflimus odo: egredit. Sicunt autẽ quídà pedes fup illam
incedentís excouant:⁊ patit apoftema ín crure:qui aüt ea
mcdicat:manus eius excoꝛiant᷑:quivᷣo bunc ferpenteim ocó
ciderit odo: ei?putridus fit:z om odoꝛẽ perdit nifi ſoliꝰil⸗
lius fetoꝛis.Significatio bui? mozfus qz agoftema in illo lo
€o fübfequit:cü ruboze vefica illa mẽbꝛa circũdat:aliquãdo
fummatis currít jfi aqua fanguinis : doxoꝛẽ patiun£ m ozc
ftomacpí. Serpẽs d vocatur finbüda moꝛſu infert oolozem
eis jab ea mo:den£: eft cotinu? ⁊ (anauis (nde egredi:
fitim multã patiunt:neq; aqua faturant ppter caloꝛis bu»
fus tyrie magnítudine; neqp ab bac mo:fi euadüt moꝛtem.
Serpens q in aqua pfundat largitate cís plage facit quos
mozdet;4 líuidà colo:em ab ípfa pumíditas exit nigra:mul
ta ⁊ fetida ficut fetoꝛ:qui a cozpostbue moztuoz egreditur,
Serpẽs quí vocat pígrenís cft tyza maioꝛ ſuperioꝛibus ⁊
latío:ís collí: que fi que momosderít qð ryzía idea facir: et
emollitione ín carne ⁊ tumoꝛẽ ficut — tcrocD cr
— cadit.Tyꝛia que eſurius vᷣocat᷑:cuius collus fur
um erígit atq; extẽditur: ⁊ oc oꝛe ſan.ſputat᷑:plaga quam
moꝛſu fadt parua eft nimis quafi acus pfozatío: € parũ fano
guinis ab ipfa cffiuitznecg apoftema vel tumo:£ facit:q̃ aüt
8b bacmo;dent:obfcuritate vius patiunt᷑: ⁊ doloꝛẽ totius
coꝛpoꝛis et fenfus coꝛpoꝛis pdí£:neqs euadüt ab bac moꝛñ.
SSerpes coꝛnutꝰqui vocat᷑ bañliſcus:locũ qu£ momoꝛderit
citrinũ facit:⁊virge erectionẽ cum nibus.
! roftrü eoz remanet vbi pũgũt:
aliqi mozft ſudoꝛẽ parium: c abominationé labio fecti
tionem inguínti tumoꝛẽ:virge erectione. —
¶ De moꝛſu aranee. Capitulũ.xxx.
Tbeoꝛice.
So.tl
Ranearũ multe ſunt fpecies que vbi mo:dét
faciüt multũ doloꝛẽ:ruboꝛẽ fngidus füdo:t ⁊
2 atrínti coloxczalíqn q̃ñ ſtragurie in vzina ouri
ee ín loco qu£ moꝛdent doloꝛẽ facinnt:ruboze fubt? oia»
:agma cóftipatione in vꝛina:trigiditatẽ in coꝛpoꝛis ertre
mitate; virge extenſionẽ.Sco:pius quí vocat᷑ raftellannus
eft paruus ⁊ babct caudárctro falentézpie pinrímá inueni
tur vbisuccarü confia£:que momo:derit: ooloz£ non pari£
ín pꝛimis:ſcða $0 ⁊ tertia oie peffima pari£ acadetia : ficut
tumos£ín lingua:fangume mingere:tremoꝛẽ coꝛdis: defe⸗
ctionẽ:anguffiã:multiĩ moꝛiunt oe bmõi ſcoꝛpiõis moꝛũñbꝰ:
beceft fianificario ſeparatiõis iũcture d er atali venenoſi⸗
tatc eſt. Dic cft finis paſſionũ q in exterioꝛibꝰcoꝛpoꝝ fiunt,
¶ TFinitur octaua particula tbeozice,
¶ 3ndpitnona pars theoꝛice oc moꝛbis interiozib? ⁊cau
fis € fignificationibus eoꝛũ. KL Kspítula ub: noni
De vnmuerſau vía qua intelligunt paffiones cozpozum ins
teriores. fcapiuutum pꝛimum.
De intentiõe interioꝛũ moꝛboꝛũ:⁊ diuiſione eoꝛũ. Cap̃..
X» cephalea:⁊ caufa; figmficatione eius. , Kapig.
Ex frenefi calida « frígida:c apoftemate cerebꝛi:et alienas
tione mẽtis:⁊ caufis cozum ⁊ fignificaticnib?, —
— tcaufa t —— — "2
De apopleria c epilepfia:c caufis c fiGtionib? cag. a.vj.
zxmelancboua:zcaufacfignificatione cius. — ££ ap.vn.
De amoꝛe q hereos ðꝛ:⁊ caufa c fignificatíoe ems, S a, vit).
zx paffionibus quas patitur nucpa:ficut emollirióeztberie
—— uſa ⁊ ſignificatione eius po
5€ Wcaula ⁊ A
zx fi fo cr piemitudet. fari.
xxfpafmoerimaniione; — f£ap.rt).
zx tremoze quí paralyfie oicitur, f££35.ritj.
De gibbofitate, ] ] £ ap.nii.
z» paffionibus que nafcuntur ín membꝛis ſenſuũ:⁊ ab ccu
lis ncipiendum. re.
De paflionib? mẽbꝛoꝛũ auditis: c caufis earũ. xvj.
—— mẽbꝛoꝝ odoꝛatus:⁊ caufis c ſigniñcationi
cius. £a .
X» paſſiõibꝰ língue: caufis ⁊ fignificatióib eiꝰ. rv.
De paffionibus o:t8:7 membzozum etis. st api.rir.
X» paffioníbus ín memb:ís anbelirus nafcentib?, s£ap.rr.
x» paſſionibus in gula; t pulmonis canalibus: et lacertis
pectoꝛis. Í
2 paffionibus pulmonis. xxij.
x paffionibus in pelliculis coſtas cooperiẽtibꝰ. Ca.xxiij.
S» paffionibus ín diaphꝛagmate cõtingentibꝰ.Capᷣ.xxiiij.
De paflionibus coꝛdis. 1
LIT.
De paffionibus ín inſtrumentis dbi nafcentibus:7 a ſſoma
cpoíncipiendum; Tapi.xxvj.
De paſſionibus in fundo ſtomachi naſcenttbus. Capᷣ xxvij.
De paſſionibus inteſtinoꝛum. æa.xxviij.
X» colica paſſione. Cap.xxix.
Xx paſſione yleon. Capꝛu.xxx.
be lumbꝛicis ⁊ alíjs vermibus. farm.
zx paffionibus natium. Cepᷣ xxxij.
De paſſionibꝰepatis:cauſis ⁊ fignificatioib? xxxiij
xx bydropiñ. CTapi.xxxiitj.
zx paſſionibus ſplenis. ffarmv.
25e paffionibus fell: p.arvi.
vx paffionibus renum, ECapi.xxxvij.
De paſſionibus vefice, cxxviij.
De paſſionibus ſpphac. Capᷣ xxxix.
De paſſionibus generatiuoꝛaꝛm membꝛoꝛũ. Cap̃. .
De paſſionibus virge. Cap̃ xij.
De paffionibus matricis. aũ clij.
De paffionibus mamillarum. f£ ap.rlitj.
De paffionibus corarum « pedum, iarhig.
Ziber nonus
¶ De vniuerfali via qua intelliguntur pafliov
nce co;pozisinterio;cs. Capitulũ pimũ.
£»)bi nafcentce ín interioꝛibus coz
992 pos nó adcofaciles funt ínteliigi;ficut
3 qui nafcuntur ín exterioꝛbus coꝛpoꝛis.
[^ O po:tet ergomedicum notiaa babere
nes corũ ſubſtãtias ſuas C vuiufcumíqs
gi pec vía: « menfura eft octonaría, ena eft d intclligim?no
cumentum in actionibus.fccüda: qua oe coꝛpoꝛe excuntia.
tertia:doloꝛẽ vniuſcuiuſq; mẽbꝛi pꝛiuatũ fignificat.quartaz
ex loco infirmi oat ſignũ.quinta:ex apoſtemate.ſexta:ex pꝛo
pꝛijs vniufanufas actionib? vel accidetibꝰ.ſeptima er alio⸗
tum membꝛoꝛũ collígantia octaua:cr interrogatioe ⁊ inue⸗
ſtigatione.Ex nocumẽto actionis intelligimus membꝛũ tn»
firmurm;:quormodo er actio patiatur; c cui noceat membꝛũ
oſtendit infirmũ:cuius actío cft; aut ex ꝓpꝛia fut caufaz aut
ecalterius membzi collígátia:ficut ín oefidert) cibi videm?
defectione:qua paſſio ín oze ſtomachi certificatur. ilbec aüt
pafíio aut eft ꝓpꝛia:aut ex cerebꝛi colligãtia.A coꝛpoꝛe exeũ
fia t mẽbꝛa monſtrãt infirma: ⁊ paffionü ſuarum naturas.
quao modus sut ec ercütius eft ſuba:aut oeloco vñ
unt earedíétia, De ſuba exeuntiũ ficut bypoftafis quc cft
ín vzinazque fi eft furfurea:veſice infirmíratetm fignificat:fi
ficut fruftum carnis paffiones ín renibus oftedit, Stmiliter
fi cum tuffi pellicula ſimilia eret co:pufcula : fignífica£ qz
pelliculará ſubſtãtia que funt fiait frufta it cozrupta t pu»
trida.Exeuntia etiã intellige oe quantitate:ficut ci mn eges
ftionc exit fruftum carnís maius: vndevulntis ín groſſo ín»
teftino intelligitur. Si paru& ſit:ſubtilis inteſtimvulnꝰerit.
TDel fi ſerectur vene fruſtũ cum tuſſi.Si maius ſit:pulmonẽ
intirmá oſtẽdit.Si parui ín canalibꝰpulmonis erit:pulmo
nis eim vene ſũt magne:canaliũ ᷣo parue.s£t iteꝝ fi cá tuſſi
exeũt anuli pulmõis ⁊ fint ꝑui —28 ẽ eẽ putrida ſuba
pulmõis.Si magni:certifica putreſcere pulmois ligamẽta
« macrefcétía exire cum tuffizqzillí non putreſcũt er fua ou
rica. Et fitr fit ín alijs membꝛis. Ex loco fi oc coꝛpoꝛe exeat
fcabies:fignificat vítium effe ín inftrumentís fpirítus:fi ci
vomitu:in ftomacbo erit:fi cus eacftionezín inteſtinis.Sed
fi illad eft ficutlauatura carnís: cum egeſtiõe creat; paſſio
intelligitur effc ín cocauítate epatis. Si cum vꝛina:in eius
parte gibbofa, Et ñ vulnera fint ín fpacio vẽtris: t fppbac
fcifífus fuent c fciffura ad interioꝛa pueniat vifcera: etcib?
eut cbilus epeatz vulnera crunt vfq in cõcauitatẽ ftomacbi
:antia. Si cum egeſtione zata funt inteftína. í
cum vꝛina:⁊ vefica eft perfozata. Si ín pecto:e cadatvuln?:
⁊ inde egeat quafi ventus:vulnus zare intelligif vſq;
ad pelliculas cooperiẽtes coſtas. Item cum ſanguis de qui
bufdam exeat membꝛis:vena rupta intelligit Si autẽ exit
ſauẽs ⁊ rufus c clarus inciſa arteria fignificarur. Significa
tío$o de doloꝛe mẽbꝛi pꝛuato:membꝛoꝛũ infirmtoz ſubſtan
tiam demonſtrat. Si doloꝛ cum pulſatione ſit paſſio eſt in
arterijs:aut ín mẽbꝛo multas arterias habenti.Si cti pun»
ctura:paffione cffc in mẽbꝛo paruum fenfum babéte fienifi
cat.Si doloꝛ fit ertenfiuus:t ín ambo latera pꝛogrediatur:
pes nerui fignificaf. Si molliter extenditur:paſſſo in pelo
culis eft oſſa cooperíentib?: t caufa faciens doloꝛẽ perpen
citur. em cus doloꝛe fine ardoꝛe ex frigida eft cóplerioe.
£n babet ertenfion£:fignificat ventofitaté. $i p:uriginem
'& vulnerationczaeutos büo:es ſignificat.Significatio infir?
mí mébz oe loco:q; fi dextri fit laterie:epar ⁊ cetera mẽbꝛa
eiuſaẽ partie oftendit infirmari-fi finiftri: fplenem fimiliter
€um ccterío membzo:i ocis. Sígmficstio apcftematis mó
frat mẽbꝛa infirma ex (ua foꝛma:q; fi apoftema fitin dextro
achonis finguloxus mẽdꝛoꝛũ:⁊cõplexio⸗
latere: quañ mediae eireulus (n epate intelligitur eſſe. Si
loigum aut quadranguũ : in lacertis erit ventris, Signiti⸗
catio de pꝛopꝛijs accidentibus eflentias moꝛbi monſtranti⸗
bus:aut de coloꝛe: ficut oe ruboꝛe maxille periplemoniam
monftrárc;c uuido coloze epaticos fignificáte: er lingue nis
grecine peracutae febꝛes poꝛtẽdẽte:aut de foʒma ficut vn»
guiũ ↄcauitate:ppthyñcos oemonftráte: aut oc exeuntibꝰ
co:pus:ficut egcítionc que eft ficut carie lauatura: ⁊ paf*
fionem ocfiaétís notat.Sígnificatio oc colligátta al
tcrius thembzizficur cd digiti ocficiüt ín fenfu: « totum coꝛ⸗
ug nibil patítur ín paucis neruís ad manti venicntib? paf»
fionem intelligimus. Si paflio fit ex altcríus membꝛi collis
gantia:ex cópofitióe intelligit ſua:⁊ fi augmentef cũ paſſio
ne aucna, verbi gratia. alicnatio mentis fi crefcit; augme
tetur cum fcb.intelligimus cam effe ex colligátia cere bꝛi cũ
alijs membzirs. Síalicnatio fit equalis necp c alía paflior.e
augmentatur: vel quiefcit:intelligim?alienatione cffe foli?
cerebri st fümiliccer omn:s paffio fi in mẽbꝛis fit itidẽ fe bae
bens inftabilis: fignificat q: paffio (nfirmantís mẽbꝛi fit fco
líus:c fi defcat aut augmentet᷑ cfi paffione alia certificaf ex
alteri? alicurꝰmẽbꝛi coliigátía *5 de interrogatiõe €
inueſtigatiõe interrogat᷑ infirm?:c fi fub diappꝛagmate pa
ti certificatur:quomodo et doloꝛẽ fentíat.£ ín ocrtro late⸗
rc cffe dixerit:intelligimus effe epatís: fi in finiftro:fplenís
fi in medio ſtomachi. Similiter interroget oc (litate oolo»
ris pzíuati illis mẽbꝛis.Signiſicatio vc cffcntía nature mcz
bí eit hec:ſcʒ infirmü interrogari quíd fuc 2ueniat paffioniz
« quid non. Sicutfi oubítemus paſſionẽ effc ex calida vcl
frigida cõplexione:interrogãdus eft infirmus que caufa po
teſtatiue calida vel frigida ooloz£ fuum mítigat:fi dixerit ca
lida: cz cõplexione intelligitur frigida:fi fngida econtra. Sf
militer antíqui media faciunt fi in aliquo mébzo oubij funt
neccertificari poffuntzcrpectabunt vt refriseret: aut cales
fiat:bumectct aut deſiccet.Sed tfi cauendi fibi cft qd poft
&ctiont fuam apparcatin ruuamétovel nocumento £ operc
turfm q fibi videbitur.s£t fi moꝛbus ſubitoveniat ⁊ celeri
ter quicfcat oc cóplerione eft calí.cp fi paulatím ⁊ moꝛet᷑ ec
frigidis eft bumo:ibus.SSigníficat.o caufe moꝛbivt fi dubi⸗
temus aliquem moꝛbũ ey frigoze vl calozezinterrogef infir»
mus oc dieta qualis fuerit, $i fuerit calcfactozía:ficut cíb?
eſt calidus velpotus:aut nimiũ exercitiũ: aſſiduũq; balnea
etin fole ftare intelligimus effc ex caloꝛe:ñ cõtraria contras
rie:ſicut fiínterrogct fpafmaticus an dieta plenítudín per»
tinuerit:vtpote fi grofíus cibus fit: quies aut balncü poft
cibi m:fpatmus er plenitudine íntelligítur: etfi laboꝛẽ vcl
nimía exercitia ante fuiffe pzofitetur ⁊ manitionẽ cũ ſudoꝛe
vel phlebotomia digerere:aut acuta feb.pꝛecedẽte intelligi
tur eſſe de inanitione. Si autem interrogetur ſtranguriam
babens: an groſſaʒ:an ſubtilẽ habuit dietam:aut ſanguinẽ
minzerit:aut fame vcl arenam:ct fi groſſam dietã eſſe dixe⸗
rit: intelligimus ppter humoꝛes groſſos ⁊viſcoſos conftipa
tionẽ feciſſe:vnde ftranguría fuerit.Si autẽ dixerit «p antc
ſaniem vel fanguine minxerit:ex vulnere effe intelligit.Si
arenas vel lapides paruoe mínrerit: intelígimus ꝙ lapis
cecidit in via.Si autein nuilum bo:um babuit: ocfectiones
cxpulũue virtutis que i vefica eft eſſe intelligimus:maxime
fitnfirmus aut mmiftcr fuus dixerit:qꝛ cũ taceat ſupinus et
p:ematurvefica:v;ana egrediatur.Sitt fi bác patiatur ege»
ſtionis eareffum fine volütate: interroget᷑ f£ federítin loco
fríadiffino: cp fi pzofitcatur lacertos circüdantes nates frí
guſſe t virtutem contentiuã (ntelligimus defeciſſe d emol
ln fenfum ſuũ pꝛodiderũt.Si percuſſus ín oo:fo fuerit: in»
telligimus q:nernus quíad neruũ tendit natíum ⁊ nucba
paffa fnt. Si dixerint percuſſionẽ in effentía lacerti eſſe:in⸗
telliciturq: lacertus 2poftema babuít:necad medicádum
fcinfinn?feftinauit: vn apoſtema induruit. Itẽ fi vꝛina finc
voluntate exierit:opoꝛtet infirmus inqᷣratur:ũ antea peuf?
fus fuerít:aut fuper pectinẽ cecideritzaut vcfica mmià frigi
tudinem habuit:ſicut fi quís ín aqua frigida ſederit:vel lo»
cofríaido. €i boc dixerit ficut oe naribus iudicãdũ erít.Si
gnficatio cr collígantia alteríus memb: paffionís: vt fi ín»
terrogemus Quá antc oculos imagipationm € ín
oic
Theoꝛice
ese ſtomachi pũcturã vel thetinoſitatẽ ſenſerit: fi dixerit fic,
— ppter fumi afcédété ab oze ftomacbi ad cere
b: imadinatio fit. Sic opoztet intelligi mo:bos interioꝛes
vt interrogctur Ínfirmus:oia d necefle eft ab eo inquirant
medicus atit nó aliter itelagít nífi ez reſpoſiõe infirmi ; aut
alicuius infirmo aſſiſtẽtis fm cp nos dicturi fumus in fingu
lo: mẽbꝛoꝛũ fignificationibus, »
De intẽtiõe interíoz moꝛboꝝ c diuiſiõe coz. Cap.ij.
à &iflioneg in interioꝛribus mẽbꝛis nafcetee aur
n mẽbꝛis nafcunt aiatís ficut ccreb;o nuca
Iz ab ipfis, peedetibus;aut ín inftrumétís ſpũs
ficut pecto;e diappragmate coꝛde pulmone
conatus « gutture:aut ín cibi ínftrumzrís fi»
cut meri ſtomacho inteſtinis epate ſplene 7 felle alijiq; aba
libus méb:íe : aut in mẽbꝛis generatiuis ficut virga vulua
tcfticulis;llos aute inapíamus 3 paf. quein mébzte aĩatis
nafcun£ interioribus: ⁊ m pꝛimis a cerebzo ꝑoꝛdinem pzofe
quamur ad inferiora pertingẽtes a'fuperíozibus: fed tame
paruá p:emiíttere voluimus ercufatione: q: paucas exterio⸗
rum tractaturi fumus paſſiões mẽbꝛoꝝ: no cri eas excipe⸗
re poffumus ne fo;tetractatus nofter mínas fit cópletusz
z pafliones mei 20:6 nó exequãtur oꝛdinem. Paſſiones
inqua que naſcunt᷑ in cercbzo 7 eius pelliculis funt ceppa?
lea frenefis cat. frigi.apoftemata alienatócs lctbargia ob
ftupcfactiones vigilie q oicunt curchuina cõgelatiões mes
mozie coꝛruptiões fcotomía cvertigines doꝛmitatiões apo
plexia epilepfia amo:. (Ros afit incipiamus a cepbales,
¶ De cepbalea c cá ⁊ fignificatione eiꝰ. p.ig.
Eyhbalea aut in toto eft capíre: autin partezaut
cerebꝛi:aut ex calidoz ciboꝝ acceprióez vri capitis generá
tur doloꝛes ficut nucũ cafeiveter( camíe ficcezallíoz cepaꝝ:
⁊ bmóí:aut oc exterioꝛi:ſic calo: folis; €gnificatóes bmót
qꝛ fitanga£ caput calidum inuenit᷑: cfi rcs actuatrfrigida
fuperponaf ⁊ Hoꝛes frigídi ín naribus oolo: mitigat ficut
fi naribus cipboza apponat᷑ fandalí:c oc flozib? viola ro,
c fimilia, Cinna ⁊ egeftio funt réperata quibus nó oomí»
n3£ cof. aliqñ rubent oculí . Dieta infirmi calida fuít etas
4 tẽpus calidũ:aut eſt frigida d aut oe iterioꝛi fimiliter eft
cau(a:ficut fi refriguerit pellícu:e cerebꝛi:aut oe exterioꝛi fi
cui fi in frigido acre caput oífcoopertü fuerit : c fi ad bibat᷑
fríaídítfima. fui? fignificationes: q: caput eft frigidũ tactu
c ui fi cá actualiter cali.ſuꝑponat᷑ caput mitigat ; facies nó
rubet:inñrmus nullá appetít re frigidã dieta cui? fuit frigi⸗
da. Similiter tepus ⁊ etas mala cóplerio ficcaín doloꝛe ca»
pítis eft bebilis:biída vo fola nífi fit cũ matería doloꝛẽ capi
tís nó generat, íi mala coplerio fit cũ marcría fanguínea
ſignificatiões babebít:q: frigídis qͥeſcit actualibꝰ⁊ potefta
tiuis doloʒ eft cũ pulfatióe rubet ín facie: vene ei?rubétzple
nc funt d fi tágan£ inuenientur calide.Si oe matería cbole
ríca eft:fianíficatio cft vt frigidis capiti fuperpofitis defcat
cfi caput tanga£ calidá inueniat᷑: colo: faciei citrinꝰ amari
tudinẽ babet in bucca:facics ficca: pulfus velor:fpifíus fib
tilis atq; ourius : vrina alb, ppter cbo.caput aſcendentẽ vi»
gilias pati. Sí oc matería cft pblegmatica ; ei d oe frigida
eft copleríóc affimila£ : 5 pís büiditas eft ín bucca: paruus
tumo: ín faae ⁊ coꝛpoꝛe: vꝛina groſſa ⁊ al.pulfus groſſus⁊
tardus, Sí cii cholera fit nig.erit ficut ũla Q de cõplexide eft
Fo.xlj.
frigida:ſed facies eft liuida cogitatiõis ⁊ vigilian cft peſſi⸗
marum:vꝛina alba c ſubtilis:pulſus tardus c ſubtilis Mo-
lo: capitis d cr officialibus nafcitur moꝛbis: aut cx coftipas
tionccft d oe multis grofíis « vifcofis nafat pumonb? ; aus
s fignificatio: qꝛ filofirmus pleniter fc oictauerit fades
cft plena: cii doloꝛe capitis grauitaté hʒ⁊ thetinoſit ate m:
aut ck apoftematezapoltema aüt oe cà cft exteriori fic pcuf»
fione c colliſione :cũ apoftema oe pelliculís d funtfub cute
capitis pfozat ad pelliculas oure marris ey fuis colligãtijs:
aut oc interio:i ficut oia apoftemata à caput patif Signiñ⸗
cario doloꝛis q eft er apoftemate calido eft: q: infirmus cus
boloze pulfanoné fennt t arauitaté febꝛes ⁊ capitꝭ doloꝛes
in facie rubet. Si eft frigida Dolo: eft paruus. &í apoftema
qð caufa eft doloris in pelliculís circüdátib?cerebzblfitzinfir
mus fentit quafi ad iterioza fibi trabunf eculi , Si aüt nibíl
boz fentit intelligitur effe paffio in bís que fub craneo funt
peüiculis.ue oc 16€ aut collifioe eft cà ei? nuila figni
ficatio eft neceſſaria nifi interrogatióe infirmi fola: q: eozus
caufa palá eft aperta. &ed capitis doloꝛ q ex colligátia eft
ftomacbizaut ez bumo:ib? eft in ftomacbo dau»
fig:cui? fignificatio pücturefunt ⁊ anguftíe: tremo: co:dis
x ardo: capíris q augmentat᷑ cũ ftomacbus exinanitur:aut
poft ſomnũ: aut cü iciunatur : aut oc pblegmate in ſtoma⸗
cho putente. Rius fignificarióes:q: facit abomínationem 7
poftvomitü quieſcit:augmentatur eif cü abis fit plen?:ma
rime frigidis acide cructat. Item oolo: ín capite er multa
comeftionc nafcitur. cius cft figuificatio ocfidert) cibi ablas
tio pigritia c emollitio ftomacbí ocfectio fentít doloꝛẽ m ca
ite medio. Naſcitur itẽ doloꝛ capitis ex poratióe vinízcui?
mus caidus ad cereb:fi afceditt eoxetae vocarurzbocau
té cft et defectiõe cerebꝛi fumi recipiétis: oĩſq; ooloz capio
tis d a ftomacbo eft alleuíaf cũ ftomacbus inamf; augmen
tatur cũ grauat : ⁊ cib? ſtomachi in malas qualitates muta
turzbe ſunt fpecies cepbalec d eft in capite, Sed opoxtet in
igere q: q̃dã € acuta ⁊ velociter finiẽda: ⁊ vocat cepha⸗
ica abſolute:⁊ eft rarda ad diſſoluẽdũ c finiendá:z vocatur
galatea:becaüter parua augmetat cá ficut voce (gnis fpl£
denis viſione:⁊ odor vérriaslos cerebzt ímpl£te: ⁊ cu5 po
tatice vini:hec fpecies ex frigidis ⁊ groſſis Dumozibus'ma
rime nafcit ⁊ excõſtipatiõe c fo:ti verofitate: aliquádo ras
mé er 2u.calídis. sal ín lib.loci — —
loꝛẽ capitis q̃ galatea folet vocari cõſtat ex paſſione eſſe ho
minis:quã fi paucis diffinire velis verbis:cepbalea erit diu
turna ad ſanãdũ dura paz nociua donec in maius veniat no
cumẽtũ:vt nullã voce tãgibilẽ ſuſtinerevaleat:nec ſermonẽ
aliquãtulũ clamor] habẽtẽmec motũ nec ſplẽdoꝛẽ alique: f$
marime amatvt in qᷣete obfcurirate maneat pprer magni
tudine oolo:ís que fentit: quoꝝ alr cogitát q caput Qfi vas
vitreti babeát.JXolo: ait bmói in multis ín radíces oculos,
ſecedit: hec pafiío ficut ⁊ epilepfia tempoꝛa babet interpos
lata cin intermiſſionibꝰ bas bs qualitates ficut ⁊ epilepᷣti⸗
ci: pꝰ aũt babét epileptici:q: oefectío: bís cft fuperio: pars
capitis. vi Bat.quoꝛũ capita faale replent z cozpo:za erca
pits plenítudine fauciant loca capitis q̃ recipienda parata
funtifirmítan oueniẽtia⁊ appetibilia funt ſuſcipiẽdi moz
bi.s£á ámala fit Dieta eoꝝ cadüt (n galates pafitonem:negs
longi efta veritate quofdà bo: oolose ín pelitcutís cerebzí
ſentire:⁊ quoſdã ín pelliculis circidantibus cereb:8:ou:b?
doloꝛ vcnit vſq; in radices oculoz que paflio efti pelliculis
fub craneo exterioꝛi. Itẽ Bablõga vigilia doloꝛẽ capitis ae
nerat coꝛruptiõe atit digeſtiõis fumus ad caput aſcencditeſt
mile faatc logus ſomnus:ex multa em oíceftione caputím
plet oe multa bumidítate ca.Doloꝛ capítis d bemícrancus
nücupari folet ín medía pte capítis eft: c er bo:ib? nafat
peffimts calidis vel frigidis pelliculas impteribue cercbsiz
aut oc fumo ad cerebzi afcendente a ftomacbo, Sicaífica»
tío ſenſus eſt doloris ez vna parte in ínteríoa cranco ipfi?ca.
pitis huiuſmodi aüt babétes oolo:£ patium£:ficur c ín q3*
late paflióezqd cii fit peffima accidétia patiun£ ocitizatiofi
em ꝑcutit vifus: aligribec paffio cũ ínterpolaríóe venir. au
quádo eti eft 20lo: capítis ex inanitiõe d ppter E adam
Zibernonus
fitficut ci ſang. fluxus nimi? cft a Raribus aut ex mẽſtruis
aat emo:roide ; aut fura ventris:aut multa effuſione fan;
guinig ficut patíürur femine us prunaóc.lcuitate, icʒ aliena
tioné atqs vanitarc. Ite oolo: capis folet nafci poft coitus
qð er octectióe cft cerebzic plenitudine co:pozis. Sté ex an
suftía « anguinis minoꝛatiõe:aut ex cerebzi detectioe ⁊ ſen
Nã multituaine:ſicut Bal. dicit ín q̃rta particula li. oc inte
noũ méb:0:8 paſſione.poſſibile inquit cft doloꝛe cõtinuuz
capitis eg oefccríóc eſſe cerebꝛi:aut oe ſenſuũ ſuoꝝ multitu
dine. 3t dixit in li.de cuftodiéda ſanitate txitulato:caput ie
pc oolce eft cx perfectione ſeuſuum nerui quí a cerebꝛo ad
ftomacpá oeícédit, Naſcit᷑ quoq; doloꝛ capiris ex multitu⸗
dine fumi caput petẽtis:cuiꝰſigniicatio fonus cft in auricu
— inffaucibus ⁊mutatio doloꝛis oe latere ín la
tus, IHafcitur iteꝝ oe apoſtemate calidovulue poſtqᷓ genue
rít aut aboꝛtierit⁊ nó niũdificatũ fuerit: coolo: € in ſũmo ca
pit. Ops aüt intelligi q: doloꝛ capitis q ex paſſiõe eft cuiuſ⸗
dá mb:t ín mẽbꝛo qð cá eft doloꝛis: aut in co incipit: poft
caput aſcẽdit. Doloꝛ capitis — ꝑmanet oíutius: aliqũ
quidã doloꝛẽ capitis patiunt᷑ adco vt perdát vocẽ qð ex paf?
ſione eft nerui ad lacertos gutturis ⁊ gule veniẽtis.Bal. ot
i ín libzo fermond:qn caput partim dolet partim nõ:aliqñ
eft ín pellículis aliquãdo ín venie aliquádo ertra crancü ali⸗
quádo intra:quarum inueſtigatio molcftiffima eft; ad ve»
rítatem oura . a .
¶Te frenefi catída « frigida: c apoftemate cerebꝛi c alies
natióc mentis. £z p.iiij.
3Renefis aut ex calida eft cóplerione quà parit
"Id icerebsti aut ſue pellicule:aut oe calido apoſtema
te in pelliculis tpfi? cercbzizant in cerebꝛo:aut ex
ji multitudine cpot. ín venis eft cerebꝛi.Qui antt
20lo: eft ec apoftemate ourío: eft 7 foꝛtioꝛ. Cali
dà vᷣo apoftema aut oc fangume eft aut oe cbot. rub. tni
ficario eus eft fcb.cótinua:calo: 9o foꝛtis in tactu:tactus ca
pee 4 faciei eft calidioꝛ ín tactu totíus co:poas : alienatio
habet᷑ mẽtis vigilie: aliquádo fomnue cũ imaginatiõe c ſu
icitant᷑ cii foꝛtitudine ⁊ clamoꝛe groſſeſcit lingua nigreſcit
accipit oc veſtimẽtꝭ oſculos pter imasinatóie coꝛruptio
né:co:ü oculi atíqn lacbzymant ⁊ lippi funt aliquando fica.
££ fi fit ex apoftemate ſanguineo oia accidẽtia fant có riſu
€ fomno ruboꝛe oculo alienatióc:calo: eo; eft pũgitiuus
facies nó multũ rubea:fed citrinitati ↄtigua cà ſiccitate :qð
qui patiunt᷑ er apoſtemate cholerico babet accidẽtia ſupꝛa
dicta cũ ira cõtentiõe c pfidia, Si aũt apoftema melãcholi⸗
cũ cft cadem ſunt accidentia cũ vanítate c leuatiõe aſſidua
alienatione nimia timoꝛe —— t ploꝛatiõe.Cũ autem
bís matcríjs pari mifcct pblegmatís ſuperioꝛa pabet acci
détía cũ vigilt fomno. Pulſus in tota bac paflione —
ocfect? parũ durus nimiũ diuerſus eſt⁊ anbelitus ſpiſſus.
Eſt c aliafrenefis naſcẽs ĩ cerebꝛo er apoſtemate diaphꝛa⸗
¶ Ac letharsia ⁊ cá ⁊ ſigmſicatõe eiꝰ. Ca.v
Ectbacgia eft coꝛruptio quá patit᷑ memoꝛia: na e
Aſens cr mala cõplexionefrigida:aut oc materia
. fectus atq; ſpiſſus. Differt ab apo
pbiegmatica d cerebꝛo feu í fue ofic£: ficutfrenefis d
natat ex —— ——2 ſpẽs eſt ex abun
dantia hũcditatis ⁊ phlegmatis. Significatio ci? faace te
pída ⁊ feb.iẽta ppter putredinẽ pplegmatis c habẽt ſtupo
ré fomnii oiffiaié ad excitandũ Si autẽ oe aliq re interro
gent ounter ⁊ moleſte ab cis rñdet᷑:mente alicnant. t oſci
tationé Dabet nimia buccã tenet apertà q obliti funt claude
rc cá:atr habẽt ſolutionẽ pplegmatie:alt ſunt cõſtipati: vꝛi
na eoꝝ turbida ficut aſinina vel iumét.na:babérená tremo
ré cw extremitate coꝛpis ſudoꝛẽ:eoꝝ facies nigredim perti
net tremũt:pulſus co: mollis eft ⁊ magnus ⁊ diuerſus:et
cituofus fic ꝑiplemonicoꝝ pulfus anbelitꝰtaraus defectus
⁊diuerſus.Si lethargia er ficcitate fit hñt vigilias nó ftupo
ré lomnü d cpumta vocaf vigüem . Stupo: eft aut ex frigi
: ne quá pati cerebꝛũ: aut oc matería pble ica
aut oe fcb.acuta;aut ex pcuſſiõe quà lacerti patiun£ co:písz
aut c; ópflióe cercbzizaur ex cófractióe offi capitis:aut de
fruftuiis d fracns oflibus capitis fupponun£ cũ medicarive
lír medicus, &lígilia ex —— cft icca:⁊materia melàcpo
lica fiuc cbo:erica., s£ü aüt ci facẽs vigiliae caufe cõmilcet
faciẽti ftupozem fit illud q3 cbumavocaf. Si pblegma plus
abüdet fiet ftupo: maioꝛ:ñ ficcitas maior vigilia:infirmꝰ fe
babet dfivigil doꝛmiẽs oculi eius funt apti més turbata ct
alicnata, Signiíficatio qua móftra£ bec pafíio infirm? iacet
fupinus 7 ertéfug jfi mo:tuus oculi funt faní:facies ín quo
dà tpe tumida: coloꝛq; niger; alioh habẽt duritiẽ vune:ali⸗
Qn moilitic: q paffio cum fit ocbilis fi immittas aliqðiuſcu
lti in os egroti tranfgluti£:fiaüt foꝛtis non tranſit:ſed nari
bus erit.pmói egroti vigilias habẽt nimias cõſtipationẽ vꝛi
ne:neq; anbelitus eori apparet:pulſus eoꝝ cft paruus oc»
; a:q; babes bác paf*
ſionẽ habet anbelitũ rectũ z ſanũ.Si aüt bác paffione mus
lier pariat; videdá eft ne fit fuffocatio matrícis, iacet fti có»
fuerudine ſuã:aliqũ alleuíat paffio t intelligit qð audit: alí
quádo babet nimiã defectionẽ. Illa aüt pafíio q̃ voca£ fco»
thocos.i.cõgelatio naſcit᷑ ex opplatione q cft ín ventriculis
puppis cercbꝛi:de hũoꝛibus frigidis c ficcís : alíquando e
nimia potatioe ad frigide ⁊ in ea balneatióc 7 fructuũ refri
geratioe t comeftione coz. Sfgnificatio ci?:q: totü coꝛpus
cft finc fenfu « motu:⁊ ſuipẽſus cft anbelitus ficut motu?
Differt atit a ftupo:e: qz in ſtupoꝛe oculi funt claufizin cons
gelatiõe $o aperti: qi atit bec paffio homini incipit venire
remanet bó putipfum inuencrit fe habẽtẽ: fcu fedeat z ftct
aut doꝛmiat aut octos feu daufos habeat.Sitr fi ali⸗
dd opercf eodé modo operat᷑. Pꝛeter bas figtíóes hʒ eas
quasc cbuma.fLo:ruptio ratíoie ⁊ memoꝛie:aliqñ corrum»
pit vnd aliqũ vtrũq; ficut ſenioꝛes patíun£: quib? cõtingit
€t ocfecrione cerebꝛi.Toꝛruptio autem bec aurer frígída ⁊
fimplici cõplexione:aut er phlegmatica eft marería . Si ex
coplerione eft frisidazinfirmus patif obliuionẽ t grauitatẽ
t pisrínà cü fomno. Sí cft cá humiditate ftupozez obliuio
nẽ. Si de frigiditate 4 ſiccitate vígüias patíf nimiae, Sí oe
matcria eft phlegtica purgat pos aures e nares.Scotho⸗
mía aũt cvertigo aut ppzíe funt in cerebꝛo:aut ez alteri?me
bii colligátia. Si fcotbomia fit excerebꝛo aut de cõplexiõe
eſt os bu.autoc bu.pblegmatias ꝓꝛe cerebꝛi dominãti
bus. go aũt eſt ex humo.pblegma.invemns cerebꝛũ dir
cüdantib? coadunatie:aut oe humo.choleri.vel ſangui.qui
nó poffunt oíffoluit íta rotan£ circa cerebꝛũ: aut oc cõpꝛeſ
fione cerebzi ppter fracturá oſſiũ capitis ; aut pꝛeſſurã alre
rius rei. Significatio fcotbomíe : q? bó eft fiit maniacus
oia mẽbꝛa ci? ocbilia propter moilitiẽ nerui oc pblegmate
cerebꝛi. Signíficatiovertiaínis : oia abpofita infirm? videt
moueri:maxime rcs rotüdas:ficut molas ⁊ fil'ia.fi oe phle⸗
gmateos babet acidumvel falfum, fi oe cbo. rub.os babet
amara. Giniuerfales fignificatióes vtriufds paffióis obfcu
rítas eft oculox grauítas ⁊ tínnitus auriti . Si er eolligan⸗
tía fit cerebꝛi ad alía mẽbꝛa er ambarũ erít paffione arteria⸗
fü d funt poft auriculas ppter 2plerione frisid&aut ex hu.
eft phlegmaticis velcalidis.Signa q: hmõivene funt plene
⁊ extéfe:alía eft ey paffióc abaꝝ venarũ iuueniliil pprerfrí
gidá cóplerionézaut bu. pblesma, vel cpoT, fignà eft:9: cols
Tbeoꝛice
atfuturã fibi ex his d ſentiũt indicijs.Epilepſia ex ipaſmo à
Alia ex ſtomachi patiẽtis eſt colligãtia pꝛo
n nig vé frígidà aut pblegmatici. Sign q; infirm?
D abomínationé cozdís tremozé augmenrat pprer nimia
comeftioné. Ite qñq naſcit fcotomia ex córinuis acut] feb,
4L»*
ſibilis ⁊ mobilis tranftre ꝓpibet:⁊ mẽbꝛa ſenſi⸗
bilia:⁊ motus volũtarius alijd nó operant.s£ ef
fant ergo virtus fenfibilis t motus regitiuc virtutis:actio⸗
neſq; ceffando minuunt᷑.Oppilatio aut huiꝰpaſſio.ex bu.eft
polegma.groffis c vifcofis: aut oc pblegmareci melacho.
fc mifcéte: fiuc ex groſſitudine fanguimnis;aliqn vini plenitu
díne ⁊ ebꝛietate:q̃ apoplexie ſpeces eft moꝛtaus ficat pip .
ín apbo. ait:fi ínjt ebꝛiꝰ apoplerià patíat ſpaſmat᷑ atq; mo
riÉ nõ feb. fapueníat : aut nó loQt cũ ebxietas oifloluat,
Añcedit paf.pác doloꝛ ia capite acu; tumo; ín faucib? : ob
ſcuritas in vifuzverrigo: fpledozis imaginatio:ertremitattz
frigitudo:co:pís titillatio.Sigtio pui? paf. vicina cft conge
lationis fiótiont.infirmus nó oo:mít nocíua fup caput cade
tía nó fentit;anbelit? ei? q̃ſi ftertétis auditur.ci augmenta
tur paf.anbelitus fit (terterioz cin anbelitu align fonus pe
«tous audit᷑:quod er ouritiez anguftia fit ipfius —
Si aũt paſſio nó cõfoꝛtet phleg.ſonãs nó tráfglutit:f5 p na
res emittit Sí hec paſ.ſit ex phleg.vel ſangui.rubet facies.
Si de cho.nig.nigredini pertinet.patiẽs tenet oculos ſemi
clauſos ⁊ ꝑmanẽt ficut fuerütin latere:ſ.aut ſedẽtes aut ia
cẽtes ftantes ⁊ ſimilia.Hec paſ.ñ fit foꝛtis nó ſanat᷑: fi debi
lis ad ſanãdũ dura fit:f5 mouet᷑ in — ⁊ꝑaralyſim:ñẽ
Hip. dicit:apoplexia fi eft fo:t( nó eft ſanabilis: debilis nó
facile curabilis , f£pilepfia € cũ totü co:p?fpafmiü patit᷑: vt
in terra cadat infirm?:align tpibus coftitutis;aliqn interpo
latis diuerſis:cã ci? eft apoplexia:ſed tamẽ mino: in foztitu.
dine c $tute:cá em d cpilepfià facit nó eft in o1b? cerebzi ve»
trículis:f5 qͥdã vétriculog oppilan£:c vie neruoz mẽbꝛa coz
poꝛis mouẽtiũ.ſua matería míno: eft cp apopictica m quãti
tate c q̃litate c fubftátia: vn fit vr infirmus in epilepfia fen»
tíat ⁊ fe moueat qð nó fit ín apoplexia: ⁊ inde dicunt epile⸗
pſie cãʒ apoplezie eſſe mediá ; q̃dã tfi epilepſia eft a cerebꝛo
q̊da a neruoꝛũ ſpaſmo.q̃ ex cerebꝛo: q̃dã ex ipſo folo: q̃dã ex
colligãtia oꝛis ſtomachi vel alteri? mébzi. à eft ſoliꝰcerebꝛi:
naſcit ficut dixi er ↄſtipatꝭ vẽtriculis ipfius cerebzí:c q; ſpiri
tus atq; virtꝰ motiua ꝓpibent᷑ ncad mẽbꝛa trãſeant q̃olũ
tarie mouent:he oppilatióes ex hu.ſunt groſſis phlegmati
ae t viſcoſis in hoꝛa paſſiõis ad vẽtriculos cerebꝛi deſcẽedẽ
tibus:aut ex groſſis hu.melãcho.aut cõpꝛeſſiõe cerebꝛi cuʒ
frangan£ oſſa capitis:aliqñ bec paf. nafa£ ci rotãdo vel cir
cuedo bó fe moueat centies vci amplius:hũoꝛes atq; ſpũs
calefiũt ⁊ mouen£ 7 ita bó in terrà labi£.rEpilepfiam oe cez
rebꝛo pᷣcedit ními? capitis doloꝛ cii grauitate vifus obfcu
ritate:co:uptióibus fenfuüzaudit?:guftus: odo:at?. fi fit
ex pblegmate fit co:p? plenũ groſſuʒ⁊ al.ei? ofeta fuit refri?
geratiua:bumectatinacpblegmatis generatiua.Si oe cbo,
fit níg.bó macidus eft colo; niger; ci? dieta Oeficcatiua fuit
€ mclácbolica.sEpileptici ppter ſtomachũ ex fumo patíunt
pblegimatíco vel melácpolico ad cerebꝛũ afcédetib?: ⁊ vétrí
culos ef? ĩplẽtibꝰ:⁊ oppilatib?.pcedit bàc nimia oꝛis ſtoma
chi anguftia abominarío co:dis tremo: puncrurain ſtoma⸗
cbo maxie fi tardef comeftio:aut míno:c£ : pec ríment fu
bítolabun£:aliaqn pᷣcedit vífus obſcuritas:aliqñ clamát vo
ce magna:aliqñ nõ cadüt fed oebíilitan£ ⁊ ocfiaür:currít oc
oꝛibꝰ eoꝛũ falíaa sEpileptici 0c alijs mẽbꝛis coꝛꝑis ex fumo
atiunt᷑ frigido aſcẽdẽte ad cereb:ü oc patiẽte mẽbꝛo:ſicut
n manuũ⁊ pedi digitoꝝvidemus paſſionibꝰ:⁊ ín colica:et
matricis pafRoib?.oim hoꝛũ figna funt paſſoni oꝛis ſtoma
chi ſilia: fumus em ab bis ad cerebꝛũ aſcẽdit: alia etiã cos
tingit mulierib? cõcipiẽtibꝰ fi parrunerint (anan£: aliquan
do moꝛſis a ſcoꝛpionibꝰ ft neruos ínaderit mo:fus. Signa
box.ois:q: patiẽs fumũ frigidũ fentit aſcẽdere a mẽbꝛis vbi
ſunt:⁊ 5 fubito oc mẽbꝛo ĩmẽbꝛũ quoad puemat ad cerebeũ
⁊ ita cadũt.hoĩes hmõi paſ.habituri pari an tpᷣs pnũciant
Fo.xlij.
ceteri eft peiox:eft cũ ſpaſmꝰꝑ oia coꝛꝑis mebꝛa cõſcquit:cũ
em̃ eie vétriculi oce ex illa abũdantia impleant᷑:⁊ nerui
actiócs pꝛincipaliũ mẽbꝛo:ũ ⁊ maríme regitiue virtutis pa
tiunt: ⁊ cut an diximus pbleg.c melácbo.»fcquit: ci ner»
ui ꝑ latũ egtédunt: vn neruis fpafm? pucenit; ocinde bó in
terrã cadit; b ſpẽs epilepfievicins € apopleríc. Pꝛecedũt au
té cpüepfià abominatio obliuio:⁊ qꝛ frabilis eft; oi5 fperü
b5 fignificatóce: ſputa in oze flagellatoes ín fui ꝑte.Sputo
TU cà €: qꝛ naturavult erpellerc cãs mozbü facicres.$1agel
lation cà tutis expulſiue eft mot?ad repellédos bu. Par⸗
tícularia ſinguloꝛũ boim accidéria in pac paf.funt pec: fozti
ter cadüt clamát linguas mafticát pzetervolürat£ exc ũt ege
ftiocvzina:in alijs fpma, Sis etiã funt Dvt fi ínfirm?c vino
t myrrba⁊ comu capꝛinofumiget᷑:⁊ oct ad comedédü epar
capni affari: c odozet ipfus:dto em ppt b ĩcidũt terre: c ap
partt fignificatioes dicte.Alij dicũt fi pelles capᷣnas veftíüt
nouiter excoꝛiatas q infundan£ ad ilico cadunt. ulti pac
paffióe moꝛiũtur:qꝛ accidétib? his moleſtant᷑.plurimũ bec
pueris venit paruis pofteriozí cg ctati ⁊ iuueni raro, Se⸗
niũ c fenectus ppter ficcitatẽ membꝛoꝛũ ſuoꝛũ nó panunt,
"ueri ecouab? babet caufis : aut pprer naturale bume »
catione (ui cerebꝛi:aut ppt mala dictã.Si cá bui? ex ↄple⸗
xiõe ẽ naturali initio natiuitatꝭ ↄtingit.Si pp malá dietã
poft ↄſequit:neq; vnqᷓ fanant fi poft bas etates euenit. In
pueritia intti fanᣠfi $m qp 05 medicen£:fanitas coz i etatꝭ
tpis regiõis ⁊ dieteẽẽ 2mutatóc:f5 ſi.xx.ãnos tráfcat moꝛiet
cũ ipſa.Eſt⁊ paſ.altera ex groſſo naſcẽs phlegma.hõc alqñ
ꝓpter ebꝛietatẽ folet pati cer mala digeſtiõe ⁊ multa come
aif 7 i pcr eti
aut
lp && S N-€r cerebzo aut er collígato fibimébzo , Suez folo
dd |, cerebzo fit er bu.eft melácbo.in cerebzo na(zenti
| Aj buscar a ftomacbo veniẽtibꝰ 7 paulatim ibi fc
coadunátib?: ipfus incẽdẽtibus vnde animus
ↄturbat᷑ crõnabilitas mutatur.s£r colligátía cereb:í ad alía
mẽbꝛa "umi c melicboli.bu. funt a ftomacbo: aut fub bypo
cüdría. £ft ⁊ melácbolía q ex toti? coꝛpoꝛis pu. eft incenfis
aut de tumose 7 triſtuia. Sunt figua vninerfalia melãcho⸗
lie timoꝛ c triſticia:⁊ cũ intentione mala: alf ern timẽt moz»
1£:alt) oefiderát eandẽ:alij multũ ndét:al5 flétzalr) fe negát
alt) vaſa lutea fe eſſe putát c cauent nc ea frácát: alrj fperát
Q: fint bꝛuta aĩalia:⁊ ficut galli damár:altj diuinãt⁊ fe oe oi
uinis pdicere putãt. SSignificatio vtriuſq; ſpẽi ppzia. em
de bu.eft melàcbo.ín cerebzo incẽſis nimiã p5 alienationem
aunguftias:triftitias:timo:es: dubitatiões:malas imaginas
tióce:fufpicanones c ſilia.Si cr frigido acide rucrat vel fus
mofe malá bs digeſtionẽ:ſputa intta doloꝛẽ fub bypocüdri.
ardoꝛẽ foniti tbetino(itate:filr inter (patulas.bcc aür aca»
dẽtia poft abà funt venientia: ex fanguine eft ardéte: alie
natione hz cũ rifu ⁊ leticia:coꝛpus infirmi madidus: colo: ni
ger pili i cozpe füntnímt) nifi in pecroze vene latezocti rubei
pulfus magnus paz velox: oíeta ei? cali. 2 bu.ficur carnes
Bac paesi erar bec funtei? (igna . d ep mtto eft (an»
guine guitatẽ fentit in co;pec p emocroidas fanguis effuit
ex cófüetudíne c reftringit:femina pdit men(trua : becoia
abũdãtꝭ fanguis funt ſicna. In me
nationé:damo:é:inftabílitatézvíalias:nó defctmult (ra
ſcunk: multũ calidi babẽt tactũ finefcb.maci
antea dieta calida ⁊ ficca:fic allia inapis 7 fimiles
be: laboꝛioñ ietunátes : parũ : : multi secos
vinti vetus 7 oulce 7 filia, vnde paffio certifica ouriozz mo
leftioz. Si pu.fint melácpo.anguftiat infirmus : trita? eft
cogitofus fit c tímídus plo:ás : mala magnas : folirudi*
nẽ amãs:⁊ hz oĩa accidẽtia BOMINUM 65 tñ ín ces
)
*
to .nía bec ꝛia:timoꝛẽ: tríftidazanguftia:
— — t obſcuritate ⁊turbiditate
animoꝛũ.his fignificarióib? ipecíce hmõꝛ ínfirmiratis intcl
lígun£. lDip.in fedo epiO.particulazcur? co: indt bs cóplerío
u£ calídà c ficcá:cópleionéfo cerebꝛi bumidam facile cadit
-n melácboli: cpolera cr dominãs viqs in iuuentute inten
dit c in cbo.mg.2uertit i£oplerio cerebꝛi cũ fagidat bu.fit
mollefcir ⁊ oeficit; vf fumũ melácbolíai aſcẽdetẽ a coꝛpoꝛe
reapír: ocinde obfcuraf triftítia c timoꝛe fibi oominàátib?,
Hec duo accidétia melãcholie funt ꝓpꝛia:vnde IDippo. in
apbo. Zimoꝛẽ c triftici patiẽtes: melancboliam inrelligüs
tur babere paffionc. bec aũt paf. fit plurimuʒ inautumno ,
f£it ⁊ alía (pés melácbolica quà q babét galli vident babes
tc ſilitudinẽ ⁊ clamát ficut galli: ⁊ latrãt ficut cancszimmo
fe eſſe canes otcuntzepeunt oe nocte ad nocumẽta:⁊ ibivſq;
gd oi€ mo:ant, Signa bmnói ſunt:qꝛ colo: cft citrinꝰ:ocłi có
caui fica:os ei? ficcũ:fitiẽs multi : ín pedib? ci? vulnera €
puſtule vidẽt᷑:⁊ ín facíe firzqz offendes cadit fup faciẽ:ĩ cra
tibus femp babét caninos mo:fus . nd fananf d bac fpe
infirmant:ops ati: íntclligat:q: B paſ.a parétib? beredíte£.
¶ De camo:c d bereos 0:2 cà ⁊ ñgtione eius. &api.vit).
i 3i 9o: eft cófidétia aic fufpitiofa in rc amara et
"RA mcogitatióis ín eadẽ affiduítas: cui? ſigtio ocu⸗
^ iot eft cõcauitas:⁊ ipſoꝛũ motio affidua:ma»
»i- wd] -ic palpebzarü:neqs lacppmanf; pulchꝛitudi
Lu arbnt in viſu: mẽbꝛa preroctos ín macie mus
tan£ :pulfus coz fic triſtiũ:ſʒ ſi res amata noiat pulfus oc
fuanatura mutaf diuerſat᷑ ⁊ turbat᷑. Hec eft fistio moꝛboꝝ
in cercb;o naſcẽtiũ. Opʒ aũt intelligi:qꝛ figníficatióes quoe
Tü3á moboꝝ duarũ vei triũ funt cõplexiões paſſionũ:ſicut
eft alienatio ꝑtinẽs frenefi ⁊ melãcholie € ftupo: lethargie
4 paffiói couma vocate:alie vniuſcuiuſq; moꝛbi funt ppꝛie:
ſicut timoꝛ⁊ triſtitia melãcholie:ſpuma ——
nó eft neceſſariũ m cõibꝰ figutficationibus cófidere nifi pꝛo
pꝛias vndc poffit iudicare ſatagat adiungere,
; ¶ 32e paffioníibus quas pati nucba.
fap. ix.
« —— ín nucha ⁊ neruis:⁊ a nucha pcedéti
ius feptz efie poédun£:moliities epilepfia oe
OT
t jl/pafmo epilepfia oozmitationce fpafmus treo
"Imo: tiriliario. £^ollíties € ci ín ínitio ncru? ad
liiqð meb:di vemés oppilat. lirt? ei motiua
Zbit ne tráieat ad mẽbꝛũ il dð:deinde mẽbꝛũ emolut vt neq;
ſentiat neq; moueat᷑. Si aũt oppilatio ſit oĩm neruoꝝ ĩitijs
aufert fenfas cii motu toti? co:pís t ot actiõi regitiue noce
tur: tunc epilepfia oe fpafmo vocat doc pblegmate cft cc
rcb:t (mpléte ventriculos.Si adt oppilarío ín latere fitvno
totíus illí? lateris c facici fit emollitio: ⁊ voca£ epilepfia et
paraiy is. Sí vᷣo oppilatio ĩ nucha fiti ínírío mebzoz q ſub
facie (ant fit emoliitio.7 fi in vno latere oppilaf nucba :mẽ⸗
bꝛa illiꝰlateris emollaunt.Si $0 fir oppilatío ĩ neruoꝝ ad la
certos veniẽtiũ initio faciei : t boc ín latere vnozin latere il
lo faciei eft emollitiotvoca£ paralyfis:à palvfis cx mollítíc
& fpafino nafcif coadunatis: q: emollí£ nimis maxille lacer
tus c alteri? ſpaſmat᷑.Si ↄſtipatio ſit in initio nerui ad gut
tur veniẽtis amputatio fit vocis:fi ín neruo ad pectoꝛis ve»
niẽte lacertos fit anguftía anbelitꝰ:⁊ fi inneruo q venit sd
veſice Laccrtos exit vꝛina pzeter voluntatem.Siin lacertoz.
natiũ neruo erit egeſtio fine volũtate. Itioẽ intelligendum
eſt oc cũctis mẽbꝛis fi ad lacertos coz veniétes oppilentur
nerui:emollito em̃ neruo mẽbꝛi fenfus er neceſſitate amitti⸗
tur atq; ei? motus.Cõpꝛeſſiões aut ſunt ligamẽti aut apos
ftematis in nucha nafcet[:aut oſſis locũ ſuũ exeũtis ⁊ neruũ
cõpꝛimẽtis. te mollities mẽbꝛi ẽ ex índfióc fuí neruiad illð
veniẽtis c fractione ípfius fi per latũ incidat᷑ que mollities
nüd fana£:( fi plós amputet᷑ nihilnocumẽti mẽbꝛũ patí
tur. ibat, bec paf. ſenioꝛibus plurimü cõtingit fi eoz capíta
bu.fríaidis funt plena: dous fi fubíto ſuꝑuenerit calo: aut
nimia frigitudo bu. liquefrunt: c ín loco vbi neruus íncipít
deſcendũt:maxime hãc patitur d neruos babent oebíles
foztíb? em̃ neruis raro boc acadit. Sistio vn nerui mollitio
intelligik fatio eſt in ppatulo ex fuí mollitie: fenfus « mo»
tus ablatíóc. S1 crbu.fit pble.fit fübíto fine cá exterioꝛi.Si
Xtbernonus
ex cópseffióc fit ligamẽti intelligit qt er ligamẽto fuctit, Si
oc —2*8 aut copꝛemoe nerui neceſſe € pecflific pcuiſionẽ:
aut cafum:aliqnità emollitio fubfcqui£ cti mẽbꝛũ a fui cóca
tenatióc orfoant, ppter püiditate erf c viſcoſitatẽ infrigí
dat iígamenrü « luõꝛicat᷑ os vr creat locũ futi: aliqũ ex más
teria calida cótingit ficurvídemm finc acute paf. vrpote fre
nefis ex mollitie mẽbꝛi. Sepe in colica paf. veniunt emolli⸗
tío ⁊ cocatenatióís fcparatio c mo:bus fm crifim finiatur
natura pu.ab interíonb?ad exterioꝛa impléte.&iidí ait mul
tos ylcó habentes quib? cubitoz feparant cõcatenatiões
alij coxaꝝ ait) fpatuiarum morti perdüt: fed ti po:ü fenfus
eft perfectus , "Paulus oirit q; mulros colicam perpeffog
viderit ⁊ oe mollítionibue extremitatũ curatiſunt:neq; fen
fum perdiderunt, s£pilepfie figníficationesfünt q: babens
cadit ſupinus vor cvolütaríus motus amittit᷑:pꝛececit bae
paffioncoolo: ín capite nimíus ⁊ plenitudo in taucib?; ver
tígo 7 obfcurítas vilus : figitudoín co:pozíe extremítatí»
bus titillatio ín coꝛpoꝛe totõ grauitas ín motu ftrido: ocn
tii ín fomno: vꝛina ntg. by poftafis qfi farína groffa apt fca
bies.Hec paf. plurímü fenio;b?contingitz boibus frigide
⁊ hũide oplexiois:⁊ quoz oíeta groſſa eft ⁊ phlegmatis gc
neratiua. Juuenes nó liberant fi hãc.paſ.iñ tpe calido pa⸗
tiant. Peĩoꝛ qualitas buíus paf.eft anpel(tus mali z oiuer
fi « fuc oiuerfitatis ablatiui. Separatio cócatenatiois pala
eſt:cũ enim offi fruftü videt᷑:patet cp fuas cõcauitates cric
rit. aliquádo n mẽbꝛo vno fimul funr emollitio:fpafmus €
ſeparatio:qð videre poteríe cii memb:8 emolitü c ſepara⸗
tü rremat drca fug initii:aliqn videbis feparart ſpaimatũ
€ tremulũ:vñ opo:tct pꝛeuideri ne in medicina —
¶ De paralyfi ⁊cauſa c figníficatióe ci9. ba.
Aralylis eft faciei toztioz maxume ín latus vnũ
VP mono 99 contingit cc motiua virtute ad lacer
uA *tosfadiei coculoz nó tráfeunte, te paralyfis
M «d nafcif ex fpafmo vnius maxille lacerti q ſanam
Em maríllà fibi trabit: cut? fignificatio eſt:qꝛ oculꝰ
infirmier parte fani lateris nó poteft daudi. nferio: em̃
paipebza retinc£ circa inferioꝛa:quẽ fi ſufflare peepís;flat?
ex vna parte ozís tátü exit:qð fit qz maxille lacert? numi la
tus p:otrabí£:q: 9o fenfus z morus amartit oẽs emollitio»
nis fpecies certificant. Doꝛmitatio nafa£ vñ ⁊ mollítíozeg
neruoꝛũ.ſ.conſtipatiõe:ſed tamé emollitionis cà cft foꝛtioꝛ:
bic ctením fenfus perdi£ « motꝰ. Itẽ oo:mitario ex frigida
cõplexione nafcí£:q: neruus in parté fuá cóplicaf « coꝛruga
tur:⁊ ídeo parüvirtutis aiate ad illũ poteft trafire: t qð tr&
fit nó pfecte trãſit:aliqñ naíci£ ex nimia frigiditate mute ct
co:ugationczalign ex nerui ocfectióczficur ülíus q fup mẽ
bꝛü iacuerit:aliqñ er vẽtoſitate clauſa ſubtus nucham:⁊ ip
fam cõpꝛimẽte nuchã: d virtutẽ motiuã oppilat:ne ad nere
uum trãſeat. Significatio bui?paf.cft:q: quafi foꝛmicas am.
bulãtes p mẽbꝛa ſentit:ficut videmꝰin fup mẽbꝛa ſedẽtibꝰ.
¶ De ſpaſmo er plenitudine. -ap.rj-
* ſmus eſt minoꝛatio longitudinis membꝛi
yinfirmiin quãtitate ſua natural:qui ſi in toto
i Dco: pose eft vocat thetanus quo totũ coꝛpus
extẽdit᷑:vel multa mẽbꝛa invtraq; latera equa
E we esl iter: t cft ertefio erecta in neutra fc latera mo
uens:rbetanus vo ín acuta paſ.eſt. Si aũt ſpaſmus ín ante
riozibus eft mẽbꝛis anterío: fpafmus vocatur: pic fit cũ paf,
eft in poſterioꝛibꝰ lacertis. 5i retro ſpaſmꝰ vocat pofterioz
Sin anteniozib? lacertis cft (pafmus paffio vniufcuiufqs
mẽbꝛi copatit veniẽs ad lacertos patientís mẽbꝛi.Spaſmꝰ
vel tbetanus fiue er plenítudíne vel inanitióe funt: aut ec
mala cópleríóe frigida nafcunt:aut ex apoftemate alicuíus
nerut calido: aut er plenítudine cũ implef neruus ex malis
tbü.zpbleg.bu.cü ertendétib?:2 3 lógitudine fua eü mi»
noꝛãtibꝰ:⁊ lacerti ad qué ipfe venít reruus 3pétib?:vh mé
b:ü infirmi curta: ficut ſaccus oc coꝛio factus cui? cozíti ex
tẽdit fi oc alíqua re plufdp capere poflit impleat. Plurimũ
nafa£ bicfpafmusin pueris lac groffus fugennibus: mul
tis fine cautela comefhioníbus ⁊ neruoꝛũ ocfectionibus;co
rũq; emollitionibus € cox ertendendoz facílítatibus quoꝝ
fanitas cft facillima , Significatiões pꝛecedẽtes ſpaſmũ in
"£beo:xíce
acuta⁊ cõtinua eft fcb.vigilie t coftipatioesventrit
puerte oculo: virilta mẽbꝛa fo:tía funt ⁊ ficca. parti ex
plemtudine Paſmũ patictia:d cũ euenerit ourus eft fanari
significatio eius:q; venit ſuditus: oícta antea fuit pertí»
nés plenitudinizaliqri etiã poft ebꝛietatẽ venit. IlDip.inquit
qui habẽt ſpalimũ fi teb.quartane fi nerint cito ſolui
fpaímus co : hic em̃ ex putredine groſſi ⁊ melãcho.eſt pu.
cũ caleñt diſſoluit᷑ z 2fumi£ in mebzis, Opoꝛtet aũt intel
ligi qꝛ ſi iuuenes ⁊adoleſcẽtes epilepfia — apople⸗
riam in eſtate pafli fuerint cx plenitudine peflimac moieſta
eis cõtingit. Tauſe er Das faciẽtes paf.ctatíbus coz funt
fnconueniéres, minus molefte funt z cituis ocficiunt fi ſeni
bus ín pyeme venitit ppter cócozdíá paſſionũ ad cõplexio⸗
nes eoꝛũ ⁊ naturas tepoꝛũ anni. Gre uS
¶ 2c ſpaſmo er manitione. Cap̃ · xij.
imus cx manitione cft ſiccitas nerui: c cono
tractío fuí cii cócractióc lacerti in fe ⁊ mebꝛi cu»
^w (us erat minozatio ficutvidem?in cbozdis Gtba
S3 red cũ igni appropinquant aur calido aeri con.
trabunt z períe rumpunt.££ft aür bücfpafmü
intelligi oc inanitiõe pꝛecedẽti ficut nimia ſolutione vetris:
sucia mulieribus ftucu ſanguinis: aut oc vulneribus fiue
de naribꝰ.Similiter oe re deſiccatiua ficur laboze;famezvi»
gilijs: fco.acuta.bicfpafmus peioꝛ eft erc plenitudine:hbu
moꝛes diſſoluit:⁊ ppter caloze deſiccat materiã: vfi ſpaſmꝰ
nt. Si vcro ſpaſm̃us poft feb.venerit ex ſiccitate « cofum»
ptione fit püiditatis ppter cal. pzecedentis feb, q? petro: eft
pꝛioꝛi bíc fpafinuszmagune fi poft feb. q funt er cerebu apos
ftemate natci£. vf Bat.oĩs inquit ſpaſmus poft feb.naſcẽs
cit peflimus, € pafmus nafcés er frígída ↄplexione:aut eft
interioꝛ:ñcut cũ ex Du.frigidis cógclanf « coꝛrugant᷑ lacerti
co;pio;4 marie jlii g funt fup fpodiles collivel oozfivel toti?
coꝛpoꝛis.Si ín mẽbꝛis fir anteriozibus anterío: vocat fpaf»
mus, fim pofteriozibus pofterio: vocat : fiintoto coꝛpoꝛe
ſpaſmus abfotutus:cui?cft fignificatio:Q: rube? viridis vel
luidus cft colo:: oculi quafi foꝛas execũt t maioꝛes apparet
$ fucrintzinfirmus dfi rídet ⁊ coꝛpus inflat lonaroigitt ei?
vigilias patit vꝛine tolutioné egeſtiõis cõſtipationẽ: vzina
paulatim erít ficut fanguis . ín initio mo:bi patíunrur fino
gultũ ⁊ doloꝛẽ ín capite cubitis ⁊ oozfozalíqh tremoꝛem⁊ a
lecto ppter ſpaſmũ cadüt: buncfpafmü ⁊thetanũ habẽtiũ
crpec.ct moꝛs 1n die quartũ que od fi tranſierint moꝛbus
tranfit: eft fpcs fanandí.Spafmus qué neruus patitur er
apoftemate calido eft cü ad cerebꝛũ puenit paf, vbí apofte»
ma naſcitur:vnde pellicule patiuntur. u
¶TDoe treinoꝛe qui paralyſis dicif. Lap̃ .xiij.
Remoꝛ cõtingit ex defectiõe virtutis motiue
[C 272177 que in tremétibus eft mẽbꝛis. Eſt aũt duabꝰ
Ca Endoe cauſis:aut (cs oe inreriozí:aut de caufa exte
* rioꝛi f£c iterioꝛi ſicut oe frigida oplexiõe ſicut
— 4 patíun£ ſenioꝛes: caquá frigida dibẽtes fiue
2 (nípfabalneátes : fiucnimium vinũ bibẽtes:
mult ením víaü co:pus rcfrígeratz virtute oiffoluitzaut ex
oppílatione groffo:ü hu.virtutẽ motiuã cõtrahentiũ ne per
fecte tranfire poffir ad membꝛũ: vñ oeficit motus illius mẽ⸗
bꝛi:aut oe bu.groffis in ipfo mébzo coadunatis: qe cü virt?
motiua mẽbꝛũ trabit ſurſum:ipſum fua grauitate oepzimit
Oco:fum:ínte- id ouo morus veniüt cotrari) d íunctitremoz
funt vocãdi.De exterioꝛi caufa ficut anguftia íra fufpecrio
nc tremo:e timoꝛe.Titillatiões feuiecrigationes oe mate»
ría groffavenenofac fumofa funt naſcentes:qð intelligim?
q: in frigidis naſcunt tempoꝛibus « frigidie atq; pplegma
ticis coꝛpoꝛibus cũ in aqua frigida balnean£,
¶ 2c sibbofitate, f£ap.ritij,
5 Jbbofitag :aut eft anterío: quod fit cũ doꝛñ ſpõ⸗
!diles exeãt anterius : aut pofterio: ci prendun£
in pofteri?, Aliqũ etiã excũt ín aliqð latcrü ⁊ qð
1nde fit vocat᷑ toꝛtuoſum.Exitus aũt ſpondiliuʒ
à aptoeinterozi eſt: aut oc exterioꝛi caufa, De ino
terioꝛi ficut cũ hu.ſunt aroffi ⁊ vifcofi quíb? nucha ertendi
tur:⁊ lígamenta (pondilid ínfundun£ ⁊ lubꝛice (pódiles ctfi
ciunt:deinde (cparate loci ſuũ excũt. Itẽ oe cà ínteriozi fie
.-
S'o.tlíif.
cut cii calidi apoftems uaſcit᷑ ín lacertis fpondilib? vicinis
s aene De loco fijo e xpellit: aut oc vérofitate fubr?
fpódues fe daudéte.bec fpondiles pzctnit t aloco fuo fecu
dir.hc cá exterioxí ficut cafu percuflionc cfimilibus.fbib»
bofitae aũt adeo cft aperta:vt. nó fignificationib?indigeat:
fs tf cá d cft erapoftemate fequif tuſſis anguftia anpelu?:
d cfto:tbomiofus.£ poet aũt intelligi q: gibboſus ppter
apoftema pectozis aii etaté ato eft mozitur? ; apoftema em̃
naícés bis quoxz mẽbꝛa augmẽtant c ipfum in pecroze au
gmentabif: nec pea? ppter banc pal.oilataf ; neq; coſte
crefeunt : coz autem ⁊ pulmo femper t incrementum
qðicũ fiat pectus nimiũ ſtringit ppter nó creſcentes coſtas
apoftema Vo co: quoq « pulmo lemper augmentant᷑.vnde
neceffe eft anpelit? »ftringat ex ouriae moꝛiunt᷑. Pp.ha
bentes gibbü ců tuffic anhelitu ante etatẽ iuuenilẽ cito mo
riunt.locü fpódilis infirme poteris certificari fi uper —
lcs doꝛſi manũ tuã aſurſum vſq; deo:ſum mouebis.Cũ au
té manus tua fup ſpõdilẽ q̃ fozas exiecit ceciderit: aur q fur
fum afcéderitzaut introierit : aut oo:fum oeucnerit: aut de
Amedio oo:fo fe moueritzintende qꝛ ibi infirma fit. ipe funt
figmficationes t caule moꝛboꝛum in cerebzo ⁊ neruis:⁊ ab
ápfis pꝛocedentibus nafcentium. : . E
¶ De paflionibus que nafcuntur in mẽbꝛis fenfu.
zaboculisindpiendum. —— Rap.rv.
Amẽões oculoꝝ ín oiüctina vel coꝛnea funt: vcl
— vuea:veleuagaido:vel inter vues⁊ cryſtalinã
"s re vcl m palpebzis; vel ín angulo oculoz : aut in
pelliculis vifuszaut in lacertís oculos 7 palpe
lé —“ b:as mouentibus:aut ín venis d ad oculos ve
an niũt oe pelliculis cerebꝛi. Paſſiones in cóiun.
ctína naſcẽtes funtzopbtbalmía:tremoz:ouritics: pꝛurigo:
fimila:pecia:vngula.Ophthalinia cft cal.apoftema naſcẽs
ín cõiũctina:⁊ eft triplex. eſt naſcẽs oe cá pᷣmitiua:ſicut
fole:fumo:puluerezolco cał.⁊ ſimilibus:eſt fe.quã fine apo
ſtemate patiunt᷑ oculi:cuiꝰ cà fi auferat vel qͥes eis ſuccedat
qᷣeſcit doloꝛ.Sigtiões huiꝰophpthalmie funt Lacbzyme rubo
res:ardoꝛes:⁊ oĩa pua.Scda eft turbulẽtia im oclis:⁊ rubcꝛ
⁊ doloꝛ pꝛioꝛe maioꝛ. Naſcit᷑ bec ab exterioꝛi cà ficut ⁊ pmaz
ſed foꝛtioꝛ eſt cã:aut de interioꝛi:ſicut de calido apoſtemate
ín cõiunctina naſcẽte ꝓpter hu.calidos deſcẽdẽtes oe cere»
bꝛo ⁊ defectiõe ipfius mẽbꝛi:bimõi q̃dã eft debilis: quedam
fo:t,s. SSignificatio debilis: q: cã fua diſcedẽte ⁊ ipſa diſce⸗
dit.æſt ⁊ durioꝛ:cuiꝰſigniñcatio oculoꝝ tumoꝛ 7 ðoloꝛ duri
ties ⁊ multe erp Lesen q̃ ex nimia firmare
ría ⁊ foꝛtitudine fuí caloꝛis. Tertia durioꝛ eſt fca; 7 acaden
tia eã ſigniſicantia funt durioꝛa ⁊ foꝛtioꝛa:⁊ maius apoftes
ma.tumoꝛ ín ambabus partibus t palpebꝛis ad exterioꝛa
ínuerfis graues funt in motu:oculoz albedo nigredine fia
eft altioꝛ:qð et nimia ẽ tmarería 7 fanguínoléta.T 0:ses (unt
quattuo: modis. UVnꝰ qué fubito patiunt᷑:⁊ maxime eft in fe
nío:bus.Sígnificatio ei? colo: eft alb? anguli oculoꝝ qua»
fi moꝛſurã muſcaꝝ aut culicü patiunt᷑. Scõs modus pexoz
eft tumidío:zfrigidio: qu£ fi tãgas digitis foꝛma digitoꝝ re
manet ibi. Ziliqh lacp:pme baben£:aliq nó: paruus eft 00»
z.Lertius eft foꝛtioꝛ que etfi digitus pfozer nullus th vefti
giũ ibi remanetzneqs doloꝛẽ hʒ.Quartꝰ cft fo:tiffimus atqg
marím? in quo apoftema oculi⁊ palpeb:e aufert parté vfag
ad fupercilía.s£ft aũt apoftema ourü nó digitis pfo:icüzco
loʒ ci? liuidus:doloꝛ nullus: plurund i variolis ⁊ opbtbal
mía diuturna na(ci£ c maric ín byeme: ouritié paríun£ octí
ín palpebꝛis cti ooloze t ruboꝛe:motuũ guitate:nimia fica»
tate:meroꝛis parua t oura coadunationezgrauítate aperi
díoculos in ſuſcitatiõe a ſomno.pꝛuriginis ſigtiões Lacb:v
me funt falfe vitree oculos incendẽtes:⁊ in palpeb:is rubo
ree t p:urigines., Simila eft vena fancuine plena 7 grof?
fad emp augmẽtat᷑ rubefat c íncrofíat : align lacb:ymas
babes ruboꝛẽ d$ t pꝛuriginẽ oculi dfi nebulà umoſam bit,
Pecia eft (anguis deſcẽdens ad cóiunctínà oe ruptura e»
narü q autoe peuflióe nafa aut oe vulnere, Vngula eft fü
erfluitas neruofa nafcens ín maiori angulo ocul: d exten
di£ vſq; in niaredíne cooperiés vifus ⁊ 3bes:be funt paſ.in
cẽtes:q̃ aüt naſcunt᷑ ex coꝛnea funt ry cvul
ig
Ziber nonus
vera puftula albedo. s icer cft apoftema durũ nafces in coz
nca ai oolo:enimio pringctí ad tepoꝛa:maxime in motu oo
lo:£ facis capitis ⁊ raſtidiũ.currit aüt ad oculos büo;acue
tus vtnó poffint ocuü acuti colliriũ patí . &julnerü feptem
funt fpecies: quatro: funt in fupfiae fua ; c tria accubãtia
in ipta , De quartuo: in fi upfiac eſt vnũ fife fumo incípiés
a nigredínís oculi loco maio;c, SScóm eft pfundius ⁊ min?
€i? colo: pzío:e eft albioꝛ.CTertiũ nafat fup coꝛneam mgredi
nis oculi accipiẽs paruü loci albedinis:coloꝛ ci? fup nigres
díné albus fup albediné rubeꝰ.Silr o£s puftulc ⁊ vulnera
fup nígredine ſunt alba:qꝛ funt füp cozneà pofita: à aũt fü»
albeding rubea:q; funrín cõiũctina.Cuartũ vuln? eft
ín ectremitate coꝛnee affimilatum furcule, Trium accubane
ti pꝛimũ eft pfundit cameratü putredinis bBe mult : ft
oculos cóftringat currit inde hũiditas:qð córmgit qꝛ oculo
rũ pánícuiífunt comeſti. Puſtule nafcunt oc püidicate in
co:ticc coꝛnee fe coadunate:⁊ funt multez oíuerfe in colozez
aut in oolo:c : aut ín quali futura fit oftéfioc 2n coloꝛe:qꝛ
qdã eft alba q̃dã vᷣo nig. In doloꝛe:q; quedã eft nimi) dolo
ris:q̃dã vᷣo parui. In oftéfióe Qus fit furura; q: qdã futura
eſt (ana; Gdà maximã paf.gfiac: Qdà vo nimia ficatatc.b of
uerfitas aut eft oc materia; aut oc loco fuo. Dc materia:oꝛ
quedã pauca:quedã multa: aliqũ acurazalígf vitrea: aliqũ
ſuauis:aliqũ ſubtilis:aliqũ grotfa.ibe loco:qꝛ aliqũ poſt pzi
mũ locũ co:ncezalíqn poft ſcðʒ:aliqñ pof? tertiũ.q̃ oc mate
ría fit multa ſubtiu zacura ounifliaia eft ⁊ prculoia c mul»
£a materia extéfioné facíatin oculo c acumen 7 quada pun
ctíone, Si oc matería eft groſſat parua falubzis erit; t min?
babés oolozís , Que fub pꝛima eſt coꝛtice minoꝛis eft dolo⸗
ris coloꝛis nigri:fsti fprm Jbitvifibilez vueã in nigredinẽ.
Que poft fcóm mediocr] c ſalubꝛioꝛ eſt.ſalubꝛioꝛ ĩquã oib?
puftulie d i coꝛnea funt exterioꝛi ablatea pfozatióe oct, Sí
€i putrcicat comea: aut ei? fiudi£ pars nó magnü cft ꝑicu
lũ. Si remaner acatrir nó viſum Spir cũ nó fup pfozatione
fit:fed fi (up pfozationéfiat c putrefcat cone : aut tindat᷑
pfo:xat ad vucã « cicatrix permaneat;5bit ſpũs vifibilis ne
p fozarné tráieat. £ft etiã alter mozb? à retro coꝛneã nafatz
aut 5e vulnere: aut de cepbalea:aut oe opbtbalmía paruũ
fibi acapiéa locũ ui coꝛneavngule affimilàe ín toꝛma.æit et
alter maioꝛis capacitatis pcíoz pᷣoꝛe in extramittẽdis ocłis.
emiſſio aũt iſta de fiffura nafat ín coꝛnea: c eft aut ex vul»
nerib?;auter puftul Erit? aüt qttuo: funt gn . Pꝛimũ ci
be vuec ſubſtaͤtia caput exeat:qð d viderit: eftímat qp qua»
fi puftula fit:f5 oiffert q: b coloꝛẽ Pm vueã bs; vtpotevuea fi
fit nigra:⁊ ifta calo:cerít nígra : fi alba c ifta alba:ſi glauca
glauca cradic ei? alba: ⁊ puftula ínalbedine oculí nafcens
bsrubozé z pulſationẽ.Scða ſpecies eft maio: fimilis nudi,
"Tertia eftíta alta vr tranſcat palpebzas « veniat ad cilia,
Quarta voca£ acuta: c in eritulóga vt pare coꝛnee iungat
cũ ipfa ⁊ quafi caput acute effi. Pãniculi d dicunt macu
le oculí (ant ſubtiles in coꝛnea exterioꝛi: z quida groffi in in.
terio:i. be funt paf.coznce, Cluca foꝛammis bs largitatem:
atq ſtrictionẽ. Xargitas ouob?modís aut natural:aut oc
apoſtemate nafcéte ín nucha ⁊ extẽdẽte eam : aut oe multa
euagaydon. Hec (pee fepe naſcit pueris z mulierib?:qua
d mti bs:aut pag:aut nipilvidet.pua res maio:videf eiscp
eſt. Scðs:aut oemagna peuffióe:autoc calido apoftemare
Strictio:aut eſt naturalis: autoe molhtie vuce: cãm mollis
tiei diximus in pcedénb? cũ cám accidetale tetigimus. Si⸗
nificatóes paz ouaz paf.fenfui palà (unt:fi erf infirmü ad.
O£ ftare fecería: c oculos ei? foli oppofitos pfoꝛationẽ vis
debís inyuea . Si maío: aut mino: fit qᷓ opo:teat: paffio in
ter vueã naſcit ⁊ cryſtalloide:aqua eft z fumꝰaſcẽdẽs oefto
macho.aq̃ de hũiditate eſt groſſa inter vueã ⁊ cryſtaloiden
cõgelata:⁊ ſpm̃viſibilẽ bir ne forſ exeat. Signincatio fua
ín initio eft:q: infirmus qfi culices: muſcas: fuſtes:pilos: €
ſplẽdoꝛẽ videt ani octos. $55 D acaidetia ex paf. nafcun£ cere
b:ízaut ex oꝛe ſtomachi cũ fum? ide aſcẽderit.Ex ftomacbo
Íntelligim?fi pfozatio octo: dara ⁊ null babes maculávide
bif ⁊ ímaainatio apparueritad tpᷣs ⁊ ad tépus nó: t ad tem
pus augcf: c ad tempus minuit᷑:⁊ ín oculis vtriſq; fueritzin
firmug in ftomacpo puncturá z ardoꝛẽ fenferit. $i o vomi
tíud:aut bierãpigrã acceperitimaginatio aufert « defeit.au
gmitat cũ mmiti comeditzminunf cum nimium imaginatio
ex adeft cõtinua ín q̃litate augẽdi ⁊ minuẽdi vna : neq aue
get᷑ cii pó faturafzneqs mínuit cum parũ comedertt:neq; pf
gra vel vomítu adíuuat:align ab vno oculo incipit:⁊ cũ p
cra fit vifus 5pit. £ft at multaz ſpẽꝝ:q̃dã em colo;£ b5 ocu
loz:qdà vitreus:quedá albũ:alia -alíavíridemz
alía venetum:aliqñ tfi nó eft ab ad bic ccloz:f5 poti? eft eus
gaídos exiccatio.qð diſcernit᷑:qꝛ ín aquatica imaginatio ví
de£.fi qͥs medicet᷑ redit viſus: à er ocficcatione cuagaidos
fitznullá ímaginatione Dabebítzoculí minoꝛant᷑ ⁊ cófumun
vñ bec paf. oculoz vocaf confumptío er ad . Aliqñ oculi fi
medicent pficitzalion nũqᷓ inde adiuuant:qð gd fiocto
vno daufo oigit?füpponat:t oc altero ꝓſpiciat᷑. Sí á per»
fozatio oculi large otlate£ adluuaf:finatt p — bas
beat. Altera pbatío: infirmus in fole ftet te aſpiciat foꝛti⸗
ter; tu $0 fup füpto:cs palpebzas pollíce tuũ vtrũq; ponez
fubito tolle indc.fi aquà víderís moueri⁊ oifpgi ocfifte me
dicari q: níbil eũ adiuuabit ꝙ fiaqua fteterít medicina pꝛo
derit. Pamões in palpebzis nafcétes funt aurat?: ſcabies:
&rádo:petrofitas:vifcofiras:ambitas:coopertio: pili fuper
fiui:pediculizo:det: pili inuerſi:moꝛũ:fauus:ſoꝛmica:glãs:
cafus cilioꝛũ. Auratus eft pingue cozpus € vifcofum cũ ner
uis c pelliculis celatü nafces in palpebꝛa interioꝛi oefup p
pter mala acadentia maxime in — Signa qꝛ palpebẽa
emollita nó Pr ꝙ opʒ furfum aſcẽdit: necp ſplẽdoꝛẽ videre
pót folis qu£ fi afpererit cito lacbzymant octi fepe opbtba?
miã parit Scabici qttuoz funt gh. Vnũ nafcif deſup ín is
terioꝛi palpebzaz eft aperũ:⁊ ps pzuríginézafperitatezatqg
grauitatẽ.Alteꝝ af; teft rub. graue tolo US
oculí babet büídítate, Tertii fo:ti? eft ⁊ afpiue ; et ínteríoz
palpebꝛa dfi ficus videat fiffa:ccft rubiciidus ín j maío: oo
—— Pope baben£.£uartü fo:tíffimü eftz —
imũ doloꝛẽ babes maximũ:guitatẽ q5 ⁊ pꝛuriginẽ: a
tatẽ tn palpebꝛa ourític. lec ſpẽs — cft. Brãdo is
büiditas ↄgelata ĩ interio:x palpcb:a:fit grãdo alba.s£ft au
te de hu. frigi. ⁊ phleg. Petroñtas eft humoꝛ in palpebza fié
petra. Glifcofitae aut eft vniꝰ palpebꝛe cii albedine oculi et
nigredíne:aut ad ſeinuicẽ vtriufq;, be nafcunf aut ex octoꝝ
vulneribꝰ:aut er engule medicamimb? « fitib?. Accubitas
eft grauitas in palpeb:a oc vétofitate groffa . fentír aũt in»
firmus cá a fomno excíte£ quafi arenãvel puluert ín oculo ;
fLoopertióis treg funt ſpẽs. Vna cft alntudo : ſuperioꝛis
palpebie cũ oculü nó poffit cooperire: hecaũt aut naturali»
ter eſt: aut qꝛ palpebꝛa nó eft cófüta vt ops. Sca eft palpe»
bꝛe s naturalis.Tertia ínuerfitae inferioꝛis ad erte
rioze, Hec air aut naturalis eſt:aut exvulnere naſcit᷑:aut ez
fupftuitafecarnís fup vulnus . Oꝛdeũ cft apoftemanafces
ín ectremítate anguli palpeb:e : vt oꝛdei farina , ^»edícuti
funt nimiũ naſcẽtes in palpebzísDbís d otetan£.vri quattuoz
bu.nafcunt, Morũ eft carnis pecia rubea ptínens niercdi»
ni ſuſpẽla intus in oculis naſcẽs ex putredine fana. Foꝛmi⸗
ca cft ſciſſura naſcẽs ín extrema palpebꝛa: vfi paulatim oza
palpebꝛe cadüt.S'auus eft quafi fommíca:fs hũoꝛi vuco ma»
gis vicina, Pili nafcunt ín palpebza iferio:i cirea oculi pii
gẽtes eũ in d bilo. coadunari faciũt. Palpebꝛa aüt emollif
⁊ inde in oculo ppter punctíoné lacp:yme augmẽtant.Hec
edi —— dis pep toii A a i cilia
aut ex acu hu. aut ex itia: alpebꝛaꝝ guita
te groſſitate ⁊ duritie: ruboꝛe ⁊ eaꝝ do —S— in
oculis ficut ín altjs mẽbꝛis toti? coꝛpoꝛis. Paſſio naſcẽs ín
angulis palpebꝛaꝝ vulnus eft ínter nares 7 angulũ:qð cus
aperit putredo índe egredit , Aliqñ bec putredo adnares
currit p foꝛamẽ qð ínter nares oculi exiſtit:aliqñ erit ſub⸗
tus palpebꝛe cute « coꝛrũpit ei? cartilaginé: 6 pot intelligi
Q: ftricta palpebꝛa putredo inde effluit.f£ft z alius mo:bus
i magnirudo carnis maío: dp opoꝛteat ín oculí angulo maío»
ríà büiditate ab oculo veniẽtẽ Sbit ne ad foꝛamen narium
tráfire poſſit. Paſſio naſcẽs in pfo:stióc vtríufq: nerui eft
oppílatio ep nimia büiditate neruũ circũdãte ⁊ ipfum oppis
lãte e cõpꝛimẽte:aut oc apoftemate vieinitꝰ nafc£te: c finis
liter nerui cõpꝛimẽte. vñ aufert vifus velmínozat, Signi
,
Theoꝛrice
ograuitas cft capitis marie circa inferioꝛẽ partẽ ocu⸗
—— cx büoze inter neruũ deſcendẽte ⁊ eũ oppilante,
Siona a⸗ pili: culices:muſce: apparent in initio moꝛbi an⸗
tcoculum:neqs tn oculo videt᷑ aq fignificano.fi aũt claudat
oculus:alterius foꝛamẽ nó oilaraf ; bec oppilatio cft
:q:fpüs viſibilis nó pót ad illũ ocul& rráfire c dilatari.
Ett c altera paffio.i.contufio nafcés ex ꝑcuſſione cafu vel ca»
piis collifionezaut ez nimíovomítu.li?ec paf.aut aufert vi»
fum ct totozaut minoꝛat.Eſt ⁊ altera.i.nebuloſitas q ex de
fectiõe eft vifibilie fpüs a cerebꝛo veniẽtis:⁊ paruitate ſui.
$Eft c altera cum hõ in nocte nibil videar qð et groffitudine
eft ipiis vifibilis z turdulẽcia hũoꝛis. Jaẽ patiunt d aere
mota nó vídét: ppínqua o afpiciunt . "sbatfiócs aũt nafce»
tes ex neruis c lacertis oculos ⁊ palpebzas mouctibus pꝛo
ter cerebꝛũ patititur.&ígnü bui? reí: q: motꝰvtriuſq; oca
———— Aliqñ cõtingit ín alterutro duoꝛũ neruoz ad
oculos veniẽtiũ.Signũ qꝛ mot? illi? coꝛrũpit ad que ilie ve
niebat neruus:alíqn fit ín oiuifióe vtriuſq; nerui.vñ lacert?
coꝛrũpit a quo diuiſio ílla moucbaf. Lacertos oculos mo»
uentee oigimus cfi oe mẽbꝛis tractaremꝰ:vnuſqſq; em ocu
lus.ix.bʒ lacertos. vj.oculos mouẽtes:tres radices nerui:vñ
ſpũs erit cõſtrĩgẽtes:⁊ oculi ſurſuʒ leuãtes Ser mouttes
q ſurſuʒ fantnó emolliun£. oco:fus oculug cõpꝛimit᷑: fi ſpaſ
metur oefcendit inferius. Z'acertí anguloz emollíti oculum
mouet ín alterá parte. Sí fpafmant in altcz anguli oculus
mouebitur.Ambo lacertroculoz regitiui:aut ſpaſmati:aut
emolliti doloꝛẽ oculoꝛũ funtfactun. Tres lacerti d in mitio
funt necui:vñ exit ſpũs ad hoc facti ſunt vt diximus:vt ner
uum teneãt c 2trabáta motu leuét fuper? d ſpaſ⸗
mati nõ nocẽt oculis:f5 emolliti nocet: q: oculü exe faciũt
qð aut oc ínteriozi cft caufa cũ matería ad neruti z lacertos
deſcẽdit:aut oc exterioꝛi fic ꝑcuſſiõe.Si exierint oculi et vis
fus fan?rcmáferit:fignificat neruus luminarís extẽdi ex ner
ui mollitie ei tangete 4 cõſtringẽte.Si aũt vifus perierit fi
mficaf nerui emollítio luminaris.Si oculi ex pcuffioncvel
q̃libet re hmõi exierint t vifus fanus fucrit:intelligimus qz
tolus laccrtue leſus fit:q fi vífus obnebulet neruus ꝓcul⸗
dubio eft lefus. X acerti palpebzas mouẽtes fic diximꝰ funt
trcs: vnus fürfus erigens:ouoinfer?oepziméres, Si leuãs
furfum emollíat palpebza nó leuat:ſivnus rantü media pal
pebꝛa leua£ c media claudit : fi 9o lacertus mollíat medía
palpcb:a ad (anii lacerti to:que£, Sifpafmct palpeb:a ad
inürmü lacerti retioluef Sígmficatio paffióis venaz a cra
neo capítís ad oculos veniétia: extéfio eft venaz frónist tẽ
1. az d fub cranco funt figniticatio nimía eft ſternu
tatio ⁊ affiduus humoꝛũ curfus p narcs atq; oculos, Vene
frontis tépo» fi patiatur non extenfe viden£.IDe funt paf
fiones oculoꝛũ: ⁊ caufe « fignificatíoncs eoꝛum.
¶ De paflionib? mẽbꝛoꝝ audit? caufis eaꝝ. SCa.rvj.
Aſſiones membꝛoꝝ auditus : aut vniuerfales
| SS funtoibus:aut ínvno folo naſcunt mẽbꝛo.Uni
e uerfales ſunt doloꝛes cx mala cõple xiõe naſcẽ⸗
tes fiue ex apoſtematibꝰ vel iuncturaꝝ ſepara
tionibus.Ec cõplexiõe mala cali. fiüt ardoꝛ:ru
boꝛꝛcaloꝛ circũdãtes auriculas qͥbꝰ accedẽs cà
actualiter frigida eas adiuuat.Si doloꝛ fit oc frigida cõple
xiõe erit fine rubo:c ⁊ ardoꝛe qué adiuuat cá actualiter cat,
macie fi ínfirmíoíeta afi fuerit refrigeratíua. Cõplexio hũi⸗
da ⁊ ficca nulli auricular oolozé generat. ZIpoftemata faz
ciũt doloꝛẽ aímíti pulfatione in capite c ín frõte grauitate
t in facie ruboꝛẽ:q̃ fi magna funt nó erüt fine fe.frigi.faciát
grauitatẽ:⁊ extẽfionẽ fine pulfatióe ⁊ nó multo doloꝛe: dti;
bet baz paf.fi ín pfoꝛatiõibus funt auricularũ doloꝛes oẽs
faciüt bos ín pfunditatibus ca» . Sivero in pꝛimis inſtru⸗
metis: autín audítus neruis : doloꝛẽ gignẽt intra craneum
in parte pertincte aurícularü fundamctis. $i exterioꝛa mé
hꝛa patiantur foꝛaminis palà ent ſenſui. Zũcture feparatio
ficut fractura t contufio: fiin anteríozí eft co auditus intel⸗
lígi£ cum fenfu: fanguie em̃ índe esredit:fi ín piimís audio
tus inftrumétíe:autin neruo ꝑcuſſio fuerit exterioꝝaut tu
fio intrinſecus paffio auriculas círeüdeder'tz peuffio fiue có
tufio pꝛeceſſerit:cõſtat ꝙ inſtrumẽta audítus aut cosum ner
S'o-tlíítj.
uus fracturá fiue cótufione patisnt ."paffiones memb:o:d
auditus:alíc in piirnofozamíne nafcuntur ; a ie ín membꝛo
quolibet interio: feu neruo auditü facere, n pꝛimo foza»
mine vulnus: verruca:caro ſuꝑnua:vermes:aut immundi
cía; vel aliqó co:pus cades extrinſecus:vel aqua vel aliqua
beftíola:ficut culices: mufce: vel vẽtoſitates.Signũ cius qz
anies ab auricula egrcdit. &lermes nafcun£ ex putredinis
bumo.quoz fignificatio:inter auriculas pzurigo:fentirurqs
€0:ü motio ⁊ foꝛas exeũt.aliqũ caro fupfl ua: werruca immu
dicia oc fupfluis hu.ſunt oꝛientia que in pparulo vident fi
infirmi auricula foli apponat᷑.Similiter qð in plas cadit oc
fo:is pala eft fenfui. qua effe ppedit cũ quís tucrirbalnca.
tus:aut caput lotũ.He oẽs n fi magne funt viã auditui
claudüt ⁊ furditate faaüt : tt parue oetrabif auditu, Que
in neruo nafcunf funtfonitue fufürrus voces nó reales:q̃
cõtingũt er vetofitate in pániculis ſe claudere cerebzi auri»
cularꝭ nerui:ſiue nerui audit?:fiue ſui inſtrumẽti. &ur funt
er bu.in illis locis fe mouẽtibus. fi ex groſſis fint bu.grauf
t3s cũ fonítu in bis locis:⁊ in capite fentit. Si er thetinoſita
tc fit ⁊ vẽtoſitate fit tpetinatio ⁊ grauitas auditus à furdi
tas voca£. Sí veniat cx accidétibus d mẽbꝛa ſua panuntur
aut ct mala erít cópleríóezaut cr moꝛbo official:icut oppi
latione cz apoftemate vel groſſo bu.aut ex iũcture feparae
tione:ficurfractura vel ſiſura:aliqũ grauias cr cerebꝛo na
fci£ c quodlibet fupzadíctos triũ patiat. Si audit? vni au
riculevel ambab?aufera£: alij fenfus oẽs fiue plures infir
mãtur poterit intelligi q: paf. ex cereb:zo fit . Si Yo 31 non
co:rüpunt;audítus vo folus dãnet᷑: neruũ er quo auditus
eſt:aut inſtrumẽtũ ei? pati intelligimꝰ.Auditu Yo abiato.fi
ne míno:ato ⁊ paffione neq; in fozamanib? auriculaz: necp
ín exterioꝛibus mẽbꝛis appartte:fi infirmus verfus aurícu.
lae doloꝛẽ grauíter ín cozpozis interio:ibus ſentiat:intelligi
mus groſſos bu.ad neruü Tauditus inftrumétri occurrens
tes:ꝙ fi cü tbetinarione fuerit et pulfanóe papirur eſſe ex
apoftematc:fi cü fractura vel peuffione intenci£ neruus fif
fus fiue tactus vel córufus cfic.3re auditus ocfiater debi
state virtuns audibilis ficut fentozibus cótingir. guido
fit íurdítas cũ puer ꝓcreat᷑ in vulua: cusnarura aucitũ vel
eius inftrumentum negligat pertoꝛandũ er fui defectione
vel ex materie groſſitudine. Itẽ ex acuta egritudine ei hu.
chole. ad cerebꝛũ aſcendũt hos iuuat ſi p egeſtionẽ purger
cbo. fizut Bip.in apbo.cbolerica inquit ſlutionẽ habẽtibꝰ
furdírate fuperuentete folo tolli£. &urdis fi folutio choleri
ca füperuenerít furditatem tollit, iDc funr paſſſones in mé
biis auditus naſcentes.
¶ De paſſionibus mébz0:6 odozatus: t caus
fis t fignificationibus cius. Csp̃. xvij.
Affiones ín mẽbꝛis odoꝛatus:vel ín nanbus naſcẽ
'' tes funt ín pellicuiis eas cooperiétibus:velín offe
colatoꝛio affimilante: velin pelliculia cerebzí ülud
os operictibus: vel in primo inſtrumẽto odozatus.i. ventri
culo cerebꝛi à fimilis eft mámillaz capitibus. In naribꝰ vel
ermala P TN vel ex moꝛbo official: vel iuncture fepa
ratione.Ex mala cóplerióe velei? fianíficatione vel cà ficut
in ſuꝑioꝛibꝰhoc intellígas . f£x mo:bo officiali innafcẽte na
ribus:vel ex apoftematibus innafcétíbus fit: vel vulnerib?
fiue carne fuperflua polipũ aial affimiláte:o: ficut aialiliud
cũ qs velitips acapere nares fias oppilat pedibus: ua bec
cro narii vias:qð palã eft fenfui: marie fi nares infirmi
apponant foli. IDec paflio eft adeo magna:ꝙ cũ narii vias
oppilat odozatü tollit: qué fi nó er toto auferat tf mínozae,
s£otufiovelfractura fi magna fuerit odoꝛatũ auferützfi pua
minoꝛãt e. 3n nariũ pelliculis er tnala cóplerice vel er cali
dovelouro apoftemate fit. Signũ apoftematis ca'i.à: gra
uitatẽ cũ pulſatiõe fentit infirmus:fi ourü fuent grzuitaré
t thetinoſitatẽ fine pulſatiõe.paiſio B voci (olet nocere. 3n
offe colatoꝛium affimüláte c pelliculis (pfum coopenet vus
oppilatío ⁊ feto: naſcunt᷑. Oppilatio fit er grofíis bu. foza»
mina ipfius oppilantibus:vnde infirmus fentit erauitatem
veniẽtẽ ex naribus ín capitis interioꝛbus. Pellcule narof
fantur z oppilanturzvel er aroffis bumosib?:vel er apoftes
mate calído fiue duro: ⁊ tüc fentír infirmus ficur in capite
$ iij
Zibet nonus
apoſtema habeat. Fetor vel er putredine oſũs colatozio afit
milantis: veloe ferentibus bumozibus ín fozaminibus fuís
vai petlícuiis fc immilcetibus.<iquádo ctiá fctoz eft cà bu
mo:cs fünt in cercbzo fetentes: quos babetcs feb:, babent
ia capire ⁊ doloꝛes. Fetoꝛ nafcens oe humoꝛibus putridis
4 iridis in fozamínio? oſſis minoꝛationẽ facit vocis. In in.
ftruméris odozatus paſſio coꝛiʒa eft: c eft minoꝛatio odozas
tus. o:isa cft Dijo: bumidus deſcẽdẽs a ventriculis pꝛoꝛe
cercb: innaribug Et autem oe caloze vei frigoꝛe quod pa
ticur cerebzd: ficut videmus in bis qui ín caloze mo;anf 106
ue. Diſſoluunt᷑ aũt ín capire bumo.« effiuũt ad nares:hoc
aüt contingit bis q in frigiditate (tant aeris in quibus bu.
qui folcat oiffoluí ciaudunt c augmentantur: ⁊ ctfiuunt in
naribus.c minoꝛat᷑ velaufertur odozatus ex mala cõplexio
ne nimia : vel ep moꝛbo officiaii : ficut er apoftemare; vcl er
oppilatióe: c ex groffis humoꝛibus viicofis: aut oe fcpara»
tioncíuncture.Decfi fint magna auferur odozatus:fi parua
minozacur.bozum figna alibi íam diximus.Cũ ergoviderie
infirmá aliquá harũ pabenté fignincationü ín pꝛoꝛa cerebꝛi
uanbus ptinenti:nõ dubiũ eft qn pat.fit in ventricuus pꝛo
Tc cercbꝛiẽ c in inſtrumẽtis odozatus.t. eetriculoz extrenuta
tíous atas pelliculs ipfius, Sí aũt videris boiem naribꝰ lo»
quentẽ ínzcuigcin offe colatozio fimili eſſe paſſionẽ:ſinautẽ
1n ventricuiis effc cereo: cininftrumento odozatus acm
pelliculis ipsius.
¶ Dc pzflionibus lingue:c caufis c fignifica
tionibus ctus. £ap.cvitj.
Amones lingue aut ín ipfius coꝛpoꝛe c pellícuiis
czterío:bus lingue: t oibus partib?bucce circũ
óácbus ipm naſcunt᷑:aut ín neruis ad c3 veniẽ⸗
tibus ex p:023 cerebꝛi: vñ ꝓcedũt ipfi nerai, tS9untaütapo
ftemata guftue co:rüpentia: pustule late 7 extenſe ín pelli⸗
culis extcrioꝛibus lingue:⁊ oibus parnbus bucce:ſuntq; al
bi coloꝛis plurimũ naſcẽtes pueris ⁊ infantibus maluʒ lac
fugentious.vn auquando totũ os patit᷑:⁊ vſq; ad mery per
uenit c ſtomachi pelliculas:⁊ nigri funt colos , Apoſtema
linguã maguificás tab oꝛe exue fade elitiũ vocat lingue,
i£(l ⁊ alud apoftcina qð vocat ranazió ꝙ ſicut rana nafat
fub lua. sEit c aliud calidũ 3poftema ⁊ fanguífnoléri. vii
líagua patit. Coꝛruptela gaftus aliqri in amaritudine cft
vrintirmus amarũ tapose fentiat ín 072 t 1n oibus d comes
dit: qð contingit fi ſubſtãtie ingue dñent hu.cholerici: aut
toti oꝛi:ũcut in tebꝛibus videtur tertianis c in yctericis: ali
quãdo quidã dulcedinẽ ín oꝛe ſentiũt⁊ ín ofbus d comedũt
Q3 cz ſinguinis dominatiõe ñt inlingua ⁊ in toto coꝛpoꝛe.
Quidã fai ſaporãt:qõ fit oc phlegmate ſalſo.Similiter de
ceteris hu. inteluigas. Paſũo mery p quõ fentit guſtus:abla
tio eſt vel minoratio guſtus:qð ↄequit᷑ cũ paruus in ozefit
fapo: vcl nullus.patit᷑ etiã ille neruus: vn tnot? ⁊ loq̃la lin
gꝛe dãt grauitatẽ. hec naſcunt er mala cõplexiõe pblegmas
tica ⁊ groſſa ad neruũ deſcẽdẽte:ex autiunezare feparatióe
aut ex colliſione in cerebꝛo naſcente Signiñcatio vñ certiñ⸗
catur itidẽ vr in ſuꝑioꝛibus certincabitur.Aliquãdo lingua
patitur grautatẽ ⁊ loquẽdi ablationẽ oz paſione partis ce
rebu: vn neruus pꝓcedit qui ad linguã venit:aut cz toto ce»
rebꝛo:qðvel ez mãla cõplexiõe cft: vel ex moꝛbo officili ficut
in kreneſi ⁊ Pacutis paſũo.⁊ ficut in epllepſia t paralyfiz fi
mitibus ex frigida c humida naſcentibus.he ſunt ſignifica⸗
tiones paffionam (n lingua naſcentium.
¶ De pafionibus oꝛis ⁊ membꝛoꝝ e, | Tap̃ xix.
Aſſſones in mẽbꝛis otio: aut funtm labꝛis:aut
in denribus:aut m vuula: autin vtracg ctádel
vei ín carne q̃ i toto eft oꝛe. In labꝛis eft fifiura
| Ajemowoyde:puftuletdota nafcunt er fanguí.et
ect Ser coo. ru. In detibꝰ bolo: eft nimis: cozrofio
nes:exacerbatiões:doꝛmitationes:⁊ ꝑfoꝛatio⸗
nes. Doloꝛ aũt aut er cõplexiõe eft calí. aut ex frigquas pa
nt ad ipfos vemẽs neruꝰ:qð intelligᷣ ex cã calo. actualiter
velirigida cis cõuembili. £ft etiã excaliapoſtemate ín car»
ue dentiũ naſcẽte. Dẽtes em funt impafiübiles cà fintinfenz
fibiles:q9 intellígif quia dens ruptus nullũ doloꝛẽ patitut.
3olo: crgo eft ex mala cóplerióe neruos paflibiles facietez
vcl ez calidotvel frígido apoftemate. Cauĩa jefcedi doloꝛis
cft cii oens extrahit:qꝛ neruus tũc exteditur:ſʒ ablato den⸗
tc oilatat:ncqs apoftema b5 vfi copiimatur: c bs lod ſpaciũ
vñ fumus creat oíflolutus ; ⁊ medicina loco infirmáti appo
natur cũ dens aufertur; vr citius ſanetur.Coꝛroſiones pati
tur dens cr bumoz acutoꝛũ ⁊ cito putẽtiũ: dẽteſq; comedẽ
tiũ putredinibus. Perfoꝛatiões funt coꝛpus dtrinü coope
riens dẽtes cr fumo afcedéte a ftomacbo, Exacerbationes
aut funt ocerterio:i cà cti cõedit res nimis acida: aut oc in»
teria ppter aados hu.ſtomachi. Doꝛmitatises fiunt er
caufa nimis frigida actualiter: ficut niue glacie fiue aque nt
mia frigidítate.sCafus dentiũ atq; motus coz aut ex büidi
tatc cft gingiue cci? cócftionezaut ex loci vbi pofiti funtlar
Giz:te.Zlargiti6 ifta aut naturaliter cft ficut ín. dẽtibꝰ puce
roti ex ocfectióc fua c lacte ad ipfos carréte: 7 alioz deẽtiũ
foxti neceflitate ppter ficca cibaria:⁊ ouras res frágédas:
aut ex ficatatc fua; ficutin ſenioꝛidꝰ cõtingit.dẽtes cadere
vident qzloca vbi prius tenebant᷑ cũ ocficcantur in quanti⸗
tate minozant ⁊ pꝛioꝛ cópofitio oífturbat: ficqs labun£. Vi
di aũt quoſdã oícétes:q: cũ ſenioꝛibus dẽtes caderet locum
cadẽtiũ alij naſcẽtes ſupplerẽt:ſed nó eft credendũ:qꝛ marc
rià pꝛeparatã dẽtibus tn coꝛpoꝛibus feníoztt difficile eft in⸗
ueniri . Eð gingiuat carot patiũ dẽtiũ apoſtema eft calidũ
infirmo doloꝛẽ aciẽs ⁊ pulſationẽ gingiue c dentꝛũ. Eſt et
aia pamo ocurilís vocata cá ín putredinẽ mutet calidum
apoftema : vii purrefit gingiua. Aliqñ vuulam cadcre facit
⁊ oolox oꝛis cozrüpír. ift ⁊ paſũo à eft caro füperflua « vo
catur adilis : que ín dẽtibus nafat inferíozibus ppter cali
dü apoſtema.Eſtimat tamẽ infirmus aliqð comeftoz remá
fifíc in dẽtibꝰ. Fluit etiã ſanguis oc gingiuis qð er vᷣtutis
ocfcctíóe otingit paſcitiue.Caro oꝛis ide patitur qð gingi⸗
ue ſapoſtema calidd ⁊ putredinẽ c ſanguĩs nuxũ. IBafat
in oꝛe fetoꝛ:q̃ aut er oennbus cft: aut ex putredine gingiue
eft: att er putrido i oꝛe ſtomachi pblegmatc cũ curfu ſali⸗
ue q ex cerebꝛi eft büiditate. er (tomacbo ínteliígit:q: odoz
nibil hoꝛũ habet q diximꝰ:⁊ fcto: cii comederit mimũt. 3n
vuula calidi apoftemanafcit faciẽs oolo£ ⁊ pulſationẽ in»
tra buccã interioꝛẽ cin tranfglutiedo moleftatione ⁊ emole
lira cadit: q9 intelligit᷑ qꝛ quafi r€ fufpéfam fentit infirmus
cü em̃ os aperitur lingua emittitur:⁊ vuula lõgioꝛ d? fuerit
videa fraftulá cíus ſummũ rotũdat᷑:radixq; eius ſubtilia
tur.fi ergo cadere diu moꝛetur: incidatur.
¶ De pafitoníb? in mẽbꝛis anbelitus naſcẽtibꝰ.Ca.xx.
— Amones in mébzis fpriszín gula: vel in guttur
fa ORA reautin pulmonis nafcunt canalib?; vel in ip
S3 ESWA elifo pulmone: vel ín pelliculíe coftas operíenti
Ie eS jbus vel in lacertis fiue diappꝛagmate vel in
coꝛde. In gula: q: ín vtraq; naſcunt glãdes:q̃
ádes vocate funt amygdaline:⁊ ſaliue fant
generatiuezquedà ín lacertis: queáá in pellículie veſtiẽtibꝰ
pulmone guttur .ucin vía gule naſcunt amydaline:ca
lid apoftema patiunt᷑. Signũ cíns oolo: cft illius loci:ma⸗
rime cus tranfatutienda rranginriun£ ; « rubo: ín exterioꝛi
gula habetur. In lacertis eft íquináría 2 ſuffocatio. SSqui»
nantía cft calidus apoftcma ín gula vel ín mery lacertis, Si
apoftema ín interioꝛi eft lacerto appella£ fumicbi:zeft peffi
má ín trãglutiẽdis.Si in lacerto erterío: appellat pum. ichi
q infirmi ín anguſtia anbelitus patiunt᷑: ⁊ moleftanonc e
X in orthomia ipſius: t febꝛibꝰ vᷣocisq; minoꝛatiõe cvuule
doloꝛe colli ⁊ faciei ruboꝛe ⁊ extéflone ⁊ tranſglutiendi du⸗
ritie oculaꝛumq; cócauítate, Suffocatio eft apoſtema calið.
in lacertis gutturis:qð fiim erteríon fit abſolutã ſuffocatio
né eft vocan ; fi ín interioꝛi eft lacerto canina vocabit᷑ fufro»
catio.buíus accidentía funt vt in fquínantía:fed tñ ín ſqnan
tía funt fo:tíoza ⁊ ourío:a. bmi infirmi femp funt zs pti oꝛis
nulla cibaríatpofiunt trãſglutire:nec hũida ficut iufcella: et
funt ficut fuffocati.£ ppílatio aüt ifta augmẽtata:os etiã ⁊
mery oppilat:aliqfi cfi aliqᷣdlabo:ẽt trãſglutiẽdũ qð tráfalu
tit per fotamiína afcedit palati:⁊ p nares exit. Hac paſſiõe
align fuffocatio marie pueris 2tingit ez debilitate ſpõdiliũ
$ beetce.
/ za m?er aliofi ex paffiócvt cafu folet euenire In bac fpecie
Ligamési ali er Poo fuffocatioc falubsio: &
— —— in gula apoſtema apto o:e ligue emiſſiõe. Itẽ
fi rubo: capoftcma extra gulã appareatc pect?bonü cir fi
nus, peffima cft ⁊ mostifera cũ nulli apoſtema appareat.
S «L2: paflionibus ín gula ⁊ pulmonis canalibus
ec lacertis pectoꝛis. Capklm. xxj.
Aſſiones in gule:guturis:⁊ canalium:pulmo⸗
c nis pellículiszfunt catarr? pu , bütdi ad nares
iE (5 Wioc cerebio ocícédétes. t ad gulà mery guttur
t tcanales pulmonis, d fiad nares octcederint
ico:rísa eftvocari. $t ad guturc canales pulmo
nis:inde fit paffio i pelliculís.z rauatas.c par
ua gnatur tuffis.fi ín pulmone ⁊ pectus deſcẽderint: ruffis
índe fit foꝛtis.Hic cararr? aut oe cilose eft que caput patit
in eſtate oc folis incenſione. aut eft oc fiígitudine , ficut oc
aeris frigiditate.Qui oc caloꝛe infirmant: caloꝛẽ patíunt.c
in facie ardoꝛẽ:⁊ in capice ſentiunt:aut humoꝛes in gulam t
nares acutos ocítédentes: ia gutture.canalib? quoq pul
monis afper:tares. Si fir oc frigoze ín pꝛoꝛa capitis: fentit
extenſionẽ ín fronte c oppilationem in naríti ad buccam p
foꝛatione vt pulfus inde mínuatur ⁊ auferat ⁊vox minoꝛet
Itẽ fe.acuta plurimũ ſeqᷣtur catarrũ.⁊ doloꝛẽ capitis cũ ri⸗
go:e, Rauatas gutturis naſcẽs er catarro: ⁊ raucitas cana.
li pulmonie in initio c(t quafi grauis. Itẽ quidã raucitate
patiũtur non tñ ec catarro.quam gignit calída compierío.ft
cutin febzib? videt. aut frigida:ſicut in boꝛce flatu pec raus.
citas eft fizcanulla pzoGens bumida Item nafcirurraucis
tas ez complcrione bumida:que guttur c canales pulmõis
patiunt᷑.vnde infundütur ⁊ emollifitur.cii auté aer pulmo⸗
nem exierit: etper hec mẽbꝛa tranfierit vor dara —
miditatẽ non ſit.hi neq; afperitaté ; neq; doloꝛẽ fentiunt in
his locis.Aliqũ q; raucitas:⁊ tuſſis er cà naſcũtur exterioꝛi.
ſicut puluere fumo⁊ clamoꝛe nimio.que faciunt afperítates
t apoſtema in gutture.⁊ canalibꝰpulmonis cũ doldꝛe.Opʒ
aüt intelligatur:q catarrus ⁊ raucírae ín ſenioꝛibus nó ci
to maturant ; ficut bíp.teftaturin apho.bꝛanci ⁊ coꝛriʒe ſe⸗
niozbus non maturantur. e
¶ Me paffionibus pulmonis, Cap̃ · xxij.
Affiones pulmonis funt foꝛtis tuſũs: anpelitus
aſma:anguſtia fpiritus: opptbalmía:piplemonia
fcreatus fanguinísc ſaniei: ⁊ pbtbyfis.Zuffis aut
ex cacarrozaut ez mala ↄplexiõe naſcit Ex catarro qꝛ cü pu.
a capite oefcendüt.c ad pectus c pulmoné veniütztuffim fa
ciũt.⁊ marie fi materia fit acuta t comeſtiua.vñ puftule na.
fcütur ín pectoꝛe.quã cuffum hñtes: align fubtiles z acutos
fcreant pu.quoz marería młtũ eft peffima. fiue ferent fiae
non.q: fi nó ſcreent:remanet ín pectoze nó maturata. pulo
mone percutit insroffata. Si fcreecur: tuffis nimia coficit.
hec em̃ materia ſubtilis nó a pulmone facile aſcẽdit ex ſubti
litate ſiui.reuertitf em cũ aſ:ẽ derit.⁊ m eũdẽ locüvbí pri?fuit
deſcẽdit. eade tufiis augmétatur: pulmoq; pectus mouse»
tarmecs poſſumus ſecurari quin tüc aiquevene crepentur
pulmoní, et venfuntín putredinem oc facatu fanguinis:
alíqn ſcreant pplesma faotile.alionviride.z quidã oiuerfas
fc.pastiunt Pm ꝙ putrefcíc ín pulmone de bís bu.que tuſſis
cũ diuturna fit diuerſe s fcreant caufas Z2irerüt ddà medio
ci:q; boize diuturnas fe.habuerũt.⁊ d5 grandine ſcreaue⸗
rat. Dicũt altj:qꝛ ficut lapide inveſica nafcenté fereauertit
cii quib? (treatib8 tums aufercur: t ipi fani efficiun££ au
fa tapidís fuit: qꝛ matería fuit groſſa in canalit? pulmonis
Q ibi ĩmoꝛata fait ⁊ q̃ñ lapidẽ fe fecit, uc aGr tuffis ec ma
la cópleri&c &tzaut oe calida eft. curus igtiones calo: ín an
helitu ſitis c ocfectio recipiédifrigidà acrem. c rubo: in fa»
cic.alían qdà citrinũ ſereant.aut oe complerione eft frigida
cuius fisnificatio faaes cft liuída:negs fitim babet neq; cas
lo:é nocet aer frigidus inuat calídus In multis aüt paſſio⸗
nibus tuſſis nafc£ ficur picurcfi, periplemonta:fereatu fan
suinís . aut faníci doloꝛe capítís : qð ín fuoloco fumus oí
cturi, Cleuiz autem tuſſis er afpentate gutturis vcl ez acu
tís abartjs fiuc ftipticis.ant ex puluere ſue oc aliquarc ín
conales pulmonis nafcente fiuc cadente hec tums eſt ſicca.
Fo.xlv.
Item bec cadem nafcitur de hu.groſſis in via pulmonis fe
inufcantibus neq; cum tufli ereuntibus: aut oc alía mate⸗
ría que oífpergitur ⁊ cadíranted egrediatur anpelirus et.
afinacopbtbalmía 7 fpwitus anguitia nafcunt oc conſtri⸗
ctioncvíarum pulmonis.Fiũt at opbtbalmiac ſpũs angu
ftia ppter frigidos « grofioscvifcofos bu.in ipfis vs fc tm
uifcáres t claudẽtes.qð intelligim? ey magnitudine fpirit?
4 fui finc fc.fpiffitudinibus.qüo materie ftringentes nareg
patiunturzaut labozantes ín curfu ex fpiffitudine anbelitus
Cum autem buíufmodi infinnus iaceat fupinus augméta
tur.fi erectus alleuiatur.ſomnus eoꝛum paruus: emittere
aere ſuauiꝰ eft gp recipere.Cauſa tufiis e quia naturavult
emittere ilios hu.groſſos. Magnitudo anpelitus:quia in
hac paſſione non ocfidtvirtus.fpiffirudo: quia aer pꝛopter
anguſtias viarum nonintrat quantum ſuff ciat.et faat na»
tura vt multis vicibus acrem trahere ſufficiat:quãtũ pꝛius
vna vice faciebat.ophthalmia ⁊ ſciſſio: quia lacerti pectoꝛis
et eius pellicule cum iaceat ſupinus ſuper pulmonem ca?
dunt.et vías compꝛimunt: nec; poteft ſpirare wnfirmus fi
non ſedeat aut erigatur.vnde bec paſſio vocatur oꝛthomia
ab o:bos grece qð eft rectus latinc. quia buiufmoci pati
cna femper vult erectus eſſe. Anhelitus ideft anguftía fpiri
rítus : vnueriale accidens cftbuiufmodi paſ.et multarum
aliarum que in inſtrumẽtis funt fpiritus . quia bec membꝛa
fi patiantur eoꝛum actío necefle eft minuatur. poztct aũt
iiciligas: q: pcc paf-fine ſcreatu ibydropifim cadit. Snbeli
tus 7 o:tbomnía nafaitur er catoze qui eft ez fumoco:dis.ct
implet pectus et pulmonem. S5íignificatio anbelitus eft pul
íus magnitudo.et ſitis aünía t mato: amoz trabendi aeres
qᷓ emittendi ficat ín períplemonta videtur, A:íquádo eríá
anguſtia fpirit? cc apoftemate in fplene nafdtur: ⁊ interdũ
ex mollitie lacerti pectozís.cum mutetur materia ad pulmo
nem ppter vicinitatem:qð cõtingit er ocfectione pulmonis
ꝓiecta ec bis membꝛis recipientis. Signiticatio pm:ó paf.
fc.eft cótinua et foztis anguſtia fpiritus er tuſſis. doloꝛ gra
uis in pꝛoꝛa capitis.rubo: w maxillis ⁊ oculís.vere funrple
nc umet paipco:e.fentirur ardo: in facie.ſitis eft nímia, ce
ficcatio in lingua maríma frigidi aeris cefidería, caufa feb,
Quía calo: apoftemaris ad co: tranfit. (^ Tu ffis omnes paf.
fcquitur que eft in inftrometís fpirirus eranguftía propter
ftrictione apofterat? ín pectoꝛe. Caloꝛ fequitur calióü apo
ſtema.ruooꝛ maxillaꝝ 7 dculoꝛũ er afcenfione fumi calídi it
qui de pulmone aſcendit ad caput ⁊ faciem.s£aufa mbozis
in marillis.quía rubo: p:opzium eft accidens ín periplemo»
nia.quia marille funt tenere 4 rare carnis.ende calidum fu»
mũ cicius accipiunt P alía pars faciei:ardoꝛ: fitis:z lingue
ſiccitas.caloꝛẽ co:disc pectoꝛis fequunt oia:fi paflio ifta oe
materia fit cboleríca.omis ením fignificatiofo:tis cft. z mo
lefta atqg periculofa . $Sí matería fit ex fanguine:fi£tio non
adeo € magna.pulízs i bac paſteſt eſtuoſus.ũ aBt apoſte
ma ſaniẽ facere incipiat:patiuntur acutam fe. rigorem atq
tremoꝛeʒ. SSiervno latere fit putredo fentit isfirmus eraut
tatem iliius lateris:⁊ fitacearín latere fano:fentu alrer& las
tus grauc:atqs df rem aliquá ſentit ibi (u$ penſam. Aliquã⸗
do in pectoꝛe naſcitur Coto: fine tuſſi:qð fieuíficat paf ven⸗
toſitatis crrendentz. puimo tamẽ c coſtarũ pellicüle nibil
babent mali. creatio fanguíms: aut be pulmone eftzaut
oe ceteris fpiritus inftrumentis:aut »einteno:ibus mem»
biis : licet nri fit tractarus paffio pulmonis : non tamen eft
p:erermittendum de fcreatu fanguinis. vr fermo oe angst
ne fit continu?non circũquaq; oífperfus &crcare erzo fan.
pꝛout oírit pip. pefimus accidens eft.&rire (an. a fupericzí
quoquo modo ereat malum fignum eft , fi ab ínfericzi bo»
— id hip. dixit — intellexit ab inferioꝛꝛ Cau
3 epeunatzaut interioꝛ eft aur erterioz.:Erterio: fiai "
fio cafus lucrari falíre clamare. ex bís erm vene rapi ise
fcu finduntur: erquíbus fanauis fübítus ct multus crit.
Interioꝛ ficut eft catarrus oefcendens a capite in pulmo
nem calidus : et comeftuus : et cbolericug et pbleamati^
cus falfus : cuius exire fanguinem : eft paruum : fed aug⸗
mentatur: vt ſit multum. Zterũ exire: aut ab bís eft que fo
lent meſtrua habere: aut ab emozroíde,ci aür bec auteran
F v
Liber notius
tur vene de illo fanguise implent. Blliqf cr coplerióe trigi⸗
da t fic.que inculcat coftringit foztiter venas.⁊ ponít par
té fup earü partẽ vñ z crepant ficut ín luto videtur qð cum
€ncat:fiadit. £ritfangure aut oc capite Que er ſcreatu € i
telligere; aut oc o:c qué er fputo poteris perpéderc:aut oe
gala « gutture cũ raſcatione: aut cr mery qué cr doloꝛe ins
ter fparulas eft intelligendũ:aut oc oꝛe ſtomachi qð ſigt do
lo: ibi habitus:aut oc pzofundirate ſtomachi qð ex vomitu
⁊ paruo doloꝛe eft intelligi:aut oe canalib? pulmonis et co
gaofa£ er fozti tuffi. bic fubito: 4 fine doloꝛe crit. pulmo em
infenfibuis eft c multũ pijcit q ín coloze eft rubeus carus
etfpumofus. vnde hip.in apbo.q fan.fcreaucrit fpumofum
fcreatus ille eft pulmonis. ODe pectoze fanguis cũ exierit in
telliges ec tuffizc parü ficut oc ſanguiſuga exit:qͥ plunmus
cr parua cá egredi£ hus qui catarrü patiuntur; c quoꝛũ ftri»
ctum eft pectus.qbus hu.a capíre ad pectus deſcendũt acu
ti ⁊ ſubtiles acumine fuo becmébza excoꝛiantes vulnerás
tc8,q erii pectus babent ſtrictũ parua oe cà drepanturvene
coꝛũ quía ftrícte ⁊ fubtiles ſunt.Screatꝰ ſaniei:aut oc apos
ftemaríbus eft pectoꝛis:vel pulmonis: cd vulnus aut ín ia»
certis eft pulmonis ; vel im coftarum fir pelliculís fiue dia⸗
phꝛagmatis.de qb?locis ad pulmone tendit ppter raritas
tem ſubſtãtie fuc.ficut víde£ in pleureft cũ apoltema faciat
vuln?:aut poft ſcreatũ fanguislanícs erit. auz oc fiffura no
folidata.que cũ ſaniẽ faciat natura neceffe eft fcrcatu emite
tat.q̃ oc calído eft apoítemate:ops fic inteliigere.q: o£ apos
ftema qð in bis locis eft ⁊ ſaniẽ faatzfe.rigoxé.atqs tremo:
gingnit.qà cótingit cũ tande fanies fuerit, er exquo febꝛici
tauerit infirmus expectetur et apoftema crepctur.erepare
expectat ín. vij.oic.aut.rr. aut rl. feu.l, ficur bip. oicit ín p»
noftícis.boc eft er caloze materie:aut ex fua trigidiratezaug
bc groffitudine fiuc fubtilitate. q:fi materia fir fubtilis im
fubftátíaz calida:crepatur in oic, vi). marime fi ↄplexio ifire
ii calida e(tzctas iuuenis:tpᷣs eſtatis. Si materia fit trigi⸗
da groſſa crepabitur in.xl.maxĩe fi cóplerio fit frigida cras
fenilie:tpa hyemis.cum crepare appzopinquatzfeb.t rigoz
augmeptátur, Sí apoftema fit in pecto:ezfit maio: doloʒ ſi
in latere :is ifirmus fentit cü in latere iaceat fano dfi
ré fufpefam ín ſtomacho. fi in vtroq; cft: ín quocũq; iaceat
fentit fitr.&um crepatur apoftema türfuum fcreat/cü tuſſi
egreditur.fi ocozfum: vadit ſanies ad inteftína c ftomacpü
Si natura (n maioꝛẽvenã mandat que vocarur cõcaua:reni
bua per cócaua venam mádatur vbi vꝛina colatur.bi auteʒ
ínfirmí fe.cótinuag patiuntur.fed nó fübito fcrearur ſanies
que fi moze£ ín phthyſim oecidát.bec em fubas pulmonis
comcdit c putrefacit.et fir facitfanauís:fi ad faniem vene
nt. Plurimi dj hũc moꝛbũ incidũt.xviij.ſunt annoꝛũ vfq ad
cv. ppter dñationẽ caloꝛs ad cõplexionẽ bmóí etatis.mẽ⸗
bꝛa coꝛũ funt tenera: pulmo tenerioꝛvnde a ſanie cito come
ditur. Itẽ patiunt᷑ hanc paſ.qui apparati funt ad candem,
hi autẽ funt macidi: pectoꝛe ſtricti: fpatulas hñtes eleua⸗
tas.quibꝰcalidus fepe venir catarrus.Strictio pectoꝛis ve
nas ſtrictas facit, Catarrus qui fepevenit pulmonzincidit
⁊ putrefaat. CO po:ter autem ínteliigizquía bec paf. ab affi»
ftentibus fibi mfirmis cetingit. c a patribus ⁊ auis.Signi
ficatio pbtbyfis ↄtinua eft fe. tepida in oie: crefcés ín nocte
⁊ poft abũ:q̊ꝛ paffio ifta eft ficut calr cui? calo: augmetatur
cũ aj infundat. zllion niri ſudãt:oculi cócauant:marille
rubefcüt.oigitit vngule fiunt cócaue:in calcaneo mollesve
fice.appetit?ocficit. £o culox »cauitas er cofumptióc eft hu
míditans ⁊ oeficcatióe fui, rubozin maxillis er afcenfione
fumi caltdí a pulmóein faciẽ:ↄcauitas vnguiũ er ↄſumptio
ne caraís pꝛius eas repléns.caloz ertremitat] cozpís t digi
toꝛũ ppter caloꝛẽ d ín fundamẽtis eft mẽbꝛoꝝ ficutoffiti:q:
digiti ec maría pte (unt oſſei.tumoꝛ calcaneoꝝ ppter remo
tionẽ cal.naturalís 7 virtutis ſpũalis ab coz fundamentis.
vnde cíto moꝛiuntur t apoftema molle cito patiun£ ficut ín
coꝛpoꝛibus moꝛtuoꝛũ videm? tumétibus:appetitus ocficit
ex defectõe pafctiucstutis. De fani folent oubítare medí
civtrũ ſanies aut pblegma ſit:qð pbabis ꝓijciẽs invas ple
num aqua: erpectásvna hoꝛa:ſi fundũ petierit ſanies erit
phlegma fi fupnacaucrit. be funt figníficationce pbtbyfis,
¶ TDe paſſionibus in pellículie coffas coope⸗
us «ma plcurcfis in coftarus is
ue vocat becpleurcfis.veram em pleurefim in
pelliculis nafcuntur coftaz. tl sot desear
sad ni
Cheoꝛice.
: 8c penetrauerit vẽtriculos marime fi
—— * nos: poft parui tps moꝛiet᷑.Silr in oi
etia ck T Ar T ;
(ubtilitaté parit er q moꝛit᷑.Fit etíá tremo: ex püidutate fà
ínolenta.ficut invenis ille pabuít:oe quo 253. q; cum tis
lutione poft potionem accep
—— — pblebotomia: ſeu ex naribus. aut er ſan⸗
— qo mulieres cz menſtruis aut pa.
patiunt, aut exſaniei nimia ione: aut vulneribus: ct
abftinétía cibi c nimio laboze.fimilibufgs ínanítionib?men
furam czcedentib?:quíb?cü re nocitiua iuuatiue res expel⸗
luntur: —— ficut in — F ex
cõplexione frigida quã os i patitur q̃ paſ.boliſmos
vocatur.aut s multis oincrfis cõplexionibus fubito fe có»
mutantibus aut ex nimio doloꝛe virtutem oífloluente c fpi
ritá paruificáte. ficut doloꝛe ín ſtomachi oze. c ilium doloꝛi⸗
bus:puftulisvelvulnerib? q ín articulis funtvel neruís, vcl
ín lacerto:& capitibus.⁊ fimilibus oolozes plurímos facien
tibus. item ín fuffocatioe matricis oefectio nafcitur er coz
ruptiontbus quo:tidá mẽbꝛoꝛum.⁊ eoꝛũ mostificationibus
vnde poftca fum?ad co: afcenditfrigidus.t ocfectío co:dig
vocatur: ⁊ inde fubitanea mors nafatur, Itẽ ocfecrio in fe,
periodis cft inítío.aut doloꝛẽ nimiũ ex caloze naſcen⸗
tem.aut pꝛopter bui, ad ſtowachum effluentes.et
virtutem ſpũalem aut cx febricitanti apoftemae
naf
«ex paffioníbus ín inftrumctis cibí naſcẽtibꝰ:et
a ftoracpo incipiendum. fap.rrv).
qv aiffiones in ínftrumentís abí vel funt ín mery⸗
A Nx vel ino: ftomacbí:velm inteſtinis:in epate qs
e: vel in fplene: vel in felle: vel ín renib?: ecl in ve⸗
ami fica. Sn mery aut ín fuba fua: aut ín via.vñ ad
23i fromacbum tranfeunt cíbaría . In fua fua. ci
virtus ocficit appetitiua ab oꝛe abü trabés: ⁊ ad ftomacbü
mittens. Deficit c virt? expulſiua:vnde vomít? confequit.
hec aũt ex mala complerione ocficit:aut ep mo:bo officiali:
aut iücture ſeparatioe:aut ex lacertoꝛũ paſſione ſuoꝛũ ipfi?
mery actíone explẽtiũ.Ex mala cóplerióc calída q er fitíín
tellíaítur nimia⁊ refrígeratíóe cũ aqua bibítur frigida.aut
er coplerione frígida que ecótra crít intcllígeda.aut ex com
plerione humida: queer bumiditate o:ís . et multis intel⸗
ligitur ſputis. Ex mo:bo officíali: ficut ex calido apoftema»
tc qð cũ rubo:e ⁊ ſitis intelligitur nimietate: 7 doloꝛe ínter
fpatulag:veler frigido apoftemate in quo grauitas eft fiae
doloꝛe.Ex feparatione (uncture fanguínís fubfequitur eo»
mitus ct oolo:cs ínter fpatulas.que fi fit ín longum: mínos
rem facit appentum. Si per latü minoꝛẽ facit vomitum. In
vía fua mery patitur cóftipationem:d ex exterioꝛi cft apo⸗
S o.tlvj.
ftemate camvíam oppilanzezaut ex lacerto:um apoftemate
quib?errerius actio mery expletur.Significat:o apoſte ma⸗
tis calidi o0lo: eſt ⁊ febcatq; fitis.Go cum famem facit au»
gmentatur feb.ct rigoꝛem paritur atcp tremozem. Si frigi⸗
dum fit grauitatem fii loci.⁊ thetinationem ſui facu. perte⸗
ctio: fignificatio oppilati mery cft cum appetir.o abí ad
ftomacbum tranfire non poſſit. Paſſio ſtomachi:aut inoic
aut in fundaméto ſui erit 'SPaffio in oꝛe oura eftt moleftrfi
ma.aliqi moztificás ppt co:dís vicinitate: c cerebzi focicra
tẽ. Doloꝛ aute ftomacbi alius Í io ipfic altjs mẽ⸗
bꝛis:qð fit ex mala cóplerionevel mo:bo offiaalivel iũcture
fcparatióc cü cerebꝛim vcl co; patiunt ppter ipfum fibi có
iunctum.s£creb:um ſui cauſa patirurvigilias alienationem
mentis ín fc.malos ſomnos⁊ terribiles:fpafmü:epilepfias:
tremoꝛẽ.Ba. in megategm: vidi inquit ín fcb.boics ſpaſmũ
patientem finc aliqua fignificatione fpafmü pz
Aliqui em patiuntur boc er malis cibarijs q comedüturzan
beliá c finguitü facietia:q̃ comefta cũ cuoman£ cito qᷣeſci⸗
tur. sr colligantia fui coz oeficit atqs tremit. Aliꝰ eft ooloz
foli o:t ftormacbí:ficut coꝛruptio appetit?vel bolifmus:abla
tío etiã appetitus doloꝛ pꝛecoꝛdio:ũ firis natatio abi in oze
ftomacbpi:vcl ez mala cõplexione in ftomacbí nafcitur oꝛe.q̃
fi fit ca.fequitur fitisntmia cũ caloze:quevtracpin ſtomachi
fentiun£ o:c. ende ín aqua frígidavel in qlibet alía rc actua
líter frigida oelectan£ extrinſecꝰappoſita.Si fit cũ materia
cholerica:patit᷑ abominationẽ oꝛis amaritudinem.Si mala
fit ↄpierio frigida: fitís € parua ⁊ delectat᷑ bís ín cà actualt
ca.o:i ftomacbiertrifecus appoſita.⁊ ín cibis calídis.d fi fit
cü matería pblegmaticavt mel&cpolica: fentit ifirm?i oze ſa
poꝛẽ acidũ.Si aũt pbare velís:vtrü mala ↄplexio ci mate
ría ſit: da ifirmocomededa cibaria bonoecbimos ghantiac
facvtvomat.d fi cá malísvidcas cõmixta hu.de mala mate»
ria effc intelligas.fi nõ:ecõtra. Unna qp ide fiar . fi em poft
mmoderatü abü ⁊ aquá bibitã groſſa fitz turbida itelligim?
c£ cá materia.fi no:ecótra S£ oplerio hũida:vł fic.nó faciũt
bolo: nifi poft oíuturnitate , 5i eim oiu mozenf mala acd»
détía »fictuntzq: er üiditate fit hydropiſis vel ex ficatate
pbtbytis.sipoftemara ca.i ftomacbo funt naſcẽtia cũ fe.pul
fatioc:grautate:fiti:anguftia: anbelarióe:groffidine cus
tactu ín ote ftormacbi apparẽte caloze.bec apta facravulne
ra facitit pulſationẽ.⁊ fe foztio:£ rígose qᷓ ⁊ tremoꝛẽ.q̃ ouo
accídétía cx acuta funt matería,q im oze ftomacbi pugnar.b
aür matería ín aptis vulnerib? fani? faciẽtibꝰ cumvomitu
purgaf£. Si fint frigida itelligunt ex groffitudieto:e ftoms
cbic guitate fine fitit calozc.f£x —— ftomacb?
ficut 7 mery patiE:c eiſdẽ fiátióib rotis Sedis
petit? aut eft er (upfluitatez vel minoꝛatiõe:nue .
SSupfluitas aur cr litate cibarioꝝ eft. ficut ín mulieribus
ↄcipiẽtibꝰ:aut er Glítare q famesvocat.b fi fit mtra: vocat
canina. Oinoꝛatiõe appetit?mínui£.ablerióe aufert: ficut ĩ
boli(movide£ Deſideriũ maloz ĩ q̃litate ciboz ex bũoꝛibꝰẽ
peſſuue q̃litatis ĩ oꝛe ſtomachi naſcẽtibꝰ:vñ acida deſiderã
ſalſa: põtica:vel acuta.qñq; etiã lutũ:terra:car⸗
bones:teſta.⁊ alía ín q̃litate peſſima.ficut cócipiet;ib?videÉ
c fupfluítas mẽſtruoꝝ in nutrimẽtũ fetus in oꝛe ſtomachi
coadunaf. fanguis ei méftruue füperfluitas eft ín mulie»
rũ co:pib? quà natura pparauit ín creado fetu.d cii cócepit
ingit ne egredia£ . melío: « iuuabilioꝛ m ferus oaf nutri
métü : minus bon? aſcẽdit ad mamillas vt lac fiatzpeío: ín
co:pe remanet mulicbzt.d oefcendes in oꝛe ftomacbí malus
oefidería facit in méfe. 0.10), ciii. :Q: ferus o8 cft
paruue non multo fanguine nutritur.od auté creuerit:mul
chi. Augmẽtatio oefideri) cibí q̃ fames vocatur er cóplerio
ẽ fríaida quáos ftomacbi petit COE
míno:atióc
Liber nonus
netur ſtomachus c eijciat cuʒ cgcftíonc vel vomitu. Differt
bzcao i s cft hu.qꝛ iſta ſolutionẽ nó bs vétris.EDe»
etio appetitus aat ez mala cft ↄplexioð os ftomacbí emol
liente ⁊ oiffoluérezquá ex fumola inteliígumus ructatióe.z
luti odoꝛe ammilante: fiti nimia oclecratióc ín bibẽda aq
frigida. ꝙ actualiter frígidà in oꝛe ſtomachi ponar.aut er
burmozib?eft cholericis velfaifis:qà intelliges ex punctióe
an oze ſtomachi:abominatione quoq; £ vomitu; ocfideno
nimio ad frigide: amaritudine; c faifedine ozis.pu.er cbo
lericiz vel falfi gñant ſitim.nimiũ ocfideriti a minoꝛationẽ
ad cibü appetẽdũ.Aliqũ mínozatio appetit? oevífcofis na»
fat pu.in ose ftomacbt (e coadunátib? ipm fplentib?.quà
neq fitis neq; punctura fequunt.aliquádo in oze ftomacbí
bu.pabent putridi:qð intelligit c anguſtia⁊ ↄtractiõe oꝛis
ſtomachi. Idem natat fi neruus ad os ſtomachi patiat᷑.vñ
fenfus amittatur:qð er comotióe cerebzi eft intelligi patiẽ⸗
tis alienatione mentis. 3Bolifm?cft nimia fames menfüras
€rcedéa:q fit ex abomínatióc ocfidert) i. nafcens er frigidiſ
fima cóplerione oꝛi ſtomachi oRante, cibi minutiõe: virtu
tiſq; ocfectioc. Intelligit᷑ ez tactu:q: ín ose ſſomachi locus
fagidiflimus inueni£,c er ocfidert) defectione cibi accipien
di.hoꝛroꝛe:totius cozpis fubtiaratez cófumptíont. fames
becnon er folo eft oze ſtomachi:ſʒ er ocfiderio totíus cozpo
ris, Differt a canina qꝛ in bolifino deſiderium oeficit: coꝛpꝰ
cõſumit᷑: ⁊ ocficit virtus. In canína virtus ocfideri) eft fo:
tis z mébza plena, olo: pco:dioz. t. paffio ozís ftomacbific
vocata a medicís ppter vicinitate buius mẽbꝛi⁊ cozdis uec
cópleríone ca.nafatur 7 er doloꝛis mitigatione intelligitur
cũ res actualiter frigida (uperpona£.&itt em ez pumozibus
cboiericis ad os ftomacbi decurrentibꝰ:qð perpedas cr ni
mia ocfectióe 2 ectremitatti cozpio frigiditate.er duriſſima
e(t.et moleſtiſſima.⁊ aliquádo er nimio doloꝛe prouenit. qz
pecméb:a ppter vicinitate coxdis ſenſibiliſſima funt.alian
cho.ad oe Itornacbi ocfcendít ꝓpter nimiã anguftià c trifui
tià.ct tardítatt acdpiédi cbũ.hec nimiũ generant oolo:em
4 Gito afferunt moꝛtẽ:que omnía er nobílitate funt ozís fto,
machi fenfibilis ⁊ vicinitate cozdís.aliquando ad os ſtoma
chi pplegma putridum deſcẽdit.⁊ infirmo anguſtiam ccon
tractione facit.ficut ⁊ humoꝛes cholerici. Hatantes dbi ín.
oꝛe ſtomachi ex defectiõe ſuntvᷣtutis expulſiue ín oꝛe ſtoma
chi.Signũ quia cibo accepto grauitas fentit ín ftomacbo ⁊
nocent ca quefumunt.. £ítis nimia ex ſtomachi eft caloze
vcl ficcitate vcl oe vtroqs.aut oc bu. (alis in fuis tunicis. et
in ínteftino fübtili. vel in meferaicis. vcLoe caloze epatís.ali
quando etiã er caloꝛe epatis. align etia er caloze pectoꝛis:⁊
pulmonis.Ditferũt:qꝛ que De pulmone cft et pecto:e miti⸗
gat ex frigidarü rerti acceptióc.alía nũqᷓ quíefcit nifi ex fri»
gidiffima aqua.Sał.quidã fiim patíunt nimiã: neq; aqua
frigida:neq; aercfrisido mitigant᷑.⁊ ídcó nimía fiti cito mo
riun£.cá eft qꝛ quidà tyꝛias máducarüt.quídá vind biberũt
vbi tyzie repoſite fuerüt.quídá vinüvet?.vii fomacbus ca»
lefit vltra modũ.alij nauigãtes neq; aquá dulcẽ inueniétes
aquã marinã biberür « firiédo funt moꝛtai.Apoſtemata fto
machi cà.er palſatiõe intelligunt grauitate fe.anguſtia.ab⸗
ominatiõe groſſitudine ⁊ caloꝛe q̃ in ſtomachi locis ſentiun
tur.cũ aũt aperiũtur becapoftemata ⁊ faciũt vulnera:pulſa
fio ⁊ fe.ſunt foꝛtioꝛes cũ rigose ⁊ tremoꝛe ambobꝰnaſcẽtibꝰ
be acuitate materie.⁊ ci? cũ mẽbꝛis obuiatiõe.q̃ ai crepent
cüvomitu purgat coꝛpꝰ.Frigida apoftemata intellíqun£ ex
groffitidic fiue ooloze:caloze: fiti. S cigrauitate.Sepatio
iücture qui pant ſtomachꝰeadẽ eft d mery dicta cft ſupiꝰ⁊
ſigtiões files.fs m nó eft ool iterfpatulas:( ĩ oꝛe ſſomachi
¶ ic paflionibus in fundo ſtomachi naſcen⸗
tibus. —
Aſſiones in fundo ſtomachi ſunt mala digeſtio:fa
ſtidioſitas:diarria:lienteria:vomitus:ſingultus:
inflatio:ructatio:fanguínis et lactis coagulatio.
ala oigeftíoc faſtidioſitas er defectiõe eft ftomacbi ín of
geſtione. Si er cib?a ſtomacho veloater nó ocfcederít: ap
pellat moꝛa digeſtiõis.ſi ipfecte oígerit vel oefcéderitzpefo
fima digeſtio fi, fi quoquo mó fe ín alià qualitate mutauee
Tittunc mala oígeftio vocabit᷑. Si nullaten?oígerif cibus:
fcd potíus coꝛrũpitur faftidiofitas nũcupatur.quã d patiis
— icenati-hog vocum? Apes aute bc paflióce exvno fune
- nafcentcs: fed tñ ablatio cft oigcftióís. Si cním caufa non
fuerít foꝛtis:mala otgeftio cft medíocris, lloc aüt caute:aut
iterioꝛes funtzaut exterioꝛes. Interioꝛes fünt mala ↄplexio
ftomacpi ⁊ hu.in ipo cópleri ẽ contcnti.apoftemata ⁊ ſepa⸗
ratio iuncture.Mala cõplexio in ſtomacho ca.co:rũpit ciba
ria ⁊ in malam qualitate ⁊ putridam mutat.quia calo; nimi
us putretacit cibũ.qð intelligitur ex fumofo ructatu.⁊viſco
fitate fputi.cufus odo: eft ficut odo: lutí putridi vel pifcis
fetentís.ct complerío mala digerit frigida c oura cibaria,
fitim c oolo:em facit mitigatur inre frigida actualí feu po»
tentiali.Cõplexio frigida intelligitur — —
1 €; 0010: m
: ca.feu po LET erit vitra modũ: nó
murat aliquo modo cibü itra ſſomachum: neq ppter frí»
giditatẽ facit ructatũ acidi . frisidítas erm nou mutat cibi
| Soifrigida c ficca oígefttone no confo:tat:fed pon? m initio
minuít:neqg doloꝛẽ facit.fs potius ín diuturnitate:quia co»
pierío ficca fi nimiũ dominetur in ftomacbo fadt etbics.ma
xime ſi cum coíungatur caloz. $i vero bumida:facit hydro
pifim ꝓpter mutanócs cibi er hũiditate:maxime fi ungat
cus frigitudine Mos alibi oícem? oc frigidítate hyxdropiſis
⁊ oe bydropifi que oc vitio nafcíf ftomacbí.bu.$o claufi in
"tra ftomacbü:aut calidi funt quí ex ocfectione appetitas ín
tcllíguntur c fumofo rucratu fputo vifcofoz putrido.Hi qs
hu.aut in concauitatẽ funt tes: ⁊ —— Quía
fi cibi mco:ruptibilé accipiat infirmus:ficut frumentũ eftc
exdeum:cum vomitu vel egeitíone exeunt. ⁊ cum eiſdẽ exit
cbo.aut funt inuifcatí ⁊ ín tunica fua coadunati. et —
duntur er abominatione c vomitu.cũ quibus nibil egredi»
tur: c nimia firi.aut bu.funt frígidi.c intelliguntur er minos
ratiõe cibí appetẽdi.⁊ aado ructatu. "item bíbu.aut in có»
cauitaté ftomacpícurrunt: q9 íntellígimus quts cum mun⸗
dificatozíü abum accipiat infirmus fict mel « fpuatet vo»
mat ipſum:cum eodẽ pblegmanca exeunt: aut inuiſcantur
in ſtomachi tunica qð mtelligitur cy abominatione finc vo»
mitu fitís paruitate ⁊ appetitus foꝛtitudine: qð op: diſcer⸗
nere inter malam complexionẽ ſtomachi.⁊ hu.cõtentos ibi
videas ergo fi coꝛpus plenũ vene tumde ſunt.⁊ cum cibi
accipiant temperatũ.aut cum egeſtione mixtura exeũt vel
cum aliquo hu.intelligmus exc hu.incluſis eſſe in ſto macho
Apoſtemata in ſtomacho naſcẽtia ſunt diuerſa.aut em̃ cali
da.que ex doloꝛe ⁊ pulſatione in fundo ſtomachi funt intel»
ugenda:c duritie ⁊ caloꝛe fub tactu ſentiendi.fe.quoq; c fi»
ti.que cti ad faniem venerint augmẽtat᷑ fe.⁊ rigo:cs faciunt
aut frígida er grauitate ⁊ ouritíc fine doloꝛe 7 calote cogno
ſcenda.Separatio iuncturc ant oe cá eft interieri aut de cp»
terioꝛi.De exterioꝛi ficut devulneribus d patif ftomacbus
aut acutis potiõibꝰ.De interío: fic tumozib?c putrefactio
nib? sEcteríozca eft cibi incõueniẽtia.aut ín quãtitate fi p?
fit P ftomacb?poffit o:gercrc:ficutvidem? i paruo ignevbí
pluralígna appofita nó bn ↄburunt᷑:aut ín Qiitate pefíima
ficut acidũ lac:piſces:radices:oĩa frictac »tufazd oia ſunt ſi
cut iguis lignís fuppofir? hũidis: neq; th ab eo cõburẽdis:
aut ín fuba cibi grofli.ficut eft carovaccina:⁊ pants asüm.us
aut inordinatiõe abí ficut c ddà eroffus aut ftiptici mádu
caueritabü:poftea fubtiles q antea coꝛrumpit᷑ dq aroffus a
ftomacbo egrediat᷑: aut cũ cibũ acdipíatzanted digerat alii
rurſus accipíat.d oia itelligunt ex infirmi indfitiotb?,£ ft c
alia paf. ftomzcbi.i.cum vomitu ct eacftíone purgatio. qó
a comeftione fequitur nimia q̃ ftomacpum arausido noceat
tad expellendũ illud qð oꝛi ftomacbi eſtvicinũ cüvomitu la
boꝛat.qð vero eft ín fundaméto cũ egeftíóe aut cr cibi dita
te.quífi fit pungitiuus pungit ftomacbus. t ad expellendũ
competiturzaurvifcoíus qutín ftomacbo lubzicatur:aut ec
alia cibi cozruptióe. fiue ín cbolerícos hu.mutatione: vel qz
oc alioioco ficut felleoefcendit:z in ftomacbus fluens ipm
pungit: vt a fe expellere poffit : quod intelligitur erbís que
à coꝛpoꝛe cum vomitu etegeftione egrediuntur t be angus
ftía: c abominatione atq fiti.Dec paf.eft facilis m initio. cu
ergo cibus exeat coꝛruptus:⁊ oolo: augmente£ cozruptigs
- S beostce.
i omachũ ⁊ inteſtina pungentes:et noceant inte
—— onc c mery cum vornitu:inde ſtomachus⁊ in
teftiná ooo: patiuntur nimiũ: anguftiam inftabilirate vt
cadanr in ocfectionem: facicí malitiam: tempoza dilatanẽ
narcs acutitar:frigcfcunt coꝛpoꝛis extremitates.⁊ maxume
fi co:ruptis hu.coꝛpꝰſit apparati. Diarria cft purgatio bu.
mozum diuerſoꝛum ct fubrilidi. qui aut ex mala funt cibo:us
o:dinatione, In quátítate:fi mulrí funt c grauantcs ſtoma
cpumvterpcliantur et eos alt) pu.confequantur. In quali»
tatc cum bomo accípiatabum facilem ad coꝛrũpendum. ſi⸗
cut meloncs:cucurbitae:moza : —529— ig in ——
eum coꝛrũpuntur expellũtur:⁊ eum eis ali) pu.egreont
| aut ibo: dmatiouc Bicut cum accipitur ad oígerend du⸗
rioꝛa⁊ poft velocioꝛa.aut conftipatione meſeraicarũ.he vc?
ne fi fint conftipate colamentum cibi ad epar not pot tráfs
ire.exit crgo cũ egeſtione qð ex plenitudine eft venarum ct
:po:ís.oigcftus cft cibus ín ftomacbo fm ꝙ ops:ct in fub
' tüimteftíno non valens tranfire ad epar;c ad alía co:poꝛis
memb;a ficqs cum egeftione exit. qð ex plenitudine multo»
rum Du.nafcitur ad ftomacbum deſcendentiũ.aut er corpos
re (ünt toto.aut ep vno mcb:o. boc adt aut Prn natura ficut
in eretíca oic videmus ci membza nocitiuos hu.expellãt ad.
ftomacbum;ytpote cerebꝛũ ad ſtomachum et inteſtinu⸗.in
quo marímc noatiui bu.adunantur:c ab eo in ftomacbums
piopelluntur. pi autem pu.aut falft ſunt:aut acuti facientes
egeftiones ſanguinis.Signa ſalſoꝛũ:quia falfitate vel ama»
ntudinem ín oꝛe inñrmi fentiuntzacutí pungunt z nimium
fentírc faciunt, Si ncc falfi nec acuti funt oefectiones tanti
faciunt. Differt antem a pꝛioꝛi mo;bo:quía pzíoz facit vomi
tum. et cpo.ru.erít plurimum . Diarria vomitu caret: c qð
crit diuerſum eſt:neẽcynius qualitatis; Item pꝛioꝛ eff acutꝰ
ct velociter aufertur: Miarria vero diuturnus cft moꝛbus.
Species diarrie ex mulcis hu.ad ſtomachum flucntib?funt
diuerſe Pm diuerũitatem mꝛterie.cũ em quedam humidita
tes ad ſtomachum a cerebꝛo deſcendant pꝛopter cõplexio⸗
nem cat. vel frigidas:augmentan£ hu.⁊ deſcendunt partim
in nares:partim ín palatũ.⁊ oe palato in ftomacpum vel in⸗
tc(tínum.copleríonefqs cozum comumpunt;vnde ocficít oí
geítio co:um, deinde virtus diſſoluit᷑. ⁊ aliquádo ad moꝛtẽ
Dcducit pícmo:bus . £ft ⁊ alía ſpecies que nó multã folus
tionem Dabct:fed paruam z eandem cbolerícam , qð confce
quitur ex augmẽtatis in coꝛpoꝛe bu.quib? non opo:tet coꝛ⸗
$ nutríatur:ficqp ín ſtomachũ et ínteftínum ppelluntur,
&ft c alia fpecíce que folatíone interpolatam babet ouos
vel tres Dice cefíans, t poftea durans.cumq; ceſſauerit re»
uerte£ ficut pꝛiꝰ tuit.qð ↄtingit cti in illie coadunati chimi
erpelluntur ad ftomacbum « inteſtinũ ficut fe, coadunatur
matcría que cft interpolara:finaut£ ín oíeta.alíquando bcc
ín tertíana eft feb.cuin cholericos hu.natura expellítínoic
acceſſiõis.Eſt aũt alía que nafcitur oe oppilatióe meſerai
carũ.cũ cibi füccue £m q opo:tet ad epar non ——
Fatis ar —— tad inteſtinũ — vi⸗
run opífi que ex cõſtipatione cõtingit.hec ſpecies
conſi —— el conftipatione facit co:po:ís. quía puíffis
mt venit ad epar et ad co:pus.1 fimiliter oẽs fpecies our?
tie: fi mozentur cófumptio coꝛpoꝛis fequitur, &£ft et alia oe
bu.nafcene humidis ⁊ pblegmaticís ín inteſtino in qua do
:em ínfirm? patitur ⁊ inf ationẽ: qð exit paruum eft ⁊ ra⸗
rum.moꝛatur ifirm? ad ſellam diu. Lienteria eft cum ficut
comeditur a ſtomacho erit abus ſine vlla fui mutatione: qó
er nimia eft ocfectione vírtutís contentiuc cibũ tenere non
valente, Eõtingit aute ey coplerione frígída t bumida 002
minante ftomacbo.et ín inteftino ſubtili vnde cb? lubzicus
eijcitur.aliquãdo quoq; cr inteftini ⁊ ftomacbi oefectióe eft
cum cibum fm ꝙ opʒ non poflunt mutare, quía non fm qp
op5 mutetur necs temporc cópctenti. fitautem propter pui
ftulas et vulnera d ín fnferio:i fant tunica ftomacbí ad quá
cibus veriíat : ⁊ illa tangat vulnera et pügat. ftomacpua ez
oolo:c que fentit mouef erpellens cibum anted fit digeſtꝰ
vl mutat?.vt fe oefendat a fibinocétib? "Sutclligim?)bocer
iru ⁊ vulneribꝰ q ín o:e t língua i ? pati£. c qp ca»
. lx cficatasin ose fentiunt A íenteria ergo ficut diximꝰpar
S'o.tlvfj.
uitas eft cibi in ſtomacho moꝛantis.et citus critus cũ intra
uerit. Unde bip.in apbo.in lienteria diuturna oxíremia nze
taqucnó fuit antea: bonũ ſignũ.Oxiremia em ↄtingit ez cí
boin ftomac?o mo:átic connentia cõtẽtiue vᷣtutis. bomi
natio « vomitus aut o€ cibi funt quantitate. fi plufd opoꝛ⸗
tcat ftomacbum grauans in ozc fuo natans: q cum fibi no
ccat ad mery erpellat ⁊ oe mery cũ vomitu eijciat. Oe qua»
lítate fi cib? abomínabilis firz amarus acutus t püginuus
quicum noceant ftomacbo erpellunt ab co.bu. fi in concas
uitate ftomacp fint: fadunt vomitum, fi intra runicam ci?
ettunice villis inutfcetur : abominatio efficitur ,pu.quoqp
pt alíquádo nafcátur in ſtomacho.⁊ aliquãdo ad ipm cffius
unt ab alio memb:o. Haſcẽtes in ftomacpo cócinui funtzqz
co:uptio cóplerionis fue cos gnauít.qui ab alío mẽbꝛo 0€
currunt paruo tempoꝛe (bí quiefcüt adunátcs fe in loci vbi
ocfcenfuri fant ad ſttomachũ.Humoꝛum auté ſpecies intel»
gantur er ſapoꝛe hoꝛum que euomütur.S5i ein funr amara
er cbo ru. Si ſalſa:dulcia:vel acida: pbiegmatica,
eft vomitus fm crífim.ci natura hu.expellit qui caufa funt
mozbi a parte fuperiozi. Síngultus cft ſpaſmus intenozus
pannicuioꝛũ ftomacbi.cá fui cade eft quet fpafmi m nerais
aut em oc plenitudinczaut de inanitõe:aut oc pũctura:aut
oc coplerione frigida. c plenitudic;ficutvíde£ ín multis
cibũ ⁊ pluſꝙᷓ opoztet accipiẽtibꝰ:⁊ his quoꝛũ oteta eft inox
dinata De inanítione:ficut poft febꝛes ⁊ ventri ſolutiões
et poft longam cibi abftínenná: qð intelligitur er pꝛeceden
tibus; Punctura oc cpolericis eft bu.in ftomacpo nafcentt
bus:aut oc alijs mẽbꝛis ad ipfum fluentibus: vel oe potiõe
acuta:fiue cibo:vel oevínoveteriz puro.Singultus er frisi
da cópleríóe:7 er frigidi cibi peſſima eft acceptione à ſpiſſa
turín ſtomachi fubftáriaz cam fpafmat.ficut patiunt ſenio
rcs. t oiuturnos mo:bos babétes. Sinflatioz gurgulatiões
aut de — * f — fi e nó — ——
prdigeri poflit cibꝰ:⁊ vctoſitas diſpergit᷑neq; frigidꝰ quiu
ci? tacet: f5 cal.eiꝰ ineft defectꝰ.qꝛ clo? non digerit perfec
crevel ín eentofitatem muta£ fumoſam et fiunt inflario ct
gur gulatio ín ftomacbo:aut oc exterioꝛibꝰ:ficut cum dibus
accipit quo vétofiras generaf vtpote fabe : faíceou. « ſitia.
€iétofitae que er bie naſcit parũ moza£ cti ructatu em oi»
foluítur .SRucratus d crvétofitate ftomacbi inflata nafci£
qua vſq; in os aſcẽdente:⁊ fum? afcendit, aut oe humoꝛibꝰ
calidis.vr:de ructatꝰñt fumoſus:aut oc frigidis bu.c fit aci
dus.aliquãdo quoq; rucraf acide er frígídis cibarijs c mul
tis.que c& non poffit ſtomach e digerere er calous oc
fectione:fit inde ructare acidũ. Ri aliquando fit adco
validus vt a ſtomacho cib? egrediatur ⁊ digeſtio ↄIhat᷑. Si
aürructatué non cpeat:generatur ventofirasc inflarío no»
ciua, Xac coagulatü íntra ſtomachũ fit:ci qui babent eũ fii
gidum lac recentervel frequenter mulſum accipiunt,
— — noꝛũ. Capᷣ xxviij.
XN in inteſtinis funt oiffinteria ; tena?
ec Vmomns colica paf. yleonzventofitas : lumbꝛici:
1 Exe] jafcaridce:cotracnócs. Dimnteria aut eftab
Cy A epate tvocatur epatica.de qua Dictum fumus
: poſtea.aut er inteftinís que er nimto motu fit
vel ex ca. apoſtemate ín inteſtinis nafcente ec crepante.aut
er bu. quí ab inteſtinis oefcendunt:tn biarriá.fi materia fit.
acuta c cboleríca: fiue falfa t pplegmatica : vnde panniculi
inteftíni putrefiunt vulnerati.]Danc paf.babentes ante pur
get cholexicos ⁊ oiuerfos hu.⁊ poftea pblegmancá büidita
té:qà coófcit cũ ín ĩteſtinis bũiditas vifcoia ⁊ ocfup tunica
ta excoziat:poftasci excouent᷑ qdã de iteftínoz co:pib? pti
ciun£: dfi fint dfi frufta carnis fubfeqtur ditio ifirmi, q: t
teſtini fuba ſigtur eẽ comefta.c víqs ad fuas e£ pfo:ati:aó
ímpoflibie € curare.poft purgent fanguine d fit cũ venará
aperíant 023 q̃ in ireftinoz funt fuba.aliqn putredo fetens
exit ficut de co:pe moꝛtui.aliqñ ficut niguedo diſſolura t co
lo:ec liquose.boc aüt eft cus calo: diſſoluit pinguedine que
ín membzis eft pínguíb? que fi moꝛetur ficut fecvini cfficit
Aliqũ eft oiffintería exvenaꝝ fiffura: cá in ipfis ſen.augmẽ⸗
taturvnde ſcinduntur. Putant autes quídam effe emoꝛroi⸗
dem,c non eft emosroís quía emosroís eft ex faffuraycnas
Zibernontus
ue in ano funt feu natibꝰ. Site diſſinteria ex bu.cbo.nigrís
—— peſſimis deſcenãentibꝰ ad inteſtina: s] intelligũ
tur ex cho m egrem̃onibꝰ.auqũ beccho.ni.ſanguini iungit
mclàcpolico que ſpecies peſſime funt t moꝛtales. fiait bip,
m apbo.folutio inquit ĩ cur? initio cholera erit nigra: moz
talis cft. &lulnera inteftino:t aut groſſi funt inteſtini:et ín
teliiguntur:q: ad egeſtionẽ furg.t infirmus cum punctura
fiue to:tura fentiatur.t QO exit oc vulnere:non cum egcítio
nc inuífcatur. ende vulnera in recto ínteftíno cffe intelligũ⸗
tur. Sí cũ egeſtiõe aliquãtulũ mifceaturvulnera tn oꝛbo in
teftino c£ intelligũtur aut ín colon. Si infirmus ſubvmbili⸗
co pancturá ſenlerit:vulnus in groſſo inteftino erit.Si vino
bilicũ doloꝛ circundederit ; vulnus in íntcftino fübtilt erit.
Item fi punctura fentiarur oíu antc oigeftionem:et qð oe
vulnere exit cum egeftione mixtum firzwuln?cft ín inteſtino
ſubtili. (£ft enim er longa via ín qua fan . ct ſanies commi⸗
ſcentur. Stem fi benc fint commiírta: vulnus im inteftino eft
fupza ieiuna. Hip.in pitoncon noromaror, qui babet ingt
— — contractionem exiture ventofitat.s
et ſurſum redeuntis.defectionem quoq; virtutis. t frigitu⸗
dinem extremitatis. £Da.Duic capitulo iungit doloꝛem ſto⸗
machi:cũ plenitudíne capitist doloꝛe ſui.Cauſa hoꝛũ quia
inteſtina excoꝛiata dolent.⁊ impediũtur ex omnibus ad ipᷣa
tranſeuntibus.maxime fi fint acuta ⁊ pungitiua.Cum aute
non feſtinatur ad emittẽda que nocent reuertẽtur aſcendẽ⸗
do ſurſum.et fit ventoſitas ⁊ doloꝛ intra ſſtomachum.⁊ ple»
tudo in cerebꝛo pꝛopter afcenfiones fumi illius materie ad
caput.fequítur femper ínteftinozum doloꝛeʒ defectio vírtu
tísc frigitudo extremitatis.quia caloꝛvadit ad membꝛa do
lentia vt ca nutriat atqʒ regat. Diſſinteria epatica cft fans.
guinis emiſſio puri cũ egeſtione mírtizcui?initíd eft ſicut la.
uatura carnis ⁊ poſt rubeſcit deinde nigrum quafi cho.ni.
Differẽtia diſſinterie epatice ⁊ inteſtinoꝛum: quía ſanguis
cadens oc inteſtinis guttatim cadit.⁊ cft quafi mũctꝰnariũ
qui de epate eft quafi lotura carnis eſt.Dãc paſſionẽ ſequi⸗
tur confumptío coꝛpoꝛis propter ablationẽ cibi a membzis
quíab epate folct cueníre eis. Sí infirmus ſentiat oolo;em
epatis certíoz eft caufa quía diſſinteria epatica . ef opoztet
medici in medícanda oiffinteria vt füfficienter confideret
ne ín errozem cadat. slliquádo oíflinteríam epaticam medi
cus inteftinozü cffe putat.quã ſicut inteſtinoꝛum medicat,
et ita — negugitur:⁊ fic perit infirmus. dba. cognofco
ínquit boics banc paf.babentcs quos media confuderunt
quía diſcretionẽ eo:ũ ignoꝛauerũt. Aliquãdo errát in fan»
quine ab epate currẽte quia fi fit mírtus cti cbo.ru. cti índe
rranfcat leduntur inteſtina et excoꝛiãtur ca. eritqs ſanguis
ci mutatione mírtus coc inteſtinis efle putatur. Cauſa vn.
oíffinteria nafcif epaticazatit oevenaz ⁊ epati cft fanguine
⁊ plenitudine: quá natura etjcit ab epate ppternocumétü
⁊ plenitudine ſui.et tñ nó in pꝛimis mult? cat fanguis. aut
ppter pígricíamz groffitudin£ motus.vñ ín cpate multus
fan.coadunatur:z imde grauatii ed erpellit 7 eijcit.aut pꝛo⸗
pter inafionem membꝛoꝛũ quoꝛũdã co:po:ís ficut manut
et pedti.z permanct fanguis illa mẽbꝛa nutrítur?m epatec
&rauaf inde:quẽ erpellit ín meſeraica.deinde vadit minte
ftína.bec accidentia fübitoveniuntzneqs morantur neq; per
díatur ppetitus. Aliqnvenit diſſinteria epatís propter ocfe
ctionem fuc virtutis rctentiuc quà ſequit ocfectio appeti
tiuc, t in initio eijcit quafi lauaturá carnís. Thenaſmon eft
motus recti inteftíni cogens bomíne ad egeftione:z ramen
mb nifi parũ vifcofitatt emittit cũ (anguine facite. ££ 3 ci?
hũiditas eft acuta ct pungitiua ad rectum ocfcendés inte»
ſtinum.⁊ pungens ipfum cogens ad egeftionem infirmum
Intelligitur atit er his q cretit. aut em büiditas eft cboleri
ca:aut ſalſa. Item oiffintcria eft ez apoſtemate in inteftinís
videtur aürinfirmo ín inteſtinis ſtercoꝛa cffe collecta.et vt
ad fellam ire debeat:qð íntelligif ey pulfatione « grauitate
quc in recto inteftino eft fentire,aut er fterco:e ficco coadus
nato ín ſubtili iteftinoz ende ops vr ad fellam epeat:f5 ídeo
quía non erit dito ops expꝛimi 7 tbenafimon pati . £lliquádo
vnctuoſa erít bumíditas:« folutionem effe putat medicoꝛũ
ſtulticia:dantq; medicamen ftípticum, ende neceſſe eft cu;
ocadant.i£atvidi inquit bominem tbenafinon patientem
emififfclapidem:cetfanus factus eft, — *
De colica
pedice paf.maritne cft ex ocfcctíóe inteftíno:ü.Q neqs
digerere neq; diſſe
ſat frigida in inteſtinis claufa « excedente ea:aut 0€ ca.apo
ftemate fiue oc alíquo acuto vel pungitiuo bu. f»blegmatt
cos intelligimus Du.er multo oolo:e. c quía inteſtina quaft
terebello funt perfozata : ⁊ ructarione acida —
vomitu cum quo exit pplegma:ventris⸗ : "
ventus ercat ab inferio: parte.ct erfrigitudine inſerioris
vmbilic: fi js eũ tetígerit: ⁊ oc pfitentia infirmi de dieta
eroffus pplegma ghante. Pam̃o cz ventofitatc intelligitur
€t o0lo:e : et£berinatione que ín loco eft inteſtini.et muta⸗
tione doloꝛis in latere fui cim gurgulatione: feu grauitate
⁊ nimio bolo:e :toztura ⁊ abominationc.ftercus cft leue fü.
per aquá natatílc.ficutvaccíni. ££ apoftemate intelligitur
€r caloꝛe.⁊ ín loco inteſtini íncenfione, € nimio cum puncti
13 dolo:e:feb.ſiti:ardoꝛe:vomitu:⁊ abomínatíone In vos
mitu diuerſa funt cbo.fine leuitate.Hec colíce fpedicepeíoz
€ftceteris cii aliquádo fc in yleon mutet.Que ec bi. acutis
et pungitiuis nafciturzíntelligitur autem de nimia fiti.ficci
tate lingue et oris. viína acuta er rubea.alíquando egeſtio
exit cholerica.vñ doloꝛ augmentatur,t fi antecedens fucrit
dieta cbolericos bu.generans fit certioz.Q po:tet autem in
telligas : quía paf.colíca in doloꝛem arteticum fe mutet.vi
diffe enim memíni quendam quí dicebat orfconcatenatios
nem ín fpatulis fieri propter colícam . C potet ín bac paf.
cogitare 7 fufficienter confiderare: quía aliquando cum ín
renibus fit paf.putatur effe colica, q: ín doloꝛe renus quafi
€olica patítur accídétía . ideft doloꝛem nimium abomínatio
nem.atqy vomitum cum egeſtionis fosti conftrictione.et vẽ
tofitate neq inferius neq; fuperius exeũte.Harum ouarü
paf. oífferentía, quía doloꝛ colíce paf. ourio: eft et fo:tío:z
vel magis continuus:neq; lod eſtvnius:in renibus acciden
tía funt minoꝛa:neq; oolozes mutantur:fed ftant ín renibꝰ.
¶ Doe paſſione ylcon. Captm. xxx.
— Lecon eſt doloꝛ in inteſtinis nimius: eſtqʒ acu⸗
CAN t2 paſũo ⁊ moꝛtifera maxie fi pꝛopter acumen
ooloꝛis ſtercꝰ vomuerit. Hec paſ. de apoſtema
Ite naſcitur ca.in ſubtili inteſtino:aut de oppila
tione ſtercoꝛis ſicci. aut oe Du. ficais ⁊ vifcofis
fe inuifcantibus inimteftínis.aut oc crepatura quá patitur
fepbac. et ereunt ínteftínazaut oc inteftinosum feparatios
nc. Aliquando naſcitur bomínibus cibum ad neceffitatem
fuam explendam non babentíbus.aut oc potíone venefica
accepta.Que eregcftíonís oppilatíonceft doloꝛem faar ni»
míum quafi perfozationes terebelliQue eft ex —— t
inteſtinoꝛum feparatione aperta eft:fi ponatur infirmus ſu
pinus ctfi foꝛte inteſtina exierint tágatur et reduci poffunt
. Cum manu. ue ex nimia cft fame ep infirmícapíterinterro
gatiõe.Opoꝛtet autem intelligi qꝛ bec paffio periculofa eft
quod mó fuerit.⁊ maríme fi putruerít vomitus.et cum ípo
— — vcl exierit.Si odo: coꝛpoꝛis fetuerit vícínioz
eft mo:ti.
¶ 32c lüb:ícis autaltjs vermibus.
imb:íci ex bu.funt pplegmaticís putrefcenti
| pus íninteftinís ebi nafcirur calo: extraneus
vnde becanimalía generantur:que impoffibi
le eftoc fangumenafa. vel oe coo ru.£ bolera
enim ru. cum amaritudine et acuitate: ſiccita⸗
—— teq; - — —— t ſanguis
erit de venis: vel artertjs . ⁊ fi exit apoſtema gignit.cũ
pꝛſalijs.vnde benc paſ.habent pueri.⁊ hñtes humiditateʒ
pblegmaticá ⁊ groffam cum dieta groſſa ⁊ purgandi negli»
gentia ; marime bec paf.nafcítur ín autüno er fructuum cós
&beoxíce.
; «us paf.tres ſunt ſpecies. Una eft lumbꝛicoꝛum
—— Pamipo:tulaté funt ín inteſtino fubtilí nas
tatc ⁊ ſtrictione ípfius víc.et eoꝛum cum fubriiinteftino im
uifcationczquapzopter non egredíuntur nifi cti in erpulfis
bu.anatura expellũtur ficut m cretica die vídeE. vi ex coꝛu⸗
accidentibus neceffe eft intelligátur.i.to:tura abc minatio⸗
tic punctura; maxime cum ínteftína propter inanitione fto»
macbi fuut fubtilíata. Zumbzid eim cum cibũ fünt appetiti
ui neq; ínuenerint ĩ inteftínis oe coxum bumectatione tra
buat.qui fi crefcantín inteſtinis virtus ocficit; quía chimus
nutriens inteſtina:ad lumbꝛicos nutríendos vadit. vndc oe
ficit:z refrígeratur extremitas coꝛpous: ftrident octes pꝛu
riunt labꝛa abomínatione c vomitum babét.aliquádo aſcẽ⸗
dunt vſq; ad os ftomacbi.c aim vomitu excunt.Coꝛtura in
teſtinoꝛũ cft ex hu.acutis:⁊ pungítiuis quí ad ínteftína de⸗
fcendunt (tomacpurm.aut er ventofitate inteftina extendẽ
te. aut ex groſſis bu.pblegimatície c vifcofie ⁊ inuiſcantibꝰ
ſe in mteftinis.aut ex ſicco ſtercoꝛe ín inteſtitus fe claudẽte.
«[ £c paſſionibus natium. p.rrrij.
—— Aflioncs natium víane funt paſſioni inteſtino
rũ:qꝛ extremitates recti inteſtini funt, funt art
emo:roya.f.mozum atrici fiffura exire nates fo
NS « rag calídus apoſtema.Emoꝛroys eft fuperfluí»
Pt tas nafcene fuper natium oꝛa et fimiliter mos
rum,fed oitterüt: quía moꝛũ babet caput rotundũ ⁊ ru.fun
damenti ei? (ubtile ficut mozi foꝛma. Emoꝛroys ouob? eft
modis , quedam capitie eft rotundi:ficut eua 7 coloꝛe p
purea.quedá longa ⁊ ín capite !groffa:fubrilie verfus infes
río:a.ab his ouobus aliquado multus fan.aliquádo nullus
erit. icem fanguis qui moꝛum crít cum impetu exit.exiens
emozropde:alíquádo interpolatur.aliquádonó: cü ſtringit
vero exit:nimios doloꝛes gignit pꝛuriginem natiü.c paſio⸗
nes multas m altjs,membzis', Si quis ergo cum ferro mc»
diccE: ena emo:roye dimittatur vt fanguis (lle egredía£.cp
finon generatur mo:bí.ficut bydropífis: manía:pptbyfis
becfunt paffionii genera p:opter melancbolicum fan.intra
epar.qui ci multiplicetur fpargitur ín ínferío:es venas. et
diuiditur c erit oc natíbus : cài conftringitur neq; oc epate
-egredíat:oura apoftemata índe generantur. fCalo: epatis
naturalis extinguitur propter multitudíné melácbolici (an.
t copzeffionem venaru eparís.ocínde cíus cóplerío refrige
fct: neq; $m cp opostet fanguine mutare poteft: fed aquos
finm etpblegmaticü generat: vnde caufagft bydropífis. Sí
epar confoztetur vt (an.ille ad venas pectozísvel pulmonís
p:opcllatur.1 illo mpleantur:c 2cukate crepentzvulnera
faciunt : z peceft cápbtbyfis.ft at fan.cerebafi afcenderit.
melácbolià facit. Ideoq; bip.p:ecepirin medícanda emoꝛ⸗
royde cü ferro vnam'oimitti: vnde ffuat illefan,qui folet in
epate coadunari. Simiiter fi ſanguis pluſqᷓ opo:tet ereat
moꝛbos pzocreat:ficut co:ruptionem colozís fiaure ⁊ cople
xionis ——— detectionẽ virtutis appetitiue. Caloꝛ
em epatis deſicit neq; generatur ſan.vnde ↄplexio coꝛrũpi⸗
tur coꝛpoꝛis:⁊ generat hydropiſis.ſi ſan.exiens augmente
tur perit infirmus: fed tamen banc babentesipaf non inci⸗
dunt moꝛpheam:neq; simís:pleurefimvel periplemoníam,
vnde ſan.non effluit: cuiuſdã os eft apertum.cuiufdasvero
non.qð er fenfu ⁊ tactu intellim£ fed fi fit deintus in intefti
nis:ops copbam míttí.copbà inquã vétofam: ĩmitere fecit
t bobicín fup nates imponẽdũ extremitas eminteftinive
nit 0245 apparet qualis ſit. Atrici funt vulnera occulta in
ertremítate intcftini nafcetía,aliqf cõcauitas bo: non ita
tangit inteſtinũ vt pfo;t ipm, ó fi cum puluere oeficcatiuo
S'o.tlvífi.
medicent ſanãtur.Quoddã boz multũ cft cõcauũ pfozang
cui medidna nullà pftat pfidíi.itelligif fi oigi? tup nares
pona£ « in atricoz perfozatíócs argalia mita. Sx aure cũ
ürgalia oígit? iungat:pfozatü cflc inteftínd ntelugiur.ct
fi extremítate emboti i perfozatione poſueris vulneris.cg
fumigaueris. cinfirmus qfi fumos graues ad os/penetrare
fenferit pfozaturm c£ intelligas , Exire nates aur cy mollitie
cft lacertog.aut cx tenafmó.$iffura aut ex folutione eft bu»
calido: c acutoꝛũ:aut q: nímís eft ftipti»
exeat per nates nimis ſiccũ.Apoſtema
nafcif in natib?ficut in méb:is tor?co;písc cr tumoꝛe⁊ oo
lo:wc ia ĩtelligitur:að fi fit calicũ rubefat c quiefcit
oc caufa actuali frigida: fi fit füppofita: c nocet fibi res calí
da. ic frigido apoftemate ecouerfo accipe. Á
¶ De paffionib?cpatis caufisc ſigtionibꝰeaꝝ. Ca.xxxitj.
Amones epat; aut pꝛiuate funt fibi: aut i alije
aſcẽtes mẽbꝛis ppter focictate —— f
i o: :oppilatio in via fua
et cozpis
pus oífpfo.nó em̃ otentitia tene£ vt bene coquaf.aut ervir
tutís oígeftiue ocfcctióe.] aut ex ca.cft oplerióe c intelligi
paf.acutas.que paf.ft moze£; facit 2fumptioem cbímoz coz
19: bís ↄſumptis 2fumptio fit eparr.vii cá egeftíoc ci?
—5* o. qð cfi exeat doloꝛisẽ peſſimi minozat qb coꝛpꝰet
fe.facit.fan.ci?putrcfit cx groͤſſitudine (ai, au»
fert ocfideri abi, q9 ci eseftíóe cdit qfi fer & ſan.in die pas
titur nimiã folunonz ⁊ ſubitã.coꝛpus mutaf in marmoꝛeũ
cot. t minoꝛatio carnis in fucie vide£ aut er ficca 2plerione
qð intelligitur ex coꝛpoꝛis macilztía 7 ficatate t egeftionis
paruitate:atq; fui groffitudinezaut oe bumíds complerios
ne, ⁊ ínrelligitur ex ficcitate contraria rarionc. aut oe deſe⸗
ctione cutis expulſiue q totũ cozpozí cibum nó bene mũo⸗
datü mittit.q:vᷣtus bec nó benc potuit müdificare.Fipofte*
ms auteft calidũ aut frigida. €i calidi ĩ dextro latere ſenti
turzfub bypocüdría Dolo; afcedens furculae cũ fe. ⁊ oe(cen
dés ardo:e fit ficcítate.tuffi ad coftas . Si infirm? ſupinus
faccatzfentit groſſitudinẽ ſub bypocüdría in latere dextro.
In apoftemate oc cbo.ru. fit bec accidẽtia fo:tíoza « mole
ftío:a. Sí apoftema i cõcauitate fitepatis ablatio fübfequí»
tur ocfidertj.fingult?: cbolerico: bu. ín initio vomit? ficut
ouí vitellũ:⁊ poft ficut eramẽtũ eruginofus: vẽtris cóftipas
tío: ⁊ oefectio frigiditas ertremítara co:pis tuffis ⁊ angu»
ftia fpiis minoꝛa ſunt.Si
apoftemat —— fit epatíoz
fiunttuffisc ſpũs auguftta fo:tíozazfentit infirm? furculas
trabí ad ĩferioꝛa cũ grauitate fub bypocüdria. q: 2cauaves
na furculas ppt apoſtema trabít ad inferioꝛa.⁊ in initio lin
qua ẽ citrinaz poft nigra. cũ a pte oertra loci fub bvpoci
dría tangat groffus fentit e£ apoftema ficut noua luna.ta»
ctus cíus calídus.fi infirmo pꝛẽcipias vt ſupinꝰ iaceat:necʒ
fub caput ei? aliquid ponatur.c ei ouplicare facias genua
et pedes c »fociádo iumsat.c locũ tetigeris inuenies fist
oíri.c alíqfi apoſtema calidi venit ad lacertos vétris. oif
fert a fi q: iftud fi tetigeris inuenies ín forma longus.
aut t vna ertremítas crít groſſa altera fub
tilis.Apoſtema epatis frigidum ínrelliciturer grauítate in
dextra parte, et fub bypocundría.et tuffi parua
et feb. "Sin loco tacto inuenítur aroffitudozouríties:fi apos
Zibernonus
mod? ione ducẽs. ££óftipatio alit de apofte
deae riciciont maninümue no$ oirific. aut oc
"groffis bu. in o:c vcnarum a pozta fe diuidentiũ inuifcanti»
gide:fuccum cibi in perfectum fanguine non valentie mu»
gitoꝛũ ibi remanebit:neq; in initio facíes tumefzit et pedes
colo: coꝛpoꝛis eft ficut colo: moꝛtui.cum aute paflio tempo
re mo:etur longo bumectatur coꝛpus⁊ líquidr efficitur: qo
cum crepacritaquofa bumíditae Inde currít.ende pipp.pti
ſtule ín co:pose bydropici non fanantur., quia m ftule non
r.ifi oeficcatiuo fanantur medicamine:t humide bydropi⸗
fi nó p:odeft medicina oeficcatiua. mnis bydropifis vnis
uerſaliter pedũ t caicaneozü patitur tumo:es. quía fumus
(neo: nafcens coꝛpoꝛibus eft grofius ex detectioe caloꝛis
naturalis.ct fua groffitudinejad pedum ocfcendit ínferioza
er longitude att fiu à fundamero calozis naturalis t «pa
tis « co:dis aon potett oíffolui.IPdropifis er ftomacbo in
teſtinis cmefcruicio propiíes habebit oyarriam piuturnã
que tumosem non dinoluit. De paſſione ſtomachi propter
frigidítaté ſui:⁊ quia cibum digerere non poſſit.crudus au
tem t expelut cum cũ grauct. qui cibus cũ ad ín
teftínumveníat ícíund non poteft colari $m qp opsvt ad me
feraícas tranfeat.vnde erpellit iprrad groffum inteftinum
que rcs caufa cft oyarric. pp:íü cpatíco apoſtemati eft tuf
fie: dunties egcftionís.tufl.s:q: cpar tumidi ftríngit oia»
pb:agma pꝛopter fui vicínítatz.ocindc ſtringũtur pulmoz
pectus invtjs futs ⁊ (mpellíturad tuffiendus infirmns fpe
rane fibí p:odeffc. ficcitae egeſtionis: quia ielunũ € metes
raíca ín poc genere foztía funt et fana, t bene colamentum
cibi ad epar mandátia. vía autc fellis ad cpar eſt oppilata er
apoftematís opp:effionc.vnde ad fel nó venit níft parus oc
cbo.ru, ídeoqs a felle ad inteſtinum nibil accedet nifi pero
uiffimus: bocqs cft ficce egeſtionis caufa. .
¶ ZDepaffonibusfplenis, — f£ap.rrrv.
mones i fplene funtzoppilatio:apoftema: de
(fecto: ventofitas. x?efectio cum ocficit trabes
Xi. Ircabcpate feces fanguínís , vñ nigra generat
xctericia:qꝛ cü ſan.cho.ni.imiſcet᷑: ⁊ ad coꝛpis
rranlit omnta membꝛa.aut defectiõe contenti
uevirtutis que eſt in ſplene generans purgationem cho.ni.
cu5vomitu t egeſtione.aliqn heccauſa cft quà expellit natu
ra pzopter müdificationé cozpo:is: qð rolerabíle cft nature
et iuuatiuũ.qð em̃ obuíat nature neq iuuatiuũ € neq; tole
rabíle : aut ex defectiõe expulſiue.quẽ cho.ni.expellit ad 08
ftomacbpi. c oefectíonem generat ocfidertj cibi.hanc paſſio⸗
nẽ ſplen toleratzficut ct cr compleríone ca , vel frigida
oppilatio nafatur cr groſſis bu.z wifcofis in via fe inuifcan
tibus:intellígiturer grauitatezventofitate; 7 tbetinofitare
Aliquando oppilatio fitín vía per quá cho.ni.ad (plenes ab
cpatc vadit. et — nigrã facit cum alijs Jy ad cho.
ni.pertinentib?-aut ín ca vía fit vnde cho.ni.a fplene ad og
ftomacbí ſecedit.⁊ diuerſa apoftemata gígnít psopter cbo,
ní.tn his lods cõcluſam.ſequitur bácocfectio oefidertj cibi
fipoftemataifta aut funt calida ex caloꝛe ín tactu intclligen
da grauitate quoq doloꝛe:⁊ fe.atq; fiti. aliquando funt 60
lozes verfus furculas et fpaculas ſiniſtras:qð er vicinitate
eft fpleníe ad diaphꝛagma ⁊ focietate diaphꝛagmatſ ad fur
culas.aliquãdo frigida funt apoftemata ct pblegmatica ex
moliírie tumoꝛis fub ractu intelligeda 7 albedíne cot. íncoz
po:ezaut ſunt de cbo.ní.et intelligitur ex ourítie grauitate
etaroflitudine.c colo:íe coꝛpoꝛis mutatione in liuiditatem
velviriditatẽ.hec plurimũ nafcunt ín fplene ex groffitudine
melancholie cutus fundamétum eft fplen , fiunt etíam poft
c3. apoftemata cum ſubtilis diſſoluitur matería ⁊ remanet
groffa vel inſſatiua vétofitate in eo fe claudéte. Intelligas
aür crapoftematis ad tactum repugnatione.z nimía theti⸗
nationc fiue grauitate.hec alíquádo oíffoluütur fed cito res
uertütur propter ínffatiua cibaría que accipiuntur. Sequí
tur autẽ omnia apoftemata fplenís vcl magnitudinem fui
coꝛpoꝛis macilentia.endc hippo.dixit. Si fplen fit magnus
macreſcit:⁊ ſi ſplen macrefat cozpue imptnguatur.f£a.ín li
bio oe membꝛis interioꝛibus: paruitas fpleníe bonitatem
cbimozum po:tendit.cíus magnitudo econtrarío.IDipp.in
ið.patiẽtibus apoftema in ínferiozi parte (plenis: neceffe
ett fiat fangnís fübtilis.ertremitas ca.aurícule frigide.fubs
tilitas (anguinís:quía fplen —— trabit feces ſanguinis
cum aũt apoſtema habeat € eſt plus trapat.vnde fan»
guínem fübtilíat.calo: extremitatis quia calo: ín fplene nias
turalis ab ipfo p:opter apoftema fugit.frigidítas auricula
rum quia cum fanguís fubtilis ad auriculae fubtiliffimus
venit que naturaliter funt frigide neq; calcfiunt ifto fangui
ne. Item ín codem:fepe inquít b :bentes catarrum et reu»
ma non patiuntur apoftema im ſplene. Cauſa hunuſmodi reí
— agen nafcitur E ſubtilibus « — — n
u.apoſtema aũt ſplenis er groſſis cft t melãcholicis.
De paſſionibus
2 beo?íce.
ar? ioníbusfellis, — Xapi.xxxvj.
7o iti felie cft ycterícia * que vcl er oppilatio
7Gnccotingit:veler ocfectionc appetiriue virtu»
itis ín felle. ycterícia emaut ex achonc eft natu»
z cpo.ru.im exterioꝛa coꝛpis £m crifim expelle⸗
Mlte:ficut in.vij.oie moꝛbi tit:ſi moꝛbus augmeta
: tus fuerit: c auferatur fc.ínfirm? att quicuerit
noꝛbus Occlinauerit. iuc aüt fit z non cft pmóizneq $m
enfiimizauter cõplexione cft ca.quã patitur epar aibum mu^
tans ín cbo.ní.c mittẽs per oia cozpís membza:aut cy calo?
yc eft nimio venis oomínáte, vri cib? m cho.ru.fimiliter mu?
tatur:⁊ toti co:rpou mádaturzaut oc mutatione quo:tidam
bu.co:píis qui (unt ín mebeis ín cpo.ru.qà er reb? ca. fit t ve
nenofis:vt er potione ca.⁊ vencnofa:zaut er cópierione me?
bꝛoꝝ — hun cpo.ni.mutat;auc ez deſectiõe vir?
tutis — q̃ eft ín fele:que cpo.trabit ab epate:⁊ mu»
dificat fang.remanct aũt cpo.in cpate mixta Cà hnguine:⁊
vadt per vzaas ad omnia co:pozíS mẽbꝛa: aut ocoppilata
vía epatis ad fel que cho. otrahit:ne ad ipm tráfire pofiit: c
remanet mízta aii (anguine vadés pcr venae a totum coꝛ⸗
pus:aut er via fellís oppilata verfus intcftina, vade cho. u
gmentata reuertitur ad epar c ei fanguíne vadit ad totum
:p? intelligitur bec oiuerfiras:q: tlla quc oc appilatióe
eft felli8 (apenosi vel inferioꝛi:egeſtionem al. vꝛinam citri
nam facit: que nó eft ppter fel : fed pꝛopter epatis paf.inde
eaeftio zínaitur cus cpo.c fi fit ep apoſtemate epatis fiuc fel
lis:fit egeftio cbolerice folutionie € fc. 7 graiutas in dextro
larerc. S er caloze eft epatis t venaꝝ fit vꝛina rubicunda: c
Defüper atrina:natat ſpuma.Si epar ⁊ vene funt falubzíaz
fit colo: naturalis ín vztna. Opoꝛtet aüríntelligas:q: ycteri
cia p:opter epar c vcias fübito appareat t veniatzahe fpe»
cies funt minores.
¶ TDe paſſionibus renum. Capi.xxxvij.
mMmornes ín renib? funt arena:lapis:apoſtema
ta:vulnera:ſanguinem mingere:dyabeta.Are
na et lapis oc calore nimio lunt renũ c depu.
iaroffisc viſcoſis ocficcátibus humiditatem ꝓ
ipter calores: Pmanetq; groſſitudo.⁊ fir petra
tempoꝛe longo deſiccata: maxime fi adiuuet vic ſtrictio
wende vrina oe renibus trãſit ad vetici, Colatur enim vꝛine
(ubtilitas nó grofía:quía via eft ſtricta.arene tamen mate»
ría parum eft viſcoſa atq; groſſa:que cũ ad renes veniat pa»
qum coagulat:expellitq; cam virtus erpulfius cum vꝛina:et
apparct qà eiſcitur quafi arenazque ín fpacio renum inuiſca
tur:⁊ non exiens coagulatur pꝛe foꝛtitudine caloꝛis:⁊ omni
die materia augmẽtata coagulatur ficut petra.Male.dixit.
aliquãdo lapis eft cr vulncre in renibus tantem faciẽtibus:
t non purgátibus.vnde coadunatur ſanies 7 lapis effiatur
.€r pac caufaz menfura fit lapís ín renibuec vefica.O po:ret
aurem intelligas:qꝛ lapis in renibus plurímá nafatur ín te;
nioꝛibus:⁊ pueris invcũca plurimũ.Cauſa lapidis ín ſenioꝛi
bus in renibus:defectio eft caloꝛis naturalis:vnde bu.pole
gmatici groffi femper augmentatur ín cox, coꝛpoꝛibus p
pter oefectionem oígeftiue virtutis. Item q: viavnde vina
de renibus ad veficam eft tráfitura:cit ſtricta: ppter fngitu
dinem in vijs coz. frigitudo em femp ftringit vias: mates
ría groffa cum ad renes veniat nó poteft tráfirc tota ad veſi
cam ppter víam ſtrictã:ſed ſubtiliter colara pmancer ín cõca
uitate renum groſſa:⁊ humiditas cum caloꝛẽ oeficcata effici
tur petra,.lapís ifte magnuscít ppter largitatem cõcauita⸗
tis vefice, Pueri ín vcfica patiütur lapidem ouabus oc cau
fis:quía hu.groſſi « vifcoft nafcüturin eis ꝓpter gulofitas
tem plurimam:quía non oe groſũs cibarije cauent fibi; t ni
mium exercẽtur poft cibum:aut qz eoꝝvia: vnde vꝛina ad ve
ſicam eft rrátiturazlarga cft ꝓpter toꝛtitudineʒ caloꝛis nimij
naturalis c expulſiue virtutis:vnde materia groſſa ⁊ ſubti⸗
Me facile ad veficam rráfit, vía autem.i.collum veſice:vnde
vꝛina exit oc vefica eft (trícta ppter paruitatem etatíe eoꝝ⁊
ſuoꝛuz membꝛoꝝ:vnde nõ currit ertranifi fubtitis:grofla re
manet in vefica: c cà caloze vefice lapidem facitzideogs non
generatur lapía ín veficz (uienum:q: vzína coz; ppter calo
Fem eſt fubnius.plus em̃ habẽt caloꝛis d? humiditatis:⁊ fer
nt
S'o.tlít.
uant fe ín dieta pluſc pueri : et vefice collum in eis eft lar
gum:grofla crgo vana € fubtilis facile crít. ppter boc etiam
nó natcitur lapis in vefica muheríe:q: ecficc carũ collum cft
b:eue c largum.erit ergo vꝛina ſubtilis atqp Grofía p:opter
bas cis. Paſ. ergo renum veficc fanátur oifficile ppter fue
vic ftricturam c coplertoníe ſue trigitudine⸗ nuda medici
diunt lapidem in cpate gñari:⁊ ín oꝛbo inteſtino⁊ ín colon
c inaunculie:fed c Gale. dicit fe vidiſſe quedam bominem
ouitarnam tuffim pabentem ⁊ fcrcafie lapidem: ita fanus
oz tuffi cft factus JE au(a lapídie nimia fuit caliditas:t au^
gmcnrano bumozum ín Dis membcis fe inuiſcatium. Signi
' ficatxo arencc lapidis:fi a renibus ſit:qꝛ vꝛina erit paulatim
cum ardoze: ⁊ et arenoſa. oolo:em babet pa. in bancbís ct
grauitatem in locis renum:« aliqu&do oolo: eft ci püctura
Calíquádo oolo: teftícuh qui ín parte eft infirmi renis. 00?
lo: quoq cft ani: pedis cum oozmitarióe illius partis qð ex
coliiGátia cft reni ad pedem per artería. Coloꝛ arene renes
criene diuerſus eft.Qdas enum nimiũ eft citrina: eft quaft
fandaricina:quedam babet colozem arene:4 cft ficut cinis.
Opoꝛtet autem medicum perquirere: intẽtum efíc ín bac
pat.alíquádo em̃ eft in (nteftinis;t puratqp ín rembus. soa,
oirit.q: er ptcrenum oolozem paſſus fuerit ventris ⁊ quaft
locum perfozari terebello fenferit.c marime vnde vina oc
renibus ad veficam tendit, feat autem argaliam cum oleo
aim quo ezterunt bu.quafi vítrum oíflolutus t doloꝛem abo
ftulerunt. dixit ergo fe cogitaſſe lapidem baben in vía vꝛine
Dc renibus ad veficà ⁊ fuiffc doloꝛẽ m groffo inteſtino Spo
ftema ín renibus folet eſſe calidum : qð intelligis er doloe c
grauítate : t ardo:e infirmi renis parte: eter ſiti: feb. ⁊ do⸗
loze capitis vomitu egeſtione citrina.duricie vrine:qð cum
puner · faciat:patiuntur feb.interpolatione diuerſantes:ri⸗
go:emq, oiuerfum ⁊ doloris augmẽtum. Innrmus in late⸗
te fanoiaces renem infirmum fentit dfi ſuſpẽſum eft oc fri
gore. Signum ei?:eft grauitas finc doloꝛe. jn initio huiuſ⸗
modi apoftematis errát medici nó ſtudentes:putãtes paf.
effc colicam: fed differt a colica:qꝛ i paf.renum afcendit do⸗
le: adfemo:a:c inde vno fiaítur locozcus aüt fiat argalia:do
lo: augmentarurzq;: iateftína materia implentur? renes cce
prmuntur:in colica paf, o0lo: mouetur ín inteſtino. Giulnes
raíinrzuibus : aut oc caufa exterioꝛi (unt: ficut perauffione
.et caf. : aot oe interioꝛi funt: ficut oe acutis et calidís bu.
Signum vulnerum oolo: eft in femoꝛibus fine grauitate c
ſane.San.exire:⁊ fquamas ín ezina.aliquádo exeunt fruſta
ficut carnes:q eft cum renum patrefiunt carnes. Vrina in
renumvulneribꝰ facile erit £ nó dura.Sãguinem erire : aut
be interioribus eſt:aut oe exterioꝛibꝰ. De interioꝛibus cii oí
geſtiua ocfidit virtus in renibus € colamentutn fangutnis
ficut opo:tet nó mutarurzaut ocficit contentuia virtue que
ín venis cft : neq; fanguinem tenet : fed cum vꝛina emittit?
ant et largitate eſt ín vie vꝛine ad rence cum fubito exit vꝛi⸗
na:⁊ fanguis cum ipfa: fine oolozezetfi fit parua. Aliquan
do fan. oe renibus erit interpolãdo: ficat oe emoꝛroydibꝰ:
buíufmodí patientes ſentiunt doloꝛem verfus femoꝛa: fed
cum fan.ereat:oolo: quíefcitzaut oe marcentibus eft venis,
. vnde ín bis fanguís paulatím exit:aut er fiffura alicui?vene
ín renibus er multi fanguinis cóuenientía, Siquis ab erte
ríos caufa exiens ficut percuflione cafu ſaltu:⁊ fimilibus er
interrogatione intellíaitur infirmi. Dyabeta eft ppter fo:»
títudinem ezpulfiue virtutis cum oua trabitur colamérum
fanguínis.í. vzína : boc aüt ex numo eft renum Oefiderio ad
aquofam humiditatem:qꝛ pꝛopter calo:ís fuí multitudineʒ
aquofa ocfider3rurzvt calo: extinguatur:vnde bumíditates
trabüt ad cpar ſibi:⁊ ab omnib? alijs membꝛis: qð facít pa
ti nimíam ſitim:⁊ oefiderium membzoz coꝛpoꝛis ad aquo»
fam bumiditatem:⁊ ppter oefectionem virtutis cõtentiue
que non poteft renere bumiditatem fibi eeniétem, Signum
puíus paf. iteliíséde:eft nó nímía fitis fine fe. ficcitas ĩ coꝛ
poꝛe nó apparet: vzína eft fine ardoꝛe alba:ſubtilis ficut ad,
"infirmus cũ aqua: biberit velociter eá mingit:quia renes
trabunt eam 3b epate anteqᷓ mutetur in eo et erpetüt cam
ab fe cum non poffunt retínere D po:tet autem intelligi:qꝛ
fi fenes in renibus patiatur nó ſanãtur.⁊ fir cus —
Ziber notus
multíe moꝛbis woziütur:ficut Hip.in aphoꝛiſmis teftatur,
¶ 3 paffionibus vefice. Capi.xxxviij.
Affiones ín vcſica ſunt lapis vulnera ſtrangu⸗
v7 ria:cerire vꝛinam pꝛeter voluntatem.Lapis in»
—— ** et in renibus.funt agt bu.
Noe icroffict viſcoſi: ct caloz im ſubſtãtia veſice:et
ngultia fuí coli:maxime boc fit ín pueris fi
zem Sl] uc me ãte dixuſſe memint Itẽ nafcitur in iuue
us bcnam Oictam non tenentibus:fcd potius vnde bu.
grofii c vifcofi gñantur. Signum bui? paf.oclo: eft ín collo
vefice:t in virga pꝛurigo:⁊ vzine cruditas:ſubtilis eftz alba
arena erit cum vꝛina:⁊ duricies ín vꝛina eſt.apoſtema intel
liguur ficut ín renibus:ſed tamen doloꝛ huiꝰeſt in pene ni
mius:⁊ apoftema defoꝛs apparct tactui. Duricies vᷣꝛine ín
bac paffionc maio: eft dp in renibꝰ. Sanies exiens oc vulne
ribus maío: eft d renum.fequitur panc ventris conftipatio
pter cõpꝛeſſionẽ vefice ad inteſtina. Uulnera in vefica füt
ficut ín renibus (am oicta, Scd mvulaeribusvefice duricies
eft vꝛine 7 ardoz.alíquádo vzina ficut ſubtilis apparetfcintil
la vel fimilazaut furturea.Strãguria aüt oe rebꝰeſt quas ín
vcfica íam diximus:aut er oefcctionc virtutis cótentiue ct
eimotlitóe fubevcficezneqs pót vt vꝛina exeat expꝛunere. 3n
tcllíg.tur q: infirmo vt fipinus iaceat papitur : ⁊ vt vefica
p:ematur:vnde vina p virgam erít:z infirmus quieſcit:aut
oc apoftemare in coilo vefice;vel ín lacertis fui collízaut oe
bu.groffisc vifcofis ínuifcatibus fc ín via que eft inter veſi⸗
cam 7 vᷣgam. Intelligimꝰ qꝛ dieta ínfirmi gBanua groſſoꝝ
et viſcoſoꝝ bu. fuerirzaut ex oppilatione ꝓpter coagulatum
ſanguinez viam ſtringẽtem.Aliqñ ſtrãguria nafcitur er acus
ris hu.in vefica naſcẽtibus:aut oe acutis in vaina qualitatie
basfemp veficam pungẽtibus. Intelligitur exvꝛine ruboze
⁊ ardoꝛe qué fentit infirm? ⁊ extremitate virge.Fxire vꝛinã
pꝛeter volũtatem erlacertoz eſt mollicie cireunaánutn col
lam vefice: c er detectione $nms cotentiue ppter humidi⸗
tatem quà patitur, plurimnm cõtingit pueris ppter hũidi⸗
tatem fuoz memb:oz. Jtem cp mutatione ſpodilis appofis
te vefice qn fozas egreditur: zligaméta vetice rumpuntur
ne vina tencarur, Ops aüt intelligi:q: fi bác paf. fcnioscg
patíátur nó fanáturzficut Hip.teſtatur.
¶ De paffionibus fipbac. ffapi.rrrir.
Affioncs fipbac quí ín vétre eft funt ĩciſſura:crepa
tura:raritas:⁊ align sirbum ⁊ ínteftinum egrediü»
tur extra fippac c cótra lacertos vẽtris:⁊ aliqn con
Era vmbilicum c fub vmbilicozín qua parte sírbum tendit c
inteftinum, apparét ait quafi tumoꝛ apoftemata: c vide:
tur eſſe crepatura.Que aut eft ín iguinib? i vía ad teſtictos
oefcendeti:t exeunt inteſtina 7 sirbum tendétia ín locum il
lum. ſi ſubſtẽt ín inguínibus appellatur bernía inguinaría.ft
deſcendũt ín facculos tefticulozum vocatur bernía tefticu»
lo:um. Hec paf. nafciturzaut oe nímio motu:ficut (altu:aut
nimio damo:e ; aut grauis reí ponderezaut percuffione fus
p:za vetrem vemẽte:⁊ maric fi poft pꝛãdia venerint bec rũpi
tur atq creparur fipbac:aut oe hu.groſſis.ſitr autes cõtin⸗
git: aut oc ventofirate fimiliter ventrem ⁊ inteftína inflante
autoe vífcofis bu. in intcftinis felubzícátib? ⁊ in inguina fe
p:oticientibus. Diſcretio inter apoftema et punc mo:bum
vr infirmus iaceat ſupinꝰ p:ecipiatur:z qðexierit tágatur:
etfi potcft ín locum fuum reducatur. Si autem facile redie»
ntacpatura ent:fi non:tumo: eft vel apoftema.£ psautes
inteligizquía fi crepatura fub vmbilicum fuerit moicftífiis
ma ⁊ ool£tíffima fitzvel ením fübtile eft inteſtinum:qð aum
p:ematur cibi fuperfluitatibus doloꝛeʒ fentit infinmus:que
crepatura multum eft fub vmbilicum non oolet: quía locus
alle ab inteſtinis eft longe:neqs eríuit nifi folum sírbum.fi
£repatura ſubtus 5írbum fit ín ĩnitio nó oolet:quía cr
Tà cit ibí: vbi inteſtina arof[a fant:et er arofüitudine fua in
p:tnapio non exeunt: fed cum crepatura fe dilatat:deinde
cpeunt illa doloꝛem facientia. f£rítfo:38 vmbilicus cum fi»
phac crepatur:ſicut diximus:⁊ fit aliquando cx bumidítate
phlegmatica ín embílíco:aut oe fanauíne ibí coadunato pio
pter fciffüram vene vel arterie:c exit fanguis fubtus cutem
ficut cum patíuntur apoftema qð vocaturyposífma, auoũ
uoq; fit ex ventofitate que crepatura eft fipbac facit óola»
M e mdr coꝛpoꝛis:⁊ — mollem ſine doloꝛe.Si inte⸗
ſtina exierint introꝛedeunt aim tanguntur digitis:cum in»
firmus balneum introientzaugimentatur vmbilicus et crc»
fcit. Si crepatura cx humiditate fit: tactu molis erit ; neqs
reuertitur cum tangatur oígins neq creicit.Si cz vena ett
vel artería: cutis doloꝛ: colo: volatus enit: aut niger, fi ex
carne fit fuperfluazfit dura non crefrens ncqg augmentádg
€ft.fi cr vétofitate ractue eft mollis.
De paflionibus generatíuozum
membꝛorum. Capi.xi.
Aſſiones in generatiuis:aut in teſticuiis:aut in vir
Os auri matríce: aut ín vberibus. In tefhiculisz
autín eorum fi vases iu eise tos
rum ⁊ pelliculas: aut ínter cutem ⁊ $:3ut in venis
—— in cute exterioꝛi.Si in fubftantia ſit:aufert deſide⸗
rium lbidinis ⁊ generare ; aut paruitatem facit ſpermatis:
tapoftema atq; vulnera, Ablatio libídinis:aut er diſcõca
tenatióe eft boz membꝛoꝝ:ſicut videtur ín fia:aut er
paruitatc fpermatíg:aut er ablationc abi; Paruitas fpere
martis eftzaur cx complextione frigida « ficca oomináte te»
ftículis que mutare fübftatíam fpermatís non poteſt:qð de
matería fibi venit, Ablatio gñanãi:aut cft oe nimis mala c&
pleríone tefticulís dominãte:aut nimis ca.qua fpermatís in
cenditur materia:aut nimis fríg.que cam cógelat c adunat:
aut bumída:que oíffoluit ⁊ fübnilíat:aut ficca que igroffar,
Exire ſperma p:cter volütatem nec vírgsm erurgere er vir⸗
tutis 2tétiuc eft ín teftículis ocfectione t foꝛtitudine expul⸗
fiuc ⁊ caloꝛe ⁊ humiditate oomin&tibus complexioni ſuẽ:qð
fit cu5 ſpermatis inſtrumẽta patiũtur fpafmum:ficut in epi
lepticis vídemus. becením membꝛa cum ſpaſtnãtur: motu
non naturali mouẽtur.deinde qð ſpermatis babet expelli»
tur.&poftcima calidus ex magnitudine intelligitur teftículo
rum: rubose:4 caloꝛe:⁊ doloꝛe eoꝛum.Frigidũ ⁊ polegma
ticum intelligitur er albedine coloꝛis:mollicie tactus:dolo⸗
ris paruítatc.fi melãcholicum:intelligiturdurum ⁊ liuiduʒ.
inter eorum ſubſtãtias naſcitur peliículas:adunatío
eſt bumid:tatis aquoſe ⁊ frigide ficut videmus in D ropi⸗
cis:⁊ intelligitur ex tumoꝛe ibetinatõe coloꝛis albedine:uui
ditate ⁊ aque fub tactu apparitione:⁊ ↄtingit cum sírbum
X inteſtinũ ad hec membꝛa oefcéderint:cus pellicule crepue
rint: naſcitur in inguíum locis:ant oe folutione lígaméti (n
teſtinoꝛum. Cauſa hoꝛũ vniuerſalis eſt:aut falire : ant cla»
marc:aut percuſſio:aut oe humiditate mollificãte ⁊ dilatãte
viam intra iguima ⁊ teſticulos:quã facit deſcẽdere ab ingui⸗
nibus ad coz ſaccellos.Significatio vniuerſalis vnde poffit
itelligí tumo: eft in reftículis: velfi ín faltu infirm?vel i qua
libet alía re fe exercuerítztumo: augmẽtatur:neq; fi cum oí
sitis tetigeris reuertítur:c aliquádo egeftioín becloca va»
dit:⁊ ibi clauditur:⁊ alíquádo ex bocoolo:e gurgulatíonem
eft nafa. Rx tberínatíone tumo: eft ⁊ inteſtinoꝛum oefcéfio
non fübíto:fed paulatím.ífte fipbac ftringitlinteftína ab ipfo
exeũtia:q̃ intercutem et peliculas nafeírur nimo: eft carno
ſus:qui er lgroflis nafcitur hu.in bocloco deſcendẽtibus: d
in venis naſcitur:varices funt quaꝝ eadem caufa que im cra
ribus oicta. imtellígitur: q: eenas videmus plenas:atq; ro⸗
tundas.£»^ollíaem teftículoz:aut m eüdo qrauítates —
mum in teſticulo patiũtur ſiniftro ꝓpter paruitatem fuí ca»
lozís, q̃ ín cute nafcitur exterioꝛi funt puſtule:pꝛurigines:
vulnera: alía firnilia:ficut cutis patitur hum ani coꝛpoꝛis.
De paſſionibus virge. ffapi.rlj.
Amones in virga : aut ín fua funt fübftátia:aut ín
Qs fua fübftátia cft illa paffto quc vocatur mo»
riapbifmos:ideft fue erections multítudo:c titilta
tíonís paffio apoſtematavulnera. In via fira 2ftípatio.££re
ctionis frequentatio er ventofitatc eft groffa:butnída t ví»
fcofa:c caloze moderato : que íntellígütur ex nimia erectióe
virge ſine títillatione.aliquando boc facit abftínentía longo
tempoꝛe 7 poft manducat ca.t acuta:qð contingit ex vetofe
tate croffa ibt incluſa. Patiũtur bufufinodi bumo:em calís
dum « erigere nimium.aliquádo quogs molliciem vaſoꝛum
fpermatis: c aliquando fpafmum;Qui fpafmum íncidüt;c
$. beontce.
cum venter eotum intumefcit;t ſudoꝛ cocum
cito moii atat vunera que patiturvírga funt erte
— nembꝛorũ paſſioni ſimilia.Oppilatio intelligitur ex
ardosc vzine t egcundi ouricie t cr groſſis pu. fanie ⁊ ſan⸗
gume:c (quamis cum vsina er eüribus, "
¶De patlionibus matricis. £ap.rlij.
|-. — Aflioncsin matrice funtfanguis flurus:
Jablatio menftruo:o:flolurio:fuffocatioz
Y vetofitas;apoftema:tumo:cs: paffio que
3. vocatur feparatio: c concluſio:emoꝛroys
ftrua crgo mulierum ereunt cutn decimum annum erplcant
z plurimum 4
rxcv.annos:quibufdas vero arca.l. lDermofrodítus non ba
bet menftrua, O»enftrua vero naturalia funt continua pcr
ouo:um dierum fpacia. ad plurimum. vj. dierum. fi vira
tráfeunt non erüt naturalia.Bꝛauãtur autem mulieres cus
tempus menftruog veníat; quc mulícr méftrua fua oíficrt
oiuzmoleftum eníma ourum eft: quía purgamétum muite
quátitans (übíto fuccedit;tempus interpolatum .Fr.eft die⸗
rum: c vfq; ín duos vel plures aſcẽdit menfcs:que autcm
poft íftud tempus venitit naturalia non funt; t vocatur boc
tempus menftruoz cõſtrictio.hoc aũt eft vel ex paf. in vul»
ua:velin toto cozpose vel ín vio mẽbꝛo. De vulua aũt aut
p:opttr apoftema:aut ꝓpter vulue toꝛturam:aut abozfu ní
míozaut er pcuffionc matricis:aut ex oppilationezaut er fri
gida complerione venarum oꝛa claudẽte:aut cr bumozubus
sroffis c vifcofis viam implẽtibus:aut eg vulueribus in cis
coagularur fanguís zoppilatur.( Stem menftruoz coſtri⸗
ctio nafcitur ppter emoꝛroydas:aut fanguines oc naribus
vel pectozc excütem, De toto coꝛpoꝛe aut ppter fcb.aut ꝓ
pter complezionis co:zruptionem:ficut byaropífis fcilics.oe
vno membzo:ficut de paffióe pectozía:ftomacbi ecl eparís.
Aliquádo er groflitudine nimia co:pozís pzemente venas C
ftringentc. S ignificatio vniuerſalis coftrictionís menftruo»
rum:grauítas cft inferioris ventris c totíus coꝛpoꝛis:doloꝛ
Do:fi c colli:cóftrictio vꝛine « egeſtionis.aliquãdo vꝛina ni⸗
gra eſt:⁊ ocficit virtus appetitiua.aliquãdo aurem appetũt
mala cibaria:⁊ plurimum patiũtur peſſima accidentia:ſicut
defectionem:abominationem: mentis coꝛruptionem:rigo⸗
rem:apoſtemata in inguinibus.Sãguinis fluruszaur cr oe»
fcctionecft contentiue virtutis:aut de ſang.ſubtilitate⁊ fui
acumine: aut de eiuſdem multitudine:⁊ venarũ plenitudi⸗
ne:aut de ſciſſura venarum matricis ex hu.acutis.aliquan⸗
do ex nimia purgatione in parturitiõe: aut oc egreſſione fe
tus anteqᷓ animetur:quãdo aũt augmẽtatur fanguinis fuus
xus 7 immosaturzmurationem coloꝛis patifitur ⁊ tumoꝛem
maxime in pedibus ⁊ coꝛruptionem virtutis digeſtiue: qui
fi augmentetur pereũt. Molucies eft ci humiditas de oꝛe
vulue exiens:que aut ín vulua naſcitur aum paſcitiua defi⸗
cit virtus:aut cum hu.de vulua ad alium locum fm purga»
tiones effuuüt. Intelligitur molliciei qualitas ex coloze ⁊ fub
ftantía, Si eft rufa:fanguínem figaificat.fi alba « vífcofa:
pblegma.fi citrina cboleras.fi níara melácbolíam, aliquádo
multa effiuit.aliquádovifcofac groffa. &liquádo poflunt in
telligi ſignificationes. Si mulíerí pannos mũdos líneos ín»
tra fc mittere cómendes albos: inſpicias eos ficcatos.fi ru
fi funt fang.po:tendit.fi citrini cbo.fi albí pblegma.fi níari
imel&cboliam. ¶ Suffocatío matrías eft ablatio anbelít?:
Que paflio eft pefiima.continait autem cr collígátia cerebꝛi
ad ipfam: co:dís:c multe paſſiones mde veníunt: ficut ces
pbalca:apoplería:epilepfia:ocfectio.£2uc autem hãc paſſio
nem babentpereuntcü fuffocatío augmentatur.oec ením c
augmentaturc mitigatur.aliq wterpolatur:ficur in epiles
pfia.[Decpaf.er plenitudine eft vulue:⁊ fpmatis cóftrictios
ne:cũ femine elonsátur a compleríone quà babuerütin có»
fuetudine Augmẽtatur enim fperma ín vafte:qó cũ inculca
tur naturalis calo: extinguitur c cóplerio vulue refrigeras
tur:aut ex menſtruoꝝ cóftrictione cum longo tardátur tem
S'o. l.
facit idem qð ſperma. Plurimum nafcitur pec paſſio
——— et iunioꝛbus pꝛopter nimium earum
libidinem:aut fi nimia menftrua pabucrint
« non cócipientce propter paffioncm quá —— ias
uc oppilantezaut de duricie parturiendizaat o€ conclufione
o:is vulue.lliquando bec ventofitaszaut ín fundo eft vil
ue:aut (n eíus tunicis. huiuſmodi infirme patitirur tumo⸗
rem in pecti.
tenfione ⁊ vadit viq; in inguina ⁊ ſtomachum atq diaphꝛa
gia. Signa pꝛopꝛia huiuſmodi paſ.ſunt: quia cum fuper
vmbiiam percutis fonus quafi tympaní auditur. Apoſte⸗
ma piurímum patiütur cał.et ourum.£alídum:aur oc cau
fa eft ezteriozi-ficut peuffionczaut de interiori: ſicut oc men
ftruozum conſtrictione: vel fanguinis in parturitione:aut
ex abo:ríonc : aut parturíendi duricie: qð confcquitur cum
hoc membꝛum er nimio motu patiatur : et ad illud bu.tra»
baatur.bocapoítema:aur ín tota eft vulua:⁊ intelligirur ex
fcb.cétinua:c doloꝛe ín colloc in capite ⁊ in aranco.marime
et oculo:um grauitate:⁊ extremitatum mollicæ:⁊ ftomacpí
co:ruptione et fiti: conftipatione egeſtionis 7 vzíne : ſicut
IDíppocraan appoꝛiſmis:que inquit apoftema babet in na»
tibus:aut iu vulua:fequitur eam ſtrãguna:quod er apofte
matie eft compꝛeſſione ad collum vefice : et o$ vulue pꝛo⸗
pter apoftema qð eſt ín parte vulue:⁊ in parte non.Sipoftes
ma autem in puppi eíus quo oolo: in oo:fo efficitur. zconfti
patio egeftionis:aur wm pꝛoꝛa vnde oolo: eft penis.et ftran»
guría:aut im ſuperioꝛi parre ſit:⁊ oolo: eft fuper vmbilicum
«drca ftomacbum. Sí iw lateríbus fir oolo: in ínguínib? co
ris atq; crunbue. Si ín inferioꝛi füb vmbilico doletur. ft in
oꝛe cius circa anii patitur.ſi vulua cii digito tãgat᷑ dura in⸗
uenit᷑. Cum apoſtema facit vulnꝰ: omnia ſupꝛadicta accidẽ
tía augmentantur et diuerſa feb. ínterpolando iungitur et
rígoz:fed cum crepari oebeat: oolo: ⁊ feb.augentur: z pun
gunt. Si oolo: ín inferioꝛi eft vulua: t cum digito fuper pe»
nem tangas ; fcatitur ſanies cosdunara.boc autem eſt cum
maius eft apoftema. Similiter fi (02e vuiue ourum apofte
ma vocatum fcüros ſupernaſcitur vicinum collo vefice : ct
vulue fine antecedente apoftemate : eel alia paffto vnde ou.
riaes naſci ocberct.nafatur autem er cbolera nigra. ſequi⸗
tur aute5 boc apoftema ín illa parte vulue to:tura:cui fi nó
fuccurratur medicina cadit in Dedropifim. Sianificatio bu»
ius apoftematie eft duricies penis et oꝛis vuluc:grauítas
quoq t conturbatio motuum membꝛoꝛum:⁊ maríme cru»
rum: pigritia. zLiquando boc apoftema ín cancrum muta»
turzideft durũ apoftema qð er cbolera nafzirur nigra.⁊ ple»
rímum n oze vulae: aliquádo fadens vulnera: fi non vul»
nercturzer doloꝛe nimio intellísítur ín inguinibus ⁊ mferio
ría ventris doloꝛe: 7 oꝛis vuluc. colo: eius dfi fer vini aut
niger. Si fit vulneratum tum bis accidentibus funt pꝛuri⸗
rigo 7 putredo:⁊ pertinet colozí albo:aut rubeo:aut viridi,
aliquando bumidi tas inde efftuit aquofa c ferída albazaut
nigra fiuc rubea.Alia quoq; accidẽtia —— pertínene
j
Ziber notius
tía puic apoftemati innaſcũtur:⁊ incurabile efficitur Sepa ⸗
ratío eft xm pelle an
vulua oura et petroſa. 3ntelligitur io ek maalentia
quá patitur intinma: cin pulchꝛitucine coloꝛis nó babíta ct
detectionevitutis appetitiue et ablatione mẽſtrui ⁊ mamil
larum tumoꝛe.ſperat autem ín initio ꝙ fit grauida.Cum au
rcm mozetur moͤꝛbus t pꝛolõgetur bydropica eſſe putatur,
Differt aũt ab pydropifi cc duricia:neq; tamea alia q̃ q̃ in
dropiñ fant habẽt accidẽtia:ſed fi tamen plógeturín p
Fh n mutatur.£oncufio eft conftrictio cus duricia x
vulue:nafciturg ex apoftemate pblegmon vocato in exte⸗
noꝛi parte vulue nafcente : cum ſubtilis fanies oiffoluitur ⁊
remanet qð eft groffius : ⁊ mueterafcene ingroffatur, In⸗
tellígitur ex apoftemate anterioꝛi:⁊ ex ouricie oꝛis vuluc in
tactu apparente: cíus conſtrictione. Emoꝛroys er groſſis
eft bu.ct mclancbolias . intellígitur jn aperíendo oꝛe vule
uc cum argalia:vt viſui appareat 7 tactuí: ín qua cum doloꝛ
. Sugrentaturzcolozte rubet cfficiturzcum autes quietcit ma
teria jfi fec vini ab ea effuir bumidítas. aiquando nígra
fiffura ec compseffione cft ín partu nimia. In ĩnitio autem
non fentítar propter oolozem partus : poft verofentiturfi
cum digitis tangatur. maríme in coniunctonc cum ab ea
fanguis effiuat.apparet autem ín vifu cumvulua aperiatur,
a:aut oc exterioꝛi funr caufa: ficut percuffionez fimi
líbus.aut de interioꝛi:ſicut duricie parturiendi et acuitate
expulſionis: aut oe tactu ſecundine fiue fetus moꝛtui: aut
bc cpolericis bumo.erumpentibus: et eam comedentibu: :
aut oc crepatura apoftematis fiue puſtule. Aliquando pus
tredo eft in o:e, vulue : et intelligitur: quía apparetintas
cta fi cum argalíaos vulue aperiatur:qualitaſc; eius inten
dicur ex humiditate quc egredírur.fi enim fit multa « quafi
fer vini ⁊ cum ooloze (atur er apoftemate crepatura eſſe.
Si rubea:fractura eft c conftrictio ⁊ fiffura.fi vulnera fint
immunda erit cum doloꝛe ficut carnis lauatura. fi munda
exit fanícs groſſa:alba:pura:ſine doloꝛe. Deſcendere vul
uam foꝛras exire:aut oe caufa interiozi eft vel exterioꝛi. De
exterioꝛi vt er tactu fecüdine poteft partum jfi ourefcat ad
erítum: aut non trabatur Pm ꝙ opoztet, Similiter er fetu
mo:tuo:aat er cafu femíne oe alto loco fuper anum: aut oe
timoꝛe nimio.vnde ocficiit et mẽbꝛa emolliürur : 7 inde vul
ua lub:ícaturc foꝛas egreditur:ficut vídem? in feminis que
latronum vel pugnantium incidũt manus: c ficut vídetur
ín eiſdem nauigantíbus:t quíbus moztes ñlioꝛum nũcian⸗
tur. De íntcriosi caufa eft: vt ez bumíditate pblegmatíca ct
vifcofa, vade lubzicatur vulua ficur patiuntur mulíeres iu»
uentutem ereürca:pzopter nimíam adunarionem ín coꝛpo⸗
ribus earum ipſoꝛum bumozum.Zo:tura vulue pꝛopter chi
imos eft groſſos ⁊ vifcofos ín vno latere vulue coadunatos:
ex quibus grauatur t ín aliud latus ínuoluitur:z conceptio
trabítur pꝛopter to:turam ínftrumentí fpermatis, Ablatio
concipiendi ex mala eft compleríone matrícis:aut er mo:bo
officializaut ocbumo:ibas In concauitate vuluc fe coaduná
tibus.££r mala complerione:ficut nimia c foꝛtis fit ſubtili⸗
tas. finonzaufertur vis concipiendi.Si cft calida incendio
tur ⁊ corrumpitur fperma.fi frigida conftringitur ⁊ conclus
ditur vulua et venarum faarum oꝛa vnde tranfit fperma c
menftrua :ad que cum veníat fperma ínfrigídatur et cons
gelatur ín ea. Stem in teftículis earum non multum nafci»
turfperma p:opter frigitudinem. Si bumída : non poteft
continere fperma. fi ficca ſfit groſſum et Durum ibi nafcens
fperma:non ertendens neq; fequens foꝛmatiuam virtuteʒ.
sEr moꝛbo offidialí:aut er conftipatione viarum fpermatis:
aut cr apoftematibus ficut oirímus:7 fimilibus que intelli⸗
gütur ez bumonb? ín coacauitate vulue'coadunatis: ples
gmaticis:cholericis:aut melancbolicia:qui intelliguntur ex
Dumíditate eriftente exter:us : plurime femíne pereunt cr
groflitudíne fua c nimia c vltima. Cauſa eius eft : quía sir?
bum osvulue oppilatzende non poteftfperma tranfire:t qꝛ
ſtringitur menſtruoꝛum vía.non crgo ad os vulue menſtrua
effiuuntzvel foma.que fi currüt parui eft ⁊ nó valet, vnde
IDippocra.in apboufmts, Sí iquít mulier fit invltima craffi
tudine non cõcipit:quia zirbum os vulue compzimit:fi non
macreſcat. Ablatio concipiendi propter maſculum ex mala
complexione eſt Nds Mt mo:bo officiali.Ex mala có»
plexione:quia fi fit calida: incendit. fi frígída : congclat.fi lis
quida:oiffipar.q3 confequitur cum fperma femíne et os vul
ue maſculis affimilantur. fi ením diſſimilia fint fit generae
tio multa. Sí calida et frigida ficur mixta:aut ficcum c bumi
dum téperata:fit generatío multa. E mo:bo officiali in ma
fculis:roztura eft virge virilis, vnde cum fperma crit non re
cta vía tendit in vuluam:qð poteft intelligi fi non recte min
git.) poster ergo íntellígi:quia fi conceptio propter mafcu»
lum vel feminam ablata fit : fedcat mulier fuper ſcanum:⁊
pannís eà cooperíag: c fuffumiga:« fi fuffumigatio ad os:
adnarcs ptoꝛat:nõ eft ín culpa mulier: fed mafcuD. Sí em
os vulue claufum eſſet:⁊ venarum oꝛa:vnde fperma ad vule
uam tranfit ⁊ menſtrua:non pfozarct fumígatio coꝛpus mu
Licb;e. Similiter fi ibidem eflet humiditas extingueretur fu
mus:ſicut calo: fj tio extinguitur, fi nímiue caloz fus
mus oíffoluerctur.fi ficatas vcl frigiditas conftringereturz
⁊ oífpergeretur.£2ilt) antiqui otcunt:fperma mafculi fi fupza
aquam pofucrís:c dilatetur:⁊ natet ſuper aquam intelligi⸗
tur eſſe frugidum: c ſubtile:neq; pꝛoficitſi immergitur aque
4 coníiügitur valet. "item fi vulua ín pofitione fua fit lons
ga t magna:bꝛeuis aũt vírilís virga:non poteft virga crabe
re ſperma fibi ⁊ íta culpa —— poteft hoc intelli⸗
$i er ſignificatione quà diximus male complexionis in mas
fculía fiue feminis:⁊ ín teftículis ficut macilitate:craſſicie:ni
gredine ; albedine:ouriciezmollicie:fpermatia multitudine
eiufdem paruitate:grofficic:t fubtilitate, Sí autem intelli⸗
gitur quia mulier concípír quoufqs auferütur menftrua:et
maſculus vfq ad annos. 1x. 7 plurimum vſq; ad lr. fm vire
tutem caloꝛis naturalis vniufcuiufqs bomine: fm caloꝛem
in teſticulis. Alquãdo tamen iuuenes funt nó generantes:
fcd generant cum ín ſenectute pueníant ⁊ econtrario. f£au
fa eft:quía qui complexionem teſticuloꝛum babét frigidam
z bumídam antc perfectam (unentutem parum gencrant,
poftea vero idonei funt geniture:quía calo; coz naruralís
confoꝛtatur:⁊ teftículi calidiozes cfficiütur. aliquando idem
confequitur ep mutatione fngíde ⁊ humide oícte ín calidam
4 ficcam, Qui autem in adolefcentía füa multü generãt:ſed
€um ín etatem peruentant ceſſant: bí ín adolefcentía fua
compleríonem tefticuloz babnerüt calidam bumídar:ín
tuuentute ⁊ fenectute calo: augmentatur 7 Ocficcatur : neqg
ad generádum pficit, Qui ef in adolefcentía fua paz gencs
rant: complegio fua nimis eft calida c ficca; t incenfiua:cus
aüt ad etatem veníatur calo: minozetur ct temperatur:aut
er oíete mutarione ín temperamentum nímis frigide. vnde
quídam adolefcentuli feminarũ funt gencratiui tr : fed in
etatem pfectam generant maſculos c ecõtra:cauſa eft com»
plerio coz ⁊ teftículoz q in adolefcentía frígida eft ⁊ humi⸗
dan iuuẽtute ⁊ fenectute calefit. z parũ deſiccatur:ideoq;
mafculí generátur;aliquando eft ez mutatione bícte. poi
tct bocin loco dicatur vnde dubitatur fcs fignificatio an gra
uida fit: annon:mulíer : mafculus fentít oum conifiauntur
matrícemvírgam fuam ocfugentem:ficut fanguífuga oum
fugit ſang. neq; fperma matricem egreditur: a muliercos
vulue claufumz coniũctum fentitur:finc apoftemate t ouri
de vulue pꝛecedẽtibus:qð er concupiſcentia eft matrids re
cipiendi maſculini ſpermatis.Aliquãdo femíne paruũ rígo
rem patiũtur ín coniũctione t doloꝛem in vmbilico inferio⸗
re ꝑtingentem vſq; ad matricem:⁊ (terum menftrua nó cur
runt er conſuetudine:neq; mafculum vídetur concupifcere
mulier. In mamil'íe colo: eft víridís : ⁊ durioꝛes funt mas
mille P foleant effe:3lbedo ín oculis eoꝛum eft liuida vírídi»
tati cõtigua.facies fimiliter lentigínofa: abominationem:⁊
vírturís appetititie ocfectionem:c —— chimoꝛuʒ deſide⸗
rium babet. Certificatur mulier cõcepiſſe er bís quc Hip.
ín aphoꝛiſmis dixit. Da inqt mulícri mellicratü in hoꝛa fom
ní.fi drcavmbilicii toꝛturam patíatur cócepiffe cognoſcitur.
fi non:ecõuerſo.Oellicratum boc facit:q: ventofitatest ín»
flationem gignit:⁊ vuluam cum recto inteftino compzimit:
vt ventofitas nó tranfeat:fed potius circueat:⁊ to:turam fa
ciat.mellicratũ oc crudo melle effe opoꝛtet:vt ventofitaterm
8 beoxíce.
(vio certificare fetum mafculum effe; colo: mulie
— ————
o:ts rubiciidus, Si colo; eft tedus: motus taraus:venter
nau in facie letigo habeatur:⁊ alíquádo in cruribus pu»
ftule c vainera fuerintzfetue femineus erit.Cauſa aboꝛ:tiẽ⸗
dí:aut oe ínteríozibus cft :aut oe exterioꝛibus.Oe interioꝛi
bus ꝓpter bumiditatemvifcofam ín vulua:que fetum lubꝛi
citzaur er mala complexione vulue qua virtue ocficit coten
tiua:ficut er vulueapoftemate:aut fe.aut nimio curfu men
ftruo:um in conceprtene vnde ferui nutrimentum venir mi
nus ⁊ moxítura naturag, expellitur. De exterioꝛibus:ſicut
ſaltu:nimio clamoꝛe:timoꝛe:ira:leticia:que fi fint nimia ct
fubita:c fternuratio contínua : aut ex percuffione fiue caſu
ín vétre fiue oo1fo , aut ec catbartico:aut poft munditicatio
nem:3ut oe nimio curfu fanguíntsoe aliquo membꝛo coꝛpo
ris. ¶ Duricies parturiẽdi:aut ez matre:aut ep fetu:aut ex
fecundina conringitzaut cr aliqua re exteriosi, £z matre ſi
nimis craſſa: aut eulua cius eft parua:aut virgo: 3ut tnis
da:aur ocbilís:vt fetum expellere nó poſſit:aut fi apofrema
ín vulua habint fiuc alíá paffionemzaut in alio aliquo mem
bꝛo:aut fi non in tempozcfuo partus exierit. £z fetu:ſi ni⸗
mis magnus vel craffus:aut parum leuis:vt ad inferiora
non ocícenderít : aut fi magnum caput fiuc ouo capita Da»
buerit:aut moꝛtuus fuerit;aut fi plurce fint. quidam enim
dicunt fe vidífle mulierem quinq; peperiſſe:tres aut quats
tuo: multi viderezaut fi fctus non Pim qp opoztet exierit.ca⸗
put enim "ctus debet exire pzíus.c manus eius iuxta coras
ertenfe: aut pedes pꝛius:ſed non diſtoꝛti.Si aliter non erit
fim ꝙ opoꝛtet.Ex fecundinazaut fi non incidatur er groſſi
tudine fua:autfi ante tempus fc ſcindat:aut ſi nimis fubrí
lie fit.s£x caufa exterioꝛi:ſicut ex frigido aere vuluá conftrin
gente:cr coagulante ; aut calido acre coꝛpus raríficante ec
virtutem ocficictezvt fetũ nequeat expellere. In bis oibus
fi mulier ſternutationem patiatur adiuuat facilitatem pare
tus: ficut Hippocra.in apᷣpoꝛiſmis.Que inquit paf. vulue
patitur:⁊ fubir3fternutatio venent bonum fignum eft. Di
cunt obftetmces:quía parturíre feminas longum eſt:ſed do
lo: oebilis:parturire vero mafculum ooloz acutꝰ: fed velox.
Si oe maulicre ante partü excat ſanguis:durioꝛ erit partus,
fi moꝛetur facilioz. J
¶De ag inira mamíülaz, —— sapi. |
[FS Hiffio ín vberibus aut vntuerfalis eft ; qm eís
AT ſicut in alije nafcirur membꝛis exterioꝛbus ma
iia complexio: emata ⁊ ſimilia:que intelli⸗
iR gẽtur:ſicut alias otviffenos meminimus. Aut
— pꝛopꝛia eſt: ficut calidũ apoſtema qð nafcitur
in ipfis ex coagulatione lactis:qð cr tumoꝛe ct
doloꝛe intelligiturzouriae quoqs ⁊ ruboꝛe.Si ſanguis coa⸗
gulatus ſit:intelligitur ex duricie: paruo tumoꝛe:⁊ ſangui⸗
nite oum mulgetur oſtenſione.dixit Hippocra.hec maniam
fignificare, Bale. enim eum verum dirxiſſe fatetur: non tas
inen femper : fed raro cum fumus fang.cerebzum afcendit,
Sliquaudo patitur mamille: et vna vel ambe contrabátur
in grauídatione:vh figuificatur nocumentum fet?: vel aboz
fus, Si vna contrabítur et gemini fucrint: vius aboꝛtien⸗
dus erit. fi ocrtra : mafculus, fi (iniitra: femina aboꝛtietur.
aufa contrsbedi : quía fanguis minuitur ín venis:ad ma.
millas tédens a menſtruis. Stem (anguis ab omnibus mẽ⸗
b:ís ad vuluam oefcendit pzopter laboꝛem nature ad er peto
lendum fetum:crgo 4 2 mamillis.liquando patiũtur vule
nera m grauidatione:duriciem:doloꝛem figaificitem in ges
nibus Tcoxis:oculis:ſicut HHippocra.dixit.auſa oolozís:
quía fanguís augmentatus et multiplicatus in marmilis
eum natura eum erpulerit:aut i inferioꝛa coꝛpoꝛis:aut ín
ſuꝑioꝛa erpellít, €» ín mfcríoza:patiütur core ⁊ genua. fiin
füpio:a:opbtbalmíam:7 paffiones alías oculoz patiũtur.
ecpafftonibus coxaꝝ t pedum. — £apirtíitj.
— Affiones in corís et pedíbus : funr ſcia:arte⸗
itíca:podaara.xcía oclo: eft in bácba. becenís
paſſio in cócatenatione nafcitur cozaz. oíffert
a paffione artetica:quía doloꝛ buiufmodt eft
in coxarum offibus exterioꝛibus ocfcendeng
S'o.lj.
vías ad cocatenationem genuum;ec auqñ in calcaneum tín
extremitatem pedũ.ab crtranca parte nafcitur aut oc büczi
b? groffie ⁊ fanguinolétis:auttgroflis ⁊ pblegmatias in cC»
Catenarionc corarum incufis. alíquando un concatenatione
fua ieparantur core pzopter materie vifcofitatem:q9 fi diu
mo:etur:pedes cõtrabũtur:⁊ claudicatio cõſequitur.pedes
cnim non cibís reficiütur: er oposter. ende cótrabantur nes
ceſie citzideo llPippocra.ín apbozifimis. Qui oolerinquit in
coris ft doloꝛ fc pzoiógauerit: 7 cora diſcõcatenetur:neceſſe
pes contiabparur ⁊ fi:£ bomo daudus. plurimum bocfit in
partibꝰ finiſtris. Doloꝛ artencus oolo: eftz tumo: qui ín có
carenatione membꝛoꝝ nafditur.aliquando tm concatenatio?
ne pedis membꝛoꝛum: ſicut calcaneo: t maxime digitoꝛum
pollicibus: et podagra vocatur.Si ín concatenatione tno»
nnum c cubito:um fola artetíca vocatur. 'iiiafcitur aurem
aliquando cõcatenatione marillarum 4 mufcalo:um coli
epatis:fellis:ſplenis:vt caufa eius intelligi non poffit.££ui?
cauſa concatenatio eſt defecta ad quam explendam ⁊ exten⸗
acadam deſcendit humoꝛum materia: vt membꝛa extendat
€t eoꝛum ligamenta nimium doloꝛem ibi faciunt. Cau⸗
fa magnitudinis doloꝛis eft duplex. UVna:quia nerui c tia
menta ſunt ſenſibilia: et materia cum in concatenationem
membzozum deſcendtt nõ ato oíffoluitur propter ouriciem
illoꝝ locoz: ct non babet vbí moucatur:« currat ficut mol
loꝛa méb;a. Dui? paſſiõis pare ín doloꝛe eft peioꝛ podagrz.
caufa: q: materia podagrica ín parua oefcédit mébza.i. pont
cce quozum concatenatio parua eftzer materiam pze parui⸗
tarc fuí capere neq̃ant fi mulra fit: ende nimiũ extendũtur:
t doloꝛ augmetatur, Si ocfcédat bec materia in maioꝛa .€
b:za:ficut coxas:diuidit᷑ in ipfas:etpote in magna nó exten⸗
dũtur:neq; ita doloꝛ magnificatur, Defectio 2catcenationis
aut naturalis eſt: ex quo factus eft homorideſt initium fu»
mens a parentela:aut ex laboze nimio cii fatigata eft ↄcate
natio:ſicut multo equitata c aſſiduo quio pedum oeficit con
catenatío: maximeq; pollicũ:aut etiam ep mutaticene.ſ.ex te
nuitate nimia eiufdem concarenationis:aut er percufíicne
locum incidente concatenationis 1n quã Dumo. oefcencütz
aut q. in pꝛĩcipalibꝰ mzbas funt d adipfam expellũt:aut D
pter la»oiem níimíum:ficur equitare multum zcoírum:qsc
caafa buic moibo generando eft peffima:maríme fi poft f:2
turitatem coi veniat. ende IDippocra. ín apbozfinis indc
pueri ⁊ cunucbi non funt podagría : qð confequítur: quia
coitu noa vtũtur.hec enim cauf3 prout dixi huius moꝛbi cft
maxima.dixit Ba· ſuper hũc apbosíí-erfi eunucbi non coeát
tamea noftro tempoze podasrisanr : quía raliter dietant vr
:po:a bumo:ibus impleant:ſicut nimiꝰeſt potus « cibus:
ebꝛietas:quies:⁊ ſuauitas: müdiíficandi co:pís negtigéría:
que omnía fant podagre cau(a:fed pueros ntiquam vidi po
dagricos:niſi ꝙ ootozem artericum m manib? fiue senibus
babenrer vianitate pedum. "Stem IDíppocra.in alío apbo,
paſſio podagre p'urimum mouetur m autumno vere Sa
le.faper boc.in vere pꝛopter inoꝛdinatam dietam ⁊ groſſam
ín hyeme accepram.vnde hũoꝛes ín eoꝛum co:pozib?aduna
ti Cum veris tempus venerit liqueñunt: currentes mem»
bꝛa pungunt:⁊ ín eis nocitiui ſunt:deꝛnde expellũtur ad oe
bilioꝛa membꝛa buíc moꝛbo apparata. In autumno aüunan
tur hu.multi ín coꝛpoꝛe pꝛopter fruct?multos ín eſtate com
cftos:cum autem autumnus venerit: t humoꝛes augmẽta
ti ſunt:decurrunt in membꝛa oebílía pꝛout dici. Zlüquando
podagra eft ez parẽtela.verbi gratia. Si fint qucdam mem»
bꝛa in coꝛpoꝛibus patrum oebilía : fiunt ínfiiije fimilia: qi
membzoum fundamenta er fpermate funt facca.fperma zu
tem in coꝛporibus huiuſmodi mírtum et cim bumoxbus
bísiqut moꝛbi buiufmodi funt generatíuí : c fili? qui 0e Doc
fpermate generatur:vtín buncmosbumincidat cft sppara»
tus:quia enim pedes naturaliter funt oebiles: et fimiliter
omne membzum debꝛle moꝛbo apparatum eft: quia natura
bos bumo:es mandat ad (pfus: ideoq; cum mẽbꝛa coꝛpoꝛis
fepe videris infirma:⁊ fepe hu recipi:intellige debinca effc
oibus mẽbꝛis coꝛpis:⁊ ofbus ſuccurrunt alijs. ZU icuido co
lozarteticus 7 podaara nafcütur ex triftíaa:anauftia: vigi⸗
lia:⁊ alijs anime accidẽtibus:quia humoꝛes ín — coꝛ
i
Ziber decimus
po:s mou£tur:t in panc cócstenationem debilem mittum
tur. Ciniuerfaliter autem oico: quia artetícus doloꝛ ⁊ pos
dagra atq; (aa plurimum nafcütur cũ cibo ⁊ potu bomínes
implentur:t quieſcunt:⁊ coitum fepe —— nimium:
X maxime poit cibum. pcc autem membꝛa naturaliter:aut
accidentaliter funt tía ende moꝛbus cft :aut
fanguínoléta eft: exterioꝛe ruboꝛe:⁊ tumoꝛe:⁊ doloꝛe ĩtel⸗
lígeda c pulfatione nimia iuuamẽtoq; reinside actualiter
füppofitezaut ecõuerſo.cuius oíeta fuit antca fanguinis gc
neratiua:3ut eft cbolerica : £ ec nímío doloꝛe intelligitur;ct
citrinitate coloꝛis: t paruicate tutnozís : ofeta infirmí cho.
fuit generatiua⁊ iuuat res frigida actualiter fuppofitazaut
mclancpolica: quà ex liuiditate coloꝛis eft intelligi: z duri⸗
cie:cuius iuuamẽtum eft res calida ⁊ humida füppofita.im»
firmi anterio; dieta fuít cbolere nígre generatíua:aut pble
gmatíca ex albedine colozís: c paruitate tumoꝛis:⁊ doloꝛis
íntelligenda:fed tamen ín concauítate concatenationis ſen⸗
(3. iuuatur autem re actualiter calida fi fita : oícta ín»
firmi fuit aut pblegmatis generatíua que oe vifcofo pble»
gmate nafcitur, fi ín concatenatione mozerur: augmentat
&roflitudinem « vifcofitatem eius: inde lapís gencratur:
ficut ín vefica naſcitur:qð cum ita fit íncurabilis efr, Aliquã
do nafcitur er materia quattuo: humoꝛum commiírta que
oiuerfitate fignificationum inrelligitur:fed huiuſmodi —
fionis durus eft intellectus.cuius cauſa muitifaria eft ficut
diximꝰ:vnde oífficulter (amatur. potet te intelligere apo
ftema nafcens in concatenatíone faniem colligere : quia pus
miditas eíus eft vifcofa:cumautem augim ratur: vt caro cir
cundans concatenationem ínfundatur:puftule generantur
ficut ín co:pozib? hypoſarcam babétibus. Sí $o apoftema
t tumo:in podagra dies moꝛet᷑.xi.ſtatim quieſcit:ſ inqui
materia fit groſſa.Si enum ſubtilis ſit:minus mozatur.Ipe
funt figníficationes moꝛboꝝ pfentíum quí in quolibet més
bios funt interio:um,
AC finitur pare nons theoꝛice.
CL sncpit pare occíma tbcoxice oc fignís pꝛo
n
nofticis infirmítatum ad falutem : fiuc ad moz
tem attinentíum.
«X apítulalib:i decimi.
De vilitate fignificationts nüciatiue f£ apí.j.
De fignificatione plenitudmisconationebüoz Tapi ij.
De ſignificatione pꝛopꝛia moꝛbi futuri:et paffione nuncia⸗
ua
ti Capi.itj.
De fignficatione tempoz moꝛbi apꝛ.iiij.
De ſcientia acuti ⁊ diuturni moꝛbi Capi.v.
De intelligẽda crifi ⁊ caufa eíus f£ api. vj.
i cqua purgatione crífis veníat f£api. vij.
ie ymeracrifi f£ apt. vit).
gs diuerſitate oiei cretíce fm naturam numeri —
une pit,
De fignificatione nüclante crífim Capi.x.
De figmfcatione particulari vel moꝛtem vel falutem poꝛ⸗
tendenti Capi.xj.
De fianíficationibus ſalutis Capi.xij.
De fignificatione qua falus vel mors infirmi poflit pꝛeui⸗
deri, * &api.ríij.
«Lc vtítate figníficationis
nuncíatíue, Capi.j.
Ntellectus ſignificationum futura⸗
e rum rerum non mínus eft iuuatiuus: qᷓ
Cow CT faire fisnificationem pzefentíum moꝛbo⸗
Ait rum:magifqs credendum eft poffe (uuare
Mon cum oigníus fit fcíre, SSignificatío ergo
o-J d nuneatíua quedam mo:bum oenunaat:
ea se 3.7 bec in ſanis eft cozposíbus:quedas fatu»
tem mozbízaut moleftationem ⁊ peffimítatem:aut perditio
nem:que tna ín infirmis coꝛpoꝛibus funt confideranda, Si
€rgo medícus naſcituri moꝛbi ſit prouidus:bictam c medi
cinam operatur; vnác moꝛbus curctur;c fanum coꝛpus fm
fuí naturam cuſtoditur.Si vero intelligat: qt infinnus moy
bum euadat: fit íneo medicando fidus ⁊ fecurus ⁊ folicis
tue:;fed pꝛeuidens q: infirmus mozíturus fit; oc nulla ín co
medicina fe intromittat. vnde magnum eft medico iuuame
tum, Si cnim medicus puiderit moꝛteʒ:⁊ enũciaue rit:ama
bitur abomnibus de fua mediana confidentibus fibi; c bos
nar pic famam pmerebiturzin futuro mercedes babítur?,
¶ De fignificatíone plemtudínis et
oomínatione bu. Capi.ij.
3Isnificatio qua nunciatur moꝛbus qualis fa»
à Eam ms coꝛꝑibus fit venturus: quedam vniuerſa⸗
- lig:quedam partícutarie. VUniuerſalis:cuʒ vns
fignificationc infirmitates nũciatur multe, bee
22 Ajautem humoꝝ coꝛꝑis móftrat plenitudinem:
eorundem coꝛrupti laris: vto indicio:vnum
moꝛdum oftendit, Nos autem ín vniuerfali incipiamus fi
gníficatione:que ín pumozum eft plenitudine ⁊ eoꝛum coz»
ruptionc. Plenitudinis cauſa:multa cft cibi ⁊ potus quãti
tas:exercitioꝝ velbalncos negligentia:multa quies z ſuaui
tas:ex quíbus ín coꝛpe plures adunanturbumo:es dp diſſol
uantur:zetfi bu.lli oe cibo natí funt laudabíli: q9 plurimum
inuenimus in bomínibus po:os *— clauſos babentib?
ꝓpter paruitatem humoꝝ que ab ipfis diſſoluitur.Boale.ſu
per ſecũdam ptículam epidi.qui fepeínquir: ⁊ multo tems
poꝛe multum labozauerit: z omni die in laboꝛem inciderit:
⁊ multum bíbent:; labo: autem fuus nó ín ſuo tempoꝛe ſit:
oiuerfi moꝛbi in cíus cozpe fnt generãdi. Peioꝛ erít moꝛ⸗
bust deterioꝛ vbi cbo.c vifcofum pblegma coadunantur:⁊
quo quãtitas € multa. i£ o:ruptio aüt büoz cr multítudie
eft illaudabiliũ ciboz malos cbimos gcnerátium. oc db?tín
co:pib? plus remanet d oíffolua£ Unde plenitudo i coꝛpe:
aute £5 vaſa.i.penas:qꝛ vaía.t.2cauítas baz repleta ẽ:aut ẽ
$mopationcs vᷣtutis. Que Pm vafa eft multitudo ẽ chimoꝝ
ínter venas carterías implens cas pluſꝙᷓ capiãt z extendẽs
ficut vídctur cum vtres bumiditate impleãtur:qð pturimũ
£ft ex ſanguine ⁊ fpíritu, SSigmficatío eoꝝ:quia cop? appa
ret plenũ: c vene fimiliter tumide ⁊ extenſe: colo: cozpis ru»
be?:tact? calidus:neq; fuit in balneo vel aerccalído. bcc eri
mouent fanguínem ín coꝛpus exterius ⁊ vene impletur vns
de colo: fit rube?:c tactus calídus : pígntátur 7 emolliütur
ectendütur alaurd : fenfus turbaturzaliquátulum memoꝛia
grauat.aliqin etías fanguís fluit oc narib?.folutío eft vetris
dieta fuit 3tca vnde plenírudo eſt oꝛta:ſomnꝰmultus:graui
tas t doloꝛ ín capíte:quib? plenítudo co:pís fiemifica£. f. ca.
que fim vafa eſt:⁊ eft fignificatio fanguínio: c fi ſomniauerit
vide aía letificc£, ⁊ colo: fuít rube? plus plenitudo fan.cer?
tificat. Plenitudo d fm cóparationem ett virtutis:virtꝰem̃
cft ocfccta: neq; valet ferre bu.cozpie: etfi fint pauci fentí£
in coꝛpoꝛe grauitas finc apparitióe plenitudinis aliqua finc
doloꝛe c nocumeto. matería ei illa nó ez malís eft bu. IDec
plenitudo aut ad cópationem cft virruris aĩate qua monc£
coꝛpꝰ.vñ grauaf nimiũ⁊ mẽbꝛa ourátur ad motũ:aut ad có»
ꝑationẽ vᷣtutis naturalis vt a digeſtione ocfiazt abi qué bó
accipiat:⁊ fupfluitas ín coꝛpe remaneat que vᷣtutes grauat:
fi illa abũdantia adco cft multa:vt coꝛpꝰ impleat. Intelli⸗
gitur aũt er pigritia ⁊ grauitate t deſiderij cibi ocfectionez
t videtínfomno quafi graue pondus babeat in collo.vꝛina
cft índígefta:c fomn? ⁊ (udo: eft mult?:fed tñ fine ruboꝛe ⁊
tumoꝛe:⁊ coꝛpis erztéfione.pulfus $o magnus:q: chimꝰhoc
faciens nó eft mult?:vt co:p? inde (mplea£ multus tf eft ad
virtutis deficiẽtis copationem:vt cótinere nó queat. £o:ru.
ptio bumoz:fi mali humoꝛes coꝛpis fm fanguínem ſunt:in
tclígi£ ex fianificationio? illis: quib? plenítudo co:pís que
fm vafa fuit : fed babet alia:vt in cozpibus coz bumiditas
appareat:autcitrinitas:vene plene.pulfus oíuerfus parum
babens maenítudinig:in oꝛe oulcedo fenti£, Sed tn q: fan»
guis eft a comixtíone alioz bũoꝝ nó liberat ende bulco: il»
lecti amarítudiez falfitate cõmiſcetur:⁊ etiã acredine.coꝛpꝰ
febꝛicitat:⁊ aliq puftule apparẽt:dieta hoĩs calídat humi⸗
da fuit:ſicut carnes ⁊ res oulces. Si ctas fitadoleftentia rc
gio ca: ⁊ bu.tps vernum magis certificatur ex ínanitióe efie
fanguinis, Itẽ fi in fomno rem rubeã vídeat qucodosís fit
Theoꝛrice.
uafi dulcia comedit cim amaritudine:aut ficis
furias rco ifta, fus pe fignificat.óes appas
tcant fignificatur ſinochus: polegmones:variole:mo:bug
sriatis :fquinátia : fanguinis (puta; c c narib? fanguis
pe acopbtbalmíazemo:roys:t fimilía: que ey multitudi»
gc fanguinis folent nafci, toignificatio alio, pumoꝝ talis
cit. $1 co:po:í dominetur cbo.ru.co:pue ín colozem atrinü
erit : aut rufum.defectio iuc virtutis: amarítudo in
ose fentitur : punctura ⁊ ardoz in ftomacbo:abominanozan
guſtia:vomitus cbolencus: « egcftio:fins;lngue ficaras:
—— cõcauitas:rigoꝛ: viína m.fubtüis:pulfue —
atq; ſpiſſus:puſtule apparẽt cholerice.dicta pꝛia cauc :
⁊ ficca ficut Kant allia-c na ftursíG:cepe:finapio: € fimila. Sot
tempus eſtiuũ fuerítzregio ca.⁊ fic.etas (uetus: magie Cer
tificatur q: cpo.ru.cominetur. Si ín fomno viderit ignem:
neratiua ficut caro vacamna ; camelína:capzína : melõgenia:
caules:lentes; z funilia multus fuít taboz, c p venenofa los
cà deambulatio:ãguſtia:atq; trifticia: ín fomno timoꝛ: fom»
nía tímida:que viderit 7 rerribiliazficut res nígra ⁊ tenebꝛo
fa ín vifu peflima.ín odoze ferída.ex quibue ommibue meld ^
€bolía certificatur. marímce fi etas fucrit ſenectus:tempus
autũnus:regio frigida ⁊ ficcazque fignificatióes cum appa»
rcant moꝛbos melácbolícos nüciant : ficut lentigines:moꝛ⸗
pbcam nigram:lepꝛam:maniam:mentis pauffionem: dura
2 ata: :ekcosí. m cutis: varices;eleppan
t135: q̃rtanas:doloꝛes ſplenis:⁊ tumoꝛes. XPbplegma cozru
pti fignifica£ er pigritia co:pre:met[ duricia:mollicie:ſali⸗
ua oc 0:e effluẽte: multꝭ fputis:fomno nímio:tumose faciei
grauitate capitía:mutationc cutís ín albedinẽ.defectiõe ap
pctitiue virtutis t digeſtiue: ſitis paruirate:nifi falfum fic
gmaꝛ:qð intelligitur:qꝛ ſalſus ſapoꝛ ín oꝛe fentiturzpule
us us mollis: ztardus:vzína turbida: imfirmi dieta
pblegmaris fuit gencratiua:ficut funt piſces recenteszfru»
ctusz fimilia.z müdificandi coꝛpis negligería. marie fi eras
fuerít ſenectus: ⁊ temp? byemale:regío frigida z humida:
zin fomno quafi aquam currentem ocfüp viderir: aut na»
tando vadit:aut iam viderit fiue muctp. certíficamus
AM eunurafíc qualítates fant cozpís a naturalí
Nw ficofuctudine fuí: certíficatur:q: mo:b? fit
5 verurus:aut neutrü : ficut fl augmetetur
Mj; virtus appctitíua: vel mínozeturnó ez có
fi uctudine fu3:aut fapozatur nó pꝛius fa»
pozata:aut bo:reátur pꝛius fapozata:ftue fit cb? fiue pot?:
sut fi ocfiderct res calidas.fitr fi egeſtio fit mino: quantita
tc cibzaur ante tpᷣs:aut poft aroff fit vel fübtilis mgra:vel
atring; vcl putrida z fimilia, Stem fi v;ina plus fit quátiza
,
S'o.líj.
te potus vel minus:rubea vel albazaut oiuerfe colozata: fut
tiusve: groffazant putrida:moꝛas feu reinnas.oilrvetotub
tus cricg fi augméretur vei diminuat᷑: c fudoz fi. maio: vel
míno; fit oimerius in colo: ⁊ odoꝛe:⁊ meſtrua fi maioza vel
mino:a fint vel omeríioza in coloze dp efie ſoleat:aut ſi nó ve
niàr.fimiater ex emo:royde:c iomnus fi plus fit vei minus
aut cokfucrudinemi ſuam cgredia£ , Simaliter fternutano €
ructatiozemtüctio: atcp fputa ; auricularü qs putredo : ⁊ itio
dem coitus fi pluſqᷓ folcat cõcupiſcatur:vcl minuat, Simi⸗
——— pigritia d nonfuerint cõſueta:⁊ ſi ſenſus coꝛ⸗
poꝛis deticiat.ſ copus augmétetur vcl minoꝛet᷑:vcil in aliũ
coloꝛem mutc£:rubozem fiue citrinitatem:aut luiditatem:
⁊ ſimilia.De re nõ naturali fi ſuã naturã in quantitate fiuc
qualitate mntauer;t. Similiter ſoamia fi ſepe eiufdem fpei
fiat vifa:fi cum videantur fomniás egatc£; c iterum obdoꝛ⸗
mienti cadem videãtur:homo in tua fanitarc nó fignificatur
. pmanere. pcomnee fignificgponce:aut mozbü;aut ncutrü
.Tunrtnüaantcs. qui aür bec oia accidẽtia pfecte cognofcere
laboꝛat:bene cape porerit oe loco illo ui quo oe accidẽtibus
oifputaut, 9 p5 aũt pec ola m coꝛꝑibꝰſanis perquiras:neq;
itcrrogatócs negligas:qð fi fecere; vc̃tura coꝛpibꝰnõ igno
rabis.soignificarióes Oc reb? c£ naturá peipiéde für be. sí
q9 ſadoꝛẽ pana£ fctentem:fururá expectet te.qꝛ feto: hũoꝝ
putredínem oftedit, ilr vana putida.fe.figuif.car er purre
díne, Qui fe, 55 ci tuſſi ficca; c febus deceſſeris:tuſſis Yo p»
máieritznüciáturvulnera ín auriculis pmanctia.manere aũt
tuffim:matcriá ꝑmanẽtem oſtẽdit:q groſſa⁊ idiscftibilis €,
Zermín?9o eiꝰm̃aterie cũ vulnerib?iolet véire fem p.i ds
raucitatem patiat᷑ vocia:t ruboꝛem colozis cũ liuiditate mie
xtum:elephantia deſignat᷑ futura.Si in coꝛꝑe carbüculi au»
gmẽtantur:vulnera fignificant.fi slades:tumoꝛ ĩterioꝛ.Si
quis oe moꝛbo acuto ſanabit᷑: ⁊ pꝛurigiem ín aliquo loco
coꝛꝑis pariat; vulnera ibid futura po:tédunt. —— ſi moꝛ
bus fuent lõogus.Si doloꝛ capits ſenibꝰ immoꝛet᷑:cecitas
mania deſignant᷑.Si ein natura ocf.dar in digerẽda ⁊ expel
lẽda iia materia:aut LocDos deſcẽdet:⁊ cecitatẽ faciet:aut ĩ
cerebꝛi vẽtriculos:⁊ faciet maniofoa.fi vᷣo ſenibꝰdoloꝛ capitꝭ
€ hemicranea fuerit catbaractas fignificabir.fi às ãte octcg
cimices zutimufcas vident.catbaraccas poꝛtendit. Si tilla⸗
tioilla ex pblegmaticis fit hu.cuʒ ventof.rate: bí quoq bu,
in lacertis "aciei cõcludũtur.et f1 malos in lacertos manila
oefcédennt fict paralyſis Qui nimia doꝛmit·tionem babet
ín coꝛpe:epilepſiam videt fignificare .oo:mitatio em ez oppi
larione eft nerui:q̃ ne $tus tenfibilis € motiua putops pro
tpc ad mẽbꝛa rráfeant impedit.Si yo mo:ctur hec oppilae
rio:molliaes mẽbꝛoꝝ fiet..epilepfis.£ ui $0 nó b5 ftupo:é
x affiduá vertigine : epilepfia.i.caducü moꝛbũ ett habiturꝰ
qꝛ ftupo: eft oc pplegmaticis bu. t grofí;is onannb? co:piz
⁊ vertigo illa er eüde eft hu.cũ cercbzo dñentur:⁊ vene eius
inde ĩpleãtur.vñ bec vtracs accidẽtia farure epilepfie funt
pnũciatiua.Si infantuli acutas fe.habuerint z »ftipatió
vẽtris:vigiliaſq; « colo: coz erit ni. víndis vel liniqus:fpafs
mug pnunciat᷑.Habẽtes mmiã plenitudin£:c ín capite gra
uitatem:ín coꝛꝑibꝰ rurbiditatemzapoplená funr babituri,
becois accidẽtia nó funt nífi ep plenitudine cerebꝛi oe hũoꝛi
b?groffis:qui c augmérent veniéres ad cercbzí vẽtriculos
oppilàt eos ⁊ faciũt apoplexiã.quoꝝ cerebzum patit᷑ er cafü
vcl pcuffione ftatim apopleria patiũtur.in ccrebzo er trái
tur neruus quí ab ipfo ⁊ nucba egredit; ende fenfus aufer»
tur ⁊ mot?: dous ab initio doloꝛ ẽ ín capite ⁊ i pco:dtjs.c
aür augmencabit métem erit pditurus Qui hʒ arauitaré in
capite cá augmentet᷑ ſtupoꝛẽ eft paſſurus.Si ntillarioné bs
ín toto coꝛpe:ſpaſmũ fignificarzq: plenitudinem neruoz fi»
turã demõſtrat.Quibꝰ oculi (ár rubicüdi ⁊ groſi:⁊ tumo: ĩ
facie cũ doloꝛe nimio i capite:frenefis poꝛtẽdif: q: bec acdis
détía mõſtrãt onatioes fanguis in cerebꝛo:qð cü ipo implea
tur ca. apoftemata gñant᷑. Vi triſtica 7 aĩa fufpidofs fine
ci:melácbolia ꝓnũciat.triſticia em 7 timo: oe cbo.ni.onát:
ſicq; ai oret cereb:o ifte bu. perea£ paſ.bec. Si js bs catar
rũ:⁊ ſepe atq; multüzaut afina nũciat:aut piplemonis:aut
vulnera ín pectoꝛe ⁊ pulmõe:maxie fi bó macer fit: t ſtrictũ
pec? habuerit:q; catarrꝰ à cercbꝛo deſcẽdit p rou pul
L1)
Ziber decimus
monem ⁊ pectus:quí fi fit groſſus canales pulmonie
opptlantur: EA aa concur. Si acutus eadem memb:a pũ
Sücur:c vulnera far. Zinliatio veniens fepe tub bypoci»
dria:apofte:a in diaph:ꝛagmate futurum fignificat. Qui ín
pleucefi faniem vt ſan. ſcreat: Cán diebꝰ.xl.nõ müdificát eme.
pta fiunt; fanies em fi ín pectoze mozetur ad pulmoné con»
Rui: « cito vulneratur ppter rantatem fue tube, Screare
rotũdũ i plcurcfi potbytum poꝛtẽdu:⁊ fi fit cũ igtide aliena.
tioni prinéte ccrrificaf alienatio eflc, Sí ds béat grautates
im dertra pte fub diaphꝛagmate acp t cctéftonem:ba
bebit epatis paf.cpar er in latere ifto ⁊ i illo loco poſitũ cft
vbi fi q̊s grauitatcm fcntiat 2ftipariones pücturata acutos
hu. vt apoſtema ca.ſigmſicat.Si egeſtio fit alba ycteríciá p»
nunciat.cho.em̃ ru.nõ vadit ad coꝛpis inferioꝛa:ſed cũ fan»
gaine mixta totũ coꝛpꝰ ꝑambulat:qð ↄtingit cy cõſtipatiõe
fellis.Quibꝰf.cies ett tumida:⁊ fitr oculoꝝ palpebꝛe:pydro
piſim ſigt:qꝛ vᷣtus digeſtiua cà deñciat nec potíir ad bcc ire
loca vt digerat:tumoꝛẽ creat.Quibꝰtoꝛtura ⁊ doloꝛ eft circa
vmbilicizn qs mitigat᷑ c pharmacia vclepitbimate vt cale
factóc alio ve medicamine; tympaniã fignificat véturas, St
quis faſtidiũ bs ⁊ abomínatóest in finiftra pte fub bypocüs
dria vétofitazem:colicá caueat paf.q: egeſtio fi nó exit claus
dit colon: z in ſtomathũ aſcẽdit:⁊ faftidium: t aboiationesz
t vomitũ facit.colon em̃ inteſtinum in füuftra pte eft pofitü,
cũ ergo egcftio nó exeat vétus neceſſe eft vt ip poc loco clau.
dat.Si ds ín femozib? c in bancbis:srauitate € crtéflonem.
babuerit : ín renibus habebit paſſſonẽ. Si in exterioꝛibus
locís doloꝛẽ babuerit:expectãda funt — in exterio
fibus locis.Si int? ſilr habebũt᷑ intrinſecꝰ. Qui mingũt vꝛi
nam ficat litargirum piſtatum:lapidem in veſica habẽt. Si
ardoꝛ vꝛine oru moꝛetur vulnera in veſica nüciátur t virga.
Qui babẽt egeſtionem aim toꝛtura: ⁊ ardoꝛem in natibus
diſſinteriam funt habiturkq; bu.cü egeſtione exeũtes cho⸗
lerici funt c acuti. Si augmentétur pꝛurigo t ardo: natum
emo:roydas p:onüciant, $t p:cgnátes folunonemyentris
atianturzabo:zfus fignificatur.s5i fang.in mamilla coagu⸗
atur futuram maniam fignificat, menftruus ením fanguís
cum ad mamillam venerit: c virtutem ín lac mutãdi non ba
buerit:ficc; in mamillis permáfcritzcalefact? i peffimá mare
riam melancholicam mutatur: z cauſa manie efficitur:q: fue
m? acit? cpüsitiu? ĩ cerco: aícedít. Si mulier macidiflima
eft c cipit abo:ti£ ferus anteᷓ ingroceſcat:qꝛ fi mulier ma
adíffima eftc ocípiat no ingroceſcit:vt fep? in fua fanitate p
maneat:arofficies eft cũ ſanguis in nutrimẽtuʒ co:pío venit
qð cü nó fist ⁊ fetꝰſine cibo remaneat:neceſſe € moziat:c'eü
mulier ezpellar. Sí mulíer ín mamillis ouricié patiat doloꝛẽ
mamillaꝝ:⁊ cox ꝝtgenuum atq; oculoꝝ:neq; ĩde aboꝛtien
dus puer nungatur:q: duricia mamillaꝝ oc numia eft ſang.
abũdantia:que cũ auginétarur:ouricics cõſicitur⁊ extencut
⁊ natura illã abũdãtiam expellit ín hec mẽbꝛa:⁊ doloꝛem ge
nerat.fetus nó aboꝛtitur:q: fanguís ín nutrimẽtum fut ſibi
venit.Mulieris pꝛegnãtis menftrua fi currãt nó ex cófuctu
dine fua:fet? eius nó cft fanus. fitr fi lacoe mamillis fiuat
qð ↄtingit qꝛ nutrimẽtum fetus fanguis eft menftruus: q fi
er 2fuetudie (ua currat defectõem fignificat f2t? cũ non fibi
trabere valeat. Sí vcro nó müdificet mulier poft ptus moꝛ⸗
bus gñatur.ſanguis eim non exiẽs:ſʒ índufas efr malus. bo
nus em puerum nutriuit:⁊ fecum traxit plurimũ: bíc fi res
mancat apoftema ín vulua vel epate generar: altar fi fans
gaís eft peffimus ín pdítionem poꝛtat. Vulnera habẽtibꝰ
ex quib? tumo: naſcitur quí fubito occidat retroſq; funt vul
nera:fpafinus nafaturus mõſtratur:aut tbctanus.fi antea
fizaifi atur manía:periplemoniía:fanguis vel faniei egeftio
vel pleureſis.Si erm apoftema eft in ppatulocerüificaturin. -
firmus oc malís fibi futuris accídétibus, Sx fübiro íntus re
deat:mouet matenam ad jdam membꝛa pꝛincipaua:⁊ pem̃
mos moꝛbos gñat.Si retro vel ín doꝛſo i spoeme Mant
thetanus c ſpaſmus:qꝛ bec coꝛꝑis loca plurímii funt neruo
fs. $5i atit matería fitín pectoꝛe 7 ín ipm circtdátib? faat pe
riplemoní3 : pleurefim:iamet:1 filia, Sí materia ín ftoma»
cbum ocfcéderít ⁊ ín inteftma:facit fanguis egeftioncm. Sí
quis vulnera ín capite patiatur;locusybi vulnus cft emol⸗
:« locus oppofitus ſpaſmatur.Quecũq; mto: caleftát
oti d co:xüdem oenüciant. Sir in quibufcüqs
fudo;appareat bu.calidii in cifdcm mebiis fignincat,
«2c fignificarione tempoꝛum B
mo3bí, Sap.ütj. "AD
Iximꝰ figtíóce mo:boe fanis cozpib? nũciãtes
; Futuros. Opʒ 6 oicam? cas fignócs:q falute f
ue pditócs.iirmie coꝛꝑibꝰſũt po:tédttes. scia
d A aüt parü fignificationg:auc vlis cft aut ꝑticula
ris.dtis intria otuidirur;autin mozbi rpís ſciẽ
tiam: aut in acuti feu ofuturni mozoí oífferentiam:aur tn
Diem creticã ⁊ cíus fignificárías. Nos ab vfi mcfptetes figni
ficstionc de moꝛbi o:diemurtpe:q: tẽpoꝝ fcía maric eft nc
ceffaria ppter ſtatũ. Heceſſitas becrpis eft ouob? odis.
vna ci pzcuide£ furur? moꝛbꝰ c criſis:⁊ altera Pm tepame
tu5 eft iñrmi.futurũ aüt moꝛbũ neceſſe eft pᷣuidere:qꝛ puris
mi ĩ ſtatu moꝛiũtur:cũ poc mo:bitpe moleiti?fit ⁊ piculofi?
aliqn ĩ augmẽto moꝛiũtur:in occitatióc nõ:niſi paſiõe aurcs
rà ſuꝑueniete:aut oc peccato regimẽti incidéte, Tauſa pec⸗
cati aut ex parre eft infirmi ſi inobediẽs firzaut medici ĩi in
regimẽtum peccauerit:aut mit.iſtri: ficut obiurgatione:cla⸗
moꝛe:infirnũ ꝑturbatione:⁊ exc motus impoꝛtunitate:ex q⸗
bus moꝛbꝰreũuertit᷑.⁊ plurimü ep moꝛbis ſalubꝛibꝰ.Si vᷣtus
ocficíar moꝛiũtur.Si foꝛrtis fir pa.med cus pᷣuideat ⁊ nũcet
Qq:mozbus in rpeftarus ſecedet.ſi vᷣtus derecta fit c vía «d
ftatum nó fufficit:opcre medicus rei cõtoꝛtatiuã viriutis
fm oictá t mcdicinà, Si mo:bus (ir moztalis: pudeat n.oꝛ⸗
té ãte ſtatũ $m q̃litatẽ detectõis. Aegimẽtũ infirmi ralc fizz
fi in ftatu fuerit : fübtitierur dieta ne virtutem er cito impe
diat: mo:bo nó repugnet. Sí moibus ad ftatü nódus puc
ncrit;srofiiozcm cibi infirmo ops miniſtrare:ne rus oiflcl
uaturvſq; ad ſtatũ. Tpoꝛa mo:bt unt quattuoꝛ:initium:au
gmétum:ftatus:z declinatio. Initiũ inſenſibile eſt:q; in tria
oiuidit;aut em̃ ín tps qð nó Dabetlatitudines: c ínfcnfibue
eft:aut in tpᷣs auiotffinitío cft in trib? diebus:qð cflc verus
in moꝛbis conftat oibus duís ratio nó recipiat:autín tpe ci
mutationem fentíat intirmꝰ:⁊ nocumentü actíonis; quoad
moꝛbus incipiat decoqui:vel digeri.hoc aũt tẽpus certü eft
initiũ.Augmentũ € cũ natura ĩdpiat digerere mo bũ ⁊ moz
bus augmentetur in foꝛtitudine ⁊ vᷣtutes oeficiát, Status
e(t augmẽtum t cõplementũ decoctionis:qð cft cũ moꝛbus
figitur neq; augmentat᷑: ⁊ moꝛbus moleſtioꝛ c periaulofioz
habetur. Declinatio poft ſtatũ incipit cii accidẽtia fe figumt
ideft nó mouentur:⁊ minui incipiũt ⁊virtutes pꝛeualent ín
mo:bum: infirmiq; quieſcunt finiẽdo mo:bum. Hoc tẽpus
tribus modis intelligit.aut em̃ ex natura moꝛbi:aut cx acct
dentíbus cum cõcomitãtibus:aut cr decoccione z eíus abia
tione, £c natura mo:bi res perqui üturzquib? coadunatis:
mo:bus »fici£ ficut funt familiaria accid?ria, $bí gra pleure
fis accidẽtia famil:aria:ſicut alibi dictũ efi: funr feb.oolo: gg
pungítiuus:tuffis: c anbclítus, Si crgo hec accidẽtia ab ini
tio moꝛbi nó minuant᷑:neq; augmẽtentur:⁊ co:p? grauetur
ino:bus ín augmenco effe postenditur. Si virtus moꝛbi in
magnitudine qugmentetur: 7 ibí tandem deñgatur: moꝛ⸗
bus ad ftatum afcendiffe ſigniticatur. Sí a quantítate pꝛi⸗
us babita minoꝛetur:⁊ quiddam leuítatie ⁊ quietis fenfcs
rit infirmus:intendit moꝛbus eſſe declinatus. Ex accidentis
bus moꝛbũ cõcomitãtibus:qꝛ in quibuſdã fe.doioꝛ capítisz
in alijs alienatio mẽtis: ín alijs vigilie.⁊ alía hmõt:hec acci⸗
dentia cum augmẽtari videamus ⁊ moꝛbus augmẽtatur ft
virtuoſe figant᷑: ftatus moꝛbi perpẽdit. Si vero minuütur
ín declinatione foꝛe ocfignat. Ex defectione:ſi nó appareat
aliquid digeſtionis in vzína : nec ín egeſtione: necin fputis
moꝛbũ in ínítío effc intelligimus:cũ aütalíqua fignificatio
decoctiõis appareat:zmo:b? in angméto effc eft itelhgédus
cũ decoctio có moꝛbꝰ cft in ſtatu:⁊ ĩ occifarióes vergit
Q9 ez dete infirmí:cleuítatc ĩtelligit᷑ Si mo:b? er piodibue
fc.eft: pquíréda funt accidéria que comitant [tpe acccffióto
t cíus augmétatióle:mino:atiors t defectiõis decoctõis:⁊
ctufde ablatióíe: c feftínarióie t moze: longitudinís ⁊ bꝛe⸗
uitatíe : t labozis fiue quietis : t equaliratíe in feftinano»
ne C mo;3; longitudine ct bzenítate; quía fi febꝛis ante ſuũ
; enti fignificat:fimose£ poft fuü tps: oc»
; feftínet en (cd tamen opostet inquírí qꝛ multe ſe⸗
clinatio pe in ſua feftínanturzalie mozant.
b:eo ante tempus In ^ , :
inde opo:tét intelligi q: fi cb. feftinant ante tempus quo:
acapere folebat :imtellgunt in augmeto effe: fi contra in
occinatióe. &ugimétatio cft feb.in Lógitudime ct bꝛcuitate.
Gi cif tépus ourarióís vcl augmentadi logíus eft dp foleat
cficintelliges ín augmento effc; finautem in occlinatióc:ft
equale in ftatu. Si fcb.naturalr feftinat: ⁊ tatũdẽ mo:at ita
q feftínare ⁊ moꝛari fuum eq̃lia funr potes intelligere effc
ftatà, Ex longitudíne quictis infirmi taliter ppedes:fi lon»
gcquiefcat ínfirmus a fcb.c corpus a caloze müdificct ⁊ al»
leuicturzin decunatiõe effe intclligi£. Si rpe ionis fc»
biis quieti eft equale:⁊ ínfirmus a feb.oimifíug:neg leuita
tem:neq; quietẽ fentitzín ftatu intendi£ eſſe feb. £D ps5 aute
intelligi q: fpacii vniuſcuiuſq; boum quattuo; tempoꝛũ ec
lógitudine c bꝛeuitate eft moꝛboꝝ:qꝛ tẽpus initi € augmẽ⸗
tiinacuta egritudine eft paruũ: c fimiliter ftatus ⁊ declina
tionis.£ateria em bunc moꝛbũ generás eft ſubtilis: et ca»
lo: fortis: vnde moꝛbi Oecoctío feftinat. 3 mo:bovo diutur
no ſpaciũ hoꝝ. iiij.tẽpoꝝ log cft: materia emvn exit groſſa
eft: calo: paruus: vnde ſit vt digeſtio ⁊ decoctio moꝛentur.
deoqs diuturnus moꝛbus ín eſtate bꝛeuioꝛ eft cum eſtiuꝰ
calo: ad coquendá materiã adiuuet:⁊ acutꝰ moꝛbus ín bye
ielongio: ppter frigitadínt acris bu.congelátis ⁊ deco⸗
ctione rardátis. teftátur boc bzeuitas feb.quartane ⁊ quos
tídiane ín eftate ⁊ tpe calído: ⁊ longitudo earũ ín hyeme et
autüino ⁊ frigido tepore. Feb.autẽ fynocpovelicaufon:fudo
re fuperueniẽte:neqᷓ; termina cõplente:diuturnitatẽ figni»
ficat:q: multitudine materie oemonftrat.
«KL Pc fcientia acuti ⁊ diuturni moꝛbi. Tap̃.v.
— Tientia acuti vel diuturni moꝛbi neceſſaria eft
ES 'Duab? oc caufis:aut er puidentia vt diſcernat
vbi mo:b?finiatzaut er cibi infirmi o:diatóib?,
Ex puídétía:q: paffio acuta fini£ ín otc cretico:
oiuturna cũ egeſtiõe « folutióe:medicus Lacu?
tàcgntudíne falute ínfirmí vel perditione nũciat in tpe crt
fis. 3jn diuturna vo fm decoctionẽ « diſſolutionẽ:⁊ cu; aus
fertur oecoctio: c mínozat « oíffolui£ virtus. Ex cibi oꝛdina
tíonib? fic:q: em egrítudo acuta velociter venit ad ſtatũ:ne
ceſſe cft 6 cũ fübnli dieta infinmt nutríat medic? ne natura
infirmi ipediat ex digeſtõe aboz ad moꝛbo repugnãdũ. 3n
oíutuma ifirmítate groſſos cíbos neceffe e fübmiftrare: ne
er lógitudínc tpis mo:bí oífloluat virt?:cá tf ad ſtatũ pero
ueníat:necefíe cft vt íam ſubtilis oetur cíb?;bacoe cà moz»
bum acutü íintellígere maio: eft neccffitas. icut? cti moz
bus cffc intelligit :cuius tépus paruü eſt:⁊moleſtationẽ ba
bet, vii Hip.in apho. indiciũ indt oe mo:te cvíta nó pfectũ
eft c certüin egritudine acuta.IDoc aũt dixit pꝛopter mole
ftation£ ⁊ ſuoꝛũ accidẽtiũ duriciẽ. Unde ficur oc vita fpera
1us:íta de moꝛte timemꝰ:⁊ ecõuerſo.Egritudo em acuta
oꝛdinationẽ pabet in fuo acumine:eſt em acuta in vltimita
te:cuíus termín? c(t ín tertía ecl quarta otezvel. vij. vel. ritj.
aut.xvij. vel.xx. eſt quevocat acuta mutatiua:cuius termin?
eft a.xx die vſq; ad.xl.⁊ ita nullus moꝛbus vocat acut?poft
xl.dies finiendus:erit g diuturnꝰ:cuiꝰ termin? nó eft ſᷣm crí
fim:fed $m diſſolutionẽ fenfui apparẽtẽ « materie oecoctío
nem. Perditio ex minoꝛatiõe virtutis fignificat ⁊ ablatiõe
decoctiõis.Quo modo moꝛbus acut? er criſi intelligat fi»
mendus:⁊ cá oífiolutióe oiuturnus: cr fpecie moꝛbi «mo»
tu fuo pulfü figura coꝛpoꝛis qualíratíb?:« cr reb? coniun»
ctíe fiuc difiunctis:attẽdi debet er dicẽdis vel ex dictis. De
fpecie moꝛbi ficut cauſon:⁊ vera tertíana:finocbo: 7 alijs fe
bꝛibꝰ j apoftemata fequun ín vífcerib?:ficutfrenefizpleu»
refi: períplemonia:fquínantía. Itẽ (unt feb.acute in ote ter
tía finiende:jrtane vᷣo autũnales:vł bvemalcezmarie quo
tidiane nõvere tertíane: bemítrire?fcb.l(pparios:calij moz
tos
bí pbleamatic vł melãcholici:moꝛbi funt diuturni nó cü ari
fi fini£di. Immutatiõe mo:bí:q: fi velox fit motꝰ⁊ calo: fo:»
ti: nocumetii grauet magnũ:⁊ oolo: toꝛt:tũc acut?mo:b?
demoͤſtrak: ia »traríc fequun£, Ex pulfu;a: fi fit magn?:
:io:q:fi in psima orc apparet mino: atio cariszocficcatio
Aie utero colo:xts:aut in ruboze5:aur tn citrinitate. aca
tum innmat mo:b6: fi econtra oruturni. £r rebus quidem
coni&ctis fiuc dinunctis: intelgimus vt ex reb?naturalib?
i.etate infirmi fua cóplenone rcgione ſua:que iũgantur
cum fupzadictis:vt ftinfirmus fit iuuenis: cõplexio ci? calis
da:tempus eítiud:regto c aer calidus: magie cft cernfican»
dus moibus acutus. 5i infirmus fit (enio: ⁊ regio frígidaz
tépus byemale fit moꝛbus diuturnus.Si figníficatiocs Ins
tcr becfuerint mediocres: ⁊ mediocris motbus ínter acuti
⁊ otuturnü fucrítzopo:tet vt ftudcas « inucftiges Das figni
ficationcs: c ínter fozte ⁊ debile — —
de acute egritudinis ⁊ diuturne ſcientia non faleris.
¶ e itelligenda criſi ⁊cauſa eius. apᷣ · vj.
Empoꝛa moꝛbi dixumus acuti:ſequit vt de criífi €
ei? caufis dicamꝰ. Dico aũt q: ſalꝰmoꝛbivt egri:
⁊ moꝛs funt cõmutatio ⁊ reuolutio moꝛbi:q̃ ouo
aut in tpe paruo funt ſubita:⁊ ad falute infirmus
oucennazaut ad mozrem Ocferentia, que ducunt
aa :amicacé bone criſes effe dicunt᷑: que ad moꝛtẽ maic. bec
autem ín acuta egritudine fuat »fideráda:aut mutatio pau
latím in longo tépoze pꝛotrahit᷑ ducens infirma ad falutem
que cũ augmẽtatõe ht virtutis: minoꝛatiõe mo:bi:fi pau.
latím:aut peccade mutatio panlatim ad moꝛtẽ ducit:qð fit
cumvirtus mino:atur t mo:bus augmencaf:bocautem eft
cum mẽbꝛa confumunt ⁊ ſubſtantialis bumíditas coꝛpoꝛis
congelatur:⁊ calo; naturalis extuꝛguit᷑.hec autemvtraq; in
diuturna egritudine:aut er funt mutatio inter tardũ ⁊ ves
lor ofueríat ⁊ ad ſalutẽ ducit: qð fit ci moꝛbꝰ ſubito ad bos
nf reuertit᷑:⁊ poft paulatim mínozan incpit:⁊ vr/auen.e»
tari quoufqs moꝛbus finiaturzaur mutatio intertardum et
velor oucit ad moꝛtẽ:quod fir cum fubita moꝛbi reuoturioez
infirmi virtue minoꝛatur:⁊ paulatím ad moꝛtẽ diſſoluitur.
Hec duo in mediocrib? cófideranda (unt paffionibus:que
inrcr acutum ⁊ diuturnũ mozbü babent, rgo fpecies cri»
fis ſunt.vj.mutatio p:ima ad bonũ ſubita: ⁊ dicitur bona cri
fis: fcóa ad malum ſubita:⁊ oiditur arifis mala.rerris muta
tio mo;bi paulatiʒ ad bond: 9: oiflolutio: quarta mutatio
mo:;bi paulanm ad moꝛtem:⁊ ðꝛ ↄſumptio ard finitio: qn»
ta mutatio ſubita ad bonũ que paularim minoꝛaturvſq; ad
ſanitatem:ſexta fimiliter ad malũ enm virtus oeficiat vſq;
ad ꝑdẽdũ.hec duo vltima cõpoſita crífis dicunt᷑ Bona crí
fis in ftatu egnrudis acute futcũ hu.ſubtiliant᷑:⁊ natura ad
diſſoluendũ bonũ a malo mouet᷑:⁊ in expellendũ malti mo
uctur c confoztatur vt a coꝛpoꝛe eijciatur. Mala crífis fimi»
liter eft ín ftatu. cum nature pꝛeualeat moꝛbus: eft itaq; fi»
cur dixit Balienus.crifis mutatio veloz et fubíta fuper»
ueniens mo:bo p:opter ouriciem accidentium : ⁊ infirmire
luctamentum oucens ad fanitatem vel ad moztem. Veloci⸗
tatcm o(rit motus propter caloꝛẽ: calo: er naturalis natus
ralterfaat velocem mutationẽ. Duriciem accidentia t in»
firmi otrit reluctamentü:q: mo:bus in virimitate ftatus: et
vírtutis eft pofi? ex furoꝛe bumo:zü: vndc moꝛbus eriftit: c
ex nature oomínatione ín moꝛbum vcl ez repugnationezvir
tus em repugnat mo:bo vt eus vincatzzquoquo modo pót
fc adiuuat vt materia (65 a coꝛpoꝛe erpeliat. Similiter mo:s
bus contra virtutem pugnat: labozatvrfibi p:cualeat. Cũ
autem virtus mo:bum fuperat:ft crífis bona: et infirmum
ad fanitatem ducit:cum mo:bus virtute víncit:fit mala cri»
ſis:et infirmum írenmít:&locatur autem crifis iudidum:qz
boctempo:e apparet perfecto medico quo vtendum ſit in⸗
firmo er fcientia quátíratis mo:bi € virtute infirmi:vñ opos
tet virtute infirmi inueftígare: q: multũ iuuat in ꝓunotticis
futuris medícusznon autem ez ratione pt intellíci:fs pori?
erperimetis ⁊ vífitatioib?mfirmi aſſiduis. Intelũgitur att
criſis tribus modis: auter faentía rerum cum quibus vc»
niat:aut ex factía in qua oie effe oebeatz aut er ſciẽtia ſuoꝝ
figuo:um:ideft accidentium malozum, .
¶ De qua purgatione criſis veniat. ar 2^
Z ber decimus
fCientla rer ũ cum quíb? crifis fit ventura talí
injrenda:cü ci virtus moꝛbo pualeatz
Si fitin 2cauitate epatis:plurima crífis cũ vẽtris folutióe:
vomitu:ſudoꝛe:mẽ vel emoꝛroydis erit, 3n fe. ppter
spoftema fplenis:fi w finiftra partc apoftema ẽrit. Ma.ſuꝑ
p:ímá parte epyo. vera caufon que cít ez pura cpo.plurimá
€rifim faciet cà ſanguine e narib? effiuẽte.virtus ern calozis
ín bac fcb.leuat (furfum fanguine: c diſſoluit atq; ventofita
tcm gignit: vnde vene aperiütur; c crepan£:atqp materia ín
quedá mandat memb:zazín quibus índe generant vel vulne
fà vel apoftemata:vel nigreſcũt alíqua mebzaz qð contingit
cum mo:bus non adco eft foztíe ; et materia eft groſſa:neq;
virtus adeo cft foꝛtis:vꝛina aũt dara.plurimü auté poc ett
ín mo:bís quoꝛũ crífis poft oies eft.rr.q: quicungs mo:bus
poft oícg.pr.termínarur materie eft groſſe eel frigide: t ad
digerendũ dure:vnde víqs ad.xx.dies moꝛat᷑ vel pius:dein⸗
de cam natura con in materíá in abquod membꝛũ ex⸗
peliít cam: vnde generat vulnera nigredinẽ vel apoſtema⸗
ta. Hec vulnera fi ui aliqua concatenar:óc fitvirt?ocfecta ⁊
ínfirm — ——— apoſte
mata gignit. Si ín infirmítate infirm? laboꝛioſus fuent vel
fi febzicitauerit: plurimá erít apoftema ín artículís, "tes q
quoddàá m&»:07 fatígauerit antedp infirma fuerit:in iliud
membꝛũ mo:b? incidet, ema ená ín mẽbꝛis naturali
ter ocbilib? nafci£:ficuti in articulis, Si paffio fuerit ín cere
b:0: aut naſcit in molli carne d eft i collo:fi mo:bi funt fuffo
cadiles:aut molli carne afcellarii in paſſione pectozís 7 pul»
Mort ⁊ — naſcit Legenden apu"
ma fplenis vł epatis ſequẽtibꝰ:⁊ etii og. m
Diog d fub bypoctidría ſunt.Apoſtemata itaq; peſſima me
bꝛa in quib? nafcunt oenígrátia funt ín fc.d exviſcerũ nafci
tur apoftematb?.cum his ommb? acutus finitur. moꝛbus.
Qui aũt mo:bus cii quolibet iſtoꝝ nó ñinit:peioꝛ c» fucrit re
dibít,Sí poft auriculas exeat apoftema ned fanie facit: re«
uerfioné mo:bí fignificatzaut artículo: apoſtema Opoꝛtet
guté intelligatur q: c mo:bus finíaF fine aliquo pcedentít
fiuc purgatióc vel vulneribꝰ vclapoftematib? non debere
te »fidere quin rcuerta£ Unde ops te foꝛtiter ftudere in ín»
tirmi regimine ficut dicturi fumus in regimeto egrirudíne
crcüino; Si cm becfeceris et moꝛbus nó fucrit fo:tís nó re
uertitur. Si $0 moꝛbus fo:tís fuerit: c tu fm ꝙ opoꝛtet in»
firmum bit rerens:rcuerti£:f$ nó foꝛtis:⁊ ínfinnus ocbilis
fanádue erit.Ergo fi negliqas infirmi regíimentà: reuertif
moꝛbꝰ ouplus d fuerit € nó curatur,
meracifi, Tap̃ viij.
Meracriſeos habẽda eſtin die determinato.i.
(itj. v. vij ix.xj.xiij.xiiij.xv.xvij.xx.xxj.xxiit.xxvij.
xx.xxxiiij.xxxvij.xl.⁊ poſt.xl.moꝛbus cum crífi
10n finitur:ſʒ cii eg: ftíonib? t diſſolutionibꝰ.
Dip.tamé oírít in pꝛono.qꝛ criſis in.xl.vł.lxxx.
T.OT. veniat. rem dixit qꝛ infanti moꝛbus.vij.annis finta.
tur:aut cü ad etatẽ perueniat. Sa.nõ dixit mo:bos creticos
poſt.xl dies p crifimfíniedos. bo eim mot? eft rardus ficut
trífis motus:d eft poft.rr.nó eft velox velutíante oícrü eft,
Vigĩti 6 cretici ſunt dies vſq; ad. p venientee:c ibt fe coms
plentes:dies in medio pzetermíffi non funt cretici cum cri
fisin cis non veniat; vcl fi cueniat rara cft; eſtq; mostalie:
aur mo:b?rcuertit pcío: dp fuerit. piaüt dies crenci ĩcipiũt
€x quo infirmus mutatione fuarü tcntit actionum; t cozum
nocumentiü, Pamones mulierũ que poft partũ eis vemũt
a die parturiendi: ſicut Hippo.dixit inapiunt. Rotes cretici
quattuo: modis diuerſant:ex fpiflitudine criſis in ipfis vc»
niẽtis ⁊ raritate.Scðs modus er nücio cretico indicatiuoz
qͥ nũciat rcs poft fe futuras fic poſſe e£ Lern?cy bonitate €
malignitate lua. hnart?er vt. rc ocbilitate. Spiflitudo fie
ucrantas; q; funt quid dies cretíci ín qo? enfis fcpe acci⸗
ditzz funr ín quibus raro venit: ct funt in quibus fit ct ves
ni medi in quibus venít ſepius diuerſantur.ꝛiij.
fpífíandi gradibus. Pꝛimus gradus cft. vt). vel.riit Secun
Ej. wel.kvi). t. FE Tertius.xj.xvij.⁊.xxj. Quar «t
xvitj. Dies ín quib? raro vemt criſis ín qtuoz diuidunt᷑.ꝑꝛi
mug. vj.fcós. vis). tertius. cv j.quarrus. rir. O^ cdiocris criſis
eft.ríf).cv.rrui). xxvij. iuermtas oicí cretice ep nuncio fic
foꝛian poft fc ventu;ezvt cum dies indicatiuus quid in die
cretica indícatiua poft fc ventura venire ocbeat nunciatz
vtpote dies Qrta nunciat qd boní er crift ín. vij, veníat: cdd
malignitatis in.vj. Uerbi gra.ft in quarta à árbonc fi»
gnificationce:ficut ínvzína coctiones:digeitiones:⁊ cozpo»
rís ínfufióes 7 gutte fanguinis c naribus effluentes:⁊ ocfi
deri) abi excitatiões:ſomni den: ⁊ bonítas mẽtis fit cõple:
mentü moꝛbi in die.vij. Si vcro male fint ficut animi ocbili
tates:⁊ extremitatum frigimdines:fudozs diſperſiones:in
firmi grauitates: moꝛs infirmi erit in die.vij.dies.vij. nuns
ciatiua eſt.xj.xj.xiiij.xiiij.xvij.xvij.xx. Diuerſitas diei cretice
in bono ⁊ in malo cft; quia quedam crífis eft bona ⁊ fiducia.
lis c ccrta: v bona crífig eft cum qua moibus finitur anteqᷓ
figmficatio occoctióis minuta fuerit t malis acadétib? cae
ruerit que timenda funt:ficut tremo: coꝛdis:doloꝛ in pꝛecoꝛ
dijs cum alíqua eft purgationc:ct antc fc bonus nuncium
habuerit. Di dies inter fc fünt pꝛioꝛes ⁊ potẽtioꝛes.pꝛioꝛes
bis omnibus. vij..xiiij. habeniur:poſt bos in bonitate funt
iitj.xx.minoꝛes bís in bonitate.xj.⁊ poft hanc.xvtij.xv.xxj.
poft bos.ín.ett aucem oíce in qua cus criſis veniat eſt mala,
£vrífis mala cft quam non pzecedunt decoction s ſignifica⸗
tiones:⁊ acadentia funt peſſima:magna ⁊ mo'cfta.v.vj.rij.
poft bas.ir.poft.rvj. c. rir aD fuerfiras crifis ín virtute ⁊ de⸗
bilitate cft:q; eft quedá dies cretica q arculádo currit:que⸗
dam$?o non arculádo currés.£Circuládo currée q̃dã fm.iitj,
cóputa£ vt.iíi) vij. rj. ruti.c vij.xxj.xxiiij. ⁊ hoc oꝛdine vſq; ad
rLficut oíat Hip.termini inquit q poſt.xldies:circulãdõ.xx.
ſunt dies:vſq; ad.cxx.cũ aute ex. tráfeatzoeficit virtus quas
ternarüj:virrufqs cretíca tráficin. vt). «cric e cum. tíij.z. vij,
circulantes ipfe funt foꝛtioꝛes et motu velocicꝛes. Dies
autem cretica que nó círculando currit: eft dies (lla que in⸗
ter quaternarios currit:t eſt.vij.quoꝛũvirtus curritvſq; ad
xx.quos cum tranſeat non eft vírtus ín cía. $5í autem ſit:eſt
debilis.Cauſa aurem diei cretice in.iiij.⁊.vij.foꝛtioꝛ « velo»
cioꝛ curíus eft lune: cü cm ftelle motiuc om. nii céftruécogz
⁊ deſtruendoꝝ iuntin mũdo caufc:z vnaqueq; bag babeat
p:opzieraté p fc ocftruendi ré fine altera:et luna babeat pꝛo
—— ſignificãdi rem velociter ſe mouentem ⁊ cõuertibi⸗
: £ illa rónc velocitates babest cum omnibus alijs ín có
uerfione t moturerum p:opter vicinitate fur arculi ín mun
do imferío:í: actionefqg fue in vnoquoq; appareant menſe:⁊
plurima coníungunf cũ fole: ⁊ cum ínter fec folem gradus
fint.clv.t fua figura fit medía q̃dratura:qð ín quarta oic eft
fuc apparitionis. ^3rem cum actioncs fue fint debiles:in il;
lo tépo:e cü ínterfe ⁊ folem gradus fint.rc.« tc figura ei?
quadratura vocet : « quía inter fc ⁊ ſolẽ quarta pare eft cír
culi:qui ín ote. vt).eft a coniũctiõe ſui:⁊ acricnee eis ín boc
teimpoze fint foꝛtes:cũ inter fe ⁊ ſolem.cxxxv.ſint gradus: €
fígura fuí tres partes fint circuli:⁊ bocin.rj.fit oe a fui có»
functióe: t actiócs ei? ocbilioxs fint pꝛioꝛibꝰ:cũ ínter fe et
fole. rrr. fint grad?: t ei?figura oinovocaf oppoſita:qð eft
ín ote qrtadecima: ⁊ figura ei? eft pfect? circulus: actióefqs
€i? fo:tes ſint: ⁊ filir cũ ab oppofitióc folie ꝑ.xlv.gdꝰelõget
cxxv.mutat fuas acríóce circa rerum mutatiócg
Theoꝛice.
bie quarta eft. cum luna inquã ín bís pfi
E —** —* bonum ⁊ ꝓſperũ in ſignatis fcd
fatur 2 ER una o
P ocmtido agunt. Si aũt nó pfperct facit malũ ⁊
per eta tioné cũ acut? fit moꝛbus cui dipins eft vclor « có»
mo pit ;
uertibílis motꝰ⁊ cá mo:bi fit nó pfperitas lune in oztu ínfir
smítati poc: üt ↄtingit a locono pfpero elóge£ luna cũ qð
fit ín cpib?mo:bi c ↄfoꝛtat moꝛbi motꝰ:⁊ boc eft i oic. üitj.
si aüc.rc.elógcÉ cradib?:c figura ei? eft ddratura oc loco
nó pfpero:cboc eft in oic. vij. cofo:tat vírtus infirmí: ⁊ fitr
u$ eft cius cum aloconó pfpero clonge£:ficut cutn cur
fus eius elongc£ afole:c itide morus moꝛ:di cofoztaf ín vna
quads oíc.iít).ct fignificatio c? (n media eft quarta: € fi cur
fus cius fit p.vtj.fignificario ci? crit in quarta. Zerminꝰ aũt
ante.iítj.vel. vij. veniens qo raro cotingiídeo cófequi£: qz
aut natura inftimula£ c cogit vt ante quartá c. vt).frat ter^
mín?: aut ot minut᷑ enétu nature ad cõplẽdũ terminn qut
iã incipit eſſe. Cã inſtimulãs € cogẽs materia fo:títudo eft
tno:bí:velocitas fuí motꝰ:ſubtilitas materie: caloz aerís: c
alíqi 2tigit cxerroꝛe regimeti cibivł᷑ medicaminũ calidoꝛũ:
er ira feftina£ arifis: qͥ aute ppter banccaufam venit Ds
ura 7 molefta accidẽtia Et fi bec caufa eft in moꝛbo cuius
(neat ad falute ficuificatio:crífis non pfecte venit:et re»
uerfioné mo:bí ſigt.ã minus cópetene cueniẽs nature vt
non faciat criftm cum oebuerít facere: aer eft frígidus quo
patura cótrabi£ ne mo:bus oígeraf ⁊ erpellat:aut peccatü
rcaimenti:ant oc inobediẽtia infirmi:aut de eius miniſtris
garrientib? c ad ſalutẽ fibi non obediẽtibꝰ:aut infirmü mo
uentibus, virmatura deſicit c reuerti mozbus, llboc pecca»
tum fi ſit nagnũ: ⁊ fignificatio moꝛbi pertineat ad falutem:
moxbus reuertít « elongat. Si auté cum mala fit fignificae
tíonc:fcftinat ad moꝛtẽ:ſed fi parti peccet ⁊ fignificationes
bone videantur: bonitas criſis ocficitet minoza£, Si pec»
catum fit magnü:fignum 90 bonus: e'onga£ moibus: ſi
alíqn nó fit fo:tis:fed peccatũ fib fuperuenit: infirmus pe⸗
rit. po:tet atit intelliaícrífes antetépus feſtinãtes:qꝛ ba»
bent fo:títudínes:ops item íntellíai q: quartanarij t ſepte⸗
nartj cóputari debẽt duobꝰmodis:iuncti.ſ.⁊ feparati. Jun
ctí:p:imus quartanarius cum ſcðᷣo.Cum cimi finitur quarte
bícinumerue: cab ipfo incipíE:fiunt.iit].tunctí cum.vij.⁊ fi»
militer.rj.cum.pnitj.quí ab.xj.ſunt quarto loco:⁊.xx.cũ.xvtj.
q:eft quartus a.xvij.c.xxxiitj.cum.xxxvtj.⁊.xxxvij.cus..qꝛ
eft quartus ab ipio. Dies autẽ quí computãtur iuncte ſunt
ter ſeptem. ⁊ vnus ⁊ vígcfim? dies:quia eft ſeptimꝰ 2.rittj.
Qui computantur fi im z eft fecundus feptenanius z
q: am pz ímus fappute£:incípit ab.vit). c ſimiliter xxiiij.ſe⸗
paratura.rr.cum erii compute£ vías ad.rvt) incipit a.xviij.
vías ad.xxj. enaríus pimus feparat a fcóo:eii enímve
niat ad. vti. íncípit ab.viij vᷣſq; ad.ríitj.c fimilirer ouo ſepte⸗
naríj quí (unt poft.xr.computátur feparatím a.xxvij.vſq; ad
Frriíij.z boc modo coputan£.víj.c. iiij.
¶ TDe diuerũtate diei creticePm naturam nu.
meri ⁊curſum lune. Tapitu .ix.
—— oꝛdinationẽ totius huius libꝛicum videri⸗
61A | mus:hoc capitulũ non plenus neg; planũ effc
F introducẽdis: placuít id ſubſequẽs intromitti
vxt planioꝛ oaref introducẽdis intellectꝰ:vt ci
t 2x3 fud fupenus qualiter antíqui ⁊ dp acute fenfe
rint expoſuerim:id pfequatur quomodo 2 d plane fentíant
moderni eT Dies cretica ouob?eft modís:aut em laudabi
lis eft c fismficatiua falutt: aut peſſima:⁊ nó venítenfis m
ca:t fi criſis veníat mali fignificat. Des laudabilis Littj.v.
vij .ix. x. xiitj. rvtj. xx.xxj. JIaudabilis.ij. vj. viij. xij. xvj. xix. bo
rum dierũ criſis eft mala:qꝛ motus qui inter moꝛbũ ⁊ natu
ram in his diebus eſt nõ ex natura eſt:ſed ex virtute moꝛbi
naturam cogentis:⁊ p:opter bonam fignificationes: moꝛbi
figuíficatreuerfioné:fi malam fignificationé pabeat: moꝛ⸗
tem appiopinquare ocemonftrat. Dies.xiij.⁊.xv.ſunt inter
bonum 7 mali medíocres quos poft tn loco ſuo oícturi fu»
mus. Dies bona quedã crífis eft pꝛopꝛia: quedam $o eíus
nũcia.q̃ vere criſis:ſunt funt.vij.ir cp. rp).nunde eius.iiij.xj.
poft bas. v.tr.cvt)-poft quas.ii). c. rvitj. aliquando til in die
S'o.1titf
cretíca venit nnuciaz et eretíca dies in nücia:caufa eft eof
fitudo materie ouricieoc leuitas:ſubtiutaſq;.Si em̃ mate⸗
ria fit grauis: tardat motꝰ:et dies cretica pꝛeterijt: venitqy
in die — que eam fequitur. lice illaudabilis peio: cit
fj. ⁊ poſt. vj. huic vicinatur.viij.cauſa vñ.ij.ceteris fit peiozz
q: materia eft cruda: non cocta:⁊ nondũ incepit eam dige
rere natura:neqs cam fübtiliare poteft ante quartam dicm.
Eum antem accidentia videri: ſignificationẽ antc mate
rie Decoctione íntelligae nature diſturbationẽ: ⁊ hu.in ipas
coactiones:cum fua acuitate:c fua peffima qualitate; vnde
non laudat Hippo.ſanguinẽ in fcbzib? die.ij.effiuere De na»
ribue. Dicit etiam qp malum ſigniſicat.vj.dies: oefectiones
nature; et moꝛbi foꝛtitudinẽ fignificat: q:.vj.vt).cft viana.
fum auténatura virtuté non habeat:vt ad cretícam perue»
niatzfüi ocfectioné:4 (n ipfas figníficat oominanoné. £ aufa
oiucrfitane ymeracrifcos ouobus eft modis: aut em̃ cr ot^
uerfitate numeri in fezaut er curfu lunezaut ez luminís acce
ptionc afole.£r numeri diuerſitate tribus modis, Spam?z
: caufa numerandi eft numerus. vnũdo elementale cft cau
fa numenzIBumerus em nibil aliud cft p collectio vnitatis.
Vin eni eft magis ꝓpꝛiũ imparitatis p pantatís:q: pala in
uenim? ímparitate ín ipfo. "dar oin duas equales diuidik
pnitates:duo em due eq̃les funt vnitates. Imparitas ſepa
rat fimilia:in nitate ergo imparitatẽ inuenies que ſibi eft
pꝛopꝛia.vnde fi vnum iplicemue ín fe —— Verbi
raris. Unum multiplicatũ femel ín enum ideft vnavice cos
putatum non fc erítzfed in fui natura íntegrum criftít. Pa⸗
lam ergo cft ge vnum lincare: t vnum naturale: c vnum fu»
perficiale:c vnum cozpozale: c vnum per fe non oiucrfifica»
turned; mutatur-fi autes femper multiplicet ín fe nunc fe
— — eft ergo vt augmentetur:ſficut par nume⸗
tus. Imparitas ergo parítatis eſt ꝑpꝛopuoꝛ ¶ Secundus
modus cft qyenítas copofitionie cft caufa impariũ ⁊ pariũ.
Item impar caufa eft oinifionís pariũ ⁊ imparíü: qz impar
eft oínifus in ouas —— imparẽ ſcʒ diuiditur:
4 par non ſimiliter:qꝛ fi diuidat᷑ in ouo ſimilia diuiditur: fu
ue para fiue imparia fint:ergo par numerus paríum ⁊ im
parium ínfimul diuidendo:ũ nó effe caufa probatur. Ende
imparẽ fibí numeri vicinü tungam?.Litj.fitait. qrernari?
aüteft jdrágulus.ouo em i ouo multiplicanf:logitudo em̃
2o. d €
eíus oíuerfantur lonaitudo.tj.c latitudoaiij. Imparibꝰ er»
go dignius vnitas cõnumerabitur:⁊ eius paria numerabi⸗
lis rei compofite plurimuʒ ſunt cauſa:qð cum fit: neceffe eſt
vt quecũq; dies cretica ín imparibus co dif ad per
fectionem fecurítatís nos deducat er fua foꝛtitudine quá ot
ximus:qꝛ paribus diuiditur:⁊ imparíbus: q3 paribus ſolũ
non attribuitur:aut enim ín. paría tm̃ o(uídirurzaut in. im⸗
garía. vnde paría per fe non adeo funt perfecta: crífis ergo
pariattributa numero er fuí imperfectióe no ita reddit mos
fecuros. Ande dixit Hippoera. Quecũq; crifieém numero
fit impari: ſecurioꝛes qᷓ in pari nos reddit. T Diximus
pꝛout opoꝛtuit de toꝛtitudine et debilitate bref cretice fm
Liber decimus
numerü opʒ ergo dicat᷑ vnde cadé cretica $m curſum lume
diuerſet iiio ergo friũtq; ocs pbi confirmát; qꝛ ſol € cc»
teri planete cauía fnr ↄſtructidis oeftruciionis iſtius nrí
tnüdi infeno;is:f5 ti fo:tío: ⁊ ftabilio: « recrio; atq; mura»
tabilio: ín pía cít fol, Scim? em cp veris; eſtatis: autũni: et
hyemis ipfe folus ⁊ non alíus caufa fit; in acrion;b? rerum
Que p ca ñunt.i.generare animalia que elementoz fünt pá»
rco; c eópiere fructus in ſuis actoibꝰ⁊ pfecrionib7; niou. re
ctiá ipa aiaua idé facit ad coitü vt prmancat genꝰſuũ:⁊ alias
res que vniueríales fadunt actiócs, Iterũ actiões lunc in
bo: ſubſtantijs quas diximus funt magne:fed rp minoꝛes
lolis actõe:etem̃ pofterio: eft ín o:diaríoe:q: o:diatióes me
fii p ipam funt actócs fue i pífcib?mans funt apte.Quic⸗
dd em fadta fole accipit: qꝛ lumẽ ſuũ nó eft nouũ nífi a fole
ſeparet᷑:neq; illuminat᷑ aliqua pars tpfius nifi d a fole con?
fpiaturzlumen vo totũ fuum perdit᷑:cum inter ipfam « ſolẽ
vmbꝛa terre opponit £2 ia ergo actio fua vidc£ eflc Pm quá
titatem que a fole elongat᷑:lumẽ cius runcimple£ cũ oppo?
nitur fibi:medíatur cum quadrat: ocbilíus vo cft tertianũ
Q quartanũ:debiliſſimũ 9o eft ſextũ nouelũ cũ poft oifiuns
cionem apparcatabfcófus q: lumine folis eft opertũ OMa⸗
gnitudo ergo1in fructibus:⁊ mouendis ad coitũ aĩalibus: €
menítruo:ü curfibus Pm diffinita tépoza cófiderat: fimili
ter cpílepita circula z multa alía que Pm qp a fole íncípiunt
elongari funt Dabéda. S»al3 ergo fit intellectui: qꝛ lunaad⸗
iutozto folie indigeat:ſol ar nulli?necefüiraté babeat: neq;
lune:neq; ccteroz planetaꝝ: nullà em poz fibi põt obiuare
in eſtate facienda cũ noftris capitibꝰ fit oppofit?:nce in frf
goꝛe faciẽdo cii currar oeclínádo a pzíozi oppoſito:nec in fa»
ciendis téperans tempozib? f. vernali; ⁊autũnali cũ curfus
fuus téperct. Ginde pbi ſolẽ imperatoꝛi affimilaucrunt:lus
nã fco ab impatose ceſari:ꝙ q: iter nos ⁊ folc oppofita cft
poffe ſuũ in otbus bís mundanis coꝛpoꝛibꝰ neccfie eft exer⸗
neq; tn inbacoominatióe ceteris planetis c(t dignioꝛ
qꝛ eft fozt02:fed qꝛ nobis cft vicinioꝛ.Bec ergo caufa cft ne
ceffaria vt omnísree müdana er o;dínatióe t regimẽto fist
lune:c $5 (ui fimilitudin£ fe habeat.Que ergorcs lunan fi
miüitudini magis cft appeteda vel apráda d ipfa natura: fi
cut em luna a fole accipit luce c ſibi aſſiłat᷑:ſic c naturaa lu
na fibi coaptat᷑. Diuerſtas ó oíci cretice Pm luna eft dicẽ
da. IDecauté oiuerfitas eft multiplex:qꝛ luna a fole figuras
octo accipit d magne fünt « aperte: fed Gttuo: cereris (unt
fo:tío:es capertío:ce in ſuis 3crionib?, Una cũ bicoꝛnis ap
pareat: c ín ofc quarta. ScOa cü foh fit oppofita ⁊ lumẽ ſuũ
cõpleat:qð fit cü inter fc ⁊ ſolẽ.cxxx.ſint gradus in.xiitij. Se
«unda oíe tertia ⁊ quarta cũ pꝛimo ⁊ ſcðo a fole quadretur.
Pꝛimũ quadrat eft c medie lune cõpletur lumẽ:⁊ oꝛien⸗
talis eſt. Hec autẽ eft cum inter fe ⁊ ſolẽ a parte oꝛientis.xc.
funt gradus: bocín (eprímaoiefit. Scóm quadrati cft cá
lumen cópletur medíc Lune t eft occidétalís: qð fit cii inter
fc t ſolẽ a partc occídétt. kc. funt sradus:boc aũt eſt.xxj.die.
Scd tfi cum oꝛiẽtalis eſt:foꝛtioꝛ ⁊ apertio: eſt:qꝛ ad fui com
plementü tendit:ergo obſcurioꝛ t debilioꝛ erít'cum occíden
talíe fit qꝛ ad ocfectionem fui vadit: et; ppter bocfit ſepti⸗
ma dies foztio: ín mo:bo d.rrj. Sic ergo be ſunt q̃ttuoꝛ fi»
gare lune quae foꝛtioꝛes c apertio:ce diximus cffe: ct idco
pꝛiuatioꝛes funt o:cí cretice ⁊ non nũciatiue.Alie 9o Qttuoz
figure que p:ocibus funt debilioꝛes in virtute: Pꝛima eft:
cuim medi fit inter ſolẽ ⁊ pꝛimũ quadratü a partc oꝛientis.
plv.fant gradus Teſt in die tertia. Scðda eft cum inter fc t fo
lem ⁊ pꝛimum quadrati a parte ocadentis cum lumine im
pleatur quarza ſui:⁊ funt inter ípfum « folem a parte occi
dentis.xlv.gradus:et boc eſt.xxiiij.die. Tertia eff cum inter
figaum oppofitíóis fit c paimti quadratii.i.lósc a fignoop
pofitióre er parte meridiei.lxxv.gradus:⁊a fole ex parte me
ridiei lxvij fint gradus ⁊ mediũ: boceft in die.xj.Quarta
cam mter fignum oppofitióis t fcóm quadratum fit.ilons
ge a figno oppofirionis a parte feptétrionís.l.gradusg: eta
fole ex eadẽ parte.lrvíj.z medi: c poceft in.xvij.die cõple⸗
tis lune figurationibus.3Reftat vt dicamus que foꝛtioꝛ fit:
et d oebílio:: « que mediocris.£um;ergo luna in pamo qua
drato fit ſolis:aut interfolé ⁊ bocídem quadratü aſcendẽs
ín orientem fit foztío: (n figníficatíone:c altioꝛ « tutioz. £c d
autem in fecundo fitzaut inter folem: ⁊ pocidem quadrata
ocfcendés ín occidenté:fit debilioꝛ ⁊ nó adco certioz, 38:0:
cus fit oꝛientaus ad cóplementi fui vadit.Cum autẽ occidẽ
talis:ad oefecnone fui tendit vnde.iitj. C. vf).fo:tio:ee funtz
⁊ fidétío:cs qᷓ.xxj.⁊.xxiitj.teſtatur hoc exitus màrio atqpree
ditus:quia in.iiij.c.vij.diebꝰ foꝛtioꝛes funt dj in.xxj.⁊.xxiitj.
Siumiliter cum luna fit intcr fignum oppofitionis: t ſignuʒ
quadratus a parte meridici fit foztío: ciue actio: ⁊ apertíoz
qam ſit in hac eadem quantitate à parte fcprérmonis : qz
in meridie ad complementi afacndit ;in feptetrioné ecótra;
ad ocfectroné oefcédit, item luna figuras babet altas oc»
cultas t debiles in figníhicatiombus. (deftvna oic ante con
(unctione folis z vna die poft: antc oppofitione vna die: t
altera;poft:q: ante coniunctionem c poft funt dies pares.i.
kr viij.c.xcx.criſis aũt in his nó eft certa neq; vera:fm q pas
ría diximus imperfecta et mcompleta, antc oppofitionemz
⁊ poft cít. itj. c.cv.bi ambo dies:etſi fint ímparcs nó nume
rantur:4 ſi.xiij.appareat virtus c initiũ actíóte ín ipfam co»
plemétum eft rn ĩn.xiitj. z pzopter boc.ríítj.fo:tio: eft cero
tío: ouobus ſcʒ modis;aut q: complementi actionis ín ipa
eft: c in ipla apparet:aut qꝛvis foꝛtioꝛ lune in.xiiij.eſt die:qꝛ
plena eft lumine.xv.q.xiiij.eſt vicina t ſcða ⁊ cõpleinentu⸗
actionis in.xiiij impoſſibile eft quin alteri complementum
fitin ea cum nó a ſeinuicẽ tantü fit ſpacijvt matura aliud có»
plere poffit. Zictionce er nature non funt ſubite:ſed paula»
tim ⁊ intermiffe Pm diffinitionẽ ⁊ o:dínamentü.BlicPo que
ínter oao funt q̃drata fir nó funt certezq: añ.vij.⁊ poft. vtj.
vj.cft c.vit). c ante. rrj.eft. rc. c. rrt. becomnta funt paría et
1deo oebilia. lRonavo nuncíatiua eftzq: natura cum in.xj.cri
fim facerc — nunciat qð ipſa nona accídentas
liter facit:qꝛ ad virtutẽ c complementũ afcendit ínter pꝛim ũ
quadratũ c oppoſitionẽ.Hec autem eft diuerſitas diei cre
tice ſm naturá numeri ⁊ curfum lune.Sed fant homines ſi⸗
cutíopbifte hoc conturbãtes ⁊ cõtrariantes dicentes: vos
auctoꝛitatẽ feciſtis diei cretíce extra naturã numeri ⁊ curfus
lune: dicẽtes numerũ imparem ín die cretica effe foꝛtioꝛem
qᷓ parem:quare ergocrifim ín.ríit.z nunciũ confirmaftís in
tíij. cit boꝛũ oicrum fit paritas. Reſpõdemus bíe: ſi impa⸗
res dies cretice dies fint certío:es t dignioꝛes nataraliterz
parcs intermiſcẽtur accidẽtaliter: q; ſi criſis in.xiij.die mci⸗
piat:compietur in.xiiij.xiitj imputat᷑:q; in ipᷣa apparct quid
natura — et ũtrſ in tertia oic incipiat: copletur Yo
ín.ütj.inde vocatur nũciatiua.qð pbi non negligẽtes cum vi
derent imparitati hoc cõtingere accidẽtaliter reuerſi ſunt
in feacrionem inueſtigãtes nature:⁊ naturã inuenerunt re
ram altiſſimaꝝ motũ ſequentem:qð cum fiducialiter exple⸗
uiſſent ad lunam redierunt terre vicinioꝛẽ:⁊ cam diuerſam
in menábus inuenerũt:qꝛ sodiacum m quibufdá menfibus
xx viij.in quibufdam.rrvi).peragratur mapfionib?, Sí cnim
lun3 appareat veſpere ancc.rrr.ofem figníficatur méfis pꝛe
teritus fuiſſe.xxx.dierũ:in quo menfe luna 5odíacii in.xxvij.
Diebus babuit expletum. Sí er.rrvt).ouos iungens dies
—— luna fub fplendo:e ſolis:et ita om̃es dies fiũt.xxix.
Si autem appareat poſt.xxx.ſignificatur menfis pꝛeteritus
fuiſſe. xxx. oíerum completus: lunam ſuum circulũ comple
uiſſe in. xxviij. diebus. Si em̃.xxviij. dies iunxeris duos ap»
paret luna ſub ſplendoꝛe ſolis ⁊ ita numerus.xxx.dierũ com
pletur.Elnde — intelligi: qꝛ luna tardum c velocẽ ba»
bet motum. Aſus autẽ eft nature vt moueatur fm motum
altíffimarü rerum:cum em̃ fit vna virtus ſuarũ virtutuʒ:fe⸗
dt cam deus omnipotens ad conſtituendũ:⁊ deſtruendum
aptioꝛem.Cum ergo pbie hoc appareat certificauerunt qz
cum naturafeftinat in ſuo motu ⁊ actione:aut pꝛopter faní
tatem virtutis naturalis:aut propter ſubtilitatẽ ⁊ leuitatẽ
materie fit motus ſuus c actio fm lunã sodíacum in.xxvij.
diebus cóplente:4 fi natura tarderurzaut ex oefectíóe fuaz
aut er groffitudine ⁊ grauitate materie fit motus : et actío
fm lunam zodiacũ in.xxvitj.die bus complentem. 3bene ero
$0 intelligimus q; diuerſitates motuum crífis fm i»iuerfi»
tart motuũ funtnaturcínvelocitate 7 tarditate:ſicut mu»
tàzioce figurarü lune in velocitate ⁊ tarditate funter mo
Theorice.
4 uerſttatibus: invelocitate et tarditate, Sufti
| — —— —— diuemtate ditiſie fm naturã
umlunec. E
numer e o gnificaione mundante eífün, — fapr.
^ignificatio qua fignificat crifiszaut future ntis
datiua eſt:autpñtis. S'uturá ocfignans criſim:
motus eft moꝛbi ⁊ furo: ſui:foꝛtitudo caloꝛis:⁊
ſignũ decoctionis invꝛina ⁊ egeſtione atq; ſpu⸗
Iris: pulfus magnitudo et cius velocitas:ſi te⸗
bꝛis cft pertodís;feftinatio fua € motus velocuas et moles
ftatío : ficut fi tertíana fuerít et iuuenis ſit:etas infirmi tps
calídá:matería cpo.virtus fo:tis:becoia fignificàt velocita⸗
tem crifis, Gi aüt cótrario:ficut fi moꝛbi motus fuerit quie⸗
tus:ct calo: debilis et nulla coctio appuerit: pulſus paru?;
tardus:feb.periodis tardo: er ocbilis ei?actio: quorid.ana
fit vel quartana: infirm? atit feno: vel ſenex: tepus frigidi
fignificat tardítas crifis. Si fignificatío medíocrie fuerit
d inter Das ouas media fitzfit crifis inter veloces c rardum
mediocris.Cũ pís fignificatonib? criſis ventura intelligit
anted veniat, Sigmiticatiões p:efente crifimoftédetes ma
gna funt accidétía femper crifim comitãtia:pꝛecedunt enim
purgationcs Das c vulnera ín cnfimveníentia coturbatio ⁊
anguftia t accidétia magna « timida, Qui aüt vfus nó fuce
ritintellígere cifimznec fuerit affüct? in vifitatione infirmi
timct t oubitat, Si in oic fuerit crifis:fit moleftatio ⁊ perio
clítatío im nocte:fi in nocte futura fitzín ote fit moleftatio ⁊
periclitatio. Pec adt moleftatío eft cóturbatio infirmi:⁊ fur
rcctio ⁊ iactẽtis mutatio:in capite doloꝛ:mẽtis ſtupoꝛ:alie
natio:grauitas fenfus:fplédo: c mala imaginatio: tenebꝛo
ſitas:lachꝛyme fine fletuũ:ruboꝛ ín oculis fine ophthalmia:
ruboꝛ faciei:menti motus:anguſtia:anbelitus: tremoꝛ coꝛ⸗
dis: doloꝛ colli:tractꝰvẽtris interioꝛis ad ſuꝑioꝛa: inf rioꝛũ
labioꝝ titillatio:pũctura ín ftomacbo:oolo: in doꝛſo: rigoꝛ:
tremoꝛ:anguſtia ín vꝛina:cõſtipatio egeſtionis:ſitis nimia:
⁊ alia magna accidentia.vnde inteligimus q criſis ſit pꝛe⸗
ſens. Si fignifícatióce he aut tote aut — apparuennt
ín nocte:fignificat crifis ventura ín ofc illius noctis: cp fiin
die fueriteriti nocte futura.hec figna aut bona aut mala cri
fim nüciát De bona 2ftat q: Loic crífi cópctetí nos cerrifi»
carz pulſus foꝛtis 7 añ occoctóes bone apparẽtes:qð ci fic
fcquüturbone purgatiócs quas dixi: ⁊ aut ſanitas infirmi
sut meltozatio fit.fi purgatioes fint oe qualitatib? moꝛboꝝ
pertínétíbus:coe loco infirmitati vicino fit fanitas certiozz
vEmelio:xatío.Specíes atit purgatióís huiuſmodi de accidẽ
tíbus vnáquáqs p:ecedcntib?intelliaimus. Si em infirmifa
cies c nares rubuerint:⁊ grauitates tn tempozib?:t doloꝛẽ
ín collo habuerint:⁊ apparuerint.ſibi añ oculos tenebꝛoſi⸗
tas:aut fplédozt ſentiat thetinoſitatẽ fub hypocũdria criſiʒ
cũ fanguine e naribus venturã fignificat. $i cum his fignis
p:urigo ⁊ rubo: apparuerit ín naríb?: c ínfirm? ca naribus
fuís ioca£: (ntelligif ftatim futurus ſanguis.et fi adoleſcẽs
fuerit magis certificat fanguís: fanguis ei tadolefcetib?
eft plurimus:in (uuenib??o et fenib? raro fanguís etfuut a
naribus.s£ü infirmus parit in capite grauitatẽ:⁊ doloꝛẽ in
oꝛe ftomacbi 4 titillatione in iferiozíb?labzis: t fub hypocũ⸗
dria friguerit:certũ figni efteomendi. si alienatione mens
tis:ſtupoꝛẽ € 2ftípatione babuerit vꝛine ⁊ egeſtionis:rubo⸗
rem quoq; in erterio:ibus coꝛpoꝛis:fumũ caliduʒ oc capite
aſcendentẽ cum ínfafione: pulſum vᷣo mollẽ t eftuofum:fio
gnificatur crifis ventura cá ſudoꝛe.Si at nibil bozum pꝛe⸗
cefferit z infirmus granítaté puncturá ⁊ gurgulatione fub
vmbilico ſenſerit:criſis ci egeſtiõe furura erit. Si 9o patit
doloꝛẽ ⁊ tbetinatíon£ ít 00:10: ſolutionẽ vẽtris 7 emo:roy
dem in vfü babuerit:tunc criſis erít cus fanguíne emoꝛroy⸗
darum:7 filr fi cft mulier:intelliges oe menftruis. € criſis
de bmóí purgatióe in bona oíe cretica fuerit:⁊ pcefferit co»
ctio ⁊ fo:tís pulſus:⁊ infirmus poftea quicté ⁊ leuitatẽ ſen⸗
ſerit:⁊ accidẽtia que cii crifi fuerãt ablata fint: calo: deues
ritzt color melioxt:ínfirmi quoq pulus cófoztef:crifis bo
tia ⁊ pfecta effe intelligit᷑ S igmfieationes crifis malebone
funt cótraríc:accidentib? emi que diximus apparétib?:fiuc
partim fiuc oib? oíeb? nó creticis: fiue noctib?; neq; oe oic
So.lv
fi vel fi parente becoctionis: pulfu bebili eg
—— —— mo:bo nó attinentibꝰ: mala et
pᷣericuloſa crifie fignificabi£. Si fignificationes fuerint mes
diocrcs:crífis non pfecra eft mo:bus mozaf:negp liberafz
fed in oi creticà poſtea futurá moꝛabit᷑. €lerbi gratis: fiin
oic fucrit. vij.mozabit morbus aliquãtulũ v'cp Lir. verfi
figna fuerint moti ſiniẽdi: reuerti£ n.o:busg : et fiac. dẽtꝛa
fucrint peſima:⁊ vírtue oefecta fit penculá. Sed fi virtus
fo:tis fuerit falubze erit. ps aure medic intelligere:oꝛ pe
riculofa accidétia feftinát facere crifim in die qnta vel ferta
ſalubꝛia retardanter acuitate fua; |
¶ De fignificatione particulari vel moꝛtẽ vcl
Nutem postendenti, p.n. .
a, Cliabirimus que opo:tuerátoc fignificatione
hx emuerfali falute ecl moꝛtẽ nunciãti: de tempo⸗
Nott ne — —— E
^ AS 7 faentia crifis:ops incipt oc fignificatióe pa
o T iori falute vei mof nücianti in oibus mo:biez
€ bocfict Pm aucto:itate HHip.in pono. ín apbo. « ín alijs
fuis libris: ⁊ d cr plurimis infirmis vifiratis nobis apparue
runt. Sincipíamus ergo a malis fignificationib» pditionem
nunciantib?;c poft ab his quib? falus perpendit: fed tame
ops intelligi que be figmficatoes male in magnitudine: par
uitate:bomtate c malignitate funt oíuerfe: in quibufdà em
foꝛtes:in quibuſdã pᷣo ocbiles:in quibufdá mediocres funtz
qð glozofus IDippo.móftrauit in apbo. 4 ĩ alijs fuis libzisz
cum exitioſum mo:tale ⁊ moꝛti vicinũ oínt. quib? diuerſis
mosté p intellexit:cum aurem malB oi»
xit poffibile eft infirmum ſanariſi bona figna apparuerint.
Hos ígit a malís fignificatioib?incipiam?.Stanificatioes
ínquá que mali nunciát:aut in acuta egritudine:vł diutur
na erunt cõſiderãde. 3n acuta intelligimꝰex accidetibus in
qualitatib?:ín tactuzín coꝛpus egrediéribus:er moꝛboꝛum
qualitaríb?, De co:po:is qualitanb?: fi cm facies moꝛtali
affimilef malü fianü oftendc£ oe virtute ⁊ defectiõe appa
rente ín fade tota quanti remotio: c(t a facie (ana, Facies
ſi et̃gurata fuerit:ſicut lDip.oiritznares acute:oculi conca.
ui:tẽpoꝛa folída tleniazauricule frigide ⁊ cótracte:carnla»
gines caz tráfuerfe: cutis faciei extẽſa: colo: liuidus velvt
ridis:fuper facie occubás:periculü fignificat bec ota: fi non
er ſolutiõe vetri vel ex vigilijs fuerintzwt ex laboꝛe: vel ni
mio ooloze:tücem mínosa funt i peffimitate:facíes ei hmõi
ín oíuturnis moꝛbis ex nímio labo:e ⁊ oígeftionibus fit ni»
mijs pter moꝛbũ co:pus confundenté: t bumecrationis
carnofoz memb:oz otffolutione t eoꝝ ocficcatione: fpínt?
⁊ fanguinis minoꝛationẽ.ex laboꝛe:doloꝛe:⁊ vigilije ppter
oiffolutione multã ſpiritꝰ 7 bumiditatis ficcitatẽ: atq; De»
fectione fpírit?c calozis naturalís:queíin eztrema co:po:ís
pertingere nó poffunt: maríme in facie que parũ babet fan
guinis ppterremotionem a co:de 7 epate que fundam ẽta
funt fpiritus t fanguinis, "Stem qꝛ pars plurima faciei ſunt
offa, Si em caro ⁊ humiditas oiflolustur: be peſſimitates
cito ín facie oftendunt:que fi ín diuturno moꝛbo foꝛtia ap»
paruerint ppter longitudine mo:bí neceffe cft vt poft par
uum tempus:fo:titudine: moleſtationẽ:⁊ maanitudínem
fignificent moꝛbi:vnde perditionẽ videntur oftedere:fed fi
fint ex laboze:vígiltje:oigeftione:fiue doloꝛe minus pericu.
lum erit. Si oíes tres tranfierínt: t accidentia permáferint
ex moꝛbo effe mtellíse 7 fimt mostalia. Sí albedo oculo:ũ
eft ru.c vene liuide vel nigre moꝛtẽ fignificat certam: quia
rubo: oculo: fi non fit eropbtpalmia:plenirudinem cere»
b:i fignificat: fuarum pelliculará ez bu.(3nguinolentís. li
uídítas venarü oculoꝛum 4 earum nígredo:frigitudimé mà
ftrat oculo. [Pec figna pꝛopꝛia ad moꝛtem funt attínenría,
f£ríre foꝛas oculos ín egritudine acuta malum ſignũ (i nõ
fitezvomítu: vel opbtbalmia. Si eri nonfir ec bis duobus
peffima matería deſcẽdiſſe in oculos oenota£. Si oculí ali»
cui rei ſunt alligati neqs fe moterínt peffimum (ianum:coa
gulationem ⁊ moꝛtificationem (ui fiamificát. Sí albedo ocu
lo:utn ín fomno apparuerit et palpeb:e fint ſemiclauſe: neo
q; becer purgatione neqs confüetudinez vel in fanirate:pefs
fimum eftet moꝛtale:et oefecrionem cerebꝛi fignificat, €i
Liher decimus
lab: vel palpedꝛe:vel nares fint liuide:vel toꝛte:vicinitatẽ
nunciãt Mae sesso me ín cerebꝛo effe fignificat: liuici⸗
tas gif frigiditate c mostificatione fignificat. Frigiditas ex
tremitatü in acuta egritudine malũ eſt:qꝛ apoftema calídü
ſigt eiſe in mterioxib?aus bu.frigi. i extremitatibꝰ.Oꝛinime
puſtule in lingua t egritudine acuta moꝛtisvicinitatẽ demõ
itrãt:m mery ei cftomacbo puſtłas oñdũt cé młtas.Si oí
giti cvnguces liuidi fint ⁊virides:⁊ pulfus deſicit:moꝛtꝭ nũ⸗
ciat vicinirate.IDec ei acadétía caloꝛẽ naturale extinctũ fi
guíficant. Sí nign funt minus eft periculũ. $i virt? fit foꝛ⸗
tis:⁊ infirmus periculi fittolerabilis:oíce aüt fit crctícazfa»
lutem fignificat: infirmus euadit cũ vulneribꝰ:⁊ oenígras
ta mẽbꝛa cadunt:q: aliqfi bec accidétia materia faat a natus
ra expulſa fm crífim ad aliqua mẽbꝛa:qð er virtute infirmi
intelligit: ⁊ figno oecoctiois apparet. Si in coꝛpoꝛe ínfir
mi vulnera pzius fuerintzet víridia vel nigra fe fecerint:ma»
lum crit ſignũ.Si infirmus ad moꝛtẽ Deueníat mébza debi⸗
ira mount aut alia mẽbꝛa ppterbefectione calozís natura
lis ín ipis. m acuta egritudine püctura dfi militi appeat
in co:pe malũ ẽ:tarditatẽ effi fignificat materie adbuc i moz
bo oecoquéde:fi fit gradiuſcula:minꝰ periculũ inſtat. ycte⸗
ricia ante ſeptimũ oi€ malũ eſt:qꝛ ſᷣm crífim ance feprimum
diẽ efle nõ dz Eſt adit bec yctericia ꝓpter epatis t viarũ fel
lis ad epar tendentiũ apoſtema.Si hypocũdria fit ſubtilis
malũ eſt:qꝛ ínftrumétoz dbi fignificat deſiccationes: ſi hec
loca fint ci doloꝛe ⁊ tumida malũ eſt:quia apoſtema fignifi
cat.Qui habet feb.⁊ frigidas coꝛpoꝛis extremitates interio
raq; incẽdẽtia cà fiti moꝛtale eft:q: apoftema in interioꝛib⸗ꝰ
coꝛpoꝛis figmficat:caloz em feceflit ad apoftema: ⁊ filr fans
guis: vade interioꝛa co:pie incẽdunt᷑.Si calo: fir ín coꝛpo⸗
re febꝛicitãtis c m toto nó equalís:fs caput calidüzpláre ma
nuum c pedá (unt fngide:vérer c latera ca.nimís peffimus
eft:apoítema em in cerebꝛo fignificat vel epate vel ſtoma⸗
€bo:fi fe.fit pefiuma:peffimitas fua femp ín oíe cretica cófoz
tatur. $i feb.cum dimittat peío; effc cp fuerit incipiat:pemi⸗
ma eſt:⁊ fi ínfirmus patit tumoꝛẽ ín facie: « pedibue ante
xiiij.diẽ finc oubioin oic.ríit.mozict: coꝛruptionẽ em epatꝭ
fignificat, Qui acutae habẽt fe.cũ nimio caloꝛe:⁊ carü calo:
extinguit᷑:atq; mitigat᷑ tact? coꝛpoꝛis:⁊ quieſcit finc caufa
€ ſudoꝛe:neq; ſanguine a naribꝰ:neq; vꝛina:neq; egeſtiõe:
nec aliqua alfa re cretica apparéte:fianificat q: cito moꝛiet᷑:
€alo: eri ectrane? in interioza perfo:3s cozpis ca incẽdit cuí
virtus naturalís renitit otbus fuis vírib?: vt matería moꝛ⸗
bi expella£: qð cá nó poffit:cadit ⁊ infirmꝰmoꝛit᷑ Feb.ꝑacu
ta fiin oícb? paríbus augmetef malti eft:q: ín hmõi neceſ⸗
fe eft crifim.vi.oíe fieri:bmótaüt crifis mala eſt.He funt fi
gnificationes quas ec coꝛpoꝛũ qualitatib? intelligim?, Si⸗
gníficatíóes a materia oicede funtque peípíunt ex eoꝛum
actionib?:fi oculos remoucat:ne lumẽ videat: 7 pzetervelle
fuum lachꝛymet᷑ malũ cft. Sí motus oculoz fit nímíus vel
qfi fuffocati vídeanE: cvnus fit míno: altero:moꝛtale eſt:qꝛ
remotio oculoz a lumine:defectionẽ virtutis figmficat vifi
bilis ppter detectionẽ cerebꝛinõ alteri? alicui? mẽbꝛi. Ocu
loꝛum lachꝛymatio ez defectiõe eft virtutis contẽtiue in ce⸗
rebꝛo.Si aũt eſt cum pacutis feb.perditio figmficaf. Si aũt
eum febꝛibꝰ ſalubꝛibꝰ ſanguis effluit a naribꝰ. Suffocatio
oculoꝝ ſigniñcatvel in lacertis vel in cerebꝛo eſſe ſpaſmum.
Paruitas oculi t motus multꝰ:tremoꝛẽ ſignificat quẽ lacer
ti patiunt: ⁊ etiam alienatio ſignificat: que ambo moꝛtalia
funt, Qs apertũ baberenec poffe daudere:pditionẽ vides
tur fisnificare:fignificat cm (pafmü aut ocfectioné virtutis
motíue, Síín lecto infirmus cótra pedes reuoluaf: moꝛs fis
gnificatur:qꝛ virtus moztua eft d cozpus po:tare oebetzet
fi inueneris ſupinũ 4 colli ⁊ pedes manuſq; extéfa funt:ma
lum eft:fed tfi pᷣꝛoꝛe mínus. Sí pedes inuenerís oífcoopere
tos:etti calidos: c manus ⁊ pedes nó benc oifpofita: fed oí
fturbata:mali eft. c ocfectioné virtutis figníficát z invifceri
bus calo:£ anguſtiã faciente: t idco pedes diſcooperit in oc
lectatione frigidi sería. Si ſubinũ inueneris ⁊ pedes oífzoo
ptos t ouplicstos mali eft: nó eft em vfus fic fe bre ſanos.
Si co:pus araue 7 imobile videris: manus 4 pedes fimi»
liter eft malii:q: fignificat doloꝛẽ ventre dircüdanté, Sí mo:
bur pueniffc ad ſtatũ videris: t ipfe excitat ad leuandũ:et
quicquid inuenerítzftrmiter tenuerit:pericuiũ oſtẽdu: quia
infitmüin ftatuops effe quicti:q fi nó fit peffimü eft; ma»
rime ín peripleronía:fignificat cim anguftià ⁊ alienationes
anpelítus;pecrus emn c pulmo fuffocata funtzcü er ſupina⸗
tur pars ſupꝛa doꝛſum faccr:z pulmo ſtringit᷑: neq; acr in
trarc poteftyt fufficiat:fi fedcat anpclit?melio: erit.Stride
rc oenteg in feb.fi nó fue cõſuetudinis fuerit:aut a pucritia
malá eſt:q;id ant eft naturafrfi lacerti magillaz fint ocbilea
aut oc ſpaſmo ibi nafcetez vnde aut maniázaut mozté ficnift
cat venientẽ:ſi fenfus poftca deſtruci mo:s fignificat. Si
wfirmus in períplemonia frencfiz cephalea:manus circa fa
ciem leuat;quafi rem alíquá accepturus:fiue lignü:fiuc ali»
Quid aliud oc pariete vcl oc panis:malũ eft:q: motus mas
nuum in bis colligedis ey ímaginatióc cft coz d ifirm? ante
fc cernít:c fignificat plenitudmẽ cerebꝛi ex bu.malis; quib?
ocfcendénb? in oculos fit illa imaginatio:ideo er bíe moz
figníficatur. $51 antc fc viderit bomics magnos c nigros:
erfonis peflimos malii cft:figmficat eim ín cerebꝛo:hu.ma
os incẽſos atqs melancpolícos:z cerebꝛi fubftantià eſſe in⸗
cenfam. Sí videris infirmi plozare inacuta egrítudine ma»
lum cft. Ploꝛare em̃ eſt aur oc Du.melancbolicie ín cercbzoz
gut oc anguftía anhelitus ⁊peſſimitate cius. Ira « veloci⸗
tas loquedi in infirmo antea manſueto ín acuta egritudine
malá eſt:qꝛ multü a fua fignificatur exiſſe natura. Idẽ facit
quies ín multi loquace.audace multüloquínó eft malum.
Si infirmus neg; audit neqs viderit ⁊ ocfecerit: vicinus cft
moti, Si in ftatu febꝛiũ viderint in fomno niuẽ fup fe cade
tem malũ cft.bumoz crm fignificat frigitudinẽ coꝛpoꝛi domi
nantem. £inbelítus fi fit fpiffus malũ:qꝛ fignificat doloꝛẽ ⁊
incẽſionẽ. fi fit magnus 7 rarus mali eft: Q: fignificat alíce
natione, Sí cum excat o8 vel nares frigidü eflc ſentiat malü
eft:q: vicinus eft moꝛti:frigitudinẽ em caloꝛis naturalíe: ct
eius defectionẽ fignificat. Si anbelítus in fua vía diſturbet
malit fignificatzq: lacertos pecto:ís fpafimatos eſſe ſignifi⸗
cat. vnác acr oifturbat ín vijs fuis. cto: er anbclírus ma»
lum fignificat:q: putredine invtjs in inftrumetis fpirit?efie
oftendit.lDunc em anbeltü patiũtur pueri ppter oefecrioz
nem anbelít? ſui. Mutare plozatü in acuta egrítudíne mas
lum eft:cp fi contíngat iuuenibꝰ bu.melàcbolia:z percuffio
in inſtrumẽtis fpiritus fignificárur. Sí infírm? de die vigi⸗
Ict bonus: fioc nocte vígilet t ot oie doꝛmiat malũ eft: etfi
a pꝛima vſq; ad tertiã doꝛmiat nó adeo malũ cft:q: cum boe
mínes doꝛmire oc die naturalíter cõſueuerint nature con?
trariatur malũ eſt:ſed tfi fi ín fanítate confucuerínt non eft
titü malũ.Si neq; oc die neq; oe nocte doꝛmiat: malus eftz
q:aut nimũ doloꝛẽ:aut mẽtis fignificat alienaríoné ppter
cerebaficatate, Sí fomnus ooloxfaat mo:ztem fignificat:
qꝛ in fomno naturalís calo: in coꝛpoꝛe eft interioꝛi ad digerẽ
dam materia moꝛbi:⁊ meliorandá:qui fi adeo fit ocbilis vt
becnó poffit facere augmétat moꝛbũ ⁊ doloꝛẽ facit, Sí ínfir
mo oĩa que opo:tuent feccrís: t tfi nibil eum iuucrít: moꝛ⸗
bus peſſimus eft c ourus, Oignificatócs eoꝝ que ín mob
cceunt.vitj.(unt modis: autín egeſtione: autin vrina: aut
in fputig:aut ínvomitu:c fanguine pernaresz cmo:royde:
menftruis 2 parturitiõe.Egeſtio fi fnerit viridis:nigra: teti
da:vnctuoſa in acuta egrítudíne malũ eſt. Rigra ením ín»
cenfion£ fignificat. enctuofa diſſolutionẽ fignificat carnía c
pínguedis ppt nimiũ calosc.viridis:cbo.eruginofas.ferída
putredine nimia peſſimã.aqſa:ſubtił ⁊ albavt citrinimma
vł ſpumoſa malũ eſt.ſubtilitas ei fignificat digeſtisis remo
tionẽ. alba ſignificat q: cho.neq; ad ſtomachũ neqpad ĩteſti
na vadít:fed cum fanguíne per totũ coꝛpus oifpergitur: c
yctericía fignificatur.citríniffima cbo.multà ad ftemacpum
t intcftína deſcẽdiſſe oemonftrar. fpumofa mirturá ventofi
tatis ⁊ digeſtionis fignificat:ficut videmus fierí ín tempe
ftate marís:ant oe nimío caloze füperfiuo ficur videtur ín
caldarío bullienti. Si egeſtio ſit parua:lenis: vífcofa: alba:
aut citrina mala eft.s£aeftio emifta fignificat oiffolutiones
coꝛpoꝛis pínguedinie, trinitas aür caloꝛẽ foꝛtem aut pin» '
guedinem putrefcente, Sí fit diuerſoꝛum colowm.ídeft nís
$13: t citrina mali eft;q; oiuerfitaté mobi fignificat. bí em̃
Theoꝛice.
; ; nantes diuerſos ín eo moꝛbos figni»
bu.in cospos fee uito t£pose ad repugnandii c cõſouaadũ
UE vi mobi peffunitas fignificat diuturna:⁊ñ paf
fio fit cpolcrica cũ faftidío bó oígeftioncs pabeatlongo t€
-z faf fibivenerit:malá fignificar:c t intcítinis apo
Bona-9i ioiflintería jfi carnis frufrula exierĩt: moꝛtẽ ſigni
ficant:Q: vulnera comederũt iteftina: cvenerütvíqy in ſcða⸗
tunicá pertoꝛãtia:⁊ excoꝛiauerunt ed:fi egeſtio paulatim vC
mat ⁊ ſpiſa:malũ eſt:q; cogit infirmũ leuare ⁊ ita ocficitvlr
tus eius: maxime fi fit pungitiua. Egeſtio pura poft oifíin
zzríam: malum eft: q: ínceftina crcoziaca fünrab acura cpoe
Egeſtio nigra ſpõte veniẽs cà fc.vEfine fc.peflimii eit qm
minuit: c ola d cxeũt oc cope egeftíóce ⁊ vzine fi mali fint
colozis peffim6 eft:fi nó muren£ aut jefcátzq: nígredo €&e/
ftiGis z v:ine iccfionz fignificat. & murét c paulatis geſcat
rut nature malos Du.finiét ĩ coꝛpe ſignt.Qualicũq; mos
bo in inírio cho.ni.deſurſuʒ: aut deoꝛius exeat moꝛtẽ fignift
cat:q: aut materie mUntudine: aut vcutie otétiue fignificat
detectionẽ:quoꝛũ qualecũq; fit peffimü eft t mo:tale.£2ua;
lífcáiqs de acuta egritudie aut ofuturnaoefecerit ⁊ aliq alia
re: c ni, cpo.erierit:poítülü oit moꝛit᷑: fitr aboztíua mulier.
virtus em ín hmõi cecidit: vel pu.bos ipſa natura nõ expu
liczfed ez fua abũdantia exierũt. Febꝛes peracutas haben⸗
tes:ſi ſtiptici ſunt:malũ ñgaificat:caloꝛ em aſcẽdit ad ſuꝑio⸗
ra. Digeſtises fub hypocũdria ſubtilesnocent ſtomacho: €
epatu ⁊ altjs inftrumeris cibi, Si aũt augmentet᷑ diſſolutio
dubiũ fit cc mo:te. Vtontatẽ exire cũ fonitu: cti fue nó fuc
rit cõiuetudinis:aut inuerecũdus non fit mal cft ín acuta
egritudine.Si em̃ ſane mẽtꝭ fuerít:fignificar magnü doloꝛẽ
ventrẽ circũdantem.Siaũt crtra voluntatẽ:mẽtis fignificat
alienationẽ que vtraq; eft peſſima. Significatiões in vꝛina
fic ſunt capiẽde:vꝛina nian maſculo teu femina perditionẽ ſi
gnificat:cũq; fit paucioꝛ ráto peioꝛ:ſignificat em cõſumptio
nem bumectatíonís ín coꝛpoꝛe ⁊ moꝛtificationẽ imftrumentt
viine:yzína em̃ zii erincéfione € pumoz ppter caloꝛẽ nimii:
t índe perditio fignifica£ in oibus ctarib? nifi fignís pꝛece⸗
détíb?in ote cretíco ralis ⁊ multavenerit. Pueroꝝ Vovzina
fubtilísz aquofa maunn cftzq: naturaliter ocbet cfle srofía
cũ bypoftafi ꝓptervᷣtutẽ coz co:»pibus mutabilẽ ⁊ coctionẽ
bamoz ficut in ſputis ín pleureft Temunctiõe⁊ reumate:⁊
fame in vulncrezd ci fit groſſioꝛ:intelligit᷑ decoctioꝛ.Si atit
vina pueroꝝ fubtilís eft z aquofa ínlógo tépo:e malus eft:
pzopter cótraríetaté nature coꝝ:qꝛ fi inyaina bypoftafts fit
nigra:in ſũmitate aüt vafis aut nebula deſcẽderit ad iferio
rà paitionẽ fignificat : quía nigra bypoftafis demõſtratiua
eft incéfióig;aut nimie frigiditatis:⁊ fi ſit in fundo: aut de⸗
fcenderit ad inferioꝛa: figaificat moꝛbi victoꝛiã ⁊ ín virtus
tem (ut oomínationé: ficut alba bypoftafis ci lente c ín fun
do fit:figaíficar lanitatẽ c decoctionis cópletione, nigra
bypoltifis ablation figt decoctõis. Urina ada 7 ſubtił ma
la: qꝛ ſigt oecoctóre ablatione: z nature ocfecríócs ad moꝛbi
materierepugaatione, Itẽ ſigt aſcẽſionẽ caloꝛis ad fupios
ra coꝛpoꝛis:⁊ futurã alienationẽ.Si aüt vana fit talis:⁊ bo»
mo alienatus ſit:perditionẽ oftendit: q: caloꝛ cerebꝛo como
mírtus eft. Si aũt ſalubꝛes fuerit fignificatiócs 7 més ſalu
bris fit:fignificat apoftema futurü fub bypocüdria:a: moꝛ⸗
bus cum mo:ct tádíu groſſa matcría fignificat frigida mas
tería ad oecoctioné cft ora cuí fi natura dominet᷑ ocponit
ad co:po:ís ínferiosa. Urina fetida ⁊ groffa malũ fignificat:
qꝛ feto: putredinẽ:⁊ sroffitudo parit duriciẽ. Girina turbi
da ⁊ nó declarãda:⁊ fi declaret᷑ parua ti bypoftafis efficit:
mala eſt:cũ multitudine caloꝛis extranei dcmõſtrex:faciens
quafi ebullitionẽ ⁊ caloꝛis naturalis defectionẽ vt nó poffit
digerere materiã.Pypoſtaſis que eſt quafi farina groſſa vt
ſcintilloſa:aut furfurea eft mala:qꝛ hypoſtafis iſta conſum⸗
ptionẽ membꝛoꝝ figniticat. Amtmũas grota mvrinã:aut ex
incéfione eft groſſi ſangumis:aut er oíflolutióe carnis:pꝛo
pter nimietatẽ caloꝛis.Scintilloſa oe excoꝛiatiõe duroꝛũ eft
mẽbꝛoꝝ vñ pꝛioꝛi eft peioꝛ:furfurea eft oe excoꝛiatiõevenaꝝ
⁊ inde € peffima.£955 rfi ĩtelligas oevcfica c oc renbꝰaliañ
exire hypoſtaſes bmói « nó fignificare mala. Intelliguntur
aũt de doloꝛe qué fentit ínfirmug ín hoꝛũ mebꝛoꝛũ circũda⸗
Fo.lvj
tionibus. Paruitas vzinc eſt malũ. fignificat cii incéfione
c bumiditatíe cofumptioné ant vírtutis ocfecriont nimiam
viináafanguie diuidẽtis: aut expulfiue debilitatẽ. Comit?
fi fit mger vel viriais: vel eruginofus cft peffimus:fi fetens
mo:talis:caufa ei?cad£ cft quá diximus oe egeftióe «vina:
bcrumia.f.inanitione ⁊ frigitudine, Si bomo hmõi coloꝛes
infimulvomat:fit certío: ad mo:tem:qz maloꝝ pu. fignificat
m u.ritudiné, Sputa fi in paffióc pectocís finr rubicuda: aut
pure citrína neq cü falíua mixta:⁊ cii tuffi egrediẽtia malus
fignificát:q: purá dñationẽ humoꝛis po:tendit per fe exeũ⸗
tis ficut cũ tuffi ⁊ groffirudine fuic laboꝛẽ nature ad erpelie
dà:fi viride fit vł etiã fpumofus:fit malũ ficut oc egeſtioe di
rímug:oe hmõi intelligimꝰcoloꝛe liuidum ⁊ mgrũ ſimiliter:
immo ome ſputũ ex quo nó quieſcit doloꝛ malũ eſt:maxime
fi fit multũ:qꝛ materiã multã i pectoꝛe fignificat ⁊ peſſimã.
Sputũ vᷣo vnde doloꝛ mitigat᷑ bonũ eſt. Sputũ in pprbyfie
cis paulatim ⁊ cfi nimio laboꝛe moꝛtale eft; oefectionem crm
virtutis digeſtiue⁊ ctpulfiuec cruditatẽ materie fignificat.
Si multü fit ⁊ facile erient minus peflimitatem oftendítzaz
logo tẽpoꝛe cõſumit.Sudoꝛ fiin oL die adfit neq; tfi creticꝰ
fuerit:neq; toti coꝛpus tenuerit:neq; fe.extĩguit:neq; coꝛ⸗
pus allcuia£:fed potius peioꝛat malus cft: cfi fit frigidus
⁊ ín capite ⁊ ín collo trh fit peioꝛ.Si aũt cum acuta egrituci
nc fir moꝛtale:ſi cũ leui o(uerfitaté mo:bi figuificatzq;: frigi⸗
dus fudo: fignificat frigidos bumo:es c caloꝛis naturalis
oefectioné. $i füdo: figni decoctõis pᷣceſſerit: multitudine
oemóftrat bumídítatis ⁊ detectionẽ vírtutíe contentiue: fr
rigoꝛẽ « tremoꝛẽ fequítur ſudoꝛ mozbífigmficat foztirudo,
S5an.e narib? fi fit groſſus paru? ⁊ niger mo:te oemóftratz
marime ín fe.acutis:qꝛ fignificat pblegmone in cerebzo effe
fanguíncü co:üpente:fi fiti die crerica: aur ato mozitzaut
poft longi tépus liberat cum alijs crífibus, Si oe naribus
ereant bu.virídes: autcítrini malum: quia ín cerebzo cbo-
malá fignificant dominantẽ:⁊ ipm incidenté.be funt fignift
catióes peffime quas perpédimus ab exeũtibus a cozpo:t,
£ignificatioóes oc qualitatib? moꝛboꝛũ ficintelügunt:moz
bus i faerit ex moꝛbo anterioꝛi c foꝛtioꝛ fit: atqʒ in nobilis
bus méb:is fit peffimus. S doloꝛẽ infirmus patiaf in capis
te fo:tiffimü:atqs moꝛet᷑ in feb.pacuta:et fi malc ake figni»
ficatióes ſint:ſine dubio eft moꝛtale:qꝛ fignificat calidi apo
ftema efie in cerebꝛo:⁊ ĩ fua tunica: fi male fignificatóes nó
apparuerir berarione fignificat cü fanguine e nano?; aut
cũ aliquib?2apoftematib? Sãguis afit e naribꝰin bac paſſio
ne effluit iuuenibus:⁊ ante.xx.dies: fi poſt.xx.dies € ſcnes
fuerint c apoſtematibꝰ.Si doloꝛ t capite:⁊ grauitas m col
lo moꝛet᷑: freneticis neceffe eftvt veniat ſpaſmꝰ:⁊ cho.q̃ñ ve
nenti euomat:⁊ mozíat :q: doloꝛ ille eft ex cholerũ acumine
caput aſcẽdẽte: c ſpaſmatur epar cerebꝛi ⁊ ſuoꝝ pãniculoꝝ
ficcitate. Vomitꝰex multitudine eft peffimo:ü cholerũ. Ue⸗
locitas most? Dr pe unies eft moꝛbi 7 loci nobilitatẽ.
Si infirm?fit invᷣtute fuí cávomucrit moꝛit᷑:ꝙ fi foz
tío vfqs in diẽ terni permanebit, $i mea rurbetur ex per»
cuſſiõe capiti malá eſt:qꝛ fignificat ꝙ cerebꝛũ ⁊ ſuivẽtriculi
patiant᷑.Si in cerebꝛo naſcanturvulnera:⁊ ventriculi perfo
rentur: moꝛs oemóftra£:q: ín eétrículos cerebzi ſpiritꝰ cur
rit animatus:qui fi patia£ víta finit. i Qs er potanóe vint
alienat: ⁊ xrigoꝛẽ patiat malum eſt:ex fumo em̃ vini ventri⸗
culi cerebꝛi implent᷑:⁊ ex calefactióe ſu:rigoꝛ fitez multitu
dine caloꝛis vini caloꝛẽ naturalẽ operientis ⁊ extinguentis
Apoplexia ín ebꝛioſis ſpaſmũ ⁊ moꝛtẽ gignit: mfi fe. (upue
nerit ab ebꝛietate diſſolutis. In apoplexia cim bmóí vino
impletur cerebzi ventriculi:ſed tti vinum fuam pienítudmé
er fuí ſubtilitate diſſoluit:⁊ fimiliter diſſoluũtur per ipfum
groſſi bu.quí caufa funt feb.queres ab pumidirate oíffolu»
ta caufa eft falutís. Si aũt ecouerfo cotícerit: fclet ſpaſma⸗
ri ⁊ moꝛi.Si alicui ſubito ĩ fsnítate fua oolo: capitis veniat
tobmutefcit atq; ftertít in die montur:nífi febris fuperues
nerit ficut ín apoplería diximꝰ:ventriculi cerebꝛide aroffis
implent hu.Stertere ín apopleriazstutétmaenitmdíné eiꝰ
ſigt:⁊ paflione lacertoz pectꝰmouẽtiũ: ficut o(cir Hip.apo
pleriafi fit kortis no fanaf:nófo:tís oura ẽ ſanari.apoplexia
ei in acuta egritudie.iiij.vł.vij.die finit; e g ſit in mẽdꝛo
Liber decimus
nebüi nó vltra acutã egritudineʒ pot patí:fs feb.ſuꝑueniẽte
hu.diſſoluũtur ⁊ mordus curat, 3n pacutis fe.fi fitoolo: im
euriculte interio:ib? malũ eſt:doloꝛ erm in his mẽbꝛis calidü
apoftema oftédit eſſe in netuis audit? ex cui? vicinitate cere
brũ patif:« ideo püc doloꝛẽ alícnatío ſequit: vn fubito pius
rim ficuti apopleria moziun£ Juuenes i pma pebdomada
fcb. eif in Dac etate cft peflima:« foꝛtiſſima: ꝓpter fo:te ca»
io:e5 t mulritudine chõ.Senes poft moziunt:q: feb in ſeni
bue nó nimis Ecalida: ppter paucitate calo:is;7 cbo. ĩ eoꝛũ
corꝑibꝰ auañ exeũt vulnera in coz auriculis et ſanant.Sed
iuuencs antc apoftemata o:ta moztun£: fanitas th fpera£ fi
fanfes ab auriculis ereat cü bonis fignificarioib?, $i puſtu
le dfi cicer apperuerit ín ligua: cco:pis frigefeat extremitas
10:8 Cft vicimazq: mery ⁊ ſtomachum fitr babere puftulas
fignificat, In colo nigro apparéte apoftemate cũ vcficis dai
mẽtis alíenatóc: vł vigilije malove ãabelitu:malũ fignificat:
q; materia illa eft peffima. 3n collo vulncra cũ feb.continua
malá ſignniticãt:naxime fi mala figna appareant: quía apo
tema i pocloco tráfa:utirez t anbelare aufert: ſuſfocat ergo
infirinus 7 mozi£. Subita ergo faffocatio in peracutie fe.fi
ncquit cranfgiutirenifi cus oífficulrate moꝛtale €. i febꝛici
tans trãſgiutiendi duriciẽ patía£ ⁊ to:turas neq; tñ in collo
apparuerit tumoꝛ:moꝛtale ẽ:qꝛ ſignificant apoſtemata imc
ry:velei?iacertio nucpá ⁊ ſpõdiles trapentíb?: vii colli toꝛ⸗
quet. Habentes ſquinãtiã fi tamoz ⁊ rubo: c ooloze nimio
in collo nó apparcát: t voietce anbelare ad fededus excitẽt᷑:
c lacere nequeützin.iitj.oíevel antea snoziunEzapoftema cm
ín gutture fignificat: vn vie ſpũs oppilant: et necefle eft ino
finnue fuffocc£. In fquinátia ruboꝛe 7 tumoꝛe nó appartti
bus in gula:mostale eft (cd tamen tardius pꝛioꝛe: q: apofte
m3 efti mery:⁊ gutturis extremitate.Squinãtia tn qua ru
bó: colt vt pois mener cetería ⁊ etiã ifir
m? (deliberat : fiti fubíto rubo: nó euanuerít ipes ẽ ſanã⸗
di, Si rubo: extra appeat in pectoꝛevł collo: fignificat mare
ric ad exterioꝛa eppul'iones t gutturis liberationem, Soi ru
bo: in oie cretíca intus fe abfcódat:c i exterioꝛa coꝛpoꝛis ap
parcantyulncra: infirmuſq; ſaniẽ erpuat liberatione moꝛtꝭ
figaificat. Soi ante rubo: fine alid barum fit figníficationum
*
«infirmus a oolozc dcuerit mo:té oemóftratzautvt i moꝛbũ
recidat Quieſcere infirmi a ooloze cx apoftemat] € ad infir»
mü palmoné deſceſione:⁊ pulmo nó fentit: vii nec doloꝛ fcn
tit.Squínantic fi lderet: c humoꝛ ad pulmonẽ digrediat᷑.
vij.oie mox£. Suffocatꝰ cá fune:vel alía re; c fpumaim eius
oꝛe appartte:etfi nodi moztu? fuerítznó tñ liberat a moꝛte:
(utfocatio em gut£ c canale pulmõis coarctauit: aerẽq; itra
rec pꝛobibuit: c fumofam ſuperfuitatẽ erírepzobibítà fuper
c0: ⁊ pulmone augmẽtauit ad quà erpelleda iuvit fc pulmo
cü labo: tamen magno.expulit ergo parü fumí cá humidi⸗
tate: c bec eft puma in oꝛe ſpume em caufa ventus eft z bu
midiras:ficut in maris videm? tepeftate. ¶ $i bns pleurc
fim non fpuit:z oꝛthomiam anbelitus babueritzmec iaccndo
enbelare poſſit:moꝛturꝰerit:ex magnirudie em € apoftemas
tis: c ocfectióevírtutia ín decoctiõe ⁊ erpulfionc: pare pce
ctosis fup pulmones cecidit oppilãs vías ſpũs: vñ o:tbomia
anbelitus fubfequi£ Quauſcũc; oolo: i pleurefi nó mitigat
cum fputia: nec aum pblebotomíavel pbarmacía: nec calefa
ctione ecl alio medic amine mali &q: empíma futuri oemó
ftrt. Apoſtema em̃calidũ qð nó alleuia£ cũ medicamíne er
pugnãte aur diſſoluẽte:ĩ fururo fignificat ſamei collectióes.
¶ £à aũt ſanies ĩ pleurcfimventar aut ꝑiplemoniã et cbo.
fiue (anies in fputo apparcantzaut vtraq; infimul: malũ eft
q:nature figimficat ocfectione in materie apoftematie deco
ctione quam nó pót mutarc ín fani? ꝓpter ſuã peffimitate,
Si aũt ſaniẽ (puerít ifirm? ín oíe.vi. most in xiitj.Si bone
fiátibes apperuerit moꝛaẽ moꝛs ĩ.xvij.qꝛ.xvij.dies eft creti
ca ficat alibL iã diximꝰ.Si figna fuerit mala c ifirmi creucrit
peffimitas moꝛtẽ fist. Si i bis diebꝰ ſanies fimat:bonũ ni
ciatur:⁊ fit mo:s ĩrtiij.qꝛ Docfignü cft mostale ín oic (lla. Si
bona figna fueric: ptedif moꝛs Levit). vL. pr. £5 vᷣtutes figno
rumapparenti: f inala p boníszmozie£ indr.vErj.Pm dtu
tem figni apparetis, Sn; pleurcfi (ilocus niger facrit ín la
terc yíanatur mostí;q: maceria ey peffimirate ſui ab itcrío
ribus vaditad eyteríos0: materia nigra peffimítate figug
ficat. £x picurefi raíces periplenionia malti e(t; qz
diné materic figttificat:quas cà pect? nó captat ad pulmonẽ
oefcédit:c inde pcio: moxb?fit. Oportet abs iteliígi qs pluri
tni cadétes in empima oe pleureft vt or1a:fi fint ſe
nc$ vel fenio:es moriunt: alt em enipici ficut babẽtes —
ftcma fub pypocumdriaztuuenes moziun£ ; q: in pleurefi ct
piplemonia á fcreádii adiuuet eft neceſſania: vᷣtus fe
nio: eft ocfecta: z non pót emittere fputa:fcb.tipfisnó eft
fo:tís:cideo nó periclitan£ ficut iuuenes; iunenes ín. pleu⸗
refi c periplemonía habẽt virtutẽ facile ſcreãdi fanté d adu»
naturín pecroze vel pulmone qꝛcaloꝛ coz eft fortis. ¶ Alið
apoftema fc.facit vtorfiolu£s humectationẽ᷑ fundameti me
b:o:ti. "d»leurencis ⁊ periplemonicis oifgeftíóc fupuenícte
malá eitzmarime antc of creticá.vij. q: oígeftio non mũdi-
ficat pectus:vel pulmoné:fed virtutẽ facit ocficerevt morbi
materiá nó poflit erpellerc cus ſputis.Si digeſtio ante « vt.
oié apparuerit mostalc cft:caufa eft ocfectio virtutis conte»
tiec mébzoz paincipalius ocfectío c diſſolutio Si puftule
vetvulnera pleurcticis: vt píplemonicís apparcát pedc9 ar
cundantia: ſputũ qð ſcreat durũ eft ad erpellendũ:paruus
q ⁊ crucũ:⁊iñ vꝛina nõ appare&t bõe bypottafes : mẽbꝛoꝝ
voi funt apoſtemata ocbilítates fignificat:q: materia rema⸗
net inpeflumtate fua , i vulnera intus fc occulrauerint €t
feb. no ceffauerit:(putüvero ourü atq; crudi permáferitzin
firm?alienat:c mozi£:q: bec acadétia peffimitatt materie fi
gníficác, In pleurcfi vel períplemonta:fi reuma füperuentat
malũ cft:figmficat cf multitudine materie ad pectue deſcẽ
dere, liDaberc empíma ín pectoꝛe c ſaniẽ qfi lutũ aut feces:
inde etirezfigmficat mozs cü materi nõ cozcrít natura: fed
remáferit ipefimitate fua. Q] Phthyſicoꝝ ſcreatꝰ fifereat
fup carbones piectus:moꝛtale eſt:qꝛ putredincs pulmonis
figníficat:aur malos pu. fignificat coꝛpoꝛis. $i pulmo comi
patur bó ilico mo:í£ . Si fputum ín porbyscíe conftnngitz
m0:8 demõſtrat:qꝛ ocfectio $cut[ erpulfiue ondit. Sanies
fi fpm£ pulmo cozrodí£: coz indc circũdat. Digeſtio peffi»
ma:viridievtnigra:vt fette fi (tringa£:moze poztcndif;bec
em mala matería fi nó exearcoꝛrunpit membꝛa.Alienatio irr
potbyficia malti eft q: uon eft confuera. Si capiti capitis ca
dàát pbtbrfic!:c cũ oígeftio füpuenent moꝛs € víana:q: cõtẽ
tiue fignificat oefectíone: c bumectat(onis cozpozis cõſum⸗
ptione, Doloꝛcapitis ipbtbyficis malũ eft: fist em̃ peffima
ad cerebꝛũ afcédere materías. Sudoꝛ multus in pbtbyficis
malus:q: fignificat confumpram humiditatẽ in mẽbꝛis. Si
pbtbyfid paulatim et crudi fcreauerit cũ anguſtia cito mo»
riun£:fi cótrarie contraría:Q: mult fputa 7 facilia fignificat
fo:titudíné virtutis pulmone circũdãtis:⁊ mũditicãtis. Ha⸗
bentce ſincopim multà fine caufa aperta fubito mouunt:q:
peflimos bu.ad co: fignificat effluentes:⁊ ex coz fpiffitudi»
ne coꝛ deficit:⁊ aliquádo deſcẽdẽs caloꝛẽ naturale extĩguit.
Qui habet toꝛtẽ tremoꝛem coꝛdis:⁊ fepe ſubito moꝛit: pec
em acciaẽtia:aut ſunt de mala cõplexione:aut oc cõſuetudi
ne pcffima:fi pec coꝛdi ſuperſedernt fepe diſſoluit virtus c
calo: extinguit. Sivuinera ín cospoze nafcan£: etvſq; ad coz
perfoxauerint finc dubio moꝛtalẽ eſt:q; co: ⁊ pectus fundas
menta funt vítc.Clométib? fi fingultus ⁊ rubozim oculío fu
peruenerit:malũ figuificar: q: fingulr? ftomacbi eft fpafm?
quí eg plenítudme vel ínanirione naſcit Si aũt poftvomitü
venerit fignificat qꝛ ex ínaninonc fit ⁊ cft peffima, Ruboꝛ
oculoꝝ cereb:ü fignificat ſpaſmatum:⁊ filrfinguMus d poft
purgatione aut aliieenerít foluróes. Ip vdropífis poft acutã
egntudíné cfi oolo:c ⁊feb.moꝛtale eſt: q: oc frigitudine eft
epatis:⁊ otfectione vírtutis generatiue fanguis: cui? qué
ra calida eft medicína: quà fi faciam? materia fc.augmétatz
q; doloꝛ 7 feb.ez apoſtematibꝰ fant calidis: vel ep punctura
nimi caloꝛis.Si frigida faciam? ve teb.mitiget᷑: bvdropifis
augmétat: vadefitvt pereat infirmꝰ.Hydropiſi tufii fupue
niente peſſtmũ eft: d ex ſi bumiditate eſt ad pulmone deſcẽ⸗
dente t ed ꝑcutientẽ:malũ eſt.Siſit ez alicnatiõe:minꝰma
lum cft. Hpdropicis cbolericà fuperuemre egeſtionẽ ma»
lum eft:q: bydropifis oe materia eft fricida. Si autem ca.
exeat materia augimetat frígus ⁊ mozit infirmus. In apo»
emate
$8 beoxíce
fib bypocũdria⁊ oculis multi ⁊ fpiffus mouẽti⸗
M HD roc puulü ocfignat.q:figrpaf.oe apofte
iate cfc ín o:cftomacpiz vel in diappagmate ppter colli
ganná voꝛũe cerebꝛũ cũ neruis. manifeftat atit boc oculo;
mor? d ad ccrcb:ti colligant, Si in cerebꝛo vet in epate;vel
in fplene ca fit apoftemazmali eft, q: funt nobilia membꝛa
co:pie regitiua.Apoſtema ín epate fingultu ſuꝑueniẽte ma
Lum eft.in magno em fingultu patít ftomacbus.q: hũoꝛibꝰ
ibi gñatis cum pügentib? ſit ſingultꝰ. Si apoſtema fir fab
hypocũdria (up lacertos vẽtris nõ mole(tat niſi magnũ fit.
in magno ei apoſtemate deficit natura cũ ſibi repugnare
nõvaleat.Qualecũq; apoftema € ſub diaphꝛagmate ĩ initio
eft moleftü.c ñ.xx.dies tráfcatz te.tã oiu pmancatz nó oif»
folui£ apoftema faníé facit.Qualecũq; apottema fame fadt
neq; caput acutũ ín exterioꝛa exient: ii latüzmoleftü eft ma
cime fi fuerit magnũ.acutũ ci caput fubtiliraté materie ſigt
£teí? calozé, vf citius digerit z1anies cfficit.erit?e? cotra ^
cuté mẽbꝛi nobius ſigt ſalutẽ,.Qualecũq; g maguü € c latũ
ut b5 mintudíné materie ⁊ groflitudinem fit. € pigri»
ciẽ nature ad digeredũ:⁊ ad exterioꝛa expellẽdũ ofteait, St
apoſtema intꝰ crepuerit factilírate nimis facit oerectione €
inoleftario fit fo:t[. Si int?z extra crepuerit:moꝛtẽ ondit.oz
mulcitudo paffionis oitédítur materialís. mne apoftema
fi magnüfit ⁊ durũ ⁊ doloꝛẽ facíat ⁊ moleſtationẽ:moꝛtem
fiót ꝓpter magnitadinẽ ⁊ ſuã fo:tirudine, c ín materiã fui
victõ:iam.Quꝛi hydropiſim b5ín epate aqua illa ad. pellicu
las fppbatcrüpente : mozit ad impleto ventre:q: bydropt
fis Lepate veſice ſunt in pelliculis e? ipm openétib?q ad i
plent.cũ atir heveſice crepueritt D eruginofa ad ad fppbac
vcl sp:bum deſcẽderit: eoꝝ fubas cõſumit.vñ confequit vt
pereat ifirm?, Qui íncídit aut oecoquit hydropicꝰ autem»
picus ⁊ fanieí vcl ad multitudo fubita cricritmosit: qꝛ pur
gatio nimia c fubita vᷣtutẽ oiffoluit.ita vr reſtaurari neq̊at
erícem ca aqua mulra ſpũus quátitas, Qui bs apoftema in
ftomacbo fub pypocüária.aut in méb:o aliqͥ interioꝛi et cre
puerit:⁊ fanics dfi texvini aut olei exierit moꝛtale ẽ:qꝛ natu
ràocmóftrat nó poſſe oigerere.c ide młtã ſaniẽ teciſſe. In
ricis epar durũ malũ eſt:durũ erm apoftema epatis af»
turã plurimus oſtẽdit hydropiſim.Si ſub hypocundria
diarricis macies ⁊ ſubtilitãs fucrit malũ eſt.qꝛ bᷣũiditatẽ có
ſumptam ⁊ exiccatã deſignat in ſpũs inſtrumẽtis. 3n yleos
vomit? et ſingultꝰmalũ.⁊ fi ſpaſmus lupuenerit moꝛtale e,
in pacem ſubt.le inteſtinũ cõcludiĩ.⁊ cà natura oígeftiones
expellere nequeat ad inferiozazredait ea ſtomacho vt exeat
cũ vomítu. v5 ſtomachꝰ patiẽs finguirisat. Soi vo cerebꝛum
patíatur ppter ftomacbü fit fpa(m? ⁊ alenatio.hec aür acci
denría funt pericuiofa. 3n vleos ftráguria fupueniete moꝛi
tur infirm?.vij.oic fi fc.nó fupucniarvcl nimia ab ipſovꝛina
creat qð.vj.apho.ꝑticula fcribit bíp.fed Ba.cũ hũc apbo.
nonintellererit bíp.eti cffe negauit. Qui bs doloꝛẽ in femos
115? cà fe. 7 doloꝛ vſq; ín oíappzagma aſcẽderit: ⁊ inferioꝛa
loca quicuerit. marímce fi alic male figniticanócs apparue?
rint; mo:tale eſt.doloꝛ em ín bis locis cü fe.calidũ apoſtema
oftedít.c» fiad oíapb:agma afcenderit alicnatio fict pprer
colligantiã cereb:iz eft moꝛtale.Si laudabiles apparuerint
ſigtiões vᷣtutẽ ad digerẽdũ mo:bü »fozrárce:futura erit fao
nies. Spoftema i vefica fi ourü fit c ci »tinua fe-mostale eft
q; ftríngitinteftinü ad egeſtionẽ non expellendã.Si atit ab
ínfirmo vrina exierit ⁊ non faniofa libera£.fi aũt a fe.né cef?
fatocadit ín píodí pzima. f»:egnátes ſuꝑueniẽte berifipila
ín vulua mozititur. In ftomacbo epate renib? magna
ftemata fant mo:talia:fi parua funt poffibile € fanari . sie.
vidi inqᷣt vulnera ín groſſo ínteftinozet egeftion? ab eie ex⸗
cunte: ctn cuafit ínfirm?. Itẽ vidi vulnera a capite vſq; in
fabtiles pelliculas pfoꝛãtia:⁊ tn füt fanata. Itẽ Gdá pabue
rüt vulnera ín circtidátib? epar. epatis parte inaifa: tf li?
berati funt. fs f D vulnera ín cõcauũ inciderint:aut ín parte
£ibbi impoſſibile eft ſanari. Veſice cócauitatem fi vulnera
ꝑfoꝛẽt:impoſſibile eft curaruqꝛ ſuba ci? neruofa nó folidaf.
3Renes funt carnoñ.vñ fi vulnera ſint in ipfis: nó magna
fiat folídan£.fi vero magna finrnó folidan£: neqs fanantur
3Rigo: fi (up oebile coꝛpus augmẽtet᷑ cᷣdeſtrut vir. 3n
S'o.lvij.
febꝛibꝰ ſtomachi incenño:⁊ coꝛdis tremo: malum cft, tre
imo: m ose ftomacbi eft ex mitirudine cbolerica in ipᷣo.Si in
quibuſdã mẽbꝛis fint apoftemata feu oolo: ⁊ ſitis fupe»
níat vel anguſtia:moꝛtẽ figníficat.q: calo: reuerti£ irtra coz
pus.quo circũdante coz ſtomachus incẽdunt᷑. Feb.hñtibꝰ
acutae ſi ab initio ca que in criſim venire ſoleat ficut pur»
gatio ſuꝑueniat⁊ nó iuuat:in oic aũt tertia malis fignis ap
parétíb? pculdubio moziun£.fi in.iiij.ſicut Ltertio apparue
rit: moʒs in.vj.vel.vij.erit. In caufon fpafimus aur rpetan?
mala eft.q; inanitiont ⁊ enccationé püid.tatis oftédit.Sin
Suitus oc multa inanitione ficut ſanguine:vomitu:egeſtio
ne:malá eft.q: fingultus ſtomachi eft fpafin? oc ínaninone
naſcẽs ⁊ repletioe.fi atit fir ex inanitíóe malũ e:termip2infir
mi in.iitj.die erit:vᷣtus em fuanó — diutius.Alie
natio ex inanitiõe fanguis. fpaímus malũ eft, q: fanguis
multi exinanitꝰ ocficcat co:pus.vnde patiente cerebzo fit
alienatio. vtrüq ait mali €: t ad moꝛtẽ dubiũ.Si in coꝛꝑe
magnus tumo: apperuerit atq vulnera neq; cü ipis fuent
apoítema3: mali eſt.qꝛ apoſtema intra co:p? eſt. In pueris
puftulis apparétib? magnis moziunt.q: magni doloꝛẽ pa
tí nequeũt:neq; foꝛtẽ medicina. Si ĩ febꝛibꝰtumoꝛes appa
ruerint in fupioxb?palpebzis mo:b?reuertit.q: defectio ca.
lois naturaus oefignat. vn mébza moꝛti ppinquioza tume
fcüt.ficut ín co:pib?vídem? mo:tuoz.lbis q̊ habuerint do⸗
loꝛẽ ín femozib? puftulis apparérib?putridis malũ cft.quia
mutatã materia oc ignobili mebzo ad nobile figmficár. spi
moꝛbꝰ nó fuerit Pm etate vel natur infirmi «$m tpa annt,
malũ eft ifirmo:q: moleftatione affert, q: natura mo:zbi ĩ cõ
plexiones iſtas pualct. vri molcftat natura airefiftere moz
bo nequeat. Hec ſunt q̃ dicẽda erant oe moleftationib? ad
mosteim pertinennbus.,
¶ De cfisniticationibusfalutis. Cap̃ xij.
IActis maiis ſigtionidꝰ:opʒ dicamꝰqͥbus ín moꝛ⸗
P * bis ſalutes nũciant᷑. e cernficabun£ ec Qutari»
IA E74 bus c coꝛporũ vᷣtutibꝰ: aut de toz actionib?:aue
ia 4 de egrediẽtibꝰ ab ipfis:ant oe moꝛboꝛũ naturis,
- WOcüitarib? coꝛꝑis fi infirmí faaé ficur fanivíde
ris:mare falute cíus demõſtrat moꝛbi.młti er naturalirer
made: ficatateznafi acumẽ:plũbinũ coloꝛẽ:aut alid mali in
fanitate fua babuerũt:q̃ ñ babeat infirmi a fuis qutatidus
nó mutata eẽ intelligunt: neq bec funt timenda: [5 poríus
erũt ſalubꝛia.Si adt ínfirmo nó diuerſus erit ccloz:í5 equa
lis in toto cozpe: ſigtur falus oe apoftemare in vifceribus,
yctericia fupueniens ín die.vij. vcl poft ín oie cretica: fatu»
t£ moꝛbi oemóftrzt.q: cõfoꝛtata e natura ad erpellédos cbo
lericos bu.ín co:pis exteríoza, Si craſſus a tumoze fub bv»
pocüdria libere£:mo:bi oemóftrat ſalꝰ.qꝛ ĩiſtrumẽta abi (3»
na falua c virtuofa certiũcant᷑. Sigtiones oe accidétib?ata»
tis:ſunt fanitas mẽtis.claritas ſenualis. leuitas motuti in»
ſirmi.bonitas fui, iacere maxie er fant cõſuetudine.q̃ omia
moꝛbi falute fiant. q: ſalutẽ cerebzi ⁊ fuí $tut& demõſtrant.
et facilitatẽ volürart) mor?. znaturc deſideriũ ad cõſuetu⸗
dín£implendá, Cí oe nocte doꝛmiat c de oie excitet᷑ ⁊ cum
expoiícat etiã i ſuis (] iranib? melioef bond eft.ssilr fi alie
natꝰa fomno melio:ap?2ercitef laudabile fignü.q: natura in
tꝑe fomní vicit materiá mo:bi. 55 tfi ops ĩtelligi nó ín cio?
moꝛbis laudabile ee ſanitatẽ mẽtis.qꝛ in diarriaet pptbyñ
mosíunt mẽte ſani. fcd trf ín bís pacuris c prinétib? capiri
& o:ruptio met? in oi moꝛbo ẽ illlsudabilis.q: cereb: robiif
fimá mẽdꝛũ móftrat e£ pafíus. Sternutatio in frencfi £lau»
dabilis.ꝗꝛ cerebꝛũ ↄfoꝛtatũ ad erpelledas fupftuitares ofté
dit.vñ Sa.ĩlibꝛo accidẽtiũ.ſternutatio fi oe reumare nó fit
iuuatiffima eft capiti fi fumo carueritzfed tfi io:bidis mala
pectoꝛibꝰ:q cũ pectoza mouean£ bu.in ipis coliqunt.Ipa
bétes doloꝛẽ in Capite ppter apoítema ſanguinoletũ.vł coĩ
lectionẽ crudox bumoz:fi fanguis fanics velad et coz au
rib? cxcurrerítvel narib?:defat o0lo:t cefíat mo:b?. signi
ficatiões oe ſpũalibꝰactionibꝰ.ſpũs eft bon?pfect?:nó ſpiſ⸗
ſus:neq; rarus:neq; interciduus.qꝛ demõſtrat (alubzitzte,
Spũs vñ vita eft cei? vᷣtusſicut peſſmitas pullus mala eft
ín morbis oibus: qꝛ defecta virt? vitalis oñait Sigtiones
de naturalidꝰin comedẽdis cibis deñideriũ:bonũ. fist em fa
lo
Liber decimus
lutẽ inſtrumẽtoꝝ cibaliũ. ⁊ vᷣtutis regitiue fundamentũ.et
appetitũ in —— moꝛbo oífloluto:us. Sigtiones
ab exeuntibꝰ coꝛpus bonc.de mediocri digeſtiõe in ſubtiu⸗
tate ⁊ groffitare:aurco colore nó multũ citrino:qꝛ egeſtiue
fiát boníraté.c ſtomachi vᷣtutẽ⁊ inteſtini.Si aũt ai digeſtio
n in otc cretica lũbrici exierint:laudabile €: qꝛ natura ad er
pellédà mareríá nociuã cófozta£, vi lũbꝛici egrediunt Soir
fi oígeítio in ole cretica exeat⁊ leuitatẽ infirm?fentiate foꝛ⸗
titudiné:pofteaq fe.ceflat;fignü fit falurísc fepatio mo:
Ibnn ſurditatẽ (ubítà poft fc.acutà:fi ſuccedat cseftio cbole
rica:ceffat ſurditas que cft oc afcenfione cboleríca'ín caput
bec cum oefcenderit ín inferioꝛa recedit furditas.c ſimiliter
econtra fupuenicte ſurditate.ſi quis ſolutionẽ cbolericá ba.
beat folutio ceſſat.Qui b5 mania folutióc ab emoꝛroidis fur
perueniéte eft laudabile, q: matería melãcholica oe capite
oefcédit ivétré fitr fp.enetici índe ſanãtur. Pydropicis ft
oíarría pplegmatica ⁊ aquofa ſuꝑuenerit buidiras: moꝛbꝰ
ceffat. oíarria diuturna vomitu ſupueniẽte ceſſat.Si qe ps
opbtbalmíá ſolutiõe ſuꝑueniente:ceſſat.qꝛ materia moꝛbi
ad iferío:a deſcẽdit. Unna fi boni fir coloꝛis nó multũ citri⸗
n3:f5 ficut pomi citrini:⁊ nebula alba ad inferioꝛa vaſis oc»
fcéderit falute moꝛbi ſigt.⁊ melío: eft bypoftafis i fandova
fis refidég.dvtraq; fignt naturá mo:bü decoxiſſe. mẽbꝛo⸗
rũ fandamét] affimilafíc. 50ps mtelligi peſſimitatẽ vꝛine
nó ín oi moꝛbo e&illaudabile : neqs bonitate ci? femp ſigre
faluté nifi in fcbzib?« viſcerũ apoftematib?:c epatis paffio
nibꝰ. Pamões & cerebꝛi.⁊ coꝛdis ꝓpt ocpulfione nociuo:idi
burnoz ad inferioꝛa coꝛꝑis.⁊ apparitione coctiors in vꝛia
ad ſalutẽ (unt potentes, Sputá ín pleurcfi c ꝑiplemonia fi
in initio mo:bi fubtile c darü fit ⁊ al. t poft paulatim inci
píat infpiffari ⁊ groſſari: «facile fine ouríne ſcreatũ fuerit
⁊ trpulfio ci? fo:tis:ncqs malũ coloꝛẽ pabuerit.fic nigrũ:vi
-ridc;dtrimffimü:negs abomĩabilẽ babuerit odo:£;fit moz
bí faluté:z fui tpio bꝛeuitatẽ. Si apoftema ín pleureridis ⁊
piplemonide crepueritz c fam cü vᷣtute infirm? fcreauerít
al.z multam: ín illa die ínfirm? dbü Qfierit; certam falute
oftédir.pe em figriones vᷣtuoſam ſigtionẽ oemóftrant, Su
do ín acuta fe.c in oie cretíca in caloze moderatus t coꝛpis
cóís totius: cfi tẽpoꝛa modcrata fuerínt: € coloz efus al.et
odo: nó abominabilis:ſignũ cft falutis, Sãguis a naribus
mm die cretica. cin fanguínolt[ fe.d er cereb:i ⁊ vifcerü funt
apoftematib?:fiár mo:bí falute. c infirmi Stute. Sióríones
oc accidétib? « mozbo be funt: Si mo:b? poft pꝛioꝛẽ veniẽs
€ftleuio:: c nó ín nobili mébzo fit ſalubꝛis. Moloꝛẽ nimii ín
capite bniti fi oe naríb?vel auribꝰcucurrerit faniesvel aqua
faluabif:q:apoftema i locis erar illis. $renctícis maniacis
emo:roide ſuꝑueniẽte:ſignũ eft falutis. Squinanticis fi ín
pectoꝛe rubo: tumoꝛ apparucrit: t nó int? redierit:bonũ
ſignũ eft: q: ſigt naturá ab ĩterioꝛibꝰ ad exreríoza expuliſſe
materiã. Et fifr fi ín linguavel gula appareat apoftema fist
ſalutẽ. Diuturnã pris ruffun ſuꝑueniẽte tumose i tefticulis
fanaf atuffi ppt colligátiá mẽbroꝝ ſpũaliũ « gñatiuoꝝ.Si
periplemontasvulnera in pedibꝰ apparuerint:⁊ qð fcrea£
bii fit excoctũ c facile egredit᷑:⁊ lvꝛina lenis apparcatbypo
ſtaſis: c iu fundo fedens vafis: falute ſigt moꝛbi: q: natura
cofo:taf ín expellẽda matería:z a nobili méb:o ad ignobile
ei mádat: vfi apoftema ceffans aliqũ reuertit᷑. Si ín períple
mons apoftema poftaurículas fueritzaut ín exterloutus 2
'pecto:is:fiue fub hypocũdria:ſalutẽ fiat.ct apoftema ſiſtu⸗
là fadit:quia periplemoníaz ſibi ſitia ppt grofías materíaz
vifcofam femp durãt.Si atit bona fignagm bacapparuerint
caufa: intelligit natura eppuliffe materiá ad »ebilía mẽbꝛa
fs ppter maliamtaté materic moza£ : ⁊ fiftula efficitur. 3Rí»
qo: in acutis fe. ſupueniẽs ín die cretica:ceſſationẽ eaꝝ ſigt:
qꝛ cauſa de hu.eſt putridis intra venas ⁊ arteriss. Cũ autẽ
rigoꝛ fiat intelligif de venis ⁊ arterijs exiſſe materiã ad ſen
ſibilia mẽbꝛa. Zertíane puſtulis ín nanb? aut in labijs fupe
uenientibꝰ: febꝛem ceffarc ſigt: ⁊ nocturnalis tertíana non
adeo tarda£. Alopicia varicib? ſupueniẽtibꝰ:ad capillos ca
pitis reuertift᷑ Podagricis arteticis « nefretids varicibus
füpueniétib? ceffat moꝛbus.Oxitemia ín lictería diuturna
innata d ante nó fucrat boná ſignũ.ſigt eim ꝙ tus digeſti⸗
ua cibü ín ſtomacho mutare incipiat. Qui fpafmfi b5 6e pie
nitudinc:fc.füpuenicte ſpaſmũ ainittit.Qui dolo:e b5 i epa
te de frigitudme fe.ſuꝑuenẽte duloluit doloꝛẽ.Silt in fto»
macho ⁊ inteſtinis feu iplene;fi olo: babucrinr oe frigitu
dinc vcl oc vẽtoſitate:tẽ.ſupueniẽs oifioluit dol.Qui invia
veretri puftulas habuerint nó dolet:quia acumẽ vꝛine cum
trãſeat tolidat ⁊ ocficcat eas, 3n exeuntibꝰ ab egritudinez
aut nõ mũditicatis coꝛꝑe:pꝛurigines puftule fcabics impce
tigines fi ſuꝑucniant:naturã figut c£ virtuoſam in expellen
dis malis hu.de mẽbꝛis nobilibus ad ignobile..cutẽ: ntq;
falus coꝛpi.Opʒ aũt tc ĩtelligere q: pueri plurimũ de duris
patfionio/ ppt multitudine caloꝛis coz ſanant. Senioꝛes
vero c defecti vᷣtute raro curátur Oc foꝛti paſſione.Si vide⸗
ris ínfirmá nó facere fm ꝙ opʒ:moꝛbꝰ aür ꝑmãſcrit in ſua
qualitate⁊ quãtitate:ſalubꝛe eſt.⁊ facile poteſt curari.
¶ De Gignificatione qua fatue vᷣel moꝛs infirmi
poffit pꝛeuideri. Capi v
Ictis laudabilib?fignificacionib? ſalutẽ et peri»
——ve mis mo:té annücianrib? quátü ſufficiat.moꝛtem
vel ſalutẽ pꝛedicere volétib? reftat dicamus.hec
itirevolens aſſiauã inueſtigationẽ habere debet
Al istionü : ⁊ carum numerũ cõſiderare maioꝛem
ipiaisico oꝛtitudinẽ.ſicut diximꝰ quaidã moꝛtẽ ſigre:quaſ⸗
dài moꝛtales eſſe:quaſdam moꝛti vicinãtes: ⁊ quaidam ma
las tĩ:alias malas ce ꝓpꝛie.Silłiter in ialuré figmficátib?z
quafdas laudabiles cíic diximus:alias laudabilo:ts: aiias
falutem figniticanteg Grirircr.ops ergo eas foztiter trutina
re.etearum foxtitudine cognoicere.et inñrmũ Pm fuperans
tcs iudicare. (ps itcm perpederc quía foꝛtes fignificatócs
ín perdiríóc nó coadunátur cum fo:tib? ín falute: quia funt
quafi extrema cótraríazq fibi cóiungi iunt impoſſibilia.Si⸗
&nificanócs penó mutãt fuas cerrtadines i region oiucr
fitare:nec ín etatib?:necin anni tcmpozib?, bone em vbiqs
bone,male aurem vbiq; male, Sem infirmüleuirate babe
rc atq; quietẽ viderís cũ ſigtionibꝰ malís.nó credee bonisz
necs oubitabis, fed pꝛoculdubio moꝛtẽ iudicabis. Si vero
videris bona babere figna. ficut pulfus foꝛtitudinẽ.⁊ anpe
litus bonitatẽ:vꝛine coctionẽ.⁊ alia fimilia: ſuꝑueniãt aute
periculoſa accidẽtia ficut moleſtatio mentis alienstío: ima»
gínatiovifus obſcuritas:doloꝛ in pꝛecoꝛdijs:nõ erit tunẽdũ
tibi.hec eim accidẽtia diro rráfeunt infirmi fanítate ſuccedẽte
bipp.ín apbo. teftáte. ne ſis ĩquit tutus oc leuitatib? quas
p:eter ratione fentit infirmus:nectímídus oe molcftationi
bus róni nó ↄpetẽtibꝰ.qꝛ bmói plurima nó funt ſtabilia.qð
ideo dixit. Hip. vcbona figna bonum.et mala malũ poꝛten
dere femp oftendat.SSed mediam eft impoffibile in his iu⸗
díctjs nó peccare.quíavídemus perfectos medícos fuifle ⁊
tamé crrafle.et maxime ín acuta egritudine: ppter morüve
loct fui oc re ín rem. Diuturna egritudo nó fallit cos ip (us
dicio.vnde bip. iudicii ín acuta egritudine oc mo:te c víta
nó adeo ꝑfectũ efte certii ppt materie leuítatéc mot? vclo
citate oe re in rem, £55 tame libzte femp ſtudens.⁊ infirmos
viífitans.cbn rcm inueſtigans:⁊ ingcruum babes narurale
raro peccat.) ps aüt itcllígas qꝛimpoſſibile fit ín initio ois
moꝛbi fudicare moꝛtẽ vel falute: nift in eis quí in.iiij.die vel
vtj.fin(untur.boz em̃ moꝛboꝝ ín initio apparet ſigna.Ooꝛʒ
bí quí in.xiitj. velxx.vel poft finiütur: nó poffunt intelligi qᷣ
falub:cs fintzquíve mo:nferí ín inítio ſui.et ppter boc ops
inquíri figna eniufcuiufqs diei « videre vbrmo:bus mute?
tur: c qualis fit cíus motus:z ad quid ocuicníat.finis erf bo
rum clongatur:atq5 ipfo:um morus ppter materie groſſi⸗
tudínem mozatur:z coꝛum figna nó apparent ín die pzíma
quía mo:xantur $m materíc diuturnitatem.vnde acutü ops
babere fenfum ad intelligendum,
¶ finitur theorica yfaac ifraelite (n decem
partita libꝛos particulare,
Liber pꝛimus pꝛactice.
imus pꝛactice pãtegni yſaac iſraelite.
———— in hanc partem.
—Éy4 cloníam in pꝛima parte noftri libꝛi
pantegni:q̃ tpeozica nuncupat zrónabtlre
Ireroizim? quátü opsmedict (cire ac ĩtel⸗
ligere pzinfap curarc ĩcipiat.Opʒ nos au?
tẽ in ſcõa parte quá practicam vocamus
Y VJ ICI 6n qp necefie eft ad finendá nam intẽtio
red] né.1.cuftodire fanitat£ c curare infirmos
*napíam? ga regiméto fanitatis; c oícamus put opoꝛtet
pana qͥq; co:pa « aĩaliũ funt murabiliac inftabiia-narura
líterqg iubiecta coftructiói ⁊ deſtructiõi:quoꝝ mutatio Du^
pler eft:neceffaría: t non neccffana.neceffaria iteru⸗ eſt du
pplex.aut em̃ fit intrinſecus:aut ertriſecus. Intrinſecꝰ ficut
cr naturali cofamptióc cá atalibus ⁊ terrenafcétib? coican
te. videm? em terrenafcétia p cam oeficcata atqg cõſumpta
ncc nó c aialia per eá ad fenectuté accedere: deinde ac nine
víte veniétia, Conſumũtur etiã ppter cal.naturalẽ coz im
teriora ocficcanté: c ppter bioz copiam oc cibíe ⁊ porib?
gnatam. Ectrinſecus vcro veluti ep acre nfa co:pa arcuní
dante. I8 nec:ffaríc quidé mutarióís caufa extrinfecus ad
co:poza nfa veniẽs ocftruít ca: ficut cft calefactío:infrigida
tio:pumectatío:ocficcatio:lapidie ꝑcuſſio:gladh inafio:re»
ptilíi mo:füs, c fitía. sEc quía impoffibile eft coꝛꝑa liberari
€adé mutatíóc naturalí: fuit nobis neceffe vt ea regamꝰ:et
acadetib? mutanrib? repugncem?: vt ín fua fanirate cufto
diant copa dufqs ad naturale veniát cõſumptionẽ. poiſibi
le em̃ eft natural repugnarc 2fumptiói:q: mot? ei? cft een
tíalío. c impoffibile eft res naturales 7 eéntiales mutaret
cis refiftí. medicus regat ⁊ cuftodíat coꝛpa ab ilł accidẽ⸗
tíous:oucun£ fana vſq; ad veri tpe naturalis cõſumptio⸗
nis: cr eft nfa inrentío vt fanos ín fanitate cuftodiamus: c
egros ad —— reducea mus.
[ Zítuli capituloꝛũ ibꝛi pꝛimi pꝛactice.
De diſputatione —— f3no:um. r f£aptm.j.
De vmueríali regimento ſanitatis:⁊ incipícdum a tempos
ribus anni:et pꝛimo a vcre, i aptm. b,
De crerano er laboꝛe. fm.in.
De bainco, pi.iii.
De aqua etvino. Capitu.v.
Sec n:üdificatione co:pís ad cuſtodiã ſanitatis.Capitu.vj.
De cuftodía ſanitatis ⁊ cura.egritu.cum conſue.Cap.vij.
De conſuetudine potus. Xapitu.viij.
De conſuetudine ſomni. Capitu.ix.
De conſuetudine coitus. Capitu.x.
De conſuetudine purganonte, Tapitu.xj.
De particulari regimẽto ſanitatis. S apitu.rt).
De coꝛpoꝛibus temperamétus exeuntibus. Capitu.xiij.
De figuns coꝛpoꝛis:⁊ cutie qualitate, Capitu.xiiij.
De maiis complexionibus mẽbꝛoꝛum. CTapitu.xv.
De conſeruandis dentibus. Capitu.xvſ.
De lapidibus quí generantur in renibus. — Sapitu.rvtj.
De mulieribus paruas vuluas habẽtibus. Sapiru.rvitj.
De bís quorũ co:poza ín fiie complerionibus n5 poſſunt
permanere:neq; ad temperamentü mutari, Capitu.xix.
gc regimento infantium. Capitu.xx.
De regimine pꝛegnantium. Capitu.xxj.
De coꝛpoꝛibus iuuenum. Capitu.xxij.
De coꝛpoꝛibus ſenioꝛum. Tapitu.xxiij.
De exeuntibus ab egritudine. apitu.xxiiij.
De obſeruãdis coꝛꝑibꝰ a peſtilctialimoꝛbo. Capitu.xxv.
De caufa moꝛboꝛum. Capitu.xxvj.
De regimine coꝛpoꝝ ſuũ curfus traſeuntiũ. Capitu.xx vij.
De menſtruoꝛum augmento. Capitu.xxviij.
De coꝛpoꝛibus extra naturam mutatis; &apítu.rrir.
De coꝛpoꝛis oꝛnamento. Capitu.xxx.
¶ De diſputatione regendoꝝ ſano:ũ. Capᷣ.
doꝛtet vt incipiamꝰ a cuſtodia ſanitatis
ST Iq oigm? eft:d) vt oícam? oc curis egritudinũ:
v4 Aq intẽtio picipalís medicoz nó eft nífioe cus
—— ſtodia fanitatis:ficut Ba. in pᷣncipio fut libꝛi oe
diuerſa medicoꝝ intẽtiõe.Medicoꝝ inqͥᷣt intẽtio acvolũtas
Fo.lviij.
nó eft nifi oc ſanitate regẽda.vbi monſtr auit qp vtiutas me
dicine nibil aliud eft cp ſanitatis cuítoaia. Mt) antià dicunt
q meli? fit cuftodire fanitate: p moꝛbo repugnare: c; fan »
tao ín fanis reperifzab infirmis $oabfens.c mel eft rc in
uentà cuftodire d nó inuẽtã qrcre . Samitatis cm cuſtodia
prioꝛ eftzdP infirmitatis curatio:qꝛ bó naturaliter fan? cít: c
fanitas cft téperamét& co:xpis « pfectüvt (bc acricie curfus
fit $m curſuʒ nature.⁊ l5 pfecrii diximꝰ:ne intelligas me di⸗
ziffe iliud pfectii qð eft medioce inter os extremitates: qz
nó inuenit 9m illã pfectione à hũanis cozpib?pertinetzaut
cít pfectü cuiꝰactiõ nó eft impedita, fCo:poz o pfccta fani -
tas cft vna:impfecta € mltiplex ats oinerfa.vnde via cufto
díédi ſanitatẽ eft diuerſa c r.[ta: (5 güatr eft trípler. autem
cuftodím? coꝛpa fana vel ſanitatẽ in coꝛpibꝰ ſanis: att debi
lía co:pa in fanitaté redigim? d neceſſe e ↄfoꝛtari:aut cufto
dím?co:pa d funt neurra vétura a fanitate ad egritudinẽ:⁊
repugnam?ne veniát.Suftodirc fana co:pa eft duplex.x nũ
eft vte:aliud pticulare. Vte eft cozpis regimẽtũ cũ reb? fa»
nis infirmis cõibꝰ. particularc diuiditur in duo:vnũ ẽ coz
poꝛis regimẽtũ in pónez cómi;tióe tépamérü:aliud cft in
cópofitióc ⁊ ↄmixtide intepamétti:f5 th actio ei? nó cft ip e»
dira. Incipiamꝰgab v& cuftodía ⁊ cói fanie ⁊ infirmis.(.a
renõ naturali.i.acre:exercitio:balneo:cibo € potu: ⁊iomno
Tvigilijs:coꝛpis mũciũcatiõe accidẽtijs aie ez ↄſuetudine.
Dieẽdum eft ín pꝛimis oc acre et anni tempoꝛibus.
¶ Devniuerſali regimẽto fanitatist incipiendũ a te
poꝛibus annt ⁊ pzímo a vere, sf apitulii.t).
^oxtet de anti tꝑibꝰ volẽtes ſantatẽ cuſtodi⸗
re: babere ꝑclarũ aerẽ ſuauẽ ⁊ facile incõmixiũ
coꝛruptis fumtis amoulare. acr em rce eft toꝛtis
eS id mutáda co: ꝑat eft neceffari? püane vite. S⸗
tici tpa auní fint cá acre mutãdi:neceſſe é nobís diſputare
bc regimine fanítatis Pm vnũgðq; tpᷣs. Incipiamꝰ $a vcre
ops tepata co:pa regit vcre cũ teperarte dicte t porb?4 er
ercitije.t co:pa itéperata ccotrario cuftcdiant ficut dicturi
fum?oc vli famtatis ⁊ ptícularí regimẽto.Cũ aüreft21pp:o
picuatꝰtuerit neceffe € copa tepara refrigc rari; exercitia
minu. frigidis D tps ẽ cóuenice.ca.vo co:pa aſſuefaciãt res
frigerstioiz requie Ruríus voleres ſanitatẽ cá pparmacia
4'pblebotomia cuftodíre debẽt ea fierí vere rpe tẽperato.
"jdcoqs non op5 tradi obiiuionizne bu.p byeme cozcunati
« coagulati ca eftaris lidfiant c fluetes p mébza sient aü
qué moꝛbũ.vñ Ba.ſolitis quoꝝ fupflue coadunirur hu.ne
ceſſe eft ín initio veris cii purgationibꝰ ſuccurramꝰ ne ipfi
tpe bvemíis collecti ex caLaeris i eftatc diſſoluti lud: ad pn
cipalía mébza , Itẽ dixit ver ſanguinẽ quí fuerat coagulatꝰ
cliquatc odarat 7 bulliens neqᷣt avenis »tincri. vnde pze ní
mia quátitare fui ad Gdam mébza oínuat ⁊ gñat ples moꝛ⸗
bos.Sitr ceteri hu.in byeme coagulati idẽ facíGr.pozrovcr
oibꝰcõgruit coꝛpibꝰ⁊ etatib? pᷣcipue fenib?.c frigicã⁊ ficca
ↄplexionẽ hñtibꝰ.Silr g regédi funt in oIb? rpib?.ca.c bu.
aeré hñtibꝰ. ¶ 3n citare o tepara cuftodíant coꝛpa dire
bus cctra tepamerü ezeütib? fri.z bu.pnsentib?fm qp cat.
4 ficatas eftatis naturãverisexceſſerit dre cps eligi aere iu
locis aquãvicinã hñtibꝰ⁊ pozte mãſiõis feptetrionali place
ſint oppoſite⁊ qͥtidie pauimẽta aqͥs madeñant.⁊ (up caf
gidi floꝛes ⁊trõdes ttemárur.ficut roſe mirte⁊ ſiłta.pãnis ti
neis ſubtiubꝰ⁊ cocleatis.Lincifis ĩduant᷑. c exercitia minuã
rur in ade fria: lauen£ ⁊ in eis natẽt.atq; qꝛ ín B tpe natus
ralis cał egredit᷑ ⁊ intꝰ minuit᷑: neceſſe ẽ dare pauca cibaria
ſubtilia ⁊ digeſtiõi factlia. Eſtate cibos grauiflime ferũt fic
dicit hip. pinde duenit leue dari nutrimẽtũ.ſicut pifcestau
dabiles pullos gallinaceos.pſica:pꝛuna:mala:vuas.⁊ filia,
Caueãt q5 ca.⁊ acuta ⁊ vinũ excepto al.⁊ ſubtili.qͥ nó inuẽ/
to qðcũq; fuerit cũ młta ad miſceat᷑. $5 dieta B maxĩe ca.⁊
ficcis natura ↄuenit. B em tps 2ríü eſt eis młtũ.ops et ã mi
nui coít?:q: ca.naturat'ín B e oiflolut? ab co magis diſſol
ueret᷑. lõgisqͥdẽ fomnisvrant.caucát fo:té pparmac ã.Sʒ fi
aliq̃ fuerit neceſſitas cũ leu: ⁊ ſubtili fiat quãtũ natura tole
rare poff:t.fi£ cũ mirað.vioł.caſiañ.mãna oxife.⁊ ſitibꝰ.vo⸗
mitus $o bon? ẽ in hᷣtpe:h̊ tũ rpa ſeuioꝛibꝰ ⁊ phlegmaticis
4 Qb?friaiditasc bũidctas dñat᷑ optimũ eft, ili qᷓ tegeda
funt mõ in oĩbꝰ rpib? ca.⁊ fic sert habẽtibꝰ. In autũno cue
ID ij
tati tio repugnet, ops g nullũ vínü bíbant nífi citrinũ aut
ra.aut aured purũ vel aquátulü mixtũ.dʒ boc ſciri ꝙ iuue
nes qbus ca. fic.ofatur:cóiter funt ſanioꝛes ín bre rpib?
& in alijs.pꝛinde bie in bís tpib?nó eft neceffe dari ca.dietã
cti fumma audacia ficut ín alt). Sed feníozibus frigidis ct
hu.natura peſſimũ eft (ftud rps.ops g dietã oarc calidioꝛẽ⁊
ſiccioꝛẽ. Eꝛdẽ etiã dieta Loto?tpib?frigidisc hu ẽ tenẽda.
¶ De exercitio ct laboze, £ap.itj.
curs xcrdtiafunt laudabilía ⁊ vtilia cuſtodiẽde fani?
^ (C25 cati fiante cibi fuerint.mebza err ↄfoꝛtãt c indu
—— rãt:ſiꝑfluitatẽ hu.in mẽbꝛis oe cibis exiſtẽtẽ off
d trees folutit:calo:e naturale ↄfoꝛtãt.⁊ ad digerẽdũ ad»
iuuant. Uñ quáto fo:tíoza exercitia funt tãto magis oigefti
ua Prus cft maioꝛis tuns: pinde non ops exercitioꝝ affue
tox obliuiſci.cauſa em funt cuſtodiẽde fanitatis:ficut vide»
mus coꝛpa laboꝛãtiũ ⁊exercitãtiũ effe ſana dietã oĩno negti
gẽtiũ. Cin £a. in lib.dietaꝝ:quicũq; ante cibũ exercitãtur
nõ eſt opus regulã in dieta obſeruare: ⁊ d parũ exercitãtur
⁊ q̃ fant qᷣeti debẽt dietarũ obſeruare oꝛdinẽ cũ mũdiñicatio
tic coꝛpis⁊ pharmacia:phlebotomia:⁊ ſitibꝰ. Item in libꝛo
de reaimero ſanitatis:cũ exercitijspoſſumꝰſupᷣluos humo
res diſſoluere:⁊ diſſolutos purgare. Melioꝛa em funt exer⸗
citia ſubtili dieta ⁊ pbarmacía.q: laxatiua potio ſubalẽ coꝛ⸗
poꝛis hũiditatẽ attenuat:carnẽq; minuit.exercitiavero fup
fluos bu.abfqs mébzoz nocumẽio diſſoluũt. Ampliꝰ Ba. in
megategni:exercitia ſſomachũ ⁊epar t cetera mẽbꝛa cõfoꝛ⸗
tanr t adiuuãt ad digeſtionẽ optimã. ré ín lib.ſuꝑ excedia
ton.i.devẽtis:motꝰ inquit ⁊ exercitia malos minuũt hu.et
tẽperant S tps exercitãdi cft ci cibus
beri fumpt? optimc ín nomacho cvcnís digerat.⁊ natura
lis vis appcterc incipiat:qð ex coloꝛe vzine cognoſcit.Si cm
indevti decet excreitijs.Si auteʒ tuerit igneus móftrat diu
digeſtũ fuiffe abum « tuncnó exerciten£,eft ci tpᷣs refectio
nis:fed cũ hoꝛã exercitij pleri cognofcc m?coz copa o€ cr
boz fccib?cü v:ínac egeftióe müdificen£. vt velica t inteſti
na fint alleuiata.ocínde'co;pa manibus: pannis fricen£ vt
mẽbꝛa moiliaz lenía fiant.cengáturvnguetis coz ↄple xidi⸗
bus ptinétib?.pofteavero erercíten£ vt ſuꝑuntas mẽbꝛoꝝ
€rpetiat . ⁊ ca.naturalíe cófo:tet ,S50p5 fieri exercitia fm
vmuſcuiulq; bois ↄſuetudines. Rurſus fint magna v pars
ua fm grom̃tudinẽ:ſubtilitatẽ:qualitatẽ:⁊ quantitate abi,
f£ aucár aũt crercitia poft cibũ. ꝙ fi aliqua fuerit neceflitas
cõuenit tps expectare quſq; cib? digeſtꝰ oc ftomacbo ocfce
dat vtfacile ab cpate digerat:qꝛ exercitia poft cibũ facta ci⸗
bü indigeſtũ a ftomacpo deponũt:venaꝝ meſeraicaꝝ aufra
epar⁊ iteftína exñtiũ oppilatiuũ.cã €; qꝛ exercitia fupfincs
bu,méb:oz oiffoluüt.dbue augmentatis ⁊ modũ tráfcunté
bus fub3lis bu.»fumit 7 cibü appetüt vt ín eis ſuðalis bu
míditas reftaurct.a venis d appetüt ⁊ inanitis venis attra?
bunt ab epate. filrcpar a mcfcraícis : meſeraice a slobofo
inteftíno.t.iciuno:ietunü $oa orcdeno: ouodenü a tomas
cho cibũ crudũ ⁊ indígeftü attrabír.ende fit cá gnandioppi
lationẽ in epatc zin poꝛis ⁊ invaſis:moꝛbosq; ghar otuer»
fosc pefiimos:nó 6 poft cibii exercitent᷑:neq; cũ famesabũ
dauerít:ficut dicit bip.vbíi fames nó ops labozare.co:pibus
cm famelías neceffarij funt cibi nó epercitía:q: ampli?oe
ficcant « inaníüt, Rurfus ercratía coꝛpibꝰ ocfect:s t QUA
funt fubriles hu.nõ funt ↄpetẽtia nifi modica. ficut erm for»
tia fo:tío:ib?cóuentüt: qbus groſſi hũoꝛes funt accumulati
ita debilibꝰ tenues hũoꝛes hñtibꝰ debilia t pauca ↄueniũt
f; dimittẽda funt fatigatiõe inchoante.i.cũ anhelãt ⁊ fudát
ficut ait hip.in cmní motiõe coꝛꝑis qn qs incepit laboꝛare
ã.dolere ftatim qeſcere remediũ eft. Æſt ⁊ aliud genꝰexer
citij m ĩſtrumẽtis ſpũs fcti ín hoꝛa trabẽdi ⁊ hoꝛa ſpm̃ emit
tendi cũ tẽperatavoce.exercitio aut ei? multa quãtitas fpi»
rit? ad pec? ⁊ pulmoné trahit᷑.⁊ pectozís ⁊ pulmois cana?
les oẽs:qꝛ poꝛi coꝛpis oílaran£. vn bmõi exercitiũ debet c£
debile vel forte ficut neceſſe cft ficut dicturi ſumꝰ cũ diſputa
bimꝰde particulari regimĩe ſanoꝝ:ſed debilia mẽbꝛa bñte s
caueãt ne in eiſdẽ laboꝛẽt.verbi gr̃a.podagram ⁊ puftuiss
in pedib? hñtes qᷣeſcãt. quies vo regẽde ſanitati incõpetẽs
eſt nec ſumꝰſecuri qn moꝛbũ generet.qꝛ ↄplexio coꝛpis coꝛ⸗
rüpirur multiq; coꝛrupti hu.coadunantur.vñ naturalis ca?
lo: ocficit.££ft etiã quies cã multoꝛũ hu.gñatiua ficuti alio
vicem? loco. fa. multa inqt des dubiũ nó eft qn caloꝛẽ na»
tural£ extiguat. pinde fanitaté cuftodírevoletcs dett cauc
ant nift 5? coꝛpa funt rara poꝛiq; largi ⁊ natural multas
fotution? pfites.fs exercitia no amãtes ſubtilẽ dietã accipi»
ant ⁊ modica ⁊ affucícant co:pis mũdificatisem omni tpe
cá pbarmadia € pblebotomía t vomitu « altjs fiTib?. ci
aliq oc erercittjs adfarigatione venerintzinterrogent, an»
altqué fentit in mẽbꝛis ool. quafi apoſtema:qð figt bu.fub
tiles t acutos ppter exercitiũ eẽ creatos ꝓpter bu.groffos
rũ udfactioné vel renere carnis cuiꝰlaboꝛis vł doloꝛis gcn?
vulneroſuʒ nũcupat᷑.vñ ops ſuccurrere eie cii requie leuiq;
fricatione cvngant cti oleo viol. marie doꝛſus ⁊ pedes, oc?
inde ad balnei aq tepíde ducant᷑egrediẽtes aute a balnco
mulfam orísacca.s.ij. firupti vioł « fitía accipiant: tfi fm
ſuã ↄſuetudinẽ ciben£:parü tñ minꝰ.⁊ fi aliquà ſentiãt exte
ſionẽ t thetanoſitatẽ ſigt neruos ⁊ lacertos extenſos labo⸗
ret laboꝛis nímietatec ad eos nuxiſſe paucosbu.t nó mul
tà bfites quãtitatẽ. Rurſus ſentiẽtes grauitatẽ ⁊ pigritiã
⁊ tactũ bntes calidioꝛẽ ſolto:nec nõ ín fuis coꝛpibus vllam
carnis minutionẽ malũ eſt.vñ hip.nil minuere coꝛpꝰ aut có
tabeſcere magis d? fm rõnẽ malũ.parũ c ſuauiter fricent ⁊
vngant cũ vnguẽto vioł.tepᷣ. deĩdẽ quiefcant t doꝛmiãt.de
inde cil aq̃ tepida balneen£ tin fonte moꝛent᷑: poftea páno
ínt? fericíno m balneo induátur:fi bvems fuerit. tüc cibent
cibis bígeftibilib?oiseftíól facilib?fie funt pullí galt.et boní
piſtes.q̃ nó ad faturitaté ſumat:⁊ titío prádtjpma comedat
Pꝛactice.
ble curenE faciát illð ín allor⁊ ín tertio áufqs
—— Si ſenſerint mẽbꝛa pulfarí t q̃fi pple⸗
gmoné:inmuit lacertos c£ caletactos ꝓpt᷑ nimiũ moti c at»
trarific ad fc hũoresſibivicinos:quẽ laboꝛẽ femp fedtur oo
lo: ci ab alid tacti fuerint c apparet mẽbꝛa tumidioꝛa:cuius
labo:ís nome vocat pblegmonitus d labo: femp ↄuenit eis
d fantvfitan alíq exercitatõe f£urent atit ex ínunctióe olei
viot. maneãt in fonte ad tepide. poftea dcfcát ⁊ bibát qͥde⸗
mulfa5 firupi vioł.dietã accipiãt fubtiliffimá ficut ptifanas
'malagra,mo:a.tranfacta oíe accipit cucur.cucu.citru met,
palefti . c ſitia.Ceſſata fatigatióe nutriat piſcibꝰ.pult.gab
C filib? O fi nimiã fenferit ficcitaté meboz qs ouritievt oif
ficile mouean£ méb:a defcát balneen£a fricerur folitifqs ci»
bis ciben£.parü tti pumí, ptínétib? : poft illũ oic modicum
bcambulent, c iterũ vngantur oleo vioL.et balneentur.
Ks ¶ De balneo. ££ap.iítj.
Alneũ neceffario fit poft exercitiũ:ſed nó ftatiz
:ent fm qp 2ucait.fic diximꝰ⁊ dicemꝰ i pticulari regimi
nc fanítatie.f5 ocbilítati leniter p toti cozp? frícent : aut fi
neceſſitas faerit mẽbꝛis foꝛtitudinẽ dari ꝓpt᷑ alicuiꝰlaboꝛis
oꝑationẽ t, ppt maliciã: fricatío poia mcb:a fit foꝛtio:.bal
p n cibů nó ops aut exercitari nífi cib? groſſus fuerit,
Si eim balneent᷑ vł cxercitẽt᷑ poft dbi capita replenf fumis
generátib?mo:bosfo:teecpcflimos.ficut palyfim.apoptia
epilep.2 fies, ilr mali ẽ cibũ fumere cũ balneũ ericrit.ci
bus eim natàs i oc ſtomachi caput fumo replet. fi B
Kurreritvt capíta fumo plena fint:purge£ cũ cafiafi.c hiera
pigra,qb?no fuffiactib?mifee polípodit ⁊ turbit.p:ecipiat
vt füaniter ocambulét ⁊ crura coz lígent pláte pedi fricẽt
£^ fiiepate »ftipati fuerit:fumátorisaccará ↄpoſitã ci ra
dicib? ſeminibꝰ. firupurm oe abfin.7 filta.ficut dicemꝰ cus
diſputabimꝰ oc oppilatiõe epatꝭ.Sʒ balneũ poft cibü bonũ
eft macilẽtis fi carẽt epatis oppilatiõe ſtomachi tumoze.et
balneari debẽt d» poꝛi largi nó funt pz? exercitãtes t qbꝰ
2fuetudo balneari fuerat.qꝛ ípa fola balnea hũo:es diſſol⸗
uuntabíqs exercitijs:exercitia vᷣo poft balnea mala ſunt:vᷣ⸗
tuti em̃ diſoluũt. Balneũ $o egrediẽtes aliquãtulũ moꝛa⸗
ri opʒ.deinde accipiãt mulfas orísaccará alídfqs ſirupos fm
ↄplexionẽ coz ſctõs poftca cibis reñciãt.Oʒ tñ ſex q̊tates
itelligi ín cibis.pᷣma q̃litas € cibi.ſcða quãtitas.tertia oꝛdo
q̃rta tpᷣs.qͥnta quãtitas ocfidert).ferta q̃ ſunt mẽbꝛa iftrma,
itas cibi ſuiq; ↄueniẽtia adbuc inueſtigãda eft ex qui
tatc cfuba. q̃litatẽ $o aibi decet ppédi fm naturá coꝛpoꝝ ci
bádoz:fi ei calida fint frígidos cibos accipiãt ſi frígida ca.
fi fic.bu.fi hu.ſic.Sialiqñ cupiũt cibaría »plerionib? eoꝛu⸗
incõueniẽtia cũ alíjs mifcean£ vt ſue q'ítates tépen£: quẽ⸗
admodũ ci oam? lactucas cũ apio c pifces cũ melle sinsin,
t siicca.2dítos fiL. pifces er cõdiẽdi funt cũ ſinapi:pipe:ca
ruí c fitib?.Subam cibi fic cogſcimꝰ:qꝛ fi fit grofía ficut cas
ro vaccina:panis asim?:eft 2ueníés multi cain ftomacbo
bünb?.fifrz cbolerico ftomacboz eis qͥ nimiũ afi cibũ exerci
tant. ⁊Tbyeme — aeris frigiditate ſomniq; longitudineʒ.
hmõi em cibꝰ bñ in ſtomacho oígeri£ t muſtũ nutrit vᷣtutẽ
ↄfoꝛtat illis autẽ qͥ modicũ ca.naturat hñt ĩ ſtomacho⁊ mo
dici exercitãtibꝰbꝛeuiq; ſomnovtẽtibꝰſupꝛadictꝰoĩo ĩcõue
niẽs e(tab?q: nó bf ab eis oígerit: fs groſſos gñat chimos
⁊ viſcerũ oppilationé facit.Subtilis vᷣo cibꝰ ficut pullí galt,
—— criſolocãna lactu. c ſilia ſunt ↄueniẽtia non
exercitãtibꝰ.qͥꝝ ca.naturał in ſtomacho defectꝰ cft ⁊ quoꝝ
viſcera ſunt ↄſtipata.Sʒ laboꝛãtibꝰ⁊ ca. foꝛtesſtomachos
hñtibꝰ bmóí ab?eft incõueniẽs: nõ em̃ digerit fsín coz fto
macho ín fumoſitatẽ muta. ppt b dà vaccinã came dige
rüt c ſtarninã nó.ftomacbo em̃ multũ calído fibí młta quá»
títas cboL. rádat groffus oↄuenit db? vt ín eo ca.diu opet
ſubtilis em cibꝰ cto ic&di£ 7 fumi faat.9bi afa. Si iani ma
gno fubtilía c ficca ſupponant ligna:cíto incẽdunt᷑ extin⸗
guit ignis: fi autẽ groffa vt ilices t quercus caloz füauíter
opatz »fo:tat.ftomacb?$o ín ca tẽperatꝰcibũ accipiat iter
sroffus c ſubtilẽ mediocre, itr tepate exercitãtes 7 doꝛmi
, «ntes tcpatos accipiãt dbos iL tpib?tepat! . c bmmóí t£pata
S'o.ltt.
dieta ↄuenit. Quãtitas cibí nó multũ o5 epcedere modũ ae
grauct ftomacb? ppt repletioné t ppt ſui fupabüdáriá: ly
fit bon?fit mal?:qpuie aut Laudabil ant ilaudabit fitc aſſue
te fumpi? mali giat fanguine c replet vcntré oe maPbu,
maric fi cibus malfit.imfi calidus vel cpolericus peſſ mã
feb. acutos bu. generat quib? ad queda méb:a flnérbus
uftule ⁊ apoftemata berifipila et farfa senerant.&i vero
rit groffue:artetricü doloꝛẽ faciet:podagrã nefreticà paf.
aubelitii fpleniec epat[ouriac: c opptlatione marie ft grof
fus fuerit. Si aüt fit mẽlãcholicꝰ:maniã:q̃rtanã.nigrã icte⸗
ncíà generat. ££ib? antem mulus multiſq; qualitatibus fi
fuerit cõmixtus:peſſimas generat puftulas ⁊ erraticas fe.
A postet att cibi plenítudiné cauere nifi cũ multis foztib?
erercítrjs « quib? cutis cft raraaltjsvero mínime.c fi b nó
caucaf:vomát cB calída aqua autorímelle:t boc ncn tarde
vt ftomacbus er plenitudine inaniat᷑:deĩde calicẽ vini puri
odoꝛiferi bibát 7 toto ifto oie E — aũt vomere
nequeunt ꝓpter pectoꝛis gule aut palati do 3ounísnt diu
— — exercitiũ agãt fed poft boc parũ comedãt
(Qui ſolutionẽ babet vt crudus exeat db? di auda egeſtio
ne parũ exercitent᷑ t abü modicũ c ſubtilẽ acapit fic pane
fermétatü i puroz odouferovíno ifufus cit iure ftamec gal
linz.fomno vtan£ 7 requie:quã paſſionc hñtes fi folida cu»
-— - pam m ol
eructàs fuaue eructuationé: t egcftío c vzina colozarí inci»
pít:bís nondũ apparennb? iubemꝰ fieri eperatia 7 balnea,
«C
siufc oura folubilía pztufdp ſtipticavt foluatviacpparet p
Qué aroffue cibus tràfeatzficut melones pꝛuna — tocing
tibꝰ⁊ vꝛina colozata exiſtẽte: c — fame palà often»
fis:tüc cib?necefiarius cft abíqsvila moza.bac em neglectio
ne ftomacb?fupfluos hu.ad fe attrabírz appetitus deſicit.
X db? co:rüpiter bu. ad ftomacbü fluẽtibꝰ.ꝙ fi B euenerit
demus orisaccará? fuccü maloz gra.deĩde — vniꝰhoꝛe
qͥeſcãt ⁊cibũ accipiãt:opʒ etiã cibi multũ ín fri.tpibus dari:
qꝛ tũc cał.intrinſecꝰẽ cõoadunatꝰ:vñ meli? adiuũuatotutẽ oi»
geſtiuã.Silr⁊ ín ca.tꝑibꝰ:vel regionibꝰminuẽdꝰẽ cibꝰ.cał.
eif aeris naturalẽ trabit cal.extrĩſecꝰ:vñ minutꝰ intrinſecꝰ
nó bñ digeritcibũ:maioꝛẽ er bém? ĩ hyeme caloꝛẽ dp ĩ eſta
te t digeſtionẽ:ideoq; ĩ eſtate debemꝰ umere cibũ in extre
mitate diei qm̃ tẽ peratꝰẽ:neq; mor relicto exercatio mãdu⸗
cem?nifivni? bo:e ſpacio qͥeſcãt.ſił balneũ exeũtesnõ ſtatĩ
comedãt mfi pꝛius vna hoꝛa qᷣeſcãt. Dari aũt cibi deſidera
tũ bonũ cft: appetitꝰ em magnã ſignuicat virtute ad dige⸗
rendũ:mõſtrat etiã abü illũ bumane nature eſſe cõueniẽtẽ
ideo ſi duos videmus abos ín bonitate equales:⁊ fit mai?
deſideriũ ĩvno dp in alio:debemꝰ dare eũ qué magnoappes
tit deſiderio.pem̃ ↄueniẽs eft citiuſq; digerit etfimínozis
fit bonitatꝭ:g̊ ille qu£ appetit:cõcedat᷑ ei.ſtomachꝰnãq; ⁊ce
tera mẽbꝛa meliꝰhũc d lá digerit ppter aim illũ deſiderã
tem.Opʒz em ifirmís cõueniẽtia dari cibaria:⁊ cauẽda funt
illoꝝ infirmitate augẽtia:etſi toti coꝛpoꝛi neceſſaria fint. 9bí
afa.fi quibuſdã doloꝛ capitꝭ € aſſuetꝰ neganda ſunt cibaria
fumũ gñantia ſicut nuces lac alliũ cepe ⁊ ſitia.Qui defetctũ
ſtomachũ babet abſtinẽdi funt 3 —— ; piguedo
i
Liber pꝛimus
batyrũ fifama «filia. c db?eftvfusnatádí cibũ in o: ftoma
ci groffa 2uenitit alimeta vt cũ fua grauitate ocfcedat ad t
fzr1013; c tübem?v: parüpoft ib ambulet. ui ar ĩ ftoma
cho pplegma hñt:caueãt cibos fili. gñatidis d. mꝰoxumel.
Quocho.ru. ſtomacho coadunat᷑:negãdi ſũt cibi cpo.ru.
augmétátcs Cacdipte it Q €po.ru.ertiguür:ficut malag .aceto
fa t orife. fibi vin ſtomacho cinteftinte mozat db?
caueát abarc cibos glutinoſos 7 groſſos ficutlagana elixa
cü obtomogarot olcot máducét antc cibũ oém olea dulcia
Eos *o 0€ d ftomacbo db? oefcédit indigeftus ante cibũ
em Ocm? itiptica ficut citonia píra xilocaracta ⁊ filia, qp fi
epar frígidü eit ⁊ oppilatũ cauẽdus e grofíus ab? € pᷣcipue
fi fuerit oppilatiuꝰ. Si aũt fuerit calid?ciboscaucatcalidos
Str taciam? fi aliter fuerit. cp fi ín pctm̃ incurrat ſuccurren
dũ cft cũ medicinazne inueterata paffione eparindurctur;
aqua ⁊ vino, Capitulũ.v.
Via (tudiofe oc cibis ſanitatẽ cuftodiérib/ oroné ↄple
Luim?:necefíz € oꝛdo ſequat oc potib?: ⁊ inaꝑiẽdũ ab
aj . Opʒ aqua boná eligi ficut ín alio loco diximꝰ:q̃ caueda
cít ncc cibo potet᷑: ſy poſtqᷓ cibꝰ in ſtomacho qcuerit. ct à
bo eii bibit intrar (üDam ftomacbi: c cioü mouet eũq; di⸗
gerí nó pmittir.neccflc em̃ cft cibi a ftomacpo tãgi vr cale;
fiatz ogera£. qfi tãta faerit neceſſitas:parũ inde bibàr à ft
tím crtingar.abofor ftomacpo qefccnte nulla eft pbibitio
bíbédí aquá:f5 ri quãtũ ops bibat . Jeiunis aüt in nocte in
cóueniés cít.ca.nacuralé ftomacbpi c cpatís nifi calídiflit
fint natura extiguit. &hráda ẽ ad fup níue frigcrara ab eis
d epar tomachũ hñt dedilẽ. 7 q bn neruos 7 pect? ínfiré
ma.ca erit affueza par;ea£ ſan.fturũ: ſpaſmũ catarrũ arteti⸗
cii oof.x fi D ad pus non apparcár: Henectute tii bec c mul
t33ls eneniét:negg poft coitum; neq; poft mulra erercítia
095 cá bibí nifi (pacio vni? diei defcát.q ſi accipiãt muifam
cti oxisaccara aut vuibi fit meu? , In aiio tñ Loco dixmmus
vinüvuarü eé magis ↄueniẽs in cultodia ſanitatis fi oppoz
tuae accipiat:tale ei naturale caloꝛẽ ↄfoꝛtat: ⁊ p totũ co;p?
extédit ca. c cholericos téperat Du.cofqs cá fudo:et egeſtio
ne erpeituc , ouricié mẽebꝛoꝝ nimio pꝛe laboꝛe eríccstoz am
putat.cibos humectat ⁊ appetere ⁊ digerere facit. hũidita⸗
té 2d p totius coꝛꝑis mébza deriuat:int.tionem⁊ vétofita
té foiuit. oppilationẽ aperit; melãcholicos bu.tepat: aiam
cófostatz Ictificat.b ofa facit tépat] « aliquãtulũ frigiditan
pnunérib?fi 2anue (uma. gr ag.c oib?fi ↄueniẽter potet
put eit neceſie q̃litati ⁊ quãtitati c mo fm tẽperãtiã aque
*"lBocet tfi catidiflimís natura, c aſſuetꝭ ca. epatis. 7 ooLi ea
pite patiécib?t neruos ocbiles bñtibꝰ.ꝙ fi tãta necefiitate
bibédi cogant vinti albi ⁊ fubtile roſeũ multũ mixtũ eligas
tur vitãdũ er cftcalidá c vetua: fed fi tuerit magna necef?
fits bíbédi afi fer hoꝛas aq̃ vino mifceat ⁊ in vaſe mittãtur
rofe maloz coctanoꝝ frufta ⁊ mala.Si aũt fu foꝛtitucinẽ
mínuere velís meli? fermẽtũ ⁊ purũ pane cii co miſce⁊ ipa.
cio. vi.poza:; tráfacto colatũ potui oct:f qͥbus dol.capitis
affuetus cft bibíto víno cocrana máducent vt fumo vím ad
capur faliéti repugnẽt. Cauẽdũ aũt eſt in eftare vinũ c falfa
7 acetofa vel acuta mãdacãtibꝰ:diſſinteriã er gñat.Cauen
da G eft ebuctas qꝛ mérís peufíiua €: « à parati funt paraly
tico mo:o caucát ips: nã pculdubío nifi caueãt ad eti deuc
niẽt. Alioꝝ em moꝛboꝛꝝ cá cft.vt arterice paf.rremozis.apor
plczie ſuffocationis (ubitanee moꝛtis.qꝛventriculos ceres
b: tos venas replez, vi nullus loc vel ſpaciũ rcftat p qð
naturalis calo: duatet᷑ ficat mdem?in lucerna d fundit oleo
plena. lumẽ ſuffocat textĩguit.Opʒ 6 cauẽda fit ebꝛietasniſi
raríffime femel ín melez vel in duobꝰ: poſtea aſſueſcãt vome
rc t ftomacpü müdificarc. $55 d cupiucrit vin bibere 7 tar
dc iebziari:parum pzádea ——
bVq tales chꝛiet⸗ anát büiditate em pini o«
ccat. vn doa. ami
Kis: 53s pcrcatiz 1f).4.
X] pice.s ſ. oĩa mírtaz paulati bibita ebzictati repugnát
Er fc.cautiti.s. o.c fapa bibát, $5 ops nos fcire q: ebꝛieta⸗
te cerebꝛũ ⁊ ots fenfus patiunt ppt fumü víni ad capur fa»
liété:coc calidis vapozib?repléte:fs B otigit ocbili calidoqs
cerebꝛo:foꝛte ei cerebꝛũ ifti fumo repugnat z vfi nec ab ífto
recipit᷑ Gal.ſm cerebꝛi foꝛtitudinẽ vel ocbilitatem fit ebzíc
tas:quá curarcvolétes pᷣuideãt ah fit debilis. deĩde iubeant
leuia fier cxercitia.i.parũ deambulet: poſtea balncent ots
inde cibo faali ad oigerédii cibent ⁊ o0:mtár. fi fuerit foz
tis anguttufa ci nimio capiti ool. « ſpũs ino:dinatione
qͥeſcãt pláre pedü ⁊ crura fuauíter friccnt somni ꝓuocet ve
tupfluitas vini digerat᷑ ⁊ oifloluat 3£rpgcfcti a iomno € ft
foluti funt ⁊ anguftíat: ac liberati leuiter exercitent. poſtea
in tep tis baincis balncent᷑⁊ ín tontẽ deſcẽaãt.Sʒ fi ooloz
capitis augmẽtatꝰ fuerit: vnscdũ eft cũ olco ro. 55i eſtas fit
ad fri. ifundant ocide capite criccato mulías orisaccará aut
firupü ro.acapiár.pofteavométes mollía fo:beant oua. 118
crafic camis cà caulib" cocre pullos gal.⁊ ſtarnas máducet
nouifiime comcdát coctana⁊ ñtia.Siĩbo cftas fuerit in frísi
do loco defcár.fi beems intépato.fandalos ⁊ cápbozà odo»
rércfiia.octn? büc firup esc fV. pruna.Frr-oFife, 5. V) Ola €
nq lib.ad coquant quſq; ad vnà redeát. ocinde colent co
lature addant 3.v.iucci males gra. « aceti pomí citri ʒ.iiij.
facfirupum. Acc. fv.Dolí berberis ſe.citruli.boꝛagi an.⸗.ij.
fc.cauliü.s.vij.cabebe kasabc ſe portu. afi.5. ij. cápb.5.. tẽ⸗
pera cti fucco ma ig.da.ʒæ.ij.cũ fri.Syrupus de abfin,valct
cbzietati.g fi ooL.t capite remáferit ncq5 grauitasoifloluat
fométct caput ai aqvbí cocta fuerit camomilla ⁊ anetũ.⁊ ca
piti erelcócanetilcó applicem? s aürnódü diſſolutꝰ tuerit
ooLoem? potui modicũ vini albiz ſubtit.⁊ ſternutatio cti ca
meleó: 7 anetílcó« fiib? ꝓuocet. SSón8 o5 ficri poft aba
fit tn tépat?.pmói eĩ iomnꝰ magnü iuuam ẽtũ bie digerẽ
dis accommodat. ops fi mult? fuerítt groſſus tomn?necefs
faríofit mult?,c $m groffitudíné cibíz multitudine ops cffe
ſomnũ mult aut paucũ:̊ j cibo multo funt repleti;nó doꝛ
miátdufq; cit? ftomacbo egredíat nc ca. naturale fuffocct
abo $o leuí 7 facil exñte fomn? fit :vigílne fo non
affucfcat alid vt fini regimẽto fanitat] fe cuítodtat. corp?
em calefacific ⁊ ocficcát ⁊ digeſtiue vᷣtuti repugnát. C soi»
tü nó multi agere 2uenit nifi ab eis q funt tubftantiair ca.
⁊ bu.nature.z codé modo d bht refticulos: caueãt ó cii rris
Sidas c — — poſt cibũ ⁊ potũ agãt illũ
neq cà famelici ſũt:neq; poft laboꝛẽ:neq; poft balneũ:neq;
poft vitas inanitiões:nẽ qᷓ; cà coꝛpꝰ calent aut infrígidaf ex
alid accidéte:f5 c oib?quratib?ftt tẽpatũ:neq; c m tá fiar
in autũno:neq; cum epidímíales moꝛbi fint ac peftilétiales
oino tücvtédus nó eff. 5 agaf poft oíaeftione cibi i ftema
cpo z añ lomnüvt qeſcãt ⁊ oo:miár poft eũ.hmõi cim tps có
ueniens eft ad filios ꝓcreãdos mulicrib? poftea qeſcetibꝰ
doꝛmiẽtibꝰ fpma i matrice coadunat᷑:ꝙ fi ſupꝛadicta fuare
nó poterunt vt fit poft cibi plenitudine dp poft inanitioneʒ
meli?eftzaf calefit cozp?vcl pumcfit qᷓ cà infrigida£.f5 mul
totíens affuefcétes ledun£.ca, cfi coz t büid:tas minuunt
co:p?rarificat (Ops évt balnecnt in frigida avr poꝛis clau
fis ca.naturalís iterico:robo:c£.dben£ (ure car pᷣoꝛcine vi⸗
tulínc vel pecozíne cü ccpís cíceríb? : sinsin.croco.cinamo,
grariofi.⁊ fiib? vinti citrinũ vetꝰ⁊ odoꝛiferũ parü mi rü bé
bant.fumigent crlígno aloesc ambꝛa mufcü olfaciatvt aia
cófo:tct 4L Ops ctía jdam aie acadétía nó ce aſſuetacta.ſ.
triſticiã irã cogitatione ĩuidiã.hᷣem̃ co:píe oplexiõcsn utat
⁊ naturalẽ ca.debilitãt marie qb?calida dñat naturaꝛqꝛ bec
accidẽtia peſſimas febꝛes gñant ficut eft ethica pbtl yſis et
files.neccffariti eft Gab bis accidẽtibꝰ ꝓbiberi:⁊ vtanf leti⸗
cía ⁊ gaudijs.hec em̃ aĩas ofo:rár. c ca.naturalẽ ſuſcitant:et
ad exterioꝛa coꝛpoꝛis edi adducũt. $95 uos diximꝰde aia it
particulari cũ oe?tute naturali oífputarem?. :.
(Pc müdificatóe coꝛpoꝛis ad cuſtodiã ſanitatis. C.vj.
()79 hũoꝝ — — cibo ⁊ potu coadu
natur nature no neceffaría neq; 2ueniés : tfi ad aliqua
parte vt fupfiuitae erpella£ nuit natura 7 cófo:tat in aid
to minime pór.o5 aũt íuccurrere vt iſta fupfluitasd remãſit
penít?erpella£:pepuc feftinádg cft eis q nullaten? oictam
obferuát.cibo em̃ a ſſomacho ocfc£fo: cad intefiína manda
to colamẽtũ ei? epati máda£.fer $o q̃ remanet qꝛ nó eft na»
ture neceffaria cá egeſtiõe egredi£. fuccus $o ab epate dige
ft?ci fanauiné ouerfus a natura diuidit᷑ cfupfluitae ſuis va
fis mádat « qð eis nó eft neceffaríü fola a natura expellit᷑ n
meat? fié ẽvrina. 5 cü in cí9 accidẽs accidat aliq 3rifi pp
Q9 ifta fupfluitas ín co:pe remancat moꝛbꝰ gnat.Sitr fano
Paꝛactice.
n £pzabíuifue q in eis neceſſariꝰt⁊ ↄueniẽs
—— ———— ———— extenuat᷑ c oitloluitur.
ni fi no oufolntcin ocauítate mebꝛoꝝ maneat putrent. fe
b:z fm fuá naturd diuerloſc; mo:bos gñat.Si vcro ad alia
méb;a ocfl uit apoftemata Pm ſuiq̃litatẽ tacit.Oʒ g fupfint
taté copoꝛis expelli trequẽter er indfiris naturalibꝰcoꝛꝑis
purgatióíb?.cgeftioe videlscvrina ſudoꝛe méftruis emun⸗
ccióc fputo fcrcatu.nà fi aliqó boz minuat᷑ ant nó cft fm d
bi quáritaté aut 2fuetudine vt Pm fud tpᷣs:neceſſe € vt puo
ce£ t ad (uà ꝓpꝛã naturá reducat .büozib?$ in cope velin
qoufdá ptíb/ co:pís coadunatj fi pectoze rcnib? vcfica fto
macbo ſubueniẽdũ ẽ cũ ppa purgatiõe:nã egeftioe minuta
cad exeundũ penitꝰ inãurata:inueſtigãdũ c an ſit de cibi €
potus paucitate: tüc neceffarium eft i07 augmétet .q fi oc
ficco acciderit cibo oáda funt bũida ficut blete.crifoloc.lupt
ní cii obfomogaro 7 olco clíra, Si Vo ppt põtica ſtiptica
cibaria oáda funt piguia Carni Iura Sl anr de io:dinatioc
oíete fit 2ucrtedi tunt ad rectũ o:diné ⁊ ↄſuetudinẽ.Si ꝓ⸗
pter malá ftomacpic iteftinoz ↄptonẽ fuerit vcs erca. c fic.
oabím?fri.c bu. ptifaná mãnã pzuna moꝛa⁊ filia, S51 p prer
fri.t fic.oabim?ca. c bu. ppt grofloscvifcofos bu.ius ve
terís galli cii fc. croci boꝛtolani polípodio fiib?códi? acci
píát.bís nó pficicrib?q: bu.i ĩtcrioꝛibꝰſũt inteftints:fiat cip
flere oc fucco blete obfomogaro met.c fiib? 5i euna fit p
uocáda : árédü cft an fiz oc ca. « oem? pſiliũ ſe.citru.melo.
cucur.z filia. Sí ſit ex fri.apiũ maratrũ:ciminũ:aniſuʒ dau⸗
ci.coxq apost. cibent᷑ fpagis ciceribꝰ nig.rap.⁊ ſilibꝰ.O⸗
etiã eos d deſideriũ aſſelãdi vł mĩgẽdi hñt no oiu retinere
nc íncurratíndc dot yitj anguftatíócs vᷣtiginẽ ⁊ ſtrãguriã.ve
ficá etiã vicerat.Nuxus emvzincvalet ad arteticũ oot ⁊ doꝛſi
coꝛpꝰ extenuat.aliqñ bydropicũ curat moꝛbũ. alioſq; hũo.
moꝛbos faciétes.f5 tn fi oi manauerĩt ↄſumit coꝛpus.vñ q
dà etbicá porbyfim ĩcidũt.veſica vulnerat᷑t diabeta gñatur
Sudoꝛ ppt po:s ex fri.clauſos puocct cũ fricanioib? exer
attjs ⁊ balnco.d fi pbibeat ꝓpt᷑ fot ca. cvétofus acre puos
cc£ cũ ad repí. « vngat᷑ cũ oleo viol. fricétur fi uauiter Sitr
faciendà cft cis dz po: balneatióe aq nitree vel ſulphuree
daudun£ 4» fi 2itrigant ppt hu.groſ.⁊viſco.dieta fubtile
4 calefaciétem accipiat.i.paucũ cibũ ⁊ máducent ius diceris
pullatá carné z acutae berbas:fricatióc ⁊ epercirio vant €
balncent ín ad vbí cocta fint aniſuʒ camomilla ⁊ fanfuc?:fs
05 illospu.purgarí cà turbitb:agari.(c.eroci boꝛtuł.⁊ fi tio?
¶ Si mẽſtrua »ftrigat puocét ai aposimare fenngre.aut
fafeoli ní.cicer[ní.ameosapt). C oecoctifiru.abfinrb.accipiat.
fi cá fuerit frigida. Si a cà calida ↄſtringant.ptiſanũ ſuc.cu⸗
cu.citruli ⁊ fitia.fcalpéda q5 ſunt crura. Sputo »ftricro oct
gargariſinus cũ ad ca. c melle, mafticet pus . boc em cere?
b:ü oe pblegmatec ĩſtrumẽta auditꝰviſus ⁊ gulã müdíticat
4 grofíos bu, Si emüctio fir cõſtricta € ín cercb:o fit abũda
tí2 hũoꝝ fternutatio puocet nares teneãt fup fuma ad bul
liẽtis vbi cocta fint camo.mellilo.⁊ ſiłia.hec em cerebꝛũ mũ
díficant.c groffos bu.futurofqs moꝛbos oeftruür.f. apopie
ría palyfim« fita. Si ĩ (to.agaregent pu. vt patiᣠfaftidía
C abomiaríoné iectigationẽ tferio:s labt) anguftíáamanta
din£ ĩ oꝛe ſalſitudinẽ vł acetoſitatẽ neceffe éetvomátzmarie
fi eſtꝰ fuerit:penna oleo ĩfuſa o:t — aut vomitiuũ acci
piãt.Siĩ pectoꝛe hũidi coꝛdunent᷑ hu.ſumãt apoʒima fetm̃
oc ficub?ficcis: vuaspaf.lidri capill'ec.7 ſitia.cibent butyꝛo
⁊ melle⁊ ius cícert cü ʒꝛuc.accipiãt.Si hũoꝛes ĩ renib? vcl vc
fica colligant᷑ ofur.accipiárfic apiũ.mara.dau.ſe.cucu.citru.
⁊ melo.ſedeãt i fonte ad ca.in q̃ cocta fint camo.apíti mara,
⁊ fitía, &tr q̃ ín fingulis collecta funt mẽbꝛis debẽt purga»
ri.Cũq; in toro co:pe fucrít abüdátia bu.fi fanguis pplebo
tomet ocmedía vena oextri bzacbi.fi tps etas t regío fint
ↄueniẽtia: ſinaũt fcal
Si cho.ru.angmẽtet᷑ purget᷑ cà mirab.oxite.⁊ fiib? S me
lácbolía demꝰepith.polipo.mirab.indos.Si phlegma pur
ect cũ turbith:ſene:herapi.⁊ filib?.bierapisra aute cũ mel
le t&pcrataz ꝑpnãquãq; hebdomadã accepta puraatcaput
cereb:ü fto.cinteftina a pplegmate ⁊ aroffis hu.ĩ neruis ín
cluſis ectenuat. c ci egeſtiõe expellit.ſi.ʒ.iitj.ex ca acapíant
Quibꝰdiuerſi hu.maxiĩe in neruis fint accipiãt pul. bierap.
ʒqij.cũ orimelle bierap, em müdificat ſtomachũ ⁊ ĩteſtina cc
? cos fub fpatulís aut ín cruribus .
S'o.It.
rebꝛũ t neruos ab bu.vetofitate foluit.oppilatóes fplenis €
epatizrenüapít.appenitiuá digeſtiua ↄoꝛtat cure darificar- -
canidei repugnat. feanifi apt).ab.. 5. Hif) rmaratri.ameos liq,
abfin.aft.5.it).mafti fpice cinamo. af.5.fj.aioc8. 2.10. fac pul,
dãs pleg.5-t).ci fuc-.fródi& pomoz citri.£ poleric!ct orife,
meiancbolias iungant.5.v.epitpi.oaud. t 03.5.11). ſuc.ca
laméti.pntib?fufpectóes emo:ro.adde bdelir).s.).« 0a potui
lenitudiné in toto coꝛpe hñtes vomituvtant multũ enia
Zuenit nefreticis. t oppüatióes velice ⁊ viſceꝝ hñtibꝰ ppt
nimii motũ.purgat q5 bu.ĩvaſis vel i ĩterioꝛibꝰcoꝛꝑis exñ⸗
tes ſciaticã podagrác fice gñantes. n hiseĩ paſſiõibꝰca
tartico vomitꝰ eft melioꝛ:ſʒ in paſ.capitis ceruicis pectoꝛis
t coſtaꝝ 2ueniéti7eít catarticũ vomitu. Elomir?ern pas paf
fiones in initio augmẽtat fepe. Ba.in megategni teftat vo
mitũ fcdare (anguiné ftuéte de venía t artertjs in cmoꝛroi⸗
dis reníb? vulua veſica.qð ouob? móis 2nngir. Uno q; mí
nuit abüdána.alio:q: oucit mareriá ad loca oppofita. none
videtꝭ v omitũ ertigur p clyſtere.qꝛ materia à ſuꝑioꝛibꝰad i»
ferio:a oeducit:pvomitü vo ab inferio:b? ad fupioza trabí
tur materia. ps ⁊ vomitü intelligi melioꝛẽ e£ catartico ad
famtaré cuftodiédà marie illis dz ftomacb? coadunat?e mt
to cvifcofo pblegmatce.bís em̃ hu.ĩ fupiozib?partib^ftoma
cbí femp coadunárur ⁊ funt annexi villis ftoma.ideoc vo»
mitu oprüne imüdifican£. $5 bu.ín fundo ſtoma.aliqs phti
bus bonũ eft catarticü q: p feceffus oeponit eos. ¶ Eſt aũt
eftas vtilis advomitũ puocádg.q: hu tũc diſſoluti natár in
oc ftoma. $5 craffa hñtes coꝛpa maric b? pplegma dñat
ieiuni poft exercitia t bal. vomitiuũ accipit. vt budigfiant
vie aperiant ⁊vomitꝰ ꝓuocet᷑ cũ radiab? ⁊ ortmelle cum
mellicrato fuccove aneti infuſis.Si ante dbü vomit? nó fas
alc puocat : faturent cibis fubriliantib? : ficut funt pifces.
f3lfi.aposi.radi.aneti.7 finapís.radicee etia cũ orimel. cius
accipiat ordeaceũ in d coctü fit amcos:yfop?c mel.neq; bis
bár.fcd negs fitim ſuſtineãt. c poft vom̃itũ fto.müdificcE.c
o$ cũ vino⁊ ad ro.lauct:ocinde bibat ſirupũ oc ligno alocs
cá muſ.aromatizatũ.Si macilẽti fintz bhũoꝛes cboL.in fto.
babauerit añ vomitü nó erercitent. f5 ſolũmõ pz? balncent
t cibis ⁊ ponib?refecti vomimua accipiãt: opisaccará videls
cũ ad 3. oem? eis melo, crifolocáni. pifces recentes vt ma
la erpellat hũoꝝ abüdátía.eo: cr coꝛꝑa parü bntbüidi»
rat]. poit vomitũ demꝰſirupũ ro.c firupti.malozsra.c fita
Quibꝰ mediocría funt cospa aut copia diuerſoꝝ bu. poft a»
büvom:tíui accipiárc demꝰvarios cómirtos cibos:dz. d*
dà incidãt:alij ſubtiliet:alijq; vomitũ puocet. 7 bibàt mina
diuerſa d funr vetera:⁊ acuta: ⁊ dulci ⁊ recẽtia. que bibat
trãſacta bozavua comeſtiõis:⁊ multũ ⁊ (epe potent.deinde
morvomát:nevina deſcẽdẽtia vias pfoꝛẽt venaꝝ⁊ ſecũ abi
depoꝛtẽt:ſʒ ilicovt potauerit:mittãt digitos vł pẽnã i oꝛe vt
vomãt. oetdefacies t os lauet᷑ cũ ad modico aceti ↄ mixta
poftca ſirupũ ro.⁊fitia.accipiãt:nec mãducẽt niſi.vj.ho.trãſ
actis t rüccibos paucos ⁊ ſubt.les comedant . ficut pullos
gal.pdi.« fifía.boni ẽ acape vomitiuũ femelaut bts ĩ mẽie
macie ín eſtate:ſtomachũ cm ⁊ totũ co:pus müdificat. Sed
meliꝰẽ fi ouob? diebꝰ iũctis vomitꝰ det᷑ vt in fco oie creat
qð in pmo remáfir. vomít? em̃ i pmo ote a remot! ad (toma.
paulatim bu.attrabit vñ nequeunt funditꝰ ꝑpomiũ edud.
quía nó func luc coadunati. 3n fc3o atir oie q: oẽsfere funt
colleti neceſſe vtvomitu iterũ eccindant pac er róe ftoma,
müdificabi£: neq; p o€ rps ínvno termio fiar mot?fi varie£
in vno fiat antea in alio poftca: q: fi p o£ rps equ flat ter»
míno:erít qfi naturat. Catarticũᷣo nó 55 dari nifi duobꝰtẽ⸗
po:ib?. cü cozpa fo:tía fuerit oa medicina quà dicturi fum?
cioe curt egritudinũ oífputabím? Rurfus vomitiuũ nó o5
oan macilétis d pbtbvfi funt parati:neq; d patiunt i pecto
refauab? aur oculis:necqs oádá € incõſuetis:neq; angufto
fis:t à oun funt advomitũ eis eri 2r eft. aũt pfit acutos
bu.in corpib?coófcunt er acumíne cutis eoꝝ t ardoze vzine
4 egeftioe:db? dandũ eft ferri cũ succara: quibas autẽ nóvt
opo:tet fübuemétibus:mírabo.cum eis miſcemus.
¶ De cuſtodia ſani.⁊cura.egri.cũ 5(uetudine.sEap.vti.
O Poꝛtet aũt magnũ ingeníü pont ad ſanitatẽ cuſtodiẽ⸗
7 dam ci ↄſuetudine.magna em̃ pars eft medicine cuſto
dia ſanitatis ct curario infirmitatis aum »füenudinc.q: con
ID iii)
Liber pꝛimus
foctudo inueterata cft q̃ñ res naturalis. Uñ bip.oſuetudo
inqt E S5 d —— i ue —— IM
€ft ficuti aeris pauflione cxercitijs balneie cibis porib^wt
— —— em bo diu fucrit aſſue
factüerit qfi naturale. píndc oifficile mutat. Aeris vᷣo paf
fióe lics min folite p calidiffumi aerẽ deambulãtes.⁊ 1 ca.
rcgióec pabitáres nó Pberéturzth multü oat eis nocumẽtũ.
adt a fri.acre tacti fuerĩt:aut in frí.babiraucrínt regione
nuilo mõ frigus fuftinebüt: aut coacn ſuſtinẽtes in aliques
moꝛbũ incidet:ficut auftríní maris ripã incolẽtes meridía
ne plage. Sitr dà artifices cõſueſcẽtes igne: vt fabri piſtri
narij ca.nó ledunt᷑ aut ſabꝛi ferrari): acutos tacilius q frigi
dos ſuſtinẽt moꝛbos.Sũt nõnulli fri, aerc aſſueſcẽtes.ſicut
qui habitãt ín ſeptẽtrionali plaga frigidisve locis.artiticia
etiã qrũda funt frigi.ſicut piſcari:panos cãdidare:nauigare
his th nullã lefionejnfert frigidiras. pluíq; frigidos d cali.
patiũtur moꝛbos.Ampliꝰ funt quídà moꝛates ĩ ſiccis locis
ficut petroſis mõtanis ⁊ deſcrtis: quoꝝ artífiati cft venari
⁊ fodcre ncqs ledun£ ficcítate:ficcas pariirur inſirmi:ates
iꝰ d büidas. Sitr aũt diuerſa offiaa opaa intendẽtes.
Sũt dà fo:tía operates exercitia:nullãq; in eis lefione aut
fatigationé bbr.qo? aütnó vtẽtes debilitabunt᷑ ⁊ ínfirmas
bun£ ppter copía bio: coadunatã interi? p. ſudoꝛẽ exite
nóvalecem. Str eti alíj quietẽ ⁊ ſuauitatẽ pnites femp:qui
dũ aliqð opati fant exercitiũ etfi ſt mocicũ infirmirate i»
currür. Sut c alio mõ creratía.(unt crm qdà c pedib? opes
rata ficut pedites aut viatici.Sunt quí ct manib? ficut terc
rc fagittare « ſitia.Hmõi exercitia funt ofuerfa, qdà fo:ría
funt ficurars fabꝛoꝝ « ferrarioꝛũ.Quedã ocbihia.fiécff.ciü
picto: ſutoꝝ⁊ ſcriptoꝛũ.vnuſqͥſq; hoꝛũ artíficà fi ad incon»
fuctü officium tráfterít nequit illud pati.inde em infirmant
vude bip.sflueti affuctos fcrre laboꝛes:facilius ferunt incõ
fuctis.memb:a em affuefacta labozi induran£« coꝛroboꝛan
tur.X£odé mó íntelligédá eft oc balnco:funt em̃ quidà d ſe⸗
piffime balneantur : à fi balneo careant infirmantur:q: bu,
copía per fudozem exire folens oifloluitur, Cimde iubemus
bis feb«patíctib?ingredi balnea. c aqua qua folití fut bat
ncanrabluant:dpuís nondü coctionís ſignum in vuna appa
reat.Suntalfj non affuetantes balneariaquá ca. quí fi bale
neatí fucrint anguftiá c defectionẽ patiunt. pude opo:tet
vtro:cm?facié cozum cti aqua frigida: 2 cü fucrint egreſſi a
balnco eis demus orísaccaram cum aqua frigida, ct panes
in vino infuſum. Sunt ct altj poft cibum balnco vtentes:
qui fi ante cibum fe balneaucrint oeficient, plurimum poc
euenit largos pozos babétib? pptcr nimíá cozpozís diſſolu
tioné ey balneo ca.factá.(Ops & modicũ cibũ accipiat pꝛiuſq;ᷓ
balnea íngredíant.€ ¶ Tibi potuſq; »fuetudo eft oíuerfa in
Qtatezquátitate:tpe:nüero. In Qlitate fic Gb? eft ↄſuetu⸗
doca diugere cibaria neq; ab eis ledun£. fed fi frigida ſuſce
perit moricdó£. Sũt ⁊ alf) frigidis femp vtẽtes cibarijs⁊ i
tisdelectãtes:qᷣbꝰſi calida oent ilíco lequnt:ideoq; fi ppt t
có(uctos infirmant cibos:duenit vt ad aſſuetos ouertan£,
Sit nónullí grofíis aibartje aſſueſcẽtes digeſtioni inobe⸗
diẽtes ficut eft asimus panis caro vaccina capꝛina ⁊ ſimilia
que facile oígerunt: cibos fübtiles non cõſuetos nequeunt
oigerere.q: ftomacp? coz neq; redpit coe: neq oigerit . bi
€tíá necp fame fentitit.quáfi paniárur inuiti nocet cis. vndc
cim infirmant non opo:tet eis pbibere cibos fed dari fm
vires cozum. Soi enim famé cogantur patí: deficient.Sunt
quoq; alij dieta fubrili vtentes.ſicut pull. galt. lagants:fcd.
grofius dbus nequit ab eis oígen. vnde ſumẽtes eum gras
uítatem ⁊ faſtidiũ patiuntur. Qre fi hoc eis contígerit puos
cent voríti. i auté nequeunt diu doꝛmiãt et cobibeátur
a cibo. Sunt c alijmedíocríbue vtentce:ficut laudabili car
ne ct pane ct fructibus. ficut funt ficus vue ⁊ fiTía. £5 groſ⸗
fus et fubtilis nocet eis.groſſium ením nequeunt oigerere
ctocficiunt ſubtili. Amplius funt quida vtentes cibis malũ
chimũ generantibus:⁊ in eis delectantur: ín bonis autem
minime: pimdenon opoꝛtet diu affucfacta mutari € qui bo
uí funt fapozís:quía ftomacbue t oia membza eoz funt mu.
tata ín naturas (lloz ciboꝛũ.q̃re ſuũ amant fife: c. ꝛiũ odíüt
lícet fit meliꝰ Cauſa:q; omnis res mutatur ad fuum fimile
faalíus d ad fuum cótranum:f; tamt fi abus fit peffimug
mutctur Oulti ei folito moxe vtunk peffimís cibis: pety
fimum fangumem generantibus:fecure tame eos digerũt:
nullam eig in pumis lefionem ínferentes : fcd ín longo te
poze ín cozum coipozibus matu chimus coadunatnr peiſi⸗
moꝛum moꝛboꝛum generatíuus. Glerbí gfa. qui afíucicunt
cpo.ru.gnantib?ficut allíjs cepís peris finapí fenationib?
pipere croco sínsín, c fozti víno « fifib?:calefeint cozpa cox
41languie extenuaf 7 deſiccat:⁊ i cholerã ru.tráfduat:qb»
oiu afucfact] fm cpo.ru.mozbospatunf fic te. tertianã calé
dítaté epatis yctericiá « filia: qbꝰnõ gñantibꝰ in longo tpe
fanguíe aduri£:c i cpo.níg. mutat , t alía co:ꝑis ir.£bza 0€»
ficcabunturzt marime fi etentce his calíde nature fuerint,
Sunt « ali) frígidc naturc cibis pplegmaticis vtentes ficut
funis: pífab? recétib? lacte:cucu.citru, c fifib?. vi in lógo
tꝑe frí.« hu. ⁊ erudí coadunant ín eís bu, qui non fentiuns
tur:fed fcquunt mobi ad oíffoluendti ouri.ficut paralyfis:
epilepfia c fitia.Suntznónuli mclancboliasvtentes cbis
ficut carne vaccina:capzina; camelina:carne ficat fib?:oe
qb? oiuvfitat] melácbolici gñant mozbí.fit elepbátia:cáccr
maníac fila. neceffe é G mutari ↄſuetudinẽ ílloz ad melioꝛa
Cibaría.(.rmedíocría et fecuri fint a moꝛbis ſupꝛadictis.Sũt
qͥdam tenuí oteta affuefcentes ad cuftodíendam ſanitatem
vt (emp (ubtitib?c paucis vtanturc cobibcant ſe a groſſio⸗
rib? fuo repugnátce appetitui abi bon fapozie deſiderau⸗
ti.afluefcant ⁊ pharmacia: t diuerſis coꝛpoꝛis purgationis
bus.arbitrantur eia futuri mo:bís ſalusri et in ſanitate
cuftodírí:qà eft contrariũ eis.quia cum bac dieta ocficit vir
tus fano:d ⁊ ca.naturalig extinguitur ꝓpter paucitate cibi,
coꝛpus quoq; ocficcatur ⁊ moꝛbi proinde puocantur: ncc
fumus fecurivt co:pus redeat pziftine fanirari: quía virtus
coꝛpoꝛis regitiua fubtilitate diete ocficiens caufis nequit
mo boꝛum repugnare. vnde hip.in apbo. Sin renuibus ote»
tis peccantegrotantes ⁊c.et quia tenuis oieta conſumit coꝛ
poꝛisſubſtãtiã ⁊ minuit naturale calo:c: ppt bnóos aliqua
fubtilem dietã aſſuetare:niſi quí grofíos tvífcofos babent
bu. t quí püidi funt naruralíter, 7 qͥ oppilatũt durũ babét
iplenẽ c epar: ⁊ qͥ funt quícti nullum operantes exercitiũ.
Quãtitas ait ofete multis modís eſt.Sũt cm qdà cone
fucti multü com: dere. à fi parum comedàrocficiet . Sunt
c lij parum comedétes.d fi multũ mãducẽt ftomacbü cib?
aggrauat:magnãq; ei ocfectionc tribuit Zps oicte mti
pl.r eft.adá em̃ manezgdà mendie:ali) vefpere comedũt.qᷣ
cũq; boz mutat ſuã ↄſuetudinẽ:vt prius cõmedatvł tardi?
fit ci 3ríd. t ei pꝛius máducauerit cb? ftoma.grauatc to
tt co:p?:fi tfivefpe poftca comedãt neq; fua ↄſuetudo fue⸗
rit : incidũt i anguſtiã inflarione rugítü ⁊ oxiremiã.nõunqᷓ
ín folutione, Si $o tardauerit c ꝓpꝛiũ tps tráficrit patiun
tur ocfectíoné;atrina vꝛinã facitit c egeftione ⁊ patiũtur ín
vifceribus quafi rem fufpenfam ppter ſtomachi ínanitíone
qfi pus tardauerínt ad cà quá hip.in ꝓnoſticis o(rit venis
ent menfiras: oculos.f.concauos babentes tempoꝛa plana
ertremítates frígídas . $9 cenanerint neq; eie fucrit cons
fuctum gitatur anguftia ⁊ pigritiam patiuntur. &[ Nume⸗
rus comedédi oíuerfo modo eft.quidá em bís comedunt in
ote:cfemel patí nequeüit.alfj ter bis máducare nó fufferüt
alij femel et ledütur fi bís in die comederint.Opꝛʒ itaq; ĩue
ftígarejqualíter in nero hoc peccantescurẽtur.Qui bis vel
ter comedere ſolent: ⁊ ad femel redierint vel tardauerint
ad comedẽdũ quieſcant:neq; per calo.ambulent: t opisacca
rã accipiant vt coe refrigeret ⁊ tẽperet cbo.ad ftomacbü ve
nienté.d autẽ tardauerit pꝛandiũ fuii non cenet nifi ſubtilẽ
cibü.ftomacbi em coz oefecti funt ppf cho.q̃ ad cosocfiuít
ideoq; pauci t humidũ accípiát cidũ ficut iue gallíne vella
gana; alía quoq; iura ⁊ oua foibília. puri vini modicum po»
tent: vt ftomacbus cófo:tetur.ín alio die ppter cenam quá
aſſumpſerint parum pzandeant.£hui femel im oic comedere
folent:fi cibos bís aliquádo comedeript oozmíant vt caloꝛe
interius coadunato:bumo:vel cibus fuperfluus conſuma⸗
tur:multum ⁊ ſuauiter ambulent.modícumvin aliquantu
lum mítti bibant. ín alio oíc mínus qᷓ ſoliti funt mandue
cent: laudabilíus tamen eft fi in vno bis; et alio femel com»
edant: vt ftornacbue pꝛo bína digeſtione lenis fit et foꝛtis
ad digerendum dbum permanentem, et alium illuc yentue
Pꝛactice. S'o.Iti.
aliqð operanE exercitium ficut oirimus cum
—— diofi factis oifputautm?:melio: eft cens d»
sádídi:q; poft cená quieicunt doꝛmiũt cał.q; naturalis n
P ccuo coadunatus ibi oígent ; cena tamen vnũ babct
piti. pec patíétes fi ſoliti funt cenare añ folie occafus cenẽt.
) ¶ De cõſuetudine potus. Cap · vij·
Qufuetus potus multifariam diuidit᷑ Qucã em̃
x (unt affueti aqua fri.c ez potu alio ledun£: qui fi
SA curd fe.babérnó funt ab aqua frigidiffuma pbi»
A eS (bendi Eft eim cotra feb. cfi vifcera babuenint in
S5 arma, Sunt c alfj aquá frigi.nó multü aſſueſcen
tco: f; calídá db? frigida vc nic nocet:ſtomachũ em 4 epar
pcutít z defectat d cà acutae patiunt᷑ fe.nõ eis aquá fri. 03
inus:dars vifcera eoꝛũ fint ſaniſſima:qꝛ nó fuerat eis con»
fücta,sS:int 7 altj aquá bibentes pluuialẽ:⁊ ali) aiam fict
fulppureà c aluminofam ⁊ filce : oce aũt hi fi ad mcõſuetã
permutent᷑ vifcera coz iedun£:q: coplerio eoꝝ mutat᷑: pꝛe⸗
cipue fi ad inſipidã cõuerñ fuerint: vr a a regione in qua
nan ſunt mutent᷑ ad alíá oucár fecti ocfolita aquac miſceat
cũ aqua inſolita quouiq; aſſueſcãt ca: aur terrã ſote aque
⁊ miſceant cũ aqua incõſueta.Si calida fit cõſueta poter in
cõſuetã cali.donec fit cõſueta.Sunt ⁊ alij puro vino vtẽtes
altj vinis oc multis rebus factis:alij amãt recẽs.i.nouũ:alij
vctus: dulce quidã:acerbũ nõnulli:alij purũ: c vnufquitqg
leſionẽ pati£ fi incõſuetum biberit. Sc ⁊ alt) nunqᷓ vinnm
bibétcs:q fi aliq biberíntzmagnü ín capite patiunt dolo⸗
rẽ 7 ebꝛietatẽ aliaftg paſ.ideoq; illos decet cuftodirí in fua.
ofuetudíne:f; fi volũt cá dimittere fiat paulati quouſq; ico
fücta fuerint conſueta. ¶ 32e cofuctudine fomni. Cap̃. ix.
— Omnidiuerſo modo ſunt:quidã em amant ni»
( míe oo:mire vigilias pari nequeũt:qꝛ fi vigi
Mon — * coꝛpoꝛa coz, — ⁊ — de⸗
Op ccanf:figura cozpozis coz :d de
— bulitabit vut? citrinabif — oculi con
nnt cali vigisvtẽtes eaſq; bn ſuſtinẽt:qͥ fi mul
tã dormũt patiunt derectionẽ volũtarij mot? turbidita⸗
tẽ mentis: nec; poffunt oígererc.ops tẽperamẽtũ feruan ín
cuſtodia ſanitatis:opʒ fi malã dietã aſſueſcant paulatim ad.
bonammurenf, ¶ De conſuetudine coitus. Tap.x.
Oitus multis modis cft, Sunt er multũ coeun
44: nd: nequetit (e cõtinere:⁊ alf nó vtétes eo: vn fi
olũt agere nequeũt:debet th nó muitá frequen
V4 d rari: muttus em oiffoluit ca.natural£ ocfectat, pe
ctoꝛi pulmoniftomacboc epan nocet:totũ cozp?
infrígidat « ocftccat melãcholiã gñat:ſenectutẽ⁊ feni refti
nat:marime quibus frí.« fic. cóplerio oomínatur, Si cali. c
pu. vtícet.rarotame coeant ⁊ naturaliter, 2.
; ¶ De cõſuetudine purgatiõis. fap.
Qnfuetudo purgãdi coꝛpus diuerſa eft. Sunt em qui
A. dà (epe multa quãtitate purgatióíe vtétes cd phlebo.
⁊ ſcalpelt.q̃ fi tépus folíte purgatidis tráficrínr grauitatem
coꝛpoꝛis cito patiunt᷑:⁊ te.qͥ ſ moꝛbũ ſanguim attinẽtẽ pa»
tiuntur medicus 05 minuere citiſſime ꝓculdubio fm poſſe
nature. Similiter quibus ſolite fanguis oe naríb?vel emoz
roidib? flucerit neceffitas expetit vt fanguis minua£. Sunt
t alij in vnoquoq; anno fanguin£ mínuctes: alf o nũqᷓ: d
fi ppter neceſſitatẽ aliquá mnuti fuerint:cito debilitabunt
ƷAdeoq; fi infirment᷑ neceffe eft ſanguinẽ minut ⁊ modícum
currere.fi náqg pbleboto.incófüeta exercet᷑ oplexionẽ coꝛrũ
pítepatis:c gnat mo:bi.f. bpdropifim cardíacá ftomacbi
detectionẽ epilepfiá cfiía.marie ficcioꝛibus 7 fríaidá natu
rá babétibus. pozro nó ops pblebo.folitis neglisi confuetà
€: peffimas gñat feb. fanguinoletas fic ſynochã⁊ pleurefim
pblegmones ſquinãtiã fanguinis fl zpü : maxime iuuenibꝰ
⁊ca.⁊ bu.natura, Ops ó facere pbleboto. vt illeuient vene
⁊ arteríe cipue ín verezvt fint fecuri a moꝛbis futurís . Si»
milíter qͥdꝰ eõſuetudoeſt fang.fluendi p emoz.c ſtringit ma
las gñat infirmitates.Eodẽ modo intelligẽdũ eftoe phar⸗
macia.Sunt erm quidã vtẽtes ea quá cũ negugãt ínfirmans
tur:qꝛ bu.p pharma.ſoliti exire cõſtringunt᷑ ín coꝛpoꝛibꝰ
coadunantur ⁊ diuerſos faciũt moꝛbos fr naturã eoꝛum.
Sunt quídam anueſcẽtes pbar.« eft eis facilis de qua fi ad
alía mutent eã nequeũt fufrinere:g o8 ad aliquá deuenerit
ínfirmírazé oc plenirudine poffunt curari fine oubio fourá
fuméres ppar. similiter faaendti eft eis d aliqua aſſuetam
babuerint purganonc. Similiter 7 alij nung pharma. acci
putes quá ſumẽtes nulio mó fuftinér eã.vñ pie care nó 05
quãtũ vna vicc luffecent; fcd paulatim multis viabus de
tur. &lolentes igit cuſtodue Dnitate-caucát ne fepe bibát
pbarma.pcdpuc fi fint macilẽti. «fi co:p? ſiccũ fit ⁊ ſubtilia
bnrbypocidria.lloip.qb? bypocüo.fubtilía pbar.eft mole
ft3. Kara hñtes cozpa a pparma.ie cuftodíátzin duobꝰ ta.
men tépozibus affuetis oct videlicet in vere autüno:c ci
fennüt in fc aliquá plenitudine vidcát à pparma.fit vt foli
bu.fupfluitat£ purget, Suc intelligédá eft de vomiruzmul»
tienim vomitũ aſſueſcũt:⁊ eft eis facilis: fed tn cet coꝛpo⸗
ra müdificen£ cft ilaudabilie:q: vifum ſtomachũ pectus €
pulmoné defectat:⁊ alii er co aliqua vena ín. pecto:e cre⸗
par ntq; ín pectoze cá, moꝛbi emoptoici. Sunt c alt) rund
affucfcezee vomitü: vb cũ vomere nequeũt nó tfi eis neget᷑
q:muitus iuuat cos:marime fi in eie pplegmarid leucsvcl
cbolerici coadunent bumoses . Opʒ crgo cos affuefcere ſe
mel in menfczvelin ouobus mefibus. 21a quoq; mult; bo
mínce ppetrát d nó lunt ſcripta in übzo boc: pinde opoz
medicũ inueftigare vnũquodq; fingulariter:c fi bona € mu
tari mutc£. Si peflimi cft ficur qͥ peffimie vtuntur dietis c
malti chimũ generantibus. miter? potib? malos bu.fa
ciétibus ebꝛietate foꝛti inanitiõe foit coitu laboze cibi ⁊ pos
tus abftínéna 4 fimilibus : vel invltimitatibus: id eft vitra
temperament egredíun£zops mutarinó tam cito:his cm
it3 perfccris fanítae cuftocit verbi gfa. $i volumus aicui
infirmo dbü ⁊ meaicinã Dare interrogáaus an fucrit cófuc
tus rüc oádü eft (ecurius. € aũt nó fuerit neq; faalie fit ap
petit? negãda eſt ⁊ cõcedẽda q̃ cõſueta ſunt⁊ à fuo cẽueniũt
appttituí: licet nó tanti fint inuamenti.Sinuliter eft conſi⸗
od ín pbleboto.pbar.oietis 7 fimilibus. 7 ci volum?
fancs vel egros oe ↄſuetis ad incófucta murareznó fiat fub
íto fed paulatim: q: melius cft a ꝓpꝛia oimitri confuerudis
ne lícet fitmala din alã fubito morari, Sifr eft ꝓſpiciẽdũ
imn cibc. Si em volum? alíqué bis in oíc comederem cóuerte
re ad femel; oabünus ci in pꝛima die parB t tardíus vna bo
ra.ín ſecũda oie tardius ouabuscin tertia.iij.⁊ ficin cereris
adco mínuamue : vt ad femel redeat, $i a&t femel ínoíe
comedentévelim?reducere ad bis:aſcẽdamus ad oietá put
minuímus eã fupen?. 3&urfus fi velim? mutare alique oc
p:ádio ad cenã:om̃i die pꝛãdiũ vnius poze fpacio tardemus
quouſq; ad hoꝛã cene tardef :eclfic oucaf p:ima oie pꝛãdiũ
vni? bozefpado rardemus: ſcõa ouaz:tertia trium, SoiIr ct
oc alijs intelligendũ eft. ficeft ois otete o:dinatio.
¶ De partículanregiméto ſanitatis. Capᷣ.xij·
— "jnsulare regimentũ ſanitatis cft ᷣm vmuſcu⸗
' AT iufqs cóplerióis ꝓpꝛietatẽ. O fi regime € ficut
dam diximꝰ: aut reperata coꝛpoꝛa cuftodít : aut
us int&perata.f£ft ar a téperatis incipiéc ica.
— mus ergo ſanitatẽ coꝛpoꝛũ tẽperatoꝝ regi cum
rebus fibi ſimilãtibꝰ.i.cũ reb? tépatis ad ſanos egroſq; per
tínétib?. i. aere exercitio balneo dibís « poribus fomno vigi
tjs coítu co:píe müdificatóe aie accidẽtibꝰ bec aüt qñq; oli
tate t Quátítate ⁊ tpe temperans tẽperent᷑:vt non parant
cati. vel fri.aer£ fed mediocre ficutveraale clarũ fuübtii£ odo
riferũ:bis fanttas cuftoGi£.pmói em aer arrífidofus in oib?
tpíb? fiat. S£rercitíato fiát ſicut ſuꝑiꝰ diximꝰ.i.poſt digeſtio
ne t coꝛpis müdificatione cũ egeſtiõibꝰ 7 vina. $.ár tñ rem
perate Pm ꝓpꝛiã cófuetudine · Balneũ fiat poft exeratiũ ⁊
poft tẽpatã fricarione:t babeat aquá ca. c dulcẽ:deĩde egreſ
fi aliquãtulũ quiefcát:q fi babcár fitim bibátotisac aut mel
ro.poft cibos tépatos comedat ficut funt agni àmiales Dedi
ínuéculi galt. ftarni ⁊ filia cũ tepatis 5diméríedira ficut cũ
cinamo, cartofi.z ſitibꝰ.mãducẽt lactucas fcariolas cũ modi
co mẽtevtł apij ⁊ ſitia.de fructib?comedát ante cibü fic vuas
paf. ⁊ ficua:poftcibíi autẽ mala píra coctana oc ſiccis vuas
paf .fitícos amigdat ficus ſiccas.decet ea oari. que magne
| 7 iber pꝛimus
appetit ocfiderio:bi cim femp fifa appetunt ⁊ ípfi tcperae
ti:tépcrata g ocfiderant . Cũ patiunt fam cibent necmo»
rcn£:Doz cm denaenũ téperatü cft pptcr ſuaꝝ coplex onũ
tẽperamẽtũ.vinũ tẽperatũ bibát:ficur palmcüvcl ro.q9 eft
inter noud z vcr? mediocre: caueat ebꝛietatẽ. Sõnꝰ vo put
ouenít co:ü naturis. t $ puocct. co:pis inanitio fi»
milizcr cuftodits D fitzqó necetfariü eft cà vrinaz egeftiócvt
05. $5udo: oc téperat! cxercitijs ⁊ bal. fac? ſufficict. ia
aie accidétia funt negligeda:prer lcticía q: caFnarurie edi
tat:coucnit tñ vt alíqn cü cogiratíóe ⁊ diſputatiõe miſceat:
vt cofoxte£ mee c interd cũ ira vt vírtus cófo:tczco.t nó
fs multá vitciffun opent:« poft digeſtionẽ ñat:ſic q; (ana ín
fuis tépamér[cuftodian£ co:pa.sCaucár ds ne peccẽt in cibo
vcl potu:cibus em̃ malũ cbimt gñat:tẽperamẽtũ cõpleꝛio⸗
nis coꝛrũpit:igit ficut in ib.ocregimine ſanitatis dixut za
le.multi mquit teperatã habẽtes cõplexionẽ ꝓpter gulã a
tẽperamẽco ad intẽperamẽtũ reducunt: malaic; paf. € ecõ⸗
uerſo:ſicut malã ↄplexionẽ habetes cũ bonis cidarijs ab im
temperamẽto ad repcramentum reducuntur. Per
€ iOccoxpoab? téperamentü czcüribus. Cap xiij.
Oꝛpoꝛa temperamentü excedetia nóntid vr dixi
mus in fits actionib?impedimentü habetia funt
joupliciazaut an naturatr autimnaturaliter funt
N'cozrupta . 3£aq naturaliter quoz actio nó cfr im
pedita maniteſte:illa Vo nó naturaliter fient coz
poza íncipicntía infirmarizquoz infirmitas fi mfrmari inci⸗
píát nó apparct. 3ncipiamus igit a coꝛpoꝛibus tẽperamen
tü naruralizer excedetibꝰ quo:ü actio eft impedita.Exire a
tépcraméto ad intéperamctü duplex eft: aur in cõplexione
aut ín cópofinóc. 3in cõplexiõc aut in toto co;pezaut in quí
buſdã mẽbꝛis.Sed illud pzius dicendũ cfr qð 1n toto coꝛpo
rc fit:aat ín quibuſdã mẽbꝛis.bmõi quoq; cft regiam? corpo
rís ín rebus fibi fimilio?d fanis infirmis comunce funt.re
gan£ fic vt eoꝝ 2plerióca nó fint vltra téperametü:vti fua
qualitate pmancát: verbi gf. cali.cozpoza exereirts aere fri
catione baí.cibo potu fomno couu ⁊ accidetibus alc regan
tur vt caii.fiát eo:6 cozpoza ín eadé mefura; in qua calo; co
rü eft:fitr fri.cũ frigidis:hũida cũ püidis: fic.cü ficis regan
tur, q ?o fic ficri opoꝛteat aperte intellígi pot: ex hoc qð oí
rimus cü oc cõplexiõis mutatióc diſputauimus. Cõplexꝛo
ncs igit incquales octo ſunt:q̃ttuoꝛ ſimplices t quattuoz
cópotttc. Incipiamꝰ igif a ſimplicibus que funt ca.co:poza
$0 que ſunt car.in hũtdi.⁊ fica, equalía fanr necefíarto ab
initio natiuitatis fuc vſq; ad pueritia réperaméto viana ꝓ
indc ocbét téperate ea cozpoza cuftodiri ⁊ (uftentari rebus
fitibus: ficut coꝛꝑa téperata cũ ad iuuẽtutẽ venerínt ca.
€o:i cófo:tatue t augmẽtatus fuerit: neceſſe eft cis vri ree
bus frigidis vt téperametü caloꝛq; coz qui egreſſus cft tẽ⸗
perc£:fo:ti quippe caloz multũ frigi.res cõueniũt: oebilí
ocbiles. 3n alijs q5 cóplerionibus idẽ »fiderare ocbemus.
Calidos naturalr ficregamus:ocbét manerevbi aer eft fri.
⁊ icptécrionalísc clarus naturaliter velartíficialiter:darus
fitín eftate mazime, fol? ⁊ vigilias c laboꝛẽ ocbét euitare:
requie aſſueſcãt:ſicut Dip.in apbo.« ín lí. oe regẽda faníta
te.ca, babẽtes naturas nó ops labosare:f; tñ eperatent mo
dici fi neceſſe fuerit . hmõi cxercitiũ calo.folet augmẽtare.
fbat.caftodisi inquit ſanitatẽ cuidã vnoquoq; anno folito
infirmari pꝛecipiens ct aliquid nó operari:ifte 90 cali.⁊ fic.
erat. pmói aüt hoies batneent in aqua tepí. ín bye cet ín
fríai.in eſtate:iuuenes manme ne ocficiát:ops titvt parti ca
lcfaciamus co:poza cá fricationibus vt pozi aperiant᷑:dein⸗
dc ín aquá frígi. ocfcendantzanr cũ repida balncen£ raro tft
pofti comederint nec ibi moꝛent᷑:eoꝛ coꝛpoꝛa fricen£zocín
dein fonte aqueteptde deſcẽdant in qua cocte fint ro'. vio.
nenufar: exeũteſq; oleo ro.vío.nenufart. vngantur; oeinde
beduliná carné ⁊ gall-cü lacru.poztu. vel cucur.vel pifces ci
aceto coctos comedár. oe fructibus vuas paf.pfica pruna €
fimi (a. &línü albũ « ſubtile bibàt roſeũq; ⁊ citrinũ fugiant:
vinũc; nullũ eft eis vtile nifi az ſubtile. Coꝛpoꝛa fríg.in bu
midi.⁊ fici. equalía:calefactótbuec ereratije ad tẽperamẽ
tũ reducant᷑:eãtq; p loca ca, ín aq ín q̃ ſenſucus mellíffa et
ſimilia cocta fint; oru balneent; poftca y:cltó ⁊ camomit.
vngant: carné; capꝛinã ⁊ pecoꝛinã cum cimino aneto carus.
pipere allijs ⁊ ccpis ↄditã —— — caueãt:quãtoplus
poflunt.oc berbis erucã apiũ meta radices.merũ vinũ bibát
rub. ditrí.aquá quà bibent cũ maſtice coquár. ll? umida coz
poza un locis calí. mozétur; multís ⁊ foꝛtibus erereitt)s ictu
níjs: squaz falfará aluminofará « fulppurcarti balneis vtà
tur:deinde caſtoꝛeleõ: aut anctíleon vnguant penulaq; ca.
cooper:an£:cames filueftrcs ſiccas pꝛecipue ⁊ falfae come
dát accto obſomoga.⁊ ſiłbꝰvtẽtes:merũ foꝛte bíbár, Sicca
babetes coepa in aquofis locis habitent: ⁊ ab om̃i laboꝛe ab
ſtineat:cibis ciben£ hũidis:⁊ in aqua tepida balneent: ⁊ nõ
Diu manétes im balneo oicovio.z amigda. vnguant: agnos
lactétca comedàt:« pozecllos pifcefqp: t oẽs fructus hũi.n
cut cucur.cuai.t filia.g fi peccóplegio ad vltima ficciratis
peruenerit eos ficut ethicos ⁊ cólumptoe medicariconue⸗
* aũt cõplexio cí?fucrit 2pofita:ctue qp tegime cópofi
tum fit.
¶ Deſiguris coꝛꝑis ccutisdutate, — — faríij.
ave La. Jsure cops funt fer: pinguedo:macies:ſolidi⸗
EET Z^ Fas; raritas:tẽperies:⁊ mediocritas erfis inter
j pínguecinéc macie temꝑata.Que cercríe ſanio
TES lat magi fufferétía funt laudabilioza eoꝛũq; na
turaus cal fo:is cft digeſtio ꝑfecta.vñ mébza foxtíoza funt
ad erpeilenda nocuua q; téperata.S£o:poza sr pinguia p;€
apue fi naturaliter fint p 6ida funt peſſima: becem cozpoza
funt peffimís moꝛbis apparata: q: calo: naturalíe cozus cft
defectus ppter anguítià venaꝝ.Cã anguftíarus venari eft
duplex:aut eri er ocfectióe calo. naturalis; veL qꝛ repꝛimun
tur ⁊ coarcrant vene er carni a:ultitudine ⁊ — hi
autẽ parti viuuntzq: anguſtia vcnarũ eft clau a: q̃re minuũt
cuo aturale Kurſus c3 defectꝰ cos cft ſpũs indigẽtia.h̊
em oia ſunt ex abundãtia hu.in cozpe coadunata d cft mate
ria mo:boz plíroz ficut anpelítus apoplerie paralyfis et
fitiá. Itẽ pingues f::0z grauitate exercitiũ ferre nequeunt
fi fufferrét ad infirmitate deuenirẽt.hinc etiã Hip.in apbo,
In erercítátib? aà ſũmũ bone hĩtudines fallaces funt ft in
vltimo fucrint:nó g pñt manere in eodẽ neq qͥeſcere. Exer
citiũ air calo.naturalẽ cõſoꝛtat:caloꝛq; naturalis cõfoꝛtatꝰ
boná facit digeſtionẽ:bona aũt digeſtio eft cà craffiací: ⁊ cũ
craſſicies ausmẽtat᷑ vene magis coarcrantzaere itaq; nó ín.
ueniẽte aditũ quo ad totũ pacníat co:p? fit cà cał.natura⸗
1 ſuffocãdi moꝛſq; fubítanea fubfequi£: pínde hmõi babes
tibus coꝛpa faccurram?: ſuoꝛũq; bu. füptiuírare mínuam?,
Macies vo moleſta eft ⁊ ficca cõplexio. Qui em hmõi funt
nó ſuſtinẽt exercitia d calefaciũt ⁊ ocficcát: vñ funt cà auge
dimaci£.bí etiã nequeũt pati calo. vel fri.qꝛ pfo:antvfqs ad
interioꝛa ppter carníti paucitatẽ.ſi cecíderint fup co:pa foli
da:vcl ipta fup illos:ílico magnã patiun£ molefti&:frágun
coꝝ offa nuda carne: jbus pbarma.eft incõueniẽs:maxime
fi macrababuenntbypocüdna:funt em ad pbrbyfim appa
ti ppter ſiccitatẽ coxpoz eoꝛũ.vñ Bat.maera cftcca co:po
rapius craffis fuftiner indigẽtiã: craffa vo plug ficcis diſſol
uantur:ficut'vídem? büida co:pa femp diſſolui ⁊ ficca ficut
lapides minime quoz oíffolutv fi fuerit mínima erit.Et 0:
buc be figure funt táre malitie:opʒ vt macilétii incraſſemꝰ
t craſſum ectenuemus . Oacrienim fünt íncraffandi cum
mulra requie paruis exercitijs c fricationib?vtant quouſq;
cilo: naturalis ezcite£:oeindevngant cũ oleís bum. leticia
vtan£ veftiméta eoꝛũ ficut leníat mollia:bí (umát cíbos pu
mídos ficut eft caro poꝛcina agni beduli galline anatis anfe
ríe lac rífi pífces recetes. comedant bisvel ter ín ofe ⁊ poft
cibum bís vel ter in oie balneentur: t oleo vío.vngantur z
ꝙ ſi calidifintnaturalíter accípíant ptiſanã 7 micam panis:
t cucurbíte ius cum lacte amígda . conditi. Jus valeng ad
incraffandum, "KC. frumenti oꝛdei rifi omniũ mundato:um
equali pondere coctũ:⁊ cũ lacte amigd.potui dabis. Aliud
R. faſcolos ciceres lẽtes riſi oꝛdeũ: omnía purgata ci la»
cte amigda.coquantur. Craſũiſſima extenanuda funt cum
multis exercitijs ⁊ laboꝛibꝰ ante cibos pꝛouocatis: ieiunijs
aſſueſcant balnentur cum aqua fana ſulphurea: fed pꝛiuſqᷓ
balnea ingrediantur fricẽtur:et cum anctileon et coſtil.⁊ ca
ſtoꝛeł. vngantur: ocínde lauentur; 7 in balneo mo:enturz
Pꝛactice.
— eo comedãt pauca eibaria multãq; quali
———— modici nuznimett habẽtia: ficut panem
furfureülagana pinar.criſot.aſſueſcãt cali.⁊ ſic.ſtipticis c
aii]. piguedine nio habẽtibꝰ: ⁊ exercitia funt vtilia:qꝛ de
pingnelctcorposa parü nutriant᷑ vigilijs vtant᷑:in afperis
loci? nudi doꝛmiãt:aſperis índuant vcítimentis:afiuefcant
rrííticic cogitatióí:c fcpe bibárpbarma.sroffum phleg.pur
ganté.fo:poza d funt inter foudiraté c raritate mediocria
minus funt ceteris egra qm modicü er cís oiffoluitznó ficut
in coꝛpoꝛibus raris: neq; in eis bu.ficut in ſolidis augmétá
rur;colo:es co funt glaud pilofi ſunt:iſtis tñ mínus lauda
bilia funt coꝛpoꝛa: quozü coꝛpoꝝ funt ifta figna: pilos mul
tos t aroffos habent c venas. Rara aát coz pa folidís funt
mnelíoza:q: grofftoze ⁊ maioꝛẽ cibũ ſuſtinẽt dp ouda:tolerãt
eniá labo:é neq; dto fatiganÉ:q: ppter coꝛporũ ſuoꝛũ rarita
té (upfluitasbu, oíflolui£:j cà funrfatigatiors cũ labo;ane
rínt.sSolídis coꝛpoibus bec funt figna: piloz paruitas:tcs
nuítas copo lenitas: c carniũ multitudozfubrilitas vena
rü :copía vzine ⁊ egeſtionis pari in eis per ſudo:ẽ diſſol⸗
uíÉ.idco binõi coꝛpoꝛa funt peioꝛa:qꝛ multũ cibi nó ſuſtinẽt
paucitate diſſolutionis eoꝝ:qꝛ ned penetrat cibus
arauant ; qꝛ mali hu.in ipfi clauñ p ſudoꝛẽ nõ diſſoluũtur
vn ín lacertis permanẽtes ſunt caufa fatigatiõis:idcirco ſe⸗
pe infirmant Pr hoꝛũ naturã hu.in ipfis coadunatoz; qre
neccffc eft eis Dare panca cibaria ⁊ hũida vt facilẽ babeant
oigcftione:neqp ín eis humorũ fupfiuítas coadunct:d fi im
pínguari volunt cíto incraſſant ꝓᷣpter paruitatẽ diſſolutio
nis co:ü: ſolida habẽtes exterioꝛa in interioꝛibus femp ine
firmant etoc rctétione maloz chimoꝛum: qꝛ pauca abarío
rũ fuperftuítate oífloluta maia egrítudo genera£:fed oe er
terio:ibus ficut acría frigi.ſolis caloze : € ceteris nó dito in?
firman£: ílloz em accidenti vírtue ad exterioꝛa nequit pes
nctrare ꝓpter folidiraté coꝛꝑpis eoꝛũ. Rara atit »ftipata füt
femper € macra ppter nímis folutione eoꝛũ:qꝛ cito accidẽ
tía cxterío:a qe rara funt perfo:ár : vi lbip.rara coz poza fo»
dis fant melioꝛra: minuſq; infirman£ oc fupfluis cibis:bene
ein digerũt:plures tii esritudines pariunt de exterioribus
accidẽtibꝰ. (Xe miis ↄpiextõibꝰ mẽbꝛoꝛũ. Ca.xv.
Aia regimen ſanoꝛũ coꝛpoꝛum ↄplexionẽ natu⸗
m ralem vltra tẽperamẽtũ ín toto coꝛpoꝛe habẽtiũ
| l'oirim?:0ps dicere cuſtodiã coꝛpoꝛũ ↄplexiões in
eqliter t qbuſdã mébrT habẽtiũ.i.vt nõ 05 exñtiũ
Dicimꝰ g pᷣmũ neceſſe effe Dicere cõplexionẽ i có
poſitione oim mẽbꝛoꝛũ vt ſi qdã inuenimus mẽbꝛa debilia
aliam moꝛbo diſpoſita:decet pᷣuideri moꝛbo vẽturo.boc em̃
neglecto moꝛbũ mẽbꝛa ꝓculdubio incidũt.verbi gratia.qui
venas epatis habẽt anguſtas: neceſſario oc bono pane ez
bona carne ad oppilatione deueniũt:quãtomagis oc malo
cibo:vñ ſuccurrẽaũ eft eis cũ apitiuis € diureticis.Oꝛciẽ⸗
tis d5 phthyſi appatT cá hũidis cft ſuccurrẽdũ. Incipiamꝰs
a capite ⁊ oꝛdinatim deſcẽdamus.Si cõpoſitio capitis natu
taliter eft mala:neceſſario in co mali bu.coadunant ei? com
plerione coꝛrũpẽtes.vñ cũ p toto cóplerione capitis cogno
famus cffe ca cũ rebus friat.eft iubueniẽdũ ai abis.(.c me
dícina. fomztem? illos ad tepi.in d cocta fint ro.vío.ozdeus
coꝛtex papaueris ⁊ ſitia.Si cftas cft vngant cii oleovio.ro.
cápbo.1 fitib?:abftíneát a cíbis cali. fumofisficut nucibꝰ
caíco veterí ccpís poꝛris eruca 4 ſiłibꝰ:caueãt o€ vínü.cp fi
meli? nõ poffunt bibãt alb.c ſubtile. In byeme vnguendi
fant vꝛeleõ petrolcó mixtis cũ oleo vio.fometef caputin ad
€3, ín d cocta fint ſanſucus melliffa cina.camo.abꝛotañ.vio.
ro.comedát cíbos ín jlírate ⁊ nitate tempatos. Sí aũt co
plerío capit? fit fri.regẽdi funt cũca.cibis ⁊ potibꝰ:⁊medica
mínib?,coopíat caput marie ifri.tpib?:tvengaf caputoleo
nardíno coftino;.tfitib?, In eftate regédi funt cá reb? tẽpe
ratis:ficut fuptus diximũs.Si aũt arteriarũ capita ſint op⸗
pilata ⁊ doloꝛẽ capitis patiant᷑ vene vtriuſq; tẽpoꝛis incidà
tur. Si o0lo: eft er cbo, ab oꝛe ſtomachi afcedéte cũ neruus
a capíte ad ſtomachũ firmádatus acnti fenfus: q9 erplana.
bímus cũ oe ftomacbo loquemur.$55 ops puídere ne er ca»
pitis doloꝛe oculí ⁊ auricule doloꝛẽ cõpatiantur oculíqs mas
gnũ pꝛeſtãt iuuamẽtũ coꝛpoꝛi cũ acuti funt ſenſus: qꝛ cito
patiunt:neceſſe cft g¶hu.capitis repugnare ne ad oculos c
Fo.lxij.
aures deſcẽdãt:hoc adit faciendũ cft cũ capitis purgatioe p
parcs ⁊ p palatü oc narib? cũ ſternutatiõe pellebo.cCCifi ni
gtlla ⁊ fibus; oe palato cij:gargarifinatibus de oximel.et
aqua ca xbi cocta fint puetrũ ftapbi.acozus t filia;f5 tñ pii?
inucftigandá eft (i cospus totũ müdificct :ficzt vene. au
t£nó fir purgata purget cũ rebꝰ totũ co;pus müdificantie
bu:c mayime caput: ocinde regam? ca. 2 culi cuftociant
a nimío calozc frici. aere nimto puluere folis fplédoze fplen
didis co:pozibus autferuidis ant candidis ficut niue multa
legcre:aut inſpectiõe ſubtils littereſvel picture vel vitri fe
tu ſupine iacere malfqs cibis viſui nocẽtibus: icut funt cau
tes letes⁊ fiia:fabe caro ſiccat oolosé capitis faciẽtia ficut
cepe po:rí allia: bec oia capiti rocer.iDrofía enim abaria q
oigcitioni funt oura grofiofgs humoꝛes generátia : C taróe
cenare; becoia doloꝛẽ oculoꝛũ faciür: vn funt viráda. soed ft
velímus pu in oculis 7 auribus coadunatos diſſoluere:ſu⸗
per fumũ aque ca. vbi coctũ fit mellilotũ oculos apertos te⸗
ncát. Collyrũ qð. .antimoniũ tutbiaindicà cum fucco co
riand. vel mirabo.dtri.cü fuc. vuarü agreftiü ↄditi: aut lind
ci ad plural temꝑatũ.Aliudviſum cófo:tàevel cianficáe,
"Fé. tutbic indie cadimiã aurca anrimonid.an. »cirain aqua.
vbi cocta fint belli. fumacfuc vac agre Sho. T.tatbiam in
die ci fuc. mara.códita.valct etiã piguedo fepe. iion oculi
patiunt viſus ocfectione ex acuto moz:bo capi] ex fanguine
Dc narib?fluétezaut oc vomitu:aut magnis vocibus 7 ſimi⸗
lib9:er his cócauan£ oculi ocficcant « ocfiaüt; ⁊ fi qð eft [o
lit fiuerc oc narib? ↄſtringat ⁊ femp augmẽtetur cũ ieiu⸗
náraut labozár vel fozté bibit potione: fubueniendg eft cũ
rebus cerebꝛũ müdificánbus humectãtibus.vngant᷑ c
oleovío.z acutí bu.pureent:ocindc demꝰptiſa.cucur.lactu.
4 filia.comedát be camib?bedulinà po:a.ota elirat; fomé»
temus capur c oia mebꝛa cũ aqua ro. vbí cocta fint ozáeum
lactu.vio.4 filia. lauent cá lacre mulieris pueliá nutriẽtis.
Si atc cauli fozas exierint ppter aiquá càm vt vocis vcl al
cuius rei ccpbalicá mínuam? vena. catpaplaíma oculis ap
ponamus. Ty.acaná lía8 ypoqͥſt. tẽpera cũ ſucco mirtc. fu.
pini iaceat Donec catbaplafina fup oculcs pabuerint. abſti
neát ab alta voce fternutarióc ⁊ tuſſi.de abo paucã acapiãt
quãtitatẽ.Sidetectio vifus fuerit pprerczlidirate hu.t⁊cẽ
dũ cit co.lxꝛiũ oc mał.gra.aut 0e miraboL citri, $i bi culi
babeár pꝛuritũ laréte auẽtur c aqua ín qua intuſum fir fu
mac. Sí aüt oefectio fir ppter trigi.⁊ bu.apponam? cis col
ly:íti Q3. fs.cinamo. c3eros mari.cipbo. amigda.ama.
piper.ſuc.cepaꝝ aquã vbi coctũ fit ameos. ſi viſus ppter
folis ſplẽdoꝛẽ deñcit:vinũ nó potẽt⁊ diu doꝛmiant.Si poft
for.nus oculi ſunt graucsc aperiri nó poſſunt dalneũ aſſue
faciát.$55 aures pbibeant a magníet acuris vocib? ⁊ foro
ficut funt tonitrua: z vitãdũ cít ne vermes in eas cadar apt
lapides: aut res ficut funt reptilia:fcmp mundcuficent :et fi
aliquá vétofitate ín eís fentíát ponáraures fup fumü ad ca
Li. in qua coctũ fit calamenrü anettü. mittamus in aures vzos
leõ.vi nũ coquat ⁊ ex eo aures lauctur; f5 caucát ne intrent
in pꝛofundum.
¶ 32e cóferuádís oentibus. fa. rvj.
Entes fcruádi func cũ fricatioibus dicẽdis. Si
T S cararri patíüt 3 capite deſcẽdẽtẽ ad pec diaco
dió vtant.qp fi materia fit acuta ſirupũ papaue.
1 ;alb.acapíátz fumát gargariſ.de rodomafte.Si »
I materia pbles. fuerit accipiant diacalamẽtũ.eis
vᷣo qͥbꝰcho.catarrꝰa capite vł pecto:c ad ſtoma.deſcẽcdit fto
ma.exiſtẽte ca.ſubueniẽaũ € cũ reb? (lii materie repugnã⸗
tibꝰdeinde demꝰmodicũ cibũ pꝛiuſqᷓ ftupoze patiant᷑ vt ca,
ftomacbí ertiguatt catarro ad ftoma. octcencen repugnet
fic (unt mat. gra.acetoſa puił.galt.in fuc. vuaꝝ agre. vel ma
cia.cocta.mũdãdꝰ cft ftomacb?p vomitü c vẽtris folutione
cireb?cbo.purgátib? « erpelletib?ficut mirab. citri orife,
capno fero ⁊ filibus. qp fi materia fuent pbles.2 ftoma. fri.
demꝰdiatriõ pipeõ zꝛinʒi.oditũ mufcatá müdem?ftomacpü
cũ bierap.nutriamꝰ eos cii deſiccatiuis: fié came ouina affa
aut elíca vel fripa cõdita cfi pipere caruí sinsi cinamo. 7 fifi»
bus. vini citrinũ bibanr.engendus cft ftomacb?cf olco nar
dino alijſq; ca.Si att qð a capíte deſcẽdit ca.eft ⁊ ftomacb?
fiigi.fuerit téperata fit medídna . $5 faedi eft q iſte rcs oi
AES Ziber pꝛimus
uerſe. ſ.ſtomachi capitis magna inferüt coꝛpoꝛi mole ſtiam
pᷣcipue fi vétres coz ftíipríd fint neq; ipfi facle vomãt.Qui⸗
itomacpü bñt ca, c caput frigineccilario pbleg. capite oc»
ſcẽdit ad ftomacpü. $5 0cc5 cis curá abfq calcfactióc adbío
bere: ficut cũ oximelle.vomuꝰ de oximelle ocaqua ca. valet
ctiã elcctuariũ qð. .aniſi maratri i aceto infuſi maſti.anñ.
5.. igni aioes ſpodij ſanð. alb.mirte ro.aũ.ʒ.itj.cipericarda.
cubebe, ai.5.j.cipbo.s.P.fac puluerẽ ⁊ adde meł.q.ſufti.Si
aũtvere fit tẽperatꝰſtomachꝰ⁊ qð a capite deſcẽdat fit *
. gmaoemus diacimi.Si vẽtrẽ h⸗ ſtipticũ nitrũ qð recipit in
diacimi. ouplicem? . fi fint ſolutiões nitri dimidiã quãtitatẽ
apponim? £D ps fi ſtomachus fit debilis ⁊ patíaf abomina⸗
. tionc: c vẽtrẽ pit cõſtrictum:demus in initio piádfj pultes
c lacbanti condítü accto elixũ ín oleo ⁊ obfomoga, t carut,
Pottea ocmus d ſtomachũ cõfoꝛtãt ⁊ eseftione aftringátz
ficut citonia pira mala ⁊ fita.quí aat frequeter patiunt cat
díacá pbleboto. etan£ ⁊ accipiát fapá coctanoz c mał.gra.
pect? oc ſanð.⁊ aqua ro, c capbo.catbaplafmct.cd fi co: ba
bent oefectü ftomacbü aſſucſcãt ſirupũ oe malís moꝛis co
etanís alt)fec fructibus coditis cũ mufco ambꝛa ligno alocs
— ſunt ne multũ ſubito accipiãt cibũ vel aquã fri.et
3 vitandũ eſt nevideãt terribilia.phibendi funt ab angu
ftía ⁊ moleſtia c tnftítíazq: aliqñ his accidentibus moꝛiunt᷑
ſuperueniẽtibꝰ.Qui epar habẽt oppilatũ accipiãat apoʒima
de radicibꝰ puł᷑.cunii oꝛigani dauci carui apt) ſumac aniſi
calamenti.ðiaciminũ valet eis:parũ comedãt:caueãt om̃ia
oul.fiue fint cibi fiue potus c om̃ia cibaria groſſa ⁊ viſcoſa.
Qui hñt paruũ epar naturaliter calidum nõ mãducẽt ſemel
fcd bis vel ter in otc vt paulatim deſcẽdat cib?« ftomacbus
nó grauet: fed cibi fint teperatí oígeftioni faciles .
¶ De lapidibus quí generant᷑ in renibꝰ. S£a.cvtj.
() ee renibus fubiro generant lapides ppter co
inuü doloꝛẽ:hi fant macileti. oíetà acapiát ĩubtilẽ ad
digerẽdũ facile: c mediocrẽ accipiãt oíerá:ficut pifces recen
tcs Q creant ín lumine daro fo kortiter currẽte a cíui»
tate remoto ctia fquamas babétes. galt. ⁊ fifia q fue
rint craffi fubtiliter ofetentur ficut oc piíabus . oe carnib?
ſtarnis pull.gall.fpinar.cnfol. c fibus, vtant etiã ſe.cucu.
cucui.ca ozimel. € Qui calidos bnt teſticulos naturalr ita
vt multũ ſpmatis gñent ⁊ ampliꝰqᷓ ops coirü aſſueſcãt.etiã
qcü fpma emiſerint virtꝰ eis deſicit ⁊ ſtomachi debilitatio⸗
Be patiunt᷑ er nimia delectatiõe laboꝛãt:maxĩe inde talia pa
tiun£:caucát coitũ c cibaria fperma augmẽtãtia. Clrant fp»
ma ocficcánb?:ficut iciuntje exercitijs:in qo?magis infcrio
r3 d füpíoza labozár mebza:c aſſueſcãt exercitijs:deinde cfi
ad fribalneent « vngant lũbi ⁊ renes coz tfemoza opío cii
ſuc.lactu.tẽꝑato:vel ſuc.coꝛianð.⁊ fpuíue cápbo.bibár, líge
tur fap femoꝛa eoꝛũ plũbũ pfozatit aſpergat᷑ ín lectis eoꝝ
agnus caftus ruta lactuca c filia, £» fi (perma coagularum
noceat eís femel coeãt pꝛius tñ comedaát cíbos laudabiles
fanguinis generatiuos. MEN
€ Pe mulieribus paruas vuluas habẽtibus. f£ap.rvitj
(Doce parua vuluá habẽtes pbibende funt a coitu
ne cócepti fetus magnitudíne vulue capere nequeat:
aut ppter venarü oppzeffone aer fubintrare nó valeat: vii
mulieres aur pereüit nimio laboꝛe:aut ppt conatü infantis
ꝑ anguſtũ os eret] pidíta£.q brit neruos ocbiles naturattr
cũ rebus calefaaentib?« ocficcitib?regant. pbíbende funt
a víno foꝛti puro⁊ multo coítu.abftincát ab acctoſis pomis
malísa lactea locíe frí.q: B oia funt eío Zꝛia.Qui aſſuete ar
teticũ doloꝛẽ patíun£ ficut füpiis diximꝰ:⁊ cótingít ppter
articuloꝛũ doloꝛẽ t debilitatẽ ⁊ hu.plenitudinẽ anímts ci
bis abſtineãt maxĩe fi fint groſſi ⁊ aſſueſcant deti : exercitia
negligant: nóvtant coítu marie poft abü:ops D ola caueãt
p:? Taſſueſcãt téperatis cibís bonü chimũ generãtibꝰdige
ſtioni facilibus ai cibũ balne. fic. 7 fricatióibus vtant᷑: et ap
p:opinquante oolozís tpe bu. qui funt materia doloꝛis pur
gent cũ pbleboto. fi fint (auguínei : cũ fero capꝛino ⁊ miras
bo.fi fit cpo.ai pill. oe bermodacrit'« tapfia fi fir pplegma.
cii aposima.tbimi vepiti.fi fit melácbo. Si er bmóíf opati
fuerim? fecuri erim?q: nó augmẽtabit᷑ materia illoꝝ hu.qð
planiꝰ dicemꝰ cũ oc oluerfitate egrítudinü diſputabimꝰ:tñ
inde diſputationẽ fecimꝰ cà diſputauimꝰ oc cuſtodia ſanita
tis mẽbꝛoꝛũ put ofs.igi£ ai coplenimus diſputationẽ coꝛ⸗
poꝛũ reglas — ereuntiũ c cuſtodiã: neceſſario oꝛ⸗
do,píequa£ oc regimine coꝛpoꝝ ſuã ſanitatẽ ꝓpter aliquod
impedimentũ non cuſtodientium.
&«[ c bis quoꝝ coꝛpoꝛa ín ſuis cõplexi onibus non
poflunt ꝑmanere nec ad tẽperamẽtũ mutari.Ca.xix
Vlti nequeũt fanítate ppter impedimẽtũ negocioꝛu⸗
QDvancsocatione aliquaz rez ín hoc ſeculo oꝑandarũ
cuſtodire:qͥdã ppter fuá gulofitaté nequeüt fumere cibaria
moderare qcungs ops : et nec vnũ ofete oꝛdinẽ tencát , boc
ei fi faceret c auqð tps neceſſitatꝭ uenerit: ncqrét ad atía
dietã mutari: qp fi inuitimutenf diuerſas hñt egritudines
p:oípde eos opt fri aut ca.cauere oíctas : qm̃ fi bae feruao
ucrint: ad 5:i alio deuenerint:patiunt᷑ ilud abfq nocu
méto 530. vf at de cofüerudine, Clídi mát quoſaã aſſue
fcétes balneum ad frí.de en parẽtes coz balneauerũt cus
lacfügerent; capita coz oifcooperta dimittebant: vnũ
inaumẽtũ feu veſtimentũ babcbát: nullá tñ moleſtiã paſſi
funtzq: bec cõſuetudo eis fuerat ab infantia: € per tota eta
te caloꝛẽ folis nó pauebãt. Ideo nó oʒ rẽ auft cofuetáz
qͥ ín eanó poffunt pmanerc. £xercitía 9o folita nó tradan£
oblíuióizq: cà funt calo.naturale cõfoꝛtãdi:⁊ boná oígeftio
nẽ faciedi:⁊ bu.fupfluitate expelledi.Sitr cõſtitutũ rps no
habeãt neq; aſſuetã hoꝛã comedẽdi: aut negociandi:aut ex
ercẽdi qz ficut comedétesinfirmarent boza inſueta.balneis
alijqs reb? nó femp ad vnü tpsvtant: parü comedátc raro
€0z em co:pa oíncrfis bu.funt plena:q fi cómoti coítu fue⸗
rint ad auqð mẽbꝛũ pncipale cócurrützz ad oíuerfas egritu
dines:aur ad moꝛtẽ cos deducũt.Opʒ gᷣ eos ĩq̃ttuoꝛ àní tẽ
poꝛibꝰpurgari cũ phlebo.aut phar.autvᷣomitu.Rurſusqui
cũq; aliqua mẽbꝛa pfit debilia:cibos materiã augmẽtantes
caueãt:qm̃ inde mẽbꝛa ocfiatit: verbi gr̃a.capitis doloꝛẽ ba
bẽtes cibos capiti nocẽtes caueatfié nuces poꝛricepe⁊ſitia.
De regimẽto infantin. Tap .xx.
62 intantiũ: vel ſenũ: vel egritudine exeũtiũ: nes
c cft ꝓpꝛiũ pfe regimẽ cuſtodiẽde ſanitatis pꝛopter
detectionẽ coz Afantce ⁊ ſcnioꝛes naturalr funt defecti qm̃
eoꝝ calo: eft oefect?: neq; ſunt fecuri dn ín aliquã paſ.incur
rát oc modíca occafiócz ops eos regit cuftodirí.egrítudine
exeütes funt ocbiles ppter paucitate fanguinis eoꝛũ d 05
coꝛpoꝛa natríre qui ett cá o ionis caT, vñ ocbét babere
fubfidiii ad excitandũ ⁊ cõfoꝛtandũ cał.naturalem.
¶TDe regimine pꝛegnantiũ. KH.
SRegnátcs ppter fctus grauitate funt debiles. Inci⸗
"Dhpiíend — a pꝛegnãtibꝰ:opʒ igit cii videmꝰ meftrua
mulieribus ceſſare ⁊ cũ incipiũt faſtidire cibũ ⁊ abominatio
né ⁊ vomitũ ⁊ ſputũ c doloꝛẽ ín oc ſtomachi babere: zma
las res deſiderãt ſicut argillã creta ⁊ filia: oem? eis firupus
imalígra.ad cófo:tandü appetitũ coditii cum nuce mufca. t
gno aloes fimítib?naribus odo:ífera applicenfzmanducét
pillu.gallinas cũ acero wel cũ ſucco vuarü agreſ.neq; come
dant vſq; ad ſaturationẽ: fed bís vel ter ín oie ⁊ modicũ vt
nulla grauitas ftomacbo inferat: potet vinũ fubtile odoꝛi⸗
ferũ paz míxtü. pbibede funt a rebꝰamaris oiur.meftrua
puocatib?ficut à cicerib? ruta faſcolis apio marat.« ſilibꝰ.
IC» fi virt? digeſtiua ocficiat demꝰhũc pul. (tomacbü cim có
foxtatcvetofitate expellit deſideriũ malũ ãputat. R.cumini
cinamo.carui apij.añ.ʒ.itj.ameos thuris.añ.ʒ.ij.⁊ ſmẽte fio
ſami zedoarij galãge acoꝛi.añ.ʒ.ij. malig.ʒ.v.fac pul.da.ʒ. q.
£X fi neceffitas phlebo.vel phar.dandi fit: cauẽdũ nc fiat
in.j.vel.fj.veLitj. vel (it). méfe:tüc erf fet? eft oebilis:q: nutri
mẽtũ é fibi neceſſariũ « catbarti.c pblebo. mínuüt materia
í.(ang.d C eiꝰnutrimẽtũ.ſi neceſſariũ €vtfiat pbleb. vl pbar
macia. ín. v. vel vj.eel. vt). 05 fieri. vitj.ecLír. minime: q: fer?
tüccft magn?: vit cft neceflari? cíb? multus.pblebo.c pbar
ma.nutrimẽtũ minuũt: mínuto nutrimẽto fetus moꝛit᷑:S⸗
fi mulier multũ inſirmet᷑: ⁊ neqat abfqs pbleboto.vel phar⸗
ma,.euaderezmeli? eft vr ipfa ſanet ⁊ fet? mozíat : dp vᷣtriq;
pereát c mozíanf : nõnũqᷓ pedes eius tumet: vii neceffe eft
vt alum cii aceto teperef qð pedib?inuolutís iuuat. Itẽ B
modo alumé cũ aceto coq̃:⁊ pánís ín eo inuoluti fam ín
uoluant᷑:⁊ cbimolea cfi aceto tépata : 7 inũcta pedib? valet
cũ tpe paricdi appopinquauerit cũ fapa ; vel cum aq tept
Paactice.
| t in fonte earũ ſedeãt:vmbilici c latera ⁊ lũbi
da balnei — anetileon vnguant;c latera manibꝰ fri
ccn£.accipiant pinguía tura ius pinguiũ gall:aut oc peco
fibus: dad pariendi induren£ oiptamí.5.j.ci aposirare
pct ad bibendi. IBidus irundinis lotus € colatue valet! bi»
bir? cti ad tcpi.aposi.fenugre , cii melle pdé.5 P.oe oíamar
gantó 2fcctióe D faar: vals ſerapinũ ín aposima,ciceri, ni.
fafcoli ⁊ croa.cófostàda eft vírt? hoc mõ:aſſet᷑ caro vituli c
agni:deinde i mostarío trita cũ odoꝛifero vino vcten ⁊ cola
rà potui det᷑.Sʒ fi fecüdina poft partü remanſerit fternuta
tio ꝓuocet᷑ cii rað.hellebo.albi códifi «fifib?. potét apost .
fauirefafcoli fenugre.cũ.ʒ.j. c $. galbani.fuffumigatione fa
cát cũ myꝛrha velgalbano c ſiłibꝰ.Si multa purgatioe de⸗
bilítan£ itring࣠cfi rcb? fanguinis huxũ ftnngétib?. € 3n
fantes oc vuluaereütce ín ro.cũ fate tritis inuoluant vt co
Ti moa cófostent: ocinde os palatü gingiue cũ digito oc
mele ímincto fricent: aures coz innngant z duobus oicb?
iunctis c 53ccara c fifamet piſtato nutriant.orni die balnee
tur:oés coz articulí cũ puluere mirte inuoluant᷑. Sepe ex
Cleo ro.vci muti. vnganE:ota eoꝝ mẽbꝛa fricẽt:maſculi pD
& femie facet q: maſculi durioꝛa mẽbꝛa hr̃e 05 ppter exerci
tí ⁊ labo:cs:c iemp? im obfcuro loco puocetz vr lume ocu
lo coz coadiinct:lucidus em locus lumé diſꝑgit. In fan»
ab?ctíà fotenz euenire ꝓpꝛie paf.ficut bíp. dicit ín apb. In
fátes oꝛis vlceratio.vigit᷑ vomitꝰtuſſes auriũ hu.⁊tĩoꝛes pa
nunt, cunq; dẽtes ꝓducũt tumoꝛes c pꝛuritus ín. auribus
ophthalmias ſpaſm̃os maxime cõſtipati.Opoꝛtet vnde ve
mat inteligere ⁊ repugnare bis paſ.ne veniant.ꝙ fivenerit
curentcũ medicina os vcleratũ oe litar.ceruſa oleo ro.tcera
ſufficienter vngatur: aut oc ſumac coꝛiandro croco € cera:
aut cũ coꝛtice ldani⁊ galla cũ melle mixtis réperati.££ufto
diẽda ẽ nutrix a mala dieta nutriat oc carne poꝛtu.lactu.cũ
accro, Sí aũt vlceratiões alb.fuerint vngant cii coꝛticibus
galle ro.fic.s.tj.cere.2.].oleo ro.Si funt nigre funt moꝛtitere
f5 t ſũt curáde cũ ſucco ſolatri coꝛisdri cũ oleo ro. vel vio.⁊
Cera. Vomitũ vᷣo fi habuerĩt pueri potẽt decoctiões mẽte ca
lamétí corticũ fitici.cataplalinet ftomacbus oc galt.ſanda
lis lígno aloes acatia ⁊ aq ro.Si vomitus fir pblegmaticus
"K.calameti cro; anfto.lou, cũ ficco méte bibát. pbibeda
eſt a groſis cibis.Si vigilias pariuntur accipat nutrir oc
femi.papaue.lactu. pane affo . nutriatur t succara , Si ruf
fiantacapiant clecruaríum poc. R.dꝛagagã.amið.⁊ zucca⸗
ra.alíud qp fi 3dbuctuffiát vngat᷑ capat cũ melle. Si fuerint
pauidi cuftodiéda eft nutrir cũ bona dieta: pꝛobibẽda cft a
groſſis ⁊ melãcho.cibis ⁊ a ſaturitate. Intantes ctiam nó
multũ lactẽt. Oſi lac groſſũ habuerit ſubtiliari ds cũ apio
oximet.maratro⁊ fimiib?« ſubtilẽ dietã accipiãt tũo:es vm
bilíci inunctióibus curent᷑.ſ.utar.ceruſe liri) memite coꝛiãð.
humidas aures curamus cii alumine cocto cũ vino tẽpera⸗
tis : «4ianá eis infufum aurib? ĩmittat᷑. Bingiuarũ tumoꝛ
⁊ pꝛuritꝰ fic curádus eft: faciẽde funt ínunctiócs cum adipe
gall.buryro cerebello lepo:is. ££ oentes ꝓcucũt vngnede
funt manillez'colium cum oleo vio.calido fepe caputvnguat
cum oleo viol. ca.z infundat ad ca . ín qua coda fiat camo.
mellilotü « filia. minuendi eft nutrimentũ.caueãt fri. cali.
Si habeãt fe.nutriaf nutrix cü refrigeratiuis. 3nfantib?$0
ſpodiũ ſe.poꝛ.⁊ ſuc.maligra.detur.Si habeant ſolutionem
vẽtris cataplaſmet᷑ oc ſanð.ro.galla acatía cũ fucco mente
téperatis. oemus nutrici res ftipticse . Si aũt puſtulas ba
bcát lauent ín adj vbí cocta fint meta ro.cvnguant cũ litar.
ceru(a aceto. D ps etíá vt et ceteris Irijs acadentíb? eis ad
uenientíbus repugnetur. ¶ Bonũ ⁊ laudabile videtur
vt infans de lacte fuc matris nutriat᷑:fetꝰigit in matrice ma
tris exiſtẽs oc mẽſtruali ſanguine nutri£: ̊ ec naſcẽte natu
ra mãdat ſanguinẽ decoctũ ad vbera:⁊ in vberib?inlacmu
taf ad nutriendũ infantẽ:vt oe materia q̃ nutritꝰ fucrat nu
triat᷑ ideoq; lac matris laudabile eſt.ꝙ fi. ppter neceſſitatẽ
lac alteriꝰmulieris accipiãt tat eligaf mulier q̃.xxx.velxxv.
annoꝛũ fit t optime cõpoſitionis ⁊ cóplenionio ſanguinee ⁊
latũ pectus habeat moderatas mamillas neq; multũ vicina
neq; multũ remota a ptu: tẽperatã babeat dietã exercitijs⁊
balneis t&pat!vtat vt ſupius ofrím?.d fi modicũ lac habeat
putria£ cũ ciccribus fabis iuridꝰ frumeti cũ lacte; lac capi
S'o.ltítj.
n8 accipiat ⁊ bouinũ. pbibéds cft nutrir ab acutis ficut ce
pts poꝛris alitje ⁊ fibus: abftineat a coitu :q? magnti nocu
métü ínfanti pseftat. Zrabit erm menftrua « coꝛrũpit ea: vn.
advbera nó poffunt afcedere: à fi 2cíptat coampli? oetcn?
eft:q: melio: pare fanguínie vadir in nutrimentũ fctus:ma
' laafitad vbera aſcẽdit: cin lac cõuertit vii malũ infanti nu»
trímetü tribuit.Si aüt fiat groflus ad tẽperiẽ reducat c fub
tüíc£. €55 fi fubtile « groſſuʒ bis fignis ſecernik. Si vna gut
ta inyngue orftillata coagulet nec fluat groffus eft. Soi at
ftuat neg; invngue ꝑmaneat fübnie cft fi fup engue nó mo
ueat neq; fluat neq; coagulaf mediocre cft. Itẽ lacte in va
fc vitreo miſſo t vna nocte oimiffo : fi aquofa pars furfum
afcedee multa fit : terreftrifes modica fübnie eſt:ſi vo terre
ſtris fit multa⁊ aquofa pauca móftrabit effe arofíus: qó er
tenuare volẽtes modica fubnle dietã accipiátzc ecorrario
faciãt fi iliud ingroffarc; voluerint .& ¶ Pueri lac dimitten⸗
tco regant ai balneis:bonos cibos acapiant vtiles cbímos
gñantes:⁊ à funtfaciles digeſtiõi:neq; multũ « fubito: fed
paulatim cibent:q: fi multa diuerſaq; abaria accipiãt ducũ
tur ad fpafmi oc repletióe: « groſſam c viſcoſam dietã: qz
eft cà gnandi lapidẽ ín veſica: puftulas feropbulas cfifia.
non mult exercitent᷑ quouſq; ad quart annũ veniátzpoft
hũc bonũ eft fi exercitenÉ S5 vint copiávitent: eoꝛũ ei coz
poꝛa ca,c bu. natura: c vinũ coz caliditate 7 humi.augmẽ
tat: capita coz fumo impletzmarie fi calí. ⁊ bu. fuerint n3
ture.vínü etiã cos cómouet ad irã 7 ad malos moꝛes: mete
oeturbat: modicá ó bibat qð vꝛinã puocet z ſupſuos pu.
expellat:aquã frí.poft abos mariein cal. rpibus nó caueãt
I» fineceflitas pblebotomádi fueritvétofen£:trá(3ct]. vr).
annis fo:tiozíbus exercitijs vtan£:c poft fricenfin aqua ca.
balneentur.cũ.xij.annoꝝ fuerint multomagis exercitari oc
bét ⁊miniſterio diligẽter adiungantur. ]
¶ De coꝛpoꝛibus iuuenũ. Cap̃ · xxij.
Via co poꝛa iuuenũ in augmẽto ſunt pofita nego mas
Q.is arcfcere poffunt ín ftatu pfecra: neccfario in eoꝛũ
— fupfiuitas hu.coadunat᷑. vr aliqñ in q̃ſcã incidũt
paí.plenirudini ꝑtinẽtes natura em ſupfluitatẽ abi nó diui
dix:⁊ nó mãdat cà ad augmẽtũ co:pís:ficur in pueritiafece
rat.Sʒ fi in co:zpecoadunertz vir? t mébioz mo:bos ſuſti
net t eos excciudere pot. ps aüt nos dare cõuenẽtẽ dietã
oecec eos vri affucris exercitus: necp balnea aqua cali-mul
tum affuefcant: neq; oiu ín cis mozent:f5 ip hyeme in aq re
pida:in eſtate ín fr. Caueant abos cbo.ru.senerátes:ficut
aliía po:os cepas ⁊ filia, vnuſquiſq; hoꝛũ cá oiete quanta
té accipiat quà digerere poffitz quãtũ appetitus ocfiderac
t Q3 cofuctü fucrar (5 bonũ cft vt dbos accipiant fri.7 bu.
pertinctes ficut fant pifces beduli fructus? fiia. viná bibat
nóvctus neq nimiũ cali.:fed bñ cómirrü aſſueſcãt pblebo »
to.pparma.vnoqs rpe quo ↄueniat. ESenes vᷣo cali. bu.
afiuefcát nec mulrüvtan£ exercitijs vᷣtꝰilloꝝ ocbilirat «bu.
coz oeficcant :ín aqua tepida balneent᷑: ⁊ in font£ deſcẽdãt
cibis q̃litates c quantitates tẽperatas habẽtibꝰvtant᷑. La⸗
ueãt fri. fic.dietã melãcholiã generãtia: ficut carnẽ vacci⸗
nã lentes c fiia ⁊ fc oĩno a coitu caucát . pbleboto. c pbar?
ma.ín tẽpoꝛibꝰ anni in qbus 05 vtant᷑:nã fi Dac oietanó bñ
cuſtodiant p certo infirmant. vri bip.fenes rin? cezerís in
firman£.vi cóplerióes coz; nó ato ficut cetere ca. t bu. pue
trefcunt, co:posbus ſenioꝛũ. Cap̃ᷣ.xxiij.
NAia coꝛpoꝛa fentoz ín fenectutet ſenio conſtututa funt
QD oeoioa:necefte eft vt de bis oifputatio ſequat᷑. Di⸗
cam? g naturã eoz; effc fri. fic. tame bu.accidétaliter pprer
oefecrioné digeſtiõis coz bu.cs fuperftuirare in ers genera⸗
tã.vnde in initio vitãda eft hu.dicta.ſilmanſio eoꝛũ ficca z
bumi.oꝛientali plage oppoſita:parum meridiei pertinens
CTunq; a ſomno ſurrexerint: totum coꝛpus anetiler.o ⁊ nar?
dit. c maſticet. vngatur. deinde parum exercitijs exerciten⸗
tur. S aueant fatigationẽ poft exercitũ quieſcant: deinde in
aqua ca. c fapida lauenf:fS t nevirtus eoz ocficiat c oíffol
uat femelín mefe. St aũt debiles fuerínt femel:poft balnei
quieſcãt:deinde tẽperatos cibos digeſtiẽi faaleg comedat
⁊ cali. t humi.ꝑtineãt: ficut pan fermentatü pifces ſauamo
' fosalas galt. anſeres bedulos agnos anuales oua fo;bilia d
cunq; Uc poterat digerere nó eft eis negãdũ: maric fi oppi
Liber pzírtitló
latione cpatie nó habuerit.caueãt. carnẽ᷑ vaccinã capꝛi.panẽ
asunü ⁊ Dcitialcs pifces i9 em̃ anuetis pydropilum iucur
tait zin renibus c vcſica «pide generat:vinũ cian. aureũ
bipáz parus mir: 7 modici qð virtus digerere pofitt:coz,
ei caput cucrui ocfecti lunt; vi nequeunt vinũ multi fere
rc; f aliqn groflas dieta acceperit in finc pꝛadi accipiat ca
V. esectu. foit diaci. daatriõp. Sinʒ. C ſitia. Caueat cuta ciba
r.a coo.ru,gfiantia ficur fungos ⁊ cho. ni. gñantia ficat lẽtes
cau.cs c ſimiua ⁊ cito cõuertibuia ncut funt moꝛa mel 4 fis
tilia. $55 02 fructib7 arluefcát vuas paf.ficus fic.amigd.nu
ces:bis igit in oie comedãt:ſʒ fi fuerit detecti ter.natura em̃
eoꝝ derecta cibũ ſemel acceptũ neqͥt digerere: nónund eis
cũ abis m ſcẽda ſunt:ſolutiua coz digeitionẽ humectantia
coitus t oia acadéna aie pꝛeter gaudiũ lunt negada. Poꝛ
ro q: pi pp.cr calo, detectionẽ cibus acceptũ digerere non
pofiuauccefíe cft vt in eis tupfiui pu.gencrenturfrigidita
ti ꝑtinẽtes vii cotingit vt ⁊ dietaã cõouenietẽ d pbiegma in
eis generet donemꝰ nó tf aſſuete⁊ ctià diuretica ſicut oxi⸗
ml vinü btue comcdát apiũ maratrũ. Si venter ofhipct
bumetiat cii buzis oofomogaro elixis: ocmus eis ficus fic,
ci fe.croci pozrutanizqb? nó folutis electu.ſolutiua ⁊ laxati
ua.ij.veliz.icllas puocátia ficut orifc.i, oianinicon. ſilia ·
mura eri foluzióc irai naturalie debiutat tyꝛiacã magna
accpíár: ſepe clyiterisent cü D.ete elco obiomoga , Caueãt
" ecutü cyftere:q: veré eoꝛũ ocficar, vh sDaLin l b. de cuſto.
fani.i£:yítere cũ olco laudabile ⁊ vtiie fenib? eft:q:ouros
bumo:csz humectat ⁊ iubꝛicat:mebra ficca hume facit. Ca⸗
ucátfo:tes medicinas:ſicut hicrãp.⁊ ſiłia.t nó nũcᷣ fumát
mirabo.bell.cõditos:neq; opz vti vino laxatiuo: natura em
aſſuece non obedit. —
EEDec exeũtibus ab egritudine. Tap̃ .xxiiij.
cy Cia quant opoꝛtuit oz regimine oim eratum
d oifputanun?:marime infannü ⁊ ſenioꝝ:de Qo?
dintẽtio fueratin Doclib.necefic cft vc oicam7oc
^ NAT A ccrirudine exeũtibꝰ oc ilis.f. qui a feb.c acutis
eL nobis euaferunt, coz c0:p0:3 fünt deſecta et
modici (anícar] bñtia pprer nimia fui diſſolutionẽ cr fc.fa
ctà.paucitaa fanguinis cit ꝓpter calo.multũ exiccante « có
fumentz ppter modici cipd:neceffc g naturalis calo: pau»
cus eft oc frigidis: vn debẽt aliqo ſubſidiũ babere calo.na
turalé c virtute co: excitas ⁊ augmẽtãs c fo:nficás:q autẽ
ficcuftodiédi fuat trib? oicb? iũctis cid ceffauerit moi? res
neãt dietã qua in egritudincvrebant. f. lacbana iura pancs
lozum « fimilia: qð Ió fieri 05 nc mozbus recupere£:ocínde
ad groffio:é otetà afcédamus paulatím $m oꝛdinẽ videlicet
ad colla puloꝝ galiína.ftarnoz ⁊ coras alas:⁊ poftea ad pe
coꝛa t piſces lumina Liudabue chimũ gñantes:tandẽ oent
pedes aiati agno bedoz « ſiłiũ fitr c coftezocinac ſic die
taaícédatvfgs ad 31:18 carnes z o:dínatus aicẽſus diete fiat
p:our virtus eoꝛũ iuſtinebit oonec ad cõſuetã dietã veniat
vinũ ín initio aLac ſubtile ⁊ odouferü bibat ⁊ bin comirtum
deinde ad cõſuetũ deſcendãt.caueant pleuitudimem: caloz
eim nct oígerere nimiũ cibũ.Silr nó ops cos nec fame nec
ficim uctinere:qꝛ calo: naturalis oebilirat extinguit appeti
tus:coꝛpoꝛa eoꝛũ cilefiunt ⁊ deſiccantur:⁊ poftea ínfrigidà
tur:abſtineãt (c a cali.cibis balneent᷑ ín aqua tepida ſapida
tfi raro.caueãt foꝛtia⁊ multa exercitia fclutione vẽtris vigi
lias.hec erm calefaciũt ⁊ deſiccãt virtutes coz nó coeant coi
tus bonos hu.coꝛꝑis diſſoluit:vñ ocbtütan£ . Opoꝛtet etiã
pquiri au optíme a moꝛbo curari (unt c mũdati p qð bec fi;
gna coqnofcimus.&i erf videant euafiffca moꝛbo abſq; vl
la crífi fine purgatione apofrematibus « fifibus: « fir crifis
Ímperfecta:pulfum eoꝛũ velocẽ ⁊ ſpiſſum ſentiamus:aut vri
nã tíncrà: aur amaritudinẽ ín oꝛe fuo doloꝛẽ ín capite ſitum
atígatíong grauitatẽ ⁊ multũ ſudoꝛẽ maxime ín ſomno:oĩa
becimüdos eosdenunciãt.vñ neceffe ẽ eoꝝ coꝛpa müdifica
re. S aũt fatiga tionẽ ín articulis aut doloꝛẽ ín alíquib? mé
bꝛis fentitit :nofcant apoftema ibi efie futuri. c quodcũq; fi
gnüer eis vidennt (ciát moꝛbũ effe recidiuü: rücaür debẽt
tenere piftiná dietã quá in mo:bovel parum poft feruaue 7
runtzvtant ergo tenui dieta 7 purgatióezmarie fi debilẽ ha
bent appetitũ:⁊ qᷓuis habeãt ⁊ comedit: virtus cog eſt im
becillis:ñicut hꝛpan apho.exeũtes egritu.ſi nó comederint:
aut comedẽtibus ſani nó apparẽt:ſignificat qp coꝛpus inani
tióc indígct:poc níft fat mo:bus recip. ocat. vin bip. nO pu»
raco:pa quáto plus nutries tato magis ledes. €aidendt $
an figná fanguinis appareat c minuam? fanguine quantus
neccfie cft:nà in cozpozib? coz neceſſarius cft fanguis ; fan
guís quátt ops mínua£, Si cbole.fanguine videamus pur
gemus cho.ců cafiafi.orife. c ſitibus.dietã etiã ordinemus.
Siaũt poft müdificationé nó alleuiẽt᷑ ſciat cp cibũvltra mo
Gaccipiüt:ficut dicit hip.in apbo.oecrefcat 6 cib? t accipit
orife.cti em iam oicta feruauerintzad fanitaté deueniet.
¶ Te obſeruãdis co:pib? a peſtilẽtiali mo:bo. Ca.xxv.
Puma Cha cultodia oebilid cozpozti.í. Pm aliquá par
I AEN w.té fanitatie cuftodiede oefcripfimus., 3naptes
jd eft aregimíne coꝛpoꝝ mozbis pparatozum.
«repugnationé caute moꝛboꝝ futurozmóftre
: mus. icimus em occaſionẽ venturoꝛũ moz»
bo:um quá oícimus bifaria oiuidizaut em fit extrinſecus vt
pettiléria quam píp.epidimiá vocauit;autíntrinfecus q aut
eftoe mala cópierionezaut de malo: hu.copia. Sin cipum?
ergo ab exteriori. &Diyim? ín peimo lib. tpcozíca nuncupat
vbi oc aere diſputauimꝰ:ꝙ comutata acris cóplerione ; et
tempoꝛibus anni extra naturam exeũtibus fiunt moꝛbi il⸗
li pertinẽtes mutationi. £y mutatióc fubftantíc acrís « ci?
co:rupnone « putrefactióe moꝛbi gencranf peſſimi: ⁊ moz
tifcri:ficur peftüentía inoꝛdinate feb. variole ⁊ ſimilia.Dici
mus etíá ꝙ moꝛbivniuerſaliter de acríe mutatióc naicétes
nó accidüt boib?: qm oe mutatiõe cópleriói aene nó infir
mant nifi qui fimiles illi funt copleriontz moꝛbi d fitit pꝛo
pter mutatíoné ſubſtantie aerís plurimũ illis cueniũt:quo
rü bu.ad recipiendũ aerís putrcfactione fib fimilante pa»
rati ſunt:neceſſe e(t $ ci moꝛbũ rentíam? oe cóplerióis ac»
ríe mutatióc; repugnemus di reb? illí copleriói ↄꝛijs cũ cie
bo « medicina:quà oicem? cii oe curis egritudinũ oifputas
bím?. Si fuerit er coꝛruptiõe ſubſtãtie acris: coꝛruptio fit
multacnafcat ex calí.c Du.aerí ꝑtinẽtibꝰ eũ facientibus pu
tridus: necefíc e(t etrepugnem? ei cũ pbleboromía ⁊ pbar
maciã hu.cali.purgante:⁊ frig.⁊ ſic.vtant: caueãt aere cau.
⁊ fole: t quieſcãt ín frigi.máfionibus circa quas aqua ⁊ poꝛ
tc ſeptẽtrionali plage oppofite fint; ⁊ domus coz fint alte
in quarü pauimẽtis frondes 7 loꝛes ſternant᷑: ⁊ ſepe aqua
roze£;balncenturin aqua fri.⁊ fapida : caucát plenitudine
abi t potus fame ⁊ fitim ⁊ cibũ malũ chimũ generante,/2o
fi aialia fimil.tcr peſtilentiã patíanf abftíncár fcab eis:ſolũ
modo gallinas ꝑdices oia iufcellata: 7 cõdita cü accro alijs
frigí.c fic.z acetofis comedár:mauducent fructus ficut pira
malagrana, coctana pfica cítrulos c ſimilia. Si eftas fit ct
paríant fitím trociſcõs cápbozatos accipiant ci orísacca,
Scire ctid opoꝛtet calí, t hu.cõplexionẽ habẽtes magie in
bmóí infirmari tpib? ceteris:vñ ncceffc eft cito fuccurram?
cis cá ppleb.⁊ reb? fri « fic.fic fupi? diximꝰ.nõnũqᷓ autün?
ficcifTim?eft nó pluuiofus:4 eſtas calidiſ.⁊ tücnafat peſtilẽ
tía d 0: caufon tertiana.cũ chole.vomitu ci anguftia: 4 fiti
idco pꝛiꝰ ſubueniendũ eft cis cà fri. « bu. ficut prifana ſiru.
ro.cü pfilio .oem?metones palefti. cucur.c ſitia. Debemus
d paf.venturas pᷣuidere⁊ nc ad cas ꝑueniant reſiſtere vᷣbi
gra.nóndd ín fqnániam incidũt ⁊ puttulas i gulã:⁊ fuffoca
nócs patiunt.vñ pꝛiuſq; D incurrát:fubueniedü eft cũ poles
boto,ventofis ín cruribus pofitisclyftenb? bu.ocínde cum
garga.ad ro.famac ci fapa oc mort oc ſuc.coꝛiãð.⁊ fifelcos
⁊ fiib? Itẽ in Btpe fri.c poleg.mo:bí cueniunt;fic apople.
epilep.z fitiameceffe € iõ vt füccurr:m?eie cũ mtidificatiuis
æ dieta ca.vifcofoz hu.extenuatiua. Itẽ peſtilẽtia qñq; fit p
pter putridiſſimũ fumũ aeri ↄmixtũ fic oc cadaueribꝰvpłher
bis vel pomis putridis diſſolutũ: 05 6 ab illis locis ad fana
mutari:qð fi nó poflunt faciát máfiones ineo loco in quo fu
imus a véto nó poflit ouci:autbabitent ín antris vbí nó pof
fit multus aer intrare ? ponan£ ibi frondes « flo:es : fumí
gent ex aromaticis . f.ligno aloce ambza ⁊ filib?. Opʒ etiã
inrelligi ꝙ quidà mo:bi ab vno adalium mutant ſicut lepꝛa
ſcabies pbtbvfiefrenefis vani. opbtbalmie c ſimilia.vñ fas
ni funt pꝛohibendi nc cti eio comedantt bibant:ne cx eoꝛu⸗
fpíríta cótaminan ad cofdé veniant. .
¶ De caufa moꝛboꝛum. Cap̃ · xx vj.
Pꝛactice.
—— moꝛboꝛũ q̃ab interioꝛibꝰmouet᷑:aut eſt vni
DRE elio aut prícularj. Git eft ab vniuerſali ma.
la quid£ cõplexiõe vniufcuiufqy moꝛbi incipiẽdũ
M cin multis locis fcripfim? ꝙ cã ei? cft rebus illt
cóplerioni 2:08 t oppofitis fiue fit medicina fi
icta.
aiit cbimozfi nó fuerit mala nó purga
tionibus curctur:fed ci rebus ca oeficcantíbus:fi vero ma.
la partim purget ⁊ partím melioꝛet᷑. Purgatio aũt plenítu
tẽperata fanguís vſq; ad oc»
fectíone ertrapa É:sut quoad rub.co.fi nig.fuerit 2r:nuet ⁊
maxime ft cõſuetꝰ fuerit pplebotomia: aut emo:zroide : aut
matería babita ceffauenrit:ficut Bal.de quadã muliere nare
rauit:cuíus menftrua multís oefecerüt mẽſibꝰ:⁊ oucta € ad
vitimà macie c appetit?oefectionc:quá indt cá viderem mi
nui trib? diebꝰ iactis ſang.iitj.vel tres lið.qͥð cü feciſſem có
uerfa eft ín paucís diebꝰ in fuà craſiciẽ. Hmõi aũt mulieris
imacíce fuit ppter mẽbꝛũ parui fang.abüdáriá ⁊ multitudi⸗
ncm fanguinis ín venís c arteríjs criftéte. 4 fi vᷣtꝰvel tep?
vel aliud impedíerit:paulatis fanguís mínuat cii pbarma.
vel pblebo. qp fi ctas puerilis fit Meat Fina Si autẽ
medicus vt op5 quãtitatẽ bu. coꝛpis i ígare nó potent
tc tradat oblíuiót:(5 ftudeat círca eã quãtũ hũana natura p.
pẽdere poterit. fi plenitudinis ſignũ appuerit nó o5 rardari
pblebo. d neglecta diuerſi moꝛbi generant: vt puftule pble
gmones purgat] bu.ocf co:pí bona Viri ERA, ddr cos
& nimio⁊ groffo cibozciben£ pulL.galF. «fitibus fructib? las
ganís t ceteris ſupꝛadictis: affuefcát qetíizmorus ern calefa
€it co:p? ct eit bu.q ad ádà mẽbꝛa fluétes pncipalíiazmul
ta cíuerfa facint pati . Similiter facirbaLoeinde iterum vi⸗
deamus:⁊ ſi aliquã plenítudíne cognofcamus: alia vice mí
nuam? quoufq; mala plenitudinis abüdátia fentíam? . £2?
fi nobis alíqua repugnet actio vt nequeam? fanguínem mi
nuere:ficut defectio ftomacbi curc£ ſubtili ofera 7 paucazvt
virtutẽ coz cognofcimus eſſe.hoc em̃ cuftodíto natura mae
teriã íftà digerit:⁊ ad bonũ cóuertit:q: ſubtiliat:⁊ paucitas
diete € 2ueniee materie plenitudínt : oíctà fri.⁊ ſic.accipiẽ:
⁊ oígeftioi facile ſicut malígra. fuc. ſirupũ maloz acetoſoꝝ
orifeni. cibos iufcellatos frí.c fic.fibtiles:t fiv? B patinon
poss máducét pullos gal£. máfiócs (intfri, ⁊ ſeptẽtriona
:afpergátur ín pauimẽto frõdes c ftozcs fr (, bec ſeruan⸗
da funt quouſq; fanitatis abüdátiávideam? mino:atã⁊ par
tim ppter cibi ꝑuitatẽ oígeftam ⁊ coꝛpꝰ cóuerfüm ín fui na
tura. Alij vo fi abüdauerínt hu.vel cozrupti fuerint feftinas
re ocbemus cũ eoꝝ purgatióc. Si fit choł rub.⁊ cftas fit pꝛe
cipue ſi abomínatione t pücturà patian£ ín ftomacbo cuin
oximeł.⁊ ad cał. alijsve rebus võmitũ puocem?. Sí nó fit
eftas catharticũ oe mirabot.citri.⁊ (milibus ſᷣm virtutem té
us etatẽ ⁊ regionẽ ⁊ cõſuetndinẽ. r£ ao d oíco.rr.5. miras
L.citri.onfe.s c. firupiro.2.0.cbo.rub.fuauíterz bii purga⸗
re:deinde eft neceffe boná in cozpe materiã reftaurare cũ oíe
tíovt funt galf. c fimílía. Si cbol.ru.orief purget᷑ cũ vomitu
ín eſtate oc fc, r3. caftanocolc.ari.s.j.c f. fac puLoa cum orí»
met, c aq calf. Sí $o eftas nó fucrit purget᷑ cũ catbarticobe
acaríco.SSt aũt catbart.nequeat accipe oande funt be pit,
"fC.agarí.epí.poli.frícados.ar.5.í.bellebo.ni.fa nítri.an.s. f,
petrelasuli.5 .j.fae pul.teperateü fuc.osimi da.ʒ.iij.cũ ca.oíco
tà bác accipiát.f.agnoe ánuales iuſcellatos:aut piſces affos
bc fructibus:aut vuas paf.ficus fic.c ſimiua.de berbís men
tà oʒimum⁊ filia. víni odoziferi cum bozagíne gariofi, osi»
Fo.lxiitj.
mo c ſimilibꝰcõditũ bibant.Sumãt quotidie oc electuarío
qð dicit leticia⸗. i. Sirupꝰ vales melácpolicis." Re fucmali
gra.odozifc.lib.it) coctanoz. lib.v. vint c&oziferi dari « puri
⁊ mediocre tepus babetis ib.t.succare lib. ).garíofi s.j. t P.
lígni aloes.æ.̃.frondiũ dtri.5. v.osimi bozag. ah. sit). fac ſiru
pũ.Caueãt anguſtiã triſticiãt ira. c l5 bís diu obferuans ad
fanitatenó perducan£ ad alia tñ nó tráíeát. bi cnim pu. ou.
ri ſunt⁊ mobedictes.vn bip.oia fm rationẽ fadéti cc, $i fit
fignii pblegma.purgef in eſtate cüvomítu. Sí aüt cftas no
fir purgef ai pbarma.c ſtomatico bierap. bierot. afa fetida
1 fimilibus:neg t initio:fcd ci digeſtũ fuerit ⁊ ſubtiliatum
Q9 fi non fit fübtile pꝛiꝰ ertenucf ct aposimate rao, oeinde
purget.oieta ca-pblegmatis attenuatiuã accipiãtvinũ:citri
nũ vel aureü bibát purũ ⁊ oíctá ſubtilẽ accípiatztenuis em̃
dieta natura »foztat ad digerendũ pblegma "P bleg.nó eft
alíud nifi abus medie coctꝰ.vñ ſubtiliata dieta cal namurale
cofo:tat t digerit ⁊ mutat illud in fang.in cho.aũt rub .ant
nis.nullo modo q funt ficce,
(Ec resimine coꝛpoꝛũ fud curfus trãſcũtiũ. Ca.xxvij.
—, 3 rimas in theoꝛica vbi oc figníficationibus futu
roz moꝛboꝝ diſputauimꝰꝙ oẽs rcs naturales fi
augmenten£ vel minnanf: aut extra curfum ſuũ
A creat nüciat moꝛbũ futura aut neutrũ:Silr fi ap
— — ^ pareatrtcs ertra natura inuit moꝛbũ aut neutri
futurum. Sed incipiendü eft 0e regimine coꝛpoꝝ:quoꝛum
rcs naturalis curfus fua trãnerit. Dicamus ergo fi quedas
rcs naturalis curfus fug exierit feſtinãdũ cft vr ad curſũ ſuũ
natural£reuocef cũ rebus cõtrarijs illis accidentibus p q̃ a
curſu naturali exierit.verbigratia Si augmẽtatꝰ fuerit
petitus pluſqᷓᷓ opoꝛteat: intcllígif mala cõplexio fri.oꝛis fto
machi dñari:vñ oam? vinũ ciboſq; cali.autfi acetoſuʒ pple⸗
gmavídeam? villis ſtomachi inuiſcatũ effe qb9necefíari?cft
vornit? y fi appctitus mínuat os ftomacbi calefacrü cffc in
finuat: quib?fri.cam?:aut dbo.bu.ftomacbo inuiícatos eua.
cuamꝰ. Ideoq; vomitũ cũ aq ⁊ oximeł.ꝓuocabis.Si ante;
appetit cali.acuta aut dulcia deſignat malá cõplexionẽ frig.
uftomacbi dñari:⁊ oam? frigida cał.extinguẽtia. €i aũt
appetit fris.fcim? cali.cõplexionẽ oꝛi ftomacbi dñari⁊ oam?
fris.da calo.ertínguéria.fi fitim paría£ cali. ficco lerio osi
ftomacbi dominat:⁊ oam? fri.⁊ hu.ſicut ſirupũ ʒucca.⁊ fpo
diũ/tri.⁊ hu.cibos naturaliter c artíficiahr fumár pter lac
t pifces Q caucár, fi appetit nó babeát bibẽdi aqua fri. fri
gi.cõplexio oꝛi ftomacbi ofiaf-aut eri pbleá coadunatũ eſt:
vnde oam? caletaciẽtia fiat mel vinũ vet? odoifez electua
rii dyaciminũ oyatrió CS focrigene vomitiuũ ð oximeł.
cũ ad ca.aneto ⁊ að.⁊ accipiãt fi pplegma fucrit aceto
fum. Si aüt cgeftío — fuerit pluſꝙᷓ ops c fit pꝛo⸗
pter nimiũ cibũ minuat cibus . Sí aüt acrío nature fit crpel
lentís abũdãtiã materie adiuuet᷑ natura cum atid lararíno z
n3 fi atrina fit cũ míraboL citri. Si nigra cà mirabot.inð.po
lípo.epítbi.c ſitibꝰ.Si minnaf egeſtio:⁊ ñit ppter paucita⸗
t£ cibi neceffe eft plus cibent᷑. Si fit ppter ſtipticũ cibü: acci
piantvnctuoſa iura⁊ pínguía cũ oleo elíra mirta cũ obfomo
garo ficubus fic. c fifib?, Si aürfit ppter pplegmavífcofus
t paucitatẽ cbo.ad inteftína deſcẽcẽtis pumecrádus € ven.
trii c oxife hierap.⁊ ñtibꝰ. Sí aüt fuerit ppter ca. fic.in
inteſtinis dñantẽ bumefiat coꝛptis cũ cafiafi, màána viol. fi
milibus. S egeſtio mozam fecerit : celeriter exierit: aut cá
vnde flatinzeftígada erit:deinde madefiat. Si vétofiratem
ftomacbus ⁊ ínteftína babucrint:z fitppter multitudinem
bu.exercitijs vtan£ tardeq; cibent Si añt fit ppter dibaría
vétofitat£ griantía accipiat apiũ oꝛiga. atneos diacalamẽtũ
ofafpmató. Arina vltra modi augmentara ppter multam
aqua mínuenda eft. Sí ppter actione nature eft &m crífim
nõ coftringat nifi ocfecti fuerit.T üc dãdaeſt medicina in cu
rís egrítudini dicta. Si aüt ppter reni vefice frigiditate
aut ppter mollitiẽ triferã mino:ẽ oem?: aut tbus cB succ.
Si vzina fit míno: P ops:fit ppter ad paucirate aquá fri,
bibat. 55i ppter caliditate c fic.oarm? melones cítru. t cox
fpermata.Sí ppter bu.grof.oef apiũ anifum maratrü dau⸗
ci ameos t fimilia. S cũ ardose fit: pfilium c uccara ſe.cu
eume, axaur, t fimílibug ,
Liber pꝛimus
¶ De menſtruorũ augmento· sapit),
— Ln Énitrua fi augmentenf pluſꝙᷓ opoꝛtet: «fit de
E ay nature £m crifim: aut pzopter fanguínis
A 2|
abundáriá:nó cóftringant nifi debilitas fibi pꝛo⸗
pinquauerít, q fi pzopter vím expulſiue ⁊ ocbí
axcxacnd] irste virtutio retétiue fiat: vel largitatẽ poꝛoꝛus
vel vie: auto:gano:i diſſolutione: vtraq; bꝛachia ligent: et
iumat acetũ cá fucco postu t bold ar. fumac.nutriant᷑ cũ
carne pullina cũ ſumac.his non pficientíbus cii medicina
curent quam m fuo locofcripfimus. Si minuant ⁊ cõſtrin⸗
gan£:ín aqua calida:t vmbilicus ⁊ pecté fométenE: vuluam
vᷣngãt cũ oleo fambucino:corec crura eor tigent;bafilicave
na minuat. ꝙ fi bec no pficiat ci medicinis in alis locis oí
ctis medicentur. Similiter ocbem? facerc ad emoꝛroides fi
fluát vcl fi fuerint cõſtipate.Si (udo: fit fuperfiu? er actíos
fic nature fm crifim nó cóftringa£, Si fit ppter nimiũ cibi
minuatur dieta.Si aüt ppter abüdátiá bumozum ín copo
poze coadunatá ercludant cũ pparmacia: fed fi feter figní
ficat putridos butno. vh inueftígádi eft neceſſario cui? hu.
lẽtes det aquá cauad dibẽdũ in qua cocta fint fumac coꝛiã⸗
dri ſe. tia vnguatur coꝛpus cũ oleo vio. vel ro, vel mirti.
SSudosé aüt fivolum? puocarevnguat cũ camet,anctib.c f
mílib?:z oleo vío.i d cocra fint nitrũ cafiafi, i.cafialg, cína»
tno, Srernutarione fiue cozrísa augmétata caput cti aq cat.
fomentet ín aqua oecocta fint camomilla mellilo,c fimilia.
Si emüctiofit vitra modũ naribus apponimus fucci beto
nice c ligant aloeg . Si fit cóftricca fometetur caput cũ aqua
calí.in qua cocta fint cínamo.cmellilo. Si ſputũ augmentet
gargariset aquá ro.vel aquá decoc.mirte galle coꝛiadri. Sí
coftríagat gargarísent hierapi. piretrũ c fia. Si fomn? fu
perfluus fit oc ou cóplerione cerebꝛo dominãte caput cale
fiat cü finapi c pietro ftapbífag cápbozaomnibus pulueri
Satís:c c melle téperatis:fimiliter oe his fiat gargariim?.
Si aũt fiat oz matería pplegmatica ín cerebꝛo eríftente mü
difice£ caput cũ bicrap. vt pilulis aurcís aut gargarifmate
pꝛeſcripto.Si fomnus minuat vltra modi ficatas cerebꝛo
Dominat., fomẽtet᷑ caput cum aqua tepida m qua cocta fint
— lactu.co:tey cucu.vꝛo.nenufar.mãducent papauer
ucas cozíandrü , caput cii olco vio.vngat. Cõcupiſcẽtia
coitus augmentata cali. bu.coꝛpoꝛi oomína£ . ree gfrigi.
calo.ertínguétes ficut papauer coꝛianð.lactu.⁊ fimilia acci
piant, Sii ir ppter abũdatiã ſanguinis pblebotometur. Sí
coitus 3 pꝛopꝛa confuetudine minuat᷑ frigiditas « ficcitas
cospo:í dñ atur:vñ calcfaciendí t humectandi fünt cii carne
po:cína pecozína ci cepfe vel accribus:aut accipiat ius tris
tid zinziber otafatirió c fitia. Si mes turbatur aut grauat
pblegmatica matería puppi cerebzfonatzídeoc purget cti
bierapi.bierat, « fitibus. sSimiliter regenda funt coꝛpoꝛa a
fuis qualitatibus ín parte mutata: cobferuanda ne augimé
tata fuarü qualiratü mutatione ad moꝛbũ oeueniant.
¶ Zcco:posibus egtra naturá mutatis, Sfap.rrir.
zz3:E co:poib? extranaturá mutatis t pparatis
k X id tolcrádos moꝛbos diſputatio fequit;: igit fi
q. e auís ſpõte patit laboꝛẽ moꝛbũ babebít: vh in»
X317 A ucftigadü eft vnde labo: ipſe: ⁊ curetur ficut in
ó "M 3bo:8 oifputatióc diximus.Si em̃ fuerit ex ple
nitudme calídaz bu. vena media inadat ín b:acbioz minus
»-
tur.Si doloꝛẽ « fatígationé fentit ín capite pectus tb:35
chiũ circũdãte medíana incídatur ín bꝛachio.Si doloꝛ fit ín
fcapula:t ad caput afcédit: cepbalica mínua£ c tríb? diebꝰ
iactis paulatim mínuédo quouſq; fanguíné purgẽt: balneẽ
turín téperatis ⁊ fuauíbus balnete: dietã ſubtilẽ c digeſtio
ni facile accipiat. Jubemꝰeis vt quiefcát ooncc cá egritudí
nis ⁊ fatigatiõis ceffauerit : quá ceſſantẽ er foꝛtitudine pul
fus c vꝛine cognoſcimus digeſtione.Si fatígatio fit er plení
— — ro bu. Si ſudoꝛ vel Ven
putũ augmẽtat᷑ ⁊ putct copiã hu.ĩ co:pe putrídoz,
ficat eſſe:qui rebꝰ ſupꝛadictis —— moꝛrphea in cor⸗
po: appareat ſalſem pblegma mnuat᷑:⁊ cõgruã dietã acci
piãt. St voreft rauca ⁊ rubo: ín facic fignificat efieventurá
lepꝛã.feſtinãdũ eft cà fang.octractióc ocyena d ín faucibꝰeſt
aut oc cepbalicac paulati cũ apofe:cfib? mültio fan. minua
tur:oemus oietá bon& cpimá generante; ficut agní beduli
gat. purget eos cti aposimate epitbi;cagaric,, pbibeam»
€0$ a cibo cpolerá nigrá generáte:ficut funt lentes caul.cas
ro capzina « fimilia. bác erm otetà nifi caucát, adintolerabis
iẽ mo:bü ocueni£t, €i in coꝛpoꝛe carbüculi abt apoftemata
pafcátur vicera nüciát futura. phiebotoment $o« bafilíca
(.medísna ⁊ purgétur cá cõueniẽti catparti. £i gládulc au»
te fuerint inrelligedii eft effe oc vifcofie bu. cvifccfa
polemat] abüdáría:vn purgent ab illa matería:c ſubiiliter
oictenE:grofías aũt dietã caucat. z ín capite ín feni
bus afluet? vt cuiufciqs ctatíe finr catbaractá nüciat, $c »
finem? é (übuenire cá pill.ó bierap.hierat.pilt.aur.⁊ fiib?
qbus non pfidentibus incida£ vena in tẽpoꝛibꝰ⁊ fi õte:ca⸗
ucát cibos oolo:€ capítie generãtes:ſicut allia nuces cepas
4 lac fitia.f02 fian oc:los dfi mufce vel eulicce apparcant
cataractas oenGdant: müdet ergo caput eũ bícrap. bíerat,
c fimilibus. cibos cbole.níg. generátes caucant:peqp tn no
cte ererccát: velaliqué operentur labo: quí pertincat labo
ri oculo:G. (T 3jcctigatio faciei paralyfim fit; müdetur cr
go caput cü catpartico:gargari.f. ⁊ fupzadicris antidotís:ft
milr fiat vbicũq; iectigatio cft.£obibeant a cibis vifcofum
pblegma generátibus; cal, fic.« frícationib .Onfus
4 fenfus grauítas epileyfià figt: vn fi vene fint plenc fomé
ten£ « oícta ſupꝛadicta tant", Si tumoꝛ t rubo: ĩ facic fint
« oculo; venc fint plene 7 quafi níare t dolo:ẽ capitis ba»
bcát frenefim nüaát.füccurrat ergo ad incídendü cepbal£
cà:q fi virtus fit fo:tie minua£vfqs ad defectionẽ:cibos fri.
« bu.oige(tioni obítdítes mãducet cathaplaſmẽt᷑ capita oe
fandaf:aqua ro.cápboza ⁊ fimilibus:oemus catharticũ oe
cafiafi, mana ⁊ fimilibus.q fi aſidue triſtitiã anguftia cfuf
focatione patiũt᷑ maniaci fict; ratíont amittét; accipiat apo
sima epithi bierap .bíeraruffint, « fimilia, Si vere coꝛum
fint plene medíana vena bzacbij incídatur. Sí coloz ſangui
nis niger fitvſq; ad ocfectione fluere permítte zfi vcro rub.
fit daudat᷑.dieta fit cal. bu.ficut ànuales agnit heduli⁊ ſt
mílíazcaucát cho.ni.gñantia: accipiat antídota leticiã puo
cátíat animá cófo:tária:mutem? eoz animũ a tríftíaa ad Lc
ticiá otuerfis muficoz inſtrumẽtꝭ:ꝙ fi frequéter catarrüi pa
tiunf ⁊ co:pa habẽt maal£ta 7 pectoza ftricta ad píplemo»
niã c pbtbyfimveniét: vf o5 purgare cerebꝛũ cü pulis aus
reis t aloc pill, oc hiera.interdũ cũ aposímatc oc aloe : ſʒ fi
brit cararrü oc m?firupii oe papauerc 3l. c cooperiát capira
ꝓpter ca. c humi.maxime generaras in autumnoz bumccrá
dac ímpinguéda funt cozpoza eoꝛũ grauitas dextri lateris
aut bypocundrie nimia ptictíovel extẽfio epatís paffionem
demõ ſtrat:vnde oam? eie. oxifeniciã cũ aposimate apf) ma.
ratrí rad, t fimilia ñirupũ oc abfintbio dialacca ⁊ ſimilia. Si
militer faciamus fi extẽſionẽ babeat, $1 pũcturã pabuerint
calí,apoftema fignificat: ideofeftinandü eft c6 octractione
fáguis oc baficavena.oam?cis catharticũ oe caſiafi.ſuccũ
folatri fcarío.ciben£ et fubt:li oíetazcatbaplafment co:po
ra co: ocfanó.2qua roc campbo. £5i egeſtio fit alb.ycteri
cíam figntficatzq: per boc figníficatur qp oppilerur furculus
felits debẽs cbole.po:tare ad ftomacbü ad cófo:tandá dige
ſtionẽt cooppilatoredüdat ad epar:⁊ admixta cum ſangui
ne:⁊ delata fuperius facit yctericiã pinde medicandi funt fi
cut ín epate calido oírímus, Si facies t inferioꝛes palpebꝛe
tumefcát bydropifim fcímus eflc venturá ⁊ damus ſubtilẽ
dietã ⁊ modici: p:obíbemus cos a duris cibarijs vel dietis:
marie dulcibus fine ſint cibus fiue potus. Jubemꝰ vt ope⸗
rentur ante cibũ exercitia:⁊ poft cibum quiefcantj: vẽter eo
rü ci bierap.c fimilibus folua£ 4olo: vmbilicũ circũdans
cõtinue tímpamité figníficatzquíbus tat puł.det᷑. .cumi
ni maratri apt) oꝛigani amcos carmícala. afi. fac puł. da po
tui ʒ.qj.cũ vino odozífero modico.⁊ fimiliter aben£:erercite
tur ante abü:q fi habẽt abominationẽ tnflatíonc ⁊ ventofi
tatẽ ín latere fub hypocundrijs cũ faftidio colicam pafftone
denũciat:quare modice comedant:caueãt aquá frigi.exerci
t$sbalncis t fomno vtantur.laxatiuũ accipiant electuariũ
Cũ doloꝛ c extenſio cft ín femoꝛibus apoftema fignificat] in
renibus.Si vero cft doloꝛ exterius apoftems fn exterioubꝰ
If2actíce.
Tacertíe expectabis. Si interius:apoſtema naſcitur in ſubſtã
tía di vi bafilíca vena infirmi lateris tacidatur:accipiát
fc.cucu.citru.cucur. t ſitium.cus firupo viola.catpaplatimen
tur oc fandalis ro.cãppoꝛa.litio.bolo ar.cũ ſuc.ſca.ccoꝛiadri
temperatis: purget cum catbartico oc cafiaf;ft, « fimilibus,
Si in fundo vzine arena fuerit:lapidẽ ín remb? oemonfirat,
fubtiliter g cibérurztépate ante abt exercitẽtur oeinde mas
tería purget, pbibeárur a multoz vifcofo cibo. ilr fi ín vzí
na bypoftafis fit ficut litargiriũ velargila : denũciat veſicã
lapidcs bre: ꝓpibeãtur a muito abo grofío« viícofo marie
oem?fubtile o:età modicam, diureti vane puo.fizut ſe.cu
cur.apij:⁊ fimilía.ardo: vꝛine vulnera in veficac ii vetre ins
nuit: z oamus frigida c bu.ficut ptifanum cum amigdaiis,
pfilium.ſe.cucu.cucur.⁊ fimilía.s£aucár groſſam⁊ duleẽ oie
tam fiue fit cibus fiue potus. Pñctura t doloꝛ ín inteſtinis
vel ftomacbo ai folutioc diſſinteriã denũciat.vñ oam^banc
bictam:que, f. pfiltj.boli. 2c.qui pꝛuritum babet in pectine
emo:roydes funt venture: ppibem? cos a melãchoꝛca ote
ta. vngamꝰ vétrem cũ olco lint vel cü olco erifomioz.
«3c co:pis o:naméro. Capi.xxx.
—onum eft vt ſana regam? coꝛpa ⁊ eoꝝ oꝛnamen
oie eum c cóplerioncs z cópofitioner cuftodiam*:
vnde incipiẽdum eft a capillis, ops em resi capit
i tscrr«d os nccadát.cadür em align ppter ímpeticines
aut nimiam fic.vf8 caput lauari ops cũ fucmalue aut biete:
my:to aut ture ciceris vel lupini:cũ aposünate coloquitice:
aut cB felie taurino:aut aloe cũ ſuc.myꝛte: fcd tii pzius vri»
gatur cum oleo víola.ocínde cũ fupzadictis o1 beodomaca
femel aat brs in bal.mafculi fepecaput radát ⁊ lauẽt:cũ fus
p:adictis. bís factis fecuri erüt ab ipetígíne ⁊ capilloꝝ caſu
Sed fi velim? cos confo:tare ne cadát ⁊ curare ne ad cani⸗
dem oucantur cum oleo mystino cum oleo ín quo cocti fint
embli.mirab.indi.⁊ fuc.my:te : aut cum olco lapdanino:aur
abfin.aur papauerís rubei mungátur, Sí aüt capilli cà acu
te paf.cadant rollendí funt cum pfilotro: ⁊vngatur caput
cum fuperio:ibus. Si capilloꝝ radír deſiccata fucrit: 7 ipfi
defluãt:vngãtur olco vioł.amigð.lauẽtur cii mufcilagine li
ni.Si pili baroe mosétur ad excũdũ: aur ſuꝑcilia funt rara:
vngãtur cũ muſcilagine vel cü oleo pomi atri.cipur etiam
vngatur cũ amigð.amaris vfits ⁊ bacds lauri cũ cleo tépa
tis. ¶ TCanicies fi antc tps venent pbibemus cos a abis
phlegmaticis: c oam? ea d fant ficca naturaliter ⁊ artificiali
ter: vt affa:friza: vetus vind purus bibãt.damus vnaquags
bebdomada trípberam magna vel minozem:aut antidotus
anacardinũ:raro ramen. 4^ fi canicies venerir in ꝓpᷣo tꝑe:
becnó ꝓſunt. vñ neceffe cft cá boc vnguéto vngã:ũ rf. 5al
laz tolco vítiz. r. xLerisvfti aluminis ana. 5.tit). (AE. gem.5.).
fac pul. cum aqua ca.tépera ⁊ vngatur caput; cr eo ín nocre
⁊ ocfup flozes bietarus t fambucoz ponátur, mane $0 cum
ad tepida laucf poftea oleo myztíno vngarur. Ste. f.aliud
flos nucis pulucrissti ferruginis plumbi vfh: añ.cocta ín
aceto ad fpiffitudinem papauer ru. flo:es fabe:oi: trita in
moꝛtario piábco ⁊ puluerísata cii oleo ſiſamino tépcierur:
poftesfpaco.ri.oierü ad foem dimittãtur oĩ quarta oie agi
tentur. Aud fv calcíovinc.2.)Airzr.3.j. c f.crete ru.2.0.cum
ca.temperctur.£leum lapdaní tingit cõfoꝛtat cos. R.olei
mystíní, lib. lapdan:.2 j.coquárur in oucb? vafis quoufqs
fpezies iquefiant. Oleũ emblici mũdati myꝛte co:tícis:raat
cs pꝛuni alspini ana:coquãtur ad tertiã cum aqua.deinde
coletur c mittatur ín eis eq̃ie põdusolei fifanimi ⁊ coquan⸗
tur in duplici vafe quouſq; ſolũ oleũ remaneat.OMeũ abfin,
fitr valeo. Ty. bacearü lauri lapdani abſin.pomoꝝ cipꝛeſſi ait,
fac put. ⁊ lgatum ín pano dimitte in oleo myztíno fpacio
vnius hebdomade.deinde er eo vngãtur.Cri pos capillos
facimus:ficut in viatico diximꝰ.planos aũt curamus cil re»
bus qs diximꝰ ſiccitati capilloꝝ ꝓfuiſſe.O fi volüraliq ne
pili fab alis vel plijs veloater nzícátur: t pulcberrimam pa
beant faciem:faciãt q̃ ín viatico fcrípfim?.c fiffuras manu
t labioz curemus cü oico viol, adípe anſeris « «cra,
(Explicit liber pimus.
«CL £apitula ſecũde particule pzactice,
ipe Aue,
S'o.Itv.
De diuiſione curationis egritudinum f£api.j,
I» medicus fáreos viresfimplicii medicinaꝝ £apin.
De p:obatione medicine per erper.metum £ apii.
De p:obatione medicine per velocitatem ⁊ tarditatem fue
alrerationis "" Capi.itj.
De velocitate ⁊ tarditate coagulationis Capu.v.
De tentatione medicine per ſapoꝛem Capi.vj.
De medicina mollitiua Tapi.x.
De medicina induratiua Capi.xj.
De medicina oppilatiua Capi.xij.
De medicina aperitiua Capi.xitj.
De mediana mundificatiua api.ruf).
ie medicina ranficatiua rv.
De mediana folidatiua £api.rvj.
De medicina largatiua f api.rvn.
De medicina conítrictiua Lapirwitj.
Oe medicina vꝛitiua pi. xix.
De medicina putrefactiau Capi.xx.
De virtute medicine liquefaciẽtis cames Lap. xxj·
De medicma ccatriua Tapi.xxij.
De medicina camis curatiua Capi.xxitj.
De medicina attractiua. Epu.txiiij
De medicina expulſiua Cãapi.xxv.
De medíana à cuſtodit coꝛpꝰa moꝛtifera potione.Ca.xxvſ.
De medicina mitigante doloꝛem Capi.xxvij.
De virtute tertia medicine lapidem frangẽte xxviij·
De medicina vꝛinam pꝛouocante Capi. xxix.
De medicina menſtrua pꝛouocante Capi.xxx.
De mcdicina tac generante Capi.xxxj.
3De medicina ſperma generãte vel augmẽtante. Ca. xxxij.
De medicina lac auferẽte ⁊ deſiccante api.xxxitj.
De medicína pectus ⁊ pulmonem mũdiſicãte. C.xxxiitj.
De diuiſione fimpiicis mediane ——
De naturꝭ ſimpliciũ med cinaꝝ:⁊ pꝛĩo oc herbis.Ca.xxxvj.
De feminibus berbarum Capi.xxxvtj.
De granis:⁊ pꝛimo oe frumento Cadi.xxxviij.
ie folijs arboꝛum ⁊ herbarum Tapi.xxxix.
De fio:ibus plantarum Capi.xi.
De fructibus herbarum Capi.xlj.
De oleis tructuum et radicum vel flozum vel ſeminum vel
meduilarum oſſium Tapi.xlij.
De ſuccis ⁊ pꝛimo de aloe Tapꝛ.it.
De virtut.bus gummarum Capi.xliiij.
De virtutibus lignoꝝ.⁊ pꝛimo de ligno aloes Cꝰↄpi.xlv.
De virtutibus radicum arboꝝ vel herbarum Xa.xlvj.
De virtutibus terrarum ⁊ lutoꝛum tlvt.
ic virtuticus lapid.:m Capi.xlviij.
De ſalibus t eoꝛum virtutibus Capi.xlix.
De virtutibus metalloꝛum CTapi.l.
De vitreolis z alumine Capi.ij.
De medicinis que fiunt de animalbbus:⁊ pꝛimo oe ſangui⸗
nibus Capi.lt.
De virtutibus lactis animalium ɣap.ub,
De coagulis animalium £apt.uiti,
iDeoiuerfis virtutibus ouoꝛum Capi.lv.
De ſudoꝛe bominis ⁊ ſaliua eius Capi.lvjſ.
De virtutibus fellis animalium Ca.lvv.
De virtututibus vꝛinarum animalium S spi.lvír,
De vírtutíbus ftercoz anímalrum c auium £apilir,
De txꝛijs marinis ⁊ quibuſdam alijs aĩalibus Lãpi.lx.
De vᷣtute pĩguedinis aĩaliuʒ ⁊ auiũ:⁊ medullis eoꝝ a.lxj.
De virtutibus capitum animalíum Tapi.lcij.
Devirtutibus coꝛnuum anmalium Cap. lxiij.
Joc virtutibus membꝛoꝝ beftíarum £ ap.lrütn),
gc tefticulis z enguíbus eoꝛum Capi lcv.
De offibus aĩalium ⁊ cozío ſerpẽtum Drpi.kv.
De capillis ⁊ lana ⁊ pilis hominis s£x vij.
De oiuifione oíffolutiuarum medicinarü £a. lcvín.
De mcdicinis diſſolutiuis
Spip
3
Ziber ſecundus
Wceif&en medicinis diſſolutiuis pida.
De mcdicínis oíffolutiuis iteꝝ:⁊ p:io bc fcamonea, g 3. rrj
— — vds ena PU
uó accipientes vel accepturi Tuntlara
tium vel vormtíuum fe babere ocbeant ££a.lrrítj.
De ciídem laxatiuis accipiendis cc, fa rri.
De medicinis eligendís € qualiter feruentur lrzv.
De gradibus medícinaz ſᷣm o:dinem alppabeti tra :
De medicinis fimplicib? in p:io gradu repofitis, tatus
De medicinis ſimplicibꝰ in ſcdo gradu co locatis
De medicinis ſimplicibꝰ in tertio gradu ſituatis
De medicinis ſimplicibꝰ ín q̃rto gradu repoſitis
¶ De diuiſione curationũ egritudinum. | £api.j.
auras pfentius mo:boꝝ oicam? : pꝛimo tñ
oiuidẽda eft cura egntudinus. Dicamus
ergo ꝙ curatío egrirudínus tripliciter fitz
^ —i Qut cum dieta:aut pbarmacíazaut cpirur
gia. Sed incipiẽdum eft a dieta « medícina.£urarióis itaq;
«L2: medic fareos vires ſimpuciũ medicinaꝝ. f£a.ij.
yn doo:et aüt medicum egrítudines curare voles
ctem pꝑꝛius ftudere ad fciedus fimplice mediciná
A255 «€i cu fit nature iuuaminis⁊ virtutis. Uirtꝰitaq;
mplicis medicine trio? modis eft: na cft com
—diletio t naturs.Scða eft actio a pila ꝓcedẽs.i.
matararíua:molliriua: imdurariua:oíffolatíua:ozis venarus
aperitiua:carnium mínutiuazatrenuatiua : ooloz mitigati⸗
ua. Zertia cft lapides frãgens:vꝛinã ⁊ menftrua puocás:pe
etus müdificis:lac generas. ( Quicũq; vultfcirebas virtu
tes:pꝛiꝰ (tudcat qualiter poffit eas ꝓbare. Cũq; boc faerit
Ops pꝛiuſqᷓ oc fimplici medicina oifputem?:oftedamus quó
ꝓbada fit. Quaz ofredédarum.vj.vie funt. Pꝛima vt pbe
mus cam ín co;pibus infirmánbus. Scda velocitas t tardi
tas fue mutationis. Tertia (ue coagutatióis tarditas vel ve
uu: —— ſapoꝛQunta odoꝛ.Sexta coloꝛ.
c
7| po:5? pbáda:fed tfi cum magna cautela : ficut
"32494 antiqui dixerũt.ſm boc placitum cófirmauít £53
«3i ic. E ftmpliibzo medíanaz, Oedicina ergo octo
modis pbarur.Ginus $o cft: vt fit oibus acddétib? müda:
vt actio ſua nature patefiat. Alius vt fit mo:b? ſimplex:cui
medicina fit pbáda.Tertíus vero modus cft vt medicína ꝓ
betur multis oiuerfifqs modis £uartus vt nec debilioꝛ:nec
fo:tío: fit moꝛbo.Quintus vt acrío cíus inueſtigetur vtrum
citiſſima aut tardíffima fit. Si enim tarde calefaat corpus
ʒius tfi íllud ínfríendans manifeftum eft actione illius acci
détalíter efic.fitr cft intelligi in ceteris qualitanb?, Sextus
vt perquiras etrum actio cíus fit ín oibus coꝛpibus eq̃lis:
an nõ. Si em efr equalis cóftat eam naturale effe.natm finó
eft eq̃lis accidẽtalis eft, Septimꝰ vt pbetur ín cozpibus d^
bus cõpatit Nam nó eft ncceffaríü co:pa paſſeꝝ infrígidari
iuſquiamo co ꝙ büana cr eo infrigidátur coꝛpa.iuſquiamũ
em nó occidit paſſeres:ſed eis íunamétum eft.cà quafi bec
€ft:q: vene coz ad co: eũtes fünt ãguſte vñ neqt iufgamus
ad co: ꝑesetrare:moꝛãs ergo mutat ín naturá eog: c bf oi
gerit. Itez nõ eft necefic boites er bellebo:o nutrití ficut co
turníces,bis em eft iuuamẽtũ.Octauꝰ $o modus vt ípa me
dicina oífferat a cibo.nã medicina calefacite refrígerat q'ita.
teꝛcibꝰ vero ci tota fuí fuba ⁊ crefcit t auginetat ppter cõi⸗
tatem quádam quà bs cum co: vfi cum bís octo modís Ba.
ꝓbare tefta£ optimũ effe dicẽs medicamentn ín tẽꝑatis coz
po:b? pbari.virtus em̃ cíus fn ipfis ꝓbata ato manifeftat
Quocirca pen medícína qliterin nó tépatis o pct cosſcit.
00 «9c pbatione medicine p velocitatem 7 tare
ditatem fae alterationis. api.iiij.
Robatio medicine vtrũ velociter tardeve mutet
tilis ſube obtuſe ⁊ nó rare s rerí ⁊ puluerísari tenuiffime
€quecoagulabif:que groflio: cft 7 frigidioz citíus d? minus
frigida ⁊ groſſa coagulabitur, fur
24r
¶ ic tentatione medicine perfapozem.
f£ntatio medídne p ſapoꝛẽ innuit nobis cople
à (rione c virtute fuá aptius d» per odoꝛẽ.vñ inci
«C3 ExEZIpiedum cft ab co. SSapo:cs ígif pꝛincipatr oíci
HW dély mus cfic octo.f.oulcis: vnctuofus:amar?:acu
NN tus:falfus:ftiptic?:acetofus:poti. infipidus
foiter fapozes nó eft noland?: :qtípfe ftat p fe.
Qe em qð ad liguá venit:aut facit fenfus pari aut nó. Ho
facite pati : infipídd ficut ad purazant erra pura, Inueni
m? er ínter medicinas q̃ſdã terreftres ⁊ q̃ſaã aquoiss.ter»
reſtres:vt € tutbía:catbunía:cerufa:amili: ⁊ filia. Zlquofae
vtéalbugo out oleũ fal nó hñs: ci olco tfi aerca pe cũ aqͥſa
dñat: ⁊ albugim oui terreftris ps c adfa.que jdcs nullã oát
guftui paſſionẽ. Eoꝝ $o qbus guft? patit᷑: alia oclecratóem
alía —— inferũt. Delectatõem —— — e
riontfünt ↄueniẽtia ⁊ ↄferẽtia:vtpote fibi fitia.boz jdem
cuicũq; dñat insi iriure ðꝛ. Idvᷣo qð terreſtreita
tí ſubtcit᷑:dulce ðꝛ. lf fi aquoſuʒ ⁊ duſce cõmiſceant᷑ ſapoꝛi
tum vł ſaporifeꝝ nũcupat᷑. Id crgo dulce ðꝛ qð cũ ad liguá
venerit fuá ĩplet cõcauitatẽ ⁊ aſpitateʒ ci? leniẽs c acumen
obtũdẽs.id vᷣo facit vnctuoſuʒ cu?th ſapoꝛ no itidẽ vt dulcis
recipi£. Sapoꝛitũ vᷣo inter oulce c enctuofum mediocre eft.
"IBocuméta liguc inferẽtia pũgitiua funt:dz alía funt jf iũ
cturá feparatia:alia 9o fine acctofitate ad oulcedíne mutãt
ficut dactili:dulcia mala c fitía.'Que dfi iũcturã funt fepará
tía: coz em̃ alía jdes oẽs ptes lmgue coadunát:alia ern eas
ſeparãt.Hoꝝ $o à funt feparátis: alia groffa terreftría: alia
us
Pꝛactice.
ia t ignea.Sꝛoſſa terreſtria qdas linguã adco ſeparãt
—— —* eam exaſperẽt ⁊ amara vocãtur.Alia ſeparãt
€ lauãt iinguã:nõ tfi ín vltimo.i.ſumma afpitatez denoĩant
falfa.c3 fo q funt ſubtilia c ignea mínuütz pungũt unguã
« voc&tur acuta. Itẽ groffoz terreftriü lingua coadunátius
alia adeo cóftringüt ooncc afpitates gñent ⁊ noiant põcica.
Alia Yo min? coadunát ⁊ »ftringüt ⁊ dicũtur acctofa, Igit
octo funt ſapoꝛes gñaliter.i.vnctuoſus:duicꝭ: falfus:amar?
acutus:ſtipticꝰ:acetoſus:põticꝰ.inſipiaus ?o nó eft vt dixi
mus noĩandus.Om̃e oulce tẽꝑate calidi cft: vi mollificat c
coqt abfq; calefactioe Omne vnctuofus € aquo(um caercü
ideo molüficat ⁊ calefacit fine nimia calefacrióe, (2€ falfum
eft tereti calidi mon tn igneũ:q: müdificat 7 colat fine cale
factióe.(Omne amaꝝ terreftre modici bns caliditaris:idar
€oitüdificat ⁊ oppilatione aperit grofliciem extenuat abſq;
multa calcfactióc. (Omne acuti catídü ⁊ igneũ:quocirca ar»
tenuat müdificat ⁊ v;ít. Omne ftiptici « ponticũ iunt frigi⸗
da terreftría:bac oe recoacanátoppilát: c iaroffant: intri
gidát:« deſiccãt.Oẽ acetolum € aquofum 4 fubtile: pprer B
attenuat:apit:incidit:mũditicat intri.⁊ deſiccat.Sed tmn ops
fcire cp q̃cũq; ca. ſic.frigida ⁊ hu.dicimꝰnõ funt oia cQlía:fs
diuerſa: ſed q: funt de qtruoz elemétís vbi pD:vbi minꝰex il
lis »fiftétia. sStipticü tñ z acetoſum fant in frigiditate eq̃lia
fcd ftípticü eft groflum:zterreftre, Zlcetofus:adíus:z fubtilez
fenfu:c rone intelligit᷑ Senſu q: videm? á(das fruct?ab ini
tio pótícos efle c ficcos ftipticos fuc arbozi ſites:ſicut funt
yuc coctana mala d paulatim a ſtipticitate ⁊ poticítate fua
ad büiditate; ⁊ maturitate veniũt. Quedã vo pius ad ceto
fitatcm veniũt cab acctofitate tẽdũt ad oulcedíné: vt vue z
ſitia.Quedã ofineacctofirste ad oulcediné mutanf:ficuc
dactili oulcia mala:⁊ filia.r£r fructꝰ nó coquütur nifi cũ na»
turali caloꝛe q eft inreri?aereo imirto d eft exteriꝰ.Stiptica
vero ⁊ pótica:q: frigida funt z groſſa:⁊ mutatio coz nó eft
ad acetoſitatẽ nifi cà caloze : móitra£ eim p calozé ca ſubtili⸗
tate € acetofirate mutari Ró eftzq: pótica t ſtiptica funt rar
dà ⁊ dura ad penetrádum coꝛpꝰbũ anus⁊ plurimü coz actio
erteri? &.q: cõadunãt claudũt ⁊ infpiffant cutem:q: fignr fr
giditatẽ ⁊ groſſiciẽ. nam frigiditas »ftmngit 7 cóftípar t ine
fpiffat cute c groſſiciẽ p5 nó pfozibilem:fed acctofa cíto pe»
netrare:⁊ in Cozpib? interioꝛa pfozare videm?: pande tubti
lía oicim?. rurfus acetoſa dicimꝰ fubtilia:q: oe caloꝛe nó foz»
tí funtzficut vídem? cibü ín ſtomacho mutari in acetofitaté
cii à ftomacbo nó bñ digerit᷑. Stomachꝰ em infnaidat? nó
valte digerere cibü:»ucrtít eũ in acetoficaté:ficurvidem? ĩ
liẽteria. Lacem̃ ⁊ vinü fiin frigidiffimo ſtẽt loco nó murant
ia acctofitaté : fed fi ín ali acri caloze tãgũtur: fitit acetofa,
Pꝛeterea nullũ acetofum eſt fngidiffimü.calo: em eft cá ace
tofitatis:neq; repim? aliqð effe frigidiflimü acetofum. Sti⸗
pticaígit 7 põtica grofía funt ⁊ terreſtria. Acetoſa vo ſubti
lia ⁊ aquoſa.dulcia 9o t amara ca.fed oulcía ca. funt z hu.tẽ
rate. fir vnctuofa.amara $0 caiídioza funr z ficdoza : qo
enſu c róne intelligim?.fenfu:q: fi ad alígd líqdus intenozt
calo:ez exterioꝛi coqua£ ad oulcediné immutat. i£aloze em
gugmetato »uernt in amaritudine ficut fiti melle.Oel em
induratii ín amarítudínes muta£ : qð fi ad ignem coqtur fit
amari ſapoꝛis.rõ eft ; oulcia em ⁊ amara vidct effe colatiua
t müdificariua.O5el em tepate colat cũ fuauítate q̃dã:neq;
fapo:ataut diuidit língua. Amara vᷣo foꝛtiter coládo iuuat
müdant ⁊ ſapoꝛãt línguà cũ bo?ribilítate: vi vídem? terree
ftria eſſe groſſa.Amara tf ppt B oícim? efie ficca:q: nó pu»
trefiüt. sicura calidioꝛa⁊ ſubtilioꝛa amar]: qz für ignca:iógs
rodũt ⁊ incẽdũt c eliquãt ⁊ co:pa faaüt tenera.amara $o qz
mín?fünt calida funt groſſa ac terreftría:fi ezteri?poná£z la
uabũt € müdificabt. nteri? aũt pofita hũoꝛes groſſos er»
tenuabũt oppilatiões venaz aperiét: groſſam capítis ac pe
ctoꝛis hũiditatẽ müdíficit:ideoqs paralytic] fubueniüt:ciro
em̃ penetrát ficut acuta:nec mocátur aut idurátur ficut pós
tica aut ſtiptica. Salſa ca.funt c terrea: minosis th funt calie
Wm) ditas d? amara,
(^ ¶ De ſcia vᷣtutꝭ medidepodo:. Ca.vij.
Ciẽtiã 9tut! medicine p odoꝛẽ ops ſcire Oiact⸗
Lem̃ patit p fumoſa ats p fumũ ſicut guſtꝰ p (apo
S'o.Itvj.
rem.nam videmus acutũ vt alliaz cepe nó minus qᷓ guſtum
fapo:ce: olfacti facere patr. ilr multa d imüda für « putré
tía nóguftant quoz naturas odoꝛatu CoGicim?:cti em guftá
tur ppt malũ odoꝛẽ ipía mali ſapoꝛis cffe ondũt:ſed th qdá
funt Q naturas fuss p odo: no für oemóftrantia £L aufa cim
bec eit: qꝛ vcl ex oiuerfts Qütatib? copofira fützaut q: nulli?
iunt odoꝛis.diuerſaꝝ q̃litatũ funt odoafera:marie rofa cuiꝰ
odo: fue nature nó ↄuenit.hoc eiꝰſapoꝛ ꝓteſtat᷑:eſt at có»
pofi? oc amaritudie poticirate cadfitarc. Spare vo amara
calida € ⁊ fubniis: ps Yo pótica frigida groria « adía inftpt
da iter groſſuʒ ſubtile mediocrís.£2do; aüt nó € nifi rcs fii
moſa aerea a cope p caliditate diſſoluta:qð cim acré odoꝛã⸗
do oiffoluit:nipu € pter fumofum aere. Q5 em a rofa diſſol⸗
uif nó efta rota fubazfed ab ca pte à fübtilis €. ppt pocos
res bns odoꝛẽ eft calida: ci?ti o90: nó totà ci?fu bam oftédit
eſſe calida marie ĩ roſa Que aüt nulli? odo:is füt ficut (afa
⁊ dulcia nó oſtẽdũt íuà »plerione nífi p fapozé.fum? ei quí
ab eis oíffoiuit:aut eft paucꝰ:aut iteriubnlitare c groſ.tu⸗
diné nó eft cepa: pinde nó 2uenit odoꝛatui:q̃re acetoſa⁊
acuta oatodo:c fapozes fuos oſtẽdẽtem:ſalſa Voc porca mit
nímc tpfa cif füt pótica grofía ⁊ frigida: oc frigicie nó oif»
foiuit fumofum:q aüt odo: habẽt calditaréz ſubtilitatẽ in
fuis ſubſtãtijs cfle deſignãt: nõ tñ caliditatís ⁊ fubtiutaris
quãtitatẽ: ideoq; rerum ↄplexiões c naturas p oꝛdinẽ cer⸗
tiſſime nequiuimus cognoicere.
¶ De cognoſcẽedamedicina ꝑcoloꝛẽ. a.viij.
£o: min? cy oꝛdoꝛ cõplexionẽ ofidit rez. diuerſas re»
rti copicrióce vni?colozis iuenim?:quí t abqn oemon
ftrárur ficut videm? in muitis radicib?4 feminib?, ybigra vt
ſqllaꝝ q̃cũqʒ € alba min? € calida : d o rubea caiicioz
Silr cicerataícoli ⁊ multa alia fi nigra funt calidioꝛa effe oi»
am?:fi aiba minoꝛis caliditatꝭ.Hec er € via p quá fimplice
medicinã cétare poſſumꝰ:tẽtatio tfi 05 fieri cà magna caure»
la in cozpib?:nó em fum? fecuri Gn res pbáda moꝛtitera fir,
(Qps5 &ámedicü fi add ꝓbatũ inuenerit ad curádos egros
—— non laboꝛare in alijs posdis moleſtũ em̃ eſt. Item
ois medicina qua nũc medici opant nó pa?in hũanis cozpt
bus ab átiqs ꝓbata fuit: ſed muins oiuerfifqg modis que
dá fuerür cũ inuctióe pbara. Quedam fpórc accipientes ca
lefacit cos aut infri.aur bumec. aut eric.q; media poftea in
alijs cozpib? ꝓbauerũt.Alij 9o mulrü labo:auerüt in coófce
dis t ottpuradis rónib?-fs tpfi fozmidolofi nó aufi funt pba
rC:q các muite cognirióis e? in fomntevenerüt quter vigi
làdo cà inueſtigauerũt:vñ cũ fua audacia eam in co:pib? pe
bauerüt:tádem iuemétes ea rei amáde efle vrilia ſcrpſerũt.
Quidã in quibuſda irrónabilibus animalib? pbauerüt qdà
que hũanis co:pibus data íam fuerüit illius magni iuuami»
nus Cui? in rrationabilibꝰ aĩalibꝰfuerãt:deinde indubirater
ca fcripferüt. lDippocrates aũt a quadá aue marina cyyftere
facerc didicit:q̃ od vltra modii piíces comederat z egeſtio
fuaíndurata eflet: os fud fundás iplebar aqua cõuerſoq; ca
pite mitteb troftrü in anum deponebatq; aquá in oꝛe cóce
ptam ín culi. vn ftarim fiebarfolubilis.vn Hip.illud ip hoĩ⸗
bus cóftípatos vétres babctib? uit: cõſtipationt vtís
liſſimũ imuenit.Ampliꝰreptilia fint tyꝛi⁊ (erpétes i hpeme
frigidiſq; rpibus intrãt interioꝛa terre:⁊ ſupini iacẽt vi vio
fus eoꝝ obſcurat᷑ ⁊ ocfiat: vere aüt veniẽte foꝛis egrediunt
vifum defectũ habẽtes:tũc eũtes tueniüt mararum:cui?fró
dibꝰ comeſtis vertũt oculos circa berbas viſulq; eis reſtau⸗
ratur:qð olim medici exploꝛãtes luccũ illiꝰ berbe i collyris
ouloꝝ miſcuerũt: ⁊ inueniẽtes eum magne vtilitatis eſſe
ſcripſerũt. Dicũt iteꝝ qͥdam accipitrem doloꝛẽ vẽtris babé
tem:epar oelpbini comedere:moxq; a doloꝛe liberari.Sunt
⁊ alia plura p d ãtiqui taliter medicinã (n poib? ꝓbauerũt
inde bec are nó in pauco tpe inuẽta fuit:qꝛ ddam a Qbuf»
3 dimiſſa funt ab alns pbara:cípfi illac mulra alia cóperié
tes alijs reliquerüt. IRon erfi mulrü tpise ꝙ ín pfia parui
fuerüt ſcoꝛpiones quí fi aliquẽ moꝛdebãt mor mœiebat᷑:qð
lonat tépo:is fpado fuerarzfed c quadá oie quedam mo:
deret ftatim futficiéter (anguínem minuit : vnũ epagi cá»
pbose bibés eft liberatus. ppter boc nó opoꝛtet medicinã ín
humanis coꝛpoꝛibus tétarczicd que ab — ſunt
vobisfüffciantsnalus enim eft mde lbippo n apbo Elia
b:enis:are verológs 7c. Hec autem dixit
erperiméta antiquos tencátur; c alia pbare indptát.fic plí
ritasartíe medíanecópleripotert, ———
¶ De fingulis virtutibus medicinarum a pꝛi⸗
hu.⁊ ſic.q̃ in oibus coꝛpibꝰin dlítare ⁊ quãtitate nõ funt eq»
liter:ſed neceſſario vna res nó eft eiuſdem virtutis cui? alia:
ideoq; q̃daʒ medicina cft aperitiua:q̃dam mollitiua:⁊ q̃daz
alteri? virtutis. (Quaz vnaqueq; cui? virtutis cft nõ opʒ ot»
:fcd dicamus eá cóplcríoncm a qua virt? medícine ꝓcedit
vt querétes mediana pmóí virtute babérem ꝓpter ĩuã có»
plcríones eà ínueniam?. Quare cõuenit nobis nofcere oem
rcm in co:pibus tripIr mutari:aut em̃ e actione calozis na⸗
turalie ad boni medicinà coꝛpoꝛiq; cõueniẽtem mutatur ct
vocatur digeſtio: aut mutatur er calozc quí cft extra natus
ram ad maiá mediana t coꝛpoꝛi tncóuenientem c putrefa⸗
czío nũcupatur:aut eíus mutatio cft ínter bec duo.i.inter of
geſtionem « putrefactionem:t 9: coadunatio ficut aqua by
dropicoꝝ ⁊ fanies m apoftematib? coadunatur. Cauſa q: na
tura volés mutare materiã ín naturalem qualitate nó inue⸗
nit poteftate is qualitate ipfius matericí ppter illius mate
ríe matígaítate Aliud qz eft extra venasc arterías mutat ea
aut in faniem: aut in rem quáda5 nature mẽbꝛoꝝ viciná.que
muracio cá nequeat fien nifi cum temperária caliditatis na
turalis:neceffe cft vt medicina fanicí collectionem eiuſq; of
geſtionem adiuuss temperate fit cõplexionis aut vícína t£»
peramento paruo tamen caloꝛi pertinens. p:opterea vot
coadunare volumus fauicm:faamus medidnam tempera
tc caladítatis:ficut funt bumana copoza: quemadmodum
eft fomẽtatio aque caliditat] téperate aut tepide:vel farina
frumẽti cus aquat olco cocra;panis cum aqua coctus
€ fimilia, ut facimus mediana vifcofam pozos claudẽtem
vel caloꝛe naturali intrínfecus coadunatoc cófo:tato vt apo
ftematis materia orgeraf : ficut fit er axungia poꝛcina an»
ferma: c fiib?» fi apoftema cft calidüc tempus eſtiuum:
pfilium cũ aqua frigida ⁊ olco rofato iuuat:qꝛ facit caloꝛem
naturale interius coadunari.Aut facimꝰmedicinã vtrãq; vir
tutem habẽtem.i.tẽperate caliditatis c viſcoſam ficut fit oc
lini femine vel cathaplaſmate decoctiõis bletaz aque ⁊ ole.
Sed fi cop? vitra temperamétum ín caliditate fuerit:decet
medicinã in gradu effe trigidá quo calo: co:pis q tépamétit
exiuit réperetzf5 nó eft ncceffevr medicina apoftematis ape
rítít fit calída c fic. pozos em̃ aperít caliditate naturalem
oíffoluit ⁊ apoftematis materíam indurat:qð planius dice
mus ci de curis apoftematum dicemus.
iDe medicina mollítíua, f£ap.r.
' mollitiuá opo:tet fieri put cft caufa
A neb:oz andurata erri mẽbꝛa multis modís idu
VÀ Jiriturzaut qz ocficcaturzaut q: coaguláturz fit ín
eis nodofitas ppter frigíditatem:aut q; ea ple»
niudine — * qꝛ bec tria cõmiſcẽtur.
Modicina aũt mollitiua mẽbꝛis ꝓpter ſiccitatem induratis
⁊ humectatiua cóueniüt.mebzíe vero ꝓpter frigiditatẽ coa
gulatís calida funt neceſſaria.Extẽſis gdem ꝓpter plenitu⸗
dínem ſubuenit:aut refrígeratiua: vt epelat inde mates
nam:aut calefacnua vt eam diſſoluat:⁊ per pozos
aur ocficcatamvifcosetz que ouobus modisvaletzq: humidi
tatem memb:oz oeficcat eoꝛũq; materiam ín ficcitateim na»
turalem cõuertit. Medicina tamen quaficditatem 7 exten⸗
fionem memb:os curamus nondum mollítiua: fed attracti⸗
ua:et maturatiua. Hamq; recte mollítíua oicitur que dura
euratapoftemata:ficut ſcliroſim z duriciem ertremitarum
lacertoz, t cbo:darus er grofío pblegmarc o:tam. buic em̃
medicina calída ficca conuenítzmon tamcn calida multum
Liber ſecundus
4 ficca:ſed calida in fecundo gradu:⁊ ficca ín pꝛimo. Bam g
calidifiima ⁊ ficca eft : fubtilem partem apoſtematis diuidit
« viffoluítzoe cetero vero deſiccat ⁊ indurat.agitq; m co að
ignis ín argilla. nam qð cft pumídus ⁊ fubtile diſſoluit.aliud
petríficat z indurat: oiciturqs later. &2ura ergo apoftemata
nonopoztet cum calidiffima« ficca medicina curari-en5 etug
cator et fm apoftematis duriciem. Si enim modica cft: c me
dicinafit parum calída c ficca:ficut adeps capꝛarũ 7 gallína
rum:fi enim eft multa mollio: ſit medíaaaficur eft anteris €
bírci pinguedo camomílla c medulla vituli. iPec cním oia
moderate fünt calída 4 ficca: non th oportet effe falfa c vete
ra.quanto ením adeps eft vetcríoz tanto fiecíoz eftímaturz
mollioeg vero funt bdellíum figia galbaaum amoniacum:
olcum vetuftiffimum:y:eleon:adeps porcinus nó falirus,
¶ induratiua medina, —— £apip.
— hduratíua medica moliciei 2traría cft : ergo
? peXfi illa calída ⁊ ficca eft : decet ifta eſſe frigida et
IY bumidà ficut ſemꝑuiua pſiuũ poꝛtulaca lens
E Ai aque:pecoia funtinduratiuazq: cũ iua frigidi?
"rate materi coagulát c pbibet ne diſſoluatur
e frígida vcro ⁊ ficca indurant:ſiccitas tamen ca
rum quandaá — diſſoluit. m
¶ De oppiltiua medicina. Capi.xtj.
cg Ppilanua frigida cft c viſcoſa atq; terreſtris cae
rca acumine ⁊ uci enim pügitiua veloci
¶ De aperitiua mediana. £apinij.
** medicina eft cõtraria oppilatiue d eft
IM attenude ⁊ incidẽs c aliquátulü mozdícane ficut
A X amarac vitrea.bec crm aperit cintidíficat vías in
Iterius⁊ erteri?:quels aiídd ſtipticitatis agar mte
—rius:illud tf nõ operat i? ppteranguftíam
po:07 cutis, SStíptícitas erm poꝛos qz funt angufti daudiít: c
müdificatiua medicina vt ínteri? ĩtret pbibet.fed ĩtrinſecꝰ
fua actione fo:titer ambit.epat:ſplenem:renes:⁊ ofa vitcera
aperit ⁊ cófo:tat ⁊ adíuuat aperitiuá medicinã:vt poffit pe»
netrarc : ꝓinde abſinthiũ interi? multũ valet.müdificat cm
⁊ apcrit cũ füa amaritudine — —
operat᷑. vñ medicina amaritudine babes ⁊ viſcoſitatẽ abfq
póticitatc intrinſecꝰ c extrinſecꝰ aperit ⁊ müdificat ficut lu»
pinus amígdale amare vꝛtice femen y:eos abꝛotanũ.hec em̃
groſſos⁊ viftofos humoꝛes aperiũt z attenuát maxime qui
funt ín pectoze c pulmõe.Saniẽ em̃ mũdiſicãt epatis ⁊ fple»
nis:oppilationẽ apcriüit fi oppilatio toꝛtis non fuerir.So:ti
enim (plenís oppilatíoni foztio: medicina cõueniẽs eftzficut
radír capparis fcolopédria fquílla tamariſcus radir.pec adt
fingula epatie oppilationí pficitit .fplení vero iũcta ⁊ cum
aceto cocta. pectosi ⁊ pulmoní valent cum ptífana aut cum
imcllicrato vel cũ oximelle cocta.
¶ De müdificatina medicina, Capi.xiiij.
EAiina q̃ eſt müdificatua eft eiuſdẽ actiõis:cuiꝰ
aperitiuacdebilioꝛis tñ.Sũt ⁊ quedã que mũdiñ
cat cutem extrinſecꝰ ab impetigine:ſerpigine:lẽti
sgine:⁊ fiTibus.f.femen:melonis:létís coꝛtex:radi
ces:calami vſti:conche manne vſte:ſpuma marie
na.amigdale amare ſtaphiſagria helleboꝛus albꝰ:oꝛdeũ⁊ fa
be:hec curãt cutem c ví mũdiicãte ficut apitiua intrinſecꝰ
ín poꝛis operátur. £üdificatiua nullã babét pótíatatem a
qua virtuteoppílstioné aperiãt: aroffos hũoꝛes attenuét,
¶ 2eraríficanua medicina. Capi.xv.
Arificatiua cutis poꝛos aperiẽs calida eft ⁊ ſic.caloꝛ
ením coꝛpis ſubſtantiã oifloluitznon th ops vt mul
td fit calida acuta hmoi ením criftés 7 cutem
tangẽs rigoꝛẽ c tremo: facit:neq; multá ſiccã:qꝛ facit oolo
remmneq; multũ fit groſſa⁊ terreſtris:qꝛ ĩcidit.vera ergo ra
rificatíua eft camomilla malua ſambuci radices c coz olera
vetuftíffimi oleum abꝛotanũ.
€T Z»c folidatíua medícina. Capi.xvj.
Olidatiua pozos cutie ſolidãs eft raríficatiuc oppo
— fita neceffario ergo frígida eft ⁊ hu.aquoſa vero ne
Paꝛactice.
enilans cft poꝛos:ſed mediocriter ficut eft aqua fri
—— — oxtuf. c fpine que oicütur tribnlic pfilium
Z omnc qo finc ocficcationc infrigidat, Sir appofira agüt
folita Piadragout papaucr iuſquiamũ fi moderate ponatur;
fcd —— fenfum auferüt,
largatiuamedidna, ^ Tapi.xvij.
Argatiua oꝛis venaꝝ calida ⁊ ficca groſſat ignea
non tamen fir vꝛitiua ficut allia:cepe:fel raurinusz
oleus policaríc:c fimilia, bcc enim aperiũt oꝛa ve
narum que funt m ano:que funt emoꝛroydes.
De cõſtrictiua medicina. Capi.x vitj.
conſtrictiua frigida cft ⁊ grofia c ſtiptica
. nullam pabés püctiones.bec cm q: grofle ſube eft
:08 nó penetrar; t q: frigida eft coadunat 7 cõ
ftrigit ficut galla balauftía xilocaracta co;tex adiuz⁊ fitia,
(«L2c vꝛitiua mediana. pi.rir.
tiua calída eft ⁊ ficcac groſſa in fubftána:q cum
(Ko rágit velociter perfoxar propter fui caldi
⁊ moꝛatur ppter fuam groſſiciem.vꝛit ergo
coꝛpus ficut ferrü candens var coꝛpus.
¶ De putrcfacnna meaidina, £api.rr.
— &caliquátulum fit vziriua c eít fubtílis ſube: non
! ením tante à; effc vítionis vt carnem eliquetzaut
cus doloꝛe:aut fine doloꝛe:qꝛ ea nó cito mutat coꝛ⸗
pus ſicut icifiua:neqs ꝑtoꝛat toꝛtiter:ſicut ca à € eroffe ſube
Sut nó faat magnü oo. aut nula. vn nó vꝛit ficut arſenicũ.i.
auripigmentũ atrinü ruta:ſed bec abufiue 9; putrefactiuaz
vcraenim putreractio nó fic nifi cũ calíditate ⁊ humiditate:
⁊ neceffe eit vt mẽbꝛa finr fetetia q (unt putrefactiua.
Qc virruremediane iquefaciétis cames, — Ca.xxj.
bmóí medicineeft qfi purrcfactiue: fed tñ
Ocbilio:x que pofita fup vulnera exterioꝛa malà car
nem pabéria cam ocficcat; e co:p?coequat. Intrin
fccus tf nulius actiõis eft:ops aür bác moderate poni.nã
vltra modi pofita ſanã comedit camem? eam cócauat ficut
es vítum:c co:ter crie vfti operátur cõmixta « puluerisata
vulneribus ficut los erís víri € cetera taciũt.
¶ e cicatricatiua medicina, Ca.xxij.
Icarricatiua mediana carnẽ vulneribus equat: ſa
nat cuté c indurat ⁊ cõuertit eam q̃fi ín naturã cu
tis:q̃ moderare ſtipticitatis eft ficuc balauſtia:alu⸗
men:aloe:galia:⁊ filia. Sjilr facit ea vſtum ni ſolũ fuerit. Itẽ
* medicina pᷣdicta:raro di ⁊ paulatim ponat᷑.que vero
nulia omnino põticitatem habẽt ide operãtur:icut litargi⸗
rum:cadimia vſta:oꝛbus:⁊ ñm.ia.
«DE medicina carms curatiua. Sfapirrit.
s£dicíne que carnes curant temperate mtidificant
t:ullá pücnonem vel doloꝛem faatit ficut y:cos art
ftot.rorüda oꝛobus c ſimilia. ;
¶Deattractiua medicina. Ca.xxiitj.
Ttractiua calíde cõplexionis eft ſubtiliiq; iube:qꝛ
cum calore attrahit marie fi ſubtilis eft.nà fua ſub⸗
tate plus pfozat:quaz naturá dixumꝰ cũ de eie
diſputauimꝰ vt ſerapinũ:armoniacũ:fermẽtu⸗:ſtercus colũ
binum:anſerinũ: poꝛcinum:⁊ ſimilia.
¶ TDe medicina laxatiua.
— medicina laxatiua ai maturatiua caloꝛe adiu
uãte oꝑatur:vnde quãto calidioꝛ eft tãto foꝛtius opera
tur vel agit.
¶ De expulſiua medicina, Capi.xxv.
Xpulfiua vero medicina ab interioꝛ bus ad exterio
ra expellit:cuiꝰ complexio frigida eſt ſubſtãtialiter
groma.res em frigida cũ expulſiua:ſi vero fit groſſa
fo:tio: ent. : . :
¶ De medicia d auftodit coꝛpꝰ a mo:tífera potiõe.Ca.xxvj.
f£dicína à (anat cop? c cuftodít a moꝛtifera potio
nczalía q̊ütativeneni refiftit:q: fibi otraría cftzalia
ſubſtãtiate:alia ppter fiitudine,£huedà enim aut
extrapofiravenend crpetlit a mẽbꝛis:attrahẽdo ad fe cii calí
ditate ⁊ ſubtilitate ſue fubezaut q: fuba cíus fimilis eft fube
veneni. s£am em oẽ venenofus ⁊ moꝛtiferũ humanis cozpi»
bus fit cótrarium;nec poflit excludi nífi cũ medicina fibi fifi
S'o.Itvtj.
illud ad fe attrabẽti:neceſſario ⁊ pe medicine co:píbus funt
»trarie:non tiet per cas perimatur.f£ft em mediocris intcr
naturá co:pis « venena ; 7 quafi b vtraq; coz extremitate
com | inter viuificum⁊ mostiferü, fanis em nocet; mul»
tum eum er eis bibitü leñonẽ ínfert: igiturtantum
cipiu
maf qp neq; coꝛpoꝛi noceat propter fuam tm :neg
à veneno fuperctur caufa fuc paucitatis. "
De medicina mitigãte doloꝛem. Ca xxxij.
Itigatiua doloꝝcauda⁊ ſubtiliatiua ſũt:diſſcluũt
€f purgãt:⁊ attenuãt leuiter digerũt qð clauſum
eft in mẽbꝛo Ínfirmo: fiuc calidue fiz fiuc viſcoſus
cbimus fiue groffus:vel mul?: vel nodis daufus in vs an
guttis flue vetofitas ftt frigida grofía fcu fumofa nó potes
egredi:ideoqg bc medicinc nó poffunt efíc ſtiptice vrutis l5
paiſioni cóueniátz alio quid£ ⁊ ft doloꝛẽ miriget paſſonem
mínime curãt. Nõnunqᷓ em mẽbꝛa qbus infrigidátur 4 ftus
peſcũt ſomnuſq; puocatur dicũtur miti doloris q̃ do
lo:cs nó foluüt:f5 ootoznó fentit er fomno ⁊ mẽbꝛoꝝ ſtupo⸗
re.pzio: á medicina melio: eft ifta, Nam d frigida z humida
funt ficut iufquíam?:mádago:a : excepto coztice fue radicis
fródes iuíquiami c albi fpma eiꝰ.Albũ cnim l5 meli? fit ni
gro:illa $o landabilia funt potiꝰ.nam nr̃is cozpib? ſubſtãtia
liter fant ↄꝛia:ideoq; cũ ſalubeibꝰ atidotis nó miſceãtur illa
⁊ bec alia i.opiũ myꝛrha:figia:crocꝰ:⁊ ſitia. Oultũ enum ex
cis potatũ maniam c moꝛtẽ ꝓuocãt:ſed moderate ſuſcepta
iust. Sitr faciũt ea d cerebzo nocet: ĩplẽt em̃ caput oc peſſi
mís fumis:grauitatem vertiginẽ c ſcotomiam gnantib?.no
cẽtq; oꝛi ftomacpí ppter colugátiam cerebꝛi c ftomacbi, —
& ic virtute tertia medicine lapidẽ frágete, Ca.xxvitj.
lemadmodü acnoné ſcðe virtutis a pia diximꝰ
(m tertiã a ſcða oꝛiri ovcam?;que gdem
iapidem frangũt:vꝛinã ⁊ mẽſtrua ꝓuocat:pectꝰ⁊
uimoné ſcreadũ adiuuãt: lac ⁊ pma auginẽtant:lapioẽ
Frágit: viiná puocár:t boccii mediana calida grofíos büo
rco incidete: nó multũ tn caza: nimia em̃ calidirate cfica»
tate lapides ficcá£:fs d renes mücificat minꝰĩccit: ⁊ aliquá
£ule büidíratis eft-ficut eſt radi lupiniz ſparagi:⁊ eoꝝ fper
na:poliũ nitrum vſtum:acetũ in quo coda eft (quilia; peor
nic radiczcicer nigrüzamigda;e amare? fiia,
¶ De mediana vꝛnã ꝓuocãte. Capi.xxix.
Rina puocat᷑ cus reb? calidis ⁊ acumen bnribus
vt extenuẽt ſangunẽ ⁊ renes calefaaár:vt poflint
lamẽtũ fanguis ad fe trahere:ſicut fac.ür ípma
aptj petrofeli, maratri : apt) ameos acozus. becota ſangui⸗
nem máüdificant ⁊ ſubtiliant z diuidũt ab eo fuam aquofira
tem ficut coagulum feparat à lacte ferum.
- (pe medicina méftrua puocáte. Capi.xxx.
Enſtrua ꝓuocãtur ai medicinis potui datis ⁊ de⸗
fo:s ue bibü£ ſanguinẽ attenuãt víaf
po:oz aperiũt d funt dfi lactis puocátía:oiffc
ta:ien, be em̃ calidiozes funt ⁊ plus incidẽtes: venã enim
vulue plus ops aꝑiri d» eam d eft in mamillis vt facile fluat
fanguiszípfa em nó adiuuat ad afe fanguine,
Oamilie *ofanguíné fibi fluétem ad fe trabür:ideoc à ad
íuuát ſanguinẽ ad mamillas venire iuuãt mẽſtrua:cũ pauca
fintzfs ci oino ceffata fuerit nibil pfunt. Que g in mẽſtruis
ceffantib? 2ueniüt funt myꝛrbacalamẽtũ agreftez domeſti
ci diptamꝰaſſarũ ſauina cafialígnea acozus:cinamomü:cos
ftus: ſitia.Que ecten? pofita aut cũ folocalo:e pfiaiützvt
oꝛa vena t ſanguiuẽ líquefaciár ; aut c ſua fimili»
tudine vt fauina C alia multa.
«c medicina lic generãte. rm
5 medicina
Actis gñatio fit cũ cibis ⁊ mediana.
J [ verodeatetsat pblegma toigent lud c fans
"n£ 2uertit.s£ü cibis vo d fubftatie lactis fiTes für,
ficut eft à laudabilẽ chimũ gñat:quoꝝ büídiras eft modera
ta:t calo: eft vtcalo: fanguis. s£alo: em̃ fanguis eft tépatus
atq lact fube fis.büidis d5 coꝛpibꝰ € ↄueniẽs. Caloꝛ aüt
ru.eftvirra répamérus.p a aũt trigidũ cft. Zac
ergo iter fanguine ⁊ pblegma mediocre. vicinp tn (anguini
& pblegmari.vii cái lac minui? ops ſaguinẽ coꝛpis iueftisari
Qui fi minoꝛatꝰfuerit neccfic € ——
l
Ziber fecundus
tatiuamã.ca.⁊ pu.q ſi cpo.ru. onatur purgetur : deinde ci»
bos fanguine NUS accipiat. Si adt pblegma:accipiát
ancdiciae i fc9o gradu calidas nullã faaetesficcitate:fsmeli?
eft oarc cibaria ficcft eruca maratrü anetũ ⁊ filia £^ultá ca.
⁊ fic.oteta aut medícia lac ertiguit iL alo: ei nimi naturà ſã
guio extingi c co:üpit. ficcitas$o quãtitateʒ ei? oecrefatz
nos q; oiim? in mulr( lods materíá lactis nó alíud effe nift
fanguine — & mínuto:neccflano lac nõ gñatur.
e medicina fpma gñante vel augmẽtãte. Ca.xxxij.
Forbes gnatur aut ex cibíe laudabilib?« inRatiuis
ubftárialiter cozpi cõueniẽtibꝰ:aut ex medicina cali
da cinflátc. (perma cim q: oe bona t ſpũali gatur
materia:neceſſario oia fpma auginẽtãtia funt nutnétíac ins
flária ficut cicer:faba cepe. De medicina ficut ftinct?« filia,
¶ITDe medicina lacauferéte ⁊ deſiccate. a.xxxiij.
^7, Ans ablatiua calefaciũt ⁊ deſiccãt aut infrig:dat
Queæe calida füt fanguis naturã coꝛrũpũt.Quẽ ĩtri⸗
— gidãt Qutates fanguis mínnüt. Que vᷣo ſꝑma mío
nut eiꝰſube naturá cozrüpüt ficut intrigidãtia⁊ fic.faciétra
oz cifi cóplerio ↄplexioni ipimatig Jia eft c oppofita. oc»
ficcatiua aüt 5 fint calída fpma femp ocftruür;ficut facit ru»
ta agnꝰ catt? z ſitia.Que fpma ab interioꝛibꝰ ocducüt ad ex
terio: (unt ficut mflatiua ⁊ calefaciena ſine ſiccitate.Que
vero fpermati vt nó puocctur repugnát:funt frígida.fpma
abfq faa frigiditare*eel coꝛruptiõe coagulátia funt lactuca:
bit pᷣcriſolocana:cucurbita:citruli:cucumeres:⁊ filia,
De meaicina pectꝰ⁊ pulnonẽ müdificáze, Ca.xxxiitj.
Ectoris ⁊ pulmoís müdificatiua ſunt ap itiua vinci
fiua nó multũ calida: d ops oarí cü b ffirupíst
cũ iuribꝰ: q̃ (üt pinea marie fi recce fir:aut butyz
cum melle vel cá succarazaut fabe ci zuccara:caſtoꝛei aũt fu.
mus (uuat cotra Dioses frigidos ⁊ hu.a capíte ad pect? de⸗
ſcẽdẽtes:ſpica etiã eodẽ modo oeficcat 4 Suffidiat oe actio
nc tertie vᷣtutis. Hic aũt finitur nfa diſputatio de vti virtus
tc fimplicis medicine.Eſt atit incipiẽda fimplíad medicinaꝝ
diuiſid oc naturis coí(puratio oco adiuuate.
. — A«[2coiuifionefimplias medicine, — a.xxxv.
Z AImplex medicia aut € oc eríftétib?p fe fic funt la
dcs ⁊ metalla:aut oe berbie aut mẽbꝛis aĩaliũ
díana d ñt de naſcẽtibꝰterre ſũt berba:femina: ara
na: rodes:floꝛes: fructus;olea:(ucd;gümi ; ligna:radices:
⁊ ũlia.Medicina aũt q̃ fit oc terraꝝ venis q̃dam funt petre.
alic ici: c alie funt coꝛpa mineralia:vt aurũ:argẽtum: es;
piũbuz:tferrũ:ſtagnũ:metallũ.Alie oe mebzís atalius vt coꝛ⸗
nua teſticuli.Alie oc hũiditate coz vt lacfanguis ſerũ:buty
rum:oua.Alie ocfupfluitatíbus boim:vt fudo: ſputũ:⁊ bís
fiia. Alie oe vinis boim? beſtiaꝝ.Alie oc ———
gulis:inedullís:offib?:co:ije: piguedínib?. 3Ilie oe telis ara;
neaꝝ. Alie oc fructu cope vermius:vt ſericũ. Nos ítaqs oco
ↄcedẽte vnãquãq; ſupꝛadictaꝝ vᷣtutẽ ⁊ iuuamẽ móftrabím?
¶ De natur fimpliad medíciag:c pꝛĩo oc herbis.Ea.xxxvj
¶ De abfintbio.
Bſinthioꝝ meli? citrinũ ⁊ nouellũ.qð cft electius
£l nubia aut oc tarío innatura ſui ca.eſt in
:io gradu ficcfi in (coo. fapoz ei?amar?eftz acut?
eit in co c poticitas:ideo valet frígído ſtomacho:qꝛcõfoꝛtat
cum cá fua póricitate ⁊ caliditate: purgat cbolericos hũo⸗
res oc ftomacbo cü fua amarítudinez fubtilitate fua educit
cholerã ru.Alterũ gen? abfintbij eft meii? ſupꝛadicto qð eft
boní odozís coloze alíquátuli albo calidi jn pzímo gradu
ſic in tertío bs in fe fubtiaratét amarítudine:cus ífta vᷣtute ĩ
didit ⁊ diſſoluit.Aſcarides lũbꝛicos 7 vermes necat ín vẽtre
bois bibitü. tinis ei? cũ oleo amígdal.amara,iderm fimplex
pofit?fup allopiciã valet. led er co facti valet ftomacbo ín
appetitu »fo:tádo ⁊ capiti patieti ex fríaíditate : febzib? ci
rigozefi panes ínungat ante acceſſionẽ igo: ceſſabit:inũcti
barbe pili citius naſcũtur:qꝛ raríficat cutem ⁊ pozos aperit
cum fübtiktatefua ⁊ püctione, — ¶ De abfintbio pótico.
¶ Areſcaben:ideſt abſintbiũ ponticá meli? qð venit oc ro»
manía fic abfintbio ín oib? futs actióib?: fed differt in pótí
itate:qꝛ põticitas ín co dñatur:ideo »fo:tat magís ftoma»
hum ⁊epar. ¶De cpatica.
(Liscsalfaker.f.berba epatica q̃ in fontanío ĩuenik frigide
pida in fido graduzei? aposimà cdm Pepe cQ
Si cpitbimetur ídem faciz sai tñ ne vltra tertii oie ocde
: —
epar íntrigidat. Ac alcia.
€ Sipas.i.attía ca. c fic, ín tertio graau grofium pblegma
attenuat:ftomacbpí vétofitatem oiflouiit; iũbꝛicos ⁊ ola gña
€0z fi cii fucco moꝛoꝛũ capeſtriũ oata fuerit a coꝛꝑe bols ex
dudit. Silr facit ícmen ci? marie puer valct € doloꝛi Vulue,
¶De ſcclerata.
¶ Scelerata.i.apiũ rífus mtt] modis e.vna q̃ ĩcẽdit cutẽ fic
ígnis: fi catpaplafmef oprima£ ſcroppulis: q: eae comedit
⁊ incẽdit.Ett qdà fpes ſcelerate q manet tuta aQs:tabifta
aqua oino cauendü cft.ná quí cà biberit aur comederít exco
riar ftomacbü c inteftína: c pO vclut maniac? efficit ⁊ ſemꝑ
tidet;cítandédoaiam e eppalot. — ¶ De gramine,
C iB:amcn ca. fic pprietẽ ps interficitai ⁊ eppelleci lum
bzícos afcarides ⁊ vermes oes maic fi fuc? cius cũ pulue⸗
re coꝛnu ceruibibatur.£Congruit em — ipfires ama
ras bozreícüt. ¶ De caſtragula.
¶ Waſtragula eft berba q̃dã inierta ad modũ retis ca.⁊ fic,
in icðo gradu : q̃ ft piſtetur c ín vino mittat ⁊ ponatur fub
diuo a ferovfqs ad manc ocínde potui tribuatur omnes pur
gabütur fcroppule ; ita qp ncc vna —— dederis luna
ignita, em id *
¶ Srcitengefipb quá oícüt enulà ett ouob? modis, vna ba
bés flo:€ citríni:alia albũ. Sed melioꝛ eft ci noꝛe cítríno ct
fródib? maximis.Radix erꝰponit in medicina:ca.in fcóo Gra
du ficca in pꝛio.Succꝰ ci? ĩ aqua coc? valct doloꝛi capit] ex
frigiditate fi ez ea laue£.valet q; ſcotomie vertigini zfumo
groſſo d cft ín capite:fi cũvino cocta bíbaf mũdat lapides q
funt inrenib? ; valet dj frigidirari matricis. Sinis er ea fa»
€? ⁊ in vulnerevulue aſꝑſus mandificat c deſiccat.idẽ cinis
cũ melie bibituslũbꝛicos excutit. ¶ De polio
¶ Baida .poliũ meii? qð venit oc tripoli calidũ ⁊ fici fcóo
gradu:hʒ t ſe acuitatẽ t tenuitatẽ: ſapoꝛis € aman: ideo vꝛi⸗
nã ⁊ mẽſtrua puocat. Afcarides c lũbꝛicos atq vermes nc
cat:píftatü reces c fup vuln? pofitum fanat z müCar. valet
cancrofie vulnerib?, fir ⁊ moꝛũbꝰ fco:pionü vnum exagiũ
bibitum aut ſuperpoſitũ. « o:agíne,
KE Liſenatoꝛ..boꝛago:melioꝛ recẽs ca. t bu. in prio gradu
valet melãcholicis trutibꝰ fine cà maxĩe ſi bibat cus vino ct
succara,lingua arabica o: bederá bona.i.letiſicãs coz,
De fifclcos.
¶ Sífeleos melio:eft à a roma venit ca.1 ſic.in tertío gradu
vuná puocat.valetepílepticis bibita Oꝛthomiam cpectug
oe groffo pblegtmate purgat. WOcfumoterre —
c fum? terre melio: eft anereí calozís:folia melio
ra (üt ramis:ca.⁊ hu.in finc pᷣmi &dus. bs amaritudinẽ ⁊põ
ticitatẽ:ſtomachũ cuʒ fna póricitate »fo:tat; cũ fua amaritu
dine cbolerá ru.purgat oe ftomacbo t de meſeraycis venis
müdat p ſolutionem. ¶ De memítra,
¶ 2^cmíta melioꝛ q̃ naſcit᷑ ín arena qp in terra dulci víndís
4 folijs aplis fri, « fic.ín fcóo'gradu:bs1n fe póticitate : deo
valet calidís apoftemanb? marie in oculis in alte mẽbꝛis.
De malua, : :
C ia.i.malua melioꝛ víridis fri. in pio gradu bu.ín
ſcðo:eſt mellítíua oura apoftemata er caliditate oíflolnit:s
ín fealiquid calidítatis ende mundificat lentigines 7 curat
vicus faciei. ¶ Dethmmo. —
¶ haſce a chimũů qðvenit er trípoli meli?ca.1 ſic.in ſcðo gra
du iuſcelinũ puocat vꝛinã c meſtrua: epar ⁊ ſtomachũ mũ⸗
dat oc phlegmate:vẽtoſitatẽ tollit maxie fi tritũ cus melle €
$qua calida biba£.fitr iuuat ⁊ purgat canalce pecto;is pul
monem oe groffopblegmate, ¶ De eupatorio.
¶ Affifigaft vel gafit.i.eupatoziti meliꝰqð venit ex móte co
birotho nature tépate ca.4 fic.Lp:to gradu : amaritudíne ps
⁊ tenuítaté ⁊ põticitatẽ ↄfoꝛtat ftomacbü cus fua potícítate
⁊ cũ fia tenuitate aperit epatía t fplenis oppilatiões.valet
oiuturne febzí marie fi bibat cum radice capparís 7 firupo
acetofo: 7 bsín fc virtutem inciuiſam: vnde vꝛinam ⁊ mens
ftruapiouocat; . ¶ De momo.
enccpi.i amomil fadt vciuti grana rubes:meliꝰqð
Pꝛactice.
venit ia ca.t fic.in ſcðo gradu : bs i fc põticitatem
eiotoimsta comnt induat t o6/0x£ placat:aportema biflol
uit:c mo:ib? fcozpioni t doloꝛi matricis fi lubiüciaf valet,
filr fi coctá fucrít in aqua ⁊ bibirü in doloꝛe epatis c renum
valct. . & ie atffoàil lo. .
«I cchia.i.aftodillus bs ia fe virtute ocfoluétem? ſtringẽ
£cin: ⁊ coctío ei? aut fucc? aduſtioni ignis:aut calido apoſte
mati.i.pblegmoni finc dubio pdeft:fi maſticetur gingiuaꝝ
«palati excoꝛiationem ſanat. ¶ Zoecapile venero. —
¶ Barſceguarſem mei? rirfum mgrum Dabés cũ fol ví
ridi9? q folijs api) fifíious:cu:? folia funt tẽꝑata in calidirare
«frigiditate in pꝛĩo Gduzo5 ſubtilitatẽ ⁊ ficcirare in fe ⁊ vᷣtu⸗
£em oiffotutiuá.vn feropbulas diſſoluit:ſi epicbierur cum
oleo aceto vals alopiths qr-flos hũoꝛes pector! t puE. pur
cat lapídé in vefica frágirvzini puocatzer bis.æ.it. Ppinatꝭ
f£ inis eiꝰa pſus loco capillos racit renafci. 4L me cumomilia
¶ Bebonigi.i.camomilla melioꝛ atríaa 7 hoꝛis albi recens
odo:ifera rofa fua mazie ca. ſic.in ꝑꝛĩo gradu repata in c3»
lídítate c fic.z ſubtilitate diſſolutiua aliquãtulũ mollitiua.
Oleum er ea factü valet doloꝛi eclaboxe:q: ſoluit ⁊ mitigat
méo:3 cta. Sitr ?3let ampbimerinis fcbztb2er oppilat! po
rís: durũ apoftcma oiffoluit : mitigat etiã apoftemaín dia⸗
pbꝛagmate:mẽſtruis ĩpat.Si malier ſedeat ĩ apoʒimate ei?
aborũ:z facit:ex feffione vꝛinã puocatzvalct lapidibꝰrenũ ft
balneãtur ín aqua eiꝰ:vꝛinã puocat;epaits apoſtema curat
ficceoepitbümetur. .— ¶ De herba oppoponacis.
¶ aſtifiavel berba íafirizideft berba oppoponacis melioꝛ
eit recẽs d venit de romania calida ⁊ fic. in fcóo gradu:hñs
in fe ſubtuitatẽ en multũ diſſoluit.virtꝰ ei? vᷣtuti ſitis eft ca»
momile:aliquãtulũ en differt:qꝛ caloꝛ ei?eft ſubtilioꝛ illa.
¶ De melliloto.
¶ Wcchilemelich coꝛona regia quá nos mellilotũ vocamꝰ
meiioꝛ recẽs femen ei? file fenugreco tépatus in cauditate c
bu.pticipat magis caloze nim ũc; diſſoluit:paꝝ hz põticita⸗
tis. ze pzaffío. —
¶ TFariſon.i.pꝛaſſũ:me o coloꝛis cineris t ꝑticipãs aliqua
tutũ rubo:is:t qð venit a ptíb? rome:calid in ſcðo gradu:
€ ſiccũ ín tercío:bs amaritudinẽ.vñ oppilatões ſplenis aꝑit:
purgat pec? c pulmonẽ de humiditate:mẽſtrua paocar cũ
mulía bibitũ:ſuccꝰ ei? in fole piſtatꝰ cũ melle acult oculos 7
cõtoꝛtat.Stcernutatio facta cũ fucco ci? curat yctericos.
De nbesg, EN,
¶ Aiberſũ.i.ribes tirſũ naſcẽs in mótib? idic ĩter niues me
lius longũ t sroffus:frigidd eft ⁊ ſc.caloꝛẽ acutaꝝ febꝛiũ mi
nuit:cho.ru.extĩ guit:⁊ ſolutioni ex eadẽ cholera reſiſtit: ſto
machũ c epar calidũ ↄtoꝛtat.Succꝰ cũ farina oꝛdei mixtꝰ và
let berifipile ⁊ ſtomacho calido. ¶ De ypercon.
¶ TInfaricon.i.vꝑicon:meliꝰqð venit ex mónb? tripoli cali
dà ⁊ ſic.ſubtile:purgatvenas oc hũoꝛibꝰputretactis:oppila
tionẽ epatis aperit: matricẽ purgat : ideo vꝛinã ⁊ menſtrua
uocat:hũida vulnera deſiccat. ¶ De pipere nigro.
Fulfulume.i.radix piperis nigri eft ſiccꝰ⁊ multũ calidas:
ſuccꝰeiꝰ ex co fac? lẽtigines curat faciei: duricies oes marie
fplenís oiffoluit, ¶ De buchormarien.
¶ Buchormarien.i.ſuffumigatio quã gallici herbã thuris
vocãt:ca.⁊ ficin tertio gradu: mũdificatiuũ:diſſolutiud:inci
ſiuũ attractiuũ eſt:ſuccꝰ tñ ei? oꝛa venaꝝ d ín ano ſunt apit
⁊ ſanguinẽ er eis fluere facit.sEt fi cinia factũ er eius fucco
vngat ín ano infufo vétres diſſoluit: aut fi veter m vmbilico
vngatur:⁊ fi paz er eobibaf vermes ⁊ afcarides necat:mẽ
ftrua puocat ⁊ aboꝛſũ fac moꝛtuũq; feti expellit:valet ycte
ric ſi cũ firupo acctofo biba£« alopittis fi fricet᷑ er eo locꝰfa
ciei:lẽtigines mũdat⁊ fcabi£ totiꝰcoꝛpis:duritiẽ. ſplenis epi
thimatum curat. De bedeoard.
€ 3Pedcoard.i.odo: rofe melio: alba recens frigida ín pꝛĩo
gradu:bs acuítatem vn oiffolnitz müdat defectũ ſtomachũ
adíuuat valet ocfectui febꝛis:doloꝛi dẽtium moꝛſuiq; repti»
lium valet. ¶ TDe feccpa.
¶Seccha.i.ſamida melioꝛ recẽs c viridis fitis in omni vir
tutc bedeoard. ¶ De camedreos.
«| £amedrcos melioꝛ recẽs naſcẽs ín mõtibꝰ:calidũ ⁊ fic:
ín tertio gradu:bs in ſe amaritudinẽ vn hũoꝛes groſſos inci⸗
dit ⁊ müdíficat.vals ſplenis duriciei fi bibatur ; fitr aposuma
£iusméftrus ⁊ yꝛina puocat, — CDe camepitheos.
S'o.Itvííj.
(C Semefnos i. camepitbeos calidũ fic.in (coo gradu:bs iu
fc amaritudine vn incidit « purgat groffus pblegma:oppila
tionẽ fplenisc epatis aperit; mẽſtrua ⁊ vꝛinã ꝓuocat:valet
yctericis ⁊ ſciaticis. De ramuo.
THauſigi vcl aufegü.Lramuü meliꝰviride:põticites eft ĩ
co:flosci? mafticat? vulnerib? oꝛis ⁊ palati valet.
| KL Pe vira pafto:is, "m
(C Aſaragi.i.ᷣga paſtoꝛis reces cft melio: t víridis:frigidac
fic.in fcóo sraduzb5 põticitatẽ vn lippitudini oculoz piftata
fuppona£. S£iyftere factü ex ea valet oíffinterie « iarui fan»
guinis rcfifnt fternuméta er ea fiunt. ilr tenue fanguinem
mulieris ftrigit.calido apoftematiz inflámationi valet.in d»
cũq; mẽbꝛo calo: fuerit valet.fir fsppofita epati de mala có
plexiõe iuuat.vulnera fanatrecétia, — ¶TDe ſticados.
I¶Sticados melioꝛ recẽs pnis coloꝛẽ citrinũ.ca.in pꝛio gra»
du ⁊ ficin ſcðo.ſapoꝛ eiꝰamarꝰ⁊ põticꝰ:apu:diſſoluit:mũdi
ficat: t maturatzcófo:tat oia mébz3. val5 niare cbolere d eit
in cerebzo ⁊ ſtomacho⁊ bypodaidrüs. ¶ De fariſion.
¶ TFarañon calída ⁊ hu.piſtata ⁊ füppofita frigido apoſte⸗
mati oíffoluit fup mo:ſuʒ ſcoꝛpiõis valet. ¶ De cẽtaurea.
¶ Wantoꝛia.i.cẽtaurea melio: mino: t ababꝰ melio: odoꝛi⸗
fera:ãbe calíde ⁊ fic. cii põticitate t acuitate:hũt in fe vᷣtutẽ
pblegma oiffolu£di. ££iyftere factá ex eis valet choleric D.
dixit qp deducit cbo.ru.meftrua puo fct? mo:tuos expel⸗
lit: aboꝛſũ facit maio: i fupdict! foziPopaE. 4T De pétafito.
€ Seẽtam̃on. i qn; folia alfj femeáftrü dicũt: fri. ⁊ fic. mul
tá f3n3.ftriait oe qcũq; loco flupent, C De tribulo marino,
¶ Abeſech..tribulꝰ melío: recẽs 7 viridis ca.t&patei pꝛĩo
gradu pbibet materia (upuéire mẽbꝛis.ĩ potétia Lrenib?la
pídes rüpit.valet colice paffioni ⁊ ftranguriofte doloꝛem c&
renti t doꝛũ civfterísatue valet. (DL ecpfiio.
ãton.i.pfiliũ frigidi t'bu.i tertio Sdu meli? rc»
cens hñs parü póticitatís appoſitũ calido apoftemati valce
fucc? eius potat? flurà fanguis ftrinait 7 pectoꝛis.virtꝰ ci»
fita eft coꝛiãdro paucũ acceptü ín tuffi iuuat. (C ^e folatro,
KT Hamebar.i.ſtrignũ meli? recens fri.⁊ fic.in fcóo grada
bs in fe aliqᷣd põticitatis:ſuccꝰeiꝰ fup aliqð apoftema ca.inũ
ctus diſſoluit. Str cà cafiafi.bibitus valet cali.3poftema ín
epate bfirib?:c oe ſftomacho ſuauiter deducit᷑ cho.ru.valet
hydropicis ca.apoftema i epate britib? cus csfiaft. (impr? f
neceffe fuerit cũ ad bibẽdũ oederis:coct? oifponct.fi $0 boc
modo nó purificef anguftiá faat.
¶ Dc quodá genere catbaputie vel meli? alkekingi.
«T eti.i.aen? catbapude cui? folis funt fiia folijs ſtrigni
meli? citring ca. c. fic.c põticum aliquantulũ. Succꝰ e cum
cifiafi, potat? valet bydropicis T apofteman epatis,
barba bircina.
¶ TTarathit vel kceitees.í.barbalbircina vel vpodítidos fri
8i. fic. Trertio gdu bs'póticitaté. valet nuxui ſanguĩs er ife
rioꝛi pte ⁊ fpuétib? finguín£, valet oiffinteríds potata cü ví
novelad fitr lererias, vulnera 2glutínat marte neruis inci
fis valer c »fo:tat ⁊ co:robozat refticfos tumẽtes:inũcta fi
mifce£ emplaftris epar ofozrat c (tomacbá melio: recens.
.— € eyfopo. .
(CEuffo.i.yfopá ca.t fic.ín tertio Sdu : valet diuturne tumũ
ex pblegmate 7 orthomie. ¶ De ſempuiua.
¶ Buthalmon vel sootbolmó.t.fempuíus melio: hoꝛtiua⁊
recẽs fri.i tertio gdu ſic.ĩ pꝛio valet ca,apoftemati ſuppoñita
marie pbiegmóí berifipile ca.epatiz eDapoftemati fuc?ei?
cá cera z oleo mixtꝰ⁊ inũctꝰ pecto:i pbtbyflasvaletzci oleo
rofa.c aceto mixtꝰſedat doloꝛẽ capit? ex caloꝛe. ¶ De ĩdico.
¶ Nil.imndicus melioꝛ recẽs ⁊ ꝑticipãs rubozefri.eft tẽpare
fitr mediocre ĩter bu.⁊ fic.calído valet apoftemati (uppofit?
Succꝰeiꝰ ccafiafi.bibit?valet hpdropicis. ¶ De cipero.
¶ Miurenã.i.gurguma a'tjdiperü vocãt:cũ viride ẽ ñ come
dat puocat vꝛinã:radix ei? € mũditicatiua⁊ deſiccatiua atq
fi iua calefacit aliquãtulũ vals ouriciei epat! c fplenis
faperpofita cũ ficubꝰ ſiccis ⁊ cũ aceto cocta fir valet (cabici
excoꝛianti. ¶ De fan(uco.
¶ Oerſemũ.i.ſanſucꝰ melio: hñs floꝛes fies citrino coloꝛi
⁊ recẽs:eſt ei duobꝰmodis: ſupꝛadicto⁊ alijs folijs rubei co
lo:s:ábo attenuát ſatis ⁊ ſũt ca.⁊ fit ꝰfactis vulneri
bus.lignũ ſiue ſpinã in cis ñxã excutit:ſucco ei? vel apoʒiãte
caput lauatũ uꝛuat paraliticos:hʒ tutes — A moi
Ziber fecundus
dicatione : cõglutinat vulnera. valet putreſcẽtibus mẽbꝛis.
De mentaftro,
¶ Antegebelli.i méraurü motanũ meli? eft odozífcz folijs
parute calidũ eft ⁊ oc ficcatiuüzattenuat groffas materia: pe
ctus purgat oc groflo pblegmate:pulmone mũdat:⁊ mene
ftus puocat. — — Kbcpulegio,
«LO^afcramaar.i.pulegíii meu? pticipás dtrino coloꝛe:vᷣtꝰ
eius fitis nepite:ſed tenuioꝛ:⁊ ideo vꝛinã magie pꝛouocat €
aboꝛſum expellit ¶ De mentaftro.
€ Finegisi mẽtaſtrũ ocfoueis ca.⁊ ſic.ſubtile.ſiccꝰ eius
cü melle bibit? fadt ſudoꝛẽ: ⁊ cali.cũ vino ꝓpinatꝰ rigoꝛi fe
bzti valet.ſitr inũctꝰ ſciaticos liberat fi oc co epithimet᷑ ca»
lefacit cii locti ⁊ materiã etjcit foꝛas.mẽſtrua puocat: bibít?
Rtr Lc ie 115 Ana de fucco ci? i pectoze vnctꝰliberat᷑
qꝛ artenuat ⁊ müdificat, Succ ci? lũbꝛcos ⁊ vermes necat
val;o:tbotds yctericis ex oppilatõe epatſ. De fifimb:io,
¶Anemenũ.i. ſiñmbꝛiũ meli? viride boni odoꝛis ca.⁊ fic.in
tcrtio gdu:ubtile diſolutiuũ mẽſtrua⁊ vꝛinã ꝓuocat.valet
fingultui cr pléitudie:lapidé frãgit aposimate bibíto cti acc
to oleo ro.mixto valet doloꝛi capítis er frígiditate:c mari»
me in pzincipto. | De menta. "
£henua.i.méta melio: recẽs oomeftíca ca. fic.L ſcðo gᷣdu
bs ife püiditatéz vnctuoſitatẽ.vñ v5 coitui fi cii accto mádu
cef vomítü abftinct ⁊ ftomacbi águftiá tollit. De oꝛigano.
€ Atpafar.io:iganü ci? ouo funt gña: vnũ áplis folíja c eft
maios tutis ambo cali. fic.ín feóo gradu ftomacbti cóofoz
ptis apoftematib?: c in exterioꝛibꝰ vulnerib? ⁊ marie à füt
fn pectine ⁊ mulieris vulua.aposíma ci? cum melle tnüdat
pect?
plegmate marie ñ ci olco cog£.fi 90 cũ butyro fte£ cin
: "y iDestouupdeg
valet polegmóí ⁊ berífipile inüct?apoftema oíffolnit molle,
eal fucci? fi —— boiem inſanũ. Si vcro mul
tum bibaturzmo:tem infert. De ruta.
«[ Scdcb.i.ruta melio: viridis ⁊ hñs büiditatem acutá:fib
ucítris cft ca. ficín finc rti $dus multa ocficcat: dõeſtica
aüt mio: € ca. « ficbsi ic fubtilitatt ⁊ mo:dicatóes aliquã
tulũ hñs amaritudis:vifcofos incidit bu.p vꝛinã vẽtoſitatẽ
—— coitũ ꝓbibet.ſuccꝰ ci? bibi? vals rígozi febꝛiũ
ftrágurie vulue dyfterisat? valet, Succõ ei? ci aloe mixtus
ocilis hũidis.cũ oleo coct?z fp pectíné pofit?vals: vzinà ,
uocat:cius aposíma bíbitum valet colícis oe groffa veto
tatc. De gũma rute.
¶ Weſifie.i.gũma rute ca.⁊ ſic.in q̃rto gdu:caloꝛ eius acu⸗
tus €: dũ colũgit a latere vẽti veniẽtis ftare opʒ:ne odo: e?
nares ingrediat: naribꝰ ein ĩgreſſus inflat faciẽ ⁊ puſtulas
facit cá fua acuitate:hʒ vim attrabẽdi foꝛas abit? ⁊ diſſoluit
lactiſiciũ ci? i — poſitũ valct.fi cii NONE EINE vomitũ
⁊ vẽtrẽ ducit:iuuat —— inẽ groffas faciei curat
⁊ müdificat:vt inde iuo nifi vna hoꝛa oímíttaE:(s pꝛia au
feratur: c cũ apoʒimatẽ cãtabꝛi lauet. De lactuca,
€ haas.i.lactuca melior hoꝛtiua tenera reco fri, c pu, ia
tertío Sdu:fomná ꝓuocat:ſitim ↄpeſcit.ſuccꝰ ei? fup
ma — luuat libidine tollit ſemẽ e1? marie MAPS
t quívtüturinabis hebetat viſum. De mercuriali.
ZLibleba.i.mercuríalis melio: cii magnis folfjs:fn.c hu.ẽ
bs ínfe vífcofitaté c põticitatẽ:cho.deducit ru.fücc? coct?bí
b3f ⁊ melio: fine coctíóc €.fi o coqt cũ oleo amigð.⁊ ĩ cibis
Diffinteric] ocf v5. Si cũ víno vstuffiérib? ⁊ apofttarib? fup
pofita cácrofavulnera fanat: c aduſtionẽ ignis.ſi coq̃t cũ ace
to biba£ grom̃ attenuat fplené marie flos facit B.fucc? ei?
marb?imíflus purgat cerebꝛũ⁊ pbiber pusi aure deſcẽdes
ſi lauet᷑ ex eo ſanat vulnera antiq aurin. De caule.
orob.ĩ caulis:⁊ € duobꝰmodis:maioꝛ⁊ minoꝛ:melioꝛ q̃
eft minuti folijs diuerſeq; 9tutís fri. fic.aliquátulü ſallumi
nia D5 t Du.vulnera (anat:marie nítrofa ⁊ viſcoſa duritiẽ a⸗
poftéat/ oíffoluítzoctoz ſcabiẽ müdat q fir cũ excoꝛiatiõe cu»
rat. ci? aposíma bibitá vẽtrẽ oucit:purgat poft ptü fang.vs
mo:fib? reptiliii. ſuecꝰ ci? bibit? velaposíma ebzíofos iuuat
Suba comefta vẽtrẽ ftrigit:nígrá cbo.gnat. De rumice.
&[ Scpoma.í.rumer vel berba acetoſa melioꝛ d naſcit ada
4 Íapo:is acetofi:2 fri,z fic.aliquátulü diſſolutiua:iõ calídis
apoftéstib? fappofita pbibet ſuꝑuẽire.materiã ei diſſoluit:
ficruda vel cocta coóeda£ valet oiffinterict quáto remiffa ab
a cctofitate tato oebili? oꝑat᷑. De malua.
Soelochia alij cubebí f. malia melío: o:tiua ca.ĩ prio gdu
bu.i fcoo:eft mollítiua c diſſolutiua cocta cũ oleo amigo. p»
deft ruffiétib?:4 fi clyfterezcy co cũ oleo amigð.fat. vals oif»
ſintericis ventrég; deducit. De apio.
£ agaras.f.apiti ca.cfic.in fcóo gdu vꝛinã c mẽſtrua puo
cat:groſſã oiffoluitvétofitaté ei?aposíma oppílatóes epatís
« fplenis aperit : valet ⁊ dtidianartis cii rígoze mariefi mas
ratri fucco mifccaf, De ſcariola.
Mũdeb.i.ſcariola melio: oꝛtiua fri.ĩ pꝛĩo gdu:ſic.ĩ ſcðo.va
letepat[ oppilatiõi ycterície ac vulneribꝰ calidis viſceꝝ mae
xime fi cũ caſiaſi.bibat:cũ ſandaloᷣo rubeo piſtata ea q; epa
ti ſuppoſita diſſoluit. De cuſcuta.
—— — vr graticula lini: qð ĩ fpinis nafcf me»
li? ẽ. ſchᷣo $oloco v5 qð ín lino fit fri.in prio gradu:fic.in fcóo
bs tf aliquãtalũ caloꝛis ín fe: vñ amaz ẽ.ideo apit fplenis et
epatis oppilatócs yctericiſq; valet fi c cafiafi.biba£, fitr va
letbedropids er caloꝛe. De asfturcío.
ardamũ.i.naſturciũ meli? albũ 7 oꝛtiuũ ci? ſuccꝰ bibit?
bypocüdrioz doloꝛi vs.bydropícos ftráguriofos iuuat vꝛi
nà 7 mẽſtrua ꝓuocat:ſtomachũ 2fo:tat : frícídi calefacit ⁊
diſſoluit vétofitaté v5 fincopi ex plenítudie vẽtrẽ ftrigit apo
stma ci? fup moꝛſum ſerpẽtis afpfum oolo:£ mítigat eiuſq;
fuccus cti melle mixtꝰ oculog acuit viſum. De melliſſa.
3Bedarábía alij thugiẽ.i.melliſſa letificás co: triſte:herba
e(t hñs odoꝛẽ fies atro calída tépate:fic.in pito gdu v5 mcs
làcbolíct triſtes tetificat bona digeſtionẽ fadt fincopím ocfe
cto coꝛdi pbíbet:co: »fo:tat tremulii. g2cosumo.
Fragemneſcuit alij tebat.i.oʒimũ cali.⁊ fic.fübtilc ficcítas
míno: ficcitate bederá:bona melácbolicis fi odoꝛeturvel có»
edatur. ic fanfuco.
Marcemuſum.i.ſanſucꝰ calidus « fic.t tertío $3u: vals ad
bolo: capítis ex frigiditate: fi odoꝛetur.Si in ad coquat c
caputlauef magis adínuar.olcá cr co factũ:⁊ ín aure miſſũ
ci? fonitui 7 doloꝛi "da ut ji purgat c ſomnũ índucít,
quinanto.
Adechaꝝ.i.ſquinãtũ meliꝰrecẽs lĩguãq; moꝛdẽs ca.⁊ fic,
in pzio gdu põticitas atq; ſubtilitas € ín eo:vꝛinã ⁊ mẽſtrua
uocat:vs epatꝭ ⁊ ſtomãchi apoſtematibꝰeiuſq; flos fuxũ
angute ſtringit. Si vo odoꝛat grauat caput ⁊ ſomnũ facit
aposima ei? bibitũ lapidẽtrãgit. ẽtigine aque,
Zobar.i.lẽticula amnis.i.aque frigi.⁊ hu.in tertío gradu
valet caloꝛi epatis. De papypꝛo.
Alburchei.i papyrꝰvñ ãtiqᷣtꝰ charte fiebát:fri.c ſic.ĩ ſcðᷣo
gradu; v5 fiftulis ĩ ano infuſus i aceto ⁊ ligno ligatꝰ tẽtula
e eo facta t ſiſtule ĩmiſſa donec ficca fit dimittat᷑ ⁊ deſiccat
eiꝰhũiditatẽ.Eus cinis excoꝛiatiõi to er eofa
cti diſſintericis oib?:pulmóis oolozib?marie fi cá cácris flu
mincis coq̃t alíquátuli nutrit:tñ babilonici oeficcani facitit
et quídam coz camomillam. De maratro.
IDaienegi.maratrü meli? hoꝛtiuũ rec£s teneꝝ ca.ĩ ſcðo:
fic.i pꝛĩo lac facit.ſuccꝰeiꝰ v; octoꝝ:vꝛinã⁊ méftrua
uocat vctoſitatẽ oiffoluit: bibit? cà melle malá »plegiong
Pꝛactice.
nem edatis ⁊ bydropicos ſuuat. De libanoiude.
«[ abágr cft oucz generü; vna folíje laris ⁊ afperis:odos
tirzra adt cft melios: ca. mo gradu:fic.ín ſcðᷣo:atrenuat t
oífoluic tẽperate:ſtomachũ frí.c epar ↄfoꝛtat:vomitũ ftrin
gíciuuat Lfincopi:auget digeſtionẽ:minoʒ eft calidos oiffo
lunua cattenuatfua, cn ,
Albbada alcbo:xefena f. rapa carnebi folijs aſimilat᷑:fri.et
ic.in fco gradu:ſapoꝛ ei? acetoſus cho.ni.extinguit:vẽtrẽ
ftringít:ftomacpü confo:tazzappetinuá coꝛroboꝛat: t valet
bís qui er caloꝛe patiuntur. ic canapi.
Am̃adagin.i.canapis cali. € ſic groſſum pbleG atte nuat 7
ín ſtomacho ventoſitatẽ diſſoluit: lũbꝛicos etjcit: valet vul⸗
ue dolori. De bafilicone. —
«T 3ibedaragun.i.bafilicon ca.in ſcðo gradu bs büiditatis
sliquanzuló coífolutionís magis. ^ De vſaea.
4L Ulftiuc.i.vfneazmelíoz cft albazodozífera: téperata i calo
CDs aliquárulii poticitat! ín fe: valet diſſinteric: vꝛinã puo
catzapidé (rágit:marimc fi colligat queuafa£ ppe pini ar?
bo:é aut quercuszaut nucis:vomitũ abfrinetziuuar in finco
picecta ct (appofita fplenz iuuat; vinti vbi coqu£ ft biba£
"palet matricis dolori: « ſomnum facitzpiftatü ⁊ fub aſcellis
pofitü fudoxs facere verat. ' e ſpica.
AT Sinubel.i.fpíca inter herbas ponimꝰ q: oc gRe cft bero
barü.f£term Qttuoi modis:melioꝛ $o indica z boni odoꝛis:
«a.c fic. valet frigido ſtomacho € epati:vꝛinã puocat; renes
1nüdat-yctericis valet t hydropicis:q: pbibet büiditaté in
vitre veniente;cüqs coftipat. De fcolopendría.
«C Scolocõdrion.i ſcolopẽdria t£perarc ca.⁊ fic.valet fple
nis duriciei:lapideſq; frangit :ín vino cocta € bibit ſtoma⸗
«bum confo:tat. De atcanfangctb.
¶Talcãtangeth ca.⁊ fic valet (cabiofis cũ acero piſtatum.
De alcanna.
«T cina ca.⁊ fic. pácft oꝛi fluẽti ſanguinẽ ⁊ carbũculis fü
perpoſita:tẽperata cũ cera:oꝛiqʒ infantiũ t doloꝛi capitis de
fo1sínuncta. bzufco. :
QC3P:nícus téperati caloꝛis eſt. Hppo.⁊ i£a.teftant qp fuc
«us folíoz ci?c ín oꝛe tCcas oꝛis vía mundat: pdeftftomas
€bo ⁊ oolo:i vétris a cbo.ru. pcedétitéperatus cũ lacte mu
lierío ⁊ oculis inũctus oculoꝝ vica mũdat:potatꝰcum sisi
bzrc emoptoicos ſanat 7 lapide frangi: (uccus coz? bibi
£u$ choni.expellit. Radix cius fup tegulá d igne ficcata ⁊
ínpuluere redacta vulaerabene ſanat.
¶ Betho
cta:bvdropícos ſanat aum vino ⁊ melle ſumpta:catbaracte
ín oculis ab ictu leſis valet:ſuccus ei? doloꝛẽ auriũ ſanat:fo
día cíus cii (ale trita ⁊ at7racta valet recẽtibꝰ vulneribꝰ: t ca
pítís fracturꝭ potata: oculoz lachꝛymas ſtrĩgit:epat c fple
niis oppilationé aperit:lapidẽ fragit:vꝛinã puocat cd melle
fumpta tumm fedatzvétre foluit vel mollit; puluís oc folijs
cum mautía bibit? pdeft ruptis:cũ vino tepído fumpta a vc
neno obuíatz yeterícos tñ c mulſa ſoliui.
(LDcfeminibus berbard, Tapitu.xxxvtj.
¶ De femine apt. ]
cx Sarabatarab.f.fem apí) ca. t fic.in fcóo gradu:
N75 vriná cmeftrua puocatzrenü c epatis oppilatioe
$, N3 nem aperit:valet fingultui cr plenitudine,
T S d De femíne apũ montani,
6Semẽ aptj mótani.tpetrofelni ca. fic. ínter
tic aradu de ſiccatiuũ eſt:et fi odoꝛet ínterio:a müdificat vt
epar t vuluá tvenas müdificat atq renes:vꝛinã ⁊ mẽſtrua
pꝛouocat:oppilationẽ pectoꝛis ⁊ pulmoníe oe groſſo pbleo
mate aperit. ic amcos.
¶ Ænochio.i.ameos:melioꝛ odoꝛifera:ca.⁊ fict tertio era.
folutíua ⁊ attenuatiua:vꝛinaz x mẽſtrua puocat: interioꝛa
mẽbꝛa müdificat:fi odoꝛet valet coꝛrtʒis: piftata ⁊ comeſta
valet diſſinteric : oppilationẽ fplenis 7 epatis aperit: vẽtoſi
tat diſſoluit:data cũ melle valet quartanarijs m ftatu; fitr
⁊ quotidíanartje:aposíima ei? ſcoꝛpionis mozfib? ſuperinfu
fum ſauat. De dauco.
¶ Daucus ea.⁊ ficín ſcðᷣo gra.vꝛinã ⁊ mẽſtrua ꝓuocat:mũ
dat pectꝰde groſſo phlegmate:valet tuſſiẽtibꝰ. De aniſo.
¶ Aniſum eſt ſile ſe.apij: 5 maioꝛis vᷣtut:ca ⁊ ſic.in tertio
ca.vꝛinã ⁊ mẽſtrua puocat:ft epitbimet᷑ ſudoꝛẽ cd tẽperie
adducit:caletacit ⁊ dcſiccat:valet reptlliũ moꝛſui: vẽtrẽ fob
S'o.Itít
uit: vrinã ꝓuocat:⁊ venerẽ ſtringit.Si fuffumiscE valetoo
loꝛi capitis ex frigiditate. De fcmine maratri.
¶ Aiaragenicha.ſemẽ maratri calefacit mtů tOcficcat pa
ru5:ideo lac gñat:vꝛinã ꝓuo.⁊ verofitate diſſoluit: ⁊ cft fite
aniio. c mci? viride pocerofum. De pfilio.
(3bataracpanorc.pfiliü:mcu?nigrii poderofus:có fi in
aqua ponaf petit funcũ:tri.⁊ pu.in rerrio gra. calozé extin⸗
guitzafperitate lent in ose c vifcera « vulnera:fi aſſet᷑ valet
cholerice excoꝛiatõi: mufdilago ei? vs ficcitari ozis € ligue:
ac febꝛis c ſtomachi incẽdiũ aufert:⁊ f ppofird cabdo apo⸗
ftemati refrigcrat € aperit: oolo:£qp arteticB er caloꝛe mati⸗
gat: cómirtü ad rofa.ac oleo amigó.valet capit! doloꝛi ex
caloꝛe:vmbilico pueri epeanti appofitá iuuat: magis vo va
let fi piftetur. De ſemine malue maios,
¶ Biſamalcheanũ.i.ſemẽ mab:e maiozis: meli? magrü t
nigrü:fri.c hu.aliquantulũ caliditatis p: offoluitt matu»
rat calida apoftema:pect? ⁊ pulmone müdar oe püiditatcz
facici lentiginẽ curatzfrágitqg lapides renũ: põticitatꝭ 5 alí
quantulũ:ideo fcreitib? fanguine valetzin pectox er itrin
git ſanguinẽ parum. ſemine malue minoꝛis.
€i 3bsfainilcpoeti.ídeft malua mino: fimilíe ſupꝛadicte et
paulo fo:tio:. De femine vꝛtice.
¶ Baßamachiro.i.ſe.vꝛtice: meli? ponderoſum:ca.in ſcðᷣo
Grà.ficcá magis d ca.ſubtiliat ⁊ diſſoluit groſſam fuas: iõ
bibitü valet arteticis: appofirum apoſtematibꝰ poft aures
nzícério? iubuenit bs vétofirzte in fezealet coitui fi c vino
biba£:píftatü yo ⁊ uperpoſitũ cácrofa vulnera ſanat.
ie carui agrefti.
¶ Baſarachurchimini.i.carui ſlueſtre:meliꝰ lõgũ ⁊ põce
tofum:ca.t ſic.ſubtile bsaliquámulá amarirudis:ió vᷣmes t
liũbꝛicos necat: cin cate. pofitii epcerio:t vulnerat: cii aceto
piſtatũ c ínunztü ſcabiẽ capitT curat: ⁊ fcozptóie moszfib? ft
Dib:frepugnaridég cũ oleo operatf. — MDeepitbimo.
¶ Athemona. eptbimũ oꝛioʒẽectian.i.rubeũ boni odo:íez
virt? ci/fit.s eſt thimo 4 foꝛtioꝛ:nigrã puraar cho.ſtomachi
ventoſitatẽ diſſoluit ⁊ inteſtinoꝝ. De fe.mfolg.
¶ B. ſadruma.i.ſemẽ trifolij:me ius citrinũ € põderoſuʒ:
cuicü t oumidü: habet vetoitatẽ:valet grauitati ventris:
generat t lac, CDe ſemine porri
€ 3barf:ricpoza i.femé poꝛri:meliꝰ póderofus ⁊ recẽs cz.
t pu anondíticatíud valet petre i renib?:fuffumigatü valce
Vc besponica, «24 emoꝛroydis:aſſatũ cum nafturdo ⁊ cleovalet pplegmatice
níca ca. c fic.in fcóovalet emoptoycis cfi melle coe 4427 oifünteric. De f . n !
2 7 € 3BilaraalbiagtUfemé iuſquiami:albũ meli?:nigrü moz
De fcmine tufquiami albi.
tifcré:qà eit inter albũ ⁊ nigrü nó tfi peffimü eft: quodlibet
fri. fic.slbü min? fn.facir bolem inienfibil? mitigat doꝛoꝛẽ
er cà.ose: viro? eius fimilís eft opio. femíne linarie.
¶ 3Pa(aribabi i.fe.linaríe: meti? groſſuz recẽs ca. bu. t€
perate:apoſtẽa maturat tumẽs Trüpit. — Teſe.lactuce.
¶ Baſarich.i.ſemẽ lactuce:meliꝰnigrũ t põderoſuʒ fri.n ẽ⸗
bꝛa reddit infenfibilia: valet doloꝛi capit? et cal pífrarü ccm
iufquiamo ventré purgare pbiber. E» femic cicure,
(Liparniel.i fe.cicitezmeli? nigrü ⁊ póderofum ca.1 fic. in
tertio gra. tenue.i.groffos incidit bu.cvifcofos multü oif?
ſoluit:vꝛinã z mẽſtrua ꝓuocat:piſtatũ ⁊ cü mele ↄfectũ: et
cũ felle galli. c cro.⁊ cũ tac. mara. vs cataractꝭ. De fe.trifoln,
¶ TAſaphagusagenetõ.i.trifoliũ:meli odoꝛitꝝ:caun prr.o
ga.ſic.in ſcðõo:valet duro ſplenis apofteman:fi.s.r.er eoxũ
firu.acctofo bibant᷑ Toctũ c aceto ⁊ duro apoftemati ⁊ ou
ro ſpleni impoſitũ faat fitr.5.7.b bíte venere pbibet ⁊ ſper⸗
ma deñccant. De ſemine finapis.
¶ Baſarabades ·i.ſe.ſinapis grani groffi: meliꝰeſt ínter?
arrínd.aliud eft albũ:ambo ca.⁊ fic(5 citrinũ in q̃rto g ꝑple
gma incidit:groſſos attenuat bu.piftatü ⁊ ci ad mirtus cx»
pffus cá mclle gargarisarü caput a pblegmate purgat: ftcr
nutatío ez eo facta valet epilepric ftráguriofis :obUuíos
fis et lethargicꝭ ⁊ ſciaticis atq; oib? ex frigiditate infirman»
tibus:attrabit ab ĩterioꝛi ad eprerioza. — De lingua auis.
¶ Baſarealcomat.i.lĩingua auis fri.⁊ ficin ſcðo gra. valet
vt rumex.i.lapatiũ acutum. De naſturcio.
¶ Baſaraaſariẽ.inaſturciũ:meliꝰalbũ:ca.⁊ fic.valet diſſin
tericis de phlegmate ſi cũ oleo ⁊ ad tepida bibat᷑:valet an;
guſtie ſtomachi ſuppoſitũ:iuuat ſciaticos. dyſteriʒatũ valet
doloꝛi capit] oc frigiditate.ʒ.ij.bibite valet colice paſſioni.
Ziberfecundus
e nigella.
¶TaAſimiſum dust eds póderofa:cali.c ficca in fcóo
&radu:ziubzilem ventoficates diſſoluit m ftomacbo et in vio
fecrioug;cum accto bibita lumbꝛicos expellit: valet ſcabici
verrucia atq; mo:phec:mẽſtrua ex groſſa materia puocat
affata etodo:atavalet coꝛrʒis: cum aceto piſtata valet anti⸗
quo dolo:icapitis ex ſrigicutate. c papaucre,
Taſtaſum.i.papauec.duo funt gña:albũ c nigrüzalbum:
fr.z pa. in tertio gradu:nigrü ín quartozalbü valet tuſſiẽti⸗
bas cr calído reumate a capite ad pectus deſcẽdẽte:ſomnũ
facir.i£o:tec cuis magis operat in (omnozeus femen fi co»
quatur in aqua clade caput lauetznigrü peffimá lethargiã
inducit:doloꝛẽ fuppofità mingat: aliquotiens bomines ín.
zerhat, ic ancto. d
€ 3Dafafcebeg.i.anetum calidi temperate ⁊ téperate vír
taz fimile berbe ſuijpſtus. «3c femine cepule.
€ 3DafamalfafaLi.fcme cepule:ca. pu.babcr aliquantulũ
ficdicatis: valet coitui:ſemen augmẽtat:valet frigide cóple
xioni hominis. ¶ De ſiſamo
¶ 3ba(angige.: ſiſamũ: calidũ ín pmo gradu:ſiccũ ín ſcðᷣo
eius 3posima oura diſſoluit apoſtemata:valet tinee capitis
t pũgitiue materie ín ſſomacho:valet ebꝛioſis t acutis mes
dicims. ¶ Me iemine lini.
¶ Baſaralchiten.i. ſemen lini: calidũ in pumo gradu:⁊ bu
miditaté bs temperatã:apoſtema diſſoluit:maxime cũ mel
le ⁊ olo vioł.cõfectũ:vꝛinã t mẽſtrua puocat:ſi in aqua co
quaf ⁊ mulier ſuꝑſedeat in ca vulue apoftemara diſſoluit.
¶ De fenugreco.
¶ Balaracholle.i.fenugrecus ꝓximũ nature lini ſeminis
fo:ius illo diſoluit:valet in 01:5:5? quibus femen lini: fed
fo:tíus operat mẽſtrua puocádo:ct ín müdificstióe ſangui
nis:poſt parti groſſos bũoꝛes ⁊ vilccra purgat; marime fi
fint potegmatia; valet doloꝛi rend c tufliétib? oe pblegma
te:purgat pect? ⁊ pulmone de groſſis humoꝛibꝰ: fi cii lacte
coquat ad ſpitudinẽ ⁊ octur in modus elecruarij. Super
apoftema darũ cum femínelini poſitũ ſoluu mirabiliter.
€ címino.
¶ Xarmũ.i.ciminũ:cuiꝰ ouo funt gña:vnũ carmenũ: et eft
nigrũ:aliud viride: ambo filia caruit in vᷣtute: ſed magis otf?
foluit ventofitates: viride Yo maioꝛis cft virtutis. Si maftís
eerur ⁊ in oculís pcuffis ponat᷑:ſanguinẽ oc eis mundat
De carui.
¶TCarnia.i.carui ca.⁊ ſic.in tertío gradu diſſoluit vẽtoſita
tem groſſam ſtomachi c viſcerũ. ¶ TDe ſilere montano.
¶ TFeſin.i.ũler mõtanũ:melius qð fimila£ leuiſtico ſite eſt
oibus ſuꝛs actionibꝰ:ſed (abnli? (llo. ¶ De fe.paftínace.
¶ Baſamalgaſaiabuſten.ideſt paſtinaca hoꝛtenſis ſimilis
dauco in virtute t actione:fed paulomíaus operat᷑:vꝛinã et
meẽſtrua puocat:⁊ in cancroſis vulneribꝰ valet:in hydropi⸗
cis c hypocũdrloꝝ doloꝛe iuuat vꝛinã ꝓuocãdo:moꝛſui ſcoꝛ
pionis ⁊reptiliũ valet. De ſemine poꝛtulace.
¶ Baſaraalbata alchatica.i.ſemen poꝛtulace fri.⁊ hu.valet
calidis feb:ibꝰ er cho.ru.ſi piſtet᷑ cum ʒuccaro ⁊ aqua valet
tuſſi oc caloꝛe:ſitiʒ extiguit:coitũ ꝓhibet fi multü comedaf,
¶ TDe ſemine rute.
¶ Baſara tedefalitaget.i.ſemen rute ca.⁊ ſic.in tertio gdu
meli? nígrá: valet ſingultui oe plenitudine.z.ij.ſi accipiant
cii melle ⁊ vino ſtomachũ calefacit:vẽtoſitatẽ ſoluitvicerũ:
t coitũ pꝛohibet. (Cie femíne ſiũmbꝛij.
( Baſaraticũ.i.ſemẽ fifimb:t) meli? nigrũ ca.c.vꝛinas t
méfítrua puocat: partü accclerat: vẽtoſitatẽ oiffoluít groſ⸗
fam vifcez:valet ſingultui ex plenitudine. (C De co:iádro.
¶ Maibo.i.coꝛiandrũ meli? odoꝛterũ:quidã dicũt fríai. €
fiz.effe: IDippo.affirmat ca.⁊ fic effe:bs aliquãtulũ põticita⸗
tis:cũ aqua roſa.coctũ ? gargarisatüvalet (quinátie:fi pifte
tur cũ rofis: valet oꝛis vulnerib?:fi.5.it).bibanf pbibet coi
tus ci pfilio bibitũ ftatim cõpeſcit:valet ín medicina calída
apoftemat —— ¶ De femíne atriplicis.
¶ Baſaraſcobatã í.fe.atriplic tẽpatũ ín calídítatez bũidi⸗
fate mundificatiud. valet — ex — oppilatiõe.
¶De ſemine rappani,
¶ Baſaratulge.i.ſe gaphani qð alíj radices dicunt: ſubni⸗
gri meliꝰ rubeoꝛ:calidũ ín ſcðo gra.et ſic.in tertío ; diſſoluit
humiditatẽ ín cute:lẽtigines mundiſicat ⁊ moꝛpheã ſuppo⸗
fitum cũ aceto poſitũ tollit. ¶ De ſemine cberi als kciri.
¶ Baſaracheri.i.ſe.cheiri meu? citrinũ:hz in fe vᷣtutẽ mun
dificatiuá:vn vꝛinã ⁊ mẽſtrua ꝓuocat:ſecũdinã expellit:⁊ fe
rum moꝛtuũ ſi piſtatum cũ melle bibat. (e ſc.roſarũ.
¶ Baſaramendar.i.ſemẽ roſaꝝ fri.⁊ ſic.atq; ↄſtrictiuũ:pul
ueri;atü ⁊ ĩ oꝛe miſſum valet oꝛis vulneribꝰ:ñ cii vno põtico
biba£ valet colice ⁊ lienterie. ( De ſemi.baſiliconis.
¶ Baſaraalchabã at's ſeiubozʒ.i.bañlicõ: meliꝰnigrũ odoꝛi⸗
ferũ:põderoſuʒ ca.⁊ ſic.tẽꝑate ex amaritudie aperit oppila.
epatis im yctericis cx oppilatióe: fi affe£ ventrẽ ſtringit: vas
let diſſintericis t vulnerib? viſcerũ. ¶ De femine ſcariole.
¶ Baſaraarchumebede.i.ſemẽ ſcariole fri. 7 hu.tẽperate ha
bet aliquantulũ caliditatis ⁊ ſiccitatis ex amaritudine:ideo
aꝑit —— —— oppilatõe. De ſe.eruce.
(3. arafeceren.t. fe.eruce:ca. t fic.ín tertio gra.diſſoluit €
müdat ímpetígine nígra:fi pííte£ ⁊ vnguat locus:coítum c
fperma auget:bibiri cũ firu, acetofo t ad tepída pblegma
yomere fact.
¶ Me granís:ct pꝛimo de frumento. — Capi.xxx vitj.
Unc de granis dicẽdũ eſt:⁊ pꝛimo oc tritico.tha
nie ali) bauíe.t.frumentü téperatü ín fua comple
C eI rione:magis tñ eft ca. Si maſticet᷑ ⁊ fup apoffca
ponat᷑ maturat:pofirü in lamina candenns ferri
*^ fuc? d ide manatvalet facro igni. ( De cátabzo
(C Muchala.i.cantabꝛũ ca. t oíflolutiuü cft vẽtriſq; caiefacti
uum: valet colice paſſioni z oolozí vífcerus; cõmixtũ aceto t
carbonib? impofitü fumods naríb? accepto valet coꝛiʒe: ſuc
cu$ ci? expꝛeſſus cii aqua «oleo amygdat.pulte facta: valet
pectoꝛis afpenitati 7 meri et pulmoní tenueq; phlegma oc
pectose purgat, € amilo.
€ Alneſi.i.amilũ fri.z ſiccũ:oẽm fupcrfiuá bumiditate oes
ſiccat:cũ farcocola mirtüz valet oculoz lippitudini:ſumptũ
facta pulte mitigat pulmonis aſperitatẽ:pectuſq; purgat,
De o:deo,
¶ Saiar.i.oꝛdeũ fri. cfic.auquátulü cũ fua ficatate diſſoluit
excoꝛiatũ affatü fup neruoz doloꝛes iuuat oc calefactiõe:et
calidii pofitü fup apoftema ſoluit.Si coqua£ vt diximus in
:ecedétí libꝛo noftro valct acute paſſiõi:ſomnũ inducit: va
s ctiá — — in ſe — t — t
machũ purgatcütéperaméto: qð alía grana nó faciunt.
x faba,
c
¶ 3Bacile;i.fzba:melío: groffazalba:frí. ⁊ fic.b5 in ſe humi⸗
ditatis alíquátuli:müdificit:lentígine facicí tollit;piftata c
cocta vt ptiſanũ cuʒ oleo amyadat valet tufli pleurefi: cà
fua ficcitate ftringit aliquãtulũ.Cũ aqua t aceto cocta ftrin
sit ventré;valet diſſinterie: vomitũ aufert: cocta ⁊ mírta cit
axungia poxcína valet neruoz ooto:í;teftículis ; tuménib?
cmamílis:marie fi ez coagulato lacte tumeãt. EDe lolio.
€ Iſteilon.i.loliũ:melius nigrũ ⁊ póderofum:calí.ín tertio
gradu:ccũ ín ſcðo:multũ oífloluit « eft attractiuũ:nũ piſtet
X fupponaf ſpinã:vel cánà: vellignti mebꝛoinñtũ extrabit.
-ilDc quoda albo quod reperi£ im ſemine lini.
¶ Daniſel qð inucni£ tn femine lini albá eft:cuí? virt? fitis .
eft lof) virtuti: vñ durũ oiffoluit apoſtema:valet alopític:ve
tr? ftrigit: vbicũq; fupponat infrigidat ⁊ deſic. C De milio
¶ Abgenars vł aureſum.i.miliũ:meliꝰcitrinũ ⁊ poderofus:
frigidũ in pmo gdu:ſiccũ ín ſcðo:ſubtile ventrẽ ſtringit:aſſa
tu5 ín ſaccello fuppofitii doloꝛi t tumoꝛi deſiccat ⁊ diſſoluit
fine moleſtia. ¶ De dicere;
¶ Aleps.i.cicer cuius duo ſunt gna albũ ⁊ nigrũ:ſed nigrũ
maioꝛis eſt virtutis ca.⁊ hu.lac ⁊ ſperma gñat:vꝛinã pꝛouo⸗
cat ⁊ méftrua: maxime nigrũ.Aqua vbi coquit bibita lapis
dem frangit: vírt? eiꝰ incifiua ⁊ attractíua: vnde epar purs
gat t renes; apoſtema poft aurea diſſoluit: valet fcabicí ct
facro igni ⁊ inteftínoz ouriciei:puftulisvalet cum melle cõ⸗
fectum. elupino,
€ Tumeaʒ.i.lupinus melío: groſſus ⁊ magnue: calidus et
ficcus:fapozís amari:ideo lũbꝛicos necat:fi cum melle con»
ficiatur et comedatur. In accto maceratus ⁊ bibítus:oppi»
lationem —— et — —— ouocat:fi fiat
€r cocumulus cti my:rbpa ⁊ melle: valetfetui moꝛtuo expel⸗
Vdo:biffoluitz mádarióq facici lẽtiginivalet⁊ ipetíginib?
Pꝛactice.
cholera t t puftulae i capite fine pũctiõe
er Gra nose plagard clarificat: fcroppulag oifioluitzpul»
ucpisatus ct cũ accto contectus ſciaticos curar,
c *
¶TRizsa i.riñ babent auquantulá calozís ⁊ funt cõſtipati⸗
uizrubei fant maioꝛis virtutis: ventre ftringüt: marime cü
coꝛtice aſſati:ſed oe altjs facte pultesvalet ftomacpi mcedio
⁊ oíffinteric E lyftere facto cũ reftnierims alijs iuuat in viſce
ribus. ¶ De faſeolis. ET
¶ Ælubie.i.faſeolus ca.m pano gradu:fic.in ſcðo:incidũt:
aperiunt et mundificát:ct fi multũ fumat er eis fanguinem
poft partámuadantzferum moꝛtuũ c fecundiná expellunt.
&[ £c o:obo, I
¶ Tarſenna.i.oꝛobus ca.in pꝛimo gradu: ficus in ſcðo: fi
inultá füma£ ex co fanguine fadt mingere: inducir carné in
vulneribus. (Lic quodá genere cucumeris.
¶ Abotega.i.genus cucumerís:melius albũ: poderofum:
— in fc vircs munduicãdi:aperit ⁊ mundat oppilationẽ
renibus c arená eoꝛũ z veſice:vꝛinam puocat mundans
lentiginẽ faciei. cucurbita,
MESICDATHL KE fri. bu.in fcóo gradu: valet tuſſi
fiat ex caliditate 7 ficcitate:fi c succaro comedat valet fes
b:ibus acutis;aut fi bibat cum firupo vioł.vel oe iüaubis,
mtelonibus.
«LP i(anucte i. mceloncs:melio:es albi c fi frigidi
tbumidíizmüdificatiu: triti fuper ventré faciat cutem cara
rcddunt z umpida. ¶ De dtrulis.
¶ Kear. i. citruu melonib?fimíles ín omnibus ſuis actioni
bus:ſimilitervalent in renibus ⁊ vefica t vulneribus,
& De cataputijs.
¶ Catac.i.cataputieẽ melioꝛes magne frigide et temperate;
vnam puocátzvalét vulnerib? in renibus ct veſica.
De ſparago.
¶Alyon.i.ſparagus ca.⁊ pumí.in ſcðo gradu: aperitiuusz
ideoq; valet coitui:auget femen, ¶ De lingua auis.
¶TAiſenalaũch.i.ingua auis:melioꝛ ſapoꝛis amari ctbo
m odoꝛis:calida ⁊ humida:auget femen ⁊ coitum.
De viticella.
¶ TRKachelinachel.i.viticella: melioꝛ ponderofa ca. fic.et
babetauquanrulà amaritudinis:diſſoluit ⁊ mũdat: et ideo
valet lentiginib? ſaciei:lutnbꝛicos eijcit oppilationẽ epatis
ſplenis aperit:groſſos hũoꝛes pectoꝛis 7 pulmonis ſcrea
refaat, ¶ coe.
€ Abbedet 0c quo fir oled muſcellinũ:melius grande t pó
derofum calidũ:multã t pabet amaritudine cũ poricitate,
Ideo incídit « mundaratqy iuuatzet valet neruis ⁊ pomis: -
mundat faciei lentigines:valet nigre mo:pbee:oppüationé
ſplenis ⁊ epatis aperit: eoꝛũq; ouriaes mollit:matime fi cit
oleo oꝛobi miſceatur. ¶ Me nuce muſcata.
EAbebene.inuxt muſcata ca.⁊ fic. valet oppilatiór cerebꝛi
X alioz locoz; fcíatwos iuuat comeſta. e cubebis.
melioꝛ odoꝛifera et pungẽs linguã ca.⁊ ſic.ape
ritiua:oppilationẽ aperit t mũdat de phlegmate:vꝛinã pꝛo
uocat.ventrẽ ſtringit:vocẽ clarificat ⁊ eyraucat,
De cardamomo.
¶ Wacule.i.cardamomũ cuiꝰduo funt genera: maius t mi
nus ca.⁊ ſic.in fine ſcði gradus.valet doloꝛi er frígiditare:fi
per tres dies cõtinuos.ʒ..cũ firupo acetoſo acdpiaf ín fin»
gulis:arená renum mundat; ct maxime bibítü cum femine
meloná ⁊citruloꝛũ.ʒ.ij.ꝑ fingulos tres oícs:valet epilepfie
facta fteruutatióc ⁊ doloꝛi capitis ex frigiditate,
De nbes.
¶ Abꝛutes.i.grana oe nbes t melius recens fri. fic.cons
ftrinacs: valet ücteríe 2 oiffinterie. (| De grams berbenis,
¶ Albelethetbebia.granũ berberis fri.c fic.valet dimnte⸗
rie:caloꝛẽ ertínguit: valet caloꝛi apoftematís:t epatis malc
cõplexioni eius: vomitus incidit: co: confoztat,
204 granis granatoxum,
¶ Bibelminion.i.graná sranatoz: meli? fapo:íe acetofi: et
póderofum ; fri. fic.»ftrictiuavetrie er ca.a vornítu quoq
abftínet; materíà que: ín vétre fluit pbibet, )
¶De granis atoniozum,
S'o.Itt
¶ Ablaſarfifarger.i.mala citonia fri. z hu in fcóo gradu: va
lent tum̃ iftatss aum succaravel penidijs fimpta: vifcefitae
tc eoꝝ infiationé refrigerátz humectãt: caloze cptigvüt. va
lent ficcitati ín 03e ⁊ ftomacbo:fi cus ʒuccaro fumant « olco
am no. my:sto. — :
€ Sibeiefet 1 my:tus cóftrictiua eftzmüdificztima:calida:et
valct tuffic ſolutiõi inſimul:valet expuentibus fanguíné oc
pectoꝛe ct pulmone € vena rupta ftomacbí: valet vulnerib?
interioꝛũ membꝛoꝝ:interioꝛa cOfo:tat, Succus eius c vino
mixtus valet mo:fibus reptili: er ardoꝛi veſice: autficcaz
aut viridis: fi coquaf cum vino valet vulneribꝰmanuũ 7 pe
dum:viridis vᷣo piftata cũ lacte valettumo:íb? oculoz. £oí«
militer vulnerib? ín ano t apoftematibus: valet excoꝛiatiõi
palati fi piftc£;c fi vultu apponat lentigines mundat.
NL Pc sranis indids,
¶ TAbelſami.i.grana indicazmeli? eneruofus:ca. 7 bu, valet
volztíb? impinguari fi piftc£ cum farina frumẽti:⁊ miſceat
3uccsro t oleo fifamt. valet frígidisq ficcis:: ipinguat eos,
¶ De granis vlmi.
¶ Abeldemen.i.grana vlmi: melioꝛa alba: ca.⁊ ſic. humi⸗
ditatis babet aliqd:ideo valet coitui ⁊ lac facit,
€ 9c piperc albo, : .
— — qð venit - móte fericb m pas
gradu temperata in bumiditate ⁊ ficcítate auget fperma
coitum adduat. ¶ efradno. —
¶ 2 beldudar.í.frarinus: melio: rubea? odozifera:fri.c fic
atti qꝛ amara eft videt babere alquantulũ caloꝛis: f oino
ftringit.5.).c 5uccaro bibíte valẽt emoꝛroydibꝰ:ñ ín aqua
coquat᷑ ⁊ fupfedeat curar cas ct ſtringit:nẽcnõ eas d in vul
ua — — Led cũ melle DUO RENTUR GRÜN
granís, . H
€ Abelcandacar a.grana lauri. cali.er fic.in tertío gradu.ij.
eragijs bibitis parti accelerat: valct guttam mingentib?z
qiviná mo:zfib? vᷣo reptuiũ valet. ¶ De pines.
¶ TAbelſenoboꝛ.i.nuclei pinei:melioꝛes albi ⁊ aroffiz cali.⁊
Dp2a.fi funt virides aliquantulũ funt amari. valẽt nifíi pecto
ris er groffo phlegmate:ſangumẽ mundát:fi ficci fuerint c£
molificent ín aqua z mundificent valẽt vocis afperitari ex
ficatatc. pincis mínozibus.
¶ Abelſcanbaſacir ideſt erana pínei mnoꝛis valenrvt maio
res:ted debilius operanf. KL 9c femine atri.
Abelacrone.i.grana citri ca, in ſcðo gradu diſſoluũt: oleũ
er cis factũ valet emoꝛroxdibꝰ.Si medulla coz comedatur
idem operat᷑:exagio bibito cum vino eft cõtra oẽ venenũ: €
piſtata c lup moꝛſum reptiliũ pofita mitigant.
¶ De ſtaphiſagria. Mou",
¶ Abeldras.i.grana capitis.i.ſtaphiſagria:melioꝛ Qvenit 2
bierofotpmis ca.⁊ fic.ín quarto gradu: maſticata purgat ca
— ex ea caput ꝓhibet materiã ibi coadunari ca
pillos elongat.
¶ De folijs arboꝛum t herbarũ. Cap̃.xxxix.
¶ De folijs perſicoꝛum.
'SRacbono.i.folía perfici fafcia in vmbilico pofita
i lũbꝛicos necáter afcarídes. Succus coz tn auri»
l |" M i te
di «i ic foltis m 1
¶ O:acbadulbe.i.folía mefpilifri.cficfifuppoo
nantur calido apoftemarí q3 ín genu fir ꝑdeſt:puluis oq
colligif in cis oppilat nares:nocet merí.sSitrvifüíz audítui
nocet:ſcabiẽ interimit ex odoꝛe eius:adufta 7 piftatavalet z
puluerisata humidis plagis:et vítionibus ignis,
: foitjs falicis.
C Oꝛacalgarbe.i.ſalicis folía: nigra piſtata c fuppofitaín»
afionib? cultri vel sladt) non permirtüt putrefacere ⁊ ſanã
tur eito. Succus eoꝝ gargarizatus pꝛotjcit ĩrudines: inum
ctus —— —— multũ.fine mosdícatione, Succus
eius am oleo rofato ín coꝛtice maliarana. t£peratus valet
doloꝛi auriũ ex caloꝛe:aqua vbi coquaf lotis artetico: mé»
bris valet, ¶ ^c folijs vitis.
¶ Oꝛachacaritie.ideſt folia viris ⁊ ligamina ei?vel fuccus
in capite pofitus:iuuant doloꝛeʒ capitis de caloꝛe:cum vmo
vcteri epithimata (tringunt gingiuarũ ſanguinẽ.
Liber ſecu
à ¶ TDe thamariſto.
¶ O:acpa charafan tamariſcus frigide € ficce: oſtrictiue
« munditiuc, Si coquat in aceto ⁊ ſuperponat᷑ fpleni:valet
€t cadé decoctione gingíuc et oentes ablutí confoztarcog
tmundat. ¶ De folge cypreſſi
cypꝛeſſi:multum ttringunt ſtomachi
coꝛũ valet vſtionibus ignis t hu.alijſq; vulneribus:piſtata
in vmbilico eminẽti eel rupto poſita: valet fimiliter calido
emati cum farína ozdeí, ¶ De iunipero.
Abeel.i.iuniperũ:melius viride ca. acutũ ⁊ deſiccatiuũ
⁊conſtrictiuuʒ: ideo vulnera putrida mundat ct cuftodit: fi
cum melle bibatur vꝛinã ⁊ mẽſtrua puocat ⁊ moztut fetum
⁊ ſecundinã: purgat fanguine poft parti z facit abozfum,
¶ De foltje nucum.
¶ Bodoot.inux:melioꝛ viridis: ca.« ſic.ſapoꝛ eius amas
rus:ſuccus eius vomitũ facit:eſt cõtra venenũ fi bibat cum
melle aut cum ſapa:piſtata ⁊ capite abluto:⁊ eius actio alo
pitias ⁊ alias capilloꝝ pafliones ꝓbibet:elongatq; ilios et
creſcere facit. ¶ Dẽe (oltjs quercus.
¶ Q:ababcrít.i.grana( credo qp vulroicercfolía)querais:
fri. ſic.cõſtrictiua « nimis deſiccatiua c ſu ta vulneri⸗
bus fanat:puluerísata et putridis vulneribꝰpᷣoſita puríficát
⁊ ſanant Quoꝛũ coctio in aqua fri.ſi mulier ſuperſedeat vul
ue pumiditaté ſtringit:⁊ fluzum ſanguinis: ⁊ renafinon et
antiquam lienterià ſanat. ¶ De foli.
¶T kedoindi.i.foiũ odoꝛiferũ cum folijs ſtrictis ⁊ lõgis ſi⸗
miubus lauro:virtus eius per ota fimilis eſt ſpice:vꝛinã pꝛo
uocat:piſtatũ ⁊ ſuꝑpoſitũ panarícià digitoꝝ minuit:pulue⸗
rizatum ſubtiliter ⁊ afperfum valet fetentibꝰ ſudoꝛibus.
e folijs myrti,
¶ Oꝛachales.i.folia myrti fri. ſichabent in fe aliquantu⸗
lum caliditatis T aliquantulũ tenuitatis: et boc teftaf ama
ritudo eius.Succus eius apoſtematis putredine müdat ur.
aure inftillarus.£ s ablutü cr fucco cíus valet mollciei gm
giuarum:uxũ fanguinis ſtringit c deſiccat. Cocta in aqua:
4 ſuperſeſſio facta longaonẽ excuntẽ ⁊ matricẽ pendentem
€onfoztár c reducũt:fiuxũq; ſanguinis ſtringũt: valent pu»
ſtulis capitis ⁊ volaticis:alopitie epithimata: humida cófoz
tant c ſoridant offa fracta:ei fi in vino coquant ⁊ inde vul⸗
tera abluanẽ ⁊ exicctã et ſanãt ££8 farina oꝛdei cathaplaſ⸗
mata contuſiones folídár ⁊ conroꝛtãt:⁊ calida apoſtemata
ꝓhibẽt.Aqua vbi coquũtur ſudoꝛes ſtringit:valet fincopíz
€ófo:tát coꝛ: pulueriʒata c cũ oleo rofato cõmixta tumẽtes
iuuãt teſtes. ¶ e oleandro.
¶ elefer.i.oleandrũ melius viride longis folijs calidũ ct
ſiccum in tertio gradu:oẽ aíal interimit.Folia eius in aqua
cocta durũ apoſtema ſoluũt. s£r eius ſucco ſi ñat eguentü
er oleo et aceto valet ſcabiei: folia eius tn aqua cocra dura
diſſoluuut apoftemara:ziuuant ocficcata 7 puluerísata:c ín
vulaerc pofita ficcant. ¶ De ſerpentaria.
¶ TOꝛoibalit.i.herba ſerpẽtina cuis folía valent plagis re
centibus:qꝛ ſanant. «T 2c folijs lauri.
«KT O:acpalcalre.i.folía lauri calída ⁊ deſiccatiua habẽt ali⸗
quantulum amaritudinis t parũ ponticitatis. Ideo oppíla
tionem epatis aperiat ⁊ lapid£ in reníb? frangũt.Cũ aceto
€octa valent bentiü oolo:t, iDcramiftro,
(LO:icaltimi.Cramiftrü tenues ſunt: aliquantiilá pontici
tatis habent:deſiccãt ⁊ valent alopitijs collectiócs offiti ma
turant t diſſoluũt oẽs. ijs ʒaroꝛ.
¶ Oꝛachalnabal.i zaroꝛ fri.⁊ ſic.conſtrictiua:viridia cũ acc»
to cocta valent excoꝛiationi que videt᷑ vt lepꝛa:piſtata c fu»
per vulnus pofita recens folídát:fup fracti os puluerísata
et fuperpofita: valet fimiliter fi oc eĩus decoctione lauctur,
m
aſtice.
¶ Oꝛachali.maſtit afe ſiñmbꝛiũ temperatum ín caloꝛe et
humiditate deſiccat foꝛtiter.Succus eius bibitus valet diſ⸗
ſinterie t expuentibꝰſanguinẽ:vel deoꝛſum mittentibꝰ:pul
uerisatum et füperereunté anum poñtũ vel excuntẽ matri
cem rctrofirmat. ¶TDe kalendula.
¶ Oꝛachachimia ideft kalendula tẽperata ín frigiditate:pi
ftata c ſuperpoſita apoſtemati valet ⁊ doloꝛẽ (edat. SLuiug
frondes maſticate vulneribus oꝛis: puluerisata valet
vſtioni ignis M pemata —— ſpuentibus languinem.
ene.
QL Sene maius cft qð venit oc mecba ca.⁊ ſic.in fecundo
gradu;cbolerà deducit rubei « nigrã ⁊ cbolerá aduftà « pe
netrat ad longinqua loca:co: confoꝛtat:doſis eius.ʒ.iij.ſum
—— ni virtutem,
L':acpufen lilium cemperatiiín calidítate c frigiditate
ín pꝛimo dU 7. — cp vuln? pofitü ficcat«
—*
¶ TOꝛachalchi.i.thamaraſci frigidi c ſicci pabet amaritudi
nis aliquantuluʒ t ponticitatis. valet oppilationi
£uufqg ouricict. De nucc.
L6: i.nur ca. in tertio gradu remperata in ſicci
tatc ⁊humiditate. ¶ De oliuis.
¶ Oꝛachatenũ ideft oliue — ——
ficce ín ſcðo gradu. valét doloꝛi dentiũ fi cũ aceto coquant,
¶ Me ſpina babilonica.
¶ Toꝛachocena.i.ſpina babilonie.i.cafia:melío: arbo: odo»
rifera cum pontícitate calf, c fic.n tertío gradu valet emoꝛ⸗
roydís, ¶ MDe ſiſamo.
— ideſt ſiſamũ frigidum ⁊ humidũ ex huiꝰ
fucco fi ablua£ caput furtures purgat ⁊ capillos elongat.
¶ TDe cappara amara.
¶ TOꝛacappar ideſt cappara amara ↄſtrictiua:ſuccus eius
in aure initillatus vermes necat:cũ farina oꝛdei epithimata
ofipluit: et ſuper mo:pbea — poſita valet.
untt
¶ Mꝛachaldel ideft coloquintída ca.⁊ ſic.habet in fe virtu⸗
tem deducẽdi cozpus: purgat phlegma ⁊ cho.nigrã.Opoꝛ
tct autẽ eligere folia pꝛima que ĩunt iuxta terrã:⁊ ín vtnb:a
ñccari:et dentur com amido ⁊ gũmi arabico ⁊ miſceant᷑ cũ
purgantibꝰ phlegma et choleram nigram.
——— ⏑—— —————
cha folía atri ca.⁊ fic babent ín fe virtu
diſſoluẽdi ⁊ deſiccãdi:ſuccus coz valet humiditati —
⁊ frigiditati: maſticata fetoꝛeʒ oꝛis purgant:odoꝛẽq; alltj ⁊
—— compeſcunt. De folfjs pꝛuni.
Oꝛacalcies ideſt folia pꝛuni cocta cum vino ⁊ gargariʒa
ta reuma capitis ⁊aſperitatẽ gutturis ⁊ ſanguinẽ dentium
ſtringunt:maxime fi finr filueftria,
¶ De folijs celũ.
¶ Oꝛachatatur.i.foua celfi piſtata et cum oleo mfrta valet
vftioni ignís:cocta cũ pampinis vuarusc aqua pluuíali ca»
pillos oenígrát:ín aqua cocta valẽt dentiũ doloꝛi.
afia,
(LO:acbaltandeu.tafía melio: minutis folijs ca.c fic.fero»
pbulas oíffoluit: acüolco ⁊ cera valet inia mulierũ
in kacie: ⁊ oleo líni € cera cófecra valet fcíaticis:et eft contra
————— — — ſumptavẽtrẽ deducit.
e anabu
(LOnicbalmcfiría.t.anabula ca.Folia ſunt fita myꝛrte et pa
rũ mínnta:melío: ca. fic.i tertio gra.acuta t põtica multũ
deducit vẽtrẽ repleti aqua cítrína c humiditate ⁊ pplegma
te. aue ne ſumat᷑ ín calídis regionib?:c in ethicis exire fan
guíné facít.£ 8 oarcillá volueris ops poní i aceto oie inte»
e
¶ De floꝛibus plantarũ. Eapi.xl.
De roſa.
— ardi.i.roſa:melioꝛ rubeazeft diuerſe virtu»
A Nitío:f$ mag] attinet frigiditati ⁊ põticitati:bʒ ín
fe ſubtilitatẽ et cft odoꝛifera:vnde ↄfoꝛtat
bosse 2 cipalía mẽbꝛa et intenoꝛa:penetratq; ad loca lõ
o — — Ginqua t remota: c odozata calo:£ flomacbi er
tinguit. Syꝛupus er eíus aqua fitim € acutam febzé ertin»
guit. SSíccata et puluerísata ct ímpofita oeficcat. Sy:upus
cr ca factus cboleram ru.cõpeſcit· Cum lentículis mixta et
aní vulneribus impofita valet, flos eiusin oꝛe tentus oꝛis
vulnera fanat: ct maxime cá lenticulis et cãphoꝛa mittus.
Pꝛactice.
(Cc rubo, :
qrnarit ideft — cali.et veran v b fri»
edo cereb:0: cato matus confo:tat frígidd ſtomachũ.
X epar. ¶ De ſambaco.
tũ.irol vnde fit ſambacũ ca.⁊ ſiccum in tertio gra
eu: valct paralyticis:frigido € humido cerebꝛo apte valet.
— ¶ e narciſco. *
¶ Narciſcus tẽperatus ín caliditate ⁊ frigiditate ⁊ tenuis
tate:valetcholericis F — multum diſſoluit.
viola.
¶Naſac.i.viola:meaoꝛ coloꝛis aʒuri fri.⁊ hu.in tertio gra
da:valet cereb:o catido c ficco oe nimia vftionc. Piltata ct
cum farina o:deí catpaplafinata apoftematí calido ⁊ ſtoma⸗
cho ⁊ epati valet.i£ocra cum camomilia tcaputablutü va»
dct capitis doloꝛidus cũ febꝛe. Capite oc flo:ibus circüdato
ſomnũ inducit.ʒ.itj.cum 5uccara e t aqua ventres de⸗
ducit um succara cõtectis valet tuffib? oe caloꝛe. Sirupus
vero er ea factus doloꝛẽ extinguit ⁊ ventrem deducit.
«KL 9c nenufare. E
———— rubeus et liuidus virtute ſimilis vioł.
frigidio::carpaplafma ci? valet calido apoſtemati: odo»
rani$ ooloxé capítis curat:in aqua cocta et inde abluto capí
£c valctoolo:i capitis er caloze, ¶ De lilio,
¶ Affuſen.i.liliũ et eſt multis modis: melius ireum calidũ
ta pꝛimo gradu:temperatũ ín ſiccitate c humiditate:babet
in ic ſubtuitatẽ ⁊ ideo diſſoluit. ¶ De fioꝛibꝰ amygdale.
¶ Xacur ideſt los amygdale 3Rufa.í.maia.
¶ Adafrageus.imalàaronía, — ¶ 3E ümesere d. pira,
] ¶ De noꝛibus faticis.
CaAlchilẽ.i.flos ſaucis.Oẽs Di fioꝛes ſupꝛadicti funt frigidi
æcerebꝛũ cum odoꝛe confoꝛtant:melioꝛes cũctis oc ſalicibꝰ.
¶ Do floꝛibus enule.
¶ Vauelalerchi.i.roſa enule:melioꝛ citrina ca.cfic.in ſecun
do gradu:diſſoluit c attenuat groſſttudinem:odoꝛata valet
frigicio c humido cercbzo:fumum ergo groffum oe cerebꝛo
dimoluit. Cocta 7 bibita méftrua ꝓuocat⁊ ſecũdinã expellit.
Super pectinẽ — * apoſtema diſſoluit matricis.
flosibus pine.
¶ TOmigalẽ.i.ſpina ende fit gũma arabica:ſimilis in virtu
tc Leiri. «2c flo:bus crocí.
&LAffur.i.croars bo:téfis calidus: aliquantulũ ſtringit pi»
ſtatus cum aceto, valet aroffe fcabiei arm melle mixtus.
€ cardamomo,
(X acacpimia ocbüti.i.cardamomfi cs, c ſic.ĩ ſcõo gradu,
temperate attenuat vt camomilla. ¶ De cotula ferida.
alcpien.í.cotula fetída ca.⁊ fic.ín fcóo gradu:diſſoluit
& atrenuat:valet vt camomiílla: fed foztíus operatur: valet
anbelitui.s£ius aposima valet tuffi£tibus c ſomnũ inducit.
fimiliter fi odo:etur aposima frondiũ eius:valet lapidibꝰ
renũ ⁊ duriciei vuluc íncéfioní valetzc ín declinatiõe —
matis: albũ erꝰoiſſoluit coagulatũ fanguíne:fanguimé ſtt in⸗
git ín ftomacpo ⁊ in wiíceribue:fi cum fozti vino biba folia
eius mírta cum víno fimiliter operantur,
¶ De bulbo canino.
€ Suldathair.i.buſpus caninus:melioꝛ citrinus cali.⁊ fic,
diſoluit. Similis eft cotuie in virtute: fed foꝛtius diſſoluit:
valet duris apoftematíb?:fi cum butyro miſceatur.
De affodilo.
&[ Sdrion.i.affodilius fitis cft bulbo:ſed minoꝛis virtutis.
De fio:ibus fabarum.
¶ Elrad ideft fabe rofa frigida⁊ bu.mitigat caloꝛẽ cerebzi:
piftata ín moꝛtario ferri. Succus cius in €odé mo:tarío ad
fol£ pofit?capíllos denigrat:⁊ mitigat ⁊ tcperat ſiccitatẽ.ca
piti epitbimatus pis facit.
floꝛibus ueris.
¶ Eacharmitaſci.i.fos papaueris Leia bu.odozatus calidi
tatem cerebꝛi mitigat. ACDe toꝛe rubet.
¶Aluard.i.ſios rubizmelic: d affimila£ croco multũ cdariũ⸗
cat ⁊ müdat cá ſuavᷣtute müdificatiua. ¶ De floze malis.
¶ Builimar.i.flos maligranati fri, ficatas ↄſtrictiuꝰ:vul
nera bumída eríccatz valet excoꝛiatiõi palati: vẽtrẽ ſtringit:
⁊ meſtrua:ſtomachũq; cõfoꝛtat. ¶ De capills aod.
€ itriantoforan Lespilus recs melío: grofius et odoꝛl⸗
ferus ca. c ſiccus t tenuis
tutem marurádizoibus valet apoftematib? in vifcerib? bibi
oppilationi
eſtris.
¶ Stacbici fios papauens ſilueſtris ſiccus hz in fc virtutẽ
ẽdi:mundiicãdi ⁊ aperiẽdi.Succus ei? excoꝛiationu⸗
bus oculox valet:⁊ vulnera putrida mũdat:valet ſcabici et
mẽſtrua ꝓuocat fuppofira: fternutamenta facit:caput par»
gat ⁊ nares. floꝛe cnule.
€ Xanibeli.enule fios calidus ⁊ ſiccus: exiccat vulnera:va
let tinee ⁊ ſcabiei epatis. —
cuctibus herbarum. Capᷣ xcij. CDe anacardo.
MD Elledariũ..anacardus samacara.i fruct? mce
IN (f 'líoz poderofus niger intus babes dfi mc cali,
ast c ficin qrto gradu:valet ppsegmaticie z mule
QA Y vx omen —— —
Itetñ ſumi opꝛ; maniá c me am
— Sk i —
ũ tb.i,nup indica ca. ſic contoꝛtat molles ner⸗
nos:valet —— tcpuepfic, ¶ Doe fructu thamariſci.
¶Alcume it fructꝰthamariſci fri.c ſic.atq; ↄſtrictiuꝰ:ſitis
Galle ínvirtute: f5 galla cft frigidioꝛ:valet gingiuarũ cong
vulncríbus, ¶ Oc tructibus cypuff, —
¶ TZJencaſarnelai.cupule cypꝛeſſi fri.⁊ ſic.atq; conſtrictiue:
carũ apoʒima fipfeffum valet caſui matricis ⁊ molliciei:fi⸗
militer ano exeunti.Epithimate fupymbiliaum rupturas c
inteſtinum infantiũ ſtringit. € c faufel.
¶ Futeli fauteltri.⁊ fic.filts in virtute fandat valet gingi
uis mollib? t o:ís ca.atq in initio calidi apoſtemat: confoz
tat sm membzü: reumaíupuenits. ¶ De galla.
€ Alaap.i.galla melio: viridis: acerba. fri. c ſic ↄſtrictiua:iõ
cófo:tat mebꝛa:ſtringit em « pbiber materia deſcẽdere: eà
adufíta 7 cf aceto extincta vaiet fluxui fanguinis: pulueri»
sata valet plagie burnidís. ¶ £»c glande.
¶ Ballec.gs fri.⁊ fic.cottrictiu?: verre em ſtringit: fr ⁊
caftanee:fs debilioꝛes funtt dulcioꝛes.C Oe myrobalanis.
¶ XRuci.i.myrobalani: (antem qnas modis:citrini: ꝛebuli:
belleria:embliazindi:oca iſti funt põtici.Citrini melioꝛes c
virides aliquãtulũ põderoſi: deſiccãt 7 calefaciũt chole.ru.
deducũt puluerísatí c cũ ʒuccara bibiti. ¶ De kebulis.
¶ Kebuli melioꝛes groſſi ⁊ põderoſi:habẽt aliquãtulũ calo
ris ppter amaritudinẽ:cho.ni.deducũt:pplegma Ocficcátz
aliquãtulũ q5 adufti cho.ru.deducũt: pricipaliter $onigrá,
nina.
¶ Rigri files funt kebulis in oi fno ſapoꝛe:ſed oebili? ope
rátur. albí melioꝛes funt nigris fri. fica »ftrictiui capilloe
cõtoꝛtãt t radices illoꝝ irmãt ⁊ denigrãt: pbibet venire in.
cos infinnttates fi ex cís abluant᷑:ſtomachũ ↄfoꝛtãt ⁊ »fer»
uátínterius anum reducüt: valet emo:roydis pulucrisati
4 ín lacte capꝛino miſſi. ¶ De cmolicis.
¶ Stebre ·i einblici minuti ex pótiatate:erztínguüt ſangui
2fo:tátzvomiítü c fanguinis uxũ arcent ⁊
íncidunt. - (2c bxliynidis,
(3Bellyria fies funt ín virtute emblicis:fed parũ oebilíos
ri$ virtutis. «Lc caſiafiſtula.
€ 3Bemtrambar.í.cafiafiftula melioꝛ q venit oe índía recẽs
teperata eft parü babens caloꝛis:ventrẽ oeducitzapoft: ma
epatis ⁊viſcẽꝝ diſſoluit.Si cũ fucco aptj sargarisata fueritz
valet ſquinãtie.valet ſaciatis:humoꝛes ſtomachi oeducit: t
valet ícig. tbamarindís.
¶ Toamarindi frigidi ⁊ attenuat caloꝛẽ oc cbo.ru.vomítü
piobibét;ventré oeducót, — ¶ De caſtrangula.
Liber fecundus
¶ Weraizacane.i.caſtrangula:cali.⁊ ficmüdat ftomacbü
Dc bumiditate ⁊ ppiegmate:valet apoplerie paralyticis:ſi⸗
milis eft bellebozo albo in actione fua,
(Lic caftancola,
¶ SSenemefti.i.caftancola plana ad vomitũ facit:membꝛa
Ictpargica confo:tat: vomitũ quogs c ventrem ocducit cũ
fincopt; muitum fumpta moꝛtem infert,
OMe cataputía,
« Sikafa.i.catapuae ca. fic vomíirü faciunt foztiter pble»
ginatis:ct (tomacbo valét 7 plenitudini viſcerũ ⁊ hum̃oꝛũ.
¶ MDe nucẽ muícata,
¶ Benbene.i.nux muſcata:melioꝛ nigra ⁊ groſſa atq; pon
deroſa:calida ⁊ ſicca:ventrẽ ſtringit:vᷣalet ftomacbo ⁊ epa⸗
ti infirmo ec frigiditate. € De amygdala amara,
¶ anzamat.i.amygdala amara:melio: groſſa:ca.⁊ ſicca:
muti müdificat et attenuat. Ideoq; valet lentiginibus:et
groſſum pblegma oc pectoꝛe € puimone er creare facit:op⸗
pilatiões fpienis:eparis et rena aperit:piſtata cũ aceto ⁊ ca
pitcínücto valet tinec frigide. I Dẽ amygsdat dulcibꝰ.
¶ Sirachele.i.am dulces:ntes amaris f actiõe ſua:
fed debilius operaũñt᷑: valẽt ſicce tuſſ.. ¶ De moꝛa ſpine.
¶ MWamaralolaydi.i.moꝛa ſpine matura habẽt in fe aliquã⸗
tuium caloꝛis:acerba naturaliter fri.⁊ ficca multũ deſiccãt:
valent oíflintericzlcteric ſanguinee ⁊ defectiõi ſtomachi ex
caloꝛe:vulneribus oꝛis ⁊ palati. I¶Te vua ficca,
¶TArluma.vua ficca : melio: oulcis ⁊ grofía: virtus ci? na
turalter calida ct ocficcatíua vel diſſolutiua:ex vuis coctis
cum oleo vioł.⁊ amygO. facto firupo:valet tuſſibus ficcis ⁊
aſperitati pecto:ís er ſtomacho. De fifticis.
¶ S ittici piftacec funt ca. c tenucs; babent alquãtulũ amma
ritudinis:er idco valent ad aperiendũ epatis oppilationẽ z
pulmonis;etíam valent tuffi pbiegmance,
-0 AD Pccraebofeu eoꝛno.
«[ abo: i.dbur:virtus cius eft ocficcatiua t conftrictiuaz
müdificatiua acerbũ oeducit ventrẽ:et coccü in aqua et fup
ſeſſum iuuat tena(mó: 7 vuluc exeũtivalet:ſiuxũ fanguinis
temo:roydarü ftringit. «Lic vua agreſti.
¶TNiioãt recés ⁊ viride frigidũ ⁊ bumiiü pblegma gñat
t qð ſiccũ eft quoq; cõplexiõis eft frigide ⁊ ſicce:ñ frigatur
⁊ teratur cum oſſulis ſuis ſolutioni medetur.
¶ TDe iuiuba.
¶ TAumeb.i.iuiube teperate in caliditate ⁊ frigiditate c pu
midítate valent afperitati gutturis:⁊ iterũ apoʒima cí? va»
let lienterie oc cpo.ru, teft pontíca: rubecern minoꝛis funt
virtutis. QL4»cíoia. —
¶ TToꝛoꝛ.i.ſoꝛba accrba:frigida 7 ficca: ventre (tringit ⁊ fto
macbum « epar cõfoꝛtat. &[ 95e malo mãaragoꝛe.
¶ Alupha.i.mala mádrago:e fri multi habẽt in coztíce: tii
babét aliquantuli caloꝛis:qð pts ín ruboꝛe. Ideoq; funt oí
uerſa in cõplexione:ſed fri. c hu.ſunt. Sí odozent ſomnũ fa.
aunt.£omtcefta lethargiã generãt:⁊ cerebꝛũ infrigidant,
¶ TDe moꝛa celſa.
¶Tult.i.celſa: melio: dulcis ⁊ magna ct matura:vẽtrẽ ſtrin
git non matura. Matura vᷣo ſoluit: ficcata et pulueriʒata:
fanauín.m ftringit. fatirionc,
(E afaalcbalabu.fatiríon: melío: albus ⁊ dulcis:calidus et
bu.ventofus valet coitui. De axumere afiníno.
bealebimtoz cucumer afinozvel agreſtis:melioꝛvi⸗
ridis t amarus:calidus « ficus in tertío gradu: ventre fole
uit:purgat pplegma ct ní.cbo.valet artetícis : podagricis
7 paralpticis:(ümptovto faropulo cũ amido aut güma ara.
bíca, Si reces eft ci | facto ves. j. valet ſciaticis:ſi coqua
tur cii oleo cómunt veloleo fifamino ocficcat emozropdes.
edtro.
¶ 3iftrone.i.co:ter citri vel citrus:coꝛtex ei? oꝛi pftat odoo
rem. Acetũ oecoctióís eíus valet ín fincopi ez caloꝛe: chole⸗
ram cin extinguit, ficu.
¶ Acthine iuffií ficus fice calefacíüt téperate:molliint ⁊
oiffoluüt. Cocte tcatbaplafmateoura foluüt apoftemata:
gargariſmũ er cís factü iuuat ſquinanticã paſſionẽ.
(C De coloquintida.
€ TCaudel.i.coloquintida:pulpa cius ca.⁊ ficca habet ín fe
vírcs larandí t deducẽdi ventré.s.P fumpta cti melle ⁊ alíg
medicina accepta valet cpo.ni melácpolie;epilepfie: melioz
«velocio: citrina « collecta in autüno:;clyfterisaravaict ſcia⸗
tíde c cbolerías. £C aceto coctavalet oolozi dentiũ:fumus
er ca factus valct emo;roydís, De cona folis,
€ Abetegendens.i.coꝛna vcl ſpõſa ſolis:melioꝛ filie fifticis
inueni£ trib?modis, Cina eft fiti fifricozalia cathaputie:ter
tía maioꝛ f? cathaputia: ct vcnit ep indía : melio: cft carpa»
putía.omnía grotium pblcgma purgát c vífcotum qoin it
ctunsoffium inuentur. ¶ De oliua matura,
¶ NJeran.i.oiua matura: calida ⁊ ficca in pro gradu:acer
ba;frigida ⁊ ficca in pimo.Ouue oc quibus oleũ tractũ cft
ín vafe vitreo ad fpititudine mellis; valet vt inti ad doloꝛẽ
dentium z thígta'Cü (apa aut hydromelle fup apoftema poft
ta oifloluír etapcritzlup dẽtes pofita ficcáao calefacit.
¶ TDe oleis fructuũ ⁊ radici vcl flo: vel feminus vel mes
gullarum oſſium. Tapitulũ.xlij.
¶ ðe oleo roſato.
Vellandardi.i.oleum roſatũ frigidũ ⁊ ſubtile:va
B let doloꝛi capitis ex caloze fi mifceat cum aqua ct
aceto:maxime cũ frí.valet (cabiofis; vnctũ humi
da vulnera deſiccat. (LX2colco violato.
¶ TDũebũneſengi.i.oleũ viot.frí.« pu.cercbzum
burnectatzvalet doloꝛi capitis caloꝛi ⁊ ficcirati . Somnũ ín»
ducit vigilãtibꝰ:maxime crolco facrü cucurbítino vel amy»
gdalis dulcibus. De oleo ſe.cucurbitẽ.
«[ Auũabelta.i.oleũ oe ſeminibꝰ cucurbite frigidũ ⁊ bumt
diim valet caloꝛi cerebꝛi ⁊ ſiccitati: ſternutare facit:maxime
melancholicos ⁊ maniacos ſi odoꝛet᷑ ⁊ caput vngat᷑ cũ pau
co aceto. ¶Te oleo nenufarino.
¶ Dũenetufal.i.oleuʒ oc nenutare ſimile vioł.ſed fo:tíus
infrigidat:maxime valet doloꝛicapitis excaloꝛe.
¶ TDe oleo nucis perſice.
¶ Dũczelnachoiro ã.oleum de nuce perfica que dicunt᷑ ar
moníace frígide ⁊ temperate: multũ boc valet nefreticis c
afperitati pecto:zis 7 pulmonis; valet vefice cum incéfione
ſi miſceatũr cũ oleo ainygð.dulci. ¶ De oleo fiſamino.
¶ Mũafragias.i.oleũ oc ſiſamo calíad eſt.valet ↄtra venc
num:valet tuflie afperitati ⁊ frigiditati ftomacbí: nauſeam
ftomacbt.i.faftidíü gnat. ¶ Oecum ocnudbus.
¶ TDũalgens.i.olcũ oe nucib?multa calidü ⁊ diſſolutiuũ:
valet paralyticis € tbetano inuncto:ſternutare facit:valet €
oibus paflionibus er frigiditare ⁊ doloꝛi neruoꝛũ et doloꝛi
capitis er frigido humoꝛe. ¶ De oleo lilíaceo,
Dðũafufelni.i.oleũ liliaceuʒ et calidum ⁊ tenue neruos
mollíficar: valet doloꝛi neruoꝛũ c doloꝛ auríü ex fríaiditate
⁊ ſonitui earũ. c oleo laurino.
¶ ñatarit.i.oleñ laurinũ calidà « ſiccũ valet paralyncis
t oibus paffionibus er frigiditate ⁊ oolozi neruoꝝ « doloꝛi
s ex frigido humoꝛe. ¶TMcoleo narciſco.
Dñ anarijs.i.narciſcũ oleũ ſime liliaceo fed debilius iu
calo:.- : ¶ TOleum oc radicibus.
¶ Mũafagel.i.oleũ oe radicidꝰcalidũ « fubtile diſſolutiuũ
valet doloꝛi auriũ ex frigido. ¶ De oleo muſcellino.
¶ Dũalbeũ.i.oleũ muſcellinũ calidũ: neruos molliſicat va
let ſciſſure cutisinpvemalitpe, — ¶ De oleo fifi myꝛtino.
¶ Mũeclei.ioleũ fimile my:tino:capillos confoꝛtat: valet
paralptias c humoꝛũ plage:incendiũ mitigat:ſudoꝛẽ ſtrin⸗
git: c⁊vrinã puocat:valet fiffaris laboiꝝ ⁊ ſicce ſcabiei c fiſſu
Tie ant ⁊emoꝛroydibus. € De olco (ambudno.
¶ Dũſabac.i.ole ũ oc fambuco ca. ficum: valet multum
bumídis renum oolo:i ez frígiditate tetbanís inunctũ.
m De oleo ſericinio.
Mñſeri.i.oleum de ſerica:ſubtile ⁊ diſſolutiuũ valet ín»
firmo cerebꝛo ex frigiditate, iDcbalfamo.
¶ D üabelbelfes.i balſamũ:melius recens ⁊ odozíferum:
et non fit odo: cius acetofus: ⁊ fi afpergatur lactí coagula
turzcum im aqua pꝛoiectũ fucrit album efficitur ad vltimuʒ
boc modo cognofcit :fi miffum ín aqua fupnatat fi cõcutia⸗
tur vas. Bonũ ita cognoſcit᷑: fi gurta fuppofit: foltje vel la
ume ferree ardet:calidi ⁊ fica: fubtile ⁊ oiffolutíuns:valet
pblegmaticís paffioníb? d funt diuturne ⁊lõge ad ſanãdũ
'f»actíce,
- ít: mulieres facit concipere nafcali facto ex
fapidem ftenlegzvalct cotravenent c moztife
ros fangos ct opiũ acapientes.s.P.iumpta aqua vbi coqua
tur amidum. : oleo camomille.
buri idcft olei oc camomilla:calidum et oíffoluti
um: valet valncrib? muſculoꝝ ⁊ ncruo:um pofirum fuper
bóbacinum ín plagís 7 mufculis er neruis: vzinam et men⸗
ftrua ,puocat; dé facit inunctũ er ſiꝑpoſitũ apoftemanib?
phleginaticis vbicũq; fuerintzet vuluzapoftemari valet.
olco fquinanti, :
¶ Dũalchaci ideft oleii oe fquinaro: valet omní generi fca»
bici ín pectoze inunctũ:valet laboꝛi ⁊ doloꝛi inunctum.
¶ De oleo citrino.
¶ Dũ alcros.i olũ citrína:cal:düi ⁊ ſiccum: valet oĩbꝰ wfir
mítatibus cr frigiditate:et frigidis neruis et viſceribus:va
let oolo;i renum et vefice et doloꝛi dentium er frigiditate ⁊
capitis doloꝛibus:inunctis Locis non habẽtibus pilos at
facit nafci, ¶ De oleo amygdał.amararũ.
alauzamar ideft oleũ de amygdat. amaris calidum ⁊
ficcum ⁊ tenue:oppilationes aperit:valet phlegmaticis et
gromis bumo:ibus bibitum cum apoʒimate radica; doloꝛẽ
capitis de frigiditate placat inunctum:valet odo:atum.
Deoleo nucleoꝛum perſicoꝛum.
¶ Dũ alm maci ideſt oleum oe nucleis perfidi fimile ín vir
tute amygdat.amaris: valer emoꝛroydis ⁊ diſſinterie cr fri
giditate ⁊ humiditate. (Lis oleo alchanne.
A ũalchema ideft olei oe alcpanna temperatũ eft in fri»
Gidítate c ficcitatc:capillos ocnigratzcora iuncta valet faa»
ticis et doloꝛi neruoꝛum.
¶ De oleo anctino,
¶ ũalunachet ideft oleum ancti ocficcatiud cum tempe
ramento diſſolutiuũ c duriciem mollit: valet inunctü inter?
cluſis neruis. ¶ De oleo feminis carthami.
¶ Dũ · loctan ideſt oc medullis ſeminũ croci hoꝛtẽſis: calie
dum ⁊ ſiccum ⁊laxacaꝛum. ML
(LDitímus in alia particula oc ſimplicibus oleis € virtuti»
bus co;ádem qusnrum fufficit qualiter componant: in pzi»
m;aparnculaoicemusaLo:umcompofiriones, ———
€ De ſuccis ⁊ pꝛimo oc aloc, rig.
ic alo
€.
; Inad ideft aloe eft tribus modis, CInus 5e fco»
$ TES ra veniẽs: melio: eft coloꝛe rubeo;cum frangit
habet colozem epatis. cum fricatur ínter duos
uj oigitos fic citrinũ.auud cft arabicũ maioꝛis vir»
turis qð venitoe cadrumedi.ZerríG veniens oc
femá peius omnib? et cft nigrũ:diñ̃icile rerítur et eft durũ:
eius virtus:calidá ín puo gradu fica in ſecũdo:habet ali
quantulũ ftrictionis cum téperamento. Zlud laxatiuũ vn;
de caputzftomacbi t cetera membꝛa purgata pblegmatez
epatis oppilationé aperít: viſum confo:tat miftũ collyꝛijs
recens vulnus glutinatet fanat vuinera:ftomacpti —
litio
nem et virgámundiíficat: valet apoſtematibꝰ in eiſdẽ
natía:vulnerum pumiditates exiccat. ¶ De litio.
CAlcolai ideſt litium temperatũ in caloꝛe et frigiditate: ba
bet in fc ſtrictionẽ ⁊amaritudinẽ. Ideo valet calido apoſte⸗
mati qꝛ diſſoluit ⁊ coadunat et pbibet alia ſuperuenire. 3n
collyrijs oculoꝝ mixtũ humiditatẽ deſiccat etoculos darifi»
cat:valet líuoz(b? ⁊ maculis:fitr oibus vulneribꝰ: valet apo
ſtematibꝰ in ano ⁊ berífipile:et putredinibꝰ auriũ: purgat
panaritios digitoꝛũ cum aqua rõ.mixtũ et ſuperpoſitum.
A¶De achatia.
¶ Alchachia ideft acbatía melio: odoꝛifera et ru.acetoſa fi
amittit acetofitate:fangumis fluzuí valet ex quocũq;
loco:os ablutum er ea valet vulneríb? cius et gingiuis: va
let diſſinterie: ventre epithimata ftringit ⁊ »fo:tat:ei? apo⸗
5ima neruos inde ablutos mo'lificat t 2foztat fi ocficiát ex
frigido. Hn De viti edere.
¶ Alchanus.i.vitis bederc cocta qñ incidit valet ſcabiei:
franaitlapidt ín renibus c vefica, — &[ De vfopobüída.
¶ Fuſa.ã.ancuba fuccus ouiüinter coras ideft vfopusbu
mida: calída ín tertio gradu:duricies membꝛo:ũ et apofte;
mata dura oiffoluitzmarimce ín renibus t vefica ⁊ epate,
S'o.Itttí
uf
mulcata.
¶ Armic.i gaua: tim.i muſcata calida c ficca conftrictíuaz
nomachẽ contoꝛtat: ventre epitbimata ſtringit:epar ct ins
tcrioza confo:tat., ¶ De gallia fine mufco.
Affuc.i.gallia fine muſco ca, 7 nic.cenſtrcitiua valer vt ars
mic-fcd cft maiozis fo:xtirudinis in confoztádo epar « ftoma
cbum, ¶ De ſucco indici.
Tanil.iindicus musus exiccat finc mozdicatione: bs in fe
poticitatẽ c amaritudine vn ſanat vulncra: marie ea d funt
in muiculis:ſanguĩs fluri ftrigitzapoftema molle oiffoluit,
¶ claan
cns,
¶ Æbena.i.lactituar vel lactiſiciũ fit multis modisvtlabu
le vel cintimalificus: et plurimi medic in medendo vtuntur
c& ſcamonea d multo lactíficio in ramis ⁊ frodib? abücat:
virtus ci? ca:⁊ vꝛens ventré purgat oe cho.ru.⁊ pblegmas
te:⁊citriaã 3quá er bydropifizfs lactiſiciũ aiio. peffimt cft:
q: mütar coꝛpa ad malá cõpłonẽ etiã fozinfecus incendit cu
técozpis fi gutta fap eá cecidentvieerat, — ¶ De fecevini.
(3Bardiafarab.i.fex vini ca. fic.apoftematis diſſolutiua.
aceto.
¶ Talcal.i.acetũ er ouab? ſubſtãttjs biuerfis cõpoſitũ. Gina
frigida:ct alia ca.fed attinẽs frigiditari nimis deſiccat cum
fo:te eft, aceto ſquillitico.
¶ ayſcaoſel.i.acetũ fauiuincazvalet ſciatic] ⁊ osbomic,
Sios abluaf dẽtes ↄfoꝛtat:ad putredinẽ ín aure miſſuʒ va
let:et ad grauedinẽ auditꝰ: fi ieiuno ſumat viſum acuit.
¶TDe fece aceti.
¶ Bar dialchal ideft fex aceti diſſoluit calida apoſtemata
fuperpofita. KL X2 fece olei.
E opardifcfeLifer olei cali.fine moszdicationc.
(3c fermento,
míra.i.fermentá hz in fe virtutẽ calefactiuá 7 diſſo⸗
tiuã dco oeficcat ⁊ attrabit finc moleſtia ⁊ moꝛdicatio⸗
pe ⁊ oiffoluít t bs in ſe diuerſam virtutẽ:⁊ Ds frigiditate et
acctofitare ⁊ calo: ex putredine quá babet er calo:e ſubſtã
tiali qm bs ex tritico:vñ marurar apoſte ata. ¶ De amilo.
cea. amilũ frigidum c ficcum vulnera oculoꝛũ exic⸗
cat:et lachꝛymas ſtringit:aſſatumventrem (tringit.
¶ Tat. dicit e omis gũma naturatr ẽ cali.⁊ fiel alia plus
alia minꝰ. ¶IDe vitutibus gũmarum. rli.
sum ;
¶ Mũma calaus.i.güma amygdaloz rrabítim frigiditate
melto: alba ; valct tuffibus ficcis yeteridis febzibus etim»
pinguat. ] (L Dẽ gũma p:uno:um.
¶ ũma culanari.i.gũma pzuni ca. t ficca, Sdeovalet la»
pidi in renibꝰ⁊ vefica: vulnus recẽs glutinat 7 ſanat: mixta
cũ aceto valet vulneribꝰ calidis. ¶ De gũma dꝛagagãti.
¶ Alchifia.i.dꝛagagantũ meliꝰ albũ atiquárulü calidà: vici
num gũme arabice incõplexione:ſed humidiꝰ:valet tuſitꝰ
aſperitati gutturis ⁊ vulneribꝰinveſica. ¶ De refina pini,
¶ Bũma caſatin.i.reſina pini calida ⁊ ſica curat carnẽ va⸗
let puſtulis ⁊ ſcabiei. ¶ De gũma cypꝛeſſi.
¶ BSũma caſarnel.i.gũma cypꝛeſſi fiis gũme pini: I5 foꝛtiꝰ
ftríngit ⁊ maioꝛis virtutis cft. — maſtice.
¶TAmaſtiche.ã.maſtix ca.⁊ ſic.in ſcõo gradu: melio: alba
groſſa c odoziferabs inde vim ſtringẽdi « moliificadi.32eo
valet apoftemati epatis ⁊ ftamacbi viſcerum args tuffi ex
pbleamate: vétre ftrigit c põticitate. CDe cümaabiet!,
«LAffc(ab.i.pícula.í.güma abietꝭ: melíoz citrina ca.⁊ fic. ife
caido gdu:ſitis ín virtute maftid:(5 oiffertzq: nó ſtrĩgit: fcd
poti? oiffoluít: valet fcabíofis mixta cũ fucco calamẽti ace
to:co:pus müdatz valet tuffibus er frigiditate:vꝛinam pꝛo⸗
uocat. ] ¶ Doe terebẽtbina.
¶ Alchalarabar.i.terebẽthina ca.⁊ ſic.valet ſcabiei ⁊ ſoluit
vulncra:3bitab interioꝛibꝰ ad exterio:ꝛa humiditatẽ: cãnas
⁊ ſilices ⁊ ſpinas fip1s ín coꝛꝑibꝰ:carnẽ creat in vulneribus
mixta vnguentis. AL colibano,
Liber fecundus
QT £undar ideft oliband calidũ ⁊ ſiccum conftríctizü: e ma
fitcatus pblegma ⁊ butmo:xcs attrabit a — puluerísatü
tafperfum fuper recentibꝰ vulneribus; fünat : fanguinem
ftrin git bibítü eum ameos valet diſſintericis:mixtũ cii my?
rpa «croco c nafcale factü valet ponderibus c diſſintericis.
¶ e vernice.
Audauos ideſt vernix calidũ ⁊ ſiccum:pꝛohibet materiã
diurrere a capitc ad anum:ñ fumigetur er ea valet emoꝛ⸗
roydibus. De cbarabe.
Charabe ideſt veronice qð in marí inuenit frigida ⁊ fic
ca:fanguin£ ftríngit in omi locozvalctcardiacis fi exagiũ.ij.
bibatur cũ frigida aqua ; pꝛobibet medicina fluere ad inte»
tioꝛes partes: — t — habẽs coloꝛẽ dfi albũ.
myꝛrrha.
¶ Mura ideft my:zrba: melio: clara ⁊ rubicũda:calida € fic»
ca:ftríngit:polegma deſiccat:mundat ínterioza: oppilatio
tiem epatís aperit cum fua amaritudinezepitbimata cum
mumia fuper ruptis offibus:fanat c ftríngit.5.$.brbita flu»
rus mulieris fiftit: vermes ⁊ lumbꝛicos invifceribus necat;
abo:fum facitzpecrzs c pulmone purgat: valet diſſinterie
er pblegmate. ¶ 2c fcrapino,
«[ Scptabinía ideft ferapinn melius alb& cum ruboꝛe acus
tum:calídá c ſiccum ín tertio gradu: ventofitatem diſſoluit
Oc ftomacbo ⁊ oe vifceribug: vꝛinã et méftrua pꝛouocat: cis
trinam aquá er hydropicis purgatzlapídé renus ⁊ vefice rũ
pit:cholericis valet mixtũ collprüs oculo:ti vt catbaractis:
fternutatío facta valet epilepticis:ſuꝑ moꝛſum fcozpióts po
fitum valet:lumbꝛicos ⁊ aſcarides necat:odoꝛatũ doloꝛem
capitis ſedat. ¶ De oppoponaco.
¶ ener ideft oppoponacũ melius in albus coloꝛẽ trabés
€t qo eft amari ocficcat vulnera ftomacbi: 2 iaozcínatione:
valet eulneribus oculoꝛum. ¶ De aſa fetida.
¶ Talchaniti ideft afa melioꝛ dara ⁊citrina:odoꝛifera: calis
da deſiccatiua. Ideo diſſoluit ventoſitatẽ ſtomachi et vi
ſcerum valet colice paffionizmundatftomacbü:epar mũdat
⁊ ſplenẽ: et vꝛinam pꝛouocat ⁊ menſtrua: moꝛtuũ fetum ct
ſimilia extrahit:valet antique tuſſi ⁊ viſcoſis humoꝛibus.
De amoniaco. J
¶ T Glafacídeft amoníacá melius cft album et odoꝛiferũ ca
lídum et ficcus: diſſoluit duriciẽ ſplenis catbaplafimati.s.j.
bibita cum ſyꝛupo acctofo diſſoluit faropbulas t lumb:ícos
⁊ aſcarides necat: vꝛinam ⁊ menftrua ,paocat: bumíditate
co:píe trabít ad erteríoza.s.).bibita cii melle valet epilepſie.
bumiídítati in pecto:e: arofficí? palpebꝛarum diſſoluit. Et
mixtum cum oleo valet omníbus duritijs orffoluedis ⁊ glã
dulas ín ſummitate capitis natas diſſoluit.
¶ TDe bdellio.
¶ MOduchal ideſt bdelliũ calidum ⁊ ſiccum melius babens
atíquantulii odoꝛis mollitiuũ ⁊ diſſolutiuũ valet apoftema
tibus ín collo ⁊ fcropbulís.&í coficíaf eum ſaliua ietuni bo
minieventofitatevifcerü diſſoluit.valet doloꝛi diaphꝛagma
tis valet rupture muſculoꝝ inunctum lapidẽ renum ⁊veſice
frãgit valet emoꝛroydis bibitũ. Similiter inde vnguẽto fas
cto cum oleo lini ſeminis valet emoꝛroydis dyfterísatü fi»
militer valet. ¶ De cufo:bio.
¶ Eufoꝛbium melius eft recens ⁊ clarum:citrinũ:acutum
babens odoꝛẽ ⁊ ſapoꝛem acutũ ⁊ incenſiuũ:calidum ⁊ ſiccũ
in tertio gradu:multũ eft acutum ⁊ comeftü t bibitum eua.
cuar oe vétre aquam bydropíco:i: valet fcíatícís fi mifceat
cum ſpeciebus: mo:fibus reptiliũ inunctum valet, Simili⸗
ter moꝛſibus ſcoꝛpionis ⁊ canis rabidi.
¶ TDe ſtoꝛace.
¶Tstoꝛax eft vno modo ſigia calida et maturatiua tuſſi⸗
bs ⁊ thoꝛacis frigiditati ⁊vocis raucitati fi bibatur aut d'y
ſterizetur in vuluã valet ſtrangurie vulue et eus ourícict.
Adeoq; calefactiua ⁊ mollificatiua: ideo poſtulat vt pꝛoſit
frigiditati grofücicics mfirmítannbus.
QT 3c ftozacc liquida.
&[ Ralme afecitla ideft ſtorax lida : mollit calefacit ⁊ ma»
turat. Ideo valet tuffientíb? cozísis ⁊ raucítatibus pecto»
ris ex bumíditate bibitũ valet. Maſticatũ meftrua puocat.
¶ De gabbano.
¶ Beſſauluchena ideſt galbanũ melius clarum ⁊ mundũ
fine fuftibus coloꝛem babens albũ ⁊ melius coagulatum c
odo:íferá.c cíttribue modís; vnũ qð colligit ín pꝛato:aliud
iuxta littus maris:aliud in mõtibus:tamen omnia calida cc
ficca funtmollificant ⁊ diſſoluunt.
¶ c summa iuniperi.
¶ Bathagün fit oc gũma iuniperi melius odoꝛiferũ tama
rum calidus 4 ficcum in quarto gradu: attenuatiuũ carnem
mo:xtuá confümit: ventrem bydropíci vnctũ ec aqua conſu⸗
mit ⁊ ocficcat:c cadauera motuoꝛũ pꝛobibet marcefcerc te
pido ín aure inſtillato vermes necat, IBafcali facro mẽſtrua
p:ouocatzfctum mostuum erpellít z virga bomínis muncta
erigere p:obibetzvalet fcabici ⁊ moꝛſibus ferpentü. Inun
ctum cum pauco fale valet contra lentigines: et pediculcs
Poꝛe inuncto necat, ¶ De gũma rute.
Samacafidcb idcft gũma rute: melio dara ⁊ trabẽs in.
rubcdiné aiquandovenit cx perfida acuta nimis ct acris:et
fubtilís:; valet aroffc ventofiran ín ſtomacho c m vifcerib?
attenuat et oífiolutt groſſum pblegma:oígeftione coꝛrobo⸗
rat; ſimilis eft afeín fuis actionibus oíffert ín odoꝛe.
Q0 «[»esummaferule,
¶ Alchumearideſt rapfia güma ferulecalida t bumída in⸗
fipida:bibuta cum aqua tepida vcl acctofo ſyꝛupo vomitus
piouocatzaut cũ hydromelle fi mifceatur aum parum caftaz
ncole multum faarvomitum.
¶ Dc gumma malue,
«[ Samacbalcberin ideſt gũma malue maioꝛis frigida 7 fic
£a valct tuflibus calidis: ſitim compefcit; ventres ftringít ex
cholera rubea, De gentiana,
¶ MBentiana melio: citrinat oura cum pauco ruboꝛe calida
⁊ amara c ſubtilis. Ideo aperit oppilationé fplenis er epa»
tio;valet mo:fibus venenotis:tuperpofita liberat,
¶ 9»ctapfia,
¶ TSitaregũ ideft rapfia melio: que venit ep india calida c
ficca in quarto graduzacuta valet mo:pbee cum aceto fum
pta bibíta cum medicinis valet oolozi ncruo;ü.
«[ De polípodio.
¶ Beſoaigum ideſt poupodiũ melius groſſum:cum fran?
gitur inuenitur interius viride:calidum:⁊ ponticum cho.ni.
purgat finc moleftía,
(Pc virga paftozis.
¶ Aſſaragi ideft virga paftozs:frigida t humida € corftri
ctiua valet ſluxui ſanguinis er quocũq; loco: vétr€ (tringit,
i^c piretro,
¶ Sircberarcba alo archacũdes ideft píretrus melius albü
4 ponderofum calidü ín quarto gradu; cumvírtute attrapit
humiditatẽ oc interio:ibus mébizie:gargarisatum caput oc
polegmate purgat:pblegma ab o2e7 gutture purgat puli:e
risatum Teum aceto mirtü fuper oentem pofirü dolo:ẽ rol
lítzoleum eg eo factü ⁊ ccipus inunctum valet febzib? cũ ri
goꝛe:ſciaticis epitbímatum valet.
¶ De reubarbaro.
¶ Reuedſeni ideft reubarbarũ:melius citrinũ mixtũ ali
quantulũ ngredinis ⁊ ſolditatis:nondũ marcidũ:calidum
| y (st. valet ftomacbo ⁊ epatifrígido t confo:tat bi
«T ca
¶ TAſſaron ideft affayum melio: radir et fiti
* celli boni
Paactice.
boni odoꝛis:linguã rodens:calidũ⁊ ſiccũ in ſecũdo gra
—— fubrilitaté € acuitatẽ:vnde oppilationẽ epatis c
fplcníg apent c apoſtema frigidi fact us eis diſſoluit:men
gocat t vulnera müdificat, Diaſcoꝛi.dicit puluen»
satum. s.£.c cũ hpdromet.ſumptũ pblegma c cholerã nig.
ppurgat:⁊ ſciaticis.ʒ.ſ.ſumpta cum vino groffos pumo:cs
attenuat c vꝛinã prouocat.tría exagia in.xij.libꝛis mufti po
fita per ouos mẽſes valet hydropicis ⁊ doloꝛi cpatis .
| Ae valenana.
¶TFu.i.valeriana: melio: rubea ⁊ tenuis ⁊ quevenít oc ar
menia⁊ eft diuerſa in fia cõplexione:ſapoꝛ amarus ⁊ aliqua
tulum calið.⁊ ſic.habet in fezoppilatíonem cpatisc fplenis
aperit; esin ⁊ menſtrua pꝛouocat:piſtata c5 aquat melle
ſciaticis catbaplafinata valct,
(2c turdith. EM
Turbítb melius cauti ⁊ folidá aliquantuli in capite gũ
mofum:calidüc ficcum in tertio gradu:pplegina purgat ct
vifcofos humoꝛes ⁊ rp
pi ea. 2 F
¶ ardafiá.i fpica calida c ficca valet bolozi neruoꝛũ in vi»
no cocta « licinio íntincto naribuſq; immifio valet fetozí na
rium;valet ftrangurie zvcfice doloꝛi.
¶ De xilobalſamo.
¶TLaude albeſale.i.xilobalſamũ melius bꝛunũ ⁊ boni odo
ris calidũ ⁊ ſiccuʒ in tertio gradu calefacit ⁊ attenuat:valet
frigiditati ſtomachi ceparis c viſceruʒ: mulieres ſteriles fi
ſuffumigentur ex eo pariunt ⁊ cõcipiunt.
Begalanga.
¶ Welengen.i. galanga calida c ficca diſſoluit ventrẽ:cale⸗
facit frigidas cõplexꝛones vꝛinã ſtringit que fit ex frigidita⸗
te renum ⁊ vefice.valct coitui.
De ligno ebeno.
¶ Wbe.i. lignum ebeni: melius nigrũ babens quafi venas
vt coꝛnu intermírztas:[uper ignẽ pofitum nó multus exuſtũ
bonũ facit odoꝛẽ calidũ « ſtricauũ ai mo:fione multũ moꝛ⸗
dicat:fricatũ cũ aqua fuper cutẽ: 7 oculis inſtillatũ valet ca
taractís:vifurn acuirzalba oculo: mundatzoluruma vulne
ra fanat:vftionibus ignís puluerizatũ c ſuperpoñtũ fanat,
"jtem cum aqua mente fricati; ín oculis inſtillatũ oculos
Confostat;bibitum frangit lapídem in renibus ⁊ vefica.
¶ Depipere longo.
«[ 3oarfuíc.i.piperlósü caudá c ſiccũ in tertio gradu:me
lius groffum: puluerisatum c fuper epar hircinũ afperfus
« affatutn € gutta er eo fluente in oculis miffa valet ei quí
ab occafu folis non videt:groſſos humoꝛes ⁊ pblegmaticos
fubtilíat:erigit virgam.
¶ De cinamomo.
¶ Darſen.i.cinamomũ alithinũ calidi ſiccũ calefactiuum
epar ⁊ ſtomachũ coꝛroboꝛat: cuʒ ſucco hedere valet ſcabiei
cũ aceto inunctum.
cinamomo gariofilato. :
«C£ alfatalacparoufal.í.cínamomt garíofilará fie eft ín vir
tutcalitbíno : fed maioꝛis vᷣtutis ⁊ magie ftomacpü ⁊ epar
frigidum confo:tat.
¶ c (3ndalo albo.
¶ Satbalababíar.i.fandaii albü frigi. t fic.in terrio gradu
valet doloꝛi capítis er caloꝛe fi epithimetur ex co: epar et
ftomacbum confoꝛtat:calidũ ⁊cataplaſmatũ vel bibitũ aut
comeftus valet:epitbánatü calido apoftemativalet in initio
qꝛ ꝓbibet materiã abundare vel aliunde oecurréte maxime
€patis c ſtomachi.
¶ De fandalo rubeo.
¶ Sandalamar.i ,fandalü rubei frigidum ⁊ ſiccum valct
vbi album, ¶ De garíofilis.
¶ Warũfar.i.gariofilus calidus ⁊ ſiccus in ſcõo gradu: cõ
foctat ſtomachũ frigidũ: € coxt pꝛincipalia mẽbꝛa:valet me
lãcholicis:ſpiritũ bois cõfoꝛtat ⁊facit alacrẽ. ¶ Decoſto.
¶ £oftü bs amaritudinẽ ⁊ hoꝛribilitatẽ cali.⁊ ſiccũ ín ter»
tio gradu:coctũ ín oleo cõmuni coꝛpus inunctũ valet rigoꝛi
febriũ ante acceffioné: groſſos humoꝛes ab interioꝛibus ad
exterioꝛa ertrabit mẽbꝛa:calefacit vꝛinã 7 menſtrua pꝛouo⸗
cat valet doloꝛi muſculoꝛũ: lumbꝛicos necat:habet in fe ali
Fo.lxxiij.
uantulum humidi tatis inflatíuc vnde valet coitui; vultus
—28 ex cocum melle lentiginẽ tollit: ventrem ocficcat
mo:fibus ceptiluum membza pzinapalia contoꝛtat.
Kc centaurea. :
¶ £antoxius.t.cetcaurea cali. fic valetoppilanóíepanst
fplcnis ⁊ ſciaticis neruos mundat.
De coꝛtice thuris.
¶ han ſichalcunda.i.coꝛtex thuris calídus ficus inun
eus multũ — ——— 4 fupervulnera non fao
nientía afperfus cíto ſanat t recentia glůtinat.
"e Go — — m
tipba.i. tamarifcus ocficcarz ſtringit: infantes haben
tes vanolas fuffumigatos liberat. "
¶ De virtunbus radicum arbo: ve; berba»
rum. vj.
¶De radicibus aptj.
t ster radicis apij calicus ⁊ ſiccus eft ín ſecundo
gradu: calefaat attenuat oppilationé aperit vzi
nam 2 *
(Le co:tice radids feniculi,
¶ &ofto:arcbala c aſienigi.i.coꝛtex radicis feniculi calidus
4 ſiccus in ſecũdo gradu: vícinar in virtute apiozíed apt) vir
tus foꝛtioꝛ eſt. QLXDcco:tice radicis cap paris.
¶ sto: althala alchaphit.i.coꝛtex radicis capparis cali»
dus € ficcus:bs põticitatẽ ⁊acuitatẽ:vñ incidirz mũdat ſoli
dat ⁊ ſtringit cũ põticitate:vñ aperit oppilationẽ epatis bi⸗
bitũ cũ ſirupo acctofo:coctü cũ vino doloꝛem mitigat epithi
mat? fup pulmoné.s.j.bibita ci firupo acetoſo incidit groſ⸗
fos humoꝛes:mũdat vẽtrẽ oedudt:z méftrua piocat.s»cia
tícis cataplafmatus remediũ:eſt sargarisat?bumozes pala
lati: £ caput purgat.pulueri;atus ⁊ vulnerib?impofitus o€
ficcat:cü aceto coctus$ ⁊ ozc retentus doloꝛẽ dẽtiũ fedar.
«Lic co:xtice maligranati.
¶ oſtioꝛ.i.althaulã.i.coꝛtex radicis maligranati frigidus
zficcus: vermcs t afcarides necat.
¶TDe coꝛtice radis enule.
¶ TOſcolaſara.i.radix enule calída ⁊ ficca b5 aliquantulum
bumíditans vi valet coitui: sroflos attenuat bhumores oc
pecto:e ⁊ oc pulmone: piſtatus ⁊ cũ oleo coctus valer ſciati
cie t neruis dolentibus ey frigiditate:valet groſſe vétofita»
ti in fromacbo: puriticat cta pblegmare,
€ 3c radice fquináti.
(Cela anattir. b radir ſqnanti cali.7 fic. diſſolutiua valet
apoftemati epatis ⁊ ftomacbi : ídeo odozifera ⁊ iubrilis cft
bibira.5.).ci tantüdé piperis nigri valet hydropics vel fin
€opi ex pblegmarc;aposíma e? valet apottemati vuluc fcf?
fione in ea facra, radicc meu.
¶ lithij.i.radix meu cali. ⁊ ſic. valet ftrangurie vꝛine bibi
tum:aut ſiꝑ pectinẽ cataplaſmatũ. ¶ De radice yꝛeos.
¶ Riſe.i.radix vꝛeos calið. c ſic.in pꝛimo gradu:babet in
Tec virtute multũ lubtilẽ:purgat pectus c pulmonẽ oe groſ⸗
fis humoꝛibus:vꝛinã⁊ menftrua pꝛouocat:apoſtemata vul
uc oiffoluir valet doloꝛi neruoꝝ 4 ferpétü mo;fibus cpitbi
mata:aut cü hydromelle bibita.
«Dc radice li.
«C fala apfutca radit lilij tẽperata isi caliditate frigidíta
tc hz in fe põticitatẽ ⁊ bumiditaté: valet afperírati gutturis
⁊ pectoꝛis pulmonís:fitim aliquantulũ extinguit Diaſco
rides dixit:ſuccus eius oculis miſſus valet vngulis ⁊ doloꝛi
ne ruoꝝ⁊ tumoꝛi oculoꝝ. ¶ De radice acoꝛi.
¶ Esodraſmi.i.radix acoꝛi: cali. fic. in ſcðo gradu bs ín fe
acuit atẽ c ſubtilitatẽ fimilis eft afísro ín tute: oppilatione
cpatis t fplenís — —— ventris diſſoluit c viſce
rum: vina pꝛouocat piſtatus ⁊ fucus ei? expꝛeſſus in oculis
miſſus vnde viſum er bumiditate minutũ acuit multum.
¶ De diptamo.
¶ 3fiafabeo alafar.Left digiti citrini quos nos diptamum
vocamꝰ:valet 5 venenũ ⁊ aboꝛtiuũ facit. CDe ariſtologia.
¶ Saronud.i.ariſtologia eft duobꝰmodis: lõga ⁊ rotüda.ro
tũda magis odoꝛitera ⁊ plus tenuis bs amaritudinẽ acuta
eſt ⁊ tenuis € magis lõga:ſed ambevalẽt potiom moꝛtifere
⁊ reptiliũ moꝛſui:oppilationẽ aperiunt ⁊ diſſoluunt ventoũ
R
Liber fecundus.
tatem fpinam ſilires aut cãnam infixã (n coꝛpoꝛibus extra⸗
member m vulnera mundát: valét fpafmo neruozum cu;
aqua repida, S2clongaaníftología, ———
¶ Z.onga magís calida afcarides ⁊ vermes ocdidítvzinam
4 méftrua puocat;bo:füs fadit:c fera moꝛtuũ expellit:groſ
fiticm vuiuc diſſoluit:⁊ c oleo vucto coꝛpoꝛe pediculos nc
cat: puluerisata ⁊ vulneribus a ſperſa oínturna vulnera fg
narcum melle . D5De curcuma.
¶ urcuma cft quafi celidonia calida ⁊ ficca in ſecũdo gra
du; vulnera exiccat:ſuccus eius ín oculis miſſus 2fo;tatz 00
lo:em oentium ex frigiditate ſuperpoſita valet, !
De radice celidonie,
¶ Emaymá.i radi celídonie cali.⁊ ficiín fcóo gradu ouo
bus modis cft: vna qͥvenit oc fene citrinat ſubtiũs eft;b eft
melioꝛ:alia d venit er coꝛaſen:⁊ eft liuidi colozis peto: pꝛio⸗
re:ambe fant calide« ficce: virtus earũ magis valetín mum
dificandis oculis d» ín purgandis venís:cü aceto mixta va»
let lentiginbus. ic ſquilla.
¶ arnara alphar.i.ſquilla calida ⁊ ficca in ſecũdo gradu
babet ín fe ſubtilitate multi mũdificat nó ſumit nifi cocta
vel affata:q: bs in ſe moꝛdicationẽ 4 acuítaté vnde purgat
08 ftornacpi ⁊ molefta eft: affata ⁊ cũ melle mixta ⁊ bibita
valet auditui « tuſſi oc groflo pplegmate.Antique tuſſi va
let pumiditaté pectoꝛis € pulmonis müdat: cpitbímata va
let fciffure ped oe frigido.vaiet bydropícis yctericis c oo
lo:ztrenum. De aceto quilliticõ.
«T Scetum ſquilliticũ valet multis loas; vifum acuit cocti
cũ aceto valet moꝛſui tyue:de aceto factus fprupus purgat
vifcofum pblegmamirtü ín potíone purgat pblegmazopos
tet cauere diſſintericis: q: excoꝛiat inteſtina.
De narciſſo.
¶ Baſalſabamiges.i.narciſſus habet ín fc vires attrahẽdi
mollitie in apoſtematibus ⁊ pus rollt, De cepa.
¶ TAmiſal a. cepe calidũ ⁊ ſiccũ tn fine tertij gradus babet
in fc aliquid humiditatis:vnde auget coitũ ⁊ ſperma:piſta
tum ⁊ cũ melle poſitũ fup lentigines mundat: 7 caput ablu
tum iuuat: c moꝛſui ſerpẽtis valet:ſuccus eius in oculis mif
ſus lachꝛpmas ſiccat. De radice poꝛri.
€T Afalacharaſa.i.radix poꝛri:cali.⁊ ficca babet aliquid bu
midítatisvh fperma augct ⁊ coitü : fumigiũ factü ex ea mẽ
ftrua educit:piſtata cũ melle z ouobus exagijs bibítis inci»
dít pblegma oe pectoze 7 pulmonc:píftata c ci acero confe
cta c fup (cíá pofita valet . mozfuí ſcoꝛpionũ valet:⁊ ad 002
lozem neruoꝛũ valet: c doloꝛẽ tollit piſtata ⁊ fuperpofita,
De radice belleboii,
¶ Wleũdẽ.i.helleboꝛuʒ tirſim.i.radix eius cali.⁊ fic.ín quar
to gradu babet acuitatẽ:mũdificat lẽtigines t impetigines
groſſas:vꝛinã c mẽſtrua pꝛouocat bibitũ: parũ võmitũ pꝛo
uocat:⁊ eft peſtiferũ nífi cũ cautela ⁊ ratione ſumatur.
De allio. Jj
¶ Zbeame.i.allius calidũ ⁊ fica ín quarto gradu:mẽſtrua
p:ouocat : piſtatũ t cii aceto confectum valet locis:quibus
pblegma cogerit᷑ Loci alopitie fricatũ iuuat ci melle piſtatũ
in cauerna dentiũ miſſum pzodeft doloꝛẽ fedar: filuatíca foz
tío:a funt ín actioníbus fuis. De herba tauri.
¶ Alchimiata.i.herba tauri cali.⁊ ſic.in tertio gradu: piſta⸗
ta t parũ bibita cum vino omní veneno valet⁊ moꝛſibus rc
ptilium.Diaſco.dicit naſcale factũ ⁊ in vulua miſſum aboꝛ⸗
fum facit:nõ cócipíentibus facit concipere.
De bermodactylis.
¶ Sanugc.ibermodactyuie:albusc niger:ſʒ melio: cft al
bus calídus ficus: valer oolozí neruoꝛũ « arteticis ⁊ ſcia⸗
ticis bibita.s.j. vel eragíus. f. cũ succa.füperpofitus fupzadi
ctis lode valet:rubeus inutilis cft ⁊ co:pus diſſoluit.
De agarico.
¶ Agaricũ melius albũ:⁊ qꝛ cito diſſoluit:cõpoſituʒ eft de
ſudſtãtia terrea ⁊ ſubtili:⁊ babet ín fe dulcoꝛẽ t amaritudi⸗
n& t ideo müdificat epar ⁊ ſplenem « viſcera:⁊ babet ín fe
virtute laratiuá: ende purgat cbolerà aduftà ⁊ cboler& níg.
t pbleama. valet rígozi febꝛiũ ⁊ epilepticis:mo:fib? fcozpio
n1.5.j.ft bibatur cü víno t cataplafmetur faper toricum vbi
cung fuerit ficcat c interioza müdificat; vaná pꝛouocat.Si
bíba£ cá firupo acetofo valet ſtrangurie.j.exagium cũ ruta
bibitum valet cótra venenũ. Dẽ pellebozo nigro.
abach helleboꝛus:eſt duobꝰ modis; nigert albug
piger purgatcpolerá: albus pblegma t humidiatẽ: ambg
funt calidat ficca ín rertio graduztostiter laxatiui peftíferi ⁊
periculofi:f$ opozter fumi cá cautela:q; fepe facit fpa(mida
gibus piftatus cũ aceto potitus d — ⁊ e
ines vultus pꝛuriginem ⁊ moꝛpheã purgat:ſuper caue
- oentium míflus cos cadere facit, De paſtinaca.
€ 3lgeo rabiri.i.paſtinace oc india:ambe calide pumidez
ideo valet coitui ; ventofitatí ſtomachi ⁊ viſcerũ principalis
ter "c frigiditate « moꝛũbus Ico;piontt,
c fatur
¶ Wornubet.i.ſ — — ficca diſſoluit groſſam vẽto⸗
fitaté digeſtiuã coꝛroboꝛat. De radice canne,
«| Àfíala alcpafab.t.radix canne; paber in fe vim attrahen⸗
dipiftata ⁊ ee alices ⁊ truncos excuꝛit:piſtata cus
acetovalet oolosi neruozti:piftata cfi lupinis valet lentigini
faciei, De radice ſerpentarie.
¶ Aſalauphur.i.radix ſerpẽtaric cali.⁊ fic.ín fine tertij gra
dus:mũdiicat ⁊ incidit groſſos hũoꝛes pectoꝛis ⁊ pulmo⸗
nis ſtomachi c viicerum: eft aũt alia clarioꝛ (5 maío: pluris
acuminis t acuta:habet aliquantulũ amaritudinis ⁊ ponti
citatis: idco mũdat ⁊ aperit oppilationẽ viſcerũ: inadit pu
moꝛes groſſos ⁊ viſcoſos: valet cancroſis vulneribus ⁊ moꝛ
phee fi fit cii aceto pofita. De radice affodilloꝛũ.
¶ Alacoꝛſe.i.radix affodilli cali. fic.vfta magis deſiccat ⁊
caicfacit ſimilis ſerpẽtarie in omnibus actionbus:maxime
valet alopitie ſuperpoſita: trita ⁊ cũ aqua bibita tepida: vꝛi
nã ⁊ menſtrua pꝛouocat:valet hypocundrijs tuſſibus:⁊ ins
guini crepato valet. ic radice plãtaginis.
&[ Sala (ouacpamc.f, radir plantaginis frigi. € fic. ftrin»
git fanguíné:mafticarat gargarisaravalet ſquinãtie crcalo
re:píftata t bibita cus firupo acctoio aperit oppila, renti ⁊
i9. De radice fpíne albe,
Aſſala abollacha.i.radix ſpinẽ albe fridi.⁊ ſic.conſtrictiua
lienterie valet ⁊ diſſinterie lapides frangit i vefica,
De radice pconíc.
¶ Aſſala alphiema.i.radix peonie calída in pꝛimo gradu ín
terius deſiccat⁊ attenuat c mũdat:cũ melle bibíta mẽſtrua
pꝛouocat:oppilationẽ epatis c ſplenis aperit et renũ:cuʒ vi
no decocta pbibet bumo:ce fluere ín ftomacbo c viſteribꝰ:
bibita vel collo fufpenfa valet epileptíds. — De cipero.
¶ Aſſala lcodó.i.radír cíperi cali. 7 fic. ocficcat fine moꝛdi
catióe:antíd vulnera fanatz valeteulnerib?028« gingiuaꝝ:
q: conftríngit : bonti odo: facit: b5 infe vires incifiuas zvit
lapidẽ frangit:⁊ vꝛinã puocat, De co:mce moꝛi celfi,
€ Laſtioꝛ aſſalatuca.i.coꝛtex radicis celfi cft diſſolutiua c
amara:ideo valet lumbꝛicis:⁊ afcanidibus, 2.j.bibita deco
coctionis eius fit contra venenum.
De radice amygdali amarí.
¶ Aſſala alcbufam.i.radir amygdalí aman cii aceto cocta ⁊
oleo trita⁊ frontibus illintavalet doloꝛi capitis er frgídita.
tc. ¶ De mineris otuerfe fumunf medicine.
¶ Alie lutũ:alie petra: alie fal : alíe coꝛpa.ex luto furit ojuer
fo modo naturá enim vniuſcuiuſq; oicemus. S dene
virtutibus terrarũ ⁊ lutoꝝ. SLap.rlvij.
€ bolo armeno.
Tenariliũ.i. bolus armenicus:mclío: rubeus fs
m milis colozís rofe purus finc arena vel alid ins
4 ^ fectióeiter dẽtes miffue tenet vrccla fngio. c
No fic. c ocficatiuus valet héteriec diſſinterie. valet
D Can. c (anguiné fpuétibus ⁊ cancrofis vulneribus in
oꝛe calidis apoftematib? valet fuperpofitus: pbibet deſcẽ
dere a capite humoꝛes ad ſtomachũ vulnera pectozís ⁊ pul
monis ficcat;bibítus cũ aqua frígida valet in tpe peftíletie
cũ catia mtrtus ers e offibus cataplafmatus valet,
€ bolo.
¶ TAtta cobzofi.í. bolus:melio: odozíferus pofitus ad lin⸗
guã applícat:eft frigidus ⁊ oeficcatiuus 7 cóftríctiuue tem
perate: valet (puentibue ſanguinẽ ⁊ fluxui fanguinis mulie
rie: valet oíffinterie bibitue vel dyfterisatug:5 ps? purge£
Paactice.
- ef
vulnera — ^
€ Qacraá finopida frígi. fic.valet calidis apoffemati ⸗
busbibíralumbz;cos necat. WOcematbiítc.
«[ ecdítina.i.ematbites melío: lẽtiginoſus fri. fic.cóftri
cnuusc ocficcariuue, valet uxui fanguinis oc quocũq; los
co:valct groflitiei palpcbzaz ; puluerisat? lauatufqs in ocu
lís miffus apoſtematibus oculoꝛum valet, De gipſo.
¶ Mebs.i.gipſuʒ »ftrictiuae »folidatíud: valet nutui fan
guinis de arteria fi mifcea£ ci albugine out t pił lepoꝛum:
aduſtũ magis valet « plus deſiccat. De ceruſa.
€ Sifecarulfi.i. cerufa melio: alba põderoſa frigi.⁊ fic. ct
deſficcatiua vulnerü: apoftema calidüi ex ea inunctũ doloꝛẽ
fedat, De cbimolea, '
¶ Themalchimolta.i.chimolea rerra eftvbé aqua iacetzme
lio; mollis c clara frigi.« fic. ocficcat.valetcalido apoftema.
ti mirta cum aceto, , WDcan :
¶ Zenaafome.í. argilla frigi. 7 fic, cõfecta cũ aceto 7 fronti
flunita uxũ — ftringíit;ofía rupta ſanat.
yſteribꝰ.ʒ.ſ. bibita cũ vino vel aqua valet có
—* ucco ſtringni aut DEO TUR QAO
¶ Anroꝛa.i.calx nó extincta multü vꝛit ⁊ cõſumit carnem:lo
ta cii aqua vulnera ocficcat: valet vſtionibus ignis.
«[ 2c fpodio.
¶ Alithabaſir.i. fpodíü: licet nó fitterra: tñ ínter illas po»
nim? q: cinis fitzz omné matería dimiſit:melius alba? fran.
gibile leue frigidũ ⁊ ficti. valet acutis febꝛibus bibira cum
ʒucca.⁊ aqua frigida fitim crtinguit ⁊ vẽtrẽ ſtringit er cho⸗
lera magime fi biba£ cü fucco maligra.cũ rofis piftatum va
let vulneribus o:$ t gíngiuarü,
fapone.
Q[ Sabo.i.fapo:ideo in B capítulo ponimꝰ:q; ſit bc calce ⁊
cinereyseng z vulnera munditicang, :
«c virtutibus lapidũ.
De marcbafita,
Archaſita.i.calcitbeos fimilis ematbiti : bs ín ſe
fulpbur: ídeo magis eft calefactiuũ ⁊ deſiccatiuũ
valetad fluxus ſanguinis: c apoftema diſſoluit.
Gitroperat buíc petra molẽdini.i.achigeraat⸗
zEPA rba, collp:ium fi ex ca fitfoluít sroffam lippitue
dinem oculoꝛum. De petra lactea.
W[ TAlchagemoꝛoff albex.i.petra lactea:qꝛ cũ fricatur quafi
lac emanaf: virtus eius eft vt emathitis fed debilioꝛ.
De petra ſerpẽtina
¶ TAlchageral chapa.i.petra ſerpẽtina:⁊ eft tribus modis:
vna quafi nigra:alia quafiviridisc coloꝛe cinericio:alia qua
fi viridis immixta lineis albis.vſta valet letbargicio: cum
aposimate [parag: bibita lapid£ frágit renü € vefice , valet
mo;fibus bydríc fuperpofita. ie petra lazuli.
¶ Talchaiellaxa anaro.i.petra lasuli coL. nigrá purgat: va
let melancbolicis. c petra iudaica.
«[ Alcoacer leuidi.i.petra iudaica:⁊ eft ouob? modis: ena
rorunda:alia plana:ſed longa plana mclío:. valet ſtrangu⸗
nc vꝛine. lapide frãgit ín vefica,s.f.bibira cũ víno téperata,
De lapide fpongic.
¶ Talchacer fange.í.lapis ſpongie hzʒ vim frangendí lapide
renum c veficc. Demagnete.
¶ Magnes lapis eft ſimilis ematbiti: quidã dicũt fi teneat
in manu mitigat doloꝛẽ arteticũ manuũ ⁊ pedũ:valet ſpaſ⸗
mo. De pumice.
¶ Alchate alchaſitioꝛ.i.pumex vfi charte frícanf;babetficci
tatẽ c ſubtilitatẽ vnde oétee mundat ⁊ albiñcat: fup pilos
radit vbicunq; fuerit pulueriʒatus: ⁊ fup vulnus —
carnẽ rodit ⁊ ſuper chartas litteras tollit.
De agathe.
€ Alchaterabal gethes.i. agatbes eft niger e odoꝛat᷑ redo
let et cera: virtus ente. nimis ficca: ideo vulnus ꝓfundũ ci
fuerit recẽs folidat: ſuffumigumex eo iuuat epilepticos. va
let (trágurie mulierum:fumigium er eo factá fugat reptilia
domus:mixtaq; emplaftríe valet artetícis.
De iius
¶ Alchacer arabegidi i my:rba magne vírtutis cft mũdiũ
S'o.Itrittj,
tatiua:⁊ inde deſiccat bentes a putredine,
¶ Alamabo — epus marinus; co:ter eius de genẽ
rc oftrarü: nimis ocficcat t mundificat dcẽtes a putredine,
" De ne — —
¶ Althimech.i.antimoniũ melꝰcũ frãgit᷑ lucet:⁊ plũbei
€oloxís ⁊ cõſtrictiuũ.valet caliditati ⁊ hũiditati oculoꝝ:pul⸗
uie cíus immiſſus putridis vulneribus valet.bibitus valet
nuxui mulierũ:naribus immiſſus inẽ de cercb:o flue»
tem ſtringit:⁊ in vulneribus miſſus ca ſanat: c fuperfluam
carnem minuit. De catbimia.
¶TBlumia alfida: td eft cathimia melio: tenuis coloꝛis li⸗
tpargin temperata íncaliditate 7 frigiditate ⁊ ficatatcín
natura fui ocficcatiua cóftrictiua mundificanua: vfta vifus
mũdiñicat ⁊ ocficcat finc moꝛſuravulnera oculoꝛũ:⁊ alia vul
nera fanat. De tbutia.
(CZbutía melio: alba que venit oc india:ſecũdo poft banc
viridis.i.charamera frigi. c fic fine mo:fióe maxune lota dn
collyꝛijs mixta oculos ficcat c danficat: pbibet acutã ma»
teriá in oculis fluerc, SaL. dicit in lib, oc fimplici medicina
magis cft ocficcatiua d? omes medicine intrãtes Lcolly:t)s
oculorꝛum. Ac cathimia.
¶ lumaʒzep.i.cathimia auri melio: tenuis t coloꝛis nitri
. eft vrasurus fimilis eft cat himie argenti ín actionibus fius
fcd magis ocficcat ⁊ darificat , vfta « lota vulnera oculozus
fanátfincmoleftia, — — WDelitbargiro.
¶ £^ardefasü.i . litbacirü melius frázibile clarum tépes
ratü in frigiditate ⁊ calídítate c ocficcarióe: valet vulncnib?
fcabict ⁊ calido apoftemati: mundificat ⁊ aliquantulũ ſtrin
git:creat came nudas in vulneribus,
De ferrugine,
¶ Madabalgadidit.i.ferrugo melío: clara ⁊ tenuis multus
ocficcat:infufa in aceto 7 bibita ci vino aposimate vue fic
ce:aut cü melle: valet ftomacboc fplenis ooloz: pus auríus
ocficcat nafcali facto fluptt ſanguinis arctat panaricrjs un?
pofiravalet. — De cancro marino.
¶ ariabaturi.i.cancer marinus melio; bꝛance furcate fri»
gidas c ſic.deſiccat humoꝛes oculoꝛũ t maculas mũdat: ví
fum E ex eo factus oentes confo:xtat,
terrea.
¶ Xeſater.i. teſta terrea eft deñccatiuũ mũdiũatiuũ: marie
lateres que in igne mittuntur:illa enim vulnera ſanant pul
nerisata € mixta cũ aceto: € cozp? inũctũ fcabie aurant,
¶ De (alibus: t coz virtutibus. Cap.xlix.
¶ 3»e amelech.
Oelech.i.ſal:omnis (al calidus eſt⁊ ſiccus ⁊ mit
diñicatiuus:diuiduntur actiones coz Pm fu ma
E BELA eT Smcledpindiid et ialindius cato:
NA cledoíndi:i ai idio: 4 fic»
JEU Go; ceteris.
ce — ic fale naſtico.
⁊ ſoluit cboleram nígram. *
€ De fale quod comeditur.
€ elechula.iſal quod máducatur melíus ⁊ melioꝛis fa
po:te 7 ventris ſolutiuũ. De fale armoníaco,
«C IBofciatir.ifal armoniacus eft ſubtilis calidus : valer ad
cafum vulue infufflatum : ⁊ ad cancrum eíus,
¶ TMitrin.i. S incidit ſubtilia
ni t ſubtiliat bumo:es t ví
fcofos. ie fale cocto. i —
¶ Obelletali.i. ſalfactum qð fit oe vaſceolis marinis calidi
tmundificatiuü babet vim vt ſal cõmune:ſed fortius in ace
to mirtü valet: coꝛpus inũctũ a ſcabie mundat:pilos groſ⸗
ſos attenuat.
De ſale nitro armeniaco.
¶itrũ armenie foꝛtius ín virtute altero nauſeã ſtomachi
compeſcit:piſtatũ cũ vino ⁊ bibitũ cũ melle ventrẽ ſoluit et
ventoſitatẽ:valet febꝛibus cá rigoꝛe inũcto coꝛpoꝛe ante ac
ceſſionẽ maxime aum aceto:valet moꝛphee: aum terebinthi
na mixtũ apoſtema maturat.
De ſpuma maris.
Kqi
Ziber fecundus
¶ Ecbedelbata.f.(puma marína müdificatiua euln? ocu
lo;utn müdat: víta ⁊ puluerisata dentes mundat ⁊ albifi2
cate cfi aceto mirta alopitiá tollít:4 capillos crefcere facit.
Doe vitriolo. —
¶ Zelig.i. vitnolum fit multis:modis melius babilonicũ
€oi9: quafi viridis:⁊ cti frangitur lucct vt auruʒ attenuat c
vit. yDc terra francigena,
«[ 3icoatar.i quafi terra francígena aſuri.i.de ſuria alcba
5a temperatio: eft alebatar: vírtus c(us eft aduftína ⁊ atte;
nuatiua plus vene Catrenuans c ardés ; calcpatar mul»
tumjtringis c cnlow, maríme carne exiccat.
ne.
¶ Siceb.i.alumẽ melius albũ frigidũ « ſiccũ coftrictiuus
x care mole ſolidat:ſanguinẽ ftringit: gingiuas coꝛrobo⸗
rat emirtentes fanguínem:oentes confirmat cozrobozat,
¶ De virtutibus metallo:a, Taß.l.
De cre vſto.
; Alabas nicbome.f. ce arum oc vena melius rus
fS, oca calidũ cóftríctíui : vulnera fanatin cozpozio
m EI j'bus:lorum fanat ín pumídis coꝛporibus.
d 6m ic fcozta eris,
coe dT rboanebílancpas .i.fcoxia erís melio: nígra t
rubea aliquantulii tenuís: magís attenuat adufta ; incidit
⁊ mundar:oculos fanat c daríficat:groffiriem palpebzarus
diſſoluit. De ſolidatura auri.
¶ Aſſara aſſeem.i.ſolidatura auri: came ſuꝑſtuã comcdit
fine punctione:calida eft ⁊ ficca ⁊ tenuis.
De limatura auri.
¶ Bniradaaſceb.i.limatura auri ↄfoꝛtat ⁊ ſpiritũ alacrẽ fa
at; valet cardiacis mixta cum medicina.
De lmaturaargenti.
¶ TOꝛceda alfeſa.i.umatura argenti bibita c mediana va
let emoꝛroidis. De ere viridi.
€ Sma⸗aar.i.viride es calidũ comedit fupfiuá carnẽ ⁊ (nci
dit mixtũ cum cera coleo mundat putredine vulncrü finc
mo:ftone: t carne adducit. De (tanno.
¶ TAlchalia.i.ſtanũ melius qð ftridet ínter octes:babet in
fe vim aque aliquantulü:limatum « fricatü ſuper petra cus
víno t oleo valet apoftematibus ín pectine t ano.
3c plumbo,
€ Ralal.t.plübá fimibter fricatü fuper petrã:⁊ cũ aqua va
let vítíofis vulmenbus c maxime oculoꝛũ:humoꝛes cozum
ocficcat:c carnem adducit, |
, iDcargento víuo,
¶ TOſaac.i.argentũ viui mclius nous nondũ operati ca
lidũ ⁊ humidũ in quarto gradu: fi eptingatur cum aceto c
oleo fit vnguentũ ad ſcabiẽ⁊ necat pedículos marime mir
tum cũ ariftolo.rotunda, :
¶ De vitriolis ⁊ ſulphure. fLap.lj.
erum "1969-1. vitri rrítum cus vino fo:ibibitum
y» q apidem frangit in renibus ⁊veſica.
* De ſulphure.
Ei E Tebꝛa.i.ſulphur eft ouobus modis: citri⸗
igni c albũ:melius citrinũ calidũ ⁊ ſubtile: va»
et ſcabioſis ⁊ excoꝛiate moꝛphee munctũ: vs
let pulueriʒatum mo:fibus reprlium.
Dae coꝛallo.
¶ 353fed.i.cozallus:melio: rubeus⁊ tenuis frigidus ⁊ fic
cus müdificatiuus ⁊ conftricnuus replet vulnera ⁊ fanat :
lacb:pmas ſiccat:pãnũ oculozü rodít : valet fanguínco flu»
es er omni —— ⁊ ſuperpoſitus vꝛinã pꝛouo
as 2€ peria,
¶ 7'ily. i. perla lucida melio: alba t rotunda ⁊ tenuis eft
calida c ſicca:humiditatẽ oculoꝛũ ocficcat c mundificat:va
let cardiace t pt
, € 3fpalto.
AI Sobitbacarfes:íd eft afpaltum calidum « ſiccũ carnem
curatalscreat ⁊ adducit vulneribus. — Demuma.
¶ Mumis valet ruptuns vbicunq; fuerint: concufíie offi»
bus:opbibalmici er cafactum valet oolo:í capitis ex frígi
ditate: valetfluruí ſanguinis. De petroleo.
C Nabſtibiad.i.petroleũ albii calidũ ⁊ ficii: valet paralyti
cis t doloꝛi neruorũ ex phlegmate:apopleticis valet bibitũ
—— feto groflum ventofitaé volue oíffo -
uit:fetũ moꝛtuũ c ſecũdinã educit f: retinetur: vermes ⁊ lũ
bꝛicos necat:valet o:tboriíe et tuſſi ex phlegmate cũ aq ca,
ic medicinis à fiũt oc aialibus ; ⁊ pꝛimo oc
fanguínibus, Cõpitu.iij.
Edicine que fitit ex aialibus ſunt diuerſe: alie
fy erfupfiuitatib? : alie ex mẽbꝛis coz . que ſunt
ex füperftuitatibus alíe ep pumiditatíb? ; alíe
v! cr bumozibue : alic oc ftercozíbus : alicoc vꝛi
| . na.Eoꝛũ que fant oc hũiditate funt vt lac fan»
- guis. fue funt ex fuperfiuttatib? funt vr oua
fudo: ſputa.Que fit oc humoꝛibꝰ eft vt ſanguis:incipiamꝰ
igitur a fanguine, .
Sanguis lepoꝛis.
¶ Sanguis leporis valet diſinterie liẽterie fi mãducetur
inunctus faciei lentiginẽ ⁊ impetiginẽ expellit. Sanguis le
poꝛis in patella frixus valet toxicis poſitis ín ſagittis:valet
diſſinterie longe: lienterie: bibitus cũ vino valet cõtra om̃e
veneni. Sanguis ceruinus ídem facit.
, SPcfanguine belue t muſtele.
(CL Sanguís albumo:es,i , belue z muftele fuper feroppu
las pofitus oíffoluit.
¶ De fanguíne columbino, .
¶ Dematamen.i. Anguis columbinus valet maculis fan»
guinis oculoꝛũ: c nanbus inſtillatus flurü fanguinis a na⸗
ribus fiftit. !
¶ De fanguine vaccino,
QL Dematritan.i.ſanguis vaccinug pofitue fuper vulnus
manans fanguimetn ſtringit. zt
¶ De vírtutibuelactíe animalium, | £a. litj.
¶ De natura lactís. ME
Eben.i. lac melius albii c mundi faoftátia re
it faaiequalis de íano animalínó pzorímo par
A».
oí(ffinterie:fimüiter lufa.Llac camelinum.
ie — pecudum. pierioni· f
um valet melancholice ioni: ſperma ge
nerat. cw ioc lacte femíneo.
¶ Almalac.i.ac femineũ valet anguſtatiõibus ⁊ porióf; va
let ethicis c pbtbyfids : vulnera oculoꝛũ lauat ⁊ mundat.
buty:o.
¶Zubo.i.butyꝛũ: — —— recens:maturat ⁊ aperit apoſte
mata ín coꝛpoꝛibꝰ hũanis:ſimiliter in pectoꝛibus vulneribꝰ
⁊ interioꝛibus ⁊ parotidis:aures ⁊ gingiuas pueroꝝ hume
ctat:⁊ dẽtes crefcere faat fi fricent t cito exire facit: c mel
lc mixtũ pus fpuerefacit is ⁊ pulmonis:valet pleurc
fi: fol comeſtũ magie ſputũ maturat:⁊ min? fpuere facit:
cũ melle « amigdalis mixtũ minus maturat ⁊ fpuere facit,
€ coagulo aialitim, sEap.Liit
3 Gifrat.í. coagulü meli? ſiccũ:a quo lac abijt ca
lidũ « ſiccũ tenuczió oiffoluit cũ ſuavirtute lac
De coagulo caballino. ]
¶ &mpbealcar 4 coagulum caballínum valet bíffinteric t
lienteric. De coagulo ceruino⁊ hedulino tc. —
€ Ampheagidi.i.coa ceruínum; c gerualdi.i.beduli
nũ capzeoli vituli pullilbubalipulli ceruí: ofa ifta pfunt hũi
ditati ⁊ aſperitati gutturis ⁊ fauciũ fumpta tepida: valer et
vſtionibus. ¶ De diuerſis virtutibus ouox-S£ap.lv.
— rell —
tellũ oui cum roſato mixtuʒ pereuſſo ocu⸗
inciío optoxcan t£
Paactice.
ioua aſſatar.ĩ.auium ſperma augent.
C Sabbit De co:tice ouoꝛum.
s£fira albia.i.coꝛtex ouoꝛũ lotus t puluerísatus oculis
inmiffus pánum rumpit ⁊ vulnera ſanat:lentigines faciei
cum femíne melonis tollit,
¶ De cfudo: bominis ⁊ ſaliua eius. £ap.lvj.
—as.i.ſudoꝛcũ nudus exercet om̃e apoſtema
Acalidũ diſſoluit: t maturat.
er cum frumento íeíuno mafticato maturat apo
frcma:maculasvuluc cii falíua bominis inuncta iuuat:ꝛceo
anímali faliua bominis ieiuni venenofa cft; cin oꝛe piccra
«T c virtutibus fellis animaliũ. S£ap.lvtj.
iDcfelle poꝛci. ]
x Ara i.fel caufir.i.poza valet vulgenibus putri
! dis auriü:fanat c mundat.
De felle eaccíno.
¶ Odarchitabar.i.fel vaccinũ valet ſonitui auriũ
—"inftillatá:mirtü cũ oleo rofato c in aurem miſſuʒ
bolo:em fedat ex frigiditate aurium.
De fe llehirci.
¶ TOdarateis.i.fel hirci: valet in cataractis oculoꝛum.
De felle vulpis ⁊ alioꝛum.
¶aſſaras albel.i. fel vulpis ⁊ ſabinti.i.caſtoꝛis valet,
i^c felle aquilẽ.
€ Oducab . i. fel adle valet ín cataractis oculoꝛũ mixto feni⸗
culo cum melle:⁊ fimiliteromae fel valet ſupꝛadictis minus
tarus auium fellicula que funt tenuíoza ⁊ maioꝛa animali,
: ic fclic gruis.
¶ Mamachu.i.fel gruis calidũ tenue fternuratozíü cx co
facti cá fucco fambua valet paralytías.
Do felle veruecis.
¶ Damchebs. i fel veruecis valet doloꝛi auriũ cr frigidita⸗
te:⁊ maculas er vulnere mundat. . MN
(2c virtunbug viinarum animaliũ. — f££3p.lvítj,
— feneraliter oĩs vꝛina animali bibita valet oolos
De vina cameli.
rineruooum,
¶ 3BauLi. v:ína gemel.i.cameli calefacit ⁊ de⸗
üccat:babet ín fe poticitatẽ vndevalet hyaropiñ
5, oolo:i ſplenis: fi caput laueturvalet tinee er ca
lose:ín aure inftillata valet vulneribus auríum:valet 7 ven
tofitstibue grofíis in ftomacpo: in vifceribus vu'ua fi cũ
víno bibatur:fternutato:íii ex ea facti iuuat nares non fen;
tíentibus odo:em. De v:ina canis.
«Lu i.vina rubeli.canís fup verrucas ⁊ po:os pofita
valet. De vꝛina bomínis. E
¶ Baſonaſen. i. vrina bois valet excoꝛiatis ⁊ putrídis vul »
nenbus ettinee.
De vꝛina pueroꝛum. EN
¶ Baubalſabui.i.v:ina pueroꝛũ:⁊ cft maioꝛis virtutis: va
let mo:fib? tyrie ⁊ ſcoꝛpionis marini c rabioſi canis:ſi cti vi
no miſceatutᷣ valet pꝛurigini ſcabiei ⁊ moꝛphee lepꝛe: pus
ex aure deſiccat:ſi cum coztice mali granati miſceatur valet
omníbus mo:fibus reptilium.
De v:ína capzc.
(C Baulaſmays.i. vrina capze valet hydropicis.
€ vzina vaccarum.
¶ Baubalcara.i.vꝛina vaccarü valet doloꝛi ſtomachi er fri»
giditate ⁊ emo:roydís.
. WOcvunabubalí,
€ Baul.i.vꝛina bubaloz mixta cũ oleot my:rba:c iw aure
. ánítillata doloꝛẽ fedat er frigiditate. vrina poꝛci.
, €Gbaulcebulaín.t. v:tna poꝛcoꝛum lapidẽ frangit invefica,
¶ Dc virtutibus ftercozum animalium 7
auium. Tapitulum. liz.
$, De ftercoze pueroꝛum.
¶ Zebe ⁊ ſabin.i. ftercus puero:um lac fugens
*
S'o.Ittv.
| tium tnon cibum fumentium valetfquinantids .
De ſtercoꝛe canis.
¶ Zcbcl alhideb.i.ſtercus canis calidũ cft tficcum mun⸗
dificar ⁊ valet ſquinanticis oc humiditate maxime canum
offa comedentium:zpuluerisatum ſtercus ⁊ per cánulam ín
faucib? infuffiatum deforis 4 ocíntus fricatũ iuuat putre»
dinem vulnerum m vifceribus: mundat fi cu lacte bibatur
cum aqua tepida bibitum valet doloꝛi li).
t ftercoze lupi.
¶ Z:bc.ilupins fter:us albos babes pilos admírtos qo
inuenit fuper fpinas:fibibaf valet colice paffioni:fi cum fi
lo lane veruecie qu£ lupus necauitvel cape tegatur ſupꝛa⸗
dictum ftercus inuatz4 ín cozio ceruino inuolutum 7 tract
magis valet
De fterco:e equíno,
¶ Zebela.i.bardoni ftercus ródini bibutum fecüdina ⁊ feri
mo:tuti expellit. De ftercoze afine,
¶ Z cocialcbumat.. ftercue afine induentẽ fanguinemar
teriarum narium füperpofitum ftringit.
De fterco:e capꝛe.
¶ Tebel .i.ſtercus capꝛe calidum ⁊ ſiccum cum aceto pofie
tum fiue mírtum «fuper ſplenem cataplafmatus duriciem
fplenis oifloluit. Similiter alia oíflolzit apoftemata. fi ad
functum aum aceto ier car hien gn vnguatur valet alopi
tfja. bibítum valet moꝛſibus reptilium:cataplafmatum va
letbydropías z ooloz neruoꝛum.
De ftercose fozicino ,
¶ Xebepbera.i.(tercus fozicís piftatum cũ aceto valet pot
ri94 verrucis. fimiliter minuit omnẽ camem füperfluá.ft c
oleo mifecatur 7 inungat᷑ valet alopitie. peſſarium facrii et
in anũ pueri miſſum ventre foluitzpulucri;satumz in oculis
miſſum valet alboꝛibus oculozum. :
xe fterco:e vaccino.
¶ Zebelbacbara.i.ftercusvaccinü poſitũ fuper ours apofte
Aata diſſoluit: aduſtũ ⁊ cinís cr co factus in nanbus miffus
ſturũ fanguinis ſiſtit: cũ nitro mixtũ ⁊cataplaſmatũ ventri
bydropicoꝛum appoſitum iuuat:ſuper mozfum ferpentum
catablaſmatum iuuatzcum aceto mirtũ ⁊ tumoꝛi geniculoꝝ
poſitũ tollit tumoꝛem 7 doloꝛem fugat.
De ſtercoꝛe ſtellionis.
¶ Tebelſac.i.ſtercus ſtellionis album melius calidũ acutũ
mundat lentigines faciei:valet albozibus oculozum.
De ſtercoꝛe turdi.
¶ TZebelcoꝛſa.i.ſtercus turdi d rifi comedit: fi ci aceto mi
fceatur valet nígre impetigini faci: fimiliter mulier pu»
ftulis q: mundat. De ftercoze columbíno.
¶ Zebelcbame.t. ftercus columbínt valet omni doloꝛi ez
frigíditatezvalet bydropicis inuncrii: t cũ firupo acetoſo bí
bitum:cũ femíne lini? aceto mirtü 7 fuper fcropbulas pofi
tũ valet: ci ſemine nafturcr) mírtus orutumo oolozi capitis
valet. De ſtercoꝛibus auium.
¶ Tebel.i.ſtercoꝛa auium tollũt lẽtiginẽ faciei c ſaliua bo
minis mixta:⁊ ſuper poꝛros ⁊ verrucas poſita valẽt.
De ſtercoꝛe galline.
¶ Zebeltigazeſeg.i.ſtercus galline vel galli ſi.⸗.ij.cum ſiru
po acetofo dẽtur facit retjcere phlegma:cũ melle gargari⸗a
tum valetfquinantie; fimiliter valet fungís peftífens ⁊ colí
ce paſſioni. De ftercoze elepbantis.
¶ Zebelñli.i.ſtercus elepbantis fi femina fecum tulerit noa
generabit nec concipiet:ſuffumigatũ valet febzi diuturne.
(UPety:tis marinis:⁊ qͥbuſdã alijs aialibus. f£ ap.lr.
Poꝛtet boiem cauere tyꝛias marinas:ſed capte
n locis tempoꝛe veris caro illa poft inciſionem
pꝛemiſſis quattuoꝛ digitis a capite:⁊ quattuoꝛ a
dpedibus:⁊ illud q3 remanet eft cótra omne vene
— num:müdificar interioꝛa De putrídis bumozib?:
⁊ etjdt ad exteríoza ⁊ oiffoluit 3 cute cũ ſudoꝛe: ⁊ quod aq
fit plenü oe malís bumo:ibus eijcit illos: ⁊ quí comedit oc
carnib? tyꝛie generar pediculos:⁊ ercoxíat fe vt ferpes:pur
gat co:pus oe groffis bummo:ibus be quíbus generaf impe
tige moꝛphea c lepꝛa:valet mo:fibus reptilium ⁊ omni ve
ncno, De ſpolio ferpentis, 5 id
i
à
t
Galcpacbaría í.fpolíum ferpentis fi ſiccũ ⁊ puluerisatü
ee T in oculis E bitur cüvino clanficabir vifum,
gc bericio,
¶ ofcad.i.pencius: caro eius cocta ⁊ ín aceto miſſa va»
lerlepzofie c fpafmo er plenitudine: valct doloꝛibꝰ renum
bydropicis:Q: diſſoluit multum ⁊ ocficcat nimis,
De belua.
bumeris.i.belua fi ci aceto ſqꝛillitico miſceatur valet
cpucpfie:intcrioza eus ertracta « falita vel fine fale ficcata.
s. rj. vel exigia ouo bibita valẽt caducie ⁊ mo:fibus reptiliũ:
«cft 2omc venenü : rota ín vafe eneo adufta valer doloꝛi
neruoꝛũ.Sanguis cius fup ſcrophulas pofit?valet. Qui⸗
dam affirmant foli fanguiné cíus valere doloꝛibus neruo
rü:fi coꝛpus ct?findatur 7 coziandro impleatur: valet moz
fibus reptilíum:z cum acero bibítü valet epilepſie.
De ftellionc, .
«[ :£3baa.i.(tellio. fi coquaf cá aqua ⁊ aneto valet doloꝛi
ncruozum, gc Apo .
¶ Buten .i. talpa ſciſſa ⁊ calida fuper moꝛſum ſcoꝛpionis
pofita valet. De ranticulis c rana.
¶ :£fida.i.ranüculus vel rana coctus 7 fuper mo:fue ſcoꝛ⸗
pionum ⁊ ferpentum pofitus valet: ficcatus 7 pulucrísat?
⁊ bibíto eragio.. valet mozfibus ommus reptiliti : cínis ex
€o factusvalct alopittjs fi cũ oleo ínungat: ⁊ fanguis ranü
culí vírídis: fi cum co gingiue fricentur bentes confirmat;
cinis cius flurü fanguinis narium ſiſtit.
De gallo 7 gallína.
¶ Aaducaſuſet..gallus ⁊ gallina fi find:n£:c calidís moz
fibus vencnaris fupponáturvaletzius gallípinguis cü ace
to t cinamomo althinio⁊ polipodioventré larat.
De catto.
¶ ianatus.i.cattus valet doloꝛibꝰ neruoꝛũ c emoꝛroi⸗
dará : comeftus renes calefaatz valet doloꝛibꝰ doꝛſi.
De ftinco, .
¶ Saganígur.i.ftincus caro eius valet coitui: auget fper»
ma; oefiderium adíuuat maxime vmbilicus ci?; 7 pingue
do buiuímodi babet. iD clepo:t marino. :
¶ TAruebatanẽ.i.lepus marinus fi comedatur racitem pi»
co8 : oleum in quo coquitur capillos munctos cadere tacit.
De ſummitate caude cerui.
¶ S ümitas caude cerui mostifera cft exagio.j.bibito.
ic birundinc.
¶ TOuatil.i.hirũdo cinis valet eius ſquinanticis cii melle
5. bibita:in oculis miſſus acuit vifum:ficcatà ⁊ pulueriʒa
t3, 5. j.bibíta valet ſquinanticis. c fco:pior.c.
¶ Acab.i.ſcoꝛpio:piſtatus c ſuper mo:fum pofitus ferpe
tis doloꝛem mitigat: puluerisatus 7 ín ocults miſſus valet
labídem renum frangit. De fanguifugis. ;
¶ Alac.i.ſanguiſuga:ſi pona£ fuper putrida (anguinem at
trabit ad fe putrediné vel fuper tineá:opostet vt fiat pꝛece⸗
dente purgatione pbleboromie pbarmacie ne cíus attra
ctíone ey humoꝛũ putredine fupfiui concurrant humoꝛes.
De cantarid:bus.
«[ Afepbara.i.cantandes calíde ⁊ acute ſunt:ſcabiei valẽt
4 mo:pbce.pedíau'os necant: mixte cum aceto t mo:pbec
fuperpofite valent : in pouocandovꝛinam multum valent
t moxtificant, De muſca.
¶ Diaben.i.muſca valer doloꝛi oculoꝛũ vel oꝛdeolis ⁊ flu
pui oculoꝛũ:cinis factus ⁊ cũ melle mixtus valet alopitie.
grillo.
¶ Eerad.i.grillus collo ſuſpẽſus valet quartane febꝛi.
De cancro
¶ Gararan.í. cancer piſtatus ⁊ vulneri fü fitus ferrũ
1 filices extrahit.Similiter ſi ponatur cínts cti aceto mixtꝰ
mo:zfui rabíoft canís : fuperpofit?valet mo:fibus fcozpioís
« tytíe 4 ferpétís c locis venenatis:fimiliter ventre fafio c
loto cum anerc ⁊ ptifano valer pbtbyfias.
De piſce.
¶TSama.i.piſcis que alij dicunt trapedinẽ:ſi fuper frontẽ
nimis ponatur doloꝛẽ ftupefacit: q: reddit locũ infenfibile
WOcfalamandra, — -
«Dari. falamandra piftata ⁊ pofita fuper locum fagittas
Ziber fecundus
m attrapit illas maxime quod eſt moꝛtis.
teu ¶De virtutibus pinguedinis atalít € auium
4 medullís cozum. 20 Epi.
! Quacan.i.pinguedo:ote pi.guedo generaliter
DEOR cauda ⁊ bumida eſt:diuerſis tamcn virtutibus
are e fmalalía vndefit :c etatem ⁊ eoꝛũ cibaria: 6m
—4 / €o:i genus ficut mafculi vel femíne fiue caſtra⸗
SES ta vel non, De pinguedine leonis,
"pinguedo leonte calídioz eft £ bumidío: omnibus ani»
malibus ⁊ foztío: in diſſoluendo apoftemara ,
De pinguedine poꝛcina.
¶ TPinguedo poxcína eft humidioꝛ ommbus animalibus
« calida mínus leonis: cft maturatiua ⁊ humectatiua:valet
diſſinterie que firi tenui inteſtino.
De pingucdine capꝛiiin.
¶ Pinguedo capꝛina minoꝛis hũiditatis eft p poꝛcina.va
let oolo:t in viſceribꝰ. clyfterc factũ ex ea valet diſſinterie.
Deo pinguedine vitellina.
¶ Vitellina minus eft calida? ficca qᷓ vaccina:cũ oleo lauri
no valet oolozauri ⁊ dentiũ. De pinguedine vulpina.
¶ Gulpina oíflolutiua eſt:cũ olco yꝛino valet dolori auriũ
cũ licinio immiſſo.valet etíam 001021 dentium.
De pinguedine piſciũ.
—— pinguedo piſciũ oiflolutíua eſt:cũ melle mixta
«in oculis miſſa eos clarificat: viſumq; contoꝛtat.valet ca⸗
taractis. De medulla tibiarũ.
¶ OMacho.i.medulla tibiarũ gñaliter eft diſolutiua diſſol⸗
uẽs oẽm duriciẽ:valet faffure manuũ t pedũ:melioꝛ oibus
ceruina:poſt vitellina:poſt bouina:deinde hirc na Q cft fice
cio: oibus. ¶ Devirtutibus capitũ aĩaliũ. Cap̃ · lxtj.
¶ De capite ouis.
AAſputouis fi coquat᷑ ⁊ ſiat inde clyſtere iuuat in
s inferioꝛi oíffintería: ⁊ ín doloꝛibus rend.renefqs
SS e Á
M Iunpinguarzaugct coitũ ín Dre d deficiũt ex tenui
De capite loꝛicis.
¶ £aput ſoꝛicis ſiccatũ caduftü ⁊ pulueriʒatũ
cum melle mittũvalet alopicie. De medulla lepoꝛis.
€. Oedulla lepo:ís gingiuas pueroꝛũ vnctas er ea dentes
exire facit cito. Bat. dicit ꝙ nõ operat᷑ cũ fua ꝓpꝛietate: (ed
cum fua virtute qua pinguedo ⁊ meloperaniur:ſi comeda⸗
tur iuuat in tremo:e membzozum.
De virtutibus in coꝛmbus afalimn, — fCapJritj:
mua generaliter ſunt deſiccatiua. Coꝛnua ca
ſ (79) p:e ⁊ cerui adufta octes müdant:gingiuas mol
| pe es ftringuntz bene c fübtiliter cribꝛata: ⁊ in ocu
«fils miſſa clarificant ipfos : probíbent materiã ad
— — - odios fluere: marimce poft vftion£: lota cii vino
mundãt dẽtes c cófo:tát. £ínís cx eis factus ⁊ lotus valet
diſſinterie bibítus. Coꝛnua cocta ín aceto ⁊ os ablurum va
let doloꝛi dentiũ.piſtata 7 bibita valent moꝛũbus reptilius
fumigũ ex cis factũ ferpétes fugat:fiurü ſanguinis ftringit
t ſputum marimeficü oragagáto ſumatur.valet oolozi ve
fice:fi cũ firupo acetofo bibatur valet ycteritie,
De co:nibus vacce.
-o:tua vacce: cinis er eis factus t bibítus flnpum ſangui
nie er omi loco fiftít. € coꝛnibus cerui.
€ Coꝛnua cerui:cinis vnũ exagiũ bibitüvalet moꝛſibus tp
rie ⁊ fumigiũ er eie factum fugat reptilia.
¶ De virtutibus mẽbꝛeꝝ beſtiarũ. ap .xiiij.
¶ De pulmone poꝛci ⁊ arietis.
Tmo po:d ⁊ arietis aduſtus ⁊ cinis fuper bul
factas ex ſtrictis ſotularibus ſanat.
De pulmone vulpis.
CCTAUulpinus cocꝰ cũ aceto ſquillitico mirt?
eA valet oꝛibomie. De pulmone afiní filneftris;
» (Ani filucftris pulmo ficcatus.s.tj.Díbíteva
léto:xbomíeztuffibus. De epate rabidi canis.
¶ par tabit.i.rabioſi canís: ⁊ qué moꝛdiderit mãducaue
rit ſanabitur. De epate capꝛino.
¶ Wapꝛinũ fi affcf cũ pipere longo qð ſtillat ofi affa£ ocu»
lis coctũ inſtillet pꝛodeſt amittẽtibus viſum ab occafu ſolis
fimiliter coctum c fumus ciug in oculis fumigatus:⁊ come
Pꝛactice.
ftum idem facit:valetín quibuſdã epilepticis.
De epate poꝛcino.
¶ RPorcinũ cum àccto comeſtũ valet moꝛſibus reptilium.
De epate perdicis. ::
¶ par cbalaar.i.epar perdias rizatũ exagiũ vnũ bí
birü valet epilepticis. epate pecoꝛino.
¶ Pecorinũ — fine f; -€ oíffinteriam ftringit.
cepate lupíno.
¶ Epar chibi.i.lupinũ epar ficcatü cin antidotis ad doloꝛc
epatis ſatis iuuat,
¶ De teſticulis ⁊ vnguibus eozus. s£ap. lxv.
(Cc teſticulis cerui.
—— 6fa.i. teſticulus ceruinus ſiccatus ⁊ bibitus
ſibus:idem fadt ceruinus.
¶ MWeudelbabuſter.i. caſtoꝛis tenuis ⁊ diſſolutiuus:valet
doloꝛi neruoꝛũ de plenitudine groſſoꝛũ ⁊ viſcoſoꝛũ humoꝝ
bibitus vel inunctus foꝛtiter calefacit: pdeft groſſe vẽtoſi⸗
tati ín ſtomacho viſcerib.ꝛs ⁊vulua:valẽt paralyticis letbar
gicis:ſi cá mentaſtro bibat méftrua pꝛouocat:fetũ ⁊ ſecun⸗
diná expellit: fumigiũ eius ide opcrat᷑: valet tremoꝛi mem
bꝛoꝛũ z ſingultui ex plenitudine maxime fi cũ ſiſimbꝛio bí
bat: cii ſambuceleon mixtus t venter inunctus valet groſ⸗
fc vẽtoſitati ín ſtomacho:⁊ ín virga iniectꝰ ſtrãguriã ſedat.
¶ De vngula capꝛina.
¶ Adalaphy ã.vngula capꝛina:cũ aceto valet alopitie.
De vngula aſini ⁊ equi.
¶ TVUngula aſini ſilueſtris fi combura£ ⁊ bibatur ꝓdeſt epí
lepfie : cinis ei? fi mifccat oleoclíue ſtroppulas diſſoluit:ññ
v0 cataplafmcf cũ oleo oliue fup alopíria pdeft . Eqᷣna ide
faat, ¶ De oſſibus aiaiiá ⁊co:lo ſerpẽtũ. Ca.lxvj.
£5(3 aduftaoiffoluunt ⁊ deſiccãt.
De calcaneo poꝛci. Lt
¶ s£alcaneum poza cóbuftü er co dentes fricati
liconfoztat. valet ínfl anoni ftomacbíc anguftie.
— De calcaneo vacce. J
¶ Calcaneũ vacce ſimiliter aduſtũ dẽtes ↄñrmat: fi ci ace
tofo firupo bibatur ſplenẽ diſſoluit:valet coirui t moꝛphec.
¶ De oſſibus tibiarũ vacce.
¶IOMa tibiarü vacce adufta valent diſſinterie fi bibantur
ficcata t trita valent alopitie. De coꝛio ſerpentis.
¶ Bedubu.coꝛiũ ſerpẽtis cii aceto coctũ dẽtibus ablutis
fugat doloꝛem eoꝛũ. De coꝛio capꝛe.
¶ £oxü capꝛinũ ⁊ pecoꝛinũ cũ recẽs faerit ſuppoſitũ per
cuſſionibus 7 vulneribus valet: « variolis:valet z mo:zfib?
reptilium. Doe coꝛio lupi.
¶ yoenemic.i.cozíü — collo valet hydrofoꝛ⸗
1 foleis.
picis.
¶ Solee vfte pofite fuper ampullas d fiit ex anguſtijs cal»
ciamentoꝛũ valent; puluerisate pfuntaduftioni ignis 7 fri⸗
catís c excoꝛiatis coris íinfimul: cola que conficif cp eis vas
let tinee: c fi nux cypꝛeſſina mífce£valet crepatis ínguimb?
De ſquamis oftrearum.
¶TSquama oſtrearũ melio: alba adufta: fi dentes fricent
emũdat ⁊ albificat:oẽ vulnus etiã deſiccat: valet vulneribꝰ
oculoꝛũ ⁊ vſtionibus ignis. De lapar.
¶ Xadar.i.lapar.ſimiliter agit: fed debilius.:
De cancro marino.
¶ TSaratan.i.cancer marinus:cinis eius ſuper lentiginem
pofitus pellit: valet bibitus moꝛſui canis rabidi ⁊ alboꝛibꝰ
oculoꝛũ:ſimiliter dentes mundat ⁊ albiñcat.
¶ De capillis c lana ⁊ pilis boĩs. £a. lxvij.
e eina aduſta cał.⁊ tenuis deſiccatiua minuit ma⸗
lam carnem ín vulnere: ſimiliter capilli aduſti ín
aduftíonibus pofiti valẽt: m tenafmone pofiti re
uocant íntus. S apillí hoĩs vſti c cü aceto mixtiva
, entmo:fibus canis,
&L Siquis lanã⁊ capillos vꝛere facit:hoc modo figtzín olla
S'o.Ittvj.
rudi cooperta in coopertoꝛio fozamíne facto:⁊ ín ígnevel fi
adurantur.
Q (td oirimus virtute fim.
7 rum iuuamé; placet oc oiffolutiua tractare: €
e. quomodo operari debeat: ⁊ qͥd virtus vniuſcu
iufq5 ín bumanis coꝛpoꝛibus operctur:c iuua⸗
men vniuſcuiuſq;: ⁊ quomodo impedimentum
ſedet᷑:neceſſariã ergo ſuã regulà ſcire generaliter oſtẽda:vt
ignoꝛatibus ⁊ ſcire volẽtibus qualiter opcrent pazcfiat,
¶ De diſſolutiuis medicinis. fapilrir.
AIcimus medicinas ſolutiuas nó vno modo: fed
ze multie modisventrem purgarc. Aue cü expꝛeſ
fione vel myzobalanizalie cti falfugine t acumi⸗
y mine oíffoluunt 7 mundificant: ale cü ſalſugine
Ll c orlcedine diſſoluunt: alie cum acumine vt eu⸗
foꝛbiũ: alie cũ vifcofirate vt mercurialis:alie cũ vtute artra
ctíua purgant fua fimilia: vt ſcamonea cholerã rubea vr ma
gnes attrabit ferrum z alie purgant materi fimilẽ ſibi bhac
cadem ratione:fed in attractiõe virtutis medicine ín bumo
nbus oíffonant. »
¶ De cifdé oíffolutiuis medicinis. £3p.lrr.
x. Clidà dicũt c medicina diſſolutiua trabit in ſto
macpo 4 exiẽs oe ftomacbo venir ad mCbzn;5 ba»
j a bẽs plenitudinẽ humoꝛũ fimilie medicine vbrat
LES trabit fibi fimiles hũoꝛes:⁊ attractos educit mẽ
b:ís fibi adunantibus cii virtute expulſiua: fic cp
ín vnum redeunt 7 per vifcera exeunt: fid bec ratio friuola
tít: qaia quod attrabit non vadit ad lud quod trabitur:ſi⸗
cut ad ferrum maguentem non videmus ire. &[ A5 affir?
mant cum medícina ad ftomacbum vadit: attrabit humo⸗
res fibi ſimiles oc mebꝛis a fcad ſtomachũ: vt magnes fer
rum: poftea humoꝛes t medídina infimul ecredinnt p in»
ferioza:nec boc multü ratũ eſt:qꝛ fi ita eflet cp hũoꝛes 7 me»
dicina ín ſtomacho cóueniret:nó ocitomacpo egrederérurz
v: ferrum 7 magnctem inſimul iuncta nó mutare videm?,
Zia fimititudo. ar oicunt poftdp medicina 3d ftemacoüve
nir:trabit ad fe fimiles Dumozes oc membzo p:orimo vel 1o
ginquo naturam babens ſimilẽ fibi: d per venas fanguínis
venidt ad illud qui veniür ab epate aa illud mẽbꝛũ ficut oí»
rimus ín anatomía: 7 ita per venas illas bumozes currunt
vſq; adita loc qui oiat pozta lactis:deinde oifcurrüt vſq;
ad ouodenum:7 ieꝛunũ inteſtinum eijcit a fe cà folurione.
(Eaufa jre inteftina etjciãt a fe eſt:qꝛ grauitatẽ bhumoꝛuʒ
nequeũt ferre:ió et)dunt eos:ideoq; leníter D facit natura,
Nã vt diximꝰ attrabit hũoꝛes oe Lactea ad ieiunũ inteftinüz
⁊ de ieiuno ad duodenũ: ocíde ad ftemacbü: ibí aggrega
tos ftomacbus cos crpellit afe c alte hũoꝛibꝰ q̃ñ res noci
u3: vt hũoꝛes acutít cbolería: iddirco videm? d pbarmaciá
acdoiür pprer acutos bumo;es fencopim pari. SSimilitervi
demus alia pati accidétia cB acun fint hũoꝛes in ſte macho
vt anguftías ſpũs pati: ⁊ fpncopim ppterfenfibilitaré fto»
macbi ⁊ malos bumo:es:boc nó poteft fieri nifi malos büo
res trapatad vétriculos:aut in faucib? boim:aur ín puimo
ne. Si bũoꝛes fint ín bis lods medicina trabitillos bũoꝛes
a ouodeno ad ſtomachum:⁊ oe ftomacbo et)cir ad vifcera.
Si bumoscs fint ínvenis d (unt ín cerebꝛo:opʒ vr medicina
attrabat illos p venas fauci oꝛganales:⁊ poftea p alias ve
nas ad cócauitaté eparis:f5 poft p meferaicasvenas ad ouo
denü inteſtinũ velicinnii : c ficad maioꝛa inteftina poftea
etjcit. Diaſco.oĩs em medicine attractiua à cü virtute attra
ctiua purqatzbs ſubitantiã veiut torícatá 7 nature cétrariá
Opoꝛtet g medici cd operat fcire medianá diſſolatiuã 7 cũ
ratióc oia facere t oare £m naturá tépus ferü ⁊ etatẽ:ne fi
fuperfiuatfic ppter purgados büo:es alios attrabat ⁊ ſpaſ
mũ vel moꝛtẽ fadt. qp fi oat i multa quãtitatevt᷑ q̊litate aut
extra tẽpꝰcõgruũ interficit:aur nimiũ purgat:vñ bó mox:
aut multũ tũ infirmat᷑. vñ Pp.diciti in epidimia.⁊ in lib.de
büana natura. qꝛ oie medicina ci ad ſtomachũ venerit pz?
attrabit ad fe de hũoꝛibꝰ quos 05 ad (e attrabere:fi virt? ad
huc in medicina erit:poſt ((tos attrabit liquidos ttenues ;
verbi gratia:fi cholere rub.purgatiuum — pur
ün
Zibet fecundus
gabit cbolerá rubes:q iti quantitate vd virtute purgata: at
trabit pplegma ftarim:q: magis tenuis ifte bumo: eft c ud
dus d? c polcra nigra:poft pblegma fequitur cbolcra nigra
quam fi adbuc vírtuola fucrit purgabit: t fi virtuofa fuerit
adbuc purgabit fanguinem. tOuare poft nigrà cholerã fan
guinem ⁊ non puuszquía fangtís eft amícus nature; c per
cü regitur ooncc et retinuerit. £55 ci natura oeftcit er qua
cónncbat ep ocfectu ipfius erít; eft dubiũ « moleftü vtrũ
hõ cuadat. Si medicina fuerir nature choł.ni.purgãs pz?
nígrà: poitea cho.ru.deinde pbleg.poftea fanguine. s£à qre
vt ſuperiꝰ:q; natura eft defecta:⁊ oꝛa venarü lunt apta pzo
pter acumé medicane inde trãſeũtis. Sed nó in oi rpe cons
' uenit dari laxatiuũ maríme qð cü attracríóe ci? vᷣtutis libe
rat:qꝛ fier bmoi medicina fanguis erit moꝛitur hõ:qꝛ curas
«uat vnũ ex hũoꝛibꝰ fupzadíctis vel ouos.nó femp boc acci
dit nifi ex to:títudine vᷣtutis:qꝛ fi hõ eſt vᷣtuoſus poterit fer
re euacuationé plurímoz bBoz.q fi medicina fuerit vt vnũ
urget:;fepe oeducit duos: t b accidit q: ppe funt hũcꝛes
omacpo 3rjt ín hũo:ibus quos mediana purgare o5. Rã
fepe in inteftino: auc ín meferaíca vena: aut ín oꝛe ftomacbi
funt hũoꝛes 3:tj hũoꝛibꝰ oeponédís er medicina: tücem co
trarioe ppinquos pꝛius erpellit p qui longe remotifunt
a oeponendis.a fe nó acadit mifi natura grauct ab hũcꝛibꝰ
« medíana odío teneat cũ vᷣtute erpulfiua: ⁊ ítà ezpeliunt
nó víribus medicine fed viribꝰ expulſiue. ¶ Poſt cuacua»
tione Doz hũoꝝ:attractione facta: medícina expellit ⁊ opes
raf hũoꝛes quos 05.s£t q: ita eft rationabiliter os m: dicinã
ban cü róue 7 cautela: ⁊ cóuenít medico fcire quãtitatem c
qualitate medicine ebi cóueníát vel nõ.¶ Si ita rationabt
l&oa£ Dio. medicina oeponít quos ocber z purgat co:pus
4 fana£, Si oc£ abſq; ratiõe ⁊ pluſqᷓ opo:teat abíqs dubio
vnũ ouo: cffidet : aut mutat coꝛpus oe cõplexiõe ad dete⸗
rius periculũ.verbi gratia. $i ſcamonea detur abftp rõne
vt pluſqᷓ opoꝛteat: aut fi (camonea fuerit de gñe malo: aut
fimpler oetur finc admixtioe alicuiꝰſpeciei mnuétíe acume
aut fi det᷑ ín eſtiuo tpe:magis purgat« foꝛtiter:⁊ nõ pót fie
ri quin minuat de naturali calozez4 ín ſincopim deueniat ct
ín anguftiá oꝛis ſtomachi marime fi ocf cii pblegma onat :
aut ín crarc ſenili:in his em cholerã educitcü potíus phle⸗
gma purgãdũ eſſet d iuuat eos retinere magis dj ezpellere
4 inde ínfirman£t remanéte pblegmate faciéte ipfas infinmt
tates. Si cim poftd? purgauerit choł.rub.⁊virtꝰaliqua in ca
rcmáfit purgat pblegma:4 poftca alios hũoꝛes:ſi vírtuofa
fuerit vc fuperius diximus.Si aütocf cii moderatióe put
opoꝛtet: c fcamonea fuent bona:⁊ mifceaf cii fene ⁊ amfo
4 fimilibus d acutate minuant:⁊ oetur ín rpe verís « in iu
uenili etate: c quibua oriatur cbolera rub.purgat euʒ:pꝛo⸗
dett eis fi fiat ía certis fpeciebus laxatiuis. Opoꝛtet regula
ſupꝛadictã babere in omnibus purgationibus:vt cóuenien
tcr purget cum oatur ficut dicemus ín capítulo poft iſtud.
(2c oiffolatiuís medicinis ; ⁊ primo oc ſcamonea.
fCapitulum.lrrj. tos
- EexcqiiLamonea caída eft ⁊ ficca:cbolerá rub. purgat
QUIS marie oe loginquís locis:ſtomacho 7 epati no»
Adcer debuia naturalíter mébza pabétíb? : melioz
jade venit oc antiochia cuius colo: ad albedíné
— trabit ⁊ cito frangit᷑:⁊ cũ frangi£ colo: eius eft
quafi nitri:peioꝛ nigra: t nó (tatráfluces nec dito frãgibilis
opostet vt nó íta cũ medicina mittat ne diſſinteriã generet
zanguftiam : clígatur ergo melioꝛ. doſis ci? fcamonec.s.f.
ad plus.s.j.mirta cũ cóueniente medicamine, Si quís plus
vᷣo dederit:aut moꝛtẽ infertzaur diſſinteriã generabit:aut ní
bil videbif impedire cái epar ⁊ ſtomachũ diſtẽperet. Mał.cũ
ea aniſum vel fene miſceat᷑:que fimpliciter eel equaliter mi
fcean£, Sí fimpler octur fm ratione íta vt quí accipit fit fi
ne labo:e:vel fi fueritcalide cõplexionis: neceffe eft vt aſſet
ín euacuato malo citonio velalia re : ⁊ tnta interpofita et
pafta inuoluta in furno vel (ane affef: deinde extrahat᷑ ⁊ in
vmbꝛa ficectur; € prout cóuenit fm ſupꝛadictas menſuras
octur. «Lic celoquintída,
¶ Sciandel.i.coloquintida catída 7 ficca purgat cũ acumi⸗
n ⁊ cB virtute attractiua:groftus phlegma ⁊ viſcoſum pur
gatoe iücturis ⁊ chor nig. de cereb10.telíoz aliquantulũ q
trina ccoliecta m autünozín vcre collecta fit acerba: vfi ana
guftià « vomítus c fincopim ín ſtomacho generabit: fuper
flue (umpta interficit Tauẽdũ eft ne oc£ fumpta oc arbos
re vbi tantü»nü pomü fit ⁊ nó plus:qꝛ aut fuperflue purga
bit aut intcrficiet;nec o£ m tépoze calidozvel miſceat medi
cine per fe eft multü laxatiua:ſed admírta dꝛagagato mi⸗
tigabit t minuetur cíus malitia.Maxima oofis ciu$.5.. et
poft trcs méfes pulpa a pomo extrabit zvt virtutis ci? ma»
lita minuatur : quia quanto remotio: eft ab extractione rà
to minoꝛis cft virtutis, !
¶ De aloe.
¶ Sibar.í.aloc catio. c ſic.choleram rubei c malos bumo
rcs purgat:cerebꝛum oe coagulato pblegmate p:obibet fur
mii a ftomacpo ad cerebꝛũ afcenderc: purgat neruos. vifibi
biles fpiis c oculos clarificat:c eft tnbus modis. inus eft
fuccotréfis à melio: eft ⁊ ceteris laudabiluoz vt gũma boni
odo:is ⁊ frangibílis epatis colozem habens:odoꝛ cft vt mu
fc.s£ft c cítrinus minus valens ⁊ mino:is virturís t nó fua
uis odoꝛis. Et alius cft fabitrínus inutilis magis nocet
xofit nigri coloꝛis « mali odoꝛis infrangibilis.loe nó det
in maximo caloꝛe vel frigoꝛe:in his partibus pꝛopinatũ no
cet emoꝛroidibus ⁊ poſterio £ngabit cius malitia
⁊ hocumentũ fi cái co mifceas maſticẽ anifus c baelliũ: ⁊ de
tur dimdiũ exagiũ vſq; ad vnd: f melius fi fit lori qᷓ non,
Si lauetur cü aqua aromatica melíus c(t: ocbílius operat
⁊ minus ourat,
e turbith.
¶ Turbith catidá fic purgat polegma fine moleſtia.me⸗
liug cócaud vr calamus ⁊ oefozis equale temperatü medi
inter groffum 4 tenue in capitc albũ ⁊ gũmoſum qð cro te»
ritur € cü in oꝛe mittit᷑ moꝛdet lingua, Nigrũ inutile qð eſt
ꝑtuſum habẽs foꝛamen qð factũ eſt ab acu.opoꝛtet radi de
fous oonec veniat ad albedinẽ.tenuiſſime nó terat ci in me
dicinis pP .z aposimatíb? m:tritur zue adbereat ftomacbo
vcl epati fecf cũ odleo amigdalino. Doſis cius ab vno cras
gio vſq; 3d ouo . ín aposimare aouobus vſq; ad tría,
De agarico,
¶ TAgaricũ calidũ ⁊ ficcum choł.rubeã ⁊ aduftam purgatc
pbiegma fine moleſtia: mixtũ in medicinis oc lógings par
tibus purgatbumoses:cít cotra venenü bibitũ menfurate
p:odeft venenatis. O^clíus albü qð cíto terif: cõtrariuʒ inu
tic Doſis eus exagiũ vnũ cũ medicinis mixtũ a medio vf
q; ad vnum.
¶ De polipodio.
¶ Biſſbegi.i.poupodiũ calidũ⁊ ſiccũ:vtiliter purgat cho
lerã nis. melius recẽs ⁊ groſſum defoꝛis intus cft viríde: ci
succara tritũ ſuauiter mouctventré:multi cá iurc hecagũt.
Doſis cíus a.s.fj in medicinis:in apoʒimate vſq; ad q̃ttuoꝛ.
epithimo.
¶ Phayavſmo.i.epythimũ calið.⁊ ſiccũ ín fcóo gradu cbo
lerà níg.purgat.nó oe£ cholericis nimis ne ſincopim p atiã
tur:büo.vftoe babentibus « fenibus cõuenit: melius recẽs
⁊ pari rubet odoꝛẽ tbímí habens. Doſis cíus a duabus.ʒ.
vſq; ad tres :in aposimateza. v, vfq ad. r.c per fc oaf coqua
tur in pꝛincipio aposimatie ci alijé medicinis puluerísatus
ín finc oecoctionis colatum ¶ De graníe nil.
¶ TAlbenil.i.grana ml cał .⁊ ſic. in fcóo gradu acutũ phleg.
purgát:faciüt ſincopim:nõ benf fola fcd mixta cB my:abot.
t fcamonea: (ücta cũ iſtis cíto ſoluũt: exeũt facile 7 ita pur»
gant cbo.ru. ⁊ pbegtna: mixta c turbítb operantur foztíus
oofis cíus a medía.s.vfpad ena. ¶ De ap le Spa der
¶ aurige.i.hermodactyli cał.in tertío gradu fic.in fecun
do: oc iuncturis pblegma purgant: valét feiatícis ⁊ artetí?
cis ⁊ paralyſi:melioꝛes albi defoꝛis intus ru. nig.doſis ci?
ab.j. 5. efcp ad exagium.j.cũ succaro.mírti cum medicinis a
5.6. vfqs ad vnã. ¶ De titbimallo.
¶ Sembꝛã.i.tithimallus cał.⁊ fic. m fecundo gradu:acute
— adducit : habẽs lacticinũvt ceteri paeem iuuat
ropicos: purgat pblegma oc iuncturis ⁊ cbolerá nigrã
valet colíce paffioni: —— eius inutile:melioꝛrubeus
€t lenis groſſus: ct luidus durus ad piſtandum. Oa⸗
Paꝛactice
it anguſtiam in ote ſtomachi et ſincopim · Tum oa»
M in lacte mozari vna nocte:et extracto oc lacte ex
cuflo ficcetur ínvmbza poftea mifceatur cum anifo maratro
cimíno ct myz05. pec minuunt eius malíciam ; fioerur co»
licis oc grotía ventofitate et groflo pplegmate:mifceatur
«um bdcllio et ferapino aut armoníaco: c fiant índe pillule.
Si octur colicis mifceatur cum ſtercoꝛe lupino , $5í detur
bydropide pofti exiuerit a lacte er ficcatur: miſceatur &5
endiuia maratro:et coꝛallo et mífceatur cum eis parum tur
bith ct falis gemme c aloes⁊ myrobal valet hydropicis in
dubitàter.£oefereon genus cft cirpímalli,
ecucumercafinino.
¶ TAbeltetima . cucumeres afimni vel filueftree fimiles
citrols iunio:tb? ca. fcóo gradu fic. in tertio: amari funt
€t acutí mínus rf coloquintida: fed acutioꝛes:groſſum⁊ vi»
fcofam pblegma purgant: cbo,ni, 7 citrina aquam.valent
Dolo:í neruoz oc phlegmate⁊ paralyticis.in colíca paf.non
dentur ſimpuces ꝓ fortitudinẽ ſua.miſceantur cu5 aloezmi
nozicétaurcazaur cá hermodactylis vł camepiteos:tüc ma»
gurus mírrus cũ vino et ſupꝛadictis valetzmelío: fi colliga⸗
cur ín tẽpoꝛe víndemíe tunc maturus: c fuccus cíus fo:tio:
cotrit? ita c expꝛeſſus manibus c nó pila. Cõtuſus ín vafe
fitus ad folem aqua ſupernatante pꝛoiecta:de eo qð rco
inanctin fundo fiant trociſci 7 poft fal faper tabulà afpfus
ficcétur in vmbꝛa et ínueteran oebüirátur.Dofis.5.j. velt).
vr nó noceant miſceãtur dimidia pare gũmi arabici t quar?
taparsamidí, — bellcbo:o nigro,
¶ Arbaccalmabe.i.hellebo:us níg.ca. ⁊ fic. ín tertio gradu
€po.nig.purgat ct rubeam aduſtã:melioꝛ niger recens z nó
renuís nec groffus. valet vtí diximus impetiginibus c len»
tigínibuslep:e: comníbus paffionibus ex cbolera nigra.
Doſis cius a medía.s.víqs ad oímidium exagiũ cum aposi
tatc epithimi ⁊ agarici: aut ftícados vrauferant malitiam
ex eo:⁊vt nó noccat mífcea£ cũ rantüdé oꝛigani aut nepite.
centaurea,
A[ £antano: id cft cenraurea ca.et fic melio: míno: : purs
gat cboleram nigram et vifcofüm pblegma:valer ſciaticis ⁊
Dolo: neruoꝛum:bibitavel clyfterisata valet colicis. Doſis
eius exagia.ij.in aposimate,s. v,
— Par eufoꝛbio.
¶ TÆWutoꝛbium ca. ſicin quarto gradu:acutum tenuez ro
tundũ:melius recens ⁊ citrinũ ⁊ lucidũ odouferũ ⁊ acutum
parũ ín ſapoꝛe:citrinã aquã purgat t phlegmaticos humo
res oc iuncturis ⁊ nodis.valet ſciaticis paralyticis fi miſcea
tur cum alia medicina. Doſis eius cuʒ mediana quinq; vel
nouem granoꝛum o:deí penſum groſſe tritum:plus autem
bibitum anguſtiam et ſincopim facit:os ſtomachi ſtringit.
ſudoꝛem frigidum facit.nocumentumm tollitur fi miſcea⸗
tur cum gumma arabica, valet phlegmaticis ⁊ groſſas ⁊ vi⸗
ſcoſas infirmitates patientibus:complexioni calide et fan»
guiueis et cholericis rubeis ct naturaliter pinguibus incõ⸗
ueniens eft ct moleſtum.
¶ De fquama eris.
¶ TTbibalanachas.i.ſquama eris melio: oc cupꝛo tenui et
cubeo:phlegma purgat t aquam citrinam hydropicoꝛum.
Doſis cius cragum.j.vel.f.compofitum cum terebẽtbina
vtoicemus in compofitíone mediane,
(Loc alcanna,
¶Alcanna id eft cozona folis: alij grana ebuli vel fambuci
€a,et bu.purgat pplegma:valet colice paſſioni. Doſis eius
a.x.granis o:dei vſq; ad.xx.
(e medulla croci hoꝛtenſis.
¶ ube ado:tem íd eft medulla croa bo:téfis ca.et fic. pur
e pblegma: p:odeft colíce paſſioni: valet bydropífi bypo⸗
arce pblegmatice paſſioni. Doſis eius epagia. v. cum paus
€o origani ct falis gemme.
femine vztice.
¶ Waſſa mãgumi íd eft femen vztice calidi ⁊ ſiccũ: ín pmo
purgat aquam cítrínamc pblegma epcoziati.s.$.cum aqua
tcpida mclius eft.
(Lic bdcllío,
¶ Tooulcal idcft bdellium ca.⁊ ſic Doſis cius cum ſimplex
Fo.lrrvij.
fuerit.ʒ.tj.cũ hydromelle vcl aus myrob.inais.aut bellericis
exagiũ f, valet pꝛinci remoꝛroydibus.
earmoniaco.
¶ Uſaac id eft armoniacum ca.et fic.pblegma purgat; valet
bydropicis:fpleneticis:paral icie ct fimilibus,
¶ De my:obalanis. —
¶ Bellerici id eft myꝛobalani:et ſunt tribus modis: citrini
nign et indi.nigri ca.⁊ ficet amari aliquantulum:vnde pꝛo
amaritudine babet aliquid caloꝛis:minoꝛem tfi dp citrini:qꝛ
nó funttantü amari: fed acctofi magis:cũ coꝛũ pꝛopꝛietate
purgant cholerã rubcam:ct aliquantulum humiditatẽ fto»
macbi ficcant, SQ XL ndis,
¶ Znai funt pꝛoximi in vírture et opere kebulíe:fs cbolerá
nigrá magis ocpontit:mulne modis dantur.alij ſimplices:
alt) cum 5accara:altj cũ manna puluerisat; ⁊ tepefacti aqua
Doſis minoꝛ.ʒ.iij.maioꝛ.ʒ.v.citrini kebuli indi a tribus vſq;
ad quinq;:alij puluertʒari t in aqua tepida mollire faciunt
vna nocte: colatis bibBr, Iſta bibírio fit a.t). vías ad.5.vij.
s£ itríni kebuli z indizita pparati 3.5. vj.vfqp ad.ir. Opoꝛtet
fcire quando ita fumuntur poftd? deduxerunt faciunt fitim
etoeficcantzmirti cum alijs fpcacbus ín apoʒimate oe citri
nis et oe alijs. 5. vt).oentur Pr bumozum virtutem ct ncs
itatem. ¶ De emblicis t bellericis.
¶ EÆmblici etbellenci funt fimiles ín virtute t opere kebu⸗
lis et indis:⁊ ita dẽturvt ipi. Quicungs triferã maioꝛẽ cr fu
pꝛadictis generibus quinq; cófiaumr. valer inñrmitatibus
oe pblegmatect cholera nigra naturali:facit bonũ coloꝛem
confo:tat co: et pꝛobibet canoe JE mblicitin Lacte miffi dimi⸗
nuuntur ex fus ponticitateet nomínátur fozemblíci.
¶ De abſinthio.
¶ Abſinthium ca.in initio pꝛimi gradus ſiccum ín fccundo
ponticum et am arũ:aperit oppilationem epatis:valet ycte
cis cxcho.ru.ſuccus foztioz frondibus, valet tertianis:bu⸗
mores oc mery et ſtomacho et venis purgar oc eifdem pus
mo:ibue:cuius aposima ſi datur mnclancbolias . £t
aofinrbium cft multis modis: vnus melius pe furía atrinü
et quafi pilofum babens nodos vt oꝛiganum⁊ odozíferum
iofis in aposunate ab vna.ʒz.vſq; ad. 5.5.ct oc fucco abvno
cragio vfq ad ouo. .
€ cupato:io.
¶ £upato:iü cpo.níg. purgat: valet quartane febꝛi⁊ quo»
tidianezapoftemati interioꝛi:de fucco cũ oleo ro.bíbtto.s.].
&t.). oc y:illíaca cum firupo acctofovalet quartane.hec ber»
ba fi,5. v. vq ad. vij.in aposimarc bíbantur valet quartane
vt diximus. € fene, :
¶ TSene ca.⁊ ficin pꝛimo gradu:cbo. et aliquid
mgre:perfoꝛat er longinquis partíbus:valet doloꝛi neruo⸗
rum ſciaticis oe cholera rubeaz pplegmate.ñ coquantur.5.
vij.cum.xxx.et P.ficcarum vuarum et fupermittatur parum
ola amygdalíníz tepídus bibat purgat co. ru.z pplegma
fi mífceatur Mg T m purgat nigrá cboleram.
c fumoterre.
¶ Fumus rerre gñaliter fri. c fic.b5 amaritudine vfi aliquã
tuli eft ca.oe ftomacbo purgat cho.ru.⁊ bu. vítos, valet fca
bici fi oc fucco eius dimidia libꝛa eum succara bibatur.
¶ De mercuríalc,
¶ Aercurialis frigida ⁊ bu.bs vifcofitare: ende fi bibátur
5.vj.cum.5.Fr.0e succara fuauiter cbo.ru.purgat marünc fi
saccara fueritru.neceffe eftvt nó coqua£:Q: minuitur devᷣtu
te:in loco saccare fuccus cafiefiftule pofit? tanrundé magis
purgat:valet tuffi fine matería.colice paſſiõi oe acutisbu.⁊
de cDo.»plerióe:valet male ↄplexiõi epatís:er
ín nodis diſſoluit cũcaſiañſtula. € violis.
¶ Gliola frí.t bu.cbo.ru.purgat. quidá dicũt B facere cB vi
fcofitatezfs nó eft itazfed facit virtute attractíua quà babet
ín fe. Et bocvideri poteft: cii mãducat᷑ fentitur puncto alid
que facitvelut curbítb:er alíe medicine que purgant cü virs
tute attractüia. oeduat cá aliqua fatígatióe fi.5 itj vel üt).
mifceátur aim succara'cbo.ru.purgant.Sí( addatur parum
fcamonee ⁊ turbítb deducit polegma et dbo.ru. vt non no»
ccat mí(ceatur parum olei irini.
¶ De caſia
A?
Z bet fecundus
€ £afisfitula ca. et hu.purgat eum vifcofitate: babet vim
Oulotunuávcl mundificãtiuã et attractiuã:ſuauiter purgat
ftozmacpum cr vifcera 0€ cbolera rubea , Stercue ourum
€ cit oc ventre: fcpe deducit malam bumíditatem marime
fi miíceatir pauco turbitb. Si miſceãtur tamarindi purgat
cboleram rubea. valet febꝛi fi detur cum fucco endíuic ool,
neruozum yctericie apoſtemati eparís fi miſceatur cuſcute.
cus facco coziandri ſubuenit ſquinantie: melus feruatur in
cánula vfq ad opus:coꝛtex eíus tenuis ec non groffus,
De malíe granatis.
¶ Odalagranata acerba piftata cum pulpa interío:í.s.vj.cü
Kr. 5.02 zuccara bibítis purgãt cbo.ru.cü epp:effionc.£ po»
tet acetof3 t oulaa fimul miſceri: magis purgant et magís
extínguür doloꝛẽ capítís ⁊ ſtomachi.
De cotula.
«[ £otula — oicit:pulueri;ata et cu; melle mixta
eram nígram. PPM
— —— — mediciníe; Tap̃ .lxxij.
Poꝛtet fcire yvomitiuũ attraperc bu. ad ſtoma⸗
qũ oc longings locis vt laxatiua faciũt:excepto
ig vomitiuũ ſurſum:laxatiua deoꝛſum: ct in boc
l'oifferüt :q: laxatiua attrabunt oc natura ad fto»
D SP 6l macbü di virtute attractariuac rardeattrabunt
bu.cplaníus d» vomitiuũ:qm̃ vomitiuũ attrabit oe longin
quis locís ad ftomacbü:cvífcera cũ Prate expulũua etjciũt:
et p:ofjciüt a fe neceffarío:c iure faat b erputfiua:q: quod
cq nocumétivcl Sii eftfibi libenter expellit a fe oeozfus,
555 vomitiuũ diuerſo operat mó:qiuís 2ueniat attractioe:
offerunt tf ín píecrióe: nà ifta deoꝛſum c naturaliterziftud
$o furfum c ita 3naturà. ín poc cognofaf ꝙ in vomitiuis
foꝛtioꝛeſt virrus:cũq; bocfaaat vt operet contra naturã:in
laratiuo fit cii aaiutoꝛio nature:ũ ita eft vt diximus:neceſſe
eft vt oícam? pᷣtutes vniuſcuiuſq; vomítixi € Clomítiua q
rgãt groffos humoꝛes: oc longinquis partib? ⁊cõcauis
jos attrapüt violẽter:⁊ ocducunt grofíos hũoꝛes c viſco⸗
fos vt fadt helleboꝛus albus:q: foꝛtius boc facit: poft b cõ⸗
difizxocide narcífcus:poftea cataputie: poftea grana tírimal
lizocínde caftaneole rotunde. oĩa pꝛedicta attrabüt groſſos
bumo:es c viſcoſos.Opoꝛtet g̊ daricũ melle ⁊ aqua tepida
vbí coquat anetũ ⁊ ſyrupus acerofus Sunt c alia vomi⸗
tü facientia fed oebiliis vt fal indi. nitrũ ſemen radicis et
finapís cus acetofo ſiru.⁊ ſitia.Que cbole.ru.t tenues bu.
purgãt fuauíus fant hec:ſemen atríplicís ⁊ frõdes coctcin
aqua:femen melonis aut carniũ eíus vel eiꝰradix: aqua fas
fcoli: aut radíry:cos:aut malua cocta c oata cũ firupo acee
tofo. Itẽ aqua o:deí cocta cum petro.aut oximeł.cũ ancto
aut radit nardfci cocta cim oícta aut piſces falfi : c fimilia,
€. Suntoícte medídine j faciũt vomtũ.⁊ etjciüt hũoꝛes oc
ftomacbo et o€ vicinis locis Ppomitũ: ⁊ attrahũt pblegma
acetoſum ⁊ cholerã ru. t nig que eft ín ſtomacho.Odedici⸗
nas vero ↄpoſitas laxatiuas ⁊ vomitiuas in conſequenti in
fuis locis dicemus.
¶ Quomodo accipiẽtes vel accepturi vel quí
íam acceperuntlacatiuumvelvomítiuum fe ba
beant, f apítulum.lrríij.
€i laratiuü foꝛte vt framoncá vel turbitb c filia
(ant accepturi cũ cautela ⁊ ftudio fiat. £30 fi pꝛo
!regenda ſanitate in tpe temperato vt vere fiat:
neq ín regionib? multi calidis vel multũ frigi⸗
dis:ncd in boib? ficcas 2pleriones babétibus:
Q:fepe bütditate cox euacuata adetbícam febꝛẽ deueniunt
iutlo tpeoetur ſpaſmũ vel diſſnteriã hñtibꝰ:ſʒ do?fupero
flui humoꝛes onantur: cne detur laxatiuũ purgãs bu.niſi
ſuꝑauũ onante.$bí gra.ſicut ũ cholera dñatur pplegmatis
purgatiuũ dederis: hũiditatẽ euacuabit:⁊ cbo.ru.multipli
cabit: vnde vcl acuta febzis vel moꝛs ſequitur.qð hippo.in
apbosifmís teftatur, Sí purgentur tala qualia opoztet 7€.
¶ Item nõ ops dari laretiuũ bomíni equalé ⁊ téperatá có»
plexionẽ habẽti ⁊ non (üpfiud humoꝛẽ:qꝛ per nociuũ itiua⸗
mentũ expellit᷑ et ſit ſiccitas:⁊ nulla erit euacuatio.Mẽbꝛa
emi bonos diligũt bũoꝛes ⁊ a fv ſeparare nó poffunt: rema⸗
nct gin coꝛpoꝛe et malam complexionein generat.
¶ De eiſdẽ laxatiuis accipiendis «€. — — SEa.lrüff,
EPoꝛtet volentẽ accipere laxatiuũ vt temperet
onte bibitionem biduo cũ ſubtili dieta tẽpe⸗
t 9) N rata: c tepida ad baineanyt attenuet ⁊ elíquet
IK 1 , Zn d
A bumozesvt facittime currátzabfhineata labozec
$i pipere « filibuszet cum acceperit ligentur eins
vinc:et ciraciat boli armeni eum aceto cofedt c fucci men
te atq; ſanſuci: ze doꝛmiat poftd euacuare inceperit. ſom⸗
nuscm pꝛobibet euacuationem: [5 ín initio abſ; lefione pa
rum ooxmirc idem poterit, £22 fi medicina nó oeducit ato
moueat co:pus ⁊ bibat parũ aque tepide mixte cum zucca⸗
ra:4 fcalpere faciat foleas pedü vr pumozes currant ad in⸗
feri i ne ouo larattua dẽtur: vnũ fup aiiud maxime
oc fo:tibus: ne ambo fimul vuncta víolenter oeducant et ng
tura patí nóvaleat.(. Sí fumpta mcdícma ad purgandum
t;rdauerít c in ftomacpo moleftiam fenferit:tunc abundan
ter aqua tepida octur et pennaiolco ínuucta t 0:1 immiſſa
vomitũ irntet vt ftomacpusoe medicina mũdet᷑:poſt potet
1uleb.i.fpzupt ſimpucẽ c pparmacia. ¶ f£t fi mediana lara
tíua ceperit larare : nó reſiſtat f5 dimittat: oonecin ructatu
ſaporẽ medicine ſenſerit. /D fi multa fupuenent fitis pa
rà pfüij et aquã frígidà cum firupo potet.Si acr fucrit fri
gidus bibat ius galline⁊ mozetur parũ⁊ poftea manducet,
3E: fimediana miti laxauerit ĩ ure qð bibít fit fumacpvel
fprupusvtnufqs malígranati aut citontj cum ad frígidavel
ucc co:5. Sí parũ:iteret ius galline cus blícula. Si medío
criter ſit ſyrupus iuleb.Si laxatiuũ ppleematfuerír bibat
vinũ citrinũ cum aqua mixtũ:aut potet oximel.Qui autem
biberit laxatiuũ per tres dies fe cuſtodiat:⁊ ín bis non mnl
tü comedat: icíunus potet iuleb. Si fuerít pplegma pur
gatutn fumat mel ro. £t fi fuperflue laxauerit balncü in⸗
egrediatur ⁊ crura lauet:⁊ manus aqua tepída € 4 fi pꝛo
pter bocnon ſiſteret: bolũ armenícum cum fucco mirte: aut
citonio:5:aut fucco rubi:aut cũ alijs reſtrictiuis. Et fi fue»
rit debilis octur lac vbi ferrũ ignitũ fit extinctũ ¶ Si pati
tur ſingultũ:ſumat pſiliũ cum fri.er olco ro.bꝛachia eius li⸗
gentur. Si ín oꝛe ſtomachi incendiũ ſenſerit oleũ amygdali
num oulce cũ fucco pfilij detur aut cuʒ aqua vbi grana cito
nij fant poſita. ¶ Soi aüralía accidentia ſuperuenerint:de⸗
tur mcdicína ſicut muenies ſcriptum m accidentibus fcri?
buntur.( 182m fi accidens fuperuenerit: ende moꝛs mine
tur:tunc detur lac cim ariſtrologia rorunda tríta et butyꝛũ
à confo:enrvirtuté infirmi: c minpant malicíam mediane,
¶ Si accepte catapurieanguftiá fecerint:detur ſuccus pfi
lij cum ſucco amygdalino et firupo: iuleb c burpsum et᷑ lac
dentur cum aqua frígida Et fi lac titimalli multus dedu
xerit:lac cum butyꝛo detur:poſtea detur acetũ cus aqua fri
gida.Si vero eufoꝛbiũ ſincopim infert: octur pfilíum cũ
ſirupo ro.ct ſuccus mali granati: c aqua oꝛdei cum gumma
arabica.olfaciãt ſandalos cus aqua ro.« camphoꝛa:que pꝛo
ſunt etiam i alijs laxatiuis calidis que ſuperflue oucunt,
¶Tsi autem ín diſinteriam pꝛopter laxatiuum inciderint
detur bolum armenicum cus oleo ro.et clyfterisabís cũ plã
tagine vti fuo loco dicemus. ¶ /C2 fi vomitiuũ fuperflue
purgauerit ct anguftíam et fincopim fecerit: 7 fuent oc foz
tío:bus:bentur troafcí quos fumus dicturi cu5 oevomítu
mediítabimur:fiat dyfterc acutum cus coloquintida cnitro
vr matería ad inferiora deſcẽdat. €55 fi dato vomitiuo parũ
vomueritvel nibil angufna fecerit:octur aqua tepída vbi
coquatur anetum cum fale et melle 7 adiuuabit vomere.
¶ Sivero er bellebozo albo:aut alíiovomítiuo ſpaſmũ fece»
rit bibat buryzum ⁊ oleum amygdalinũ cum o:deata aqua
et vngantur mẽbꝛa cum oleo violato et cera tepida ín aqua
tepida.
¶ De medicinis eliaendis et qualiter fer?
ventur, f£apirutam.lrrv.
s ftquamvirtutes ⁊ propzictates fimplíds me
idicinezet eius iuuamentũ oirímus: opo:tet vt
| in eligendis medicinis:⁊ qualíter feruentur uc
vírtuscaz ocficíat ⁊ putrefiat:diligẽter diſſere
re. ¶ ulti enim medici fuas negligunt me⸗
Paactice
Acinas: ſeruare ignozant: fic p debilitantur et eua⸗
nefícunt e rercant: vride in errozem incidunt,
ucqy aüc medicina fortem odoꝛẽ feu oclectabilem
Dcbet babere, Sitr oe ſaporibꝰ: vt acetoſum oulce vcl ama
AEue foꝛtis cft in ſuo apoꝛe:illa melioꝛ eſt. Itidem et de
coloub? ; vnaq̃q; res ſuũ naturalẽ habet coloꝛẽ:vt viole:ro
fc:crocus:abfincoium:yfopum:cstmedreoe:ficca. tC.
&, iDerbas crgo op couigere cum fint mature nó multum
ficce:neqo muuü virides. «[ Semina cũ fuerit maturat po
derofa « non vana:fi nó Daocár femina:couígant m tpe cia
toc in lodsmóruofis.q: maioꝛis vᷣtutis funt c? oc p:ausvel
palüdib? vcl plano. €. Succus oc recenti fiat herba. CRa
dices colligatur cii frondes incipiunt cadere: ablute zinvm
bza ficcate non ponárur ín bumecto ioco: pic cm eft modus
eligendi. (L Seruadi vcro modus ita eft: vt berbe t radices
fint ficce: c aipil hũiditatis habeant:⁊ reponátur in arca de
xeffo wel frakino. Semina ín vafie fuis recondan£. C 5i
enucicata in cartis bóbicinie inuoluta vafis terreis ferues
tur. Si vt opoꝛtet feruenturzvirtus coz ꝑmanet in cte vígs
aa iqvei i annos. ¶ Situerint oc odozíferis in vafis ar
genteis vcl terreis coopertis € ſigillatis.Si medicine q̃ va
lentoculíe ꝓcataractis:ſeruẽtur in ereovalẽ. Situerit pin⸗
guedo velarungía fcruent ín vafe terreo.;
«L Quia cópleuimus ooctriná oc electióe ct cuftodía fimpli
cío mecacine: neceſſariũ «ft vt medius in electióc er cuftos
dia fimplícis medicine fir ftucdicfus ⁊ nó negligens: vt vna
queq; (pés putopo:ret fcrue£ et cuſtodiat᷑. Runc de grae
dib? fequi£ ec oc pzopzictate fingularum medicinarum,
¶ Tractatus cóftantíni oc gradibus medicinarum
fm oꝛdinem alphabeti.
——— Cloniam ſimplicis medicine diſpu⸗
tarionẽ pꝛout ratio ꝑoſtulauit eppleuim?
reſtatvt o:do ſcquat᷑ oc vnaquaq; fpe fin
» aulariter. &in dicimꝰ ꝙ antid 2picriones
'medicine ín partca q̃ttuoꝛ diuiſerũt à vo
j cant gradus. IHá oém medicinã oiperüt
! eſſe aut in pꝛĩo gradu: aut in ſcðo: aut in
— tertio:aut in rto gradu. Quoz etiã vnũ
quẽq; partiti funt rríb?modis.f. pzindpio:medio:« finc.s£t
licet inter oẽs partes q̃dã extremitates 2rineant:eas rame
qꝛ nullatenus oiffiníre potuerützin ſcriptis reliqrũt. Uerũ⸗
tamé:q: quãtitatẽ illoꝝ graduũ indeterminatã rebquerunt
credũt᷑ foꝛrte eã neſcuuiſſe:aut ſciẽteſsſcribere nolle:qð falſus
cft cam ignoꝛaſſe ¶ Sed gtiofiffim? Ba.poſt eos veniens
liquido graduũ quátitate in libꝛo oe fimplici medicina inti
tulato oftendit. ía.atic qꝙᷓuis ei? quárítatis difficultatẽ nó
enucleauerit:ſua rn verba quãtitatẽ graduũ oftédür. pinde
tantiviri ſermones Denarrare votum?; verunthi queds a no
bís pꝛius oícéda funr p quc ef? $ba íntellígi valeãt. a2
lam itaq; cít ꝙ ocsantiqui cum Ba. cõcoꝛdati (unt dicẽtes
oplexiones eſſe.ix. vnã ————
vero q̃ttuoꝛ ſimplices.⁊ q̃ttuoꝛ ↄpoſite. Ideoq; neceſſario
oẽ coꝛpus oe q̃ttuoꝛ elemẽtis cóftructü vna eaꝝ ↄplexionũ
indigẽt.vᷣbi gr̃a: aut cft calidũ vel fri.bu.vel ſic.aut eft cali.
€t fic. frígidü ⁊ ſic.vel calidi ⁊ hu.vel frigidũ t bu. aut equa
le et nulla qua'itas alteri dñetur. Hũani autẽ coꝛpis natus
ra:aut cft calida:aut fri.aut hu.aut fic.aut equalís ín cópofi
to co:po:e. Sed duis ſenſualiter inuenín nó poffit: intelle»
crualíter tii cognofcenda eft. ende coꝛpus qð of calídüi aut
frí.non of alijs indigere qualitatibus. IBomé em̃ ab ea que
fibi onatur accepit. ¶ 8t qm̃ intentio medícozus eft bana
co:po:a ín fanitate cuftodíre: t infirma curare: t boc abſq;
cibísc medície nequeat fieri:t cibi ⁊ medícine fint coꝛꝑpa oe
Qttuo: clemens cópcfita: opo:tet pꝛimũ ciboꝛũ « medicina
rti cognofcere naturã:vt q̃dã co:pa tẽperamẽtũ tráfaredie;
tía cá medícims curent oppofitis. ( 3Dicetes 6 medicinaꝝ
alias effe calidas in pꝛimo ara. aliasztn fcóo. alas ín tertio:
alíae in jrto. intelligimꝰ D dici ad cõparationẽ t ane como
plexiõis. CCõparatio $o alía ſimplex:alia 2pofita.f£opoft
ta$o cá alidd equali aplerioni ppara£.Smpler$o ci ín q̃⸗
—
S'o.Ittvtij.
litte utuflibet equali oplexioni ↄparat᷑ qólibet, verbí gra
qð in pito gradu ca.cft equali ↄꝓplexiõe cahidius eft ; mint
calidà eft caloze ill? eà ↄplexidis: vñ nec calefacit eum: nec
augmétat. Nã lic calo: nó fit calidío: iuncto fibi alio caloꝛe
cüvidemue caloꝛẽ calídiff. me ad minui tepída zd fibi mixta
codé mó inteiligim? oc ceteris ca.fri.pu. vel fic.in prio gra.
Adeo antid marie Ba. eq̃iẽ cõplexionẽ ínfra duas extremi
tatc dixerũt manere.i.inter pꝛin ũ⁊ q̃rtũ gradi. Na ei ois
fupficics oc duabꝰlineis fit cõtẽta:⁊ ipfe linec abfq medio
oiungi nó poffintzncenonouo mediocria bit: qua de re ne»
ccfíario q̃truoꝛ gradus fuerunt. Agit᷑ calidü in pzio gra.mi⸗
nus eft ca.naturali caloꝛe. In fcóo calídü eft quafi le caloz,
In rertio gradu maio: iio calozc. "n q̃rto vltra eũ eft. £o»
dé mó frigi. bu.« fic. Z2» fi aliqd fenfualiter tétarc volum?
guftare ops:cuí fi fenfus oficrur ín pꝛĩo gradu eſt.Si c fen
fu eft equale: et vnus alteri nó dñetur cftin fccüdo. Si att
fenfus p eũ murc£ ſuã tñ fuftines rolerária : ðꝛ efle in terno
2Rurfus fi fenfus p ed mutetur: vt nullatcnus e? acumen
patí valeatzcóftat c£ m quarto gradu,
ic auro.
€irü téperaríus eft ceteris metallis:bs ppzietate
fubueniédi frigido ftomacpo:timozofes er cardia
cos confoꝛtat:⁊ cft contra melancboliam 7 alopi⸗
tiam atq; tyriam arcbeatis: t quibus cbirurgía neccfaria
eft:fi iat cum auro nullam carnis tacit putredínem:oc quo
fuſo vſus cftanftolns palliola.cus fundíturremanet :n loco
quo füfum cft jfi ſpuma:⁊ of catbimia aurí d valet 5 ocuto
rü doloꝛẽ ⁊ pános hñtibꝰ.hũoꝛibꝰ ad oculos decurretitus
repugnat:palpcbzas confoꝛtat:⁊ neruos cozum incolumes
fcruat. € argento.
. SRaentü fri.cft ⁊ — in humiditate: eft córrabu
midü ⁊viſcoſum pblegma: catbimia eius idem opera
furvt cathimia aurí:catbimia ramen auri fortioꝛ eft zvtilioz
ín medicinis. «Lc agarico.
Saricus duobꝰ modis eft:mafcuD? 7 femina:laus
dabilío: tñ eft femina:cuiꝰ foꝛma fic dignoſcit᷑:in⸗
tus in ea fruſtula inueniũtur vnũ fup aliud poſi⸗
tum. Oaſculus vero rotundus intrinfecus lenis:qui vtriqo
calidi funt ín pumo gradu: fican ſecundo:groſſos et viſco⸗
fos Dumo:es attenuantct pblegma oiffoluuntet purgant
fimul:er valent 2tra venenũ:de quib? exagium vnus pota»
tum contraoolo:m epatís erinflationem valet.sStrangu2
riam et renum doloꝛein et ycteríciam auferunt. utis liuo⸗
rem et matricis oolozem eiuſq; fuffocationem curant. Cum
ſapa bati pꝛoſunt vulneribus pulmonís . Cum orisaccara
ſplenis tumoꝛeʒ diſſoluunt. £Da.o(rit efſe mundificartunm
ct oppilationis aperitiuum: ideoq; contra yctericiam de
oppilatione valet.valet etiam epilepticis et febzicitantibus
cum rigoꝛe. Sciaticis ct arteticis occurrit: groſſam vulue
ventofitatem diſſoluit: curat eromnem doloꝛem qui eft in⸗
tra coꝛpus. (Lc abfintbío.
Blinthium calidum eft in piímo graduzfic.in
d finc fecundi:ftomacbum confoztat:cbolerá ru»
beam cum egeftione purgat. ende Satin epi
: YA ? ftola quam glauconi mifir: abfintbium inquit
bduas bs Prutes 5rías.falícet aratiuam c alid
ftípricam:p:opter boc fi ostur cibo rádum oí»
geſto materiam vt fiat inobediens indurat vnde quafi bel»
lá fadt. quía laratíua virtus medidnà mouet: vr cum eges
ſtione exeat: ct virtus ſtiptica eam indurat et cobíbet ne
moueatur quafi laboꝛat natura. (ruo Dato cũ materia moz
bi oícefta cft'fitobedíens er facilis ad exeundũ duobus mo
dis.vno quíavirtus laratiua naturam adiuuat ad excluden
dam materiam moibí que eft ín concauítate membꝛoꝛum.
Epar confo:tat : oppilatíonem aperít: appetitum irritat,
1Rullam actionem facit pblegmaticam.f£umvimo portarum
unam piouocat. Æbꝛietatiq; repugnat , & um fifzleos aut
fpica bi:bítum oolozem ftomacbi et inteſtinoꝛum oe grofía
ventofitate factü mitigat.Cũ accto ppínatü fuffocariones
q̃ efter tungoꝝ comeftione liberat. S£um melle téperanü tu
moꝛẽ d eft fub lingua curatzet nigredíne q̃ cft fub oculis eps
pelütz vifus clarificat. Succus ci? qunbus inſtillatus humi⸗
Liber ſecundus
ditatẽ ab eis nuentẽ deñccat. Cũ felle taurino tritũ ⁊ auri⸗
bus iniectũ cõfo:tar⁊ ſonitũ ab eis excludit:cũ oleo ro.et ce
ra ftomacbo inunctũ ↄfoꝛtat:⁊ doloꝛẽ expellit: cataplaſma⸗
tã dunciẽ ſpienis mor diſſoluit:tẽperatũ cum meliccinvul
uá miſſum mẽſtrua ꝓuocat.Sirupᷣus er eo fact? ſtomacho
etepati ſubuenit:cũ oleococtũ ⁊ ſtemacho inunctũ iuuat.
iD ia.abfintbi fi ín arca ponat᷑ cuſtodit frumentũ « pannũ
a tineis.tmcauftum factü er aquavbifuerít abfintbiti feruat
cbartas íncolumcs cii eode ſcriptas nec vermcs nec mures
cas rodere poterüt. Quidã pꝛecipiũt abfintbio nó ínuento
poní pzo co febem armeníca. lli teftanf polium eiuſdẽ vir
tutis cffe cuíus et abfintbiü fi pondus.s.).c f. oe polío bas
beatur. Bedagoꝛus oírit fi ponat afía fetida in eode pode
rc quo abſinthiũ c iunga£ ei oimídid pondus míreb. indt,
illius erit efficacie:cui eft abfinrbiü. «Lc acatia.
fLatía fri.eſt ín pzimo gradu fic. f tertio.vnde oia,
Acatia berifipila hñtibꝰcõuenit:ignẽ acrem? pus»
ſtulas oce purgat.Cũ ſucco poxtu£ temperata ct
vinbilico fuppofita fiuxũ ſanguinis ftringit. valet t contra
oculoz T35: anum tvuluá exeuntes er eade ratione
íntus cõuertit:q̃ potui oara:aut p dyftere iniecta vẽtrẽ con
ftipat z (anguínis uxũ arcct.3Dcdagozus acatía multum
eft vtilis cbolerícis ⁊ ca.apoftema bbribus: ꝓ qua poflunt
ponílentes abſq; fuís coꝛticibꝰ eati pondere.
¶ 32« acole.
Cole valet ficut cuſcuta ca. et fic. ín pzimo gradu
citrinã aquá hydropicoꝝ⁊ bypofarca curat.i£par
ófo:tat t odozferü ructü gnat. Suc? ci? byáro
píds calo: nó babentibus fübnenit:ftomacbo rame nocet
Quía aliquãtulũ mutatur. (Lie boꝛagine. !
"Bess ca.⁊ puín pino graduzcbo.ru.purgat.£ ardíao
cis ſubuenit er cbo.nig.parictib?:mífla invinoc potuí
data leríciá generat, f1posima ei? cũ melle vel saccara bibi⸗
tum afperitati pectoꝛis 7 pulmonis et gutturis valct,
(LE bedcgar,
f£degar fri. in pꝛimo gradu:mediocris inter fici
t tatem ⁊ bumid ratem : ftomacbE confoꝛtat:febꝛẽ
diuturnã mítigat:eíus puluis cũ su.ccara potatus
ftomacbi pbelgma ⁊ cbolerà ru, t putrefactos humoꝛes ex
pellit:potatꝰ rígo:ib? pdeft:eft contra ſpaſmũ qui eft er fto
machi defectiõe:maſticatus ⁊ füp — moꝛſus pofit?oo
loꝛẽ mitigat. Radir eius valet cótra flurü ſanguinis vẽtriſq;
cataplafmata mẽbꝛa cõfoꝛtat⁊ expellit humoꝛes ín ea flue?
tes:apoſtema diſſoluit Du. oc cutus aposimate fi os fucrit
loti doloꝛẽ dẽtiũ placat.IDui? arbo:is coꝛtex:⁊ rami frigidi
funt fic.ín pꝛio gradu: cui? fródib? c aceto cataplaſmatꝭ
fcabíes c puftule ⁊ plage curant᷑:coꝛticis ei? exagio.j.cũ aq
velvino potui oato hũoꝛesftomachi purgabütur.s£ à aceto
temperata cutem moꝛpheã habẽtẽ er co inunctà müdificat
SSup os fractum pofitü cíto fanat.
¶ De bolo.
JOlum fri.⁊ ſic.in pꝛimo gradu: valet ↄtra fluxũ
ventns t diarriã fluzü fang. c diſſinteriã emoꝛ
(a des tenaſmon.⁊ hũoꝛibꝰa capite ad pectus
aec ocfcendétib?repuguat: pdeftemoprtoyas:vul»
ncra ín pulmone z catarrũ babétib? z offid fracturã ſolidat
vnde £a. Bolũ armenicũ valet cõtra peſtilentiã:eiqʒ repu
guat.vídi em dídà bibere íliud ⁊ ilico a mozbo euafifle. Alli
suté quí nó iuuant᷑:ideo cótingit:q: febꝛis cft acuta « boli
nó valet nífi cumvino.vinũ aüt feb. ↄriũ eft: pinde ops nos
eligerevínü leuiſſimũ et frigidum:raro em inuenimus pefti
lentíá nífi cus acuta febꝛe.Sʒ quidã dicũt bold armenic eẽ
chimoleam:qð negat Dia.dicit em̃ chimoleã duobus mo»
dis eẽ:vnãalbã:aliã poꝛpbiriticã vel purpureã d habẽt am
be ventoſitatẽ.Quecũq; harũ cii aceto temperetur ⁊ ſuper
aures imponaf apoftema hñtes iuuat. x ——
loca igne vſta mitigationé pꝛeſtat: duriciẽ teftículo: emol
lít.£alida apoftemata c perífipilà curat. vii ga. Sf bitnolea
inquír eft cõpoſita ex oiuerfisvirtutib?:bs em ponticitaterm
conftríngentz ⁊ índe oíffoluentem:fedlota caret bís virtuti
bus:non lota vtrafqs babet,
¶ De terra figillata, -
Erra ſigillata valet contra diuturna vulnera € putre,
facta:ficcat em̃ ca: facit cotra moꝛſus ſerpentis ⁊ oim
reptili : mostifere quoqs potioni repugnat. n3 fi ante moꝛ
tiferam potionẽ bibaturzvenenti per vomitũ fozae emítti
s£um olcoz aceto mírta femp calidum apoftema iuuat.va⸗
let contra uxum ſanguĩsvndecunq; fluat:fanat vulnera e
diarriã et tenaſmon. aceto temperata ⁊ fuper moꝛſuʒ
rabidi canís pofita eum ad fanítatem perducit.
¶ De bꝛuſco. -
Ruſcum téperatum eft ín ca.vt bíppo, ga.teftátur,
BDsuas folioz cíus expꝛeſſus et in ozc tentus oꝛis vi»
tia emédat:p:odeft ttomacbo? oolo:í ventris a cho.ru.ꝓce
denti:tẽ m cf lacte mulieris ⁊ iniectũ oculis vitia ocu
loꝛum emédat: ũ c ʒuccara emoptoycos ſanat:petrã
frangit. Succus ci? bibitus ⁊ coctꝰ cho.rũ.expellit. Radix
eius fuper regulam ad ignem ſiccata⁊ pulueriʒata vulnera
fanat velfolidat.
p:efío.
¶ De cyp:e:
Ipꝛeſſus ca.eſt in pꝛimo gradu ſic.in ſecundo:ha⸗
bet aliquãtulũ põticitatis: nõnulli dicunt c8 inter
ca.⁊ fri. cffc mediocres. sCuíus frondes ⁊ poma in
medicina míttütur. Que cus funr recentia noua íncifionem
folidát.valent crepature inteſtini ad teftículos, deſcẽdẽtis:
fi er cís fiat emplauftrü fup teſticulos: ppztecm mollia mé
bꝛa deſiccant:hũiditatẽ nó naturale attrabüt ⁊ virtutem ct
ouriciam eis pꝛeſtãt:frondes in puluere redacte cũ modíco
myzrbc « cus aceto fiuc vino bíbíte veſicam ne malos reci⸗
píat hũoꝛes confo:tátetftranguriá curant.£oat, Vidi índt
d(dà berífipilà hñtes cũ cypꝛeſſo⁊ farína oꝛdei curatos. Cy
pꝛeſſi poma recẽtia potui data cum vino flucü ſanguinis ec
vulnera inteſtinoꝝ curát:püozib?ad ea deſcẽdẽtibꝰreſiſtũt.
o:tborniá et tuſſim curant.apoʒima eius ſimiliter operatur
Que cum aceto cocta ⁊ lupinis cõmixta emendat vngues ⁊
eoꝛũ lenit aſperitates. Frondes trite ⁊ cũ aceto mixte capil⸗
los tíngunt , Oixte cum cera Toleo etftomacbo impoũte
cum cófo:tant.ende bedago:ue pp:ie cpp:eflusvulnera oe
ficcat:c inteſtinis nc ad teftículos'oefcedát repugnat: quo
non inuento mittitur farcocolla equaliter ⁊ pondus ſemis
et ponticitatẽ:eſt ca.in pꝛimo gradu:fic.ín fecundo
vnde cum fia amaritudine ſuiq; caloꝛis paruítate
humoꝛũ quattuo: ectenuatiua maríme cbo.ru.oppilationé
ati6 ⁊ fplenis c ciſtis fellis aperitzfromacbti cn fua amas
ritudine ⁊ pontícitate confo:tat: venas ⁊ vafa oe groff's ct
putridis büo:b? purgat, s£íi orísaccara bíbíta eft opríma
diu febꝛicitãtibꝰmaxime pueris 7 bemitriteo laboꝛantibus
et vetcribus. camornílla,
Css ca. ſic.in pmo gradu:attenuat mollítz
CY diuerſaꝝ vírtutum cft:bs em̃ amarítuding
oífloluit:frondes t floꝛes ⁊ radír ei?equalis virtu⸗
A. tís fünt:que potui vata vꝛinã er menftrua ꝓuocãt
marxime fi fnper aquam occoctionte cfus mulieres fedeant
mitigat ctíasmulíerce oífficile parturíentes: menftrua pro
uocatzlapidem frangit : inflanonem cet il doloꝛẽ oifipluitz
ycteríciam curat: epatís oolo:es oífloluít.ejus aposima
maxime oandum eft cum melle cocte periplemonids ⁊ em»
pícís: ad mundificandum totum co:pus. Oleum eiugvalet
contra febꝛẽ periodíca:fi er co cpitbimetur , 1 vero maſti⸗
cetur oꝛis vlcera fanat.
¶ TDe cafiafiftula,
Aſiafiſtula mediocris eft ínter ca.et frig.ynde 5a;
Cx medicína temperata equalí 2plerioni fimilis ned;
A. in ca, neq; ín fríaidítate bu.vel fic. poteft iudicari
pꝛopꝛie cbo,.ru.purgat: acutü acumen fanguinis extinguit
etapoftema ex eo generatum oiffoluit:gargarisata apoſte⸗
mata gulevel fauciũ curat pꝛecipue fi mifceatur cà fucco ftrí
gní. ¶ De cardamomo.
Ardamomi duo ſunt genera:eſt em̃ maiꝰ⁊ minus:
Cx t vtraq; funt calida 4 ficca in pꝛimo gradu:maius
A. míno:is e£ calídítatis et ponticitatis : fed magis
odoꝛiferum. Ideoq; ftomacbum confostat: ct oí
Pꝛactice
nuat cũ ſiru.ro. mixtũ vomitũ cbolere arcet. ££ maftíce
tínguit maricfi cus coꝛticibꝰbibatur.Coꝛtex eius ftipti
asc et fromacpi cofo:tànos:minuevero plusvalet ad fte
macpum confo:tandü et virtutẽ oígeftiuá adiuuadã:pecto⸗
ne crgule ftomacbid hũiditatẽ deſiccat. ¶ De celtica,
Elticã otrit iDa,efle eíufde virtutis cuius eft fpi
e ^ cat ipfius actiõis:hec tñ actio debilioꝛ:niſi ꝙ ad
(
uocandũ vꝛinã eft foztio:: que cum aposimate
Zw abfintptj potata ventofitatem ſtomachi t epa?
72:1) ris et ſplenis oeftruit. yctericis valet. cum aceto
bíbita fplenís apoftema diſſoluit: moꝛſus reptilium⁊ dolo⸗
ré renum ac veſice curat.Sepe atit bibita pectus et pulmo
né veficáceulnera müdificat quia vꝛinã ⁊ mẽſtrua ꝓuocat.
* cubebis.
bebe intcr caliditate « fri.eft teperatü:ídco ani»
mü letificatzo;it ftomacbo bona odo:£ pꝛeſtat: fo
lurioné ftomacbi conftipat:oppilatione interiorũ
—2
memdborũ aperit: vꝛinã ꝓuocat lapidẽ renum frangit.
A 32c capillis veneris.
Apulus veneris —— ——
4 fri. vfi oia. Ziposima capilli veneris ín ant
CX vctericis ⁊ ſpleneticis ftráguríofis : lapidem
frangít:cü víno bíbít? veneno € hũoꝛibꝰã ftomacbo fluenti
bus refiftitzmenttrua pꝛouocat doloꝛẽ pecto:ís t pulmonis
mítigat. In lixiuio coctus furfares cíjcit: capillos nuẽtes
firmat:mirtue cũ viola et in balneo inunctus pꝛuriginẽ fa»
nat.ná mundat trabit groffos hũoꝛes ab cís: vri quidam
dicũt capillũ veneris cpo.ru.oe ftomacbo ct ínteftinís depo
nere.cataplafmat? valet alopínie ⁊ ſcrophulis Coctus cum
aquact ea capíte loto puftulas ct putredines mundíficatz
Quo nó inucuto mittatur equo pondere víola : t bío tantu;
liquiritie ¶ Me dactylls. 218
ZActxli ca.ſunt ⁊ ſic.in pzto gradu:mírti cũ pineis
mundatís pectoꝛis ⁊ pulmonis paſſiones curant
et oꝛrthomia ⁊ tuſſim:cũ ſemiẽ osuni cardiacis fub
ueniuntzoffa coz trita ⁊ in vmbilico infantie vel cuiuſq; eta.
tis fint pofita ſolutionem ſtringunt. ¶ Doe eupatoꝛio.
Apatoꝛũ ca.in pꝛimo gradu ficat in ſecũdo: exte
«9 nuat« müdificat; vb oolo:£ epatis mírigat: ouri
ri eius diſſoluit oppilatione aperit.&ui/fródes
nute cus axungia poꝛcina vecuſtiſſima valer có
tra vulnera ad ſanandũ difficilia.vñ Ba.eupato⸗
rium inquir curat diuturnã febꝛẽ maxime quartanaʒ. Dia.
dixit ꝙ pꝛo eupatoꝛio ponẽdũ eſt aſſarũ equali pondere aut
abſintbij ſemis: tf pondus oc abſinthio addatur.
«Lc endiuia.
mdiuia oc amaritudine? poticitate eft compofita
fri. c fic.(n pꝛimo gradu: cófo:tat ſtomachũ oppila
tione cpatis aperit. Succus eius coctus cus orisac
cara bibitus diſpumatꝰhumoꝛes putrídos expellit⁊ otutur
nam febꝛẽ curat.Qui mirtue cum fucco maratri:⁊ orsacca
ra'eríterilis febꝛicitantibꝰ:vctericis:ſpleneticis:epaticis ps
pter oppilatíonz doloꝛẽ hñtibus:de quo cataplafina factus
calo:c5 epatio ⁊ ftomacbi mitigat eumq; optime confoztat
mírtus cum polline oꝛdei 7 olco rofato fanat apoftema cali
dum mate fi ín oculís fuerit: artctico do.de caloꝛe facro mi
tigationẽ pꝛeſtat. ¶ TDe fumo terre.
Vmus terre ca.in pꝛimo gradu ſic.in ſecũdo.vñ
ſtomachum confo:tatzappetitü (rritatzvzinas p»
huocat:oppilationẽ c aperit. Succus e? pos
EX1'Itui patus co:pus a fcabíe t pꝛurigine et puftulís
x müdificat: cbo.ru.vítam purgat fanguine darift
cat marie fi cá myzobat . mírt? fuerit Dia.fumꝰ terre bui?
ꝓpꝛietatis eft cp copus ab A putredíne humoꝝ müdificat,
Gi naturá bs ficut fpíca nardi: vefica emcvuluacpec?
müdificat: eri méftrua pꝛouocat pꝛecipue valet contra.
apoftema qð ín latere eft. € fraxino.
Een coꝛtex⁊ rami fri. funtcfic.ín pmo aradu fródib?
-Lci? cum aceto cataplafmatis fcabíes t puftule plage
vrũtur.Coꝛtex cO cüvino vel ad bibit? phlegmaticos hũo⸗
S'o.Itrír.
reo purgat. £i aceto tépera? ⁊ cutem mo:pbea babentes
er 6a —— omni modo — — poñ
us eam cito ſoudat. ¶ De hyacincto.
yacíncti triptr füntzrubei.f. c ourí granati;citriniz ve
YE mat funt oib?mclio:es:quoz hec ẽ ꝓpꝛietas
mN fi mittant m igne:⁊ ignis inſufflet rubicũdioꝛes effiaũ
tur. Sí cin aliqua nigredo depicta fuent cá ignis deſtruet:
ütqp omníno dariffuni. £Citrini raro ignẽ pariunt; vencti
nuliaten? ignẽ patiunt. Quos oẽs ariſto.dirit ca.7 ſic.eſſe.
Aiij dicũt venetos eſſe frigidos ⁊ ru.ca.citrinos mediocres.
Eẽs funt cófozratini triſticie ſuſpitiõis ablatiui.vtiles funt
otra flurá ſanguĩs.vñ ariſto.Qui granatos i collo vel ima»
nu vel in aliquo po:tat mẽbꝛo: dicit᷑ intrauerit aliquá pe⸗
ftíferá puinciá nullatenus ei nocebit. ¶ De kakabꝛrẽe.
Arabe fri.⁊ ficin pmo gradu: oc qua f.cragio bi»
bito fanguine fluente de inafione venaꝝ pectoꝛis
coftrigt : fanguint vndecũq; ocfluat cóftipar. cus
víno bibitũ co.ru. purgat. couenit cardiacis ppter colligano
tiã ſtomachi ⁊ co:xdís patiẽtibꝰ:hñiditates a capitec pecto«
rc ad ftomacbü fluétes arcet. Quidã etías medici reftantur
£um ftranguriofis valere, «[ Xoclaudano.
Audanũ ca. bu.in pꝛio gradu:loca venaꝝ aperit apo
JT isema maturatoolose vulue mitigat : fi foffumise cr
€o fecüdiná puocat. S£us myzrba mittũ⁊ oleo mírtíno atqp
pótico víno capillos cõtoꝛtat:atq; cus oleo ro, mirtü aurib?
inſtillatũ doloꝛẽ oĩo tollít:cum veteri víno bibitum folutios
né pblegimaticá arcet. Nõnunqus miſcetur cũ medicina oo
. loxis mitigatiua fiue cim medicina tuffis curatiua.
¶ Do liquiritia.
AJquiritia tẽperate ca.eſt ⁊ humectat moderate:
bs er aliquãtulũ dulcediuis pꝛoinde valet tuſſiẽ
tib?: guttur ⁊ canales palmonís humectat
fiuc mitigat.Fius aposuna cũ penidfs mixtũ ⁊ in modum
electuari) copofità pectoza müdat.f£octa in aqua cũ recens
cft fuccus abftract?« deſiccatꝰſuccus ligritie vocatur: qni
cotünus eft afperís canali? pulmonis erzuffi et ftomacpo
perafto, vlr pectox cóuenir ⁊ inſtrumẽtis ſpũs.Si aures ui»
quíntia non inueniatur tantüdé oragagann ponatur ciun
gatur fibi P.pondus pincarum. ] litio.
gnum ca.in pꝛimo gradu fic.m fecdo : lentigine
I | acaei mundat:puſtulas lotis et gingiuarũ putrefa
4 cas curat oculos dariñcat:valet cõtra ſabiẽ pꝛu
riginẽ oculoꝛũ:⁊ bBidirare ab auribꝰextrabit:ſitt humoꝛes
avulua fluẽtes cõſumit:potui datũ aut ſuppotitũ ofurumá
ſolutionẽ arcet:vulnera ĩinteſtinoꝛũ ſanat.
«Pc lingua auis.
Ii2:s auis ca.in pꝛimo gradu: fic.ín ſecũdo ꝓpꝛieta⸗
te babet confoztare coitum:paralyticis etiam pzopinas
ta p:odeft cum frigida. (C Delupulo.
VVUpulũ ca.et fic.ín pꝛimo gradu aliquátulá babet
póticirat? cbo.ru.purgat: pdeft cís d doloꝛẽ ĩ de
te patiunt᷑:aut apoftema:aut bydropifim:t có
patos ventres purgat. Succus ci? crudus bibitus eft ma»
Sis laratíuus mínus tfi oppilaríonís apitiuus:coctus aut
et oífpunatus plus aperit. Mixtus cũ fucco folatri optim?
eft cotra pblegmones q funr ín epatez fplene:ycreridi at»
rat: ventre pumectat ca.ertínguir.s£ ataplafmarus fup (ple
nem doloꝛẽ celeriter excludit: auribꝰ inftülatus müdst eas
ab oi putredinczfilr opera£ m naribꝰ. Succus eius cuʒ oleo
To.tt peram locapuftarefrigerat, — ¶ De myꝛobalanis.
y:obalanoz quinq; funt gña.citrini:indi:kebuli:
0 emblici:bellirici.Eitrini fri.ſunt ín pꝛĩo gradu.ſic.
ín ſecũdo cho.ru.purgãt: ftomacbum confoꝛtant.
Coſta luce filius dixit:myꝛobalani ſunt gũmoſi: ideoq; vi»
dentur eſſe laxatiui. fi gummoſi non funt debiloꝛis
funt virtutis. Ham ft ín aqua calida ínfundantur et aqua
potetur:erunt fo:tius laxatiui.Si autem ad ígnem coquan
tur erunt debilius laxatiui:ignis enim fuam rollit summo
ſitatem. Quidam dicunt ꝙ ditrini et índi eníus funt arbozis
—— ſunt — veroimaturi: qui frigidi funt
et ſic.in pimo gradu:⁊vtriq; cholerã aduſtam átz ſto⸗
machum confoꝛtant. —
tiber fecundus
[NEL E " ¶ De kebulis. aM
sEbuli in quada ínfula indic d sebula nücupat na»
fcun£:funt aür tri. fic.in pmo gradu q funt ceter]
melios cholerã tugrã purgát aliofqs hũoꝛes:cõ⸗
foxtát ftomacpB 2 emozroydas valent ⁊ fupfluírates hũoꝝ
ocficcanr. vfi vifus obfcuritaté ppter fum a fromacbo ve⸗
mete darificát. Sunt etia vtilee melancholicis ct emoꝛtoy⸗
Od lici (funt poma pꝛunis fimilia: Q cum ín fua ar»
bo:e vel ín aliquo loco ocficcátur tripliciteroinidü
tur ctab offibus ſeparant. Quoꝝ fapo: amarus t
. pontus eft. Natura coz fri. fic.in pmo gradu:ftomacoü
cófo:xtanr ⁊ animũ:emoꝛroydas habentibus fübueniunt ct
capillos cófo:taut.- ¶ 9c belleriae.
sElleríci eiuſdẽ nature et iuuamẽti funt cuius emblicf
ideoq; adinuicẽ fatis mutari poffunt cr poni.
¶ TDe mellioto.
Elllotum ca.cftin pꝛimo gradu: eft aliquáte pon
€D5 tiatatío:bura ct calída mollít apoftemara marie
culoꝝ value ant aurium.Cũ fapa cataplafmarus
vela vítelio out vel polline fenugreci ⁊ femine Eni ꝓdeſt:
ín aqua coctum fumos capitis curat; ſuccus eius cus aceto
mixtus oolo:é capitis placat . Día, vero teftat mellilotum
ínter ca. fri.tempcerattü efie et pꝛopꝛie groflos hũoꝛes cli
quat.Quo nó inuento mittatur eq̃le pondus ⁊ P. camomil»
lc f.frondíü ficis. ¶TDe mirto.
Irtus fri in pꝛimo gradu ſican ſecũdo cuius odoꝛ
(D calido fumo ad caput falíenti repugnat, ue pul
uerísata ca.ocficcat apottemata, vfta « cũ oleo tẽ⸗
- perata vulnera fanat, Succus cíus aurib? intiliatus butnf
ditate eo: deſiccat. Sapa ei? diarricis ⁊ oiflintericis valet
q ctíà viridis trita et cum aceto migta capiti impofita tan
inẽ oe nario? fiuenté ocficcat vel ſcdat.Semẽ eiꝰ babet
dddà oulcedinis « póticitatís et amaritudinis:cũ fua oulce
. díne insat cos d a tuffi ca.moleſtãtur:neq; nocet pectoꝛi⁊
pulmoní: cii fua pontícitate valet cotra fiurü fanguítus ct
cbolerc folutione. Stomachũ ctíá ↄtoꝛtat c iteftinacveficá
« p:opter coadunationé oulcedínis ⁊ póticitatiev;iná puo
cat dolorem « punctíone vcfice mitigat oc Quo facto cata?
fate ci frondib? arteticũ placat doloꝛẽ € mẽbꝛoꝛũ mol
iiem índuratzaqua oecoctíonis mirte vulue fo:as ercunti
valct mulierib? ín ea ſedẽtibꝰ: hũoꝛes De matrice fiucntes
ocficcat.£apíte qs cum olco loro capilli cófo:tanf z augmé
| re calíde nature.f£g
fcd fi frigida infundatur ⁊ narib? applicetur:fri⸗
giditasaque cái odo: per nares ocducc£.ídeoq; infrigidat
p:oínde quídá medici autumár ill idẽ efle fri. Sperma eiꝰ
ftípticti cft oc quo dimidio exagio potato egeſtio oc caloꝛe
facta ſtringit et mẽbꝛa »fo:tantur. £tliud aũt genus oʒꝛimi
qð vulgus citrinum appellat: ££a.tríftía coꝛda letificansvo
cauit:cuius natura ca.cft ín pio gradu: oe quo ieiunis eſui
Dato fri.z bu. ftomacbi cófoztatzoppilatione cerebꝛi aperit
; ———— — vigilias ⁊ timoꝛẽ ct coꝛdis tre
:em ez ſuſpectionẽ q̃ fit pꝛopter cho.m.⁊ vꝛinam expellit
codem modo MMOL. a: *
¶ De papauere rubeo.
QO Spauer ru.ca. 4 fic.in pꝛimo gradu . Succus eius
«um oleo mírtino mirtus oculos mundiíficat. Ra»
diy cius maſticata hũoꝛes oecapite per narco pur
gat. Succus eius ppinatus venas mundificat:moꝛpheam
curat menftrua ct deinã pꝛouocat. Cum fapa coctum « oq
lis cataplafmatum apoſtema diſſoluit: ⁊ puſtulas in cís nay
tas (anat: vífum darificat: ſomnũ facit temperatum,
sra inter ca ⁊ frí.temperata:maíoz eft melio mi⸗
nozi; lucida ctiam obſcuravtilioꝛ eſt:equalis at roo
tunda; pp:te valct cardíacie: co:dis tremosi-tüno
rofis fufpítiofis oe cpo.níg.co:dís em̃ pꝛopꝛie fanguine cla
rificatzeuifqp groſſiciẽ extenuat et hũoꝛẽ in oculis coaduna⸗
tum oeficcat:cozqp neruos cófoztar. vnde ariſtoteles. Qidi
dfdà boice aliquas po:tantce gemas:cuius líquo:e co:pos
ra lota albe moꝛphee plene liberati funt.valet cotra eren»
fioné neruoz oculoz. Quidam tamen dicũt p20.5. Vt1a gem⸗
marũ aliam ſuo loco poſſe mutari. rofis.
Qa fri.eft in p:imo gradu fic.ín fine fecádi fübtilcs
ſubſtãtiã ct ftipticá ps: valet ftomacbo epati eiuſq;
ppílatiocs aperit capitifqg doloꝛẽ ex fumo cpolere
vcl fanguinis toilit: vñaſt naribus applicaca flurü fanguis
nis fiftst, ¶ De aquãa roſarum.
ne ro.calo:é epatis c ftotmacbí mitigat er Qua capi⸗
tc fcpi?loto feftínatur canicics.
¶ De ſyrupo rofato.
— ro.oolosé ſtomachi deca. curat: tf acumẽ
b:t$ ⁊ doloꝛẽ inteſtinoꝛũ ⁊ colicã paffiones placat
Surfacit rodoʒaccara c aceto cocta:aut cum vino
iuuat et caput ⁊ auriũ ⁊ gingiuarũ doloꝛẽ placat:ſi 05 er co
lauetur aut gargarisctur.s£ataplafmata facit cõtra calidas
emozroydas:fpma cius puluerisatũ putridas gingiuas ſa⸗
nat. Toꝛtex potatus fanguinem manantem ſtringit.
¶TDe oleo roſato.
Leum rof.bibitum ventre pumectatz caloꝛẽ ſtomacbi
Otiserar. ££& aceto mírtü ct capiti appofitum doloꝛẽ
cuíufqs calo:is exterioꝛis ⁊ interioꝛis amputat:calidũ in au
re ſtillatũ calída fanat apoſtemata.cũ aqua rofata bibitum
oíffintericis fübuenit. vniuerfalitervalet cótra omnia vulnc
ra calída fiue fint ertrínfecus fiuc intrinſecus.
AL De rbamno.
Hamnus ca.ín pꝛimo gradu fici ſecũdo: valet pu⸗
ſtulis oꝛis ventris doloꝛẽ ſtomachiq; defectionem
P curat.cataplafmat? heriſipilã deſtruit.Suecus e?
oculo: collyꝛio mirtus fiue folus cõuenit omni doloꝛi ocu
lorũ marime pannoꝛum albedinũ:bibitus lapidẽ renũ fran
git: vnde quidã dicunt eum valere lepꝛoſis.
amaritudinis et põticitatis vñ epar et ſplenẽ mũ⸗
díficat eiuſq; oppilationem aperit:vꝛinam pꝛouo⸗
cat:menftrua augmentat , omnía coꝛpoꝛis membꝛa oe pu»
— —
jet calída« fic.ín fine pꝛimi gradus:hʒ quiddas
' tredíne mundat. ende oía. SRadír rubee mulieribus fappo
fita méftrua pꝛouocat:et moꝛtuum fetum erpellít:que pul»
uerisata et cum aceto temperata moꝛpheã mundificat. Alij
bant ad bibendum pzopter dolo:em ilf) ⁊ fcíc cum melle et
aqua calída. ¶ De ſculcea.
ulcea eft berba fuperterrá ouobus bzacbfjs
'REPR ud faliens cui? frondes funt fübtilesz bꝛeues qua
i 'fi rondes camomille fpinam habens modicam
Ai
EX
et vírídes: rami eius multos nodos babent: q
'calida cít ín pꝛimo gradu :fic.ín ſecundo valet
ftomacbo et epati ocfecto ct eft 2tra diuturnas febꝛes apo
ſtema ftomacbí curat.
——
Pica calida eft ín pꝛimo gradu fie. ín fccundo
lepar ⁊ ftomacbü confoztat eiuſq; doloꝛes
june eius bíbítum rencs ct veficá ab omní foz
ldítíe purgat:menftrua etvzinatn puocat:vcte»
riciã t oppilation£ cpatis ⁊ fellís curat:bumo
ribus à capíte ad pectus ocfcedenríbus reſiſtit:puncturam
ftomacbí ct ventofitatem inteſtinoꝛum amputat mulieri
bus fuppofita fluum fanguinis ftríngit. Stautem diu mo
retur in aqua in qua cocta fit: tolit doloꝛem:et iuuat cali
dü apoftema vulue. Si fuffumígctur er ca aperit oppila?
Paactice.
eftrua puocat, fup impetigines frícata cas
— n soda frípotata abomanatione tollit: lí»
bidiné augmenzar.£à vino ppinata fit contra mo: ſium (coz
ioni, &ollyriti cx ca factũ ptiiditaté falfi phlegmatis oc;
pne xüofq;palpebzartü cofoztat, — ¶ De (arcocolla.
Arcocolla ca.eſt ⁊ ſican pꝛimo gradu: cuius b eft p
— — fuerint fiue intus ſiue extra
dldat: viſcoſum phlegma purgat: vn iuuat ſciati⸗
«031 arteticos;büo:ce ad oculos deſcẽdẽtes cõſtringit:va⸗
icc cótra opbtbalmiá« puftulas oculoz:oém etiã maculam
oculoz purgat. croco mixta fi in modũvnguẽti fiat fcros
phulas in collo natas curat. ¶ De ſticados.
Ticados cà. cficin pꝛimo gradu aperit attenuat et
oĩa viſcera müdatz ĩnẽbꝛa interioꝛa ↄoꝛtat:pectus
« puimonẽ müdifizat: valet cpo.nig.d eft in ſtoma⸗
po tínccereboo cbypocüdrüs, — ¶ wocítozace. —
Toꝛax duobꝰ modis eft;tiquida fcilicet cor figia: t
eft calamira: t vtraq; couenit medicine ca, in pꝛimo
gradu fic.in ſecũdo mollitiua oigcftionis adiuuati⸗
và: valet tuffientib? et catarrü habẽtibꝰ fi er co fumigerur
gut i potu accipiat᷑.vñ oía, Stoꝛax calefacit ⁊ mollit: cvalet
cótratuffim catarrũ atq; raucitaté potui oatü atq; fuppofi
tá vulucindufaz oure méftrua puocatzoc qͥ modicũ inglu⸗
tinatü cgcítionem curat.Quidã ſigiã cum oleorof. mirtà 2
puftulas z ſcabiẽ oícüt valere. — ¶ De fponfa folis.
28 folis fri.⁊ ſic.in pmo gradu ſtomachũ cõfoꝛtat
-? valet contra moꝛſum ſcoꝛpionis ⁊ alioꝝ reptiliũ. (ue
mirta cá melle mulieriqs ſuppoſita mẽſtrua pꝛouocat:⁊ fili
mõ ená endiuía operarur, viola.
Jola fri. eft in finc pꝛimi gradus Du. ín initio ſcði cho.
C | ru.oc ftomacboc oe inteſtinis purgat caloꝛẽ eoꝝ miti⸗
gat:porata (uuat pueros fuffocarione babentes : pleureti⸗
€06 t pectoꝛis afpentate curat. — ——— dolorẽ ca⸗
pítis oc calidis fumis mitigat.Cataplaſmata cti polline o:
dei valet cõtra calida apoſſemata. ¶ De ſyꝛupoviolaꝝ.
i el "Srupus vioł.vẽtrẽ humectãs tuflim de Ca.mitigat: ca
[osé pectozíe ⁊ pulmonis fedat:pleurcfim curar, Soitr
facit viola mixta cfi succaro. De oleo violato.
Qro totius coꝛpis caloze atcp feruozem aufert:
maríme doloꝛẽ atq feruoꝛẽ toti? cozpozís mitigat : oc
quo nafcalifacto puocaffomn?, — «T Je nitro.
"trum ouob?modis eſt.vnũ affertur oc armenía.alte
1» r8 oc arabía. &lniuerfalr nurü eft laranuü colatíuü ⁊
mũditicatiuũ. Lauat etiã mẽbꝛa co:pís marteft cũ acero mt
ſceat᷑. Nitrũ vłr calidũ eſt in pꝛimo gradu:ſic.in ſcðo:in mul
tis collyꝛijs mittit᷑. valer contra impetigines ⁊ furfures cas
pitis ⁊ capillos ſubtiliat:ſtomacho tamẽ nocet:qð ſubtiliter
puluerisatü c cũ aceto mixtũ ⁊ bibitũ frangit lapidẽ veſice.
Tũ potiõe laxatiua mixtũ feſtinãter facit cá oc ftomacbo de
ſcẽdere. Ariſtoteles dixit qp viſcoſum phlegma müdificat ft
miſceatur cii potiõe.ſʒ q: moꝛfionẽ gnat no oĩno laudabile
eſt:vẽtrẽ ſoluit:rigoꝛẽ febꝛis phibet:ſudoꝛẽ puocar.mirtü
cũ aceto t gargarisatü (anguifugá gule excludit.Cuʒ oleo
mírtü t aurib? iniectũ grauitatẽ fonítue er ventofitate au»
fcrt hũoꝛes etiã ad ee fluentes deſiccat. Mixtum cũ aceto
facit contra moꝛtiferos fungos:et iuuat etíam mulieres oc
quartü vuluis putridifluuntbumo:es.
* 9i cia fufficienter medicinas ſimplices in
pꝛimo gradu caliditatis fri.fic. 7 bu. eriftétes
erplanauímus:fequitur oe bís quarũ vᷣtutes
| ín fecundo gradu exiftunt. Et pꝛimo oc aloc,
———— — € aloe.
Loe trib?modis eſt. Unũ eft rubeũ oc q̃dã inſula
A veniẽs d of ſcotra.Alið eft nigrũ oc ꝑſia ve»
4— A-ni£g Tertii cft cítrind:« fit ín arabia.q6? oib?lau
abili? eft fcotrenfe pᷣcipue fi fucrítenctuofus pᷣucidũ:⁊ ru»
beü jfi colo: epatis cíto frágibile ⁊ odoꝛiferũ ⁊ amariſſimũ
fed tñ o£ aloe calidü eft 4 fic.t ſcðo ara.ftomacbü mádificat
caputtartículos de pplegmate purgat: egeſtionẽ puose
epatis oppílationc — yctericie extirpat:ſed tñ fi
fepec mult ſumat ſtoma.⁊ ínteitína excoꝛiat op?eft igit᷑ vt
pꝛeparetur itavt c eo maſtix gut oragagantum aut baclliũ
Fo.lxxx.
fm pꝛopꝛietatẽvniuſcuiuſq; ſumẽtis Ronunqᷓ ctia lauetur
cũ dposmahb? c aromatio? ⁊ fubtiliflime tera£ vt optime
lauct ⁊ mundificet ſtomachũ:ꝓpꝛie tatẽ babet folidaaivule
nera recentia ⁊ ocficcandi ⁊ mundificandi putredíne co:
marne vulnera teſticuloꝝ ⁊ pꝛeputij ſanat.Cũ aqua tẽpe⸗
ratü ꝓalet ad apoftemata nariũ labioꝝ ⁊ collorũ. Vnce dia.
aloc inquit c melle temperatũ aufert nigroꝛem qui eft fub
oculis. qp fi miſceatur cũ oleo rof, z vngatur ey co frons et
tempo:a mitigat doloꝛẽ capitis 7 p:uríginem oculoz extin⸗
guit.£üvino téperatü capillos cad. ntes cófoztat er rerínct
cũ víno « melle apoftemata la língue ⁊ ginginarũ ct
in toto oꝛe exiſtentia curat amogloffa,
fía fri.« fic. ín fcóo gradu vulnera exiccat
ct putredine eoꝛuʒ müdificat igm facro repugnat
ambíat Cozpus. valet emoꝛroydis et omni calo
ri qui eft oc ignis vſtione:vtiliseſt emoptoyas oiffintenas
et quib? méftrua c emoꝛro fluunt: vulnera pulmonis
curat. 3Radír ci? cocta in ad oolozé dentiũ mitigat oꝛe er ea
loto.vñ gał. Succus quínqneruie valet contra oppilation£
epatis et rena. ꝛus. Succus inqͥt quindqneruie vas
let cõtra puſtulas oꝛis:qui mixtus cum chimolea aut ceruſa
fitoptimus contra heriñpilam. (Lc acoꝛo.
Coꝛus ca. c ſic.in fecundo gracu:fplenis ventoſi⸗
tatẽ expellit:ſtomachũ mandificat:epar confoztat
eius oppilationé aperit.Apoʒima ci? valet cons
trà ooloxé lateris pectoꝛis epatis? fracturá lacertoꝛũ⁊ ourí
tíem fplenis: vꝛinã⁊ menftrua pꝛouocat.Succus ei? mundi
ficat oculos c lumen oculoz clarificatzmittatur pꝛo eo pons
dus f. fuftiá gariofiloz aut címin equali pondere ct poni»
dusſemis reubarbari. (Pc ariſtologia.
Riſtologia duplex eſt:. longa⁊ rotunda:vtraq; tii
calída eſt⁊ nc.in ſcðo gradu:ſed rotunda ſubtilioꝛ
eſt t foꝛtioꝛẽ bs actionẽ. vnde ial parü humoꝛis
decet cu5 lõga mũdificari: multũ decet cũ rotunda.magnas
oppilationẽ epatis aperit: c sroffasvetofirate diſſoluit.pu⸗
tredinẽ valnerü intrinfecus fcu extrinſecus eciftenrifi curat
vcn3s inter dentes mundificat gingiuas confoztar dia. arí
ftot: loge. j.eragiti pzopinarus cüvino fir cótravenenü.s£ d
vino pipere myzrba mixta ſoꝛditiẽ parturiẽtiũ m&dificarz
et meaftrua puocsr. vna exagiũ cus vino bibirüventris do
lo:£ plzcat. Rotũda vero fo:ti? et velocius icẽ operatur: va
let eríá anbelofis ⁊ ſplenẽ durũ hñtibꝰ febꝛiũ rigo:ẽ v lacer»
tox cõtractionẽ⁊ laterũ doloꝛẽ amputat fi cũ aqua bibatur
BSa.ariſtologia rotunda cũ aqua bibita epilepticis podagri
cis ⁊ ſpaſmũ hñtibꝰ ſubuenit. p qua ponat equale pondus
et P.ariftologie longe. ambꝛa.
Obꝛa de ventre cuuſdã beſtie maris egreditur:
quidã tamẽ dicũt ín fundo maris naſci:altj dicunt
eſſe fperma ceti d ingens pifcis dicitur.Melioꝛ et
laudabilio: cft que eft varij coloꝛis et vnctuoſa ca.⁊ ſic.in ſe
cundo gradu:ſtomachũ cófoztat fenfum ⁊ oia interioꝛa coꝛ⸗
roboꝛat:eſt et ſenioꝝ⁊ frigidas naturas babentium innatis
ua:maxime fi in hyemalitꝑe detur.Quidã tamẽ dicũt p ca
poſſe poni cardamomũ.i.nlueſtre carui. ¶ De abꝛotano.
Bꝛotanũ ca.eſt ín fecundo gradu fic, in pꝛimo.in
cutus aposimate mulierib? fedérib? menftrua p»
—É-uocat:fecidimác moꝛtuũ fetü ctiar daufavulnera
aperit:apoſtema eius fanat lapide frangit ftrágurià ſoluut
potat lumb:icos ⁊ afcarídes occidit. Succus eius my:rbe
mixtus t peffarisatus ⁊ fup pectíné cataplafmat?menftrua
ꝓuocat⁊ putridos büo:es vulue oeficcat doloꝛẽ e? ⁊ pbles
gmatica apoftemata ín ea naſcẽtia curat.puluerisatüt cum
farina oꝛdei mixtũ dura loluit apofte.£ inis eiꝰcũ oleo vetu
fto mixtꝰ alopitiã ſanat:locis pilos nó bhñtibꝰoccurru:abꝛo
tanü epithimatũ vel inunctũ riqoze febꝛis aufert:nocet ta⸗
men ſtomacho. aneto,
Fs wes ca. c fic.in ſcðo gradu: víride tamẽ minoꝛis ca.et
fic.eftzaposíma eius aut fperma eíus bibirü vꝛinã
cat: toꝛñonẽ etinfl atíone mitigat: vomitũ ez cibo naráte im
ftoma.2pefcit:fingultü ex plenitudie amputat:coctũ 1 olco
⁊ cpitbimatü oppilatos poꝛos apit.Sõnũ puocarc mollía
apoft.maturatzti affuetüvetréoeficcattfpma:ooloscvulue
Zíberfecundus
mitígat mulieris t ei?1posímate ſedẽtis.Semẽ ci? peruftü
4 cmo:roydib? cataplatimatü cas oino fanaiz poſitũ fuper
vuluá:aut mola apoſtemata in teítículie marie ; aut in ex⸗
tremitate virge nafcétia ea oino fanat ⁊ deſiccat: anetileon
cpitbimarü rigo:ẽ ptodicarü tebꝛiũ curat:iaboꝛe articulo;G
4 0010:€ amputat: peffarisarü doloꝛem vulue placat.
¶ De amygdalis amaris.
Oygãale amare calíde ⁊ ſic.in ſecũdo gradu op
opilationẽ fplenis € epatis aperiunt:peccꝰ⁊ puis
moné de groſſo phlegmate ⁊ viſcoſo mũdiicant
renes purgãt:vꝛinã pouocant:groſſamventoſi
«pd ates coliec intl ationis oifloluüt: peſſariʒate me
ftrua puocantzpotate cum amido⁊ menta tluxü fanguinis
arcent. Mileũ eaꝝ ca.€ € fici (co graduzoppilationé ſple
nis aperu:pectus humectat doloꝛẽ auriü ⁊ capitis ventofi
tatem curat:doloꝛẽ etiã vulue ci?(uffocazione 7 toꝛſonem
c apoftemata in co nara curat:ſternutatio fi fiat cũ co dolo⸗
rem renti (tráguriá amputat: mixtũ cũ melie ⁊ olco roP.
daritiam fplenis diſſoliut. Oleum aa pgdalarum amararü
valet turbiditati oculo:ũ ⁊ ocfectioni viiüs. adir pulueri⸗
ʒata t cu; aceto téperara ſit bonũ vnguctü contra iendigine
oemq; oraitiẽ cutis maxime mozpbed. i£ vino o2ta t.ũm
curat ⁊ lapidé frangit. Paulꝰdixit abſinthiũ cQutervaiere,
CL 35x affodillis,
Ts Audi funt ĩ ſecũdo gradu: aperítíaí ſunt
ie
vpᷣinã ⁊ menſtrua Puocant:vomitũ arcent. £53.ra
atrodiloꝝ murdvalent bhyuropicis:⁊ Tondes
cñoꝛes eoꝝ ci modico mvzrbec croci i oulci vcteri ve vino
cocti tit optimũ collyꝛiũ concra humiditatem ocuicztm ct
palpebꝛas ſe muerſantes curat. Cũ vino bibiti moꝛius ſcoꝛ
pionũ curant: fimiliter cataplalmati taciũt t lucus raaicis
ũ: radices qs vſte alopitie ĩmpoſite pilos renaſci faciunt
VUalent etiã fi moꝛphea X impetigo ad lolem cii aſpero pã⸗
nofricata oe coeng.ntur. ¶ TDe balſamo.
kde Alſamus eft arbo: naſcens in india ſaliẽs fuper
terrá vno bꝛachio aur parti plus, cut? ramí per»
fufi funt rubeo virid.qs colo:c quafi ramí ríti
malií, fronács eoꝛũ funt tenues viridẽ coloꝛẽ ba.
bécc3 racitcin capite quafi ginginas paruas pducẽtes sra
naín modum piperís.:£y cuius ramo; ſciſſuris qͥdã liquo:
in canicularibus diebus cgredit quafi lac rínmalli ereptus
indc oía, ín vnoq5 anno ex hoc liquoꝛe aut.l.aut.lx.ibꝛeico
adunátur:neg; in aud parte mãdi illa arbo: cft: nifi in quos
dam loco egypt. ££aius ramí 7 carpos 7 uquoz cóueniéría
funr medicine: líquo: t laudabiko: eftzcarpos eft laudabi⸗
le. ami vero minus ceccris laudandi func. Oẽcs tamé cali
di ſunt ⁊ ſic. in ſecũdo gradu:ſed oleum ceterís calidius eft
valet obſcuritati oruloꝝ ⁊ vulue frigiditati:peſſarium de eo
factum cum oleo ⁊ cera ſecundinã et fetum moꝛtuũ expellit
vꝛinã pꝛouocat diuturnã tuſſim mitigat⁊ anhelitus parago
ris3t: materiã digerit camas per canalem pectoꝛis 7 pulmo
nis expellit: quo poní pót aqua camphoꝛe equali pódere
C Zarpobalíamü bibttũ valer pleurefi pplegmaticezniffic»
tious (ciaticis epilepticis vertigine ctfcoromiá c ſtrangu⸗
riã patientibꝰ ſubuenit:moꝛſus reptiliũ curat. p:0 quo pot
poni pondus et ſᷣ.xilobalſami.
¶ Do bdellio.
De lium caudũ eft in ſecũdo gradu bu.ín pꝛĩo
fas — oe acuta pparmaciavalet curat]: po
e 5 AK ftemazinteri?vel ezteri? iunctum fanat: frágit
j — hoidẽ:tuſſim mitigat: moꝛſus reptiliũ curat:
e & tẽperatũ cum aceto crepaturã ex eo inunctam
ſanat:cũ ceruſa vel v'opovel fapa apoftema te
fticuloxim ſanat. € De berberis.
quus fni.eft ⁊ fic.ín fecüdo gradu.Sitim be ca.ertín
guit:eparz ſtomachũ confortat: cataplaímatus calída
apoitemata refrígeratzfanguimis fiurü (mngit.codé mó,va
let cquale pondus rote c pondus f.fandalozum.
Qe balaeuſtia.
£ilauftia fri. c fic.in fccüdo gradu fanguis flupüiar
: cer ec vu'aera inteftínoz curat 7 ventre confoztat
büGoxbus egrediẽtibꝰ reſiſtit:egeſtionẽ conftípat
;
bumozibue cá fanguíne egredíentib? refiftit:puluerisatae
fuper vulncra aut loca excoꝛiata Cutie pofita ca celeritera
rat:o:e ci? aposimate loto humoꝛes 0c ginguus fluétesoe
ficcar:coent-s mobiles confo:tat, cataplafimata omne cre⸗
paturam folydat,
¶ De cozallo.
Oꝛallusfri.⁊ ficin fecundo gradu :valet oculo:ti doloꝛi
CX«obtritan « putrefactioni : ⁊ panis oculoz. bec oia
ci curat ⁊ mundificat: fi mitta£ in collyrio puluerisatus;
er coq dentes fricatos clanificart ginginas putridae fanat
vnde x5a. f£ ozallue inquit vftus et gummi mígtus cũ aqua
frigida potatus nuxũ fanguis arcet oe quocũq; toco fluat,
Item ga. pobauir cozallüi ín collo fufpenfum ozi ftomacpi
doloꝛem babenti valere. EM
¶ De calamoarormatico,
fllamus aromaticus duobus modis eſt:ſubtilis c
CX atrinüi babéscolo:é:c eft concau?q ocficcatus? cũ
: digitis frícatue facilc frangitur babet odozé fuaué
G naizirur in índíac perfia, Jtaudabilio: eft calamꝰ indic ca,
« ficin fecundo gradu. valet doloꝛi ftemacbí « epatis potui
datus De quo cataplafma factũ vulue curat apoſtemata:mẽ
ftrua pꝛouocat: valet c veteri tuſſi fi tumigiũ ex eo fiat,
¶ De dpero,
Iperus ca.eſt ⁊ fiin ſecundo gradu odoꝛiferꝰ eft
Cx (dco attenuat et incidit: humoꝝ ſuperfluitates oc
ſiccat:vꝛinã pꝛouocat maxime hydropicis lapidem
frangit: omachũ confoꝛtat:puſtulas folid;tzpuluerisatus
vulnerib? putrídis applicatus ca cito deſiccat: füppefitus
frigiditatẽ vulue fanatz »clufum cius os aperi. Apc tui da
tus moꝛſus ſcoꝛpionis curat:ſed tamen aſſuete bibitus fan
guinẽ cozrumpitet deſiccat.
(Li: centaurea.
Entaurea duplex eſt:maioꝛ⁊minoꝛ Quidã dicũt
9) eam Ca. c ficin fecundo gradu. Ga.radices maio
DI ris centaurec oiuerfas dixit babere q̃litates fm
1 (ui ſapoꝛẽ. ende oíuerfas baber actiones:becem̃
yabet ín fe acumen ct põticitatẽ cum oulcedinez
vnde ⁊ cum acumine menftrua puocat t moꝛtuũ fetũ ezpel
lit: cum ponticitate vulnus folidatz flugum fanguinis ſtrin⸗
git. Cũ oibus tamé fuis qualititíbus anbclofisz oiuturnc
tuffientibus mẽdꝛa cõfoꝛtat:cuꝛus ſuccus idem facit qo ra
dir. Dia.radix maíozis centauree cocta cum alíquantula
carne inciſa folidat eã.radix minoꝛis eft mínozis vtilitatis c£
iuuamenti:q̃ tamé cataplafmata fofidatvulncrazeius apost
ma dyfterísatii doloꝛẽ ylij per pblegmatícos ⁊ groffos bu.
oiffoluit: ſciaticis fübuenit: fuccus ei? cũ melle oculoz clari
ficat obfcurítaté:pefíarisatus menítrua puocat moꝛtuũ fe»
tum erpellít.Sít eríam cõueniẽs neruis doloꝛeʒ babentib?
et oppilato epati : ⁊ índurato fpleni fi cataplatme£ ⁊ potui
Oc fi.j.eragium cii víno ppínerur oolozem ventris ciuſq;
püctiói oc groffis bu.aroflegsventofitati ſuccurrit.
coconidio.
(oon calt.eft 7 fic.ín fine ſecũdi gradus:nocetvẽ
trí aquá tamé citrinã purgat:phlegma etiã ⁊ choleram
ru.cõuenit hydropicis Cuiusfrondes cá melle cataplaſma
te putrídavulnera mũd ñcant:ſcabiem ⁊ impetigiuẽ curãt.
(Lc capparis.
fippari ca.ſunt ⁊ fic.ín fecundo gradu.Quoꝝ po»
S wa femen ⁊ frondes c radip mittuntur in medici
nis:tamé frondesc poma magís cibo t radir me
dicíne pertinet. Oĩa tam£ ſplenẽ ⁊ epar oppilati
aperíuntzfed radig foꝛtioꝛ eft oibus vnde cóucnít
contia duritiẽ fplenis eiuſq; diſſoluit ouritiem : maxume fi
cum aceto bibatur aut orísaccara groſſos « vífcofos bumo
re$ eijcit ⁊ egeſtionẽ:⁊ aliquando erit cum cgeftione quafi
ſanguis vftus:vnde quidã confidüt ꝙ duritiẽ (plenis diſſol
uat.Rũ melle ⁊ calida aqua potatus arteticum doloꝛem de
groffo humoꝛe ſoluit:cꝛtaplaſmata cũ melle duritiẽ ſple⸗
nis curat. Pulueriʒara et cus melle ⁊ accto temperata albã
mo:pbcam mundat:ſucus frondiũ auribus ínftillarusver?
mes occidit. Cataplaſmatus fcropbas et oura apoſtemata
foluit. ¶ De ceruſa. I INRI
ferufa;
Eruſa fri. fic. in fecundo gradu.valet ad ſanan⸗
dum vulnera c boná cames creadam ⁊ fupfluam
I rodit:cum oleo ro.mixta cõgruit pánís oculoꝝ ct
b puftuls cor c fcabici:cames caz müdificat ⁊ fà»
e M inatzmipta cqualiter cus polio ⁊ pice liqᷣda: vnguẽ
tum eg cío factum fit pfecrum vulneribus vermes babenn»
bus occidit em̃ cvulncra fanat, ¶ De o:agagáto.,
Kagagãtum fri. in ſecũdo gradu:hu.in pzirno mit
titur in collyrío: valet ↄtra tuſſim cafpiratem ca»
nalium puimõis vocem darificat ⁊ cóto:tar: valet
ctiam cótra pactiones rent c vefice qfi ꝓpter vulnera aut
fcabíem:afperitaté ungue lenit; repugnat « obftat acumini
tus ne inteftína vulnerentur, Soictũ cus albugwc oui ft
optimum otra ignis vſtionẽ. ¶ De emathite.
Cs oírit ££5.paz cffe calefactiun ⁊ artenua.
tíusi « puftulae oculoz mundificanut ⁊ afpitatem
, oculoz c paipebꝛaꝝ lenit:ft cü melle tẽperatus fue
rit.S£um lacte mulieris tépatus valet ↄtra alopiciam ardo
tem 4 calo:ís afpitates. I2. ematbíltes quiddã paber põtici
tatis t ſtipticitatis:vñ valet ↄtra apoſtemata oculoz;fi cus
oui albugine tempcretur. goefolo, —
f lid ca.eft c ficim fcóo $du fromaticbís ⁊ cpatias
cóuenitz ↄtoꝛtatiuũ cft inflarionem difſoluit:vꝛinã
ouoeat catapiaſmatum apoftema oculoꝛũ diſſol
uit eodem modo. ¶ Dõẽ ganofilis.
Aoi fmt cali.⁊ fic. tn ſcðo gradu:ſtomachum⁊
epar ⁊ interioꝛa ↄfortãt cum ſua aromaticítate: ee
trem cóftípantzabus digerũt.de quíbus.5.j.potui
bata cum lacte libido augef. De gariofilato.
firifilatut ca.cft« fic. in fcóo gradu:frígidà ſtoma
cbum adiuuat:groſſum cibũ oígerit.valet cpanas
cardíacà ppter cbolerá naut pplegma patittib?
naribus apphicatüopptlationem cerebꝛi ⁊ narium aperit.
De gummis.
Ammi fim e t dragagati ſunt: gũmi tn funt iti
ptici ⁊ ſicci: ꝓinde ftomacpü 2fo:tàr c uxum fans
guinís arcent z mixti cus albugine oui fiunt opEimi
contra vítioncm ignís.idem facii qð dꝛasasgatum.
¶De gala.
Alla frigida 1n co gradu: fic.in tertio: ouob?mo
día eft:ddam à nódum matura q pufila eſt:⁊ aite
: rad cft marura z pfozata prinés rubo: ⁊ tumeei:
ideo maioꝛis frigiditatis eſt ⁊ ftipticiratis. vnde. .aqua oe
coctionís galie eulne ezefin repugnat: hũoꝛes ex ea fluetes
ocficcat. £'valicrib? cr ca fomẽtatis caraplafma fup apofte»
ma fact curat.valet víta fanguinolzte egeſtioni 7 fanguis
nuxui de qᷣcũq; loco manauerit:pulueriʒzata⸗ naribꝰ ĩſuffla⸗
ta fanguis fluxum ftringit.oe qua aitj z. cũ vino feu cũ aqua
otate vulneratis inteſtinis otuturneqs folutíoni valẽt: ct
ciffuría calcancoz pdeft:ft puluerisata ai fcpo capzíno fat?
furas labioꝝ fanar fi cũ gm: lentiſci téperetur.gD.galla va^
let locis quib? repugnatio ocficcatio t conftipario ophma
funt.Dui?arbozíe cozter c rami fris. ftmt c ſic. in plo graau.
SSed cii frondib? fraxíní cũ aceto cataplaſmatis ſcabies pu^
cbo nocet.cft tf attenuatíua vꝛinã ⁊ mẽſtrua p
aocat oppilatione vulue aperiens:ſecũdinam⁊
I mostui fct expellitn pꝛegnãs cr ea ſuffumi⸗
getur.lũbꝛicos € afcarídes mo:tuos crpellit fi bibaturzaut
cataplafmetur cà víno cocta: potui oata fit ↄtra venenum
mo:fuíq, reptiliũ: que cataplafinara idcm oꝑatur:vſta ⁊ cũ
oleo temperata curat capillos alopitiã babétes. p qua poní
põt calamẽtuʒ agreſte:aut abſinthiũ. ¶ Doe ligno aloes.
LI dignum aloce tnb? modis eftzenum em fit in qua
m regiõe mdie d vocatur came ⁊ ceterís eft laus
dabilius.aliud fit in infula maris índic d vocatur
cumgr,tertiii fit in quada regione indie à vocatur fama. lis
«Le urbargiro. we
thargirũ quidà oicüt ncc calefactiim:nec refri
geratiuũ effezfed mediocre. 3D.rcfügceratiut fti
pticii foudatiuà « oim cõcauoꝝ mẽb:oꝝ 0€ bona
| (came repletiua. teftatur carnem fupfluam come
dit intictus puriginẽ coxaꝝ fcabíem fudose alaz
« oia vulnera puſtulas curat. lónund oifteperatus € dy
fterisatü fit optimũ vu neratis inteſtinis· cũ cleo ro.mixtũ
uftulas nariũ ⁊ labioꝝ extirpat:coctũ aum oleo quouſq; in
modum*nguéti fuerit ſciſſurã cutis oluturna cr eo inücram
celeriter fanat ⁊ folidar:capirec — perũcto necãtur
diculi.
ficca ca.eſt c ficin lecódo gradu:oppĩationẽ epa?
tie aperit: ipm ↄfoꝛtat:yctericis paett: à fi lora
fuerit melius dp non lota operatur.
«Dc lapide lasuli.
Apis lasuli frig. eft € fic. in fcóo gradu.valet ocu⸗
lis ũ mittatur in collyrijs:pilos etis palpe bꝛaꝝc⸗
fortat c mulríplicat.o€ Quo.j.3.potat? cB firupo⁊
aqua calída fitoptimü quartanarijs: ppe em melãchoucos
purgat bumoꝛes: qui lotus ⁊ ꝓpinatus fine anguſtia vorm.
tum pꝛouocat. ¶ De muſco.
(cus eft puſtula in vétrc cuiuſda aĩalis nafcés ca
(D pꝛeolo fili qð eft idia:d coagulati (anguinis plt3
ipfo aiali qu£dam pali vcl arboze fcaipere necetia
rio cadit:cui?narura ca.eſt fic.in fcóo gradu:iceoqp ↄgruit
fenio:ib? in byeme: mẽdꝛa fiquid£ ocfecta aroman5aco co»
fostat titno:em melácpoucd amputat: t audaciã pꝛeſtat: ocu
lonum quoq; c oim mebꝛoꝝ ventofitaté rodir ftue. lo ec co
facto cii modico croco € cápboza dolorẽ capuis de fri. bu,
curat oüo:. Quidam rfi dicunt per fe muſcũ cü oleo ſambu
ano femonb? inunctü vcl ventri libidine augrmétart. £n ve
ro oícüt mufco nó inuéto caſtoreum equo poacre vaiere,
De mafticc.
Aſtix ca.ẽ hic.in fcóo du: pide pblegma oifíol
it ftomacpi calefacit ap periti excit·t verofita»
tes apoftemata ⁊ itomacbi rumo:cs epatis c irc
'ftinoz.curat malas d; cogitatóes aufert: cũ oico
ro.inuncta ftomacpum 2foztatzcut£qp clarincat.
vii. iD. maftir valet emoptoicisz oin tuſſẽtibꝰ. Sopánes da
mafcen? maftir c ad fri.oata ftomacbG co:rcbozar:fupfiuá
püidiraté expellit:cũ calida tii oara nibil valz. Itẽ W.mo⸗ſtix
tumetib/gingiursc faifluns ear atqp putredini fuccurrit ez
Decoctóis cíus aqua oze loto. Itẽ deopatras inquit fquina
cá tantüdem valere, Item. D. maftír gũma eft ⁊ gũmam lẽ
iiſci pince c cpſti orit eque valere, (C De mace.
fice eft cortex ra3mo:ti nucis muſcate d vcnit er
A [a lindia:cui? natura ca.⁊ fic.in fcóo gradu. sEpar ct
Si | fplenem ⁊ ftomacbum 2foxtat:c eo: putreditics
ew S4 müdiíficat:ítermuratione oe co facta cü oleo vios
ceo curat bemícraneam de pbicsm ate.
mvrrba.
yrrba ca. et c fic.in ſecũo gradu:valet ad dd»
hꝛicos ⁊ aſcarides epcludédos : ſecũcinã ⁊ moꝛ
Altuum fetũ expellit.os vulue attenuat c aperit.
Peſſanum oe ea cá fucco abſintbij:aut race fa
&um menſtrua puocat, cum fucco mirte rem»
perata t fuperpofita purndos humoꝛes vulue
oeficcat.in modi fabe potui oata diuturns rufizn ⁊ dolore⸗
Lsterío ⁊ pectoꝛis anbelitum nimiã folutionem ⁊ vulnerata
inteftína curat:ſub lingua miſſa ou5 diſſoluitur ⁊ inglutitur
aſperitatem canalium pulmonis lenít ⁊ vocem clarificar. zin
dromacbus dixit vulnera t pectus ⁊ guttur: 7 oĩa ſpũs va»
fa myrrbam müdificare ín modum fabezante bozà acce mo⸗
nis rigoꝛem febꝛis paragoꝛiʒat.Flodius teftatur myrrham
in vino temperatam in modã epithimatis capit:q; inductã
doloꝛẽ capitis placare t catarros in oculis — Sir
Liber (ecutidus
colly:tje oculaz místa vulnera oculoꝛum müdificat
— palpebzaz lenit: viſumq; clarificat: pꝛo qua pos
tcit poni amygdala amara:aut — aut co
menta.
mm —— calida eft ⁊ ficín iccido gradu:ftomacpus
i c toꝛtat z cum reddit odozífcrum : digeſtionem
4 Xadinuat:c abominationẽ ⁊ vomitti cx pplegma»
tc aufert:ructum gñat:ſuccꝰeius bibit? valet frí
gido fingultui: ppinatus cũ acctot fucco malo»
rumgranatoꝝ acetoloꝝ vel. pomí citrini cbolerico fingultui
optimus erit.SSepe etiã comefta lũbꝛicos occidit:⁊ libidines
auget. aposima €i? fanat apoftemata tcftículoz oc colotoz,
€ cog doloꝛem:mẽta caraplafmata ſuꝑ vbera lac ín eís coa?
gulatii oifloluit.fuccus eíus cũ melle mixtꝰ in auribuſq; ot
ftilatus doloꝛẽ oe frígido ac ventofitatt amputat ; « doloꝛẽ
capitis amputat. Lingua cii frondib? eíus fricata o&m amit⸗
tit afpenritaté, s£araptafmata cũ fale moꝛſus rabidi canis fae
nat.(uccus eius cũ fapa ãtibus potul oat? facilem par
tum facit, ie maratro,
firatrí femen calí.cft fic. ín fecüdo graduzfed berba
X(G recés eft ca.cft in medio pꝛimi gradus:ſtomachũ
€onfo:tatzoppilationem renũ:⁊ veftce aperit. Succus eius
coctus c oilpumiatus 7 cũ oximelle:aut oxizaccara fit opti
mus diuturnas ct periodicas febzes baberibus:vziná puo
€at. Succus eius pur? vifum darificat : t aquã in oculis coe
adunatã oifpsit:ft er ca oculi lauetur.in multi collystje etía
congruit. Sperma cius oppilatione epatíe ⁊renũ:⁊ veſice
aperit.infl ationem c ventotitaté remouet:lapides frãgit:⁊
menftrua piouocat. valet otra ofuturnas febzes potui datũ
cum aqua fri.aboĩationem ec pu. bob? amputar:tempa»
gum cü melle moꝛſum rabidi canis curat, Cx malua.
(D fcóo gradu: hu.in pꝛio:hʒ quiddã cali⸗
ditatis accidẽtauter.vñ ft in vino cocta t cataplaſ⸗
mata fucrit (cropbulae « apoftemata : « tumẽtes
mamillas curatzpeffarisata cü adipe anferino aperít vulue
«onclufioné c ciufde apoftema curat:partunétee müdificat
fuccus cíus cũ víno potatus ftrágurià diſſoluit:lapidẽ renũ
frágit : (cíaticie fubuenit:c vulnerata (nteftína ſanat:cũ ace
to cocta doloꝛẽ dentium mitigat. KL ?2cmcemíta,
fEmite cft berba babes frondes lõgitudinis eni?
bꝛachij alíquárulum latas ouab?.f, vncijs coloꝛis
eft plübeiz afpera:cui? ramilencs funt ⁊ lógítudo
vnius bꝛachij:in cui? ſummitatibꝰ funt flozes citrinizqui qfi
vaginas feminib? plenas faciüt:quoz colo: eft niger dfi fi
napis q̃ fri.eſt « fic.in fcóo gradu, valet berifipile ⁊ oĩbꝰ calí
dis apoftematib?:(uccus 2uenit collv:tie ⁊ calide opprbal
amie, K[ 2c nuce mufcata.
Ur mufcata calí.eft ⁊ fic. in ſcðo gradu:os fetídü
* curat:digeſtiuã virtute adiuuat vétofitaté expel⸗
it:ſtomachũ ⁊ epar cófoztat ventrem cóftipat,
EA vnde iDa.nur mufcata cutem ab impetigine c lẽ⸗
: tigíne curat 7 fcabiem müdificat;fplenis ⁊ epatis
oppflationem ⁊ doloꝛẽ diſſoluit.
¶ De nucleis.
VUdeus cali.eſt infcóo gradu:ſic.in tertío lapides
renum ⁊ veſice frãgit:vꝛinam pꝛouocat:coꝛpus de
* £ putridis humoꝛibus mundificat.
AL iDc nenufarc.
sEnufar fic.eft c hu.in ſecũdo gradu: eft fubtile et
] penetrabile oolo:£ capítis oe caloꝛe nanb?applíca
tum placat:cbolerícis t fanguínol&tis oibus cas
lídis paffioníb? cogruit, fücc? eius tuffim catdà 7 feb:es ca
lidas t ſanguinolẽtas ⁊ fitim extínguit : ſomnũ parat eis:⁊
oẽm doloꝛem capitis cataplaſmatũ aufert:oleum eius dolo⸗
rem capitis tollit ex calido:vigilias aufert:oĩbꝰ acutꝭ paſſio
nibus cõgruit. ¶ De pfilío.
ave Silium frigidum eft «bun fecundo gradu.ca⸗
k
24» a lidítatem refrícerat ⁊ fitím extinguitzafpitates
ug elenit:cum aqua lotum oonecvífcofiratem habe
V were incipiat bibítum egrotationem bumectat.fic
.. Gínteftina pptercbo.ru.mollíficat:maríme cũ
oleo viola mirtum:affatum ventrem conſtipat:doloꝛẽ inte⸗
ftíno:: acumen materíe: vcl ppter acutos bumos,
—— fluentes mitigat: majime fi cum olco rofa,
mifcea£, Cum fucco folatrí aut ci fucco poztulace mixtũ cali
díe podagris&tibue apoſtematibꝰ valet; de cui? vifcofirate
capitc loto afpcritas capillo: mollificatur: c aceto ⁊ olco
ro.cataplafmatü apoſtemata in aunculíe c füb auriculis oe
calído nafcéria curat. — De plumbo.
Lũbũ frigidi cft ín fcoo sradu:quiddà bs bu
midítatig:cft pfectum ín coagulatíóc:D5 quan
!dá parté aercam.vhi Zirífto.ín lib.oc lapidibus
lintitulato: plumbà inquít effet argéta nifi me
'tallum tría accidẽtia patceretur.í.putrozem fuí
: odoꝛis:⁊ mollitiẽ fue ſube: ⁊ qꝛ natura eiꝰ ans
tc focũ ftare non põt:q̃ accidẽtia in terra ficut fetus inyulua
patitur:f£ui? beceft ꝓp:ietas.Si cm accípíat er eo piſtellũ
⁊ moꝛtariũ c ín eo vinũ cii oleo tera£ ; aut mírtíno fucco aut
femꝑuiue:aut endiuie:aut po:tulace:t mittat ad fole ecl ca.
lídá aerẽ et trib? diebꝰ agitet:optunũ vnguétü eft 5 calida
spoftemata atq; vulnera tguínü pectoꝛis vᷣberũ:⁊ eoꝝ putri
doshumoꝛes ocficcat . "Saulus dixit effe optimum engue
tum otra cancrũ:⁊ peffima apoftemata:in quo moꝛtario tef
ra figillata cũ aceto:aut melle:aut fepo anferino trita fit bo»
na inũctio ad vitia piloz cadétium fub ciltje Soi oe plübo ta»
bula quedá cóponatur: t ſuꝑ fcropbasimponaf deſtrtut cas
« fap femoza ligata pollutíoné aufert:po:ro fi plübum laue
tur ficut tbutia fit iuuamẽtum. (X polio.
Olium ca.eft in fcóo gradu:ficin tertio:groffos bu
| moꝛes attenuat: Lt tb a t yctericis ppter ops
pilationé epatis fellis fplenís patiẽtibꝰ pdeft:més
ftruac vꝛinã ꝓuocat:vẽtrẽ ſoluit.cũ aceto bibitü valet 2tra
ouritiem ſplenis. Eius aposíma p:opínatü lumbꝛicos cucur
bitinos c afcarides occídit.oe quo oomib?fuffumígatís ree
pulía fugãtur.Capitis tfi doloꝛem gñat:⁊ nocet ftomacbo,
vnde. D.pꝛo polio pót poni equale pódus maligranati 7 fc
mis cafie, ¶ De peonia.
Eonia ca.eſt c fic.ín (cóo gradu.Quiddã bs ſtiptici
tatís t quiddã dulcedinis:que maſticata ſentit ín
' o:e ci modica amaritudine cũ aliquãtulo acumine
vndc mẽſtrua puocat.f£um melle bibita oppilationẽ epatꝭ
⁊ ſplenis aperit:cum fuo acumine t pótícítate vẽtrem cõſtt
ꝑat:ideoq; cum vino bibita diarriã curat:in collo pueroꝝ ſu
fpenfa timoꝛẽ coz aufert qð ſuũ ꝓpꝛium eſt.vñ. D. vidi in
— viij. annoꝛũ:in cui? collo peotua ſuſpẽſa fercba£
⁊ 2tigit vt quada oíc caderet;qua cadente mor puer in ter»
ram cecídit:fed peonía íterá ligata i collo ci? celerítera paf»
fione euaſit. Ste a collo puer fuftulí (pfe tandé cecidítzcollo
ígitur appofita incolumis releuatus eſt.Quapꝛopter »fifus
fum qun vttenuiffim? fumus oíffolut?:« c aere mixtꝰ
cum flamine $o cereb:ü petat, 9llij dicũt ⁊ marie. i.q pco⸗
nía oppílatione (uuat. € p:affio.
SRaflium ca.cft ín fcóo gradu:fic.in tertio:oppila⸗
tíon£ ſplenis ⁊ epatis aperit; méftrua puocat putrí
* dos büo:es in pectoꝛe 7 pulmone exiſtẽtes purgat
puluerisatum « cũ melle mixtũ putrida vulnera mundiíficat
eius aposimavífum claríficatzcü felle vulturis miztü oculoz
maculas.xxx.annoꝛũ tollit:naribꝰ ínftillatum eoꝛũ puftulas
ſanat:doloꝛẽ dentiũ cr eo lotoꝛũ placat:cũ melle coctũ « dfi
diacodion factũ ⁊ datũ ex eo vnũ coclearium valde bonũ eſt
phthyficis Oc frigido ⁊ putredinem habentibus:maxime fi
cum pᷣineis mífceatur. f£íus apoʒima potatum —
curat:ſed tamen renibus ⁊ vefice eſt nocitiuum. NRonnunq
etiam facit mingere ſanguinem.Quidã antiqui diterunt no
cumentum eius reſtaurari cum ſeminibus maratri: ⁊ cum
cti iacam ertenfiocm cus
rat:renus doloꝛes ac vefice ⁊ matricis extirpat:ſanguinẽ de
pectoꝛe manãtem couftríngit; anpelitum fingultum vulne⸗
Paactice.
inteſtinorum ac diuturnam ſolutionem 7 pꝛouxam fee
bi psa Eſt contra moꝛſus reptilium puluerisatus:
X cum accto temperatus: faciem ⁊ cutem a lentiginibus c
unpetiginibus mundificat, ¶ De ſumac.
go reine rr eft in ſecũdo sradu:fic.in tertío
— macbum cõtoꝛtat:appetitum excitat:doloꝛe⸗
Iepatis mitigat:valet cõtra folutíoncm« choleri
as cum vornitus;fluzam fanguinis cholere vomi
Arum arcet. De caius aposimate ozc perloto gin
giuecófostantur,'Duluerisatum ⁊ cii melle rem
peratum ꝓdeſt labijs:⁊ ſciſſuras babentíbus. auc. colly»
riam ocfumat factum pꝛurientibus oculis fubuemr.&ius
aposíma vulnerata curat ínteftina. (Quo non inuento radix
berbeaccetofe ponatur. — ¶ De ſemine croci bo:téfis,
Emen crod hoꝛtẽſis cali.eft ⁊ fic.in fecundo graduz
pblegma purgat:colícam paflionem curat:trirumc
in (ure pinguis galline miſſum potuiq; oatum pble
gma purgat:ftomacbo tñ nocet, ¶ De ſquilla.
p Quilla ca.⁊ ſicin ſecũdo gradu:humoꝛes incidit:
opꝛoinde vomitum ⁊ cgeſtionem :pectus
⁊ pulmonem mundificat oc grofíis vifcofifqg bu.
4| mozibus:ideoqs valetanbelofis b ids ycte
rias oc "wey cal e $c vifco
fos bumo:es patiztibus. sLataplafinata cum rhãno ⁊ olco
pedum fciffurae curatzops tf cauere ſquillã que fola ín cam»
is nafcitur necín circuitu ctus alia eſt:hec erf moꝛtifera eff
n nullí medícine admí(ceda eft. ¶ De ſalicibus.
Alices frigide funt ín ſecũdo gradu:ficce in pꝛimo:
Il valét doloꝛi capitis oc caloꝛe fi naribꝰ mittatur: fuco
cus ciusvulnera ſolidat.Coꝛtex vftus: c aim aceto
temperatug verrucae t poꝛros aufert. iDalíc.lac inquít a fa
licibus flozem babentíbus ereptum viſum clarificat oculos
Ocfectos cófostat. Succus fródíumc ramoz poratue mulie
rem cõcipere nó ꝑmittit:bibitus etíam fanguinem ftringit.
De fifimbzio.,
ie Iſimbꝛium calidü eft ⁊ fic.in ſecũdo gradu:oppilatio»
nem capíns oe grofío humoꝛe generatam foluit fi ca»
put poftj fucrit lotum:de co fricerurz (militer cius apost
ma capíti iíniectum narium oppilationem aperit, oc quo er
agium.j.cum oximelle fümptum valet cótra moꝛſum vefpa
rum. Silucftre ſiſimbꝛium dicitur calamentum effe q3 ma»
gis pertinet medicine, fo:tíus enim eft eo:qð potui datum:
aut cataplafimatum menftrua ⁊ vꝛinam pꝛouocat: ootozem
ventrís t duriciem epatis curat: cim aceto coctum:⁊ oleo
rofato mixtum capitiq; cataplafmatum doloꝛem mitigat:et
fumo a ftomacbo ſalienti ad caput repugnat.
¶TDe ſambaco.
P mnb2Oeft arbo: babes noꝛes atrínos vel albos
CT VE que calida eft (n ſecũdo gradu:ſic.in pꝛimo:phle⸗
gmatícum humoꝛẽ oíffolutr oolozem capitis qui
eſt ppter pplegma:aut cho.ni.amputat valet pa.
: ralyticis ct hemicranicis tríra et impetíginibus
inuncta oino curet cafdem:olciü eius fimiliter opatur.
|o «ipefambuco. '
Ambuci calí.funt ín fecundo:fic.in pꝛimo:ſunt diſſo
lutiui tneruo:us mollitiui: ftomacoum molliunt:⁊
vomitum p:ouocant, f£ataplafman apoftema ma»
millaꝝ fanantz vulnera fi daufa funt aperiunt:⁊ ca ad (nam
naturam cóuertunt:oolozem auríum placant:bíbiti lumbꝛi⸗
€o8 t afcandcs excludunt: pblegmancos 7 melancbolícos
purgant humoꝛes.
¶ De ſiſeleoss.
Iſeleos calidum eft ⁊ ſiccum in ſecũdo gradu:di
geſtionem adiuuat: vꝛinam pꝛouocat: ſtrangu⸗
wex frigiditate diſſoluit: anbelituoſis ⁊ diu
ER tuſſientibus valet:menftrua pꝛouocat:ſuffocatio
nem matnas curat : potarus cum vino ⁊ pipere
calcfacit eos qui ín A ie frigefcüt ppter hyemem.
ftrígno.
Trígnum frigidum eft c ſiccum ín fecundo gradu:
crudum aut coctü efuí oatum:aut fuccus eius pota
tug calída.apoftemata in epate:aut ín ceteri memo
S'o.Itttíj.
bꝛis exiftentia curatzoppilationem cpatis apent. Cataplaſ⸗
matti calida apoftemara babenribus in exterioꝛibus coꝛpo
rie cft oprimü:fanguinis flucum ín muueribue ftringit-fucs
cocius potato aut. peffaniato: cataplaſmatum fuper fto»
macbum calidum:mor eũ infrigidatzoibufqp calidis apofte»
manbus repugnat fi AZ aut cũ alijs rebus fuerit mixtũ⸗
¶ De thure.
zy, lus calicũ eft ⁊ ſiccum ín ſecũdo gradu: cófti»
— pat ⁊ caletacit: ⁊ vifum clarifſicat.recentia vul»
dui [ety nera fanat:fluzum fanguimsvndeciq fluat có
e ftrigitzpeffima quoqg.vulnerain ano:vel i alio
lozo naſcentia oilatari non ittit: cum lacte
temperatum ſuper ea induratum groſſum phlegma diſſol⸗
nitzfalfas cogitationes remouet:memoꝛiam coꝛroboꝛat:ma
ſticatum cũ oꝛigano vel ftapbifagria phlegma attrabẽdo de
capite diſſolui:grauitatem lingue alleuiat:cuʒ vmbilico ma
ris mixtum ct agarico:et aceto temperatum: fuper vbera
puelie nondü magnificate cataplafmatum nó finit ca arcíce»
rc vel augeri:cum fepo anatis temperatum fit optimum ad
vulnera ocficcanda facta p:opter vftionem ignis: fi diſſol⸗
uaturcum fapa ct auribus inftilief mitigat oolozem. f 0:9
tcc tburis ficcio: eft tbure:ideoq; magis valet ad nuxũ fan»
guinis ftringendum: vtilioz eſtvulue oe qua feculenti bumo
res ftuuntzoolo;:em ſtomachi placat;oíarriáz oíflinteriam €
vulnerata curat inteftínazfi extra cataplafmetur. Quo nou
inuentooupler pondus galbant ponatur,
1 X tamatiſco.
Amariſcꝰ ca,eft c fic.in ſecũdo gradu.coctus cũ ace
to:aut vino duritiã fplenis 7 doloꝛẽ o&tium curat.
Eiphus oc cis compofitus potud co tributo ourt
tíam fplenie ocftruit. ende dbalíe. mdi inquit capzae tama»
tifcum comederezquibus ocdfis fplesem in ei non inueni.
t£íus aposima.rL.oiebus aumvíno porarum omnem fplenis
ountiam amputat. Oduliere lota ín eius aposumate bumidi
tates vulue ocficcai [us er eius cinere factum fanguis
fiazum ↄſtringit.
(Pc
de
eos calidus cit in fcatido gradu:ſic.in tertio?
jcum acero potaDP moꝛſus sre] pero
t
lia ſufficiẽter oe medicinis in fcóo gradu diximꝰ:
neceffe cftvt diſputemꝰ oc bis Que in tertio gradu
nfiftere videntur.
E » * magnete. ^
e IRíftoteles oírit magnerem cffe lapident
4 Min ripa maris indie inuentum:cuius narura cali»
ws da eſt « fic, in tertio gradu. Dixit ctiam in libꝛo
t de lapidib?q naute non audent ingredi in mare
cum nauibus dauos ferreos babentibus:aut aliquod arrift
cum ferri in eis ducere. Haues etiam illis montibus appꝛo
pinquanetes omnis dlauus ⁊ quicquíd eft ferreum à monta
nis trabitur.cum p:opzietate quá babet bic — da⸗
tus pondere.5. vnius:vel duarum cus lacte mulieris pꝛodeſt
eisqui ufirmátur oe ferruginezaut oe aliquo ferro venenas
to funt ſauciati ín coꝛpoꝛe fuo optima eſt:qui mixtus ci em*
plaftris valet ad extrapendam fagittam eani d
]
Ziber fecutidus
bicit magnetem confoztare imelaucbolicos ⁊ auferre ab eís
omnem malam ſupitionem. Similiter quartanarts mira
pem «[ 2c armoniaco,
uc SRInoniacum calídum eft imn tertío gradu:ficcus
din ſecũdo:mollitiue ⁊ diſſolutiue virtutis cft , va.
liet ſciaticis podagrías ⁊ ethicis oc vifcofo pble
Ismate.z.j. ex co cus oximelle potata fplencticos
curat.Emplaſtrum ex co eum aceto compofitus
⁊ ſupꝛa ourum eparzaut fplenem impofitum mor duriciam
curat: c lumbzicos et afcandes occidit:vꝛinam ct menſtrua
:ouocat.oura apoftemata ín neruis nafcentia curat; t fero»
pbulas oíffoluit:fi cataplafimatum cum melle ⁊ nitro fucrit,
¶TDe aſſaro.
Sſarum calidum cft ⁊ ſiccum ín tertio gradu:vꝛi⸗
nam c menſtrua pꝛouocat.valet hydropicis:epati
4— 9M cds: ſciaticis: ⁊ vulnera mundificat:bpdropicos
per vina expurgat:pꝛo no pót poni podus ⁊ fcmts acoꝛi.
a .
£1 calidus eft ⁊ fic? ín tertio gradu : méftrua
* 5
LA.
4 vꝛinam oc grofio pblegmate conftipatam puos
cat.£um melle poratus lumbzicos cucurbitinos
curat:catcarídes occidit: groffsm ventofitatem diſſoluit:la⸗
pidem frágít:ftomacbus calefacit : cpar ⁊ meſaraicas venas
4 reneg:c vuineramundíficarzquía vꝛinam⁊ menftrua pꝛo⸗
uocat. Zritus cum melle temperatus potuiq; datus cu5 ca
lída fcbzem pblegmaticam curat:⁊ moꝛĩus reptilius: aſſuefa
ctus tamen:aut cataplafmarus cutí colozem citrinum accõ⸗
modat.
a
; S5f3 calída ett ct ficca íntertio gradu : aperítíua
t expulſiua ventoſitatis: febzem quarranam cu»
rat.sum calida vel apa — putredineʒ quar⸗
tane febꝛis mundificat. outs aſſis inglutita
phlegmaticam tuſſim curat:poſita ii naribus va»
let epilepticis ex phlegmate patientibus:epatis duriciem c
eius oppilationcm diſſoluit. Data cũ ficubus ſiccis pꝛodeſt
yctericis t hydropicis oe víícofo pblegmare.mirta cum vi⸗
no:aut accto c allopitic impofita eam curat.s££oliystus ex ca
compofirum cum melle acuít ví(um c cataractis repugnat,
cum orimelle bíbita lacín ftomacpo 7 mamillís coagulatum
diſſoluit. Bibita cum myrrba ⁊ pípere menftrua pꝛouocat.
Cum calida potata afperam vocem lenit:⁊ in foꝛamine oen
tíum miſſa czus oolozem placat.valet contra moꝛſus repris
líus t rabidi canís:fi emplaftrus cr ca cóponatur:aut potuí
oetur. fDarzarisatacum aceto fanguifuga gutturí anncras
a cirne remouct impetiginem etíam curat. D.pꝛo affa po;
* Ecit pont fcrapínum.
De 3morno.
£19 calidum ficcum ín tertio gradu:mulíe
rc ín eius aposimate fedente oolo:e5 vuluc placat
Peſſariʒatuùm ídem operatur: x menftrua pꝛouo⸗
cat:eíus aposima potatum eft optimum paralyticis:epile⸗
ptias:nefeetidis: t podagricis.
¶ 3c agno cafto,
Bnus calídus eit ⁊ ſiccus ín tertío gradu:fper
EN 03 ⁊ viinam oeficcatz voluptuofam übidinem
Pl mo:hficat:nó folus poratus:fcd etiam fi quis
| per eum iacuerit:aut doꝛmierit.Quidam ta»
men cafhitariscaufa comedunt eum aſſum:cru
NE dus enim capitis 00loze5 generat, valet ctíam
diuturne oppilationi epatis 7 ſplenis:⁊ eft contrabvdropt?
ſim:menſtrua piouocat:cataplafmatus doloꝛem capitis oc
: bumiditatc tollit, ,
¶ De apio ⁊ cíus fpedicbus.
y sium calidum eft ín initio terti) gradus:ſic⸗
Icum in medio:oppilationem epatis aperit: vzí
-;namzc menftrua puocat:marime femen eius:
ventrem conftipatzpabet ꝓpuetatem humo⸗
res furfluos attrahendi e ftomacbus:nocet
nr Cipiti 7 mulienb?, vnde nocet epilepticis 7 fc
tui: qꝛ cum trabat bumo:es ad vuluam ⁊ miſceãtur
eun nutrimento fetus:generat humoꝛes putridos in coꝛpo
re t peſtilentiales.vnde Salie.pꝛegnãtibus aflitefcentibug
apio neceflario in coꝛpe infantís apoftematat putridavulne
ra naſcũtur:ideoq; medici pbíbent pꝛegnãtes:⁊ pueros las
ctentes ab apío:ne puer fiat inſipiẽs:aut epilepticus. Suc
cus apíj ampbimerine fcbzi valet fi ſoluatur:aut cum fucco
maratn fit pota. Semen apf) pluſqᷓ fródes cft diureticum
vnde IPippo.$ródes apt) vꝛinã plus puocant cp vetrem có
ftipát:c radiy masis oibus bumefadt vétres:fed ti fperma
fo:tiozíe actionis eft qᷓ fródes:c radír maíous d» fpma.
&t aliud genus aptj qo vulgus cerefolium vocat:qð
calidum eft in tertio gradu:ficcü in ſcðo:cus mellicrato
potui datũ vꝛinam ⁊ méftrua ꝓuocat:laterũ oolozem ren
ac vefice placat; vẽtris tofionem ⁊ groffam vétofitatem mí
tigat: ventofitatem ſtomachi ⁊ epatis: c viſcerũ diſſoluit:et
ilationem aperit.
Yriud genua eft apt qð petroſelinũ vocatur: ⁊ eft calis
flus 4 fic.ín finc rertt) gradus. vn £Dalic.petrofclinum
cataplafimatum puftule vcl mo:pbec: vcl ſcabiei eas mire
müdat:femen cíus vzínà 7 menftrua puocat, ventofitatem
t ínflatíonem oifloluítz valet bpdropicís ⁊ periodicis febzis
bus:oolo:em renü 2 vefice amputatzepar ⁊ vulnera müdif
catzoppilatíonem aperit maxim̃e fi fuerit ín rembus. vétofis
tatem colice paffionis Oifloluit : vulue fuperpofitus méftrug
ꝓuocat:ſecũdinam z moꝛtuũ fctü expellit.
¶ De aniſo.
Niſum ca.⁊ fri.ĩ tertio gradu:groſſos humoꝛes
attenuat:vẽtoſitateʒ⁊ inlationẽ diſſolut: oppis
PX is lationem epatis ⁊ ſplenis aꝑit:lac mulieribꝰ an»
snẽtat:ubidinẽ excitat:vꝛinã⁊ mẽſtrua ꝓuocat.
—ſudorem c vétofitare ↄſtipat:maxime fi aſſum
acdpíatur:fupfluíe humoꝛibꝰ ad vulnera veniẽtibus repu⸗
t:Q9 fi naribus iuffumigetur doloꝛem capitís oc gróffa
ventofitatec reumate curatztrít cum oleo roanirtum auri
buſq; diſtillatum do.eaꝝ ppter loca ; aut cofum amputat.
¶ De betonica.
Etonica ca.eſt ⁊ ſic.in tertio gradu:cum pufca
data valet emoptoycis:cũ vino ſumpta ⁊ mel
[4 le bydropícos curatzcataplafma oc ca factum
i7 e
; Valet ad oculos ab ictu leſos:ſuccus eius valet
auriũ oolo:i;cíus folía cti fale tríta ⁊ cataplaf?
: mata valent recetíous vulneribus ⁊ fracturis
capítís : potata oculo lachꝛymas ſtringit:epatis t ſplems
oppilationem aperitlapídem frãgit:vꝛinã puocat:cü melie
fumpta tuffim ſedat:⁊ ventrem moliit. Ecradice eíue puto
uis factus: cfi mulſa datus vomitũ pꝛouocat:puluꝛs folioꝝ
eius cũ mulfa bibitus ꝓdeſt rupturis:cum mulfa vel vino
fumpta obftat veneno:cü tepido vino vcterícos curat:⁊ cus
mulfa menftrua foluír, De bo:ace.
Oꝛax calidum eft ⁊ ſiccũ ín tertío gradu:putridos
B oculos curat:vermes necat:⁊ doloꝛem mitigat:mo
leſtiſſimum th eft c fortiſĩ mum.
¶ Me bitumine iudaico.
Itumen iudaicũ ca.eſt ⁊ ſic.ĩ tertio gradu: ꝓdeſt
pblegmaticis:⁊ diuturna febꝛe laboꝛẽtibus:ᷣulue
à rísatum vulnerata ioca ſolidat:fumus cius fafroca
tionem matricís curat.
camphoꝛa.
Amphoꝛa gũmi eſt cuiuſdam arboꝛis in mõtanis
indie naſcẽtis:que fri.eftz fic, in tertio gradu:ca⸗
XA lozem t ccpbaleam cbolerica vel fanguincletam
cto € naribus applicatazaut cũ fandalis vel aqua rofa»
t3 téperata:aut fola perfe mitigat. IPuiusautes
.confectío mẽbꝛa pꝛincipalia ⁊ fenfus propter caloꝛẽ defecta
confo:tat. Eis tamen odo: aſſuefactus libidineʒ extmguit
portata melíus operatur:pozro affucta caníciem feftínat ves
nirc. aliquantulũ campbose cB ftíptica medicina mixta ſtrin
it ebolerícà ſolutionem: fternutatío erea cũ ſucco floꝛis po
ligonie facta ſanguinẽ oe naribus fluétem cóftípat.
Qc dnamomo.
ynamorni oiuerfis modís eſt.groſſum qð oc arbo
ribusabfcinditur p quo pot poní piper albũ.Eſt ⁊
! ^ valiud qð eft coiter ramo: eft « gariofilatum; eft €
Paactice.
aliud quañ calamus ſubtilis qð alithimum ðꝛ. Omnia ta»
men calida funt io tertio gradu: ſicca in fectido, Zilutpumum
tamen qó eft quafi calamus:ceteris eft laucabilius:qs fto»
macpum cófoztat € aromatizat:⁊ cias oeficcac humiditatez⸗
Oppilationem aperit:cibũ bene digerit:phlegma diſſolut:
AAme mẽſtrua ꝓuocat:tuſſim etiã oc groſſa humiditate
« catarrum curat:renügs doloꝛem placat: moꝛſus reptiliu⸗
curat:hydropiſim tympanitem curat:in colly;ió micum fu
perfiuam oculoz Dumidítatem ficat. Zritum ⁊ cũ aceto re?
peratum impetiginem ⁊ lentigíaes crtirpat.£Drcfium vcro
anamomum quaſdã habet ꝓpꝛietates:q: ouabus.s.cr co
cum frigida iciunis oatís faigumem emo:roydaz ftringiz
vt autes Ba. ⁊ £icopatras reftátur; pꝛo co cafia ponitur: t
abaltje galága idesvalere ðꝛ Cinamo mũ dictũ eftzq; Cozt er
eius in modum cãne fit ror&idus ⁊ graaie : gignitur aut in
india c etoiopie finibus frutice bꝛeui: ouoz ch cubito Cos
lo:e fubnigro vel citrino vel cinercozten uiffumaz virgarum,
1Ham Q3 groſitadie extẽditur oefpectui cft. qð vero gra
clus:cum frágitur vifibile fpiramétum emittit ad magnitu
dines ncbule fei pulueris. ¶ 92c cafia lignea.
Afia ignea cali.eft t fic. in tertio gradu : ſtoma⸗
"Om cpum epar vuincra comnía membꝛa pꝛincipalia
! »&t jcossf :tat:oppilationem aperit:groflos bumo:es
mE cvenrofitarem oifioluitzvziaam € menftrua pꝛo⸗
uozarmatiere ín eius apos:mare fedente: viune⸗
ra mox cõfirmat: famigata ex ca dolo:ẽ vulue placat:e op»
pilationem aperit. Oixta cu5 medicina laxatiua adiuuat eij⸗
Gendo groſſos humoꝛes:cum melle temperata fuper dura
⁊ humiãa apoſtemata ca.diſſouit ⁊ curat.Ceopatras cinas
morum alicbimum pꝛo caſia:⁊ cafiam ꝓ cinamomo poſuit
D. dixit duplex pont cinamomum pꝛo cafia,
De coſto.
Oſtum ducbus modis eſt. Unum:quod rubeum
CY cft ⁊ graue amariq; fapozía : cft t aliud album:qð
inuenitur ín arabiazcuius pondus eft leue nu liam
babens amaritudinem vtrũc; tamen caüdom ⁊ ficum ia
tertío gradu eft: tamen laudabilius € (ubalius:C caucuis
coftum indie: Zirabie vero temperatü eft: vtrũq; tamen vꝛi⸗
nam z menftrua prouocat: dolorem value placat: ñ perfani
vei calefactio wt cataplaſmata er eo fiãt.Oulieri ep co fumi
gate menftrua p:ouocat; valet cpati ⁊ fplenizeozum apoſte⸗
ma oifloluit:oppülatíonem aperit; doloꝛem fpafmi bateriſq;
curatzucurbinnos eriam cum (ua amar,rucíne necat: im;
petíginem tmüdificat:poratum cum vino:⁊ meae libidinem
commouet. D.dicit coftum cum vino coctum ⁊ potatum pe
ctoꝛis t lacertozum fracturam ⁊ infl ationes curatzcum ſam⸗
buceleon epitbimatum ⁊ coctum:rigo:em aufert.valer etiã
paralyticis ⁊ fciarías:q: pumoses intus criftentes extrabhit
pulucrisatum vulnera putriaa curat,
De coloquíintida.
7 £oquinrída calída eft in tertio sradu:ficca in fes
— cundo:phplegmat cos t viſcoſos purgat humo⸗
€. |res.to:ftonem tamen doloꝛem in ſtomacho:⁊ ín
C32s73 iteftinis gencrat: ⁊ ca excoꝛiat: pꝛoinde non oe
Acet ſubtiliter puluerísari:ne puluere applicato in
ínteítinis oífcozíez ca:fCum eis igitur admifcenda funt 0235
gagantti gũmi maſtix:⁊ bíg ſimuia.Multũ enim nociua eft
ftomacbo.c fi pomü vnũ de coloquintida accipiat : t oe fe
minibus: de carne euacuetur:c oe fambuceleon impleat
t cum paſta operíatur ⁊ fuper ignem ponatur ⁊ bulltre trí
busvel quattuo: eícibus dimittatur:nit optimum cpitbuna
ad capíllos oenígrandos ⁊ cuſtodiẽdos.caniciem veniérem
diſturbat:ꝙ fi oc accto plenũ coquatur doloꝛem dẽtium pla
cat:Clyſterizatũ conucnír ſciaticis podagricis ⁊ colías oe
pblegmate:cataplafinatum fcíaticos curat.
Ac carui.
CY ca.eſt c fic.in tertio aradu: vífcofitatem ⁊ infla
tionem orffoluit: digeſtiuã virtute cófoztat: vꝛinã
pꝛouocat:ſtomachũ coꝛroboꝛat:lũbꝛicos occidit,
C¶De carui ñlueſtri.
——— ſilueſtre ca.eft ⁊ fic. in tertio gradu
valet epati diu tuſſiẽtibus phlegmaticis ftrágurietia
S'o.Itttítj.
:fibusreptilíum refiftit: ventris to;fionem« oolo:cm de
arofía ventofitate ct groffo pblegmate turat. icum accro
miztum fcabiem « impenginem ⁊ alopitiam fanat: de Quo
quifumigatur íudo: eus puocatur,
¶ De camcpitbeos.
Amepitheos ca, eft fic. in tertio gradu:eft laxa⸗
CY» t grofíoz bumoz sttenuanuum ⁊ mẽbꝛoꝝ
interioz mundificatiuà: oppilationis epatis t mà
tricis aperitiuũ: vꝛine ates méftruoz prouocatíud: ycteritis
curat: de d ouo exasia cà ſicuũ ficcarü aposimate nefreñm
ertirpat.j.ceagid Cum vino coctũ ⁊ potatũ ſuperioꝛa mũdi⸗
ficat inteftina, Eius aposima cũ melle potatũ doloꝛes femo
⁊ corarum aufertzvulncra ſolidat:loca putrida ſiccat:du
ridem mamillarũ oifloluir:fi catapla(meturin vberibus.
¶ De camedrccs,
Amedreos ca.eſt ⁊ f.c.in tertio gradu: groſſos bus
moꝛes t putridos attenuat:ſplenis diſſoluit oppi⸗
lationem: interioz mẽbꝛoꝝ oppilaticnem aperit:
Cuius 3posima bibitum vꝛinã prouocatzpeffansarum men.
ftrua eduat. De dmino.
Iminum ca.eft ⁊ fic.in tertio gradu:vẽtoſitatem
(729 ; c inflationem ftomacbi diſſoluit:vꝛinã pꝛouocat:
ze valet cótra frigiditatem epatís. Q9 in olco coc
cxx 4 dvíterisatum to: onem ⁊ doloꝛẽ oc grofía ven
" 'tofitate oiffoluit ⁊ inflaturá curat. Cataplaſma⸗
tum cũ polline ozdei eadem opatur:in aceto miflus affum
ventris ſolutionem ppter líquidos humoꝛes céftringir.poz
rociminumcũ aceto affum:c ín aqua bullutumzvaler contra
oꝛthomiã ⁊ tuſſim⁊ anbelitũ oe groffo phlegmate curat:bu
moꝛes putridos a vulua nuẽtes deſiccat. Cum vino bibituz
mo:fus reptuiũ irat, "»effarisatum cà oieo ventrem c flu
cum fanguinis ſtringit: ⁊ fluzus oe naribuszaffuere tf quia
€t eo lotug: vel illud fepe potatũ citrinitatem tn fu pficie coꝛ⸗
poꝛis plũbeo coloꝛe mixtam patitur.
AL X cicuta.
Icuta cali. ficín terrío sradu:groffoe ⁊ vifcofos
humoꝛes attenuar: vii ⁊ méftrua puocat t augmé
tat: lumbꝛicos c aſcarides occidit᷑:ſciaticos ⁊ arte»
ticos oe viſcoſo pbleamate curat:fi ez eius aposimate lauẽ
tur aut potẽtur:groſſam quoq; inteſtinoꝝ expellit vétofita»
tem: colicã ↄaſſionem ⁊ yltj doloꝛẽ curat:pectus ⁊ pulmone
oc groſſo viſcoſoq; pplegmate curat. i vero.ervín.z.cicute
cum bbꝛis.viij.vini fuper ſuauem ignem coquárur quoufqs
quarta ps vint cófumatur:fit optimũ aposima epilepticis.
Si vnaquaq; oic.5.r.er eo accipiátur quouſq;.xl.dies cóptea
turzficr aposimate bocoatü fuerit mulienbus nó concipien
nbus vel feme! p:egnátibus cade die ad vium coapiédi ess
cõuerteret:ſed tn figná quo p:tcipaliter cosnofces impᷣsna⸗
tas effe eft vomitus illius aposimariszita cp nullatenus reti
nerevaleát. — «c calamento,
Alamẽtum tripler eft. 3quofum:monranum:petro
ſum:oĩa funt ca. fic.ín rertio gradu. vnde Hippo.
^- aquofüm libidíné extinguit:q: fperma liquefaat c
inuolũtarie erpellír. ven fpmate finito co:poza oeficitir. er»
reftre ventr:m humectat. Petroſum mo:fus reprüiü curat:
cum vino bibirum ante potionem veneno(am moꝛtitero re»
pugnat zin domibus ſuſpẽſum oia reptilia fugat:cataplaſ⸗
matum fuper moꝛſus reptiliũ venenum attrabit oe interio⸗
nbus ad exterioza cũ fui ſubtilitate. Qð pulueriʒatum ⁊ cuʒ
melle temperatũ ⁊ ſuppoſitum ventrem mollit: vctericis Z
febꝛem nó babentibus ⁊ melãcholicis vcteri:ãtibus.ʒ ij.die
bus tribus cõtinuis potui Dare eos mũditicat. vnde D.ca⸗
Lumentü valetlepze:q: oíffolutiuá ⁊ attenuatiuã babet vir»
tutem:qð fic teftificarur, Elidimus erf tüperficiem co:pozis
ab oibus maculís mũdiũcari. Si viride in vino coquatur ct
fuper maculas inducatur, Succus eius auribus diſtillatus
vermes ocddit. modo vulnerü vermes occidit: mcn
ftrua pzouocat:ttomacbum ↄfoꝛtat:digeſtiuã virtutem adiu
uat:oppilatonem aperit : renũ frnaiditatetn calefacit: vꝛinã
pꝛouocat:groſſos ⁊ vifcofos bumo:es pectozis t pulmóis
attenuat ⁊ mũdat:ideoq; ſpaſmatis aubelituofre fuccurrit
vomitũ coftringit; valet ſingulti oe frigiditane- em EM
Ziber fecundus
niacis congruitzquía dpoleram níarat cum egeſtione et
pere — petrofum — fo:tius; fed ramen ín fpere
fo:tius aquoſum.
mate Ocficcando Pc cid
Iclamen ea. € fic. in tertio gradu:potatum cum ví
io moxíue reptilium curat; contra venenum facit
vftum:cum aceto temperatum ⁊ loas ſciaticis ape
pofitum oolo:em cito placat.fuperallopitiam pofitum cam
optimc curat:tuſſientibus palet.
De diagredio.
Jagredium ca.eſt ⁊ fic, in tertío gradu:pꝛopꝛie
rem «d cooleram rubeã purgat : p cõtrariuʒ pblegma.
(5.0 d IRocec ti ftomacbo:cpati:c ſplei:amputat ap
Id VM Aipcritum: anguftiam facit: ct abommãtionem:
eoq; antiquí iuſſerũt cum co aniſum ⁊ dau⸗
cum: apium miſceri:aut maſtix vel oleum ro.admiſceatur
vel amygdaleon.Quidam coquũt iliud cum citonijs vcl pos
mis:nẽq; debet teri ſubtiliſſime:ne villis ſtomachi annexus
excoꝛiet c lienteriam generet:in coctams coctum:⁊ cum ace
to temperatum moꝛppeam⁊ fcabiem acutam amputat.Ma
lum t eft fi amdue nat:⁊ aboꝛſum facit.fepe em euenit vt
mulier inde moꝛiatur:⁊ ideo caue ne mulieri pgnátí detur.
¶ De dauco.
Aucus ca.cit in tertio gradu : ſic.in ſecũdo:ſit aũt
actio foꝛtioꝛ: vꝛinam⁊ mẽſtrua puocar:pblegmas
ncam bydropifim ⁊ moꝛſus reptilum curat:oppi⸗
latões epatis ⁊ ſplenis aperit:vulnera aperit ⁊ munditicat:
prinã ⁊ menſtrua peflarisatus fimiliter oꝑatur.eiꝰ apoʒima
potui datum mũdificat pectus cus fcreatibus:« groſſos bu
moꝛes inteſtinoꝝ oiffoluit. vnde doloꝛẽ ventris c toꝛſionem
amputat. Mixtum cum femíne api) fit cíus actío foꝛtioꝛ.
De deronicis.
Ó) Eronite funt radices albet fubtiles ín india naſcẽ
tc9:d funt ca.⁊ fici tertio gradu:doloꝛẽ oe inflatu
rat groffa ventofitate:maríme ín vulua eríftente
placát:c moꝛſum reptilium curantzideo quidam miſcẽt eas
in magnis antidotis contra venena eriftentibus, Similiter
galanga valct. ¶ De oampnídtje,
* Amopnidij cali.⁊ ſic.ſunt in tertio gradu: doloꝛem
epatis fplenis ꝓpter frigiditatẽ ⁊ hũiditatẽ⁊ oo
L lo:em capitis ppter pblegma c groffam ventofis
tatem amputàt:frodes caz lapides frágunt:ftomacbum nõ
Ocfccrár: vomitus irritãt: frodes eaꝝ cataplafmate:mo:fus
rcptilium curãt.Mulieribus in eaꝝ apostmate fcdentíbus
veficam t vuluá iuuat, Semína calidioza funt fródibus ££le
cruaríum er his cum melle:zaut cum fapa cópofitum putre⸗
factionem pulmonis 7 anbelitum crtirpat : mixtũ cum vino
tolcoro. t guttatim aunbus ínftillatum : doloꝛ earum ct
fonítus atqs putredo curaturzradír cu5 orímelle potata oo
lo:em epatis placat:eiuſq; oppilationes aperit:renũq; ⁊ ve»
fice lapidem frangit. Dampueleon eft calefactíuum et bu.
oꝛiſq; venaꝝ aperitiuũ:liuoꝛem aufert:⁊ oem oolozem 7 oia
quefünt oc frigiditate ertirpatzfcabiem z puſtulas impeti⸗
ginem: vermes pediculos ⁊ furfures mundat; allopíríam cu
rat.£aucant tamen ab eo cho.ru.habentes.
.. Q3Pcoraganto,
SRagárum i. vitreolus eft quadruplex.cft ením al
bum vt ſal:qð fit in india:aliud venit oe africa:cu»
: ius puluís citrinum babet colezem:c eft aliud qð
fit ín gallia:qð terra francigena dicitur:quartum aliquantu
lum cft viride:melius eft ceteris:qð fit ín infüla cppzizomne
tamen dꝛagantum ca.eft c ſic.in tertio gradu:oculoꝛum er»
tremitatee mundificat ⁊ palpebzarum:putrida cozrodit vul
nera;cutn ſueco poꝛri mírtum fanguine de naribus:aut vul
nere fluentem conftringit:füperfluam carnem coꝛrodit:⁊ fe
rída vulnera mundatzvftum mínus eft v:ítiunm:; plus de⸗
ſiccatiuum:ſanguinem vndecũq; fluat ſtringit.
¶ De diptamo.
Iptamum ca.eſt ⁊ fic.in tertío gradu:vulnera oe
groſſis ⁊ melancholicis humoꝛrdus purgat:bibi⸗
f , tum:aut vuluefüppofitum menftrua pzouocat:
ſecundinam ⁊ moituum fetum expellit:terrum ⁊ lígnum oc
vulnere extrabit. :
enula; ]
Mula calída eft in medío tertlj gradus ; bumídg
| in pꝛimo:diuturnũ ooloscm ppter frigiditatem
leurat:pectus ⁊ pulmone oc groflis c vifcofis pu»
Imonbus mundat; EÆlectuarium de ca cópofitum
cum melle diuturnas tuſſes: 7 anheutus ⁊ inflas
tionem curat ventris:moꝛſus reptilium ⁊ fracrurae lacertoe
rum curat:fciaticis « arteticis oc pplegmate patiẽtidus fub
uenit;affucte tñ fumpta doloꝛem capitis generat.
c cpitbimo,
Pithimum cali.cft « fic. in tertio gradu:cboleram
Qs purgat: in ventre 7 im ínteftinis:tolle.5.p,
epithimi t liga in panno tenui ⁊ raro a pꝛima bou
nocne víq; oum auroꝛa apparuerit:deinde páno expꝛeſſo vio
num caleractum cũ aliquantulo firupo violato: amysda⸗
Icon potetur:ñt vtiliſſimũ melancholicis.purgat em chole⸗
ram u.abſc; vila ocfectíone, £Salic.opo:tet dare melancpo
lícís.s.t).cum ſero:maxime cui cácer ineft.Sed q: cpítbunis
anguftiam generat; debet fungi cà amygdaleon:neq; ſubti
liter puluerisetur, ¶ De cilebo:o albo.
Leboꝛus albus cati, cft « ficin tertío gradu : fto»
Q »» cü vornitu imüdat: srofios 7 duuerſos bu
moꝛes expellit.Qui fuppofitus vomitũ pꝛouocat:
Odalus tamen eſt:quia ſuffocationem canguftiam c ſinco⸗
pim facit:⁊ extremitatum frigiditatem gencrat: pꝛecipue ft
0$ ſtomachi acutum fenfum babeat : vnãe ante elleboꝛum
modicum cibũ oari opoꝛtet:ne ftomacbus fit manitus:aut
os eiꝰ vacuũ.Quidã tamen accipiunt illum cà iuribus tritis
ci vel osdei vt nullum nocumentũ inferat, peflarísatus men
ftrua p:ouocat:cómouet etíam fternutationem:;qui cum fa»
rína mixtus:⁊ cum melle temperatus ocadit mures:fi er co
comederint. Pulueriʒatus ⁊ c lacte aceto mixtus:⁊ t in ar
cuítu oomus pertfufus necat muſcas.Mixtus cti aceto alo»
pítià curatzmifcetur aliqn ín colyꝛijs ad claríficandü vifum,
(ioc elicbozo nigro.
Lleboꝛus niger calidus eft et fic, ín tertio araduz
mo:pbeam fcabiem ⁊ impetíginem curat : cbolera
; nígram 7 pblegma purgat : epilepticis paralyticis
melancholicis maniacis ⁊ artetías couenit:menftrua pxouo
cat.Qui tribus diebus continuís foꝛaminibus emozropdas
rum appoſitus aperit eas t mundificat ,Soimilizer auribus
srauitcr audientibus fuccurrit.sLoctus cii aceto doloꝛẽ oe?
tium oꝛe ex coloto mitigat: cu5 melle remperatus et fuper
roſuram dentiũ appofitus cos celeriter curatzalopitie inun⸗
ctus valet:mixtus cũ lupinis facie ex cozü aquis lora mũdat
eam a lentíginibus c impetigine.mixtus cum polline oꝛdei:
cam víno cataplafimarus aquam atrínam bydropico:um
curat.Quidã oícunt multum efie laratiuü elleboz nigrũ iu⸗
rta aqua nafcentem ⁊ humido loco ⁊ obſcuro.
ic clacteride,
Lacterides calí dus eftc fic.in tertío gradu:de quo
3.j.potatus phlegma⁊ cholerã nígrá purgat; valet
cótra bydropícos. radir fimiliter operatur: fuccus
eius auribus oiftillarus doloꝛẽ aufert. s£atapla(matus cnm
farina o:dei oíutumat pblegmarica apoftemata ſoluit:⁊ im
pofitus cũ terebentbina apoftema veloater vulnerat: Co⸗
ctus cum aceto 7 frigide podagre cataplafmatus cam cele»
riter curat: oꝛe ex coloto « aceto doloꝛein dentiũ aufert: fuc
cus eius cum aceto mixtus fcabiem moꝛpheam⁊ omncs ma.
culas co:pozís mundificat. £^írtus in medianis vomitum
tegeítíonem:cmenftrua — vnde fit multuʒ ad hoc
conueniens.Eius oleum frígida coꝛpoꝛa calefacit:⁊ valet có
traímpetiginemz totius faciei ſoꝛdiciem. Sonitum aurium
⁊ grauitatem auditus amputat, ;
Qc ferro candenti 7 ferrugine.
Errum candens ín aqua vel vino eptinctum: vt
y wee
i2. oicit:optimum eft diuturne folutioní « vul⸗
neríbus inteftíno:um:apofteman fplenis « fto
machi molliciei. Walie.aqua ín qua ferrum can
— dens eft extínctum data egrotantí iuuat. Sed
ferrugo frigida cft 4 ficca ín tertío gradu: que ín vino infufa
Paactice. Fo.lxxxiiij.
Isella
"S confo:tat. Cum aliquo antídoto mírta
—— acp to mpricu-atruoe enim có
dascurat;p
emo:re lumbeum colozem aufertzqui eft
E 4 9. Sanguinis flurum i mulíenbus có»
—— mulieres no cócipiát pꝛobibet. Rum aceto tem»
4 cocta humoꝛes ab auribus fluentes oeficcatzfed ta
men bíbita grauitatem ⁊ oolozem ftomacbi generat € fins
Que bibita a5 exagio femís magnetis lapidis tem
erati cum vino: fi potui detur:moꝛtem fine oubío generas
bit, Peſſarium oe ferrugine compofitus fluxum fanguinis
ftringít:temperata cum accto c fuper calidas puftulas tm»
pofita füuc emo:roydas iuuat.Cataplaſmata calidam poda
gram refrígcrat:vncta vcl impofita fuper allopitiam capi»
loe reftaurar.
¶ De galanga.
Alanga cali.eſt c fic. ín tertio gradu: ftomacbum
phlegmaticum coꝛroboꝛat: inde digeſtiuam adiu
uatzventofitacem oíffoluit:colicam curat;renibus
calidítatem c libidinem augrétar.£o modoyalet cinamo⸗
mum, AL 2c galbano.
£ilbanum calidum eft ín tertio gradu:ſiccuʒ ín fee
cũdo. Si oe eo peffarium aut fumigatio fiat men
ftrua p:ouocat;fecüádínam z moꝛtuum fetum ex⸗
pellit Tataplaſmatum cũ nitro ⁊ aceto ſoꝛdiciem
S puftularum müdificatztuffim ⁊ anbelitum ſedat:
mixtum cum melle ⁊ ſigia equaliter ponderatis fir bonum
electuaríus humide tufli ⁊ raucitatí que fit pzopter groffos
humoꝛes ad pectus ocfcendentes. mulieribus autem epile2
ptícis ex co fumígatis fuffocatio matricis 7 bumiditas epi
leptie fedatur£íus autem ſiffumigium — fugat.f£pi
tbünatum fuper coꝛpoꝛa cuftodit ca a mo:fibus reptilium:
ſuper oentes oolentes ímpofirum oolozem mítigat: cum vt
no fo:ti pꝛegnanti datum celeriter moztuum fetum excludit
labo:iofis et ſpaſmatis cóucnít. Similiter oppoponacum et
fcrapinum facit.
€ gentíana.
Entiana calida cit 2 ficca in tertio gradu:attenuat
müdificat ⁊ colozat: oppilationes epatis ⁊ fplenis
ds aperit.5.f).oc ca remperatis — — ⁊ aqua cali
potuiq; datis aut cataplaſmatis moꝛſum ſerpentum cus
rat: peffarisata menſtrua pꝛouocat: ſecũdinam ⁊ moꝛtuum
fetum expellit. Aſarum equo podere idem operatur,
¶ De bermodactylis.
Ermodactpli cali. funt ⁊ fic. ín tertio gradu:dolo⸗
rem arteticum ⁊ ſciaticum ⁊ podagricum curant:
cum fua enim pꝛopꝛietate groſſoꝛum et viſcoſoꝝ
humoꝛum funt diſſolutiui:ſed tamen moleſtiſſimi ſunt:quia
anguſtiam ⁊ doloꝛem ſtomachi generant.
¶TDe indico.
"IRdícus frígidus eft c ficeue in tertio gradu: ſangui
nem (tingit: vulnera müdificatzapoftema oíffoluít
calosem refrigerat.
¶ Doe leuiſtico.
Euiſticum calidum eſt ⁊ ſiccum in tertio gradu:ci
bum digerit:oppilationẽ epatis ex frigiditate bu
moꝛis aperit:doloꝛem ſtomachi mitigat: vétofita»
tem ⁊ inflationein rugitum c toꝛſionem diſſoluit:menſtrua
€ vꝛinam pꝛouocat.
¶ De mumia.
— mía quidam dicunt effe aſpaltum:quedam
2l ^ tamen fpecies eft quc inuenitur in ſepulcris
moꝛtuo:ꝛum.Antiqui enim moꝛtuos Cr ea vnge
j| mu Y e ne cito putrefierentzaut vermes produces
514 9 rent:calí.c ftc.eft in tertio gradu.valet contra
fracturatn offiumzfrígiditatem neruoꝛum:per⸗
euffionem:fracturam etiam capitis t níteriozum memb:oe
rum:fanguínem oc crepatura vel ſciſſura:⁊ in quocunq loo
€o interioꝛi fuerit:ſedat fi cum terra figillata poteturzque fi
octur cum modico fambuceleon ftermutatio pꝛouocatur:ca
pitis doloꝛem de frigido mitigat.
De nigella.
ralyticis. Sumus etiã nigellarum reptilia fugat Oulta ta⸗
men quantitas cy cís potata moꝛtem inducit.
€ oxifenitia.
Q Xifenitía funt oacryli indi : qui frigidi (unt et fici
calidus: vzinam c menftrua p:ouocatzventofira
¶tem crugitum ſtomachi ⁊ inteſnnoꝛum expellit
cíus aposimate loto ſcabiem ⁊yctericiam fanat, SRurfus
Ouganum vifum pzoprer pblegma —— darificat:füc
cus eius cum lacte mulierie auribus doloꝛem mía
rigat. ¶De oppoponaco.
Ppoponacum cali.eſt⁊ ficin tertio sradu:boloz£
artetiai ſciaticũ podagricũ oc groſſa véetofirate t
viícofo phlegmate placat : cum víno potatum
riodicas febꝛes t diuturnas ines curat: fracturas la
certo;.im folidatzoolozem laterum tozfionem ruffim ftr:
riam 4 (cabiem vefice ectirpatz pefíarisarum
¶ TDe piperclonao.
Iper longum calídum eft ín tertio gradu : bue
Imidum in fccundo: ideodp fenfum guftus cum
— caliditatem
midum:ft diuidatur cito coꝛrodit feipfum. Similiter zinzi⸗
ber vr piper longum oígeftiua inde confo:tat: ventofitatem
a ftormacbo ⁊ inteſtinis oíffolait-libidinem augmentat.
€
cum fülppure mixta valet contra farſum: cí enim refiftitne
perambulet, icta operatur li
cec oebülius:fepíug tamen miſcetur cum emplaftríst vngue
z i
¶ De polipodio.
podium calidum eft m tertio grado : ficcum in
fecundo:cboleram nigram ⁊ pblegma grofíus pur
gat:cum craſſa gallina coctum placat oolozem yit)
uí eft oe piegmate vifcofo : tribus.5.oc co.cum cafiafiftula.
. 3tío :ofunt lep:ofis « mclancbolícis.
— (2c polícaria, !
Alicaria cauda eft in tertio —— in c
I AN do:apetitiua:attenuatiua:⁊ ftomacbí confo:ta
n (12 us appestruim excitat. Pulueriz ata ⁊ cum orte
saccara potata pblegma c cbolerá nigrà pure
igat:mulieribus tn eius aposimate fedentibus
ouriciem vulue : ⁊ calída apoftemata diſſoluit:
cataplafmata ínteriozes curat emozroydes:eius oleum ca^
Icfacit et mollíficat: et oꝛa venarum aperit ; vꝛinam ⁊ mene
firua p:ouocat, "$»effarisatus oura apoftemata vuluc oíffol
uit. Emoꝛroydis er eius olco perunctíe mor aperiuntur,
Eſt ctiam bonum ncruis et lacertie vulneratis fi lana ſu⸗
quía cũ cís.s.k.succare potui cii calídítate oatíe fit optima
— emoꝛroydarũ:pꝛo qua poffunt poni equaliter
ondes cypꝛeſſi: ⁊ alt) oícunt cafiam,
¶ De ſandaus.
Andali tríbus modis ſunt:albus:niger:citrinus:
qui omncs frigidi ſunt ín tertio gradu:ſicci ín ſe⸗
cádo, Ba.calidis natura cõueniũt: defectũ ſto⸗
4| macbum habentes et cardiacos iuuant: et ad
omnes doloꝛes qui nafcuntur ex cholera rubea:
tad fanguínem qui eft in (tomadpo.Zemperati cus aqua ro
farum modicoq; cãphoꝛe ⁊ tempoꝛibus unpofiti doloꝛem
capitis oc calido mitigant. Cum albugine oui t aliquantu⸗
lum fcariole fuper tempoza cataplafmati bumozibus ad ocu
los fluentibus repugnant. Zemperati cum fucco folatri vel
femperuíue : vel po:tulace calídsm podagram refrigerant.
Membꝛa Drerea ocfecta — —— curãt.
«I £c ſpodio.
a7 3bodium eft jfi cinís.quidam aüt dicũt effc cíne
Xrem radicis calami in india nafcentis : alij autem
manifeftanteffe cinerem oſſis elepbátis:qà frígi
dum eft c ficcum ín tertio gradu: vetrem 7 vomí
tum cbolericum arcetzftomacbum cófostat:colos
rem cpatis rcfrígerat : fincopím oe cbolerís ad os ftomas
«bí fluentíbus curat: putridas puftulas in oze pueri natas
ocftccat ⁊ ſanat:ſi ſolũ feu cum rodosaccara fuper eas pona
tur.Cum calída potatum afperam vocem lenit:z fo:amíni
oentis immiſſum doloꝛem piacat. D.pꝛo fpodio ſerapinum
ponitur.
(Ce ſanſuco.
ej cali.eſt c fic. ín tertío gradu : capitíe dolo⸗
cn] 5020€ capíte purgatlinguam ppterpblegma
acto orsa attenuat vel alle aiat. fSargarisata ca»
à pur oe vifcofoz eroffo pplegmate müdat.f£octa
cum acetojoolo:em bentíum c gingiuaꝝ putredinem curat,
Siteriutatio oc ea ⁊ nígella ci acteto facta iuuat yctericos
o 07 Aiberfecundus
bc oppilationc venarum : mirta eum auripigmento fit con,
tra fcabiem ⁊ pediculos;pzo qua piretrum pot pori.
. ALiPcfquinanto. ;
— calidũ eſt⁊ ſic.in — ———
⁊ menftrua piouocat : apoftemg ín epate:aut in
lo: venaꝝ eriftens oiffolbit s£par renes c vulne;
'ramundificat:lapidem frãgit: fanguinis fluxum
""arcetzooto:em ftomacbí curatzaposíma eius apo
ftema vulue diſſoluit:⁊ Dedropíts pdeft; radigciue ſtoma⸗
chum confoꝛtat:appetitum auget,
¶ De ſemperuiua.
Emperuiua fri.in tertio gradu: ſic.in ſecundo:beri
e fipilas refrigerat: ⁊ farſum:⁊ peffimas puſtulas ex
ca,curat. Si cataplafmetur in collyꝛijs mixta calidã
opbthalmiã ⁊ apoftemata oculoꝝ diſſoluit:Cum oleo ro.mi
xta doloꝛem capitis de caloꝛe ſoluit: aut de cholerico fumo
ad caput ſaliente curat: potuí cum vino data: valet contra
afcaridce:peffarisata biSinozes fluentes a vulua ocficcat,
¶ De fanguíne o:aconis,
Anguis draconis cft gũma oc quibufdá arboꝛibus
ín india ⁊ perſia naſcẽtibus:qui frigidus eft ⁊ ficcus
in initio tertij gradus ; loca gladijs « alijs inciſa re⸗
bus folidat:t vulnera ín interioꝛibus exiſtẽtia curat:⁊ vene
trem cóftipat.£bDalic.radíces eius arboꝛis vífcera oe groſſis
t viſcoſis hũoꝛibus müdant.£um aceto t&perat? moꝛpheã
curat: c impetiginem ſuperpoſitus:ſuccus eius in collyzije
oculoꝛũ mírtus vifum clarificat.
¶ De ſatirione.
Atirion calidus eſt⁊ ſic.in tertio gradu:de quo ouo
bus exagijs potatis libidinem auget:⁊ coitus ocfi»
deriũ coꝛroboꝛat. Malie.⁊ O.cõcoꝛdati funt dicen⸗
tes:ſatirionem effe paralyticis vtiliſſimũ:⁊ colla poſt tergũ
cõuerſa babétibus:fi cfi vino bibatur vẽtoſitatem ⁊ gibboſi
tatem curat.
(E thimo.
eg. binum optimum eft nature: teft calidum t
7, ONU ctozís ſuccurrit: mẽſtrua pouocat : fecdínam
: , . erpellit: lumbꝛicos occidit:oppilationem epa?
tis aperit ⁊ ínteríosum membꝛoꝝ.
, C 3?cturbitb.
A Urbítb eft radiríntus ⁊ extra equalis:que ali»
75 rz Quando cft albi ⁊ citrini colozíe ; ⁊ inuenitur ín
x1 E arabia c fpziazarbo: eius quafi ferula: que cali,
M eft ⁊ fic, ín tertio gradu: a quibu(dà oicitur eſſe
e in fecundo: pblegma atq frígidoscbimos ct
omncs vifcofos humoꝛes purgat : pzoinde vtile eft frigide
podagre c doloꝛi artetico:nocet tamen ftomacbo:c faat ano
— ergo vngi coꝛpus cum oleo viola.aut amy
¶ De yfopo.
S Sopus calidum eft c ſiccũ ín tertio gradu:eius
* ub aposima cum ficubus ficcis er melle« ruta co»
- S ctum apoftema pulmonis curat;z anbcelitus ac
| 2 e$; wrimam tufiim ⁊ catarrum oc capite ad gus
; lam c pectus oefcendentem curat: Inmbzícog
occídít. Eius aposima cii melle bibítum groffos bumo:es
purgat:cum ficubue ſiccis manducatum vétrem Durmectat:
cutem carnficat.£um aceto cocti t oꝛe loto ^olozem den⸗
tium amputat. Auribus ex eo fumigatis doloꝛem mítigatz
pꝛo quo poteft poni ſanſucus.
CDe ypoquiſtidos.
boqftidos funt rami ín filua naſcẽtes:quoꝝ ton»
y vnius palmi eft: plures tamen fant fub ter
ra Qin füperfiae:qui ín fuperficic terre funtzlongi
tudínes trium vnciarum frondes babent paruas
purpureum colozem habentes:quoꝛum radix eft rubea pas
rumper nígredíne perfufa : babet etiã afperitatem: que fri,
eft t ficintertio gradu:fanguínes de quocũq; loco fiuat ma
xime mulierum conftríngit; valct ofarrtje ct oíffintericio»
Pꝛactice.
bꝛa confoꝛtant: et putrida vulnera mun⸗
capa micant. uccue cozum fo:tíus operatur,
Aliocypeion. — .—
Poericon calidum « frigidum ín tertio gradu:
y, viinam c mẽſtrua pꝛouocat.Epar venas ct ve»
ficá mundificat; femoꝛum doloꝛes curat vulne
rà ocficcat:venenus fuperat. Cataplaſmatum
vulneribus ca celeríter curat.
(Pc sinsiberc, —
—— nsiber ca.eftín tertio gradu: bumitin pmo,
Egpar de frigido ct bumido oppilarum aperitz
t3) groffas ſtomachi ⁊ ínteftinozum ventofitates
S RUM. oiffoliitz ventre pumefacit. 5-ouc er eo c cali»
(4^ da accepte vifcofos humoꝛes purgant,
" " ic 5sinsibere condito,
Inziber conditum libidint augmentat:ſtoma
cbum caletacit:cibum digerit:ſuperfluam tto
5 macbí bumiditatem oc pifcibus erfrucribus
*. Geficcat:pzo quo piper abumvel longum po
teft poni. —
ʒedoaria.
Edoaria calida cft ín tertio gradu: ficca in pꝛimo:
eft contra venenũ et moꝛſus reptiliũ:inflatiuam ⁊
groſſam ventoſitatẽ diſſoluit:ſtomachũ contoꝛtat:
appetitũ excitat:putredinem oꝛis pꝛopter allia amputat: ft
poft allía accipiat᷑. Similiter etiá vini odoꝛẽ ab oꝛe aufert,
¶ De medicinis ín quarto gradu repofitis,
Poꝛtet nos pꝛiuſqᷓ oe ſimplicibus
medicinis:vel ſpeciebus medicine diſpu⸗
tare incipiamus: virtutẽ in quarto gradu
criftenté:oífputare oc antiquoꝛum dictis
qualiter ipfi oe q̃rto gradu ſenſerint: nc
À qd ín bie pꝛedictis particulis oirimus: ar
Item medicine marediécibus inſutficiens
- S videatur. fintíqui autem conco:dati (unt
oicentes vnamquág rem calidam: frigidam:humidam vel
ficcam eſſe.Quoꝛũ quide intentio ad comparatione tẽperã⸗
tíc pumane compleríoníe fuit.umana ern cóplerio ceteri
bus animalibus téperatío: eſt:et mediocritati ꝓpinquioꝛ.
Intentio t medicoꝛum eft ad fanos cuſtodiendes:ideoq;
mediana cóparauerüt hũanis coꝛpoꝛibꝰ.Quocirca cB inue⸗
nim? alídd fenfui guftus nullam facies paſſionẽ:ſed fi ex co
fenfis oelectctur vt ín aqua tepidazíntendimus intra quac
tuo; oualitates eſſe:nulla em̃ qualitas oomínarí 2fpiarur:
quare temperamenrü íd effe oicímus. 4c fi fenfus ec co pa
tí confpiatur abíqg vllo nocuméto;cognofcimus illud a tem
peramento bumane cóplerionis effc tranflata in vna quali?
tate que oftenditur effc ín menfura pꝛimi gradus. Si $0 pa
titur guſtꝰ cx illa re paffioné íngerente: rcepugnario apper:
nocuimenti rf aut doloꝛẽ fenfui nó attribuit: cognofat a t€
peramento bumane compleríonís ouobus gradibus effe
extra. 3Rurfus fi illius rei qualitas plus augmentetur:eãq;
fenfus pati nequiuerit:nífi c magno doloꝛe:aut nocumen
to: bumane cópleríóís remperié tríbue gradibus oígnofci
tur erceffiffe, Z» fi fenfus (uper cam nullatenus pꝛeualue⸗
fit:fed ctíam abea oeftruitur zautcum magna feparatione
fi fuerit ca.aut cum magna cóftrictione fi fuerit frigida:cre⸗
dímus eam bumane complerionís tranfiuíffe temperantia
que cófiftit ín quarto gradu.s£t qm fenfualíter nequit com»
pꝛebendi in quores oeftructiua afcendere valeat:pofuerüt
antíqui in fine quartũ gradum: poft deſtructionẽ reí nul
lam foꝛmam ínnenít ratío quà poffint comp:ebédere medi
cí:tamé bos quattuo: gradus in tribus parnbus diuiſere:
pzíncipío: medio ⁊ fine,
2. — & Pearaento víuo.
€ Argentũ víuus calidiſſimũ ⁊ humidiſſimũ eft ín qrto gra
au:ideoq; pedículos necat tomniareptilía. Mixtum cum
litargiro:accto ⁊ oleo rra fiin iq ad curanda ſca⸗
biem et puſtulas.Diaſcoꝛi.inquit:argentũ viuum bibítum
S'o.Itrrv
mo:tem ínfertzad quodcũq; em̃ membꝛũ adieri
rodít iUud; euadere ramen poterít qui boc biberit lac biben
do capzinum plurimũ ct monendo fc. f£» fi ín igne ponatur
ocftruetur et tumum fadet qui pefíimus eft m omnib? ani»
malibus.3in bominibus percutit fcnfus er motum volunta
ríum: vnde furditas paralyfis ct tremoz vcl epilepfia aut
moꝛs fequitur. ££ ui fumo quifquis appzopinquanerit mor
mollificãtur et oeficit omnee nerui cius 7 lacerti, (mnia
ctiam membꝛa que per motum voluntariü funt compofitaz
vnde pleri incidunt paralyfim : tremozézfurditate ct an
mate actionis cozruptioné: babent peffimü colozem ⁊ pus
trídum os:et cerebꝛi ficcitatem. 3n quo loco fumus argene
ti viui fueritzreptilia autfugiur-zaut moziuntur,
¶ TAntimoniũ calidum cft et ficcumin quarto gradu: valet
oculis fi mifceaturin collyꝛijs:qꝛ neruoe co:um confostat: t
vifum acuitzet fuperfiuá carnem palpebꝛarũ: ct omne nocu
mentum ab cieaufert, Seniores eo vtentes babent incolus
ines ocalos:q: omnem macula curatzmarime fi parũ muſci
cum eo mifceatur:eulnera oculoꝛum fanat fanguinis fiu»
rum oc naribus ſtringit. )
¶ De alumine.
«T lumen diuerſis modis eſt:vniuerſaliter tamen calidus
eft ct ſiccum in quarto gradu:eſt fripncum: mundificariuüz
vifum clarífcat:fuperfluam carnem palpebꝛarũ:aut alicui?
membꝛi rodít:peffima vulnera ficut farum oeficcatzer inbi
bet ne totum co:pus perambulet.f£um acctoc mede mixtũ
dentes infirmos confirmat:valet rumídis gingiuis:et fan»
Guínem oe oic fluenté ftringit. Puſtulas et (cabiem fanatz
fi ex cofricentur: aut eraquaín qua infuſum fit lauentur.
Mixtum cuim aceto 7 galla equali ponderc valet ad cõſtrin
gendum farfum:ne fana loca perambulet,
¶ De anacarcis. »
(C Anacardi calidi (unt et ſicci in quarto gradu: valer lerbat
«xe ctomnibus doloꝛibus capitis oc frigidirate er bhumidi⸗
rate venientibuszmermoziam cuſtodiunt:molles neruos có
roꝛt· nt.Soli autem accepti moꝛteʒ vel lepzam inferützopoz
teterso vt cum alijs fpecicbus odo:ifens eos demus.
€ allio.
K[ 3uium oupler eftzoomefticum et filueftre. Bomeiſticũ
calidum eft et ficcum in medio quarti gradus:qð nocet calf
dis narura:acutam em̃ cbolerá gencrar comburente fe: fed
pblegmaticis prodeft et cís quí parati funt ad paralyfimz
fperma ocficcat: oppilationé c groffam ventotitatẽ diſſol⸗
uit. vnde Hippo.allium folutionem facit et vzinam pꝛouo⸗
cat:viſui ramen nocetzq: propter mulram diſſolutionem et
oeficcatione quá generar viſus denicit: valet contra moꝛſus
reptilíum:et oifies frígidos humoꝛes quafi tyꝛiaca a.
vnde quidam dicunt illud tyꝛiacam ruſticoꝛꝛm. Diaſcoꝛi⸗
des:allium groſſam ſoluit ventofitac; ventrem humectat:
lumbꝛicos et aſcarides occidit: vnnas pꝛouocat:moꝛſum ra
bidi canis curat.f£is autem qui malam potauerunt aquam
ſubuenit. Cataplaſmatũ lacertis groffos bumozes babenri
bus otffoluit eos:doloꝛem dentium oc frigiditate mitigat:
fitim pꝛopter phlegma ín ſtomacho coadunatus amputat:
ſcabiem moꝛpheam imperiginem et puſtulas ín quocunq;
loco fint curat:ſi cc co fricentur.Cataplaſmatũ et menftrua
et vꝛinam pzouocat: et fecundina erpelliz cum in eu:s apos
simatefedet mulicr. exlueftre allium vírrutem pabet ficut
oomefticum:calidíus tamen eft ⁊ ficcius.
¶ De arſenico.
¶ Arſenicum duobus modis eſt: citrinum ſiccũ ⁊ rubeũ:
vtrumq; tame caldũ eft ⁊ ñccum in quarto gradu :rubeum
tamen minoꝛis eſt caliditatis:vnde Ariſtoteles in libꝛo de
lapidibus intitulato:qꝛ opoꝛtet inquit arſenicũ ad ignẽ vꝛa⸗
tur oonec fiat albi coloꝛis: ⁊ curn eo aliquantulum nitri mi⸗
fccatur: ocínde fi eri rubeo madefacto ſu mutat
cs in alb colo:e. 3Rurfus inquit arſenicũ cũ ferapíno mixtũ
valet allopitie, Sum pice miptumlafperas vngulas lenit.
Cum oleo mixtũ pedículos necat. £ á oleo ro.mixtũ puftu»
las c emosroydas aui (anat, Tritum z aum lacte "e mus
»
Liber fecundus
ſcas occidit.» fi rubeũ arſenicum teratur cum iuſquiamo
- « mmguantur erco ale vel pecten pilis euulſis nũquam pili
renaſcentur in eis locis
¶ De celidonia.
¶ Telidonia eft radirintug ct extra citrina € perlucida: cu
íus fapo: cft amarus c põticus:que nafat in indía.Quidas
-oicunt cfle radice calami índiez cuius natura calída cft ⁊ ſic
ca ín quarto gradu. Succus ei? mũdat « acuít viſum:groſ⸗
fos pu.oculoz ocficcat.s£um vino bíbita valet yerericie oc
oppilatioe epatis. £»afticata doloꝛẽ dentiuʒ placat, p qua
omnis cclidonia poní poteft,
condifi,
¶ Æõdifi ca.eft ⁊ ſic.in quarte gradi: puluerísatü ⁊ naribꝰ
inſufflatũ ſternutationẽ ꝓuocat:de quio etiam quantũ ops
potatum vomitũ irritat:vꝛinã ct méftrua ꝓuocat: groſſum
pblegma diſſoluit «purgat c cho.ni.attenuat⁊ crpellit.s£e
rcb:um máüdíficat:aroflam capitisvétofitate oíffoliit c ín
de eríccat: fetü poft quattuo: mẽſes moꝛtuũ eijcit ñi cũ mel⸗
lc temperatũ ſuperponat᷑ vulue.
calce. —
Calx calida eftc fic.ín quarto gradu:que miírt acũ ſepo €
e valet puítut, c putridis apoftematib?: vulnera ⁊ om̃es
íncífioncs folídat.
¶ De cufo:bio.
¶ Eufoꝛbiũ ca.eft ct ſic.in quarto gradu:attenuat et vꝛit.
viſcoſum a incidit et purgat ín quocũq; lo
€o coꝛpoꝛis:tamẽ iã:ſiccitatẽ ⁊ diſcoꝛiationẽ generat.
deo ops eius acumẽ mitigare cii bdellio:cinamo.ſpica:ca
:affaro et fimilib?. s£ufo:biti cũ melle collyzisatü valet ca.
taractis oculoꝛũ:tẽperatũ cum olco veteri aut amygdaleo:
veterem allopitíá curat.
e ere vfto. :
¶ Es vſtũ ca.eft ctfic.in quarto gradu: vulnera müdificatz
tencbzofitaté oculoz clariſicat:ſuperſtuã carne vulneris oc?
ftruit:pcflimíe enlnerib? neoilatent repugnat:fed lotũ fit
vtile bumídis natura ficut cunucbis pueris ⁊ mulieribus,
; ¶ Dcflo eris. — — -
€. Flos eris ca.ct ficin quarto gradu:carné fuperfiua coꝛro
dit: vifus clanficat:carne natà in narib?: vel ín ano íncidit:f5
cum vino mírtus téperatus ci melle:et palato er covncto
putredíné palati excludit:ſed loco eíus ponit᷑ barba aaron:
Que oc crc ⁊ accto cõponit᷑:eiuſdẽ em nature eft cuíus flos
eris:plus tñ ext et íncedítloca qᷓ flos: p ca t ponitur cum
ey co ynguentü pptervulnera c ponim?,
¶ De iuſquiamo.
¶ Juſquiamũ triplet eſt:nigrũ:rubeũ:albũ.Albũ conuenit
medicinc:a nigro cauendũ eft oino : qꝛ moꝛtiferũ eſt.albi.ʒ.
f.cum mellicrato bibita fanguine vndecunq; fluít: ftringit:
fomnd p:eftatztuflim ſedat:doloꝛẽ oentíü impoſitũ placat,
f£ataplafmati calidi apoftema « tumozes calídos refrige»
rat:etín —* mixtũ calidã opbtbalmía c tumoꝛes c calo
res oculo:um fedat. in
e nitro,
«r2
¶ Mitrũ ouob?modis eſt. Unũ affertur oe armenia.Alteꝝ
oe arabia:nitrum tfi vniuerſaliter eft laxatiuũ:colatiuum: c
mundificatind:calídü cftz ſiccũ ín qrto gradu:lauat etiá in»
terioꝛa coꝛpoꝛis:maxime fi cũ aceto mifceaf: pulueriʒatuʒ ⁊
capillis aſperſum eos ſubtiliat:ſtomacho tñ nocet: maxime
neruoſitati:mixtũ cum potione laxatiua eã adiuuat: et facit
cam feftinanter deſcendere oc ſtomacho. Ariſtoteles dixit.
illud phlegma mundificare viſcoſum fi cum potiõe mixtum
fuerit.Cyſteriʒatũ ventre ſoluit.Cum quibuſdã oleis tem»
peratũ coꝛpus ante rigoꝛẽ febꝛis inunctũ:febꝛẽ pꝛohibet ne
veniat:ſudoꝛẽ ꝓuocat.Cũ aceto gargarisatü ſanguiſugas
a gula excludit. Cum oleo] valet albedini oculoꝝ. Cum ace⸗
to auribus diſtillatũ ſonitũ grauedinẽ et ventoſitatẽ aufert
humoꝛes etiam ad eas currẽtes deſiccat. Cum aceto pota»
rum fit contra moꝛtiferos fungos:et nocumentum ab eis fa
ctum curatzet mulieres oe quarũ vuluis putrídi fluunt pus
moꝛes iuuat,
«Lc nafturdo,
iũ ett: (ard: etráqs calidum eft «
¶ Naſturciũ oupler eftzalbus ⁊ nigru: COE wicofo poles
gmate müdat:oc quo trite.ʒ.v.et aum calida potate ventre
opio.
(CO pium frigidum eft m quarto gradu:ficcus in pzimo: óc
quo faümptü ín moaũ vnius oobi ftupefacit fenfus nc pofs
fint fentirc dolore: prouocat fomnit; valet etia tuflientibus
etoíflolutioné patíentib?, Sumptũ etíam piouocat fomnia
moderati. Eduita tamen er eo quantitate accepta lume na
turalís calozís extínguiturzmarime quibus caloz naturalis
ínatur coꝛpoꝛibus eoꝛum:
ficut yctericis:et infipientibus:pío cteifi mosttferü eſt.Sed
tempsibus indigamur-cpolericos ooloxe capitis emputat,
t inügatur:c icos ꝛes capitis ampu
Oandragoꝛa codem modo facit.
c píretro,
¶ Piretrum calidá eft c ficaum in quarto gradu: linguam
vꝛit nimium:phlegma attrabit:ideoq; dẽtibus oe frigidita»
te ⁊ humiditãte oolentíbus valet:fi calidũ imponat detibꝰ:
sut gargarisc£ mundificat etiã guttur:⁊ vuã oc p
ca büiditate: c linguã aggrauatá oc pblegmatíco hũoꝛe alo
leuiat.Alexãder ⁊ $9tepban? teſtant᷑ piretrũ trítü c cũ mele
le potatum epilepticis valere.CTollo etiã ſuſpẽſum aut nario
bus applícatum ſubuenit infantibꝰ epilepſiam habentibus
Tum oleo mixtum ⁊ doꝛſo ⁊ pectoꝛi inunctum ante rigoꝛis
acceſſionẽ cam venire pbibetzvalet etiam paralyticis et ner
uoꝛum molliciei totíus co:pozís oc frigido ⁊ bumído: toto
coꝛpoꝛe co peruncto eí fudo: pꝛouocatur.Staphiſagria pꝛo
eo poteſt poni.
¶ De petroleo.
«Petroleum eſt oleũ cuiufdam lapidis cuius coloꝛ eft ni
ger babes fetoꝛem ⁊ bozribilem odoꝛem:calidũ ⁊ ſiccum ín
Quarto gradu:pꝛopꝛietatem babet attrabendí (enem oc lõ⸗
ginquís partibus: valet cataracte: c pánís oculoz ; matri»
às füffocationé curat, Si narib?applice£ aut ex eo fumigct
aut vulue (uperponatur humoꝛes fluéres a vulua ocficcatz
babentes ſuſpitionẽ epilepfie fi er eo fumigent mor cá pa»
tiuntur:potatũ cũ caſtoꝛeo yino méftrua pouocat:doloꝛẽ
— lacat. Cum aceto potatum fanguinem coagulatum
vbiq; eliquat.
¶ De pipere.
¶ 3Piper eft femen cuiuſdã arbo:is im india naſcentis que
babet radices quafi coſtum:cuiꝰ fructus funt quaft filique
fafcolí.z oícitur longü quoz cocauitas paruíe granis
ficut cft mili rq̃ cum tepus maturandi peruenerit
fiunt cís qnafi iuniperi:vel gmgiue femínibus plene q̃ dicũ
tur píper. Sed quotquot ez filiquis ante copletá matura»
tionẽ ab arboꝛe a fiunt albi coloꝛis femína leniſq;
ſuperſiciei ⁊ vocatur piper album.Eoꝛũ aũt que maturant
ín arboꝛe:ſit colo: níger ⁊ fuperficícs aſpera. vnde. .piper
nigrum calidius ⁊ ſiccius eft albo: « propter hoc antiqui de⸗
derunt píper album ad confoꝛtandũ ⁊ parum calefacendiz
et níarum ad incidendum et vꝛendum nimiſq; calefaciene
dum; album ením calidum eft ín initio pꝛimi gradus ficcus
infine quarti. Nigrũ ením calidum eft ín medio quartí ⁊ fic
cum ín inítio eiuſdem:vtrumq; tamen ín tuffientibus cpati
cis ftomatícbís oc frigiditate patientibus neruoz doloꝛem
placat:ftomacpum pulmonem 7 pectue mundiſicat. Datu⸗
cum frondibus lauri te:fionem ventris mitigat.Oaſticatũ
polegmavífcofus oiffoluitzmicti cá collyrtis valet obfcurirs
ti oculozum oe pblegrmate.s à oleo trítum ⁊ cozpozibus in⸗
unctum antefebꝛiũ rígozem cam pꝛoculdubio amputat.
¶eruia.
Pꝛactice.
duobꝰ modis eft:fcs domeſtica ⁊ ſilueſtris.Silue
ftris calida cft ficca quarto gradu Momettica in tertioz
virag; groffum pblegma «ventofitaté ftomacbi c inteſtino
rum zanflationcin € finguitü diſſoluit. us oximelt.bibita
fperma deñccat:⁊ oenacriũ coitus mostíficat.sE(t eim cõue⸗
:ens inferiozibus inteſtinis: qꝛ vẽtoſitatẽ c inflationz ab
eia excludit fLocta cũ aceto eiuiq; aposimate fumpto oem
ventofitate ⁊ vifcofitate phlegmaticã diſſoluit. Cocta cum
olco c dyiteri;ata melius operat eadẽ:qꝛ frinuenerit lũbꝛi
cos c afcarídce occidit vel excludit. S£ um vino cocta t pot3
zavalet pypofarce:mixta cũ fucco maratri € melle & coliysio
cr ca copofito valet obfcuritati oculoz et inciptéribus cata»
ractis ducata v:íná z méftrua puocat t moꝛſus repti
lium curat.s£ataplafmata cum melle valet impetigini moz?
phee ⁊ ſcabiei. e ſale..
¶ Sal quattuo: modis eft: cft err qð fit ín ſalina cóc: et eft
fal géma: 7 cft indicum:cuius colo: pertinet nigredini, cft €
alíud Q9 oíaf naptíci.i.aqua coagulata fluxa de.petroleo.
(Omne ti fal ca.cft ⁊ fic.in quarto gradu: fed non equaliter
coꝛrꝛpoꝛa cuſtodit putredine ab ets müdat. 3n suro ctia ri
boꝛem augmétat:4 ín argéto albedinẽ:groſſos ⁊ ouros bu
mo:es cliquat c deſiccat:cõcludit coꝛpoꝛa:pꝛobibet natura
lem colo;é ne oiffoluat ⁊ cozrüpatur: peffimievulnerib?im?
pofitus eis ne dilatent repugnat:mixtũ cum oleo z mebꝛis
:€ labo:cfatigatis inunctũ oẽm o0lo:€ ab eis autert. Cata
plafmatü cũ yfopo c aceto bibet farfan nc fana loca perã⸗
bulet: cum femine lini cataplafmatü moꝛſus curat reptil ũ.
Sai géma purgat pblegma fuauiterzet eft vtilíus dp fal cóc,
Indicum purgat pblegma ⁊ cho.ni.et diuerſos putridoſq;
hᷣu.velociter facit a ftomacpo potionẽ deſcẽdere. Napticum
calidius et ficaus eft cereris:müdificat ⁊diſſoluit: coꝛpoꝛis
pꝛuriginẽ amputat ; fupcrfluá carne palpcbzarus co;rodit,
| «Lc ſulphure.
¶ Sulpbur calidi eft ⁊ Tccũ in quarto gradu. Diaſco. Sul
pburcalcfacit et diuturnã ruffim maturat et mitigat: ſaniẽ
pectous excludit.Cum accto mixtũvalet fcabíeí t impetigi
ni et alopitie: arboꝛe ex eo fumigata oria poma ab ea deci
dunt, £» firofa aut rubei páni ex co fumigent fiunt albi co
lo:íe.£irtá cai melle « nitro ſcabiei valer ⁊ puftulis. "ule
nerisatum coꝛpoꝛiq; ſtratũ ſudoꝛẽ egredi ꝓbibet:reuma et
catarrü curat. Tum aqua c nitro mixtũ calidã podagrã miti
gat. Ariſtoteles dixit aquã ſulpphureã puftulis;fcabicicimpe
tígini valere coꝛpoꝛibꝰ inde lauatis. Ooꝛ:ſus reptili ⁊ leo»
num t diuturnas febꝛes melácbolic atqs doloꝛem vulue pla
cat.£»ulieres cóaperenequeütes ꝓpter bumozes accumu
latos vuluc excludit. bx femíne papaueris,
¶ Semẽ papaueris nigri trigidũ eft in initio qrtí gradus:
ficcum inimedio:bibitü conftipatione gñat: naturale caloze
oiffipat:cíufqs lume obfcuratz pinde nocet quib? calo: ocfe
ctus eft ficut yctericis infipíentib?:quib?bumíditas cerebzt
deſiccata eſt:naturalẽ erm capit] caloꝛẽ oeficcarz t fenfus oc»
fectat:atq; aĩalẽ interñcitᷣtutẽ: vñ aliqñ ex eo modicá oam?
quãtitatẽ cũvmo (c5 eis qͥ ſolutionẽ patiunt᷑:⁊mulieribꝰ:de
quarũ vuluis multi manant humoꝛes: etillud nonnund in
frontíb? cataplafmamus vigilias pariétib?, € De finapí.
¶ Sinapis ca.cft ⁊ fic.ín medio quartí gradus: pumídirate
capitis € ftomacbí et grauitatẽ lingue er tumoꝛem fplenía
oiffoluit.£apiti cataplafmata letbargiá et alopitías curat:
gargarísata t maftícata pplegma capit] « oim inſtrumẽtoꝝ
lingue excludit:naribꝰ applicata ſternutationẽ puocat: epí
lepticos excitat et vẽtrẽ oiffoluit: valet cim doloꝛi quí eft oe
pblegmate c cbo.ni.bumoses interi? exiſtẽtes ectra oucit,
. ¶ De tithimallis.
¶ LTithimalli ca. ſunt c ſic.in quarto gradu:cho.ni.et phle⸗
gma groſſum c viſcoſuum purgant et aquã curinã hydropi
coꝛum:ſunt tñ anguſtioſi:qm̃ multa quãtitate accepta pꝛo⸗
culdubio moꝛtẽ inferũt:debent ergo ↄdiri cum roſis dꝛaga
ganti maſtice: cum melle potent · ¶ De thutia.
¶ Zbutia fri.eſt et ſic in quarto sradu:fuperfluá came vul
nerum deſiccat et bonã carne generat:humoꝛibꝰ ad oculos
pner wide vo sar eB collyꝛijs curatyulnerg;tutno:es
z puftulas fciflurá m3nuumconftríngit,
Fo.lxxxvj
ufq compẽdioſam diſputationẽ ſimplicis mc?
dicine:et iunamentum vniuſcuiuſq; cuius nature
fit:oftendímns:oebíncoifpurariont vniuſcuiuſq;
moibízet que medicina fimpley fiue cópofita ſit.Eoꝛũc; qu»
rationes oco annuente fübfcribemus.
20,0 €X3pitula ibi tertij. ]
codgintoittt. —— £s. js
De oictis omnium egritudinum. Caß . ij.
De ſimplicibus medianis ct compoſitis. Cap · iij.
De fimpliabue medicinis oculozum, £ap.üt).
De medianis compofitis oculoꝛum. £35p.v.
De cura ſebꝛis eppimeredfit ꝓpter caloꝛẽ ſolis. Sa.vj.
Decura febꝛis ephimere propter frigiditatẽ. a.vij.
De cura ephimere pꝛopter balneum, Ca.vitj.
De cura febꝛis ephimere pꝛopter cibos et potus. Ca ix.
De cura ephimere pzoptericiunium., Capi.x.
ic cura febꝛis epbimere pꝛopter laboꝛem. Capi.xj.
De cura febꝛis ephimere pꝛopter bubones. Capᷣ.· xij.
De cura febꝛis ephimere pzopter vigilias. gait).
De cura febꝛis eppimere pꝛopter iram, £ap.ríig
V2c cura febꝛis epbimere propter anguſtiam. &a.rFv.
De pbtbyfi et ethica ct eius cura, Cap̃ · xvj.
De fignis ⁊ caufis ethice et pbtbyfis. Cãa.xvtj.
Dc diuiſione ethice. —
De ethica ſimplici et eius cura. Ap.Hr.
De ctbíca que fit pꝛopter alios moꝛbos. £3apgr.
De balneo aque calide, fari.
De cura pulmonís vlcerati. fa. Ert.
De pbtbyfi fine febꝛe. a. xxiij.
ie pbtbyfi calida. ££a.rrüt),
2c febꝛe que dicitur cauſon. Ca. cxxv.
De ſincopi et eius cura. Capi.xxvſ.
De vctericia et eius cura. C. xx vtj.
Dcfeb:einflaína eteíus curaetoefrenefi, — Ca. xxvit.
De febꝛibus putridís et earum cune, Sa. rrir.
De fpnocbo er putredine fanguinis, Tapi.xxx.
De fcb:e tertiana ct ciu$ cura. Capᷣ · xxxj.
De febꝛe quotidiana et eius cura. Ca.xxxtj.
De particulari cura febꝛis. Eap̃ .xxxij.
De hbemitriteo et eius cura. £a.rrrütje
De feb:e quartana et cius Cura, Ca.xxxv.
De epialos et eius cura. Cap̃ · xxxvj.
De liparíos ct eius cure. a.xxxvj.
De febꝛe que alios moꝛbos fequitur. £a xxxviij.
De oifpofit:one interpolatarum febꝛium. Ca.xxix.
De tertiana interpolata et eius cura. fart,
De tertíananotba et erus cura, farli.
De cura quotidiane febꝛis. Ca. xiij.
De cura quartane febꝛis. Cap. xlit.
De cura duplicis quartane. Ca.xliiij.
De curis apoſtematum ex ſanguine. Ca.xlv.
De triplici materia apoſtematum. ££ a.rivi.
Decura apoftematum er pblegmate; Sa civi.
De cura melancbolid apottematis. Ca.tlvuj.
Decura ſcrophularum et verrucarum. Cap̃ · xlix.
¶ Incipit tertius uber.
| culum vitezípfum ín paradifo conftituitz
CI 5 45. cui fauib:é oietà oedit: vt oe ol ligno pa»
— — PME comederet:fed de ligno ſciẽtie boni
⁊ mali nequaqᷓ tẽtaret.Quã dietã fi ſeruauiſſet ab alij egri
tudine nõ lederet᷑. Cui dictũ eſt. In quacũq; die comederis
er hoc:moꝛte moꝛieris.At qꝛ primus bomo dietã omnipotẽ
tis ſalubꝛem ſuadente diabolo non feruauitz in moztifcra
egritudine per multa tempo:a iacendo permanfit. Filioſq;
ípfius participes egritudinis genuit: quozum quidã ín ocí
digito bominem de vírgine naſciturum: dietamq; omnipor
Libertertius
tẽtis ſeruare: vel ſeruaturũ dixerũt.Quidã in bumanc ſpũ
hãc egrituainẽ mostifcrá nó aperte cognoſceres: a qua cm»
hes Co:pozís caritudincs intriniecas:⁊ extrinſecas ꝓceden
tes: eas nõnullis medicaminibus curare tentãtes a.aturas
rerũ:virtutes ſimpliciũ:quantitatẽ graduũ vtilitates ſpẽrũ
ignoꝛantes:per tẽpus t tepoza inutilia medicamina copo⸗
ſuerũt.Quidã ecõtra ſupꝛaſcripta rationabiliter diunio au⸗
io cognoſcẽtes:egritudines alias extrinſecas:alias irtrin
fecas:c ertrinfecas c intrinſecas effe dixerunt.Egritudines
igit᷑ qdá fola oicta: queda fimplícizquedà copofita: quedam
diuino medicamíne curant. vn Balienus. Bemitriteus in?
quit magie diuinis df humanis medicammnibus curatur,
KL Kum omnis cgrítudo mébzo vni coꝛpoꝛis accidat: c non
omnibꝰ:febꝛis atit ecótrariozqm coꝛpus p eam ínt? 7 extra
patit:t nocet fptrítib? c virturib? ⁊ actionib? naturalibus
omnibꝰ:operepꝛeciũ eft et oe curis febꝛiũ oifputem?. sed
qꝛ operatio iediane tnbus modis cõſtat:dieta:pharmacia
€ cbirurgía: t dieta omniũ medianarum pars fit dignioꝛ:
merito ab ipfa eft incipiẽdũ.vñ £Dalen?,sSanaui multos n€
frcticos paralpticos:fere etiã eptlepticos necnó c oiuerfis
mo:bis apparatos fola ofeta.xDíeta ergo duobꝰ modis cit
necefíaría. Cino ín ſanitate cuftodieda: cui? tep? € oꝛdinem
⁊ qualitatẽ:⁊ quãtitatẽ:⁊ numerü in fuo loco Otctin7: cà oe
cuftodia faníratie diſputauimꝰ. Secũdo in infirmitat:bꝰ cus
randis c maxime febꝛibus cít neceſſaria: de qua in cópcten
tíbus loas oifputaturifum?, Sí quie queiſtionet᷑ Gd oiffce
rat inter cidũ « mediciná:íta refpondendtü eſt:medicina per
Qualiraté calefacit ⁊ refrigerat coꝛpus: cibus vero crefac c
augmentat co:pus pioprer cómunitate qua cui eo babet,
Febꝛes itaq; aliqũ dꝛeta: aliqũ pparmacia: qna chirurgia
curantur.Sed curi oim rerũ condito: ⁊ cogmtoꝛꝛ:in cui? iu»
rifditione oĩa funt poſita:om̃es dies ſeculi perieprénanum
numerũ diſtinguere voluiſſet: quiin feptimo in hoĩem adã
fpi veritatꝭ diffudit:qͥ fol£ « lunã c ſtellas ín nog ⁊ mẽſiũ
vtiutatẽ:vt ex elemẽtis ſubſiſtẽtia coꝛꝑa P5 magis ⁊ minus
effent diuerſa ↄſtituit. Quoꝝ vancrateegrítudines quedã
in.vij.quedã in.xiiij.quedã in.xxj.terminant᷑:quoꝛum ambi
guitates aliquas in libꝛis ſuꝑioꝛibꝰ enucleauimus:de qua.
ín vltimo capítulo decime particule theoꝛice diſputauimꝰ.
¶ uod dictũ eſt in creticoꝛũ numero zilud idẽ in dieta et
in dãdis medicinis ⁊ pharmacijs ⁊ medicinarũ oꝑationibꝰ
obliuioni nc tradas. Humero itaq; cõputato vniofcuiufqs
fcs dantis ⁊ accipiẽtis:et lune c planetarũ per ſeptẽnarium
numerũ creticoꝛũ ſapientiã dietarũ omniũ egritudinũ ſcien
tiam in arcana tui cõꝛdis deoannuente ſirmiter pᷣualebunt.
¶ De dietis omniũ egritudinũ. £Cap.t).
Bnitudines itaq; quedá vntuerfaice: c quedam
particulares otcunt, Uniuerſaliũ quedã ↄtinue:
t quedã interpolate. Particulariũ quedã intrin⸗
fecus conſiſtũt:quedã vᷣo extrinſecus apparent:
— — -0o€quibus oibus ſatis in theoꝛica diſputauimꝰ.
Similiter ⁊ dieta tnbus modíe fit:alia fubtiliszalía groſſa:
quedá $o medíocríe. Subtilis boni ⁊ mai nutrimentum
pꝛeſtat coꝛpoꝛi.Broſſa cóuenit laboꝛãtibus ⁊ calídti ſtoma⸗
chum babetibus. In infirmitate curáda nullo modo eft ne»
ceflara nifi infirmus vfus fuerit ea. Mediocris teperate có
plerioni eſt vtilis.Gał.in lib.fübtilisvoluminis.f£um bmói
inquit 7 fana co:po:a conſeruaui: « infirmitates multas ct
diuerſas curaui:vt nó alíe effentín coꝛpoꝛe( ate neceffaríc)
medicine.Oĩs itaq; cib? E coꝛpe recept?:aut mutat coꝛpus:
2utmutat a coꝛpoꝛe.Qui cozsp?mutat aut actualiter aut po
teftatiue, (Ops ergo medicii naturas 7 qualitates oiuerfas
nofcere cibo: er potuũ. Decet etiã omnit egrítudinü fuas
Tumq; cauſarũ acdidennü babere noticiam. ongruir em ei
Quibus medícamimb? vel fimpliab? vel cópofitis oẽs egri
tudines curent. Ged oc bís oibus fatís in theoꝛica diſputa
uimus:nune de curis omni egritudinũ diſputemus.
€ ſimplicibus medicinis ⁊ compofitis. Ca.iij.
"amus ergo ꝙ ſcientia fimplici medicinarũ nó
das medicinas eft pꝛelibãda. Parũ quedã humo
I SS res 0€ oꝛe extrahũt vt piretrũ: lapatiũ: ftapbifas
ſolũ ad ínfirmítates curãdas:verũetiã ad cõponẽ
vſtum
gria: capparus:ñicus mature:laudanũ:mel: papauer: ap;
nnthiũoriganũ:raphanũ:vua finc ſemine: ſinapis:bellebo
rum aibus:elacteriiztbima; ontacios: aniſum:cocognidiũ:
alphita:rubea:balſamũ:amenone ſicca:tex vſta.
C¶De purgatiua per nares.
¶ Quedã per nares pumoꝛes educũtvt elacteriũ:blete: fuc
cus ciciaminis: coꝛtices de raaicibus: mel:tapſia: cocogni⸗
dium:a menone:helleboꝛũ albũ:onfacio:bꝛanica:folia ole»
rum molliũ. ¶ De purgatione per oculos.
¶ Muedaã vᷣo de oculis piodueüc vt mel:yſoppũ:oleũ vetus:
atũgia gallínc;anat:s: olcus nardinũ:nãardus: calia:coſtũ:
opiũ: ſerapinũ:daucũ:apiũ: malagranata:pſiliũ: hellebo:ũ
al.anetũ:ruta:caſtoꝛeũ:uthos:emathites: anſerinus adeps
fel: ſmuma:calcethos:ſulphur:ſtipterea hſtici:oſſa ſepie:coꝛ
ter libani:thꝰarmoniacũ:ſquiilla. Me purgatõe p aures.
¶ Sunt er alia que per aures educũt humoꝛes vrreltaurt
num:piper:fel leonis:ciclamen:blete ſuccus:capparis radi⸗
ces:cocognidiũ:bdelliũ:caſia:galbanũ:helleboꝝ albũ:olfa
tion:argilla, € purgatione per vꝛnam.
&[ ue vꝛinã mouent multa funt c diuerſa:de quibus fu»
paa diximus in pzecedeti particula Oꝛobũ eim amplius oco
ducitíaaguíne per vꝛinã.Capucion vel catapucía cpoleram
per vꝛinã educit. 5i quis eam coctà cum vino ⁊ oximelle ct
mulſa bibat:euacuatc bene purgat,
¶ De purgatione ſplenis.
¶ Similiter funt quedã que per vꝛinã de fplene educunt vt
titimalli femen:carcos;gerti;ciminü:tbim6:agni radir: cap
parís radix:fcolopendrie fuccus: dꝛagũtea:ariſtoł.lon.oꝛi⸗
sani radíz: € pulegij: colojnnda agreſtis:bꝛionia:ciclamẽ:
po:ulaca:fcozpío marínue ⁊ fuffocatus ín vino:ipſumq; vi
numpotatü. — ¶ De purgatione epatis.
¶ Que epar purgãt per vꝛinã funt bec: agni fperma: folía
dauci:maratri: balſa.capinõ: aniſum :dactyloꝝ oſta:lauri
folia:abſinthiũ:ſmirma:anagaił: menta:ſquᷣmatũ:apiũ: fi»
ler: iríngi radix:epithimi decoctio:aſſari.
(c purgatione renum,
¶ Sunt ⁊ q̃ renes pᷣurgãt vtapt) ſemẽ: piperzpaftínaca: pi
retrum:poꝛrus:daucũ creticũ: peonie radix:oſa ſepie:cicer
albü:femen melonis ⁊ cucumeris et alia multa,
c purgatione pecto:ís et pulmonis,
¶ Sunt aute que oc tpozace humoꝛes educunt vt caſtoꝛeũ
fup carbonesfumigatũ fi trabat intrifecus:coctü iuuar pul
monem 4 cerebꝛũ:exiſtẽte frígida ⁊ bu.oifteperantia: fpica
nardi p clectuario data ocficcat reumata capítís ⁊ thoꝛacꝭ
— zer quedã alia. (Pc rarificãtibus coꝛpus.
Sũt ct d ranficant coꝛpus vr camomilla:muſcus:coſtuʒ:
liband:cucumerís agreftte radirznítrü:oleüvet?: abꝛotanũ
m.. .. De codenſantibus vfum.
¶ Sunt ⁊ que condẽſant cuté vtoia frigida ficut tribuliz
pſilium:poꝛtulaca tfimiía, — ¶ Dc vlcerantib? cutem.
( Sunt 2 d vulnerãt cute vt cãtarides:fex acctí efti: arme»
. none:d habẽt noꝛes vt palma:alliũ:cinis ficulncevfte.calcu
cemenon:ftipterca:feríci teſte vſte:capita ſardinarũ vſtarũ:
auripigmentũ: ſinapis: calr viua non extincta.
De cicatriʒantibus.
(Que cicatriʒant bec ſunt:ſimppitũ:ſpodiũ:ſpletar vftusz
et his fimílía. ¶ De egrirudinibus exterioibus
partibus coꝛpoꝛis contingentibus ⁊ carum curis,
¶ In exterioꝛibus co:pts partib? queda egritudines inue»
niunt que fimplicib? medicaminib? curant:quedá ?o com
pofitis. Símplici quoq; medicina léngines curan£ fi ex le⸗
. pozíno fanguine vngant᷑. Fiſtule t cácrí cinere oe capite cas
nis fuperappofito mirabiliter auran£, T»ánus quoq oculo
rum fucco papauerís nigri m oculis miſſo ſabtilis fir pan»
nus:et perfectifiime cura, yctus ſcoꝛpionis ftercoze galli
fuppofito fana£. Similiter 7 oc interiozib? paffioníb? mem
b:ozum oicím?. vnde £5a.fi peonía collo puen fufpédaf ab
epile pſia liberat᷑ Amplius coꝛallũ ín collo mulieris ligaui €
oxi ftomacbí dolẽtis pꝛofuit.Cinabꝛiũ 5 cum vino potat
mulierem a fluxu fanguinis liberat. Magnetes: radix fi»
licis:terebentbína:radives cáne:Díptamum: becomnía fer?
rum; fpínam; lignum; fi in compose fira fuerint; (ua virtute
Paactice.
abunt fiue fimplicia fine cõpoſita ſuperponant. zit qm
pi -— cgritudinum e fimplici mediana impoffibile eft
ficri:neccfic cft vr oe cõpoſitis medíaníe oífputemus.
¶ De compofitís medicinis,
¶ :£5pofitard quedã acuras febꝛes extinguũt vt firupus
oc ribes:clectuariü pſiliticũ:ſirupꝰ nenufarinus:rofaccus
viol. bis fimilia, Queda interpolatas febꝛes ertiguüt: vt
musa:rubca:eneazadrianü ⁊ hmõi.Quedã venenatos libe»
«ant vt tyziaca: metridatü: oc fimplicibus vt allíü: pimpt
nella.Queda 9o paralyticoe adiuuat vt opopira:cfára: feli
tbe: oc fimplícib?:cattozeü:coftü:et alía muilta.Quedã ce*
pbalangicos: epilepticos: apopleticos:ſcotomaticos adiu»
uat vt felíte: forpza:fetbenitezbieralogocit arabicü; theo⸗
dozicon:eupergifticon: ⁊ Qdá alia.Quedãavᷣo ſpiritualiũ me
bꝛoꝛum pam̃ones auferũt vr diapꝛaſſiũ:dialacca:leticia ga⸗
lieni: diacucurma:ellemiferãs ⁊ his ſimilia.Sũt ⁊ alie que
paſſiões cibatiuoꝛũ membꝛoꝝ excludũtvt diafnileon:diaro⸗
don; omozufia: trífera ſaracenica:triaſandali:diacoſtuʒ: an
tidotum fco:pionis;eritpc c multa alia. Sunt ⁊ à paffióes
genitaliũ crtirpát: et ſethenite: diamarte ⁊ ſimilia.Que ar
tcticos ⁊ ſciaticos curát bec funt vt bñᷣdicta: hieralogodiõ:
oleü petroleü:etoc fimpliGb? vt cíconie ftercus: et fi ꝑ.xxx.
annos paſſio fuerit tapfus barbafcus ftricta folia habes:et
multaalía. ¶ De fimplíab? medicinis oculoz. i£ 2p.iitj,
: Culi em qz in excellẽtioꝛi atq; dignioꝛi parte noe
CO Ni ftrí cozpozis funt poſiti:neceſſe eft vr oc eoꝛũ cu»
ris fimplicib? ⁊ copofitis oifferamuszindpíendü
a ſimplicibꝰ.Aſſa calidioꝛ eft ceteris gũmis:incẽ⸗
dit z oiffoluít.SScrapiniü calidũ ⁊ fubtile müdifi2
cat t crtenuat maculas oculo: valct cataractis oculoz 7 ob
fcuritatibus d flunt ex turbiditate.Eutoꝛbiũ fubtile ⁊ incen
ſtuum.OMyꝛrha ca.⁊ fic.cft in ſecũdo gradu.Opiũ fri. fic.
in quarto gradu. rima fri. fic.oppilatiua?ragagantum
fimilr , &xarcocola oeficcat ⁊ foudat fine nocuméto. Armo⸗
niacum apoftemaoculoz mollificat oifioluit.sDalbanaü va
let vt ſerapinũ. Thus ⁊ opoponaci fimiliter. lec oc gũmis
ufficiant ¶ De ſuccis.
¶ Suc?ypodftídos cõfortat ⁊ refngerat. Acatia fimiliter,
Sadragoꝛa retrigerat ⁊ doloꝛẽ placat. Maratrũ valet cas
taractis ⁊ maculas oculoz mundificat. Frũgintũ tumoꝛem
oculoꝝ oiffoluit.£3momilia diſſoluit.Altea vulnera ſolidat
€ maculas müdificst. imídü oppilat ⁊ refrigerat.Ocuu littj
calidi in fcóo gradu tẽperatius in humditate qᷣddã ſtiptici⸗
tatis habẽt:vñ mũdicãt ⁊ attenuãt groſſitatẽ fup pupillã
oculoꝝ naſcẽtẽ.Hec de ſuccis dicta ſufficiãt.
c noꝛibꝰ
¶ Roſa refrigerat ⁊ doluit. Memite fimiliter. Balau⸗
ftia deſiccat ⁊cõfoꝛtat.Flos papaueris filucftris valer exco
riationi oculoꝝ. Crocus rumo:é oculoz diſſoluit ⁊ ſanguinẽ
aufert. Hec de floꝛibus dicta ſufficiant.
"AT Zoe folijs.
¶ Foliũ apoftema ocutoz diſſoluit.Aſſarũ diſſoluit z came
mínuit.Z'aurü ín víno coctü doloꝛẽ ⁊ tumoꝛẽ oculoꝝ oiffols
uit potenter. Betonica pcaffos oculos curat. lec oia folía
et frondes funt. ¶ De lignis.
¶ Oacis ⁊ fpica attenuãt c diſſoluunt.Cinamomũ mũdi⸗
ficat. Lignũ ebeni valet cataractꝭ oculoꝝ:⁊ ruboꝛẽ (alibi ar
bo:ẽ ) oculoꝝ müdificat. Sádali cá albugine oui t ſarcocola
tẽperati ín tempoꝛibꝰpoſiti humoꝛibus ad oculos fluétib?
repugnat. 3fta oe virtutibus lignoz fufficit,
. € De feminibus, :
¶ Osíimi feme tritü 2 ín oculis miſſum pãnũ aufert. s£imi»
num puluerísatü 7 mixtum cii albuigine dui:ad pzurítum et
mozdicatione oculoz certa falus eſt.Sclaree femen pánum
oculo:um tollít. Semen lapule vel fucus eiuſdẽ q̃ nõ poteft
euelli oe pannis nifi cum pilis pannozum:et eius femen eft
quafi groſſi pedículi.erp:cffus et ín'oculis miffus vngulas
et pannos oculoꝛum rollít.s£alla repugnat humoꝛibus ad
oculos fluentibus. "Piper longum p:odeft eis qui ab hoꝛa
nona incipiunt nibil videre. Hec oe femínibus ſufficiant.
. (Le mctallis.
¶ Æmathites deſiccat c valet afpentati palpebꝛarum:car
Fo.lxxxvij
nem fuperftuam mundificat.Arſenicũ rodit € incendit. Es
vitm vulacra folídat. Talcantum conftringit ⁊ ocficcat ct
calefacit. f£rie erugo camem minuit 7 attenuat. Sar? mul»
tum rodit.:Zerufa ocficcat c infrigidat . Plũbum deſiccat.
&crrugo denccat ⁊ conftringit valctqs contra puftulas fpu
mofas.f£atpimia cóftringir z ocficcat t mundificat:Q incen
factlota agit vt ſuperioꝛa fine punctione:iuuat eriam ocu»
lo:um vulnera quia ea ocficcat maxime fi fint. humida.An⸗
timoníum ſtringit 7 deficcat.Scoꝛia eris groſſitiẽ —
rum diſſoluit. De virtutibus metallozum bec dicta ſufficiat.
¶ De naturis t ſpeciebus falis.
¶ Sai müdificar c deſiccat.Simitx fal armoniacum. Nitrũ
colatiuũ ⁊ mundificatiuũ valet albedini oculoꝛum.Spuma
mane vulncra oculoꝛum mundificar. al napticum calidiꝰ
⁊ ficcius ceteris mundificatoiffolnit ⁊ fuperfiuam camem
palpebꝛarum co:rodir.De natura fas bec ſufficiant.
¶ De petris c terris.
«T Lucia deſiccat c infrigidat finc doloꝛe:maxime ſilota eft
valetetiam vulneribus ⁊ puftulis:c lacbrymis oculoꝛum.
Petra molendini foluit groffam lippitudinem oculoꝛum fi
in collerio mittat. £ cer marin? buiditaté oculo; diſſoluit
vel t.t cog maculas müdificat vifus curar « darificat
Dragantũ.i.vitreolum extremitates oculoz m
palpebzarum putrída cozrodít vulnera i^e naturis petraz.
etterrarum bec oicta füfficiant
¶ De medicinis ſumptis ab animalibus et auibus.
flnguis colübinus c turturís petiã ſanguinis c
QE ipf um fanguinem oculozum: tollit.Stercus cold»
Darum omné tumoꝛẽ oculozum aufert. fel perdz
XE las
maculas oculo:um tollit.Omnes felliculi et
Amaxime auium oc rapina viuentium funt calidi
⁊ ficci c attenuatiui:ſed perdías ⁊ vulruris vtilioꝛes: quia
maculas triginta ãnoꝛũ extirpãt. Abugo oui cõtoꝛtat et op
pilat.Lac mũdat ⁊ lauat.Caſtoꝛeũ ca.⁊ ſiccũ maturat ⁊ uidi
At. Stercus muris groſſſtudinem palpebꝛarus potẽtiſſime
tolut.Stereus lacertarum alboꝛem oculoꝛũ potẽtiſſime fol»
vit. Coꝛnu cerui oculos clariũcat ⁊ materiam ad eos fluere
pꝛohibet.Ouſca oꝛdeolos curat. Ungula afini incenſa ⁊ in
fubti.iffimum puluerẽ redacta oculozti maculas tollit.Her⸗
ba que vocatur pee columbinus ſuper frõtẽ cataplaſmata
lacp:ymas oculo:um ſtringit. Urina pueroꝛũ oculos clariñ
cat.Serícum mundiñcatiuum c colatiuum eft,
¶ De medicinis compofitis oculoꝛum. s£ap.v,
Q Ognitis virtutibus fimplíantn ad airas oculoz perti
nétíum:oe compofiris medicinis fermo pabeacur.
£mpofita medíana eft multimoda: vt collyria
emplaftra fumigía vnguenta:de quibus omnib?
| 4 iwi fuis locis dicemus. Sed quía in medícinis oat
l losum funt fepe metallica : quia oculi acutiſſ.mũ
fenfum habẽt:cum eoꝛũ medianis Dumída vifco
fa mifceanf vt metallina confirment:c quãtũ conuenit im⸗
miſceriq; oebeatzlenifq fiat ne aliqua afperitate faciat .£.3
fadt fenugrecum:lac albugo oui:gũmi dꝛagagantũ ⁊ fimi»
lia. Paſſiones aurium:narium alioꝛumq; membꝛoꝛum mas
gis compoſitis medicinis d fiirpliabus curantur: oe qub
bus ín ſequẽtibus pꝛactice particulis diſputabimꝰ. 3m bac
particula.xxxiiij. continens capitula: de febꝛibus et apo»
ftematibus fequitur oífputatio futura.
¶ De bis que oominátur medicine.
za clattuo: funt que oominantur medicine ima
tería:fo:ma:artifer ⁊ perfcctio.O^arería medi
»4 |cine funtbumana cozpa eí videlicet fubiecta,
Fooꝛma tnedicine:temperamerum eft comple»
b s|conis co:pozis fueq; compofitionís perfectio
Artifex eft cibus ⁊ medícina cum eis dE rep icing
em eft regimẽtũ ſanitatẽ cuſtodiẽs:⁊ íi itatẽ ad fanitae
té pducée. Oris queftio o5 effe rfionioppofita: fm nüe
rũ qónis Debet fieri nüerus refponfionte: vnde Ariftoteles
Inueſtigatio ínquit rerum cum equalifit numero. Sed qz.
bcc fopbiftica eft diſputatio:de bís bec dicta fuffidanr.
«2x cura febꝛis epbimere áfit p:opter calozcm
olis, fCapiralum, vj.
Libertertius
iof imera j fit ppter cał.ſolis oífe
ite m died Qr acto
ue eft oc calozc —— iti —
loꝛẽ ꝙᷓ toti coꝛpoꝛi. Illa vo d fit ꝓpter eſtiuum
——— pps cicfacit Q da vnde
fcbzio vtilio: pcc eft cura: et aeré q ſubtilis eſt:⁊ cibis
⁊ in pauimẽto oom? ftema
rues vioL.c nenufaríno in accto mixtis « fimilib?.CIngenda
unt tempoza oc fandalis cãphoꝛa⁊ aqua ro.fi nó pabét reu
ma,£» fi babucrínt reuma cauédi funt ab aceto « cãphoꝛa.
Ad nares eo:i apponatm? fumũ aque calíde vbi cocta fint
viola ⁊camomilla: caueãt ab omnib? olei inunctíonib?, £02
finó babuerint capíta oe humoꝝ fumofitate plena.neqs reu
mate bonũ eft vt capita coz roꝛemꝰpoſt oecinationé febꝛis
aqua ín q̃ oecocta fint víola ⁊ camomilla:qꝛ fi capíta coz ple
nitudiné babuerínt abftincát fe ab hac aq̃ ⁊ ſolũmodo fumũ
eius odo:ét.:Succü vtriuſq; gñis maloꝛũ granatoꝝaccipiãt.
sEomedát melones paleſtinos: vuas byermales : medullam
tritici « cucumeris:oia c niue refrigerata fi niue fucrint af?
füeti. &línà bibat mixtũ cum ſiru.maloꝛũgra.⁊ viol Siege;
ftío coz fuerit ficca bumectáda erit cà ſirupovioł.vel oe pꝛu
nis z orífenicia facto « bis fimilibꝰ. Poſt febꝛis oecinatio
nẽ bonũ cft fi balncéturín téperato balneo aerẽ ⁊ aquá ba»
bẽte tẽperata.Mãducẽt ín inítio pꝛãdij medullas citrulí et
aucum«ríis cũ succaro: mícá panis ínaqua lotã. Mũdifica⸗
to aut£ ftomacbo oe bumoz copía c febzíe fumofitate ey;
pulſa:demus pullos gallínaceos pdíces coctae cá iure con»
dito oe fucco malíara.et aceto fuarum agreftíum c cum rae
mis poztulace:et fimilibus,
¶ e cura fco, epbimere ppteraeris frigiditatẽ. a.vtj.
balneo nifi moꝛbo ceſſante.
¶ De cura ephimere ꝓpter balneũ £ap.vítj.
az; 3 cpbímera fit ppter balneũ aque ftiptice ficut
Vat vitrec (ulppurec alumínofezctfi cute Dabest fic
cioꝛẽ c magis oppilatá d ſuꝑioꝛes:tñ cius feb,
4.2/4 curatio fimilis eft fuperiozi . Opoꝛtet erm ficut
diximꝰ ne balncen£ mfi —— áte:fs poft
qᷓ declinata fuerit ocponát pedes coz v genua in ad
qua oírím?: deinde ín Me e —— sauendt
funtabomníolciínunctióc:bont cft fi aliquãtulũ exercitijs
vtan£,£ibos leues accípíát d fint faciles ad digerẽdũ ⁊ bos
nũ generet chimũ:⁊ aliquãtulũ frígiditatí pertíncantzvt va
leant fumoꝝ ad interío:a coadunato: acumen ertinguere,
VUinũ non bibant nífi coꝛpoꝛis plenitudine careant; et cum
omnís fumofitss a coꝛpoꝛe fuerit expulſa.
SIM fufficiát c fames eos pcutiat: dãdus crit ſuccꝰ
; mice panís cü ;uccara lote. Declinãte itaq; fe⸗
fanam calídam c ezpectabímus quoufq fit digeſta: ocínde
mittem? cos ínbalnei: cũ copus calcficrí incipiet ⁊ fudo
Tem emittctomnino vngedus crít oleo viol. et daudés poo
Tosrepugnet bumíditati co:pozíe ne extrinſecus exeat:de⸗
inde oietentur leuibus dbís « fubtilibus z ad oígerendum
facilibus atq fanguínem tenuem sgcnerantibus,
¶ De cura fcbzis epbímerepiopterlabo:, £ap.rj.
fant c vía d fumí eoꝝ trãſeũt.Opoꝛtet illos accipe fubtiles
ciartíficio ↄuemẽti: ⁊ (ura fint cõdita cũ albumine oui pau
as cepis et modico cimino carní cinamomo⁊ fimilib?:abftio
cus:yꝛeos:ſiſimbꝛiũ:⁊ be fructibus, ficut funt citrül c fis -
mílía . Quicunq; eoꝛum reuma babuerint ; caueant fibi
¶ De cura fcb:is ephimere ꝓpter bubones. Cap.xij.
imera que fir ppter bubones opoꝛtet nos
oante oia ftudere ad curãdas puftulas ⁊ apoſte
$inata:d cũ bubonib? fuerüt iDcide balncenfz
x4 in aere balnei mo:ent vt humoꝝ copía paula⸗
; rim oiffolua£: necalíd oleo vngant: d volẽtes
7— ín foliti oefc&dere nec ín eo mozen£: dietã acci
piátfübtil£ cad digerẽdũ facilẽ:⁊ fubam laudabile habẽte.
cura feb:ts epbimere pptervigilias. — Cap̃.xiij.
Y: tpbímera ppter vigilias ops magnũ impedi ftu
díum vt puocem? fomnü cũ fuauifricatioe pedi:b
eim trabitbüo:es ín capíte eríftétes:c repugnat fu»
mo ad caput aſcẽdẽti.Cibũ accipiat modici d fit faat ad oi
cnaũ:q; natura ppter oefectione nõ multũ fufferr cibũ:
vinũ bibãt n in quátítate cotute:c a coitu oĩno fibi ca
ucant quouſq; ad ꝓpꝛiũ oz ſtatũ c vfum couerfi fucrint,
Pꝛactice.
cura febꝛis ephimere propter iram ££ ap.ríit).
— ————— epbimera fit pᷣpter irã: neceſſe € vt in
IB C SS eius initio mgeniemus quomó co: eoꝝ confoz
tc£ « calo: extinguat:qð fit c expulſione ire
quá ipft obtinent : deinde in tẽperatũ mittan⸗
turbalncü.f.p:out eoꝛum fucrat cófuctudo: c
7
cia ad rationalem pad in cerebzo exi
ftentem:anguftía o ad fpirituale virtute in coz
—8
ans oS de exiſtẽtẽ:ideo anguftia fit magis caufa phthy⸗
fis cp trí — perfecta medicina eſt que cauſam
egrítudinis E necefic eft ab ea incipiamus ⁊ ingeniemꝰ
quomodo poflim? ab eis auferre cogitationé ⁊ ſuſpitionẽ
em oiu genenb? muficozd: et cum omm caufa leticiã
piouocátevt oblíuioni tradár triſticia:et quiefcataia eoꝛum
2 1aboze:q: aia p:e cogítanoníe nimictate Oebilita£ atqs ín»
firmatur. Similiter ct coꝛpus infirmat ppter anámá. ficut
dicit Ariſtoteles:viciũ anime ſequit᷑ complerioné coꝛpoꝛis:
⁊ coꝛpoꝛis cõplexio animã comitat᷑. Pꝛoinde opoꝛtet non
negligere coꝛpus:ſed adiuuemus illũd ci reb? humefaciẽ⸗
tibus.Caueant fib; ab omnibus cibis deſiccatiuis ne caufa
eorũ ventant ad pbtbyfim:q: etbíca magis pertínct ad iftà
€? ad ceteras ephimeras.Siccitas em iftoz coꝛpoꝛbꝰdomi
natur: ⁊ cozda eoꝛũ funt calidiozaz vnde opo:ter illos bume
ctari:ſcʒ aum balneo téperato c deſcendant ín ſoliũ: ocinde
vngant ex oleo viol. Dieta accipiant frigidã ⁊ bumida à fit
facilis ad digerẽdũ ficut ptiſana:heduli:cucurbita:atriplex:
poꝛtulaca:blitis. Vinum bibãt qð non fir verus ⁊ multum
mixtũ: De fructibus vᷣo humectatibus conccdaf ficut ſunt
*8 iet pp ii &usi ]
e pbtbyfi « etica et eíus iura. itu.rvj.
—— diſputatiõe de obibas epbi
meris:oĩmodo expedit vt oe cura pbrbyfis ct
ME Sj ctbice diſputemus.Sed q: pbtbyfis alia natus
259 Zl ratis c fitin ſenibus decrepita etate:alia nó na»
turalis que duobꝰ modis firzaut cum febꝛe:aut
finc febꝛe.Sine febꝛe ant calida autfrígida. $ngidapbtby
fia conſumit co:pus:etfit vel ppter oiuturna apoftemata:
vcl ppt alios oíuturnos moꝛbos.lhi er moꝛbi quí funt oíu
turni nimiũ oe ſubſtãtiali co:pozis büidirate diſſoluũt: vi
infrigidato co:pose virtus oígcftina debilitat. Ideoq; ciba
tía cruda ⁊ indigefta pmanét. Phthyſis que eft calída « fi»
ne fcóxefit ppter calidos cbímos co:d: oppofitos:quo:& fu
mus ad co; afcendés mutat eius cópleriones eiq; accidens
talem parat calo:é: vnde fanguis coꝛrũpitur:⁊ mebꝛa ab eo
nonnatríra confumun£ (D poztet ergovt in fríaida potbyfi
pꝛimitus epar confo:tcmus vt cibaria oígerant:et boccum
rcbus digeſtiuã adiuuãtibꝰ virturé ficut ligno aloes galan⸗
ga ⁊ sinsibere: pipere lógo:cinamomo:fpíca: garíofi. fimi»
líbus. Dieta fimiliter virtutes digeſtiuã adiuuet ficat caro
pullo:ü:perdicü z hmõi.Vinũ bibát rofcável dactylicũ vel
palmeũ vel cũ fup:adíctis reb? facrá. 3Balneen£ aliqñ poft
abü q: digeſtiue cóuenit virtuti, Nõnunqᷓ exercitent ante
cibum vt virtus fo:tio: fit ín digerendo.
¶ De figníe ⁊ caufis etbicc c pbtbyfis. — Cap.rvtj.
; ,; Cim ín tbeozíca oe etbíca « pbtbyfi fuffiaeter oí
V 7t putauím?:placet bícoe ea parti diſſerere ——
cura non erremus. Phthyſis itaq; que eſt cum
X294 fcb:e duobꝰ modis —— eft per fe moꝛbꝰ:
aut per aliud. Que $0 per fc eft morbus fit a reb?
ealefacientib? t oeficcátibue.?lltera o cauſa eíus eftepbis
mera: maríme fi pzopter aníme accidétía fuerit ſicut ppter
vígilias ⁊ cogitatíócs trifhcí aut angufhià legere ⁊ inuefti
gare. Phthyſis vo que cũ febre fit ppter alium mo:bus
Quattuo; fit modio, iut de cpbimerg cum pꝛopꝛiũ termini
S'o.Irtrvití
tráfitzaut ppter acutá febꝛẽ cum calefaat: vitra modum
———— putridas febꝛes:aut pꝛopter diuturnas
egntudincs icut tuffim ooloz£ pectozie oíapbzagmatis ct
pis fimilia:qfi lire fuerint cozpus calefaciunt ⁊ deſiccant.
«E ipe oinifione ctoice £ap.rvi. ——
liguo:üi exiccat ⁊ fcpara 1
— in caloꝛẽ conuertit: bc funt cauſe ethice pꝛo⸗
pter alii moꝛbũ.Cauſa ethice d nó eft ꝓpter aliũ moꝛbum
bumiditas cft in cõcauitate coꝛdis verus 7 arterijs inbabi⸗
tans:d fi calefiat cin caliditate ⁊ ſiccitatẽ ppter anime exer⸗
cítia mutctur:fict pꝛima « fimplex ſpẽs eipice que per fc efr
mo:bus:bec ítaqs facile curat. Sed fi calo: augmerct vt hu
miditatẽ coꝛdis arteríaz atq; venarum ocficc.t7fit ſccunda
pars ethice d nó dito curatur.» fi caloꝛẽ fubftatialz co:dis
arteríar& ⁊ ecnarum humiditatẽ oeficcer-fit tertia fpes eri
aed laconbiie pode: aür intellígi quia ft oia mebꝛa
infricidata:nullá faaemus eis curá quia
caufa putredinis:c erpice cõuenit res retrigeras ⁊ buuncfa
ciens vt ínfrigidet ⁊ humectet caloꝛẽ febꝛis «laudabile coz
zi pꝛeſtet humiditatẽ:vñ vtraqʒ cura eft inter fe oppofita,
n& cft ergo vr cura etbiceauferat i cõtrariũ ficut laboz
cü quicte: vigilia cB fomno : trífticia icia: ira cuʒ parie»
tia. Dãda eft ſola aqua calida ai acceſſio putride febꝛis ve»
nerit videlicet cá rigere incipit." fi vomitꝰſpõte veniat bo
num eftzfed fi nó cü leuiftico puocem?, Scumine febzis cef»
fante ⁊ anguftía ínfirmí qefcete ⁊ appetitu cibi ſurgẽte Da»
mus ptiſanã 7 panẽ bís vel rer lorü in aq̃ frigida cB 5uccaro
gam? o:deü cũ lẽtibꝰ coctü: fed l£tes fint mũdate t elirate
4 pꝛima occoctóis aqua auferat: ocínde cũ ozdeo mifceant,
Similiter ramos poꝛtulace:lactuce c6 modico coztadri rece»
tís aut vcteris cũ aceto 7 3uccaro ⁊ modico croco.Si 9o fit
feb. oe putredíne pblegmatis ponẽdũ crit ín vice poꝛtulace
⁊ lactu.paz mete 7 apij z blítis:fummomane acapíatrodo
cacará t víolà cũ succaro mixtã. Sed fi ca.ſ.febꝛis erpice nà
dá venerít ad pumídítaté q̃ coagulatiói eft vicina:demꝰſuc
cũ (cariolelnpuli ⁊ apt):f5 rf raro ne aſſueſcãt illos fepe mae
rime fucco apt) q: caloꝛẽ habet ⁊ ſicctatẽ. Dadi funt troci⸗
fci oe rofisz de berberis:quãdoq; maſtix ⁊ maratrũ cũ rodo
ʒaccara raro tñ tribuant᷑ Opoꝛtet ab ad frigida oĩno caueri
Sed fi neceffe fuerit coquat᷑ cũ modico maſticis:mixta cum
aliquo firupo oe£ .£ fi apoftemata patiütur in viſceribus
oino abftíncant ab adj frigida c ãt eã nc ad co: veniat
qm̃ fi ad co; veniret cti fua frígidi.ertingueret caloꝛẽ natura
VO potet iterũ ne cibus in acceflióe pumáe febꝛis tribua»
tur neq; paz an:q: anguſtiã oabit infirmo 7 fe.augmerabír,
S55 fi acceſſio fit mane ca.aquá oam? rigoꝛe inapicte: c p.i
—— malũg.ſugere ĩ tpᷣe acceiſſiõis:acce mõe 9o ceſ⸗
dtc dabimꝰ ptiſanã:digeſta ptiſana offeremꝰcibũ.Sʒ fi fe ã
medietate diei incipit augmẽtari:mane dãda erit ptiſana:ſʒ
rigoꝛe incipiẽteca.dabimꝰ aquá vt vomit? .3Recedé
tc qͥdẽ fc.03m? ptiſanã.cũq; oigefta fuerit abü bonam? pur
ops:fed tf mínoze quantítate cibi p natura digerere valeat
inapitte quid? rigoꝛe: vomitũ c3 aqua cà, puocabumus,
Liber tertius
ethica — i eius cura. ffap.rir.
erbica ſit ñĩmplex bonũ eſt t curã illius cau⸗
É —— — pet cõtrariũ:ũcut triſticia cum Lc
es M ticiazira cum patiẽtia:vigilia cutn fomno:laboz
3-2) Ecam quícte:et fimilia cum fuis cõtrarijs. Dein
uidi jc crpellamus materia putrefierí inapicntem
€ medicamínibus müdificantib? abfq caliditate 7 ficcita»
tc ficut eft fuccus. lupuli cti rodosaccara viot.ʒuc myrobał.
manna.caũafiſtu.et fimilibus mixtis. Materia 9o purgata
oxdinem? acre; q: neceffe eft vt fit frigidus tbumídus: clo
cus fit ſeptẽtrionalis.C Indumẽta fint fri.⁊ bu.ficut línea:
et ſint [ota t aromatisata ct fanda, z ad ro.Cibaria ſumãt
ínfrigidátia:et extraneũ caloꝛẽ extinguẽtia:⁊ naturale cone
fortantia:⁊ ſubſtantialẽ coꝛpoꝛis burmditaté cuftodíentía:
ficut (unt ptiſana: panis lotus bis aut ter ín aqua frigida:
eut panís albíffimus intuſus ín vino albiffimo z bfi mixto:
ct olera fint ficut lactuca: po:tulaca: cucurbita: bleta: atrí»
— condita cum amygdaleõ. ¶ De fructibꝰ ficut
unt malas, vtriufqs gñis: melones paleſtini: mala musa:
pira:vue hyemales ⁊ finília. €T De firupis:ſirupũ malo:
gra.⁊ iulep accipiãt: mittamus fn aquam quam bibere vo»
lunt fpodisi:fandalos albos:femé poꝛtulace et fiia. (T De
aromanb?ficut funt fródes et floses cófoztatiut: refrígerati
ui ficut funt rofc:falices:my:te: violeznenufar c ſandal.Ca
ueant campbozam pzopter ficcitatem quá babet : nifi fint
berbein futs capitibus ſubſtãtia humidã habẽtibꝰ que re»
pugnét ficcítati cipboze, [on er bumídítas capitis ficata
tivalet repugnare capbo:e nífi cti maios quátitatís fuerit
qᷓ fictas campbo:e.. Cataplaſinatavᷣo que epati fünt ap
ponenda concẽdamusvt babeant campboz5: q: naturalis
humiditas cpatis repugnat ſiccitati cápbo:e € conuertít ed
ad temperamentü. sed oc — — fopbiftis:
quarc inquiüt bamiditas cerebꝛi ficcitati cáppoxe nó repu»
gnat: cum cerebaus naturaliter fit humidius ceteris mẽbꝛis
coꝛpoꝛis.Quibus tta rcfpondemus. S ercb:6 femp moueri
p:opter imaginatíóes c ratiões:qꝛ eft fundamenta fenfu
€ volütarij motus :⁊ fumi femp aſcendũt ad illud: « calozes
etiã aeris plus patítur dp epar:et (deo cerebꝛũ accidétaliter
eft ficcíus d epar: lícet ceteris membꝛis fit humidius natue
raliter, £ na; .damus trocíftos oe fpodio t bolo cii ſirupis
quos diximus.damus ptifanü fi egeftio fit bumída. Solus
tio em̃ vétrie ín bac pafltone peſſima eſt:q: membꝛa oefecta
bumo:cs nó poffunt cz; € per poꝛos:qui ín mteriozib?
coꝛpoꝛis claufi reuoluunt᷑ ad inteſtina:et in eis duas faciũt
actiones vt lubꝛicationẽ vt egeſtio nequeat retineri: aut ex»
coziant ca c nafcitur oífíinteria Si atit repus fuerit hye
malc c frigidiſſimũ pánís cooperian£:ne frigiditas aeríe cu.
tem deſiccet c fumos claudat in interioꝛa. Sed fi-tépus fit
eſtiuũ oomus ínfirmí fit ſpacioſa ⁊ feptétrionalía: et poste
fint ſeptẽtrionales: tín pauimẽto oomue ſternamus rofas
viol.nenufarzfalices:bafilicon: ſemperuiuã:ramos vitii: c
carui: modicü aque fuper eas roꝛemus. M fi copus cozus
índucit materiáad putredine preparata: vnguam? coꝛpoꝛa
coꝛum oc ſuccis lactuce poꝛtulacẽ:vuarũ folaf.cum oleo ro
fato mixtis. Hec tñ inunctío fuper eoꝛũ pectozibirs mon diu
moꝛet᷑: qꝛ inftrumétoy fpiritus eft percuffita 40^ fi virtus
roꝛum fuerítoefecta et mẽbꝛa oíffoluta ⁊ vene apparent al
be ppter ſanguinis ínanitiones:offa quoqs bꝛachioꝝ ſubti⸗
liſima: eoꝛũq; concatenatío inanita prima poztédif moꝛs.
¶ TDe ethica quefit ꝓpter alios moꝛbos. Capᷣ xx.
fs a3 £d fi etbica fuent ppter alíos moꝛbos ficut fre»
nenis:tuſſis:acuta febꝛis:et hmõi:pꝛohibemꝰ pa
tientes ab aqua ⁊ frigicis:et ab inunctiõe ſucco⸗
eS rum quos fuperius ofrimus:ntfi cum apoftema
per qð eft febrís futura fir calidiffimü:q: calidus
apoftema trabitad fe humiditatẽ aque t ꝓpibet cam neva
dat ad co: et noceat calozí naturali, nde Sat aqua indt fri
ida in ethica que eft ppter alium mo:bíi peffima eft: pzeci
pue fi moꝛbus faerit diuturnus. Palã eft ergo c» nóocbet
Dari aquain ethica Debiles caueant aquá: neceffe eft ergo
vt fetinemus ad reftauráda eozum cozpoza ín virtute nutri
menti cum cibis 7 potibus quí fint faciles: ct fubito ⁊ muls
tum nutribiles:ficuteftvínum albá 7 groffum:atit rubeum
srofíam:ficut Hippo.in apbo.facilíus eft replerí potu qᷓ ci
bo.fed tñ non oandd eft purum in ieiunis:q: mébzte 7 maxi
me ftomacbo pftarct caliditate ⁊ ſiccitatẽ: nec fübitot mgl
tum oandi:q: fic velociter mẽbꝛa non nutrit: fi fit multum
t groffum faciendo moꝛã ín anguftís locis oppilationẽ ge⸗
nerat; vndc opo:tet nos fllud negare in egritudic exiſtẽtibꝰ
vel eã exeũtibꝰ:⁊ maxime etbias, ibũ accipiat medíocrez
fadlenutricanté ⁊ quiddá grofficiei pabentevt pmanene in
mẽbꝛis nutriat c cõfoꝛtet. Intẽtio hip.nõ fuit oc potu abfo
lute:: vł bũidis cibis abfolute:fs oe reb?nfa cozpa faale tle
uiter nutricátib? ficut funtvina qͥddã groſſitatis habẽtia ⁊
ín mẽbꝛis ꝑnanẽtia:nutrimentũ eis ínferetía: ínferüt ergo
nutrimentü oe cibis facile nutriẽtibus 7 nature obediẽtibꝰ
ficut funt lac;ptifana:panís lotus: ct fimilia, $ed fi cogno»
uerimus coꝛpoꝛi eozum nullá habere fcu bumoxcs
quífint ad putredíné i:cauẽdi erunt a lacte: folümos
do ptifaná c pane lotti accipiát, Cimuerfaliter oícím? cp lac
€ vinum ponticũ:perdices 2 fimilia non funt oanda:nífi cer
tiſſime fciamus feb:& ab cís cfle ablatã. f£tpíca vo extincta
oamus mane laccapzíná ftatim emulfum : mifceat tñ cum
aqua calída:ad ſuauẽ ignẽ coquatur vfqy ad aque confum»
ptionem:deinde calídá p:out ab vberíbus emulfüm fuerit
accipiat ;quo oígefto oem? ftarnos:perdíces: pullos galli
naceos oĩa iufcellata: vínt album et ponticum mediocriter
mixtum. Sed ſi nó erint lacbibere miſcendũ erit cũ oz
dco vel fimila tritici. Deinde balneemꝰeos in balneo aque
fapide ín temperato aere: et calo: aque fit quaft calo: lacis
cur ab eberibus cft emulfus, £t quoníam im iftíe pozi ſunt
clauſi c oppilatínaturaliter:c noftra íntentto eft vt aperian
turzet cum nulla res poffit ínueníri d pozos deoppilet t oi»
latct et cutem cet ficut aqua calída : ideo oe balnei
vtilitate ⁊ Quo tempoꝛe ⁊ qualírate ipfius ⁊ de ſolio balnci
⁊ quãtum moꝛari debeat eſt diſſerendum.
balneo aque calide Cap.xx.
«C 35o:tet autes oiu ín ſolio moꝛari aqua ſolij fit
jtemperata c folium fit ſpacioſum:⁊ oftíum bal
Mies. Anci vicinũ:⁊ aqua non fit multü calida: quía cuʒ
E 1I (o caloze nimio cutem indurat;neqs multus fri⸗
gida quía ín coꝛpoꝛibus debilibus caloꝛẽ ertinguít naturale
t cutem oppilabit. 25022 balnei: quia fi videmus rubicũda
⁊ ínflata coꝛpoꝛa fieríet incipiant minui eos a balneo extra⸗
bemus: quta fi dunittamus eos pluſqꝙᷓ opoꝛtet:conſumen⸗
tur. Ei Zeune carnem ín coꝛpoꝛe augmentarc di⸗
mittamus ín balneo quouſq; fianr rubicüdi:« infl ati.Sí vc»
ro cam mípuerc volumus poft inflationes oímittamus ecs
in balneo oonecinflatío tranfeat:« ipfi ad fuam naturà fuce
rínt reuerſi. Egredientibus itaq; a balneo vngamus eoꝛuʒ
coꝛpoꝛa cum oleis frigidis « humidis vt cuftodíatur humi⸗
ditas quá ab'aqua ſuſceperãt ne aer illam ↄſumat. 3Rurfus
opo:tet vt ín diuerſis tempozibus balneentur.pꝛimum bal
neum ſit mane: piíufcp lac aut ptifanum accipiant, Secun»
dum vefpere poft) lac z abus funt digeſta: fed fi amplius
balneétur'optimüeft fi virtus eoꝛũ fit foꝛtis. Bonũ cft aüt
filacfuperifirmü fuerit emulfas pꝛiuſqᷓ m folio ocfcédat: c
buiufinodi flo:cs ⁊ frondce mittantur vt víola lactuca ⁊ ſi⸗
milía.( Sí autem infirmus eft ab humoꝛbus müdificatus
ad putredinem fe pꝛeparãtibus:demus co balneum exeun
tibus lacafinínum cumab vbenbus fuerit emulfum. Hoc
enim lac buic paffioni optimus eft: quis ceterís cft ſubt lius
tardius ad coagulatione. Añina fit iuuenis fana:lacfital
bum mediocre ínter liquidü 7 ſpiſſum. lacte digeſto iterum
adbalneum mittantur.» fi ín eo oeiectenf eo qp cíe aſſue⸗
tum fuerit:tertio ad balneti oíríganf:fed fpaciumvnius ab
alío fepte fit bozis. poftea cenct pdices:pullos gallínaceos
⁊ alas gall. SSedfi videm? eoꝛũ cozpa multa refectíóts quá»
titate carere:dabimus lac vaecínum : butyrum taméab eo
pꝛius fit ertractum pꝛimavice ouas .2.ct fic afcendédo vſq;
ad decem.Sed quia lac ceteris cíbís usomnía coꝛpoꝛis
memb:3 nutrit:erit oib?laudabíliuis ad pbtbyfim maríme
mulícris puellam lactantis:poft boc afininum: tertío loco
capzínum, Capꝛa fo nutríatur cum — endiula
o
Pꝛactice.
í ib?cetfit bis ſitibꝰ Gi folutione patían£
— ter in lacte eradfitas ——
ar. L3» fi $rus com cófoxtata fuerit oem? cancros fluuialea
coctos ín o:deo vcl ſimilaveltry. NXPalã eft à q fi etbíca
fit fimplert co:pus fit abſq; vlla putredinis materia:damꝰ
aquá frígidá ⁊ cetera ínfrigidátia ⁊ pumectátia marie ſivᷣtꝰ
imbecillis nó fuerit. ¶ Si ethica fit ppter aliqð fupzadícto
rum: pbibem?aquá frigidam: cetera ínfrígidátja. vind tñ
cis co mus:quía naturale confoztat calozem:fit tamen
mixtum ct album ct lene, $ed quía pbtbyfis eft cofumptio
totíus coꝛpoꝛis c marime pulmonís:opoztetvt oc cura pul?
monis parum oifputemus. ]
. ¶ TDe cura pulmonis vlcerati. Fap.rrü.
—— M Glittio fi vulnercetur er cbolera t emittat fanié
PADRE 03 fariná o:dei códitam cii lacte amygdale oul
A cis velvuis purgatis paffig. ziríftoteles ín libzo
fecreto:à aureielrie ſcripto:dicit ꝙ nó ſolũ pul
monis oefectione et ficatate: verus toti? coz»
poꝛis hũiditatẽ poffum?reftaurare.4T 0:3cü
excoꝛiatũ ponamꝰſuꝑ tegulam ſiccã:donec rubere incipiat,
ocínde laua ct pugillũ plenũ cum gallina. crafía pone in ma
gna olla ct tamdi: buliíat ooncc caro fcparetur ab offib?;
aquã illi oa bíbere:« fac etiã ſirupũ oc fucco cucurbitcin pa
fta inuolute 7 cocte cum succara, pus
«Lc pbtbyfi fine febꝛe. f£ap.rrij.
m: 22e pbtbyfi que cft fine febꝛe damꝰ ſirupũ facti
SEM is OC 5ucc3, t iringi radices:pecoꝛinã came nó mE
* tũ veterem:vinũ non multum vetus.Sedeãt ín
aquavbi cocta fint ſanſucus baſilicon y:cos frõ
des citrulli.fumigentur de ligno aloes:caueãt a
coitu:pꝛouocetur eis ſomnus. -
¶ De pbtbyfi calída. £ ap.rríitj.
I sux; "Il pbtbyft calida ft pabuerint tuffim c fcreant
IR j album zvífcofum« groffum phlegma: damus
E: | ^43 aposíma oc yfopo:t electuariũ.qð. fv .febefte
l2 Cclcaz.5. pr v.capill.ve.z j.ficus.r.oia in.rAib.aq
— — Pesto — — ad duas: oeínde da
ʒiiij.ad bibendũ cus .2.j.rodosac. poftea comedant ius fru»
inentit fenugreci.ãccipiãt ex D electuarío, .maratri radi.
aptj radí.ai.z j.femínte maratri anífi a..5. ij. malue feminis
5. 1f). líni ſeminis (ufube afi.s. rc. ficus ficcas ſeptẽ:vuaꝝ paf?
ſarũ enucle ataꝝ.ʒ.v.oĩa ín. vj.lib.aque coquáturz quouſq;
ad duas redierint:dabis omni die ad bibendii.z ítj.cti rodo
5accara vioł ʒuccara añ.ʒ.j.M fi caloꝛẽ nó babeat tempuſq;
fuerit hyemale cii melle;5. v.accípiat illud. Troſciſci d valet
ad yficos epatícos cardiacos.R.gũmi arab.berberís
bolí ari.5.íitj, bafilicó arnogloffe añ.⸗.ij.coꝛiandri ficci.s. t.c
f.infufi ín accto ⁊ ad folem ſiccati: oragagantí amidi ſemi⸗
nis citroli cucu.ari.s t. femínis mirte.s.üt). feminis maloꝛuʒ
citonioꝝ femínísberbe acetoſe afi.5.tj.liq.s.tij.reub, s.).et f.
karabe gẽme nó perfoꝛate an.5.tj. Omĩa tríta cum aqua ro.
tctnpereturz trocifa er eis fiantzbabís er eis.ʒ.q̃. Electuari
um cõueniẽs pbtbyfici tuffim hñtibꝰmatime quib?ín pul
mone et pectoze hũoꝛes oefcendüt grof. 7 vifcofi. "fV. febes
ften cétum. (uíubas.L vuarü paffarus enucleatarü.s.rr.cas
píllí veneris arnogloſſe afi.s.v.líquiT,s. fj oia in.vij.lib.aque
coquátur tandíu donecredeant ad ouag:ocínde.z iiij. fape
adde ⁊ 5uccan íitj.et oĩa coquãtur ad fpiffitudinem met, oe
índe adde pulueré iſtarũ rerũ. .gũmi oragagáti feminis
ditoníog 3. vítj.fc.cucu.s.j.amya9. oulcds.s.vitj.fe.poxt.s. vj.
amídí.s.vtj.fc.papauer? aLs.v.fac pulueré tépa cá aqua ra,
e febꝛe que oiciturcaufon, — f£ap.rrv.
Ó)D IAximꝰin theoꝛica:qꝛ cbo.ru.alta naturalis:alía in
A ANS
DES íuíubae.rrr.lidríne.2.j. vuarũ paflarü enu»
Cima;
naturalís, £ bo.ru.babitàs ín felle t virt? eíus in
: epate.Heccũ ofiatur coꝛpi gñat febꝛẽ q of caufon
JLincendía.bui?ef matería eft ígnea acutiffima ín cócauis
titib? coadunata vídelicet arteríag venarũ coꝛdi vicinátiói:
tmarie venaz oꝛi ftoma.ct ín »cauítate epatís et pulmonis
Sed qꝛ vt dicit bíp.in apbo.acutoz moꝛboꝝ non oĩno certe
fimt fanitatís pnüciationes.be fianís buius febzis placet b
repetereyt ín curíg nó errem? 3Rígo; ip inítio moꝛbi gutte
Fo.lxxxix.
ſanguinis p nares marie in ſcða die:ſingultꝰ:doloꝛ inviſce⸗
rib?, becoia figna timoꝛẽ m cauſon nunciát, qꝛ rigo: in ſcða
die timoꝛẽ m. v) Jonginquitate moꝛbi fignificàt : fubita ſitis
ct ablatio : oia ifta figna timoꝛẽ ín caufon nunaát . "alam
ergo cft qp vbi fanguis p narce erit nó eft rigo: : ⁊ vbi rígoz
nó eft fanguinis fluzus p narcs ín acuta febze. Sed q: pul»
fus ín bac rebꝛe aliqn eft magnus c velor:figt apoftema ín
cerebzozaut in — c£. Differũt inter vtraq;: qz
apoftema cerebziícatur alienario mentis c rubo: oculoꝝ.
&poftema oiapbzagmat? b5 anguftià ſpũs ⁊ pectoꝛisſtrictu
ra.Sudoꝛ tri.ſi in q̃rta oie appareatzautiongitudine moꝛbi
Qut moꝛtẽ ferta oie ꝓnũciabit.Oedicus lcet fit peritꝰ:tñ
fit (tudioíus ad cognofcéda q̊ttuoꝛtꝑa mo:bí.f.pzincipíom
augmẽtũ ſtatũ c oecinatione:cvidear qiio poffit oietare ⁊
curare mozbos Pm Qttuo: tpa. Sí eim videm?c cnfis ĩq̃rta
ic veniat:neget᷑ cibus in bis Qttuo: oteb?nifi 3ríti et aliq
acadat ficut puericia ca.copierio ifirmi pou rari cofuetndo
multa comedẽdi.in bis cóplcrionib?nó op; młtos dbos p
biberc.vn bip. 3n tenuib? oietis peccát egrotátes. Si ergo
criſis fit in qrta oie: oamus mcellicratü fi 2plerio ftomacbi
patientis fir frigida. 5i aüt ca.firupti roſatũ »cedamns cis
autviot fucci malo sra.cbis ſiłia.Que fi eis nó fuffecerit
ad virtutẽ regendã:dari cõuenit ptiſanũ colatum: fed tamẽ
nõ multũ:qꝛ natura defecta nequit eũ degerere:vñ dimittit
cü:fites cà pereũdi infirma. Nã fi infirmus fit ran co:poꝛis
vel puerzaut fit cóplerio calidazvel fit ofuetus mnlti com»
cedere : accipíar ptifanum colatü pmo 4 ſcðo die:in tertio et
Qro pbibct , 422 fi crífis firínfeprima die: oam? ptiſanum
colatũ a pma die vſq; ad Qntázin ferta et ſeptima negamus
⁊ ſolos ſirupos eie tribuimus. Siti mó facim? in omní fta»
tu acutí moꝛbi:licet fit logus abt bꝛeuis. Rodẽ mó ín piodi
cis facienda eft.nec tribuam? dbum in die acceſſionis:neq;
concedam? cibum nifi defcete febze. (T 55 qꝛ vtriq; mo:bt
molefn funtz ſuſpecti $mvba bíppocraris oicentís, Opʒ in
Quítnon foi ſeipᷣm pꝛebere d opoꝛtet faciente: oblinioni ne
tradam?, Medicꝰg fi in initio moꝛbividerit qp neceffaria fit
pbarmacia vci pbebotomíüa:fettináter ea5 agat priufp moz
b? cõcoꝛtatꝰ augmẽtetur:⁊ natura debilitetur Si vero fue
rit neceſſitas purgãdi iferius fiat purgatio cũ orifemtia pu
nis iuit. vioL cafiafift mána rodosac. fifibus.SSimatería
leuis⁊ natatilísappareat: t dolorẽ ín capite: 7 ímaginario»
néante oculos pabeat: ꝓuocanda erit cii vomitu videlícet
cũ ſucco atriplicis ⁊ ocísaccara: c modico falis 7 prifana es
Orisaccara./ fi febzís leuis fuerit ⁊ virtus foꝛtis accipíant
boc catarticũ q3. "Rs. fepte myrob.. citrinozum mundatoz
becenim nó fiant níft ín mozbiinitio . £» fiimpediant nos
aliqua ficut virtutis oebilitas;bemus dietã ad oígerédam
facil? et laudabile chimũ facienté et virtute infirmi cuftodié
tem ficur ptiſana.⁊ mica panís lora.bec rfi facienda funt in
extremitatibus diei ⁊ maxime in auroꝛa pꝛopter aerís fri,
cali.febꝛis ín illa boza repugnantẽ.Sed di b febꝛis ab initio
vſq; ad ftatum venent:fuerítqs acuta et oura:neceffe eft vt
in oibus ePtpibus ſubtilẽ demꝰdietã: ficem conuenit fieri
in omni moꝛbo q velocẽ babet motione ⁊ ftat b:eue, Bra
uio: at et tardto: fi fuerit:ingroſſemꝰdietam in ínimovtvír
tus cuftodíaturzapp:opínquáre quide ftatu ſubtiliamuseã
Bonũ eft etiã fi ca. extinguamꝰ in (llis réposibus videlicet
cum fucco maligra:vua byemalí melone paleftino 7 fiibus
£x fi ſtiptice fuerit nature:bumcfaciamus eüanteftará di
manna vio succara ſolutis in aqua ca.aut in fucco cncurbis
te aſſate.ꝙ fi fo:tíus volum? burmectare:oam?.z.tj.cafiafift,
mũdate.Si aütbec nó (uffidant dyftere faciam? bumidum
Q3. he. ſpine egyptiace malue oꝛdei mundati añ.ẽ j.furfuris
frumenti quãtũ invtraq; mani põt capi:ñicle ĩ blete fródes
duas cucurbite agreſtis frondes.r febeften.zrr.iuiubas.rr.
oia coquantur in.iitj.lib.aque vſq; ad.itj. Deinde colatis in
vitj.eius vncijs mittantur.ẽ.ij.oleĩ violatizvel.2.i.orisaccare
obſomogari.ẽ.j.ſab.ij.nitri.ʒ.j. fac dvftere amus ctías
ad refriserandum ftomacbícalozem pfilítim am ficco mas
ligranatizaut cũ ſucco melonis paleftíni. Si autem oolo:em
capitis patiantur bumectamus nares cum viot et nenufae
rino, Suniliter crura et plante pedum fricentur r^ plantis
*
LZiber tertius
manuũ puellarum vnctis de oleo nenufarino t viot. In tẽ⸗
—— — cataplaſma qð.R.ſandali albi ro. faríne
o:dciafiati , oia puluerísata cũ ſucco fempuiue temperetur
autcum aqua ro.aut oleo ro.cü modico aceti mixto roꝛãdũ
eſt fronti ⁊ tepozib? . lafma poním? fuper epar et
ftoma. qX. f. ſandali albi € ru.ai.5.t).ro.5.fj. t ſ.coꝛticũ cu»
curbite.⸗.iiij.frondiũ viridiũ víolart.s.ít).cápbo.s.j.tepa cus
fucco ſemperuiue. Similr ín paníméto frigide frondes poo
nantur vt falície mirte rofe ⁊ fimilce:c fepe rozem?fup cas
aquã. Ponimus ante infirmũ vafa magna argillofa cc cla»
nfiima aqua plena: míittunusaquáavnius ín aliud. ££auen
dum cft quogs ne vngatur aut cataplafmet caput oc olco
alifee cataplaimatib? f^» fi vigilias habuerint iũgimus in
cataplatmate quod fuper frontem ponímus ⁊ tẽpoꝛibꝰ fes
men papaueris c lactuce.Si at doloꝛ capitis nó ceſſaucrit
neq intimus reuma aut tuffum habuerit:fomẽtemꝰ caput
cum aqua calída in qua cocta fint víola camomiiia ro.oꝛdeũ
mũdatũ.O fi adbuc oolo: nó quieuerit infundimus fup ca
put co; lac capꝛinũ aut aſininũ:poſtea fomẽtemꝰ illud:ca⸗
uendũ eſt tñ nẽᷣ aliqua ifzarü fomentationũ aut aliquá rem
quá fuperíus diximꝰ ín (tatu faciamus ; neq; cü fenrim? ca»
put humido fumo plenum.bec atit fi fecerimus augmenta
tur gñatur doloꝛ ín capite. Poſſumus ctià fcire etrü fum?
ſit humidus aut ficiis. Si humidus fentíüt oolox£ € graue
díne, Si ficcus ſentiunt doloꝛẽ cum vacuitote capitis et leui
tatc zinde negamus fomentü lacet vnctíones,IDec em oia
nóocfinüt ín fumos humoꝛes diſſolui⁊ marime oleũ:qꝛ po
ros cũ fua viſcoſitate oppilat. Infundimus aute manus 7
pedcs in aqua calida ín qua cocta fint víola.camomilla.$ri
camus plantas pedi pofitas in bac aqua cü olco vioł.frica⸗
mue ctiáz crura: lígamus ea a fuperiozi vſq; inferius:hoc
em fepe fiat quía deponit materia? diſſoluit Benũ eft etia
fi doloꝛ capitis no ceffauerit: vt ligemꝰfundamentũ reftícus
log Deſcẽdente at materíaz doloꝛe capitis quieſcente po
nimus caput infirmi füperfumü aque fuperius oícte, Sed
fi doloꝛ capitis fit cà lenitate t acuitate:ſcimus illũ fumum
eſſe acutum ⁊ ficcum:;vnde poním?ín capite olcum ro, 7 ace
tur, Acetũ erm attenuat ⁊ apent:oleü atit refrigerat. £^ fi
bolo: non ceffauerit: frigidioza in capite apponamus: ficut
fucci fempuíue; ea que fuperius otrímus. 3 auéda eft tas
mé campbo:a ín cataplafmationib? frontis ct t£po:d:í5 ín
cataplafmationib? ftomacbi t epatis eft ponenda.£O? fi ar?
dozem « calo:e nimũ fenferínt in ſtomacho t pꝛimitus pes
ctus babuerint fand: tuffi carcant;oam? firupti malo:um
gra.aut oc onfenitia aut oc pꝛunis.Si pectus babuerint t
firma ettuffim oam? ſirupũ vioł.cum pfilio, $55 fi patíátur
ſiccitatẽ ⁊ afperitate ín líingua:lauam? eã cus pfilio c fucco
| «ucurbite aflare boc mõ:inuoluatur in folijs eiuſdem:⁊ fub
cinere coquatur calidiffimo: ocínde mundctur a costíce ct
erpzimatur:cópetit in oibus acutis febꝛibus Damꝰ ctíam
fi fitím habẽt magná firupü ſquilliticũ cus fucco factũ. Da⸗
mus et electuariũ pfilítici ⁊ pmóí . Si autem dietã neceſſe
fuentíngroffarí oam? ptiſanũ nó colatum ⁊ pan£ nólotum
S 3ueant amypgdalas:q:vt ££a.oícít: cerebzus petüt: oam?
quoq pꝛuna⁊ moꝛa celſi:oĩa tame funt cocedenda in auro;
r2 oie febꝛe mitígante./2" fi patiant co:xdís tremosé tribua
mus pfilium cà fucco cucumeris « firupo acetoſo pomi citri
ni c oe fucco vuarü agreſtiũ.Si tuffim babuerint oam? eis
boc clectuaríti. Re.gũmi oragagáti femínis cite nioꝝ mũda⸗
ti añ.z.ij amid s. .7 P. feminis cucumeris.s.t). 7 f. temperes
tur cũ firupoviotfi conftipatus fuerit.Si folubiliseft cü ro
fato.t facpílulas ín modũ fabe ⁊ vnam fub língua teneat
Ungimus pectus cuʒ hoc vnguẽto.h..dragaganti s.j. fucct
malue ⁊violarie quãtũ fufficit: ponátur ín moꝛtario ⁊ agita
quouſq; ad mellís fpíffitudínes redierint:deinde cerc albe
5.tit).olei voL 2.1. líquefac fuper cineré ⁊ miſce omia t agita
quouſq; ad módum vnguenti fiant. poftá» vero ftat? tráfie
rit ct febꝛis declinauerir damus cucurbítam cames pulloo
rum perdicumt hmõi. Si aute crífis nonvencrít vtopo:tet
debet pꝛimã rctíneve dietã qua dietauerat ante ftatü donec
alia diſis veniat. COpoꝛtet aũt intelligi quia alienatio que
fit pꝛopter apoſtema diappꝛagmatis non cft continua: fed
alienatio que fit pꝛopter apoſtema cercbꝛi incipit ín
to fui tota modicum continuatim:neqʒ; febꝛe cẽſſante wj,
tigata quieſcit ipa: quia paffio eft m centia cerebꝛi.
flatus cíus infenfibilis paruiſſimus:facies 7 caput coz is
mium patíun£ doloꝛẽ calozem. —— —
aquã diſtillant:⁊ os eoꝛũ emittit líquo:em . Dicũt qͥdam g
fumus oe ebullitione ſanguinis qui aſcendit ad caput fit ca
lídus ⁊ hũidus:qð falfus:q: fum?ad caput aſcendens fi fue
rít humidus eliquabit᷑ ín pectoꝛis cocauitaté deſcendens ⁊
de pectoꝛe in diaphꝛagma € ibi apoſtema generabit qð ve;
ra — — fumí q̃ in capite remanũt
oífloluta per poꝛos cũ ſudoꝛe ⁊ fumo egreditur.vnde dici⸗
mue q fumus quí fit cx ebullitiõe ſanguinis eft calidíflimo
4 ficaffim?5e gñe cpo.ru. vr non pót eliquari inferi?ad dia⸗
b:agma:fed ín cerebꝛi pelliculig inuiſcat᷑ generat íbi apo
Eu qð frenefis dicitur.Aliquãdo eft ex incẽſione cbo.ru,
in ventricul cerebꝛi exiſtentis qð peius eft « moleſtius. Pa
lam íraqs eft ꝙ caufa frencfis cft oc fumo igneo ⁊ fic
fà vero pleurefis eft ca.fumus 7 fanguinolent?:idcirco anti
qui febꝛẽ frenefis appellaucrunt caufon:et febꝛẽ pleurcfis
acutam, fitfrencfis propter colligantia neruoꝛũ
quà babet cerebzum cũ diaphꝛagmate.Aliquando propter
paffioné matricis.Quandoq; fit propter putredíne que eft
oc phlegmate. iBonnund fit propteraduftionem cho.ru.et
mutatione eius ad cho.ni.hoc genus frenefis peffimurn eft
⁊ oíft.cile ad curandü, Si autéfrenefis fit ez mcenfióe cbo,
ru.inventriculis cerebzizfeqtur cozdís tremoꝛ:ſtupoꝛ:defe⸗
ctío: mutato facicí a naturali ad nó naturalẽ coloꝛẽ ficut ad
citrinitatẽ. O fi fir ex ebullitione ſanguinis coꝛdis fit natu»
ralis mutatio faciei ad rubozé , £^edicus lícet fit perfectus
tame dicta apud fe nóneglígat: t marime ín bac egritudine
fiuc em in diaphꝛagmate fiue ín cercbzo valde funt timẽda
Sed fi queratur quid ínrerfitínter febꝛem caufon 7 febꝛem
finocbam d inflatíua dicit᷑ Añdemꝰ vꝛina caufon cft lucen
tiſſima 7 rubicüdiffima: fed vꝛina finocbe fine putridine cft
fubtilisaltbima.Dancfebzem igirur airemus.f.caufon ficut
fuperi2oirim?:frenefie vero curetur ficut ín fio loco dictu⸗
rifumus , Sedfi ex ignoꝛantia medici et íno:dínarióe diete
fiuc ex materie malignitate.xiiij.dies vel. rj. tráfierít:et fco
tomiazautvertígo: aut letbargia fequítur: medicetur ficut
infra dicturi ſumꝰ.Si ſincopis yctericía ſequat᷑:ita curent
«Pc ſincopi et eius cura. CTap̃ · xxvj.
Incopis eſt coꝛdis defectio et totius virtutis
owe in fe coaduratio ct fumoſe emiffionís ablatio
du woOincopisautébufcfebzi nó acadit nífi er ple
ies 13r níitudíne: vel ĩanitiõe.Si er plenítudínezantt
ANE. ftoma.aut ín ĩteſtinis:aut (toto co:ꝑe.Si fuc
rit in ftoma. bs imagínatione af ocTos: ooLín
ftoma.c capite:vñ puocam?vomità aiorímellead calídac
fale 4 fucco cnfolocanne:aut ptifano cũ orísaccara. &i ín fiz
periozb? inteſtinis: ſentimus doloꝛẽ ⁊ pũctionẽ ⁊ toꝛnonẽ
fi cholerica fuerit materia.cuʒ grauitate cinflatione : fi fuco
rit melancbolíca.f. purgetur cum fücco lnpuli viol. saccara
cafiafift.onfcnitia pꝛunis ⁊ fihbue . 4 fi matería fuerit in
inferío:íb? inteftínie clyftere fadamus humidũ q3. fe. víot
camomillã oꝛdeũ maluã:ſebeſten:iuiubas:oleũ viol. ʒucca.
nitrü ⁊ ſilia.Si autẽ ſincopis fit ꝓpter inanitionem neceſſe
cft fierí aut ex mmio vomitu zaur nimio ſudoꝛe: fanguinis
fluru pernares: vel nimia folutione, Sí ez vomítu Damus
faccum maloꝛũ gra.aut eoz fapam:firupum oe fuccovuará
agreſtiũ: et bamus ſummitatẽ vitiũ rofam fpodíus lignum
aloes maftícem equo pondere puluerísata cum ſirupis fus
periozibus.cataplafmam?ftomacbü cum fandat.ru.laudae
no lígnoaloes cápbo:a: omnib?cum aqua ro. vel cum fucco
mirte temperatis, £7 fi fit.p:opter nimiũ ſudoꝛẽ vngimus
coꝛpus eum oleo mírtino falicino ro.⁊ fimilibus. Si autem
fit ppter ſanguinem de naribus fluentem ftríngatur ficut
ín fuo loco oicturi fumus: vel pannũ infuſum ín fucco mirte
po:tulace vuarũ agreſtiũ maloꝛũ ara.acetofo: capiti impo
nímus:manus ⁊ pedes a genu vfqs ad ínferíus lígam? £25
fi fo:tíe febꝛis non fuerit:accipe gallas non pertufatas mif?
fas ad ignẽ c in accto extinctas:deinde pulueriʒatas miſce
Pꝛactice.
odicum camppoꝛe t licinium lineum ín encauſto infu»
— naribus inijce. Si vero fit pꝛo
pter folutioné cho.damus pfüium affatum 7 ſpodiũ cii ſiru
po ditonio:i t aqua frígida. Z2 fi nó pabuenint ventrẽ tana
tríbuímius ſirupũ mirte:damus ⁊ ptifaná cũ oleovcl oꝛdeo
afíato camygdalas cũ (uis co:ticibus —— lotum
cum amygdalis aſſatis.Succum accipiãt meſpiloꝝ piro:u
titonicoꝝ. Vtãtur poc electuario qð.h.citonioꝝ purgatoꝝ
interius ⁊ exterius lib.tj. maioꝝ ⁊ piroꝛũ müdaro:ü añ.iib.
f.coquátur cum aqua ro.lib.ſimplici lib.qj. omnia coquant
ad ſpiſſtudinẽ.deinde adde puluere berberis .qj.da.⸗.iiij.
cum firupo vuarũ agrcítid.42» fi egeſtio fuerit quan loxura
carnis:figníficat contétiuam virtute in cpate eflc ocfecram,
Da bunc puluere. fy. Derb:rís fpodi) añ.⸗æ.ij.coꝛiand.i intu
fi ín fucco vuarü agreſtium:aut malo gra.affa.ozum. s.t).
gũmi bolí 45.5..femínie Derbe acetoie. sit). fe mire. 5r). cc
f.omnib? pulucrísatis da.æ.iij.cum firupo c:ronioz; c aqua
frigida. Scd fi ad oíffinteríam vei lienteriã vei ofarriam de⸗
uenerint:curentur ficutin fuis locis dicturi ſumus.
¶ De ycteriaa ⁊ eius cora. Capᷣ.xxvij.
Omcen yctericic ſumptũ cft a quadã aue aureũ
Scoloꝛeʒ habente in monumẽtis ⁊ lods deſertis
Ababitãte:⁊ in nullo tẽpoꝛe apparẽte:niſi in me⸗
I D SE di día cftate: d tota die doꝛmit⁊ ſomnũ cerribiles
A aat mnis ycterícia cuʒ febze peffima cft mfi
€um in oie cretica fit. Illa vᷣero que eft pprer paffione fellis
aut cpatis peffima eft: cui faccurrimus cũ dieta t medicina
cpo.ru.mundiíficante ficut cartatíco oc pꝛunis orífenicia fuc
co maloz ———— ⁊ ſimiubꝰ. Cũq; febꝛis oc
cunauerit purgetur cum fucco lupul cuſcute ſolatri manna
viola zʒuccara. Qð fi vomitus ct acciderit damus ſuccũ malo
rũ gra.cum ſpodio et oxifenicia cũ modico lactis ⁊ aceto ma
ligranati.ſoꝛbeat meſpila citonia ſoꝛbas ⁊ hmõi.cataplaſma
tat dieta fint competentia ficut in feptima pꝛactice particu
la oícturi fumus. . . "
€ 32e fcose ínflatiuac eDcurac oc freneſi.Ca.xxyiij.
Eracuta tebꝛis oc puro calidoq; nafatur fane
^N guine intra vaía.t.intra venas arterías abſq;
vlla putrefactióe: pzoínde facies parienns ett
| nollís rubicũda 7 pumída quafi acies balne⸗
Mlam egredieti. ppium bmoifebzis eft femper
generare inf ationẽ:ideoq; faciunt fpiritü an?
guſtum anbelitum co:tbomiam. Ideoc; bác febꝛẽ antiqui
vocant (afl atiuam:quia caufa inflationis fpüs cft cato: pe»
ctoꝛis pulſuſq; ocfectio.pmói febꝛis materia cum afcendir
ad caput:et a capite in diaphꝛagma deſcendit:generat apo
ſtema qð of pleurcfis: qnqp eadẽ materia a capitead pulmo
nem ocfcendit. quandoqs ad lacertos quibꝰcoſte funtíndu
te quod abufiuc bicitur pleureſis. ¶ lera pleureſis.i.dia⸗
phꝛagmatis habet duritiem febzis anguſtiam fpüs et pun»
ctioné oolo:em laterís continuũ ettuffun ⁊ oꝛthomiã.pluri
mü em̃ apoftemata ſequũtur frenefis et alienatio ppter col
ligantiã neruoz quà habet diaphꝛagma cii cerebzo.sSpurü
ín initio huius moꝛbi eríens in terrío aur quarto oíe c(t lau
dandi p:ecípue fi fuerit pauci lene iũctum:albũ:et facilevt
cum vna aur duabus tuffibus exeat:qꝛ fianificat perfectam
falute in oic feptima effe ventura, Sed oibus colozb? laus
dabilío: eft rubeus : quia matería eius eftfanguis . S puti
igitur rubei cum albedine mixtum melíue cft dp citrínum.
Si aũt citrinũ in inítío appareatfpurü:oemonftrat vel crí»
fim cffc futurá in.xl.vel.lx.diebꝰ. O fi ínfinmusnil ſcreaue⸗
rít ⁊ ſiccitatẽ oꝛis babuerit duritiã ſpũs anbelitũ o:tbomiá
febꝛẽ incenſam ínter mo:tuos cõputatur.Si aũt ſcreauerit
ſaniem neq; pꝛout opʒ mundificetur añ.xl.vel.lx.ab illo die
qͥ apertũ fuerat apoſtema:futura eft moꝛs aut piplemonia
Mon vera pleureſis habet grauitatem lateris abſq; tuſſi et
ſputo.Q ft apoſtema ſit in epate ⁊ fir calidum cognoſcitur
per citrinitatẽ valtus ĩñrmi ⁊ ſicce tuſſiunt: quía eft funda
mentũ ſanguinis. Mſi apoſtema fit ín pulmone:labza funt
plumbina:ſipini iacent:grauiter fomno detinentur:os ba»
bent apertũ: oc quoꝛũ ſignis fatís in theoꝛica diſputauimꝰ
Hec itaq; febꝛis curatur cum minutione ſanguinis de me⸗
avena bꝛachij pꝛiuſq; incenſio augmentetur:fi fani pectꝰ
—— ie dese oc bafilíca vena minuatur: vbí
paííto eit.poc ením facto febꝛisextinguitur.pꝛoinde anniquí
bancfeb:em eppimerã vocancrunt;quia mulzotiene invno
bic oiffolnitur. vnde Ba. dicit in megatcgní:fe multos bos
mince fanaffe aim minutione fanguínis vſq; ad ocfccrione
ct ínucftigara tamen virtute et etate et bmór. Clirtus enim
fiin initio imbecillis fit: negetur phlebotomia:minus rame
cft mala d fiin tatu fit . cp fi initio fiat pdítío infirmi lon»
ga enr in.vij.die vel.xiiij.in frau vero nundat perditionem
ín illo oie aut in tertio. O fi ec naribus emanabit fanguis:
€t fi virtus fuent bona: quiefatmfirmus maxime fi ruerit
in oie certica. fi virt?fit oebilis moꝛbus augmentatur ct
natura ocoilitaturzende periculum oſtẽditur margime fi nó
fuerit in oie cretica, D^ fi popter bocíanguinem minucre
non audemus:ertinguam acumé fanguinis aum ſucco ma
lo:um gra.pꝑꝛunis orifenicia.c bona eft aqua frigida fi ieiu⸗
no oabis ; fed tamen nó temere mifi cũ (amus pecus er vi»
fcera ⁊ membza pꝛincipalia eſſe fana . Sed fi apoftemata tà
tí fuerint calousvt frigiditati aque valeant repugnare:da⸗
mus parum aque: pꝛius tamen egeftionem necefle eft fieri
iude am rebus acumen fanguinis cctínguennb? ioc
mus pfili